Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 691/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-3 i 3a, 3b, art. 32,
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: § 3 ust. 1,
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka,, Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 listopada 2021 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] o odmowie umorzenia J. K. należności z tytułu składek.

Decyzję podjęto w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu [...] września 2020 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek uzasadniony trudną sytuacją finansową.

Ww. decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. organ odmówił zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek w pkt 1. - na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.); dalej: "u.s.u.s.", oraz w pkt 2 na podstawie na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust.3a i przepisów § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. 2003 Nr 141, poz. 1365); dalej: "rozporządzenie".

W ocenie organu, w sprawie nie doszło do przedawnienia należności, gdyż przed jego upływem wszczęto postępowanie egzekucyjne oraz nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s., a także nie wykazano, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych strony; nie wykazano, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona podniosła, że od [...] lutego 2021 r. jest zatrudniona jako malarz w Z. Urzędzie Wojewódzkim z wynagrodzeniem netto w wysokości [...] zł oraz, że ze względu na wiek i stan zdrowia nie jest w stanie wykonywać prac dorywczych i nie otrzymuje pomocy od rodziny. Nadto, wyjaśniła, że - po wykonaniu obowiązku alimentacyjnego i poniesieniu niezbędnych kosztów utrzymania oraz egzekucji zadłużenia - pozostaje kwota niezapewniająca możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wskazała, także, że jej udział we własności samochodu [...] rok prod. 2011 r. wynosi 20%, więc nie przedstawia istotnej wartości.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2021 r. organ utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że strona nie wykazała, aby opłacenie należności stanowiło realne zagrożenie dla zaspokojenia jej niezbędnych potrzeb życiowych. Organ wskazał, że nie neguje problemów zdrowotnych strony i podchodzi do nich ze zrozumieniem, które mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, gdyż strona jest osobą aktywną zawodowo i nie udowodniła, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna uniemożliwia pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia. Strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód w miesięcznej wysokości [...] zł netto. Wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum socjalne. Budżet strony, która nie korzysta z pomocy społecznej, jest wyższy niż poziom minimum socjalnego za IV kwartał 2020 r. ustalony [...] kwietnia 2021 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego na kwotę [...]zł. Zatem, nie wskazuje on na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej sytuacji, zagrażającej egzystencji, zgodnie bowiem z rozporządzeniem rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1358), od 1 października 2018 r. kwota kryterium dochodowego z pomocy społecznej dla osoby prowadzącej gospodarstwo domowe wynosi [...] zł. Natomiast, regulowanie zobowiązań alimentacyjnych w stosunku do dwójki dzieci, które na są pod opieką innej osoby, w kwocie [...]zł, a które spłacane są w miesięcznie w kwocie [...]zł, stanowi - w ocenie organu - oczywistą konieczność i nie może być podstawą do umorzenia zaległości. Także, w ocenie organu, posiadanie przez stronę zobowiązań w instytucjach finansowych w wysokości [...] zł i innych w kwocie [...]zł nie stanowi przesłanki do uwzględnienia wniosku.

Nadto, organ wskazał, że strona posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego w S. przy ul. [...] o powierzchni [...] m2.

W ocenie organu, strona nie udowodniła, że jej sytuacja materialno-bytowa i zdrowotna uniemożliwia definitywnie spłatę należności na rzecz ZUS, gdyż dysponuje dochodem, który może stanowić źródło spłaty zaległości

W skardze na ww. decyzję skarżący zarzucił, że dokonana przez organ ocena jego sytuacji materialnej nie odpowiada stanowi faktycznemu, gdyż jedynym jego źródłem dochodu jest praca zawodowa, za którą otrzymuję miesięczne wynagrodzenie w wysokości [...] zł netto. Z tej kwoty [...]%, tj. [...] zł jest przeznaczane na zobowiązania alimentacyjne, w tym bieżące [...] zł oraz zaległości w kwocie [...]W tej sytuacji pozostaje jemu na utrzymanie kwota [...]zł, która jest niższa niż poziom minimum socjalnego dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego za IV kwartał 2021 r wynoszący [...] zł. Ponadto, podniósł, że aktualnie zaległości alimentacyjne przekraczają [...] zł, a od [...] kwietnia 2022 r., gdy osiągnie wiek emerytalny, jego prognozowana emeryturą wyniesie [...] zł netto miesięcznie, co przy obowiązku alimentacyjnym dodatkowo skomplikuje jego egzystencję, gdyż obowiązek alimentacyjny ciąży na nim do lutego 2036 r.

W ocenie skarżącego, brak zawodu, wiek i stan zdrowia, zwłaszcza powikłania po Covid-19, nie pozwalają jemu na dodatkową pracę, która to okoliczność będzie wiązała się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Do skargi skarżący dołączył dokumentację medyczną potwierdzającą, że cierpi na różne schorzenia.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia [...] listopada 2021 r. skarżący uzupełnił skargę i podał, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, w wyniku wojny w [...] i niekorzystnych zdarzeń nie uzyskał zapłaty od kilku poważnych kontrahentów, co doprowadziło do strat i utraty płynności finansowej, zaś podjęte działania z pomocą prawników nie doprowadziły do odzyskania należności, lecz wygenerowały dodatkowe koszty, dlatego popadł w dalsze zadłużenie, w tym wobec ZUS. Nadto, podejmowane zatrudnienie, w tym także za granicą, nie poprawiły jego sytuacji materialnej. Obecnie korzysta także z pomocy rodziny, gdyż kwota ok. [...] zł pozostająca na utrzymanie nie starcza na zaspokojenie jego podstawowych potrzeb.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Spór w sprawie sprowadza się do oceny zasadności odmowy umorzenia skarżącemu jako ubezpieczonemu, będącemu równocześnie płatnikiem składek, należności składkowych należnych organowi oraz odsetek od tych należności za lata 2013-2018 w łącznej kwocie [...]zł.

Z poprawnych ustaleń organu wynika, że należności te nie przedawniły się.

Według organu, w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalność ani inne ujawnione i stwierdzone przesłanki stanowiące podstawę umorzenia odsetek od należności z tytułu składek (w całości lub części), natomiast - według skarżącego - stanowisko organu jest błędne, gdyż jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej, a opłacenie zaległych odsetek od należności z tytułu składek pozbawiłoby jego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Mając tak zakreślony przedmiot sprawy wskazać należy, że materialnoprawną podstawą umorzenia odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ust. 1-3 i 3a u.s.u.s. Przepisy dotyczące umarzania odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do umorzeń między innymi odsetek od składek na ubezpieczenie zdrowotne i składek na Fundusz Pracy (art. 32 u.s.u.s.) Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. precyzuje, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a. Zastrzeżenie to odnosi się do zaległych składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek i stanowi, że tego rodzaju zaległości mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Termin całkowitej nieściągalności został wyjaśniony w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jako jedna z następujących sytuacji:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym,

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas, oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Jak już wskazano powyżej, wyjątek od zasady, że umorzeniu podlegają należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, dotyczy składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli sytuacji, w której znajduje się skarżący. Wówczas należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W u.s.u.s. nie określono bliżej tych "uzasadnionych przypadków" w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., natomiast - zgodnie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. - minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego otrzymał upoważnienie ustawowe do określenia w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania składek, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego

i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z brzmienia przywołanych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter, przy czym uznanie administracyjne nie może być dowolne, ale powinno wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w taki sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowić może podstawę wydania przez organ decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r. sygn. akt II GSK 321/07). Takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją na podstawie prawidłowo zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7 k.p.a.). Prawidłowość powyższych działań organu podlega kontroli sądowej, w ramach której sąd ocenia, czy zgromadzony został wystarczający materiał dowodowy dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy zgromadzony materiał został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym.

W rozpoznawanej sprawie organ uznał, iż nie zachodzi całkowita nieściągalność o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., gdyż w stosunku do zadłużenia prowadzone jest skutecznie postępowania egzekucyjne, co oznacza, że do czasu jego zakończenia istnieje potencjalna możliwość uregulowania długu. Ta ocena organu nie przekracza granic swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), gdyż jest zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Natomiast, w ocenie sądu, organ rozważając możliwość uwzględnienia słusznego interesu skarżącego i dokonując analizy sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej skarżącej - w kontekście zaistnienia przesłanek do umorzenia określonych w ww. rozporządzeniu - wadliwie przeprowadził ocenę możliwości finansowych skarżącego co do spłaty zadłużenia, co w konsekwencji także miało negatywny wpływ na umorzenie odsetek od należności z tytułu składek.

Z akt sprawy wynika, że zaległości skarżącego w spłacie należności składkowych powstały w związku z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą, którą podjął z w związku z utratą zatrudnienia w [...] r. Do tego czasu był zatrudniony na umowę o prace i wykonywał prace biurowe związane z wyposażeniem okrętowym. Jednak, po upadku branży okrętowej, w związku z brakiem wyuczonego zawodu, próbował ze zmiennym szczęściem prowadzić działalność gospodarczą, która była nieefektywna, gdyż w latach 2013-2018 jego przychody kształtowały się na poziomie [...] zł (rok 2013) - [...] zł (rok 2018), które to wartości nie obejmują podatku dochodowego i oskładkowania. Ta sytuacja skutkowała powstaniem zadłużenia i koniecznością zakończenia działalności gospodarczej, podejmowane zaś próby znalezienia zatrudnienia - ze względu na brak wyuczonego zawodu, stan zdrowia i wiek - okazały się nieskuteczne. Natomiast, wykonywane prace dorywcze były nieregularne i przynosiły niskie dochody, a od [...] lutego 2020 r. był osobą bezrobotną, poszukującą pracy i bez prawa do zasiłku (k-31 akt organu). Skarżący jest osoba rozwiedzioną, płaci alimenty na dzieci w wieku [...] lat. Posiada mieszkanie spółdzielcze własnościowe z niekompletnym wyposażeniem, które wymaga remontu, w którym zamieszkuje sam. Ponadto, ma zaplanowany zabieg operacyjny naczyń kończyn dolnych, po którym będzie przechodził kilkumiesięczną rehabilitację.

Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne sprawy, w ocenie sądu, istotnym uchybieniem zaskarżonej decyzji jest brak odniesienia się organu do indywidualnych okoliczności i sytuacji skarżącego. Dokonując bowiem oceny poczynionych ustaleń organ uznał, że wobec skarżącego nie zachodzi również przesłanka zawarta § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, tj. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Dokonana przez organ - na podstawie ww. kryterium - ocena stanu faktycznego pod kątem zaistnienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, narusza w ocenie sądu zasadę uznania administracyjnego, jak i wykracza poza reguły swobodnej oceny dowodów. Jest też sprzeczna z brzmieniem wskazanego § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, zgodnie z którym to przepisem, właśnie niemożność opłacenia należności ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną - powodującą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych - jest przesłanką umorzenia zaległości.

Za spełnienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy uznać taką sytuację, gdy warunki bytowe osoby zobowiązanego powodują trwałe zagrożenie dalszej egzystencji. W ocenie sądu, samo ustalenie wysokości uzyskiwanego w ostatnich czterech miesiącach dochodu przez skarżącego z umowy o pracę w wysokości [...] zł oraz brak innych dochodów przy wysokim istniejącym zadłużeniu (na rzecz samego ZUS - [...] zł z odsetkami wyliczonymi na [...] września 2020 r.; na rzecz innych podmiotów - [...] zł + [...] zł; na rzecz małoletnich dzieci z tytułu zaległych alimentów - [...] zł) wskazuje, iż nie jest on w stanie zaspokajać niezbędnych potrzeb życiowych oraz spłacać zadłużenia wobec ZUS. I chociaż, jak podniósł to organ, skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, a - w ocenie organu - okoliczność ta nie świadczy o trudnej sytuacji finansowej, to jednak organ nie dostrzegł, że skarżącemu, po uregulowaniu koniecznych opłat, w tym bieżących i zaległych alimentów, pozostaje kwota [...]zł, co oznacza, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Podana natomiast przez organ, obowiązująca od [...] października 2018 r., kwota kryterium dochodowego z pomocy społecznej dla osoby prowadzącej gospodarstwo domowe wynoszącego [...] zł, nie została poddana szczegółowej analizie w kontekście zadłużenia skarżącego i wysokości uzyskiwanych dochodów oraz jego możliwości zarobkowych wynikających ze stanu zdrowia, wieku i braku zawodu.

Dodatkowo, należy wskazać, że kwota kryterium dochodowego z pomocy społecznej dla osoby prowadzącej gospodarstwo domowe wynoszącego [...] zł, podana przez organ, obowiązująca od [...] października 2018 r., nie została od tego momentu zmieniona, chociaż upłynęły już 3 lata, a inflacja - jak wynika z ostatnich danych GUS - osiągnęła w październiku 2021 r. 6,8 %, zatem, odwoływanie się do tego kryterium jest nieracjonalne i nieadekwatne do sytuacji, w której znalazł się skarżący.

W ocenie sądu, obecna sytuacja materialna i osobista skarżącego uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Wbrew twierdzeniom organu, można zaliczyć ją właśnie do przypadków wyjątkowych, a nawet trudnych. Uzyskiwany przez skarżącego dochód jest niski, tak że z trudem wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Wysokość tego dochodu wskazuje na konieczność ograniczenia rodzaju i wysokości kosztów utrzymania, do niezbędnego minimum.

Dodać należy, że zaskarżona decyzja dotyczy nie kwestii błahych, bez istotnego znaczenia z punktu widzenia podstawowych praw i przyrodzonej godności człowieka, ale sfery jej elementarnych potrzeb - posiadania środków niezbędnych do przeżycia (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 345/06). Podkreślić należy, na co trafnie zwracano uwagę w dotychczasowym orzecznictwie, (por. wyrok z NSA dnia 10 października 2007 r. sygn. akt II GSK 176/07), iż okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinny być przeanalizowane i omówione w sposób niebudzący żadnych wątpliwości, szczególnie gdy decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącego - posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Konieczne jest skonfrontowanie sytuacji materialnej zobowiązanego z wysokością zaległości i wskazanie dochodów, które byłyby wystarczające do pokrycia zadłużenia. Jeżeli zatem z ustaleń w sprawie wynika, iż ze względu na sytuację finansową, opłacenie wnioskowanej do umorzenia należności z tytułu składek jest w istocie niemożliwe, to powoływane przez skarżącego dotkliwe skutki materialne spłaty zadłużenia, wymagały szczególnie wnikliwego przeanalizowania.

Według składu orzekającego w sprawie, powyższe kwestie nie zostały przez organ dostatecznie rozważone. Z punktu widzenia interesu społecznego nie jest uzasadnione pozbawienie skarżącego wszelkiej perspektywy możliwości wyjścia z trudnej sytuacji życiowej poprzez egzekucję zapłaty całej zaległej należności, czego konsekwencją może być wypłata na jego rzecz świadczeń w ramach systemu pomocy społecznej. Wyrażonej oceny w powyższym zakresie nie można podzielić również z tego względu, iż zaprezentowane stanowisko w zasadzie ograniczałoby, a nawet eliminowałoby potrzebę i sens regulacji ustanowionej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w takich, jak m.in. przedmiotowej sprawie sytuacjach, gdy nie można przyjąć, że zaistniały przesłanki umorzenia zaległych składek wymienione w tych przepisach. Jak bowiem trafnie wskazał NSA w wyroku z dnia 8 września 2015 r. o sygn. akt II GSK 1807/14, oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, należy mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń. Ustawodawca stworzył możliwość umarzania należności (także ściągalnych), aby umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym, zapewnić im powrót do normalnego życia oraz terminowe regulowanie zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GSK 1979/15).

Dostrzegając wskazane uchybienia, wynikające z braku należytego ustalenia i oceny wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, co niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy, sąd uznał za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji celem ponownego rozpatrzenia sprawy z pełnym poszanowaniem zasad procedury administracyjnej (art. 7, art. 8, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a.).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ uwzględniając powyższe uwagi i wskazania sądu, powinien dokonać prawidłowej analizy przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i wnikliwe ustalić sytuację skarżącego uwzględniając okoliczność, że spłaca zaległości alimentacyjne oraz płaci bieżące alimenty na małoletnie dzieci z perspektywą ich płacenia do 2036 r., które to obowiązki nie powinny doznawać uszczupleń z powodu konieczności spłaty całości zadłużenia wobec ZUS.

Nadto, w toku ww. zaleconej ponownej oceny, organ powinien uwzględnić okoliczność, że nie każdy obywatel o niskim wykształceniu i nieposiadający wyuczonego zawodu jest w życiu równie przedsiębiorczy i zaradny, jak obywatel dobrze wykształcony i posiadający wyuczony zawód, w szczególności, jeżeli z niskim wykształceniem i brakiem wyuczonego zawodu łączą się problemy zdrowotne.

W tej sytuacji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - sąd stwierdził wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów art. 7, art. 8, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a., co miało wpływ na wynik sprawy.

Przywołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.