Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 341/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2022-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 24 maja 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 maja 2022 roku sprawy ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

E. G. (dalej jako: "Strona", "Skarżąca", "Wnioskodawczyni"), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] r., nr [...], w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, którą to decyzję wydano m.in. na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz., 111, ze zm).

Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że w dniu

20 września 2021 r., Wnioskodawczyni zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – J. G. Z wniosku wynika nadto, że

w dniu 20 września 2021 r. Strona zaprzestała prowadzenia działalności rolnej.

Do wniosku dołączono odpis skrócony aktu zgonu męża J. G., orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności [...] (dalej: "powiatowego zespołu")

z dnia [...] r. nr [...] o stopniu niepełnosprawności, w którym zaliczono J. G. do znacznego stopnia niepełnosprawności od 3.07.2009 r., wskazano, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, orzeczenie wydano na stałe, oświadczenie Strony z 20.09.2021 r., że obecnie wraz z siostrzeńcami podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu w KRUS, jak też oświadczenie, z którego wynika, że od dnia 1 września 2021 r. dojeżdża do mamy, którą się opiekuje, a w razie potrzeby nocuje u niej.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], działający z upoważnienia Burmistrza [...] Kierownik Działu Świadczeń [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] (dalej: "organ I instancji"), odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji podano, że zarówno konieczność zapewnienia stałej opieki nad matką ze strony innych osób, jak też fakt, że opiekę tę sprawuje córka E. G. nie budzą wątpliwości. Jednak przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych określają komu i w jakich okolicznościach przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazano na brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem nie można ustalić daty od kiedy niepełnosprawność matki istnieje, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 3.07.2009 r., czyli po 18 roku życia lub

w trakcie nauki w szkole. Powyższe oznacza brak spełnienia wymaganej przesłanki, co skutkuje odmową przyznania wskazanego świadczenia.

Od tej decyzji Skarżąca złożyła odwołanie wyjaśniając, że przez okres 10 lat siostra A. L. opiekowała się matką i miała przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Od września 2021 r. to ona przejęła opiekę nad mamą, gdyż siostra podjęła pracę zawodową. Mama jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, niechodzącą od ok. 9 lat z powodu reumatoidalnego zapalenia stawów, osteoporozy, zmian zwyrodnieniowo-wytwórczych, miażdżycy. Potrzebuje pomocy w codziennej egzystencji tj. utrzymaniu higieny, ubieraniu, przygotowywanie posiłków, pracach domowych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego, decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, ale z innych powodów, aniżeli te wskazane w decyzji organu I instancji.

Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, organ odwoławczy przytoczył treść przepisów mających zastosowanie oraz opisał stan faktyczny sprawy. Dokonując wykładni przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia

21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, wskazano, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu, która uznana została za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym brak było podstaw prawnych do odmowy przyznania Stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu.

Kolegium uznało jednak, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa co do rozstrzygnięcia.

Organ odwoławczy przyjął, że stan faktyczny sprawy został wyjaśniony, jest niesporny i pozwala na merytoryczne rozstrzygnięcie. Jak wynika z poczynionych ustaleń J. G. ( 79 lat) jest wdową i stosownie do orzeczenia powiatowego zespołu ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności na stałe od 3 lipca 2009 r., zamieszkuje

z córką, która do września 2021 r. sprawowała nad nią opiekę, oraz z synem, który

w pełni nie daje rady opiekować się matką. Z wywiadu wynika, że Skarżąca opiekuje się matką od września 2021 r., w ramach których to czynności gotuje i podaje posiłki, sprząta, robi pranie, umawia wizyty lekarskie, wykupuje leki i je podaje, załatwia sprawy urzędowe i wszystko to czego potrzebuje matka. Codziennie przyjeżdża do niej

i przebywa u niej w zależności od potrzeb. Według oceny pracownika socjalnego sprawowanie czynności opiekuńczych uniemożliwia Stronie podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Matka porusza się na wózku inwalidzkim, nie chodzi, potrzebuje pomocy osoby drugiej w zakresie codziennej egzystencji.

W ocenie organu odwoławczego podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej spowodowane koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z materiału sprawy wynika zaś, że zakres sprawowanej przez Skarżącą opieki nie uniemożliwia jej podjęcia, choćby

w częściowym wymiarze zatrudnienia. Zakres tej opieki stanowi raczej typowe czynności wykonywane w domu, które często łączone są z wykonywaniem pracy zawodowej. Podniesiono nadto, że Strona nie mieszka z matką, dojeżdża do matki. Podjęła się również opieki (niezawodowa rodzina zastępcza) nad małoletnią P. P., będącą w wyjątkowej sytuacji i potrzebującej przez to szczególnej opieki, a nie pozostawienie jej bez opieki np. w nocy.

Podkreślono, że świadczenie pielęgnacyjne, nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki lub za rezygnację

z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Kolegium, podobnie jak organ I instancji, nie kwestionuje faktu sprawowania przez Skarżącą rzeczywistej opieki nad matką, jednak, czynności wymienione we wniosku oraz podczas wywiadu rodzinnego, zdaniem Kolegium należą w większości do zwykłych czynności dnia codziennego i mogą być wykonywane przy współudziale rodzeństwa.

W skardze do tutejszego Sądu, Skarżąca nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją organu odwoławczego oraz utrzymaną w mocy decyzją organu I instancji. Podała, że ciąży na niej moralny obowiązek opieki nad mamą, gdyż podczas darowizny domu

i gruntów zobowiązała się do opieki. Podała, że z tytułu tej opieki nie pobiera zasiłku dla opiekuna, zrezygnowała z działalności rolniczej z konieczności opieki nad mamą. Podniosła, że codziennie przyjeżdża do mamy autobusem lub samochodem partnera, nocuje i przebywa u niej w zależności od potrzeb. Mama nie może pozostać sama

w domu, często musi korzystać z toalety, trzeba ją przenosić, "sadzać na sedes

i obsłużyć w czynnościach fizjologicznych ponieważ ma niewładne ręce". Potrzebuje też często masażu dłoni, rąk, nóg i stóp oraz szyi w ciągu dnia, a szczególnie, gdy się obudzi aby mogła wstać przy jej pomocy. Musi także pilnować i dozować leki, które bierze o różnych porach, gdyż sama nic nie może wziąć i wszystko należy jej podać. Wyprowadza mamę na spacery, kupuje odzież i pomoce ortopedyczne. Wyjaśniła, że pod jej opieką pozostaje 14-letnia siostrzenica, która jest samodzielna, zorganizowania, nie ma trudności w szkole, dobrze radzi sobie z nauką. Podczas jej nieobecności pozostaje pod opieką jej partnera lub 30-letniej siostry i 27-letniego brata, mieszkających w tej samej miejscowości. Podniosła, że z mamą zamieszkuje siostra A., która dotychczas opiekowała się mamą 10 lat i zrezygnowała z opieki aby podjąć pracę zawodową. Po powrocie do domu odwiedza mamę i podaje jej przygotowaną kolację, natomiast brat S. pracuje i nocuje z mamą, gdy ona nie pozostaje na noc u mamy. Wskazała, że spełnia wszystkie przesłanki z art. 17 u.ś.r. do przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wniosło, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., o rozpoznanie sprawy

w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności

z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do treści art. 134 § 1 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. z 2022 r., poz. 329), dalej jako: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

W przedmiotowej sprawie, rozpatrując jej stan faktyczny i prawny, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić należy, że skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna

z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Organ w odpowiedzi na skargę zawnioskował

o rozpoznanie wniesionej skargi na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zaś Skarżąca w piśmie procesowym z 5 maja 2022 r. również zawnioskowała o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W pierwszej kolejności pozostaje wskazać, że prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego

z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wobec tego nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności - po ukończeniu 18. lub 25. roku życia przez osobę podlegającą opiece, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą. W związku z powyższym art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia w tej sprawie, co wynikało z decyzji organu

I instancji.

W sprawie tej podstawę prawną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111), dalej jako: "u.ś.r." , zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny,

z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji

i edukacji.

Ze znajdującej się w aktach administracyjnych kserokopii orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego w dniu [...] r. przez powiatowy zespół wynika, że matka Skarżącej jest osobą zaliczoną do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, zaś daty niepełnosprawności nie da się ustalić. Zapisano jedynie, że ustalony stopnień niepełnosprawności datuje się od 03.07.2009 r. W ramach wskazań w pkt 7 i 5 orzeczenia zapisano, że niepełnosprawna wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby.

Natomiast stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 21 lit. a) u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności – oznacza to niepełnosprawność

w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Poza sporem pozostaje zatem okoliczność, że matka Skarżącej jest osobą

o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym zaznaczyć należy, że nie leży

w kompetencji organów orzekających w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego ocena stanu zdrowia osoby wymagającej opieki oraz, jak to uczynił organ odwoławczy, zakresu udzielanej pomocy, czy zakres tej opieki stanowi "raczej typowe czynności wykonywane w domu, które często łączone są z wykonywaniem pracy zawodowej", czy też nie, w domyśle wymiar tej pomocy i jej zakres będą uprawniać do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która takiej opieki udziela. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1854/19, (dostępny

w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Niedopuszczalne jest samodzielne uznanie przez organy pomocowe, że osoba legitymująca się wyżej opisanym rodzajem orzeczenia (...) nie wymaga opieki lub pomocy innej osoby

w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Należy to do kompetencji innych organów, właściwych do orzekania o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy.

Orzekający w tej sprawie organ odwoławczy pominął zupełnie okoliczności ustalone w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego - wywiadu środowiskowego - a mianowicie fakt, że z uwagi na poruszanie się matki Skarżącej

od ok. 9 lat na wózku inwalidzkim, co wynika także z orzeczenia powiatowego zespołu, wymaga ona pomocy osoby drugiej przy wszelkich czynnościach związanych

z codzienną egzystencją, począwszy od porannej toalety, ubrania, przygotowania

i podania posiłku, podania leków, czy też pomocy przy czynnościach fizjologicznych. Nie sposób podzielić stanowiska organu, w oparciu o tak poczynione ustalenia, że pomoc ze strony Skarżącej stanowi typowe czynności wykonywane w domu. Poza stwierdzeniem, że czynności wykonywane w związku z opieką nad matką stanowią czynności typowe wykonywane w domu, umknęło organowi, że czynności te wykonywane są w stosunku do osoby poruszającej się na wózku inwalidzkim, która nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb. Fakt zamieszkiwania matki

z dwójką pozostałych dzieci nie zmienia sytuacji Skarżącej, bowiem to ona sprawuje stałą opiekę nad matką, podczas gdy brat i siostra wspólnie zamieszkujący pracują zawodowo. Oczywistym pozostaje, że po powrocie do domu mogą matce udzielać wsparcia, np. podać przygotowaną kolację, czy też jak w przypadku syna, gdy Skarżąca nie nocuje akurat u matki, to on nocuje z mamą.

Z zebranego w sprawie materiału wyjaśniającego wynika nadto, że Skarżąca w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką zrezygnowała z prowadzenia działalności rolnej, wcześniej bowiem matką opiekowała się siostra A. L., która z tego tytułu otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne, jednak od września 2021 r. siostra podjęła pracę zawodową, zaś Skarżąca przejęła opiekę nad matką. Skarżąca codziennie dojeżdża do domu matki autobusem ok. 25 minut lub samochodem partnera, jak też pozostaje na noc z matką, jeśli zachodzi taka potrzeba.

Nadto nie stoi na przeszkodzie ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ani fakt niezamieszkiwania Skarżącej razem z matką, ani fakt niesprawowania opieki całodobowo. W tym zakresie należy przytoczyć pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowany w wyroku z 29 maja 2020 r., który to pogląd Sąd

w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w całości podziela, zgodnie z którym "przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wymaga zamieszkiwania opiekuna z osobą, nad którą jest sprawowana opieka, jakkolwiek w kontekście tego przepisu nie można oczywiście wykluczyć sytuacji, w której sprawowanie opieki - z uwagi na stan zdrowia osoby pozostającej pod opieką - wymagałoby stałego z nią przebywania (co w praktyce wiązałoby się ze wspólnym zamieszkiwaniem), bądź korzystania w sprawowaniu tej opieki z pomocy innych osób. Nie można zatem ani wymagać wspólnego zamieszkiwania, ani też sprawowania opieki nieustannie przez cały dzień i w tym sensie "całodobowo".(...) Dana osoba ze względu na swój stan zdrowia może wymagać stałej ("już na zawsze") lub długotrwałej (przez okres powyżej 12 miesięcy – § 29 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego) opieki lub pomocy. Wobec tego "sprawowanie opieki" zgodne z wymogami danego orzeczenia o niepełnosprawności, nawet jeżeli z uwagi na stan zdrowia (sprawności organizmu) i potrzeby osoby niepełnosprawnej wymaga wykonywania opieki lub pomocy w sposób stały, nie musi polegać na wykonywaniu czynności opiekuńczych lub pomocowych "stale przez cały dzień".

Na ustalenia uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej nie wpływa nadto okoliczność, że pozostaje ona opiekunem prawnym dla małoletniej. W toku postępowania Skarżąca wyjaśniła, że w chwili obecnej pozostaje opiekunem prawnym małoletniej P.P., natomiast drugi z siostrzeńców S. w dniu 9 października 2021 r. ukończył lat 18 i się usamodzielnił. Fakt bycia opiekunem prawnym dla siostrzenicy nie ma wpływu na ocenę możliwości wykonywania czynności i sprawowania opieki nad matką, o ile bowiem opieka ta jest wykonywana codziennie i stale, a takie ustalenia zostały poczynione w toku wywiadu środowiskowego. Skarżąca nadto wyjaśniła, że

w sytuacji gdy wynika konieczność pozostania na noc z matką siostrzenica pozostaje pod opieką jej partnera oraz swojego starszego rodzeństwa.

Orzekające w tej sprawie organy w toku postępowania nie negowały konieczności zapewnienia matce stałej opieki, jak też faktu sprawowania takiej właśnie opieki przez Skarżącą. Organ odwoławczy uznał jednak, że zakres tej opieki nie uniemożliwia podjęcia Skarżącej zatrudnienia, choćby w częściowym wymiarze zatrudnienia. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika jednak w oparciu

o jakie konkretnie dowody oraz poczynione ustalenia takiej oceny dokonał organ odwoławczy uwzględniając stan zdrowia podopiecznej.

Przechodząc do dalszej części rozważań wskazać pozostaje, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej lub jej nie podejmują aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Przy czym opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadnicze znaczenie ma więc faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostające z tą opieką w związku przyczynowo - skutkowym rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy jako podstawę odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazał na wykonywanie typowych czynności codziennych, które często łączone są z wykonywaniem pracy zawodowej. Oceniono nadto, że zakres sprawowanej opieki przez Skarżącą nie uniemożliwia jej podjęcia, choćby w częściowym wymiarze zatrudnienia.

W świetle zgromadzonego w aktach administracyjnych materiału dowodowego

z taką oceną stanu faktycznego nie można się zgodzić.

Przede wszystkim, co podniesiono już wyżej, nie należy do gestii organu ustalenie zakresu niezbędnej opieki wymaganej przez osobę niepełnosprawną, gdyż wynika to jednoznacznie z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Organ jest natomiast obowiązany ustalić faktyczny zakres tej opieki. Z oświadczenia Skarżącej wynika, że jest to opieka ciągła i stała, zabezpieczająca potrzeby matki, wykonywana od września 2021 r. Zakres tej opieki został zaś wskazany tak w oświadczeniu Skarżącej, jak i podopiecznej, która przyznała, że wymaga pomocy przy czynnościach higienicznych poza innymi związanymi z codzienną egzystencją oraz koniecznością zapewnienia higienicznych warunków otoczenia.

Jednakże orzekające w sprawie organy pominęły te okoliczności, organ

I instancji nie dokonał ich oceny, zaś organ odwoławczy stwierdził, że zakres wykonywanych czynności z wiązanych z opieką nad matką nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. Trudno zaakceptować stwierdzenie, że pomiędzy tak wykonywanymi czynnościami opiekuńczymi Skarżąca winna jeszcze znaleźć czas na świadczenie pracy, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Gdyby ze swej natury wszystkie czynności mogły być wykonywane

o jednej porze, lub w jednym czasie, to możliwe że udałoby się w jakimś zakresie wygospodarować nieco czasu, jednak z uwagi na to, że wskazane i wykonywane

w związku ze sprawowaną opieką nad matką czynności wymagają świadczenia ich

w pewnych odstępach czasu, nie uprawnione pozostaje stwierdzenie, że zakres opieki umożliwia Skarżącej jeszcze wykonywanie pracy zawodowej. Brak jest uzasadnienia dla takiego stwierdzenia wynikami zebranego materiału dowodowego tej sprawy.

Reasumując odnosząc się do wskazanej w zaskarżonej decyzji możliwości świadczenia przez Skarżącą pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze, to należy mieć na uwadze, że wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki

w stosunku do osoby niepełnosprawnej w zakresie wynikającym z orzeczenia

o niepełnosprawności, poruszającej się na wózku inwalidzkim, może stawić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jeżeli więc Skarżąca opiekuje się matką codziennie przez okres czasu, który wymaga jej uwagi i obecności na przestrzeni całego dnia, to może to uniemożliwić jej podjęcie pracy.

W tym kontekście należy podkreślić, że przepisy procedury administracyjnej nakładają na organy administracji publicznej obowiązek wyczerpującego zebrania

i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie dokonania oceny tego materiału (art. 80 k.p.a.). Zwłaszcza, że w myśl art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zatem w tym zakresie winny organy dokonać uzupełniającego postępowania wyjaśniającego.

Nie stoi na przeszkodzie ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ani fakt niezamieszkiwania Skarżącej razem z matką, ani fakt niesprawowania opieki całodobowo. W tym zakresie należy przywołać zacytowany już wyżej pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowany w wyroku z 29 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1854/19.

Rzeczą organów, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, będzie ocena wniosku Skarżącej z uwzględnieniem powyższego stanowiska Sądu, którym organy są związane na podstawie art. 153 p.p.s.a. Ponadto organ I instancji uwzględni przedstawione stanowisko Sądu dotyczące pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b u.ś.r., którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) uznał za niezgodną z Konstytucją RP.

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie,

na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.