Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 942/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną interpretację
Powołane przepisy: article: art. 22 ust. 1, art. 22 ust 1 f pkt 1, art. 24 ust. 5d) i 8a
journal: Dz.U. 2010 nr 51 poz 307
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity
article: art. 146 par 1, art 152, art. 200, art. 205 par 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Kurasz, Sędziowie sędzia WSA Bożena Dziełak (sprawozdawca), sędzia WSA Sylwester Golec, Protokolant referent stażysta Magdalena Gajewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi K. K. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 11 października 2011 r. nr IPPB2/415-566/11-3/MG w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną, 2) stwierdza, że uchylona interpretacja indywidualna nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz K. K. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Skarżąca – K. K., 11 lipca 2011 r. złożyła wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych. Opisując zdarzenie przyszłe wskazała, iż jest polskim rezydentem podatkowym, a w związku z reorganizacją działalności inwestycyjnej rozważa utworzenie wraz z innymi osobami fizycznymi spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółki akcyjnej z siedzibą w Polsce ("Spółka"). Wszystkie udziały (akcje) w Spółce Skarżąca obejmie w ramach transakcji wymiany udziałów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 8a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm.) – dalej: "u.p.d.o.f.". Skarżąca przewiduje, że w ramach tej transakcji może objąć udziały (akcje) po cenie emisyjnej wyższej od ich wartości nominalnej (tzw. agio).

W przyszłości może dojść do umorzenia udziałów (akcji) w Spółce w drodze zbycia udziałów na jej rzecz w celu umorzenia, albo też bez zbywania udziałów (akcji) na rzecz Spółki, a więc w drodze umorzenia przymusowego lub automatycznego. Wynagrodzenie za umorzone udziały (akcje) może być Skarżącej wypłacone z zysku Spółki lub przez obniżenie kapitału zakładowego, albo z zastosowaniem obu tych form łącznie. Możliwe jest również obniżenie kapitału zakładowego Spółki poprzez obniżenie wartości nominalnej wszystkich udziałów (akcji). Wówczas kwota, o jaką obniżony zostanie kapitał zakładowy i nominalna wartość udziałów (akcji), zostanie Skarżącej zwrócona w gotówce, proporcjonalnie do posiadanych przez nią udziałów w Spółce.

Wskazując stan prawny obowiązujący po 1 stycznia 2011 r. Skarżąca zadała trzy pytania, w tym:

1) czy w przypadku automatycznego lub przymusowego umorzenia udziałów (akcji) oraz obniżenia wartości nominalnej udziałów (akcji) w spółce, objętych w ramach transakcji wymiany udziałów, o której mowa w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., dochód winien zostać ustalony zgodnie z art. 24 ust. 5d u.p.d.o.f.?

2) czy w przypadku objęcia w ramach transakcji wymiany udziałów, o której mowa w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., udziałów lub akcji po cenie emisyjnej wyższej od ich wartości nominalnej (agio), poniesiony przez Skarżącą koszt w części dotyczącej nadwyżki ponad wartość nominalną nabytych udziałów (akcji) nie będzie obniżał dochodu do opodatkowania?

Zdaniem Skarżącej, w przypadku automatycznego lub przymusowego umorzenia udziałów (akcji) oraz obniżenia wartości nominalnej udziałów (akcji) w spółce, jej dochód należy ustalić zgodnie z art. 24 ust. 5d u.p.d.o.f., tj. na podstawie art. 22 ust. 1f pkt 1 tej ustawy, albo na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f., w zależności od sposobu objęcia (nabycia) udziałów (akcji). Automatyczne, i przymusowe umorzenie udziałów (akcji) oraz zmniejszenie nominalnej wartości wszystkich udziałów (akcji) nie stanowią odpłatnego zbycia tychże udziałów (akcji). Skutkiem jest ich prawne unicestwienie (w razie umorzenia) bądź zmniejszenie wartości nominalnej bez przejścia tytułu prawnego do udziałów (akcji) na Spółkę. W rezultacie przy ustalaniu dochodu Skarżącej osiągniętego po 1 stycznia 2011 r. tytułem umorzenia (przymusowego/automatycznego) udziałów (akcji) oraz obniżenia wartości nominalnej udziałów (akcji) objętych w drodze wymiany udziałów, nie będzie miał zastosowania art. 23 ust. 1 pkt 38c u.p.d.o.f.

Zgodnie zaś z definicją transakcji wymiany udziałów, Skarżąca obejmie udziały w Spółce w zamian za wkład w postaci udziałów (akcji) w innych spółkach kapitałowych (a więc za wkład inny niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część). Do ustalenia kosztu podatkowego w związku z przymusowym lub automatycznym umorzeniem lub zmniejszeniem wartości nominalnej uzyskanych w zamian za taki wkład udziałów w spółce, stosować należy art. 22 ust. 1f pkt 1 u.p.d.o.f. (na mocy odesłania zawartego w art. 24 ust. 5d u.p.d.o.f.). Oznacza to, że w odniesieniu do omawianych przychodów, koszty należy ustalać w wysokości nominalnej wartości udziałów (akcji) objętych w Spółce w trybie wymiany udziałów. Tym samym po 1 stycznia 2011 r., zgodnie z art. 24 ust. 5d u.p.d.o.f. i zawartym w nim odesłaniem do art. 22 ust. 1f pkt 1 u.p.d.o.f., w razie automatycznego lub przymusowego umorzenia udziałów (akcji) spółki objętych w ramach wymiany udziałów (akcji), koszt uzyskania przychodu równy będzie wartości nominalnej udziałów (akcji) wydanych przez Spółkę z dnia ich objęcia przez Skarżącą. Natomiast, kosztem uzyskania przychodu Skarżącej w wypadku obniżenia wartości nominalnej udziałów (akcji) w spółce będzie część wartości nominalnej tych udziałów (akcji) z dnia ich objęcia przez Skarżącą, proporcjonalnie do kwoty, o którą obniżono kapitał zakładowy spółki (pyt. 1).

Odnosząc się natomiast do zagadnienia ujętego w pyt. 2) Skarżąca stwierdziła, że jeżeli w ramach transakcji wymiany udziałów, o której mowa w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., obejmie udziały lub akcje po cenie emisyjnej wyższej od ich wartości nominalnej (tzw. agio), poniesiony przez nią koszt w części dotyczącej nadwyżki ponad wartość nominalną nabytych udziałów (akcji) nie będzie obniżał dochodu do opodatkowania z tytułu automatycznego lub przymusowego umorzenia udziałów (akcji) oraz obniżenia ich wartości nominalnej. Przepis art. 22 ust. 1f pkt 1 u.p.d.o.f., określając koszty uzyskania przychodu, wprost odwołuje się bowiem do kosztu w wysokości wartości nominalnej udziałów (akcji). Tym samym brak jest podstaw do uznania za koszt uzyskania przychodu kosztów w wysokości przekraczającej wartość nominalną udziałów (akcji) umarzanych (przymusowo lub automatycznie) oraz udziałów (akcji), których wartość nominalna zostaje obniżona.

Na poparcie swojego stanowiska Skarżąca wskazała szereg interpretacji indywidualnych.

W interpretacji indywidualnej wydanej 11 października 2011 r. Minister Finansów, z upoważnienia którego działał Dyrektor Izby Skarbowej w W., stanowisko Skarżącej ocenił jako nieprawidłowe.

Wyjaśnił, że ponieważ przepisy u.p.d.o.f. nie regulują wprost sposobu ustalania kosztów uzyskania przychodów z tytułu przymusowego i automatycznego umorzenia udziałów (akcji) nabytych w drodze wymiany, o której mowa w art. 24 ust. 8a, przy ustalaniu dochodu z tytułu umorzenia tak nabytych udziałów (akcji) należy odwołać się do wykładni celowościowej art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. Kosztem uzyskania przychodów będą zatem wydatki poniesione przez podatnika na nabycie udziałów (akcji), które były przedmiotem wymiany.

Zdaniem Ministra Finansów, na skutek przymusowego (automatycznego) umorzenia udziałów (akcji) w spółce kapitałowej, jakie Skarżąca uzyska z tytułu wniesienia aportem do Spółki udziałów (akcji) innej spółki kapitałowej (wymiana udziałów), po stronie Skarżącej powstanie dochód, który powinien zostać ustalony jako nadwyżka przychodu uzyskanego w wyniku umorzenia udziałów (akcji) nad kosztami uzyskania przychodów, ustalonymi zgodnie z art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f., tj. wydatkami poniesionymi przez Skarżącą na nabycie udziałów (akcji), wniesionych aportem do Spółki w drodze wymiany udziałów (pyt. 1).

W przypadku zaś obniżenia wartości nominalnej udziałów (akcji) w Spółce, objętych w ramach transakcji wymiany udziałów, o której mowa w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., koszty uzyskania przychodów należy ustalić na zasadach ogólnych, wskazanych w art. 22 ust. 1 tej ustawy. Należy również uwzględnić przesłanki, których zaistnienie umożliwi zaliczenie wydatków do kosztów uzyskania przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23 u.p.d.o.f. Kosztem będą wydatki poniesione przez Skarżącą na nabycie udziałów (akcji), wniesionych aportem do Spółki w drodze wymiany udziałów, ustalone proporcjonalnie do kwoty, o jaką zostanie obniżona wartość nominalna udziałów (akcji) otrzymanych przez Skarżącą w zamian za wkład niepieniężny (pyt. 2).

Natomiast nadwyżka ponad wartość nominalną nabytych udziałów (akcji) nie będzie miała wpływu na dochód uzyskany przez Skarżącą z tytułu umorzenia przymusowego/automatycznego tych udziałów (akcji) oraz obniżenia wartości nominalnej udziałów (akcji).

W odpowiedzi na wystosowane przez Skarżącą wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, Minister Finansów stwierdził brak podstaw do zmiany interpretacji indywidualnej.

W skardze złożonej na interpretację indywidualną Skarżąca wniosła o jej uchylenie w całości. Zarzuciła naruszenie art. 22 ust. 1, art. 22 ust. 1f pkt 1, art. 23 ust. 1 pkt 38c oraz art. 24 ust. 5d u.p.d.o.f. przez błędną ocenę co do zakresu i sposobu zastosowania powołanych przepisów w zdarzeniu przyszłym opisanym we wniosku o wydanie interpretacji.

Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem Ministra Finansów, iż do ustalenia jej dochodu należy stosować art. 22 ust. 1, a nie art. 24 ust. 5d u.p.d.o.f. i w konsekwencji rozpoznać koszt uzyskania przychodu na poziomie wydatków poniesionych na nabycie udziałów (akcji) wniesionych aportem do spółki kapitałowej w drodze wymiany udziałów.

Odnosząc się do zagadnienia dotyczącego umorzenie udziałów (akcji) w Spółce Skarżąca wskazała, że art. 24 ust. 5d u.p.d.o.f. powinien znaleźć tu zastosowanie, ponieważ wskazuje on zasady ustalania kosztów podatkowych przy umorzeniu udziałów (akcji) i ma zastosowanie do wszystkich przypadków umorzenia udziałów (akcji), niezależnie od sposobu ich nabycia (objęcia); a ponadto na przepis ten wskazał Organ interpretacyjny powołując się na art. 30a ust. 6 u.p.d.o.f., z którego jednoznacznie wynika, że koszty podatkowe przy umorzeniu udziałów (akcji) ustala się zgodnie z art. 24 ust. 5d tej ustawy. W konsekwencji koszt podatkowy należy zatem ustalić zgodnie z art. 22 ust. 1f pkt 1 u.p.d.o.f,, do którego przepis ten odsyła. Brak jest racjonalnych powodów do różnicowania sytuacji "kosztowej" podatnika umarzającego udziały (akcje) objęte w zamian za wniesienie w ramach transakcji wymiany udziałów, większościowego pakietu udziałów (akcji) w innej spółce od tego, który nabył je w zamian za pakiet mniejszościowy.

W opinii Skarżącej, stosowanie przepisów innych niż art. 24 ust. 5d u.p.d.o.f. oraz przepisów, do których on odsyła,m jest niezasadne z tego względu, iż art. 24 ust. 5d i art. 22 ust. 1f pkt 1 u.p.d.o.f. są przepisami szczególnymi w stosunku do art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f., a ich wykładnia językowa prowadzi do jasnych i niebudzących wątpliwości konkluzji, że znajdują one zastosowanie przy umorzeniu udziałów (akcji) Skarżącej posiadanych w Spółce holdingowej. Przyjęta przez Ministra Finansów wykładania celowościowa art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. jest wykładnią contra legem, a przy tym z uwagi na możliwość ustalenia jednoznacznego znaczenia norm płynących z art. 24 ust. 5d i art. 22 ust. 1f pkt 1 u.p.d.o.f., nie był on uprawniony do odwołania do wykładni celowościowej. W praktyce stanowisko Ministra Finansów narusza także art. 23 ust. 1 pkt 38c u.p.d.o.f. Odmowa zastosowania art. 24 ust. 5d art. 24 ust. 1f pkt 1 u.p.d.o.f. oraz nakazanie ustalenia dochodu z uwzględnieniem wykładni celowościowej art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f., a w praktyce w oparciu o art. 23 ust. 1 pkt 38c u.p.d.o.f., stanowiło rażące naruszenie powyższych przepisów.

W przedmiocie obniżenia wartości nominalnej udziałów (akcji) w Spółce Skarżąca podniosła, że skoro Minister Finansów organ potwierdza, iż wynagrodzenie z tego tytułu stanowi przychód z udziału w zyskach osób prawnych, to nie może jednocześnie przyjmować, że dochód ten ustalany jest na zasadach ogólnych. Obowiązują tu bowiem przepisy szczególne – art. 24 ust. 5 pkt 2 u.p.d.o.f. Przychody (dochody) z udziału w zyskach osób prawnych umieszczone zostały w Rozdziale 5 u.p.d.o.f. "Szczególne zasady ustalania dochodu", a zatem do ustalenia dochodu z powyższego tytułu należy stosować zasady wskazane w tym rozdziale, w szczególności art. 24 ust. 5d. Przepisy podatkowe nie rozróżniają skutków umorzenia udziałów (akcji) i obniżenia kapitału zakładowego spółki bez umorzenia. W praktyce obniżenie wartości nominalnej prowadzi do "częściowego" umorzenia udziału (akcji), a w obu przypadkach dochodzi do prawnego unicestwienia udziałów (akcji) w całości lub w części. Ponadto stosowanie art. 24 ust. 5d u.p.d.o.f. oraz przepisów, do których on odsyła, potwierdza praktyka interpretacyjna organów podatkowych. Przy obniżeniu wartości nominalnej udziałów (akcji) Skarżącej w Spółce, kosztem uzyskania przychodu powinna być więc część wartości nominalnej tychże udziałów (akcji) z dnia ich objęcia, proporcjonalna do kwoty, o jaką obniżono wartość nominalną.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi. Potrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej interpretacji oraz powtórzył przedstawioną tam argumentację. Zarzuty skargi cenił jako niezasadne.

Wyrokiem z 9 października 2012 r. sygn. akt III SA/Wa 424/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny ("WSA") w Warszawie uchylił powyższą interpretację indywidualną. Stwierdził, że przy jej wydawaniu w sposób istotny naruszone zostały przepisy procesowe, uniemożliwiając merytoryczne rozpoznanie sprawy. Opisanego przez Skarżącą zdarzenia przyszłego nie można było uznać za jednoznaczne i zrozumiałe dla określenia skutków podatkowych. Trudno bowiem domniemywać, czy wniosek Skarżącej dotyczy objęcia udziałów (akcji) po raz pierwszy, stosownie do art. 157 § 1 pkt 5 i art. 310 Kodeksu spółek handlowych ("k.s.h."), czy też transakcję, w wyniku której dojdzie do przeniesienia prawa własności udziałów (akcji) już istniejącej spółki w zamian za udziały (akcje) w innej spółce kapitałowej.

Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną wniesioną przez Skarżącą i wyrokiem z 23 lutego 2015 r. sygn. akt II FSK 3253/12, uchylił powyższy wyrok oraz przekazał sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Stwierdził, że pytania Skarżącej nie dotyczyły tego, czy dojdzie do wymiany udziałów, o której mowa w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., ale skutków podatkowych czynności, jakie później miały być podjęte wobec tych udziałów (akcji) i miały doprowadzić do ich unicestwienia bądź obniżenia wartości. Dla oceny stanowiska Skarżącej wystarczyło zatem jej stwierdzenie, że udziały (akcje) zostaną nabyte w ramach wymiany udziałów (akcji). Tym samym nie było niezbędne wyjaśnienie, w jakim znaczeniu Skarżąca używała wyrażenia "objęcie udziałów/akcji". Istotne było jedynie, czy fakt, że udziały (akcje), które następnie umorzono, były uzyskane w drodze wymiany, będzie miał wpływ na ocenę podatkowych skutków ich umorzenia bądź obniżenia ich nominalnej wartości. Nie było w związku z tym potrzeby wzywania wnioskodawcy do uzupełnienia stanu faktycznego. Sąd kasacyjny nakazał, aby ponownie rozpoznając sprawę WSA w Warszawie ocenił zgodność z prawem zaskarżonej interpretacji przyjmując za wiążące twierdzenie zawarte w opisie stanu przyszłego co do nabycia udziałów (akcji), następnie mających podlegać umorzeniu automatycznemu lub przymusowemu lub których wartość nominalna ma być obniżona w sposób wskazany w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

I. Kontroli Sądu poddana została interpretacja indywidualna w przedmiocie w podatku dochodowego od osób fizycznych, a dokładnie – skutków związanych z umorzeniem przymusowym lub automatycznym udziałów (akcji) w spółce kapitałowej, objętych w ramach transakcji wymiany udziałów oraz z obniżeniem wartości nominalnej udziałów (akcji) objętych w ramach transakcji wymiany udziałów.

W rozpoznanej sprawie zapadł wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego ("NSA") z 23 lutego 2015 r. sygn. akt II FSK 3253/12. Stosownie zaś do art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze. zm.) – dalej: "p.p.s.a.", sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

We wskazanym wyżej wyroku NSA zalecił, aby ponownie rozpoznając sprawę WSA w Warszawie ocenił zgodność z prawem zaskarżonej interpretacji przyjmując za wiążące twierdzenie zawarte w opisie zdarzenia przyszłego, co do nabycia udziałów (akcji) następnie mających podlegać umorzeniu automatycznemu lub przymusowemu lub których wartość nominalna ma być obniżona w sposób wskazany w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f.

II. Skład orzekający w niniejszej sprawie dokonał zatem merytorycznej oceny stanowiska Organu interpretacyjnego i doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona interpretacja powinna być uchylona.

Skarżąca zasadnie twierdzi bowiem, że po 1 stycznia 2011 r., zgodnie z art. 24 ust. 5d u.p.d.o.f. i zawartym w niej odesłaniem do art. 22 ust. 1f tej ustawy, w przypadku automatycznego lub przymusowego umorzenia udziałów (akcji) Spółki objętych w ramach wymiany udziałów (akcji), koszt uzyskania przychodu równy będzie wartości nominalnej udziałów (akcji) wydanych przez Spółkę z dnia ich objęcia przez Skarżącą.

Natomiast, kosztem uzyskania przychodu w przypadku obniżenia wartości nominalnej udziałów (akcji) w Spółce będzie część wartości nominalnej tych udziałów (akcji) z dnia ich objęcia przez Skarżącą, proporcjonalna do kwoty, o jaką obniżono kapitał zakładowy Spółki.

W kwestii sposobu ustalenia kosztów uzyskania przychodów z tytułu umorzenia udziałów w spółce kapitałowej, objętych w ramach transakcji wymiany udziałów, wypowiedział się już NSA w wyrokach z 23 lutego 2015 r. sygn. akt II FSK 347/13 i II FSK 348/13 oraz z 20 marca 2015 r. sygn. akt II FSK 665/13 (dostępne na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skład orzekający w rozpoznanej sprawie podziela zajęte w tych wyrokach stanowisko NSA oraz argumentację przedstawioną na jego uzasadnienie.

Wskazać zatem należy, że stosownie do art. 24 ust. 5 pkt 1 u.p.d.o.f., dochodem z tytułu udziałów w zyskach osób prawnych jest również dochód z umorzenia udziałów (akcji).

Wyrażenie "umorzenie udziałów (akcji)" nie zostało zdefiniowane na potrzeby ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Nie jest to także pojęcie z języka potocznego. Kontekst, w jakim wyrażenie to zostało użyte w ustawie podatkowej (w regulacji dotyczącej przychodów z zysków osób prawnych) wskazuje, że ustawodawca zamierzał określić podatkowe skutki czynności osób prawnych dla ich wspólników (akcjonariuszy). Znaczenia wyrażenia "umorzenie udziałów (akcji)" należy zatem poszukiwać w przepisach Kodeksu spółek handlowych, w którym zagadnienia te uregulowane zostały w art. 199 (w odniesieniu do spółek z ograniczoną odpowiedzialnością) oraz w art. 359 (w odniesieniu do spółek akcyjnych).

Przepis art. 199 k.s.h. przewiduje różne formy umorzenia udziałów. W ust. 1 tego artykułu uregulowano dwie z nich, tj. dobrowolne umorzenie udziałów (udział może być umorzony za zgodą wspólnika w drodze nabycia udziału przez spółkę) oraz umorzenie przymusowe, które może być dokonane bez zgody wspólnika. W obu tych przypadkach wymagana jest uchwała zgromadzenia wspólników. Analogiczne unormowania zawiera art. 359 § 1 k.s.h. w odniesieniu do umarzania akcji.

We wniosku o wydanie interpretacji Skarżąca wyjaśniła, że może nastąpić umorzenie przymusowe lub automatyczne udziałów (akcji), które w świetle art. 199 § 4 k.s.h. (art. 359 § 6 k.s.h.) polega na "automatycznym" umorzeniu udziału (akcji) w razie ziszczenia się określonego zdarzenia, bez powzięcia uchwały zgromadzenia wspólników. Otrzymane przez wspólnika wynagrodzenie z tytułu umorzenia udziałów lub akcji (art. 199 § 2 i art. 359 § 2 k.s.h.) – czy to – jak we wniosku podała Skarżąca – w formie wypłaty z zysku, czy też poprzez obniżenie kapitału zakładowego albo z zastosowaniem obu tych form łącznie, stanowi przychód z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, wskazany w art. 24 ust. 5 pkt 1 u.p.d.o.f.

W Kodeksie spółek handlowych oraz w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych brak jest natomiast regulacji, które pozwalałyby na różnicowanie skutków podatkowych umorzenia udziałów (akcji) w zależności od sposobu ich nabycia oraz wynikających z tego faktu konsekwencji prawnych (np. czy zostały objęte w zamian za wkład niepieniężny w postaci udziałów/akcji spółek, które w wyniku wniesienia aportu staną się zależne od spółki, do której udziały wniesiono). Takiego zróżnicowania nie wprowadzono także od 1 stycznia 2011 r., pomimo dodania w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych art. 24 ust. 8a, regulującego skutki podatkowe wymiany udziałów oraz art. 23 ust. 1 pkt 38c, stanowiącego o kosztach uzyskania przychodów w przypadku odpłatnego zbycia udziałów (akcji) otrzymanych w ramach wymiany udziałów (ustawa z dnia 25 listopada 2010 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne; Dz. U. Nr 226 poz. 1478).

Tym samym stwierdzić należy, że art. 24 ust. 5 pkt 1 u.p.d.o.f. dotyczy przychodu z umorzenia udziałów (akcji), niezależnie od tego, czy zostały one nabyte w drodze wymiany udziałów, czy też w inny sposób. Skoro ustawa podatkowa nie wprowadza żadnych rozróżnień w tym zakresie, nie ma podstaw do wprowadzania takich rozróżnień w drodze wykładni jej przepisów. Zasadnie podniosła to Skarżąca.

Zdaniem Sądu, do dochodów z tytułu udziału w zyskach osób prawnych należy zaliczyć także kwotę wypłaconą wspólnikowi w związku z obniżeniem wartości nominalnej udziałów (akcji), co do czego zresztą strony się zgadzają.

Kodeks spółek handlowych odróżnia obniżenie kapitału zakładowego w wyniku umorzenia udziałów lub akcji od jego obniżenia spowodowanego obniżeniem wartości nominalnej udziałów (akcji) bez ich umorzenia. Zgodnie bowiem z art. 263 § 1 i art. 455 § 1 k.s.h. obniżenie kapitału może nastąpić zarówno poprzez umorzenie udziałów (akcji), jak i poprzez obniżenie ich wartości nominalnej bez ich umorzenia (por. też A.Kidyba, Komentarz aktualizowany do art.263 k.s.h., pkt 3; LEX oraz A.Kidyba, Komentarz aktualizowany do art.455 k.s.h., pkt 2; LEX). Obniżenie kapitału zakładowego nie musi wiązać się jedynie ze zmniejszeniem liczby udziałów, ale może odbyć się przez zmniejszenie wartości nominalnej udziałów i wypłatą wspólnikom kwot stanowiących wartość obniżonych udziałów.

Odniesienie przepisów dotyczących podatkowych skutków umorzenia udziałów (akcji) do obniżenia wartości nominalnej udziałów (akcji) jest uzasadnione ze względu na efekt tej czynności w postaci obniżenia kapitału zakładowego, który jest taki sam jak przy umorzeniu udziałów (akcji) – dochodzi do całkowitego lub częściowego ich unicestwienia. Oznacza to, że także w tym przypadku występuje umorzenie (częściowe) udziałów, czy też akcji.

Zważyć przy tym należało, że obniżenie kapitału zakładowego spółki kapitałowej poprzez umorzenie udziałów i zmniejszenie wartości nominalnej istniejących udziałów (akcji) prowadzą do analogicznego efektu gospodarczego u wspólnika uzyskującego wynagrodzenie z tego tytułu.

Uprawniony jest więc wniosek, że podobnie jak w przypadku umorzenia udziałów (akcji) okoliczność, iż udziały (akcje), co do których następuje obniżenie wartości nominalnej, zostały nabyte w drodze wymiany udziałów w rozumieniu art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., nie wyklucza zastosowania art. 24 ust. 5 pkt 1 u.p.d.o.f. z tych samych przyczyn, co wskazane wyżej odnośnie do przypadku umorzenia udziałów nabytych w drodze ich wymiany (art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f.).

Tym samym stwierdzić należy, że w przypadku obniżenia wartości nominalnej udziałów (akcji) zastosowanie znajdzie art. 24 ust. 5 pkt 1 u.p.d.o.f. niezależnie od tego, czy zostały one nabyte w drodze wymiany udziałów, czy też w inny sposób.

We wniosku o wydanie interpretacji Skarżąca przedstawiła swoje stanowisko co do kosztów uzyskania przychodu przy przymusowym lub automatycznym umorzeniu udziałów (akcji) nabytych w drodze wymiany, o której mowa w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., a także przy obniżeniu wartości nominalnej udziałów (akcji) nabytych w drodze takiej wymiany.

Bez wątpienia art. 24 ust. 5 pkt 1 oraz art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. regulują odrębne stany faktyczne. Brak jest jednak przepisu, w świetle którego art. 24 ust. 5d u.p.d.o.f. nie miałby zastosowania w przypadku umarzania udziałów nabytych w sposób wskazany w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f.

Sposób obliczenia dochodu osoby fizycznej z tytułu umorzenia udziałów został uregulowany w art. 24 ust. 5d u.p.d.o.f.

Przepis ten stanowi, że dochodem z tytułu umorzenia udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną jest nadwyżka przychodu otrzymanego w związku z umorzeniem nad kosztami uzyskania przychodu obliczonymi zgodnie z art. 22 ust. 1f albo 1ł, albo art. 23 ust. 1 pkt 38; jeżeli nabycie nastąpiło w drodze spadku lub darowizny, koszty ustala się w wysokości wartości z dnia nabycia spadku lub darowizny.

W przepisie powyższym ustawodawca nie wskazał zatem odmiennych sposobów ustalenia kosztów uzyskania przychodów z tytułu umorzenia udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną oraz kosztów uzyskania przychodów z tytułu obniżenia wartości nominalnej udziałów (akcji) nabytych w drodze ich wymiany, o której mowa w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. Pewną odmienność przewidziano jedynie w stosunku do umorzonych udziałów (akcji) nabytych w drodze spadku lub darowizny.

Wykładnia językowa art. 24 ust. 5d u.p.d.o.f. uprawnia zatem do twierdzenia, iż przepis ten stanowi podstawę do określenia dochodu z tytułu umorzenia udziałów (akcji) lub obniżenia wartości nominalnej udziałów (akcji) także w przypadku, gdy zostały one nabyte w drodze wymiany udziałów.

Rację ma Skarżąca, że koszt uzyskania omawianych przychodów ustalany jest w oparciu o przepisy, do których odsyła art. 24 ust. 5d u.p.d.o.f., a więc także na podstawie art. 22 ust. 1f pkt 1 u.p.d.o.f., który to przepis w dacie wydania zaskarżonej interpretacji stanowił, że w przypadku odpłatnego zbycia udziałów (akcji) w spółce albo wkładów w spółdzielni objętych w zamian za wkład niepieniężny, na dzień zbycia tych udziałów (akcji) albo wkładów, koszt uzyskania przychodów ustala się w wysokości nominalnej wartości objętych udziałów (akcji) albo wkładów z dnia ich objęcia – jeżeli te udziały (akcje) albo wkłady zostały objęte w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci, niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część.

Pominięcie przy określaniu kosztów uzyskania przychodów art. 24 ust. 5d u.p.d.o.f. (a w rezultacie zawartych w nim odesłań), co uczynił Minister Finansów, ma ten skutek, że koszty te nie mogłyby być uwzględnione również na podstawie wskazanego przezeń art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. Zgodnie bowiem z art. 30a ust. 1 pkt 4 u.p.d.o.f., od dywidend oraz innych przychodów z tytułu udziału w zyskach osób prawnych pobiera się zryczałtowany podatek dochodowy w wysokości 19%, przy czym – jak stanowi ust. 6 tego artykułu, zryczałtowany podatek, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4 oraz pkt 6, 8 i 9, pobiera się bez pomniejszania przychodu o koszty uzyskania, z zastrzeżeniem art. 24 ust. 5 pkt 1 i 4, ust. 5a i 5d.

Powyższe oznacza, że w okolicznościach faktycznych opisanych przez Skarżącą jedynie art. 24 ust. 5d u.p.d.o.f. może stanowić podstawę uwzględnienia kosztów podatkowych przy wyliczaniu dochodu. Wyłączenie zastosowania tego przepisu prowadziłoby do niezamierzonego przez ustawodawcę zróżnicowania sytuacji podatników, którzy uzyskali przychody z umorzenia udziałów, w zależności od tego, czy nabyli je w sposób określony w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., czy też w inny sposób (por. ww. wyrok NSA z 23 lutego 2015 r. sygn. akt II FSK 348/15).

W orzecznictwie sądów administracyjnych jako argument przemawiający przeciwko stanowisku Ministra Finansów wskazuje się również obowiązek pobrania podatku przez płatnika, wynikający z art. 41 ust. 4 u.p.d.o.f.

Jeżeli koszt uzyskania przychodu miałby być kosztem historycznym (wydatkami związanymi z nabyciem udziałów wniesionych aportem w ramach wymiany udziałów), płatnik nie byłby w stanie pobrać podatku w prawidłowej wysokości. Nie ma on bowiem ani obowiązku, ani uprawnienia do żądania od podatnika (wspólnika) podania wysokości tych kosztów. Natomiast wysokość kosztów uzyskania przychodów wynikająca z art. 22 ust. 1f u.p.d.o.f., jest płatnikowi znana i pozwala na pobranie podatku we właściwej kwocie.

Racjonalny ustawodawca stanowi przepisy w sposób pozwalający na ich wykonanie. Uwzględniając zatem to założenie oraz wynikające z ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych obowiązki płatnika, jego odpowiedzialność za podatek niepobrany lub pobrany w nieprawidłowej wysokości (art. 30 § 1 Ordynacji podatkowej) oraz konieczność zwrotu wynagrodzenia pobranego od nieprawidłowo pobranego podatku (art. 28 § 2 Ordynacji podatkowej), stwierdzić należy, że ustawodawca nie mógł nałożyć na płatnika obowiązków, których ten nie jest w stanie wykonać prawidłowo. Tymczasem stanowisko Ministra Finansów prowadzi do podważenia racjonalności działania ustawodawcy.

W ocenie Sądu, brak jest podstaw normatywnych do uznania, że w przypadku nabycia udziałów w drodze wymiany udziałów (akcji), objętej zakresem art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., przepis art. 24 ust. 5d u.p.d.o.f. nie będzie miał zastosowania do ustalania kosztu uzyskania przychodu z umorzenia udziałów (akcji) nabytych w drodze wymiany. Przepis art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. swoim zakresem obejmuje sytuacje poprzedzające umorzenie udziałów (akcji) w spółce. Dotyczy on bowiem skutków podatkowych wymiany udziałów lub akcji innej spółki. Dopiero po dokonaniu wymiany nastąpić sytuacja opisana w art. 24 ust. 5d u.p.d.o.f., a mianowicie umorzenie udziałów lub akcji nabytych w sposób opisany w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. Skoro zatem przepisy te regulują odrębne stany faktyczne, stwierdzenie Ministra Finansów, że art. 24 ust. 5d u.p.d.o.f. nie ma zastosowania w przypadku umarzania udziałów nabytych w sposób wskazany w art. 24 ust. 8a u.p.do.f., wymaga wskazania przepisu prawa, który ustanawiałby taki właśnie skutek umorzenia udziałów (akcji) nabytych w drodze wymiany opisanej w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f.

W zaskarżonej interpretacji przepis ustanawiający taką normę prawną nie został wskazany. Zdaniem zaś Sądu, brak jest przepisu prawa, który pozwalałby na wyłączenie możliwości zastosowania art. 24 ust. 5d u.p.d.o.f. do przychodów z umorzenia udziałów (przymusowego i automatycznego), nabytych w sposób określony w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f.

Dlatego też Sąd uznał, iż prawidłowe było stanowisko Skarżącej w powyższym zakresie.

Kwestionując to stanowisko Minister Finansów w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy naruszył przepisy prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 5d w związku z art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. przez ich błędną wykładnię.

Tak samo, jak wynika z przedstawionych wyżej rozważań, Sąd ocenił stanowisko Ministra Finansów dotyczące kosztów uzyskania przychodów w przypadku obniżenia wartości nominalnej udziałów (akcji). Ocena ta jest konsekwencją uznania przez Sąd, że analogicznie jak w przypadku umorzenia udziałów (akcji), obniżenie wartości nominalnej udziałów (akcji) skutkuje powstaniem u wspólnika przychodu określonego w art. 24 ust. 5 pkt 1 u.p.d.o.f. niezależnie od tego, czy udziały te (akcje) zostały nabyte w drodze wymiany wskazanej w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., czy też w inny sposób. Zastosowanie znajdzie tu argumentacja przedstawiona wyżej w odniesieniu ustalania dochodów (z uwzględnieniem kosztów ich uzyskania) z tytułu umorzenia udziałów (akcji).

Tym samym Sąd nie podzielił stanowiska Ministra Finansów, który z wykładni celowościowej wywodził zastosowanie do spornych kosztów podatkowych art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f., zgodnie z którym kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23. W istocie zresztą Minister Finansów wykładni takiej nie dokonał, jako że konieczności zastosowania tego przepisu upatrywał w braku uregulowań wprost odnoszących się do sposobu ustalania kosztów uzyskania przychodów z tytułu umorzenia udziałów.

Prawidłowe było również stanowisko Skarżącej, zgodnie z którym jeżeli w ramach transakcji wymiany udziałów, o której mowa w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., obejmie ona udziały lub akcje po cenie emisyjnej wyższej od ich wartości nominalnej (tzw. agio), poniesiony przez nią koszt w części dotyczącej nadwyżki ponad wartość nominalną nabytych udziałów (akcji) nie będzie obniżał dochodu do opodatkowania z tytułu automatycznego lub przymusowego umorzenia udziałów (akcji) oraz obniżenia ich wartości nominalnej. Zasadnie Skarżąca odwołała się przy tym do treści art. 22 ust. 1f pkt 1 u.p.d.o.f., który stanowi o koszt uzyskania przychodów w wysokości nominalnej wartości objętych udziałów (akcji) z dnia ich objęcia w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci, niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część.

Sąd zauważa, że w zaskarżonej interpretacji Minister Finansów również stwierdził, że nadwyżka ponad wartość nominalną nabytych udziałów (akcji) nie będzie miała wpływu na dochód uzyskany przez Skarżącą z tytułu umorzenia przymusowego (automatycznego) tych udziałów (akcji) oraz obniżenia wartości nominalnej udziałów (akcji).

III. Ponownie rozpatrując wniosek Skarżącej o wydanie interpretacji indywidualnej Minister Finansów uwzględni przedstawioną ocenę prawną.

IV. tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a.

Zakres, w jakim uchylona interpretacja nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a.

Na wniosek Skarżącej Sąd zasądził na jej rzecz koszty postępowania sądowego, zgodnie z art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a., w kwocie równej sumie uiszczonego wpisu od skargi, opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz kosztom zastępstwa procesowego tytułem dwukrotnego reprezentowania Skarżącej w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, ustalonych w dwukrotnej wysokości kwoty wskazanej w § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).