Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1551/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2004-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA T. Zbrojewski, Sędziowie : Sędzia WSA J. Sekunda-Lenczewska, p.o. Sędziego WSA A. Blewązka (spr.), Protokolant asystent sędziego K. Orzechowska, po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi T. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Nr [...] z dnia [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowa- nych na rzecz T. S. kwotę 10,00 (dziesięć) złotych z tytułu zwrotu kosztów wpisu od skargi.


UZASADNIENIE

Sygn. akt II SA / Łd 1551 / 01

U Z A S A D N I E N I E

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] na podstawie art. 2 pkt 2 lit "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z ze zm.) odmówił przyznania T. S. uprawnienia do wyżej wymienionego świadczenia.

W uzasadnieniu organ administracji podał, iż T. S. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego określonego w przepisach przywołanej wyżej ustawy motywując to deportowaniem do pracy i wykonywaniem pracy przymusowej w G. w okresie od września 1941 roku do kwietnia 1945 roku. Jako dowody na okoliczności objęte wnioskiem przedstawione zostały przez T. S. dokumenty o deportowaniu do pracy przymusowej z rodzicami. Dalej organ stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie mają zastosowanie przepisy przywołanej ustawy z dnia 31 maja 1996 roku, które stanowią, iż uprawnienie do świadczenia jest przyznawane na podstawie wniosku zainteresowanej osoby ale w oparciu o dokumenty oraz dowody potwierdzające rodzaj i okres represji. Natomiast represją w rozumieniu ustawy jest między innymi deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej.

Zdaniem organu administracji I instancji zebrany w sprawie materiał dowodowy stwierdza jedynie fakt pobytu strony we wnioskowanym miejscu i czasie, nie potwierdzając wykonywania pracy przymusowej. Organ doszedł do wniosku, iż deportowanymi do pracy przymusowej byli rodzice wnioskodawczyni, zaś z uwagi na swój wiek (data urodzenia 5 września 1937 roku) należy wykluczyć aby wnioskodawczyni została wywieziona w charakterze robotnicy przymusowej, a tylko taki charakter represji daje podstawę do przyznania uprawnień do świadczenia określonego w ustawie.

Od powyższej decyzji T. S. złożyła odwołanie wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy i nie zgadzając się z treścią rozstrzygnięcia, które jej zdaniem jest krzywdzące i nie uwzględnia przeżyć, jakie były jej udziałem w czasie II wojny światowej. W szczególności podniosła, iż nie była pytana o zgodę na deportację, a w gospodarstwie w G. jako 5 letnie dziecko robiła wszystko co jej kazano i tak: przeganiała kury i gołębie z pola, zbierała kłosy pszenicy na polu, pomagała ojcu, który miał złamaną nogę nosić do koni sieczkę, ziarno i wodę.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych – działając jako organ II instancji – decyzją Nr [...] z dnia [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] . W uzasadnieniu zajętego stanowiska podniósł, iż strona przedstawiła materiał dowodowy, z którego wynika jedynie, iż wraz z rodzicami była deportowana do Niemiec, gdzie jej rodzice pracowali przymusowo w niemieckim gospodarstwie. Załączone do wniosku zeznania świadków potwierdzają co prawda pracę przymusową strony ale tylko jeden ze świadków posiada dokumenty potwierdzające doznanie represji w tym samym miejscu i czasie co strona, natomiast drugi ze świadków (urodzony [...] ) z uwagi na wiek nie mógł pamiętać zdarzeń dotyczących strony z okresu od 1941 do 1945 roku i dlatego został przez organ uznany za niewiarygodnego świadka. Ostatecznie organ uznał, iż strona nie przedłożyła wiarygodnych dowodów potwierdzających wykonywanie pracy przymusowej w rozumieniu ustawy w okresie od 4 do 8,5 roku życia. Tym samym świadczenie pieniężne nie może zostać przyznane.

Na powyższą decyzję T. S. złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi podnosząc, iż jako małoletnia dziewczynka była wraz z rodzicami wywieziona do Niemiec do miejscowości G. gdzie pracowała w niemieckim gospodarstwie rolnym, co w dostateczny sposób zostało udokumentowane w postępowaniu przed organem administracji.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Postępowanie w niniejszej sprawie, pomimo wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi, nie zostało przez ten Sąd zakończone przed dniem 1 stycznia 2004 roku, a zatem sprawa ta podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. (art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi . (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.).

Zgodnie z treścią art. 3 par. l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w skrócie: p.s.a.) (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Analogiczne unormowanie zawiera art. 1 par. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 par 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

3) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpatrując przedmiotową skargę Sąd doszedł do przekonania, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl wskazanego wyżej przepisu skutkuje to uchyleniem decyzji.

Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia są przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Stosownie do treści art. 2 pkt 2 lit. "a" tejże ustawy represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 roku, na terytorium III Rzeszy i terytoria przez nią okupowane w okresie wojny w latach 1939-1945. Akta przedmiotowej sprawy wskazują w sposób bezsporny, że skarżąca będąc dzieckiem została deportowana wraz z rodzicami do Niemiec, gdzie przebywała do końca wojny na tym obszarze, to jest do kwietnia 1945 roku. Organ nie kwestionuje tego, iż rodzice skarżącej zostali wywiezieni w celu podjęcia pracy przymusowej w gospodarstwie rolnym. Jednakże, w ocenie organu administracji, brak jest podstaw prawnych do przyjęcia, że pracę tę – ze względu na wiek – wykonywała również skarżąca.

Stosownie do stanowiska wynikającego z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2003 roku wydanego w sprawie III RN 120/02, (nie publikowanego) (vide:"Rzeczpospolita" z dnia 28 października 2003 roku), dziecku deportowanemu wraz z rodzicami, którzy pracowali jako robotnicy przymusowi, przysługuje prawo do świadczenia pieniężnego dla osadzonych w obozach pracy przymusowej i deportowanych (wywiezionych) do takiej pracy przez III Rzeszę albo ZSRR, bez konieczności ustalenia, że faktycznie pracowało. Jak bowiem wywiódł Sąd Najwyższy w uzasadnieniu tegoż wyroku, nie można zakładać, że cel wywiezienia rodziców był inny niż cel wywiezienia dzieci. Ponadto z przepisów ustawy nie wynika, aby uznanie deportacji za represję było uwarunkowane zdolnością danej osoby do pracy w chwili jej wywiezienia. Czas deportacji nie był bowiem z góry ustalony, a tym samym wywożenie dzieci i umieszczanie ich wraz z rodzicami w gospodarstwach rolnych tworzyło zaplecze siły roboczej. Dzieci, w miarę rozwoju fizycznego, kierowane były przez właścicieli gospodarstw do przymusowego wykonywania różnych prac gospodarskich, niejednokrotnie przekraczających ich możliwości.

Ponadto w decyzjach organów administracji dostrzec należy wady proceduralne mające istotny wpływ na wynik sprawy. Wniosek wyciągnięty przez organ administracji, iż skarżąca nie wykazała w dostateczny sposób przesłanki "pracy" w niemieckim gospodarstwie nie wytrzymuje krytyki. Jak się wydaje został on wyciągnięty jedynie dla obrony tezy, iż kilkuletnie dziecko nie mogło pracować przymusowo. Tymczasem za całkowicie dowolne uznać wypada stwierdzenie organu odmawiające wiarygodności świadkom, którzy składając oświadczenia w niniejszej sprawie potwierdzili fakt pracy skarżącej. Wszak A. G. urodzona 25 lipca 1931 roku podała, iż skarżąca będąc w tej samej co świadek miejscowości G. pracowała przy wszystkim co kazali jej Niemcy, zbierała na polu kamienie, wypędzała z pola kury i gołębie. Spójne z tym podaniem jest oświadczenie R. G. urodzonego [...] . Świadek ten również wskazał, iż skarżąca zbierała na polu kamienie, wypędzała z pola kury i gołębie. Próba dyskredytacji tych zeznań winna być oparta na całokształcie oceny materiału dowodowego, podczas gdy w rzeczywistości organ nie dysponując nawet innymi dowodami uznał oświadczenia świadków za niewiarygodne. Jest to przykład niedopuszczalnego wnioskowania a priori. Ponadto zupełnie dowolnie brzmi twierdzenie organu, iż oświadczenie świadka urodzonego [...] nie może być uznane za wiarygodne z uwagi na jego wiek. Otóż organ zdaje się zapominać, iż świadek ten w końcowym okresie wojny miał 6 lat, a więc jeśli jego percepcja nie była zaburzona – na co jednak nie powołuje się organ – to był on w stanie zapamiętywać i relacjonować przeżycia i spostrzeżenia.

Powyższe okoliczności, mogące świadczyć o tym, iż skarżąca będąc deportowaną wraz z rodzicami na teren III Rzeszy pracowała w niemieckim gospodarstwie rolnym, nie były przedmiotem wnikliwej analizy organu administracji. Tym samym wskazać należy, iż w toku postępowania administracyjnego organ dopuścił się naruszenia przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Nie można bowiem powiedzieć, iż w toku postępowania administracyjnego organ stosując się do kodeksowej zasady prawdy obiektywnej w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy. Podobnie ocena okoliczności istotnych z punktu widzenia zasadności wniosku nie została dokonana na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

Mając powyższe na uwadze Sąd w oparciu o art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.s.a. w związku z art. 135 p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

O zasądzeniu na rzecz skarżącej kwoty z tytułu wpisu od skargi orzeczono na podstawie art. 97 par. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) w związku z art. 55 par. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.).

Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji (odmowa przyznania uprawnienia do świadczenia) Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 p.s.a. za bezprzedmiotowe.