Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 1015/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2022-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r. Dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza (dalej jako: "organ I instancji"), odmówił przyznania P. S. (dalej jako: "skarżący") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na H. S.

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że H. S. jest babcią skarżącego. Legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 18 lutego 2021 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Skarżący sprawuje opiekę nad babcią. Decyzją z dnia [...] r. przyznano skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 stycznia 2021 r. do 31 października 2021 r. Na podstawie wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu 26 lipca 2021 r. przez pracownika socjalnego Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, ustalono, że H. S. mieszka w miejscowości H. gm. P. W mieszkaniu nie zastano wnuka, który dwa razy w tygodniu odwiedza babcię. Skarżący podczas pobytu u babci realizuje czynności związanie z opieką, tj. robi zakupy, opłaca rachunki, sprząta itp. W razie potrzeby zawozi do lekarza. H. S. potwierdziła, że może liczyć jedynie na pomoc wnuka, który właściwie się nią opiekuje. Syn H. S., A. S. zamieszkuje w E. i legitymuje się orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawność na stałe. Organ I instancji wskazał, że skarżący, zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, nie należy do najbliższego kręgu osób objętych obowiązkiem alimentacyjnym względem babci. Obowiązek alimentacyjny w stosunku do H. S. ciąży w pierwszej kolejności na jej dziecku. Obowiązek alimentacyjny mógłby przejść na zobowiązanych w dalszej kolejności dopiero wtedy, gdy osoby zobowiązane w bliższej kolejności nie byłyby w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Postanowiono odmówić skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną babcią, gdyż nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny ciąży na dzieciach. Ponadto uwzględniono, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, niemożliwe jest pobieranie w tym samym czasie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego czy zasiłku dla opiekuna.

W odwołaniu profesjonalny pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie powyższej decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Wydanej decyzji zarzucił:

- błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki posiada zstępnych, chyba że zstępni ci posiadają orzeczenie

o niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz wnuka;

- błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalenie i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2016 r. poz. 162 ze zm.) stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,

- niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy

o świadczeniach rodzinnych i przez to nieuwzględnienie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, jak wynika z treści art. 27 ust. 5.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium przyznało, że H. S. wymaga pomocy

i wsparcia we wszelkich czynnościach związanych z codzienną egzystencją. Zamieszkuje ona w lokalu socjalnym w miejscowości H. Skarżący jest jej wnukiem i deklaruje, że sprawuje opiekę nad babcią. Niemniej jednak ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego bezspornie wynika, iż H. S. ma syna – A. S., który zamieszkuje w E.i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe. Przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w swojej treści nie przewiduje innej, odmiennej tzw. "kolejności obowiązku alimentacyjnego", należy więc wykładni tego pojęcia poszukiwać w K.r.o. Prawo ubiegania się o specjalny zasiłek opiekuńczy wywodzi się zatem z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 K.r.o., a który sprowadza się do obowiązku dostarczania środków utrzymania i obciąża krewnych w linii prostej (zstępnych i wstępnych) oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 K.r.o.). Reasumując, Kolegium stwierdziło, że obowiązek alimentacyjny syna H. S. wyprzedza obowiązek alimentacyjny jej wnuka. Z materiału dowodowego w sprawie nie wynika także, aby osoba zobowiązana w bliższej kolejności nie była w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Przeszkodą taką nie jest umiarkowany stopień niepełnosprawności syna. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1a dopiero znaczny stopień niepełnosprawności wyklucza sprawowanie opieki. Sporadyczny kontakt syna z matką również nie oznacza niemożności wykonania analizowanego obowiązku, gdyż może być on spełniony również przez wypłatę niezbędnych środków lub pokrycie koniecznych wydatków, w tym na opiekę, a nie tylko przez osobiste świadczenia. Kolegium podniosło, że organy administracyjne nie mają uprawnień do przeprowadzenia postępowania w sprawie ustalenia czy i w jakiej wysokości obowiązek alimentacyjny obciąża konkretne osoby, czyli de facto przeprowadzania postępowania stanowiącego domenę orzeczniczą sądów powszechnych. Brak wyroku oddalającego powództwo o alimenty w stosunku do osób zobowiązanych w pierwszej kolejności jest w okolicznościach niniejszej sprawy wystarczającą podstawą do uznania, że nie doszło do przejścia obowiązku prawnego dostarczania potrzebnych środków utrzymania na skarżącego, co stanowi materialnoprawną podstawę przyznania mu specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego spowodowałoby natomiast niczym nieuzasadnione przerzucenie na organy Państwa kosztów związanych z opieką nad niepełnosprawną osobą, w sytuacji, gdy istnieją osoby z kręgu jej najbliższej rodziny, które mają względem tej osoby obowiązek pokrywania takich kosztów w ramach obowiązku alimentacyjnego (art. 128 i nast. K.r.o.). Kolegium podniosło, że przytoczone argumenty stanowią wynik, postulowanej przez pełnomocnika strony wykładni celowościowej, który zbieżny jest z wynikami wykładni językowej. Odmienne stanowisko, które prezentuje autor odwołania, nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie pełnomocnik skarżącego zarzucił obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się wnuk, będący jednocześnie opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez dzieci niepełnosprawnej, które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Pełnomocnik wniósł o uchylenie decyzji wydanych w I i II instancji, przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podniósł, że wykładnia językowa art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przez organ II instancji prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki. Wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze

wniosło o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się co do zasady do oceny zgodności zaskarżonej decyzji

z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U z 2021 r. poz. 137) i art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.

z 2019 r. poz. 2325, dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonej decyzji z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym (art. 133 p.p.s.a.). Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz zebrania

i wyczerpującego rozpatrzenia w tym zakresie całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym. Na zasadzie art. 106 § 3 p.p.s.a sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Oznacza to, że to rolą organu administracji jest rozstrzygnięcie o prawach czy obowiązkach strony stosunku administracyjnego na podstawie norm prawa materialnego i w ustalonym w tym postępowaniu stanie faktycznym. Zadaniem zaś sądu administracyjnego jest sprawdzenie, czy postępowanie organu odpowiadało wymogom formalnym i czy

w ustalonym stanie faktycznym prawidłowo zastosowano przepisy prawa materialnego

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na zasadzie tego przepisu Sąd analizuje całokształt sprawy objętej zaskarżonym aktem. Badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, w świetle przytoczonych kryteriów, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W sprawie tej podstawę prawną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowił art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej jako: u.ś.r.).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny

i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby

w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych

w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zacytowane przepisy określają przesłanki pozytywne, których wystąpienie warunkuje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. określa krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, art. 17 ust. 1a wyznacza zaś kolejność uprawnionych. Tym samym ustawodawca nie pozostawił organom dowolności w przyznawaniu tego świadczenia, dowolnością tą nie dysponują także osoby z kręgu rodziny, które nie mogą wskazać, komu ich zdaniem należy przyznać świadczenie. Członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności, nie nabywa - z racji sprawowania opieki - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu

z 16 lipca 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 429/20, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA).

Z treści cytowanych unormowań wynika jednoznacznie, że ustawodawca powiązał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z obowiązkiem alimentacyjnym. Obowiązek alimentacyjny wynika ze szczególnej więzi prawnej łączącej krewnych, czy małżonków (art. 128, art. 129 i art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Zgodnie z art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Przepis ten wskazuje kolejność zobowiązanych do alimentacji oraz wymienia stany faktyczne uzasadniające powstanie obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby zobowiązanej w dalszej kolejności. Nie wszystkie stany faktyczne konstruowane na kanwie tego przepisu można odnosić wprost do zakresu stosowania art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. W art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. ustawodawca sprecyzował tylko jedną obiektywną przesłankę, która uzasadnia przyjęcie obowiązku alimentacyjnego dalszego krewnego, jest to fakt legitymowania się przez osobę spokrewnioną w bliższym stopniu orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca wskazał przez to, że tylko względy zdrowotne mogą uzasadniać przejście prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zobowiązanego do alimentacji w dalszej kolejności. Szczególnie, nie może uzasadniać przyjęcia zaistnienia obiektywnej przeszkody do sprawowania opieki okoliczność zatrudnienia przez zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności, gdyż rezygnacja z zatrudnienia jest jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Tak samo inne pobudki ekonomiczne nie mogą usprawiedliwiać uchylania się od zapewnienia opieki przez bliższych krewnych

i przejścia prawa do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne na dalszych krewnych, gdyż świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem socjalnym, jego celem jest dostarczenie środków utrzymania osobom, które zrezygnują z własnej aktywności, aby wywiązać się z obowiązku alimentacyjnego. Skoro omawiane świadczenie ma dostarczyć środków utrzymania, to ich brak nie może stanowić jednocześnie przeszkody w ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne. Takiej przeszkody nie może stanowić również fakt zamieszkiwania krewnego bliższego stopnia w innej miejscowości.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w sytuacji, gdy bliżsi krewni legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym. W wyroku z 7 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2831/19, publ. w CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że formalnego ograniczenia w postaci żądania legitymowania się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności przez zobowiązanego do alimentacji

w pierwszej kolejności nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny krewny. Takie samo stanowisko NSA zajął w wyrokach z dnia 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1939/18 oraz z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 829/16. Za zasadnością tej linii orzeczniczej opowiedział się też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1115/19 i z 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2161/20, (publ.

w CBOSA). Przy ocenie, czy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do świadczenia alimentacyjnego nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi należy zastosować kryterium obiektywne, tzn. że dla przeciętnego obserwatora jest oczywiste, że osoba zobowiązana nie jest w stanie wypełniać obowiązku alimentacyjnego (por. wyrok NSA z 4 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1947/20, CBOSA).

Zatem warunkiem niezbędnym do stwierdzenia uprawnienia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez zobowiązanego do alimentacji w dalszej kolejności, jest ustalenie, że zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności

z obiektywnych, a nie subiektywnych przyczyn nie może zajmować się swoim rodzicem.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że żyje syn niepełnosprawnej. Poza przedłożeniem orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności A. S., skarżący w ogóle nie wyjaśnił, dlaczego syn nie opiekuje się matką. Zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności A. S. może pracować na stanowisku przystosowanym i nie wymaga opieki lub pomocy innej osoby. Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, nie sygnalizował w żaden sposób, aby A. S. nie był wstanie ze względów zdrowotnych zaopiekować się matką. Nie można więc uznać, że nie jest zdolny do sprawowania opieki i wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Słusznie organy orzekające uznały, że skarżący nie spełnia warunku z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Zaznaczyć należy, że profesjonalny pełnomocnik skarżącego przed wydaniem decyzji organu I instancji został zawiadomiony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Organ I instancji zasygnalizował też wówczas, stosownie do art. 79a § 1 kodeksu postepowania administracyjnego, że nie zostało wykazane uprawnienie skarżącego w myśl art. 132 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Mimo tego adwokat nie wskazał żadnej obiektywnej przeszkody do sprawowania opieki po stronie zobowiązanego w pierwszej kolejności do alimentacji. W takiej sytuacji organ nie był zobowiązany do gromadzenia z urzędu informacji na temat syna niepełnosprawnej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym konsekwentnie podkreśla się, że strona, która z danych faktów zamierza wywodzić korzystne dla siebie skutki prawne, zobowiązana jest wskazać organowi te fakty i przedstawić dowody, które mogą potwierdzić jej stanowisko (por. wyrok NSA z 15 listopada 2000 r., sygn. akt III SA/2431/99, publ. w CBOSA). Jakkolwiek organ administracji jest zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, to jednak strona postępowania nie może czuć się zwolniona od współdziałania z organem w realizacji tego obowiązku. W wyroku z 7 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 2123/16 Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że art. 7 k.p.a., statuujący zasadę legalizmu, prawdy obiektywnej, stanowi, że zebranie materiału dowodowego sprawy następuje zarówno z urzędu, jak i na wniosek strony. W ten sposób wyraźnie zwrócono uwagę na obowiązek strony współdziałania z organem w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. W sytuacji, gdy dany środek dowodowy służący do ustalenia konkretnej okoliczności faktycznej, z istnienia której strona wywodzi dla siebie skutki prawne, nie znajduje się w posiadaniu organu, to wynikający z zasady prawdy obiektywnej obowiązek organu prowadzącego postępowanie ogranicza się do konieczności poinformowania strony o możliwości wypowiedzenia się i przedstawienia posiadanych dowodów. W wyroku z dnia 25 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2859/16 (dostępnym w CBOSA), NSA także wskazał, że obowiązek poszukiwania dowodów ciąży nie tylko na organie administracyjnym, ale obarcza także stronę, która w swym własnym dobrze rozumianym interesie, powinna wykazywać należytą dbałość o przedstawienie odpowiednich i przekonujących środków dowodowych. Tego zaś w niniejszej sprawie skarżący zaniechał

Niezależnie od powyższego w realiach niniejszej sprawy należy także zwrócić uwagę na zakres świadczonej przez skarżącego opieki. W wywiadzie środowiskowym, sporządzonym przez uprawnionego pracownika socjalnego,

a więc w dokumencie urzędowym stanowiącym dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone (art. 76 § 1 k.p.a.) ustalono, że H. S. mieszkała u wnuka w W. Od kilku tygodni mieszka sama w lokalu socjalnym w miejscowości H. (około 11 km od W.). Wnuk odwiedza babcię dwa razy w tygodniu. Pomoc skarżącego polega na robieniu zakupów, opłacaniu rachunków, sprzątaniu mieszkania. Czasem przywozi babci ugotowane posiłki. Zabiera rzeczy do prania, w razie potrzeby wozi babcię do lekarza. Organ I instancji zwrócił uwagę w uzasadnieniu wydanej decyzji na powyższe okoliczności. Ustaleń tych skarżący ani jego pełnomocnik w ogóle nie zanegowali. Należy więc uznać je za bezsporne. Niezasadnie organy orzekające pominęły ocenę tych okoliczności.

Art. 17 ust. 1 u.ś.r. może mieć zastosowanie wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak np: Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach

z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13; z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyrokach z 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 231/18, z 7 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 265/19, publ.

w CBOSA). Nie chodzi tu o ocenę charakteru sprawowanej opieki, ale ustalenie częstotliwości świadczonej pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1854/19 (dostępny w CBOSA) wyjaśnił, że treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. NSA wskazał, że nie można wymagać wspólnego zamieszkiwania opiekuna z osobą wymagającą opieki ani też sprawowania opieki nieustannie przez cały dzień i w tym sensie "całodobowo". Dana osoba ze względu na swój stan zdrowia może wymagać stałej ("już na zawsze") lub długotrwałej (przez okres powyżej 12 miesięcy – § 29 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego) opieki lub pomocy. Wobec tego "sprawowanie opieki" zgodne z wymogami orzeczenia

o niepełnosprawności, nawet jeżeli z uwagi na stan zdrowia (sprawności organizmu)

i potrzeby osoby niepełnosprawnej wymaga wykonywania opieki lub pomocy

w sposób stały, nie musi polegać na wykonywaniu czynności opiekuńczych lub pomocowych "stale przez cały dzień". Należy przez to rozumieć, że skoro dana osoba legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej lub długotrwałej opieki to rozważeniu przez organy może podlegać tylko czy wnioskodawca tę opiekę zapewnia w wymiarze uniemożliwiającym mu podjęcie zatrudnienia.

Oceniając w łączności zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, należy zaś stwierdzić, że zakres świadczonej przez skarżącego pomocy nie uniemożliwia mu podjęcie regularnego zatrudnienia. Pomoc skarżącego ogranicza się do odwiedzin babci tylko dwa razy w tygodniu. Świadczoną wówczas przez skarżącego pomoc można zaplanować i zrealizować w czasie wolnym od pracy. Niepełnosprawna nie wymaga stałych wizyt lekarskich, a tylko "w razie potrzeby".

W konsekwencji zakres faktycznie świadczonej przez skarżącego pomocy nie wypełnia dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę jako nieuzasadnioną, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., na wniosek skarżącego i organu.