Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1863/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Skarżony organ: Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły, , Sędzia WSA Małgorzata Jarecka (spr.), Sędzia WSA Tadeusz Nowak, Protokolant ref. staż. Anna Dmowska - Paczuska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...]maja 2012 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia braku naruszenia przepisów przez przewoźnika lotniczego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz T.B. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu [...] listopada 2010 roku do Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego, zwanego dalej "Prezesem Urzędu" wpłynęła skarga T. B. dotycząca naruszenia przez przewoźnika lotniczego W. [...] [...] przepisów rozporządzenia (WE) Nr [...] Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów (Dz..Urz.UE.L Nr 46 z 17 lutego 2004r.), zwanego dalej "rozporządzeniem", w związku z odwołaniem lotu [...] [...] z dnia [...] lipca 2010 roku na trasie [...] – [...], której istotą było żądanie zasądzenia na rzecz pasażera odszkodowania, o którym mowa w art. 7 rozporządzenia.

Po rozpatrzeniu sprawy Prezes Urzędu w dniu [...] kwietnia 2011 roku wydał decyzję nr [...], w której stwierdził brak naruszenia przez przewoźnika lotniczego postanowień rozporządzenia.

Prezes Urzędu swoje rozstrzygnięcie ustalił w oparciu o następujący stan faktyczny. Skarżący w dniu [...] lipca 2010 roku miał odbyć lot na trasie [...] – [...] nr [...] [...], którego obsługującym przewoźnikiem był W. [...]. Lot ten był jednak odwołany. Z dokumentów przedłożonych w sprawie wynika, że przyczyną odwołania ww. lotu była usterka techniczna samolotu. Bezpośrednią przyczyną usterki było zaś uderzenie pioruna. O odwołaniu lotu skarżący dowiedział się po przyjeździe na lotnisko. Skarżący skorzystał ze zmiany planu podróży na lot [...] – [...] w dniu następnym tj. lipca 2010 roku. Przewoźnik w toku rozpatrywania skargi wypłacił ponadto skarżącemu odszkodowanie w kwocie 802,40 PLN na poczet kosztów dodatkowych (m.in. koszt dojazdu z lotniska w [...] do [...], nocleg wraz z posiłkami).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, iż decyzja wydana [...] kwietnia 2011 roku jest dla niego krzywdząca, oraz że w jego ocenie doszło do naruszenia przez przewoźnika lotniczego praw pasażera, w szczególności poprzez błędne uznanie, iż w przedmiotowej sprawie zaistniały nadzwyczajne okoliczności zwalniające przewoźnika z obowiązku wypłacenia zryczałtowanego odszkodowania, o którym mowa w art. 7 rozporządzenia, a także, iż doszło do naruszenia art. 9 rozporządzenia poprzez niezapewnienie transportu z lotniska do hotelu oraz poprzez odmowę wypłacenia kosztów przejazdu na trasie lotnisko-hotel.

Prezes Urzędu ponownie przeanalizował zebrany w toku postępowania administracyjnego materiał dowodowy i w dniu [...]maja 2012 r. wydał decyzję w II instancji nr: [...], którą utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji.

Zdaniem organu w przypadku odwołania lotu przewoźnik lotniczy zobowiązany jest do zapewnienia pasażerowi pomocy w postaci prawa wyboru pomiędzy zwrotem pełnego kosztu biletu po cenie za jaką został kupiony lub zmianą planu podróży, na porównywalnych warunkach, do jego miejsca docelowego, w najwcześniejszym możliwym terminie lub w późniejszym terminie dogodnym dla pasażera. W ocenie Prezesa Urzędu za miejsce docelowe, stosownie do art. 2 lit. h rozporządzenia, uznać należy miejsce lądowania określone na bilecie. Miejscem docelowym lotu [...] [...] z dnia [...] lipca 2010 roku była [...]-[...].

Organ wskazał, iż z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że przewoźnik zaproponował skarżącemu lot alternatywny na tej samej trasie tj. do [...] w najbliższym możliwym terminie czyli [...] lipca 2010 roku. Skarżący nie zdecydował się na ten lot, pozostał mu zatem zwrot kosztów za niewykorzystane bilety lotnicze. Podróżny wybrał jednak w to miejsce inne, bezpłatne połączenie, na innej trasie ([...] – [...]) w dniu następnym.

W opinii Prezesa Urzędu skarżący, rezygnując z przelotu alternatywnego, automatycznie zrezygnował także z pomocy, o której mowa w art. 9 rozporządzenia. Pomoc określona w ww. artykule ma charakter pomocy doraźnej, dotyczy zatem pasażerów, którzy oczekują na połączenia alternatywne zaproponowane przez przewoźnika, bez względu na fakt kiedy taki lot miałby miejsce. Zdaniem organu rezygnując z lotu alternatywnego pasażer rezygnuje zatem również z pomocy określonej w art. 9 rozporządzenia. Taka sytuacja miała właśnie miejsce w przedmiotowej sprawie bowiem podróżny, rezygnując z alternatywnego połączenia z dnia 30 lipca, automatycznie zrezygnował z opieki określonej w art. 9.

Odnośnie zaś odszkodowania, o którym mowa w art. 7 rozporządzenia, Prezes Urzędu stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie należy uznać, że przyczyną odwołania lotu [...] [...] z [...] lipca 2010 roku były nadzwyczajne okoliczności uwalniające przewoźnika lotniczego od obowiązku wypłaty zryczałtowanego odszkodowania.

Organ podkreślił, że zgodnie z art. 5 ust. 3 rozporządzenia, w przypadku odwołania lotu, pasażerowie, których odwołanie dotyczy, mają prawo do zryczałtowanego odszkodowania od obsługującego przewoźnika chyba, że przewoźnik udowodni, że odwołanie zostało spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Zgodnie z punktem 14 Preambuły rozporządzenia okoliczności te mogą w szczególności zaistnieć w przypadku destabilizacji politycznej, warunków meteorologicznych uniemożliwiających dany lot, zagrożenia bezpieczeństwa, nieoczekiwanych wad mogących wpłynąć na bezpieczeństwo lotu oraz strajków mających wpływ na działalność przewoźnika.

W ocenie Prezesa redakcja treści punktu 14 Preambuły rozporządzenia sugeruje jednoznacznie, że jest to otwarty katalog zdarzeń mogących stanowić nadzwyczajne okoliczności. Mogą zatem pojawić się też inne czynniki nie wymienione w tym wyliczeniu, a nad którymi przewoźnicy lotniczy nie mogą zapanować czy z wyprzedzeniem ich przewidzieć.

Organ, wskazując wyrok Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich z dnia 22 grudnia 2008r. w sprawie C [...] oraz opinię Dyrektora Departamentu Techniki Lotniczej, że przyczyną awarii było uderzenie pioruna, uznał, że w przedmiotowej sprawie zaistniały nadzwyczajne okoliczności zwalniające przewoźnika z obowiązku wypłaty stosownego odszkodowania. Uderzenie pioruna bez wątpienia jest zjawiskiem o charakterze zewnętrznym, które nie wpisuje się w ramy normalnego wykonywania działalności przewoźnika lotniczego, wystąpiło nagle i nie mogło być wcześniej przewidziane. W ocenie Prezesa Urzędu przewoźnik lotniczy nie był tym samym zobowiązany do wypłacenia stosownego zryczałtowanego odszkodowania, o którym mowa w art. 1 rozporządzenia.

Pasażer składając skargę na powyższą decyzję wniósł o jej uchylenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Powyższej decyzji zarzucił naruszenie:

1) art. 7, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071) - dalej "kpa", poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącego oraz nie ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów i nie podanie przyczyn, z powodu których argumentom skarżącego odmówiono wiarygodności.

2) art. 36 ust. 1 i 2 kpa, poprzez ich niezastosowanie w sprawie.

Skarżący podkreślił, że stan faktyczny sprawy co do zasady nie budzi wątpliwości. Zasadnicze zarzuty skarżącego dotyczą dokonania przez Urząd Lotnictwa Cywilnego błędnej oceny prawnej stanu faktycznego w niniejszej sprawie, a także niewłaściwego zastosowania przepisów regulujących problematykę odszkodowania z powodu odwołania lotu.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał m. in. że już [...] lipca samolot był naprawiany. Organ winien ustalić, czy usterka ta mogła być, przy uwzględnieniu norm technicznych i odpowiednich instrukcji eksploatacyjnych, usunięta w terminie umożliwiającym wykonanie odwołanego lotu. Takie ustalenia są niezbędne w celu wykazania, czy przewoźnik podjął wszelkie racjonalne środki mające na celu zabezpieczenie interesów skarżącego. Na lotnisku od firmy reprezentującej przewoźnika skarżący dowiedział się, iż już o 4 rano było wiadomo, że samolot tego dnia nie odleci.

W ocenie skarżącego, obowiązkiem Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego było ustalenie, czy usterka, która powstała kilka dni wcześniej i mogła być kwalifikowana jako nadzwyczajna okoliczność, powoduje jej rozciągniecie w przyszłość. Organ winien ustalić, czy usterka ta mogła być, przy uwzględnieniu norm technicznych i odpowiednich instrukcji eksploatacyjnych, usunięta w terminie umożliwiającym wykonanie odwołanego lotu. Takie ustalenia są niezbędne w celu wykazania, czy przewoźnik podjął wszelkie racjonalne środki mające na celu zabezpieczenie interesów skarżącego.

Zdaniem skarżącego organ nie dopatrzył się także licznych naruszeń przepisów postępowania administracyjnego a z uwagi na dotychczasowe podejście Prezesa Urzędu do sprawy konieczne jest również dokonanie oceny prawnej przedmiotowej sprawy i zawarcie w uzasadnieniu wyroku wskazań co do dalszego postępowania, które wiązać będą organ.

Prezes Urzędu wniósł o oddalanie skargi w całości podtrzymując wyjaśnienia zawarte w zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się natomiast do zarzutu dotyczącego braku ustalenia terminu dokonania naprawy usterki samolotu oraz braku wyjaśnienia, kiedy nastąpiła awaria i jaka była jej bezpośrednia przyczyna, Prezes Urzędu wskazał na pismo Dyrektora Departamentu Techniki Lotniczej Urzędu Lotnictw Cywilnego, w którym stwierdzono, że usuwanie usterek technicznych samolotu jest przedsięwzięciem trudnym, gdyż należy w pierwszej kolejności ustalić przyczynę niesprawności a następnie zgromadzić środki (narzędzia i materiały) na wykonanie czynności naprawczych. Dlatego na usuwanie usterek nie ma norm czasowych. Zdarza się, że można usunąć usterkę w ciągu godziny, w innym przypadku w ciągu kilku dni.

Jednocześnie organ wskazał, że w lotnictwie cywilnym nie istnieją normy nakazujące przewoźnikom lotniczym podstawienie innego samolotu czy to pochodzącego z własnej floty, czy wynajętego od innego przewoźnika, a także nie istnieją normy nakazujące usunięcie usterki technicznej w określonym przedziale czasowym. Usunięcie usterki technicznej musi być skuteczne, dlatego też nie jest uwarunkowane normami czasowymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontroluje legalność zaskarżonej decyzji, a więc prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa (procesowego i materialnego) oraz trafność ich wykładni.

Uwzględnienie skargi następuje wówczas, gdy Sąd stwierdzi, że doszło do naruszenia prawa (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz 1270 ze zm.), przy czym ocena tego naruszenia następuje w świetle prawa obowiązującego w dacie wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Podkreślić należy, że od dnia wejścia w życie Traktatu Akcesyjnego z dnia [...] kwietnia 2003r. (Dz. U. z 2004r" nr 90, poz. 864), na mocy, którego Polska stała się członkiem Unii Europejskiej, kontrola sądu administracyjnego obejmuje również zgodność rozstrzygnięć organów administracji publicznej z prawem wspólnotowym, rozumianym, jako całokształt dorobku prawnego Wspólnoty Europejskiej, w tym zasad ogólnych prawa wspólnotowego, interpretowanym oraz stosowanym w sposób jednolity na całym obszarze Unii Europejskiej.

W ocenie Sądu, poddana kontroli skarga T. B. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z [...] lutego 2010r jest zasadna.

Przedmiotem postępowania w sprawie było żądanie wypłaty przez przewoźnika lotniczego odszkodowania, o którym mowa w art. 5 ust. 1 lit c rozporządzenia. Zgodnie z w/wym przepisem w przypadku odwołania lotu obsługujący przewoźnik lotniczy powinien wypłacić pasażerowi odszkodowanie na zasadach określonych w art. 7 rozporządzenia w kwocie zależnej od długości trasy przelotu. Natomiast w przepisie art. 5 ust. 3 rozporządzenia wskazano, że przewoźnik zwolniony jest z tego obowiązku, jeżeli może dowieść, iż odwołanie zostało spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć mimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Jak wynika z Preambuły omawianego rozporządzenia zostało ono wydane, a w zasadzie zmienione (poprzednie rozporządzenie [...]), by nie tylko zapewniać wysoki poziom świadczonych przez przewoźników lotniczych usług na obszarze Wspólnoty, ale także podniesienie standardów ochrony poprzez wzmocnienie praw pasażerów jak i zapewnienie przewoźnikom lotniczym działalności w ujednoliconych warunkach na zliberalizowanym rynku. Stosownie do treści postanowień pkt 12 powinno się również zminimalizować trudności i niedogodności dla pasażerów wynikające z odwołania lotów. W tym celu należy nakłaniać przewoźników do informowania pasażerów o odwołaniach lotów przed planową godziną odlotu i ponadto do oferowania pasażerom możliwych do przyjęcia zmian planów podróży, tak by mieli oni możliwość dostosowania się do nich. W przypadku nieuczynienia tego, przewoźnicy lotniczy byliby zobowiązani do wypłacenia odszkodowania pasażerom, chyba że odwołanie jest spowodowane zaistnieniem wyjątkowych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków.

Wskazano, że podobnie jak w konwencji montrealskiej, zobowiązania przewoźników lotniczych powinny być ograniczone lub ich odpowiedzialność wyłączona w przypadku, gdy zdarzenie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Okoliczności te mogą, w szczególności, zaistnieć w przypadku destabilizacji politycznej, warunków meteorologicznych uniemożliwiających dany lot, zagrożenia bezpieczeństwa, nieoczekiwanych wad mogących wpłynąć na bezpieczeństwo lotu oraz strajków mających wpływ na działalność przewoźnika. Za nadzwyczajne okoliczności powinno się uważać sytuację, gdy decyzja kierownictwa lotów w stosunku do danego samolotu spowodowała danego dnia powstanie dużego opóźnienia, przełożenie lotu na następny dzień albo odwołanie jednego lub więcej lotów tego samolotu pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków przez zainteresowanego przewoźnika, by uniknąć tych opóźnień lub odwołań lotów.(15)

Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia spraw, w których podstawą orzekania są przepisy prawa wspólnotowego ma orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Trybunał wielokrotnie zajmował się zagadnieniem odszkodowania i rozumieniem pojęcia "nadzwyczajne" okoliczności.

W przywoływanym w decyzji Prezesa Lotnictwa Cywilnego wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia [...]grudnia 2008 r. [...] wyjaśniono, że zdarzenie może wyłączyć odpowiedzialność przewoźnika tylko wówczas, gdy jest następstwem zdarzeń, które nie wpisują się w ramy normalnego wykonywania działalności danego przewoźnika lotniczego i nie pozwalają mu na skuteczne nad nim panowanie, ze względu na jego charakter lub źródło.

W wyroku tym Trybunał wskazał także, że w istocie wolą ustawodawcy wspólnotowego nie było zwolnienie z obowiązku wypłacenia pasażerom odszkodowania z tytułu odwołania lotu w przypadku zaistnienia jakichkolwiek nadzwyczajnych okoliczności, ale wyłącznie takich, których nie można by było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Dalej wywiódł, że - "ponieważ nie wszystkie nadzwyczajne okoliczności skutkują zwolnieniem z obowiązku wypłacenia pasażerom odszkodowania - na tym, kto zamierza się na nie powołać, spoczywa ponadto obowiązek wykazania, że okoliczności tych w żadnym razie nie można by było uniknąć za pomocą dostosowanych do sytuacji środków, to jest środków, które w chwili wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności odpowiadają między innymi warunkom technicznie i ekonomicznie możliwym do przyjęcia przez danego przewoźnika lotniczego.

Z treści tego orzeczenia, wynika wprost, że to na przewoźniku spoczywa obowiązek wykazania, iż okoliczności, które doprowadziły do odwołania lotu nie mógł uniknąć. Tymczasem, w ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie okoliczności te nie zostały ustalone. Z uzasadnienia decyzji można jedynie wywieść, że przyczyną odwołania lotu była usterka samolotu spowodowana uderzeniem pioruna. W sprawie nie została jednak ustalona ani data powstania czy wykrycia usterki, nie wskazano czasu postoju samolotu wywołanego koniecznością naprawy, nie ustalono, czy w tym czasie przewoźnik miał możliwość przewozu pasażerów. W istocie uzasadnienie rozstrzygnięcia oparto na krótkiej notatce "opinii Dyrektora Departamentu Techniki Lotniczej", która nie wyjaśnia istotnych okoliczności sprawy mogących prowadzić ewentualnie do uwolnienia przewoźnika od odpowiedzialności odszkodowawczej. Wyjaśnienie okoliczności sprawy jest tym bardziej istotne, że Skarżący podnosi, iż " z przedstawionych tzw. "work order" wynika, że już [...] lipca, (więc dwa dni przed planowanym rejsem) samolot był naprawiany.

Jak wskazał Trybunał w wyżej cytowanym orzeczeniu przewoźnik musi, dowieść, że "w sposób oczywisty nie mógł - bez poświęceń niemożliwych do przyjęcia z punktu widzenia możliwości jego przedsiębiorstwa w tym momencie - uniknąć sytuacji, w której zaistniałe nadzwyczajne okoliczności skutkowały odwołaniem lotu". Ogólnikowe ustalenia poczynione w tej sprawie nie pozwalają, w ocenie Sądu, stwierdzić jednoznacznie, iż w sprawie spełniona została przesłanka z art. 5 ust. 3 rozporządzenia.

Należy, zatem stwierdzić, że słuszne są podnoszone przez Skarżącego zarzuty dotyczące naruszenia art. 7 k.p.a., a uzasadnienie rozstrzygnięcia nie spełnia wymogów art. 107 § 3 kpa.

Zarzut naruszenia art. 36 § 1 i 2 k.p.a. nie jest zasadny, albowiem organ informował stronę o niezałatwieniu sprawy w terminie, jednakże w realiach tej sprawy można mówić o naruszeniu art. 12 k.p.a., który nakłada na organ obowiązek działania w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.

Ponownie rozpatrując skargę organ będzie zobowiązany wziąć pod uwagę powyższe uwagi Sądu.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2008 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak, w sentencji wyroku.

Sąd orzekł o kosztach postępowania na podstawie art. 200 p.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz Skarżącego koszty postępowania w wysokości 200 zł. tytułem zwrotu wpisu sądowego. Wobec tego, że Skarżący działał przed sądem osobiście Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku o zasądzenie kosztów – 240 zł za sporządzenie projektów pism procesowych, Sąd nie uwzględnił jako kosztów niezbędnych do dochodzenia postępowania kosztów znaków opłaty pocztowej ( wysokości 8 zł. 20 gr.) uiszczonej za korespondencję kierowaną do Sadu i organu mającego siedzibę w [...], tj. miejscu zamieszkania Skarżącego.