Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 1053/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6073 Opłaty adiacenckie oraz opłaty za niezagospodarowanie nieruchomości w zakreślonym terminie
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2, art. 199, 252 par. 1, art. 255, 184, 197 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 84
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 8 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia "[...]" sp.j. w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 lutego 2015 r., sygn. akt III SA/Gd 34/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "[...]" sp.j. w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

"[...]" Spółka jawna w G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...].

W dniu [...] stycznia 2014 r. skarżąca złożyła w Sądzie wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym wniosku skarżąca wskazała, że w chwili obecnej z uwagi na trwające od dłuższego czasu załamanie na rynku nieruchomości nie posiada dostatecznych środków na uiszczenie wpisu sądowego. Spółka nie posiada gotówki i środków na rachunkach bankowych a posiadane nieruchomości obciążone są hipotekami banków kredytujących, co dodatkowo uniemożliwia zaciąganie dalszych kredytów. Skarżąca oświadczyła, że wartość posiadanych przez nią środków trwałych wynosi 5 894,31 zł a wysokość strat za ostatni rok obrotowy to kwota – 365 647,50 zł.

Celem usunięcia wątpliwości co do możliwości płatniczych wnioskującej referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku, zarządzeniem z dnia 4 lutego 2014 r., wezwał skarżącą do nadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń a następnie, postanowieniem z dnia 12 marca 2014 r., odmówił przyznania spółce prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że skarżąca nie odpowiadając na wezwanie o przedstawienie dokumentów źródłowych nie dała możliwości oceny w jakiej faktycznie sytuacji finansowej się znajduje.

Na skutek wniesionego przez skarżącą sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2014 r., oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych wyjaśniając, że skarżąca nie wykazała, że nie posiada środków, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie powstałych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 6 czerwca 2014 r., oddalił zażalenie wniesione na to postanowienie.

Wyrokiem z dnia 17 września 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę "[...]" Spółki jawnej w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...].

W dniu [...] listopada 2014 r. skarżąca złożyła ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. W nowo złożonym wniosku skarżąca oświadczyła, że wartość posiadanych przez nią środków trwałych wynosi 5697,82 zł a wysokość start za ostatni rok obrotowy to kwota 291 505,06 zł.

Celem usunięcia wątpliwości co do możliwości płatniczych wnioskującej referendarz sądowy, zarządzeniem z 13 listopada 2014 r., wezwał spółkę do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz do przedłożenia dodatkowych dokumentów.: rachunku zysków i strat z załącznikiem w postaci zestawienia środków pieniężnych na rachunkach bankowych oraz w kasie z okresu ostatnich 3 miesięcy; udokumentowania aktualnego stanu zadłużenia wobec kontrahentów, ZUSu, Urzędu Skarbowego, itp.; wyciągów wszystkich posiadanych przez spółkę rachunków bankowych dla prowadzonej działalności gospodarczej z ostatnich trzech miesięcy, ze szczególnym uwzględnieniem aktualnych sald rachunków i wysokości środków na nich zgromadzonych; sprawozdania finansowego (bilansu rachunku zysków i strat wraz z informacją dodatkową) za 2013 rok; dokumentów księgowych obrazujących wysokość uzyskanych przez spółkę przychodów (dochodów) i poniesionych kosztów w okresie ostatnich 3 miesięcy; danych obrazujących czynności przeprowadzone przez spółkę w ramach restrukturyzacji, na którą spółka powołuje się we wniosku PPPr; zeznania rocznego (CIT) za ubiegły rok.

W odpowiedzi na to wezwanie, przy piśmie z dnia [...] listopada 2014 r., skarżąca przedłożyła sprawozdanie finansowe za rok obrotowy od 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r. a także wyciągi z rachunków bankowych w [...] oraz w [...].

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku, postanowieniem z dnia 4 grudnia 2014 r. r. odmówił przyznania spółce prawa pomocy przez zwolnienie z kosztów sądowych wyjaśniając, że skarżąca nie przedstawiając wszystkich dokumentów, do których złożenia została wezwana, nie dała możliwości oceny w jakiej faktycznie sytuacji finansowej się znajduje. Sprawozdanie finansowe zostało przedstawione fragmentarycznie bez danych liczbowych i nie nadaje się do oceny. Wyciąg z rachunku bankowego [...] wykazuje saldo ujemne w poziomie 500 tys. zł. Na rachunku bankowym w [...] saldo także jest ujemne na poziomie 24 tys. zł (w dniu [...] września br. spółka dokonała spłaty kredytu w wysokości 20 tys. zł).

Od postanowienia referendarza sądowego skarżąca spółka wniosła sprzeciw podnosząc, że w pouczeniu zawartym w piśmie z dnia [...] listopada 2014 r. brak jest jakichkolwiek informacji, że nieprzedstawienie żądanych dokumentów powodować będzie negatywne konsekwencje po stronie spółki a z przedstawionych przez spółkę wyciągów bankowych wynika, że zawierają saldo ujemne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zaskarżonym postanowieniem odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że sprawa z wniosku skarżącej spółki o udzielenie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych została już rozstrzygnięta prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 kwietnia 2014 r., mocą którego odmówiono przyznania spółce prawa pomocy. Ponieważ jednak postanowienie w sprawie prawa pomocy należy do postanowień niekończących postępowanie w sprawie, to zgodnie z art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może ono zostać uchylone lub zmienione wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby było zaskarżone, a nawet prawomocne. Ponieważ skarżąca spółka ponownie nie przedstawiła wymaganych oświadczeń i dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego sąd uznał, że nie nastąpiła od czasu wydania postanowienia z dnia 7 kwietnia 2014 r., zmiana okoliczności sprawy uzasadniająca zmianę stanowiska wyrażonego w tym postanowieniu. Skarżąca nadal nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania

Od tego postanowienia skarżąca spółka złożyła zażalenie, wnosząc o jego uchylenie, względnie zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazała, że nie posiada gotówki i środków na rachunkach bankowych, a posiadane nieruchomości są obciążone hipotekami.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Rozpatrując powyższą sprawę przede wszystkim należy wskazać, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, a co za tym idzie przesłanki jego przyznania muszą być interpretowane ściśle.

Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego bądź adwokata z urzędu jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 p.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną.

Wykazanie występowania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar udowodnienia tego faktu spoczywa na wnioskującym. Skarżąca spółka nie przedstawiła natomiast wszystkich możliwych dokumentów na poparcie twierdzeń co do swojej sytuacji finansowej, wskutek czego ocenianie stanu majątkowego mogłoby się odbyć tylko w zakresie częściowym, co – w obliczu braku możliwości kompleksowej oceny sytuacji majątkowej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy – nie upoważnia sądu do uwzględnienia wniosku. W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Na mocy art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sąd uznał, że przedstawione przez skarżącą okoliczności są niewystarczające do oceny jego sytuacji majątkowej i zasadnie wezwał ją do uzupełnienia danych. Tymczasem skarżąca nie zastosowała się do tego wezwania w całości. Przedstawiła bowiem tylko niektóre dokumenty. W związku z tym sąd prawidłowo stwierdził, że okoliczności sprawy nie pozwalają na przyznanie skarżącej prawa pomocy.

Odnosząc się do argumentów zawartych w zażaleniu wskazać trzeba, że skarżąca po raz kolejny ograniczyła się do powtórzenia twierdzeń przedstawianych już wcześniej i które były już przedmiotem oceny w postępowaniu sądowym, zakończonym odmową przyznania prawa pomocy.

Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy po raz kolejny. Nie przedstawiła jednakże żadnych nowych danych jednoznacznie uzasadniających stanowisko, że pogorszeniu uległ jej status finansowy w zestawieniu z poprzednio ocenianą sytuacją finansową, której ocena nie pozwalała sądowi na przyznanie prawa pomocy. Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy może być rozpoznany wówczas, gdy skarżąca wykaże, że zmianie uległy okoliczności mające wpływ na jej sytuację finansową. Z uwagi jednak na wskazany wcześniej brak wykazania pełnego obrazu tej sytuacji, sąd nie jest w stanie stwierdzić, czy stan majątkowy skarżącej uległ zmianie, a zatem nie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy.

Pamiętać także trzeba, że prawo pomocy jest instytucją, która nie może służyć ochronie majątków podmiotów o pomoc wnoszącym, ma ona bowiem na celu zapewnienie dostępu do sądu tym podmiotom, które rzeczywiście nie są w stanie – ze względu na swoją sytuację majątkową– uzyskać dostępu do sądu.

Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.