Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 1735/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2008-05-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 34  par. 1,  art. 33
journal: Dz.U. 2002 nr 110 poz 968
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędziowie Sędzia NSA Halina Betta, Asesor WSA Dagmara Dominik (sprawozdawca), Protokolant Edyta Luniak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 maja 2008 r. przy udziale - sprawy ze skargi D. i K. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia 29 kwietnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 1 marca 2005 r. Nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej we W. na rzecz stron skarżących solidarnie kwotę 100 (słownie: sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 1 marca 2005 r. Nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. jako wierzyciel, po rozpatrzeniu zarzutów D. i K. K., wniesionych pismem z dnia 11 lutego 2005 r. na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 26 stycznia 2005 r. obejmującego zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r. w kwocie należności głównej 1.479, 50 zł wraz z odsetkami za zwłokę określone decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 6 grudnia 2004 r. Nr [...], wyraził stanowisko, że zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. W uzasadnieniu wskazano na brak podstaw do uwzględnienia zarzutów wniesionych przez strony na postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 33 pkt 1 i 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm. zwanej dalej "u.p.e.a."), a dotyczących braku uprzedniego doręczenia upomnienia oraz nieistnienie określonego w przedmiotowym tytule wykonawczym obowiązku. Wskazano na fakt wydania decyzji w sprawie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych, co spowodowało spełnienie normy z § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.), zgodnie z którą w przypadku, gdy należność została określona w orzeczeniu postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Nie zgodzono się z zarzutem nieistnienia obowiązku, wskazując, że decyzja wymiarowa została doręczona w dniu 18 grudnia 2004 r. i od tego dnia organ podatkowy był nią związany, niezależnie od wniosku strony w przedmiocie uzupełnienia decyzji, co skutkowało w braku wpłaty podatku wynikającego z decyzji do podjęcia działań przez organ podatkowy zmierzających do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Nie zgodzono się również, iż pobór i naliczenie odsetek za zwłokę dokonany został w sposób niezgodny z prawem, powołując się na treść art. 51 § 1; art. 55 § 1, art. 53 §1 i 3; art. 56 § 3, art. 53 § 5; art. 54 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 8, poz. 60 ze zm. zwanej dalej "O.p.").

Na skutek wniesionego zażalenia przez strony pismem z dnia 20 marca 2004 r. Dyrektor Izby Skarbowej we W. postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2005 r. Nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, potwierdzając zawarte w nim stanowisko.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strony skarżące wniosły o uchylenie lub stwierdzenie nieważności postanowienia organu drugiej instancji. Zarzucono mu naruszenie następujących przepisów prawa procesowego oraz prawa materialnego: art. 15 § 1 u.p.e.a. w zakresie obowiązku doręczenia; art. 33 § 1 pkt 1, 6, 7, 8 korespondujących z art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a.; art. 72 § 4 u.p.e.a.; art. 24 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. zwanej dalej "k.p.a."); art. 97 § pkt 4 k.p.a.; art. 124 i 224b O.p. poprzez uniemożliwienie stronie uprzedniego wykonania decyzji; art. 213 O.p. poprzez brak wydania decyzji/postanowienia w sprawie uzupełnienia decyzji przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego; art. 156 § 1 k.p.a. poprzez rażące naruszenie prawa; art. 7 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie stosownego postępowania dowodowego w celu wyjaśnienia sprawy; art. 8 k.p.a. tj. prowadzenie postępowania w sposób podważający zasadę zaufania do państwa prawa; art. 9 k.p.a. poprzez niedotrzymanie obowiązku informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków; art. 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; art. 58 O.p. (zastosowano do obliczenia odsetek za zwłokę, wzoru który nie został określony w rozporządzeniu Ministra Finansów, mimo delegacji ustawowej w tej kwestii), a tym samym naruszono zasady art. 2; 87 i art. 217 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo podniosła, że zarzut naruszenia art. 33 pkt 8 u.p.e.a. dotyczący zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie może stanowić przedmiotu postępowania w sprawie skargi w przedmiocie wypowiedzi wierzyciela, gdyż zakres tego postępowania wytycza przepis art. 34 § 1 u.p.e.a. Podobnie też wniesiony zarzut niedoręczenia tytułu wykonawczego przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego nie mógł być przedmiotem postępowania w sprawie stanowiska wierzyciela. Jednocześnie strona przeciwna podniosła, że zarzut ten został rozpatrzony przez organ nadzoru w postanowieniu z dnia 13 kwietnia 2005 r. Nr [...] oddalającym skargę zobowiązanych na czynności egzekucyjne, w którym stwierdzono, bezzasadność zarzutu oraz brak podstaw do uznania, iż zostały naruszone przepisy art. 32 i art. 72 § 1 u.p.e.a.

Pismem procesowym z dnia 24 stycznia 2007 r. strony skarżące powołały się na treść wyroku WSA w Łodzi z dnia 13 grudnia 2006 r. sygn. akt I SA/Łd 1459/06 wskazujący, że zasięganie stanowiska wierzyciela w oparciu o art. 34 § 1 u.p.e.a. w warunkach, gdy organem egzekucyjnym i wierzycielem jest ta sama jednostka organizacyjna czyli Naczelnik Urzędu Skarbowego jest działaniem bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz podtrzymały swoje dotychczasowe stanowisko i wniosły o zasądzenie kosztów postępowania.

Kolejnym pismem procesowym z dnia 27 kwietnia 2008 r. strony skarżące potwierdziły podnoszone zarzuty.

W odpowiedzi na ww. pismo procesowe strona przeciwna pismem procesowym z dnia 13 maja 2008 r. podtrzymała stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę i zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy zauważyć, iż sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej obejmującą m.in. orzekanie w sprawach postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwaną dalej "p.s.a."), które oceniane są z punktu widzenia ich legalności, a więc zgodności z prawem, zarówno materialnym jak i formalnym. W niniejszej sprawie, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji naruszają przepisy prawa procesowego w sposób mający istotny wpływ na wynik postępowania.

Zgodnie z art. 34 § 1 i § 2 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10 u.p.e.a., a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnych także na podstawie art. 33 pkt. 8 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela co do zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów o których mowa w art. 33 pkt 1-5 u.p.e.a. wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca.

Problem celowości wydawania postanowienia w sytuacji, gdy zachodzi tożsamość wierzyciela i organu egzekucyjnego, był przedmiotem kontrowersji w orzecznictwie sądowo-administracyjnym. W dniu 25 czerwca 2007r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę składu 7 sędziów w sprawie o sygn. akt I FPS 4/06 w której stwierdził, że wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 34 u.p.e.a., w przypadku gdy wierzycielem jest Skarb Państwa reprezentowany przez kierownika statio fisci - naczelnika urzędu skarbowego, który jednocześnie jest organem egzekucyjnym, należy uznać za bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu uchwały NSA wskazał, że jakkolwiek zastosowanie wykładni gramatycznej prowadziłoby do wniosku, że w sytuacji, gdy wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam podmiot, organ egzekucyjny musi uzyskać stanowisko od samego siebie w zakresie zgłoszonych zarzutów, to skoro rezultaty wykładni gramatycznej prowadzą do nielogicznych wniosków, należy zastosować wykładnię systemową i celowościową. Sąd podniósł, że u podstaw regulacji wymagającej uzyskania stanowiska wierzyciela leży potrzeba uzyskania wypowiedzi wierzyciela będącego dysponentem postępowania egzekucyjnego, toczącego się na jego wniosek i na podstawie wystawionego przez niego tytułu egzekucyjnego, co do zarzutów zobowiązanego. Organ egzekucyjny, będąc zobowiązanym do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, jest uprawniony do badania jego dopuszczalności, nie zaś badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Inna jest natomiast sytuacja, gdy egzekucja została wszczęta przez organ egzekucyjny, będący jednocześnie wierzycielem, na podstawie wystawionego przez siebie tytułu egzekucyjnego. W ocenie NSA pogląd, że intencją ustawodawcy, także w takim przypadku, było uzyskanie stanowiska wierzyciela wydanego w formie postanowienia, przy jednoczesnym związaniu organu egzekucyjnego tym stanowiskiem i poddaniem każdego z tych stanowisk kontroli sądowej, wskazywałby na nieracjonalność ustawodawcy. Sąd podkreślił, że uwzględniając z jednej strony potrzebę sprawnego funkcjonowania organu egzekucyjnego, z drugiej strony niczym nie ograniczając prawa zobowiązanego do obrony jego interesów, zarzuty zobowiązanego mogą być rozpoznane od razu przez organ egzekucyjny. Celem regulacji jest bowiem poddanie kontroli instancyjnej, a następnie sądowo administracyjnej, stanowiska wierzyciela niebędącego organem egzekucyjnym, przy związaniu organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela w zakresie zarzutów o których mowa w art. 33 pkt.1-5 u.p.e.a. oraz umożliwienie zobowiązanemu polemiki ze stanowiskiem wierzyciela. Jakkolwiek uchwała w sprawie o sygn. akt I FPS 4/06 została podjęta w konkretnej sprawie, to ma ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 p.s.a. Istota mocy ogólnie wiążącej sprowadza się do tego, ze stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Jeżeli zaś jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, to przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. utrzymujące w mocy stanowisko wierzyciela - Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. w przedmiocie odmowy uznania zarzutów co do prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec strony skarżącej. Z akt sprawy wynika bezspornie, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na podstawie tytułów egzekucyjnych wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G., będącego jednocześnie organem egzekucyjnym.

Z powyższego wnika, że zachodzi zatem tożsamość wierzyciela i organu egzekucyjnego, która powoduje, że w świetle powołanej uchwały NSA składu 7 sędziów, wydanie postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela jest bezprzedmiotowe. Sąd orzekający w sprawie podziela w całości pogląd zawarty w powołanej uchwale NSA, że organ egzekucyjny, będący równocześnie wierzycielem, wyraża swoje stanowisko co do zgłoszonych zarzutów w postanowieniu wydanym na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a., czyli w postanowieniu w sprawie zgłoszonych zarzutów, nie zaś w postanowieniu w sprawie stanowiska wierzyciela. Samo wystawienie tytułu wykonawczego implikuje twierdzenie, że wierzyciel uznaje istnienie egzekwowanego obowiązku.

Należało rozważyć, czy wskazane wyżej stanowisko nie pozbawia zobowiązanego możliwości obrony praw, przez ograniczenie jego prawa do dwukrotnej kontroli instancyjnej, a następnie sądowo-administracyjnej, raz w przypadku stanowiska wierzyciela, a następnie postanowienia organu egzekucyjnego wydanego na podstawie art. 34 § 4 ustawy. W ocenie Sądu, wyeliminowanie z postępowania egzekucyjnego etapu uzyskiwania stanowiska w zakresie złożonych zarzutów od wierzyciela, będącego jednocześnie organem egzekucyjnym nie ogranicza uprawnień strony. W istocie bowiem przedmiotem postępowania, zarówno w przypadku stanowiska wierzyciela, jak i rozpatrzenia zgłoszonych zarzutów przez organ egzekucyjny, jest wyjaśnienie wątpliwości co do treści egzekwowanego obowiązku. Jeżeli organem egzekucyjnym i wierzycielem jest ten sam podmiot, nie ma podstaw do uzyskiwania stanowiska wierzyciela, gdyż w istocie jest to własne stanowisko organu w zakresie złożonych zarzutów. Należy także podnieść, że zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. wypowiedź wierzyciela w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5 jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Zatem merytoryczna kontrola obejmuje w zasadzie stanowisko wierzyciela. Takie same środki zaskarżenia jak na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługują zobowiązanemu w zakresie zgłoszonych zarzutów (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 28 lutego 2008 r. sygn. akt I SA/Kr 883/07).

Wobec powyższego, wydanie postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela będącego zarazem organem egzekucyjnym, należy uznać za bezprzedmiotowe. Prowadzenie postępowania w przypadku jego bezprzedmiotowości stanowi naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tym bardziej, że w zakresie zarzutów występujących w rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny jest związany wypowiedzią wierzyciela (art. 34 § 1 u.p.e.a.). Wobec stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania w sprawie stanowiska wierzyciela, Sąd nie odnosi się do pozostałych zarzutów skargi. Rozpoznając ponownie niniejszą sprawę organ zobowiązany jest uwzględnić powyższe stanowisko Sądu i wydać stosowne rozstrzygnięcie.

Z powyższych względów, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) oraz art. 135 p.s.a, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w sentencji. Orzeczenie w przedmiocie kosztów postępowania znalazło swą podstawę w treści art. 200 p.s.a.