Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 205/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 2 pkt 2, 141 § 4 w zw. z art. 166
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia WSA (del.) Teresa Randak po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2013 r., na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. sp. z o.o. z siedzibą w J., na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 11 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Rz 30/13 w zakresie odmowy przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w J., na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R., z dnia 12 listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy nadania numeru identyfikacji podatkowej postanawia: oddalić zażalenie. Sygn. akt II FZ 205/13 Uzasadnienie 1. Postanowieniem z 11 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Rz 30/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił przyznania SYRENIUS sp. z o.o. z siedzibą w Jaśle prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi wnioskodawczyni na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z 12 listopada 2012 r. w przedmiocie odmowy nadania numeru identyfikacji podatkowej. 2. Sąd I instancji zaznaczył, że ze złożonego przez spółkę oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 5000 zł., a całość środków pozyskanych w związku z jego wniesieniem została przeznaczona na pokrycie kosztów funkcjonowania spółki, począwszy od dnia jej rejestracji. Sąd odnotował nadto, że Spółka nie posiada żadnego majątku, zawiesiła wykonywanie działalności, nie dysponuje również rachunkiem bankowym. Dalej Sąd podniósł, że z danych z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego, odpowiadającej odpisowi aktualnemu z tego Rejestru wynika, że spółka została założona w celu prowadzenia działalności gospodarczej, a jej jedynym udziałowcem jest Elmsfield Enterprises Limited. 3. Powołując się na art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) Sąd wskazał, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, w zakresie częściowym, może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznając, że spółka wykazała, że aktualnie nie ma środków na pokrycie kosztów sądowych, Sąd I instancji zauważył, że została ona utworzona w celu prowadzenia działalności gospodarczej, a więc w celu zarobkowym, nie sposób więc znaleźć uzasadnienia dla przerzucania kosztów jej funkcjonowania, wśród których mieszczą się również koszty sądowe, na podatników, poprzez pokrycie ich ze środków publicznych. 4. W konkluzji Sąd stwierdził, że mając na uwadze cel działalności spółki w sytuacji nieposiadania przez spółkę środków na pokrycie kosztów związanych z zainicjowanym przez nią postępowaniem sądowoadministracyjnym, środki te winni wyłożyć wspólnicy spółki, a więc podmioty, które decydują o jej bycie prawnym i sposobie funkcjonowania – w niniejszym przypadku jednoosobowy udziałowiec spółki. 5. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, pomimo wystąpienia przesłanek w nim określonych. 6. Uzasadniając zażalenie spółka podniosła, iż ponad wszelką wątpliwość wykazała, że nie dysponuje środkami finansowymi koniecznymi na sfinansowanie kosztów sądowych. Polemizując ze stanowiskiem Sądu I instancji, w zakresie uwzględnienia w kosztach także ewentualnych wydatków związanych z opłatami sądowymi, spółka zaakcentowała, że nie uwzględnia ono stanu faktycznego objętego treścią skargi. W tym zakresie wskazała, że na skutek działań sprzecznych z prawem Podkarpackiego Urzędu Skarbowego, została pozbawiona możliwości generowania przychodów, co w konsekwencji doprowadziło do zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej. Wywodząc dalej, iż nie ma pewności, że numer identyfikacji podatkowej uzyska, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uwzględnienia wniosku w całości oraz zwolnienie z opłaty sądowej od wniesionej skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. 7.1. Art. 245 § 3 p.p.s.a. określa zakres prawa pomocy w zakresie częściowym, stwierdzając, że obejmuje ono zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie natomiast do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wynika z zacytowanego przepisu, to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd rozpoznający wniosek zobowiązany jest z kolei wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie oraz w jakiej części. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania jakie strona musi ponieść, z drugiej zaś strony jej sytuację finansową oraz możliwość poniesienia kosztów sądowych. 7.2. W rozpoznawanej sprawie WSA w Rzeszowie rozpoznał wniosek spółki w prawidłowy sposób, gdyż wydając rozstrzygnięcie uzasadnił z jakich względów uznał, że skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek przyznania jej prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Sąd w sposób wyczerpujący i z zachowaniem wymogów, o których mowa w art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. wyjaśnił w uzasadnieniu postanowienia motywy, które legły u podstaw odmowy przyznania prawa pomocy. W szczególności Sąd zasadnie podniósł, że spółka przeznaczyła kapitał zakładowy na bieżące funkcjonowanie, nie uwzględniając w ponoszonych wydatkach kosztów związanych z prowadzoną sprawą administracyjno – sądową. Słusznie też Sąd wskazał, że koszty te – w sytuacji, gdy został wydatkowany kapitał zakładowy – powinien ponieść jedyny udziałowiec spółki, tym bardziej, że to "za jego sprawą/zgodą" doszło do wydatkowania tych środków. 7.3. Należy zaakcentować, że wyjątkowy charakter prawa pomocy przesądza o tym, że jej przyznanie wymaga wykazania od strony wnioskującej nie tylko braku środków finansowych (a więc tak, jak było w niniejszej sprawie) ale także niemożności poniesienia opłat sądowych nawet przy zachowaniu zasad należytej staranności. Wypada podnieść, że rozporządzając majątkiem strona powinna liczyć się z konsekwencjami swojego działania, szczególnie mieć na uwadze, że w sposób świadomy pozbawia się środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Pogląd taki znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie np. w postanowieniach z dnia 13 września 2004 r., sygn. akt FSK 836/04 i FSK 839/04, niepubl. W orzeczeniach tych NSA stwierdził, że nie może wnosić o zwolnienie od kosztów sądowych strona, która bez ważnych powodów pozbawiła się wszelkich środków finansowych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania. W odniesieniu do jednostek organizacyjnych prowadzących działalność gospodarczą NSA podkreślił, że dla oceny istnienia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. znaczenie ma nie tylko sytuacja finansowa na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale także sytuacja takiej jednostki we wcześniejszym okresie. Dopiero bowiem analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności takiej jednostki mają charakter trwały, czy są jedynie przejściowe (postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FZ 66/09, LEX nr 564255). W orzecznictwie wielokrotnie zwracano również uwagę, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. 7.4. W ocenianej sprawie, strona skarżąca upatruje prawa do udzielenia jej pomocy, w tym, że nie posiada środków finansowych oraz w tym, że nie jest "pewna" swoich racji i rezultatu toczonego sporu. Takie okoliczności jednak nie stanowią o istnieniu przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Biorąc przy tym pod uwagę wysokość wpisu sądowego w kwocie 200 zł. oraz fakt, że spółka została zawiązana w celu prowadzenia działalności gospodarczej i że jej jedynym udziałowcem jest spółka prawa handlowego stwierdzić należy, że stanowisko Sądu I instancji jest prawidłowe. 7.5. Trzeba jednakowoż wytknąć Sądowi I instancji, że błędnie przyjął w postanowieniu z dnia 11 marca 2013 r., iż Spółka nie posiada rachunku bankowego. Posiadanie takowego Spółka zdeklarowała w druku PPPr (k. nr 51 akt sądowych), a jego saldo ujawniono na wyciągach bankowych (k. nr 42 do 44). Podobnie, sformułowanie "obecnie spółka (...) zawiesiła wykonywanie działalności" nie znajduje odzwierciedlenia w zebranym materiale źródłowym. Wskazane mankamenty, wobec przyjętego tutaj uzasadnienia (patrz pkt 7.2. do 7.4.), nie mogły jednakże wpłynąć na zmianę stanowiska Sądu kasacyjnego. 7.6. Z wyżej wskazanych przyczyn orzeczono jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.


UZASADNIENIE

1. Postanowieniem z 11 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Rz 30/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił przyznania S. sp. z o.o. z siedzibą w J. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi wnioskodawczyni na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z 12 listopada 2012 r. w przedmiocie odmowy nadania numeru identyfikacji podatkowej.

2. Sąd I instancji zaznaczył, że ze złożonego przez spółkę oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 5000 zł., a całość środków pozyskanych w związku z jego wniesieniem została przeznaczona na pokrycie kosztów funkcjonowania spółki, począwszy od dnia jej rejestracji. Sąd odnotował nadto, że Spółka nie posiada żadnego majątku, zawiesiła wykonywanie działalności, nie dysponuje również rachunkiem bankowym.

Dalej Sąd podniósł, że z danych z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego, odpowiadającej odpisowi aktualnemu z tego Rejestru wynika, że spółka została założona w celu prowadzenia działalności gospodarczej, a jej jedynym udziałowcem jest E..

3. Powołując się na art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) Sąd wskazał, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, w zakresie częściowym, może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Przyznając, że spółka wykazała, że aktualnie nie ma środków na pokrycie kosztów sądowych, Sąd I instancji zauważył, że została ona utworzona w celu prowadzenia działalności gospodarczej, a więc w celu zarobkowym, nie sposób więc znaleźć uzasadnienia dla przerzucania kosztów jej funkcjonowania, wśród których mieszczą się również koszty sądowe, na podatników, poprzez pokrycie ich ze środków publicznych.

4. W konkluzji Sąd stwierdził, że mając na uwadze cel działalności spółki w sytuacji nieposiadania przez spółkę środków na pokrycie kosztów związanych z zainicjowanym przez nią postępowaniem sądowoadministracyjnym, środki te winni wyłożyć wspólnicy spółki, a więc podmioty, które decydują o jej bycie prawnym i sposobie funkcjonowania – w niniejszym przypadku jednoosobowy udziałowiec spółki.

5. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, pomimo wystąpienia przesłanek w nim określonych.

6. Uzasadniając zażalenie spółka podniosła, iż ponad wszelką wątpliwość wykazała, że nie dysponuje środkami finansowymi koniecznymi na sfinansowanie kosztów sądowych. Polemizując ze stanowiskiem Sądu I instancji, w zakresie uwzględnienia w kosztach także ewentualnych wydatków związanych z opłatami sądowymi, spółka zaakcentowała, że nie uwzględnia ono stanu faktycznego objętego treścią skargi. W tym zakresie wskazała, że na skutek działań sprzecznych z prawem [...] Urzędu Skarbowego, została pozbawiona możliwości generowania przychodów, co w konsekwencji doprowadziło do zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej. Wywodząc dalej, iż nie ma pewności, że numer identyfikacji podatkowej uzyska, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uwzględnienia wniosku w całości oraz zwolnienie z opłaty sądowej od wniesionej skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

7. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.

7.1. Art. 245 § 3 p.p.s.a. określa zakres prawa pomocy w zakresie częściowym, stwierdzając, że obejmuje ono zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie natomiast do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Jak wynika z zacytowanego przepisu, to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd rozpoznający wniosek zobowiązany jest z kolei wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie oraz w jakiej części. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania jakie strona musi ponieść, z drugiej zaś strony jej sytuację finansową oraz możliwość poniesienia kosztów sądowych.

7.2. W rozpoznawanej sprawie WSA w Rzeszowie rozpoznał wniosek spółki w prawidłowy sposób, gdyż wydając rozstrzygnięcie uzasadnił z jakich względów uznał, że skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek przyznania jej prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Sąd w sposób wyczerpujący i z zachowaniem wymogów, o których mowa w art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. wyjaśnił w uzasadnieniu postanowienia motywy, które legły u podstaw odmowy przyznania prawa pomocy. W szczególności Sąd zasadnie podniósł, że spółka przeznaczyła kapitał zakładowy na bieżące funkcjonowanie, nie uwzględniając w ponoszonych wydatkach kosztów związanych z prowadzoną sprawą administracyjno – sądową. Słusznie też Sąd wskazał, że koszty te – w sytuacji, gdy został wydatkowany kapitał zakładowy – powinien ponieść jedyny udziałowiec spółki, tym bardziej, że to "za jego sprawą/zgodą" doszło do wydatkowania tych środków.

7.3. Należy zaakcentować, że wyjątkowy charakter prawa pomocy przesądza o tym, że jej przyznanie wymaga wykazania od strony wnioskującej nie tylko braku środków finansowych (a więc tak, jak było w niniejszej sprawie) ale także niemożności poniesienia opłat sądowych nawet przy zachowaniu zasad należytej staranności. Wypada podnieść, że rozporządzając majątkiem strona powinna liczyć się z konsekwencjami swojego działania, szczególnie mieć na uwadze, że w sposób świadomy pozbawia się środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Pogląd taki znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie np. w postanowieniach z dnia 13 września 2004 r., sygn. akt FSK 836/04 i FSK 839/04, niepubl. W orzeczeniach tych NSA stwierdził, że nie może wnosić o zwolnienie od kosztów sądowych strona, która bez ważnych powodów pozbawiła się wszelkich środków finansowych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania. W odniesieniu do jednostek organizacyjnych prowadzących działalność gospodarczą NSA podkreślił, że dla oceny istnienia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. znaczenie ma nie tylko sytuacja finansowa na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale także sytuacja takiej jednostki we wcześniejszym okresie. Dopiero bowiem analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności takiej jednostki mają charakter trwały, czy są jedynie przejściowe (postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FZ 66/09, LEX nr 564255).

W orzecznictwie wielokrotnie zwracano również uwagę, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych.

7.4. W ocenianej sprawie, strona skarżąca upatruje prawa do udzielenia jej pomocy, w tym, że nie posiada środków finansowych oraz w tym, że nie jest "pewna" swoich racji i rezultatu toczonego sporu. Takie okoliczności jednak nie stanowią o istnieniu przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Biorąc przy tym pod uwagę wysokość wpisu sądowego w kwocie 200 zł. oraz fakt, że spółka została zawiązana w celu prowadzenia działalności gospodarczej i że jej jedynym udziałowcem jest spółka prawa handlowego stwierdzić należy, że stanowisko Sądu I instancji jest prawidłowe.

7.5. Trzeba jednakowoż wytknąć Sądowi I instancji, że błędnie przyjął w postanowieniu z dnia 11 marca 2013 r., iż Spółka nie posiada rachunku bankowego. Posiadanie takowego Spółka zdeklarowała w druku PPPr (k. nr 51 akt sądowych), a jego saldo ujawniono na wyciągach bankowych (k. nr 42 do 44). Podobnie, sformułowanie "obecnie spółka (...) zawiesiła wykonywanie działalności" nie znajduje odzwierciedlenia w zebranym materiale źródłowym. Wskazane mankamenty, wobec przyjętego tutaj uzasadnienia (patrz pkt 7.2. do 7.4.), nie mogły jednakże wpłynąć na zmianę stanowiska Sądu kasacyjnego.

7.6. Z wyżej wskazanych przyczyn orzeczono jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.