Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 517/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2019-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak Protokolant starszy inspektor sądowy Edyta Wójtowicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 października 2019 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za lata 2011-2013 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatu [...] i Miasta K. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nr [...]

z [...] sierpnia 2018 r. o ustaleniu P. K. (dalej: "Producent", "Skarżący") kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego za lata 2011 - 2013.

Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że [...] maja 2011 r. wpłynął do organu I instancji ARiMR wniosek Producenta o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach PROW 2007-2013 na rok 2011 do upraw (jabłoń domowa) w pakiecie 2. "rolnictwo ekologiczne" w wariancie 2.10 "uprawy sadownicze i jagodowe w okresie przestawiania" na areale 3 ha.

Organ I instancji decyzją z [...] grudnia 2011 r. przyznał Producentowi płatności rolnośrodowiskowe na rok 2011 do upraw w wariancie 2.10 do zatwierdzonego areału

3 ha w pomniejszonej wysokości za opóźnienie w złożeniu wniosku, obliczonej według stawki płatności [...] zł/ha, w wysokości [...] zł. Organ ten wyjaśnił, że Producent rozpoczął w dniu [...] marca 2011 r. 5-letni okres zobowiązania rolnośrodowiskowego.

W dniu [...] kwietnia 2012 r. Producent złożył wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012, w którym zadeklarował uprawy w wariancie 2.10 na areale 3 ha. Po weryfikacji wniosku, decyzją z [...] stycznia 2013 r. przyznano Producentowi płatność rolnośrodowiskową w wysokości [...] zł na rok 2012, do upraw w wariancie 2.10, do zatwierdzonego areału 3 ha.

Następnie, [...] maja 2013 r. Producent złożył kolejny wniosek kontynuacyjny

o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 do upraw w wariancie 2.10 na areale 3 ha. Na tej podstawie organ I instancji [...] listopada 2013 r. wydał decyzję

o przyznaniu Producentowi płatności rolnośrodowiskowej w wysokości [...] zł na rok 2013 do upraw na areale 3 ha w wariancie 2.10.

Z kolei [...] maja 2014 r. Producent złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014 do upraw na obszarze 3 ha w wariancie 2.9 "uprawy sadownicze i jagodowe z certyfikatem zgodności".

Podczas przeprowadzonej [...] lipca 2014 r. w gospodarstwie Producenta kontroli w zakresie Programu Rolnośrodowiskowego ustalono, że drzewka owocowe obejmują powierzchnię mniejszą niż zadeklarowana - 2,69 ha. Kontrolerzy ustalili również,

że materiał szkółkarski nie spełniał określonych wymagań, drzewka były poniżej 1 m wysokości i nie posiadały miejsca uszlachetnienia (kod nieprawidłowości E2) oraz nie była utrzymana wymagana minimalna obsada drzewek zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program Rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.33.262, ze zm. – dalej: rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 26 lutego 2009 r.), obowiązującym na dzień podjęcia 5 letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, gdyż na zmierzonej powierzchni działki rolnej 2,69 ha było 160 sztuk sadzonek drzewek owocowych (powinno być 320 sztuk - kod nieprawidłowości E7). W oparciu o takie ustalenia organ I instancji w dniu [...] czerwca 2015 r. wydał decyzję nr [...] o odmowie przyznania Producentowi płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014 w wariancie 2.9 z uwagi na to, że wymagana minimalna obsada drzewek owocowych nie była zachowana. Organ zastosował obniżkę płatności o 100% za niespełnienie wymogu utrzymania minimalnej obsady drzewek w 2014 r. Dyrektor Z. Oddziału Regionalnego ARiMR w S. decyzją nr [...] z [...] września 2015 r. utrzymał w mocy ww. decyzję, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie prawomocnym wyrokiem z 23 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 1289/15 skargę Producenta na tę decyzję oddalił.

Mając na uwadze powyższe, organ I instancji zawiadomieniem z 27 kwietnia

2018 r. (doręczone [...].04.2018 r.) wszczął z urzędu postępowanie wobec Producenta w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności w Programie Rolnośrodowiskowym za lata 2011 – 2013.

Decyzją z [...] sierpnia 2018 r. nr [...] organ I instancji ustalił Producentowi kwotę nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2011 - 2013 w wysokości [...] zł.

W decyzji tej organ rozpatrując przesłankę wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności w gospodarstwie Strony, tj. uszkodzenie drzewek owocowych przez leśną zwierzynę, stwierdził, że uprawa sadownicza jabłoni znajdująca się w bezpośrednim sąsiedztwie kompleksów leśnych, objęta zobowiązaniem rolnośrodowiskowym nie została w sposób należyty, wystarczający dla jej właściwej ochrony zabezpieczona, w związku z czym nie można przyjąć, iż w gospodarstwie Producenta wystąpiły zdarzenia zaliczane do siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności pomimo zgłoszenia ich w ustawowym terminie. Organ wskazał również,

że wymagania dotyczące wysokości i grubości drzewek owocowych oraz wymóg utrzymania określonej minimalnej obsady drzewek plantacji owocowej w 2014 r. zapisany w załączniku nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 26.02.2009 r. nie zostały spełnione. Zatem Producent nie spełnił warunku przyznania płatności rolnośrodowiskowej do wariantu 2.9 za 2014 r. na całej powierzchni objętej zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, a ustalenia te stały się podstawą do przeprowadzenia postępowania w celu obliczenia kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2011-2013.

W odwołaniu od tej decyzji Producent zarzucił naruszenie art. 6, 7, 7a § 1, 8 § 1 i § 2 K.p.a. i przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej

w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.2013.36 ze zm. – dalej: "rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 13 marca 2013 r."), przez ustalenie konieczności zwrotu całej dopłaty za uprawę sadu, zamiast wyliczyć zwrot tylko za część zmniejszoną uprawy plantacji drzewek owocowych.

Producent wyjaśnił, że niespełnienie wymogów drzewek zostało przez niego usunięte poprzez ich wymianę na drzewka kwalifikowane, spełniające te wymogi. Dodatkowo, w wyniku prowadzonych zabiegów uprawowych zwiększył powierzchnię plantacji, zaś szkody spowodowane przez zwierzynę leśną naprawił.

Zarzucił też, że ustalona należność przedawniła się, zaś możliwość zastosowania przedłużenia okresu przedawnienia zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady

(WE, EURATOM) nr 2988/95 dotyczy Państw Członkowskich, a nie organów ARiMR.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy przywołał treść przepisów mających zastosowanie w sprawie i wyjaśnił, że Producent otrzymał płatność rolnośrodowiskową za rok 2011 na mocy decyzji z [...] grudnia 2011 r. w łącznej kwocie [...]zł, która została przekazana [...] stycznia 2012 r. na rachunek bankowy Producenta. Producent rozpoczął więc swoje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe od [...] marca 2011 r. w pakiecie rolnictwo ekologiczne, w wariancie 2.10/2.9.

Organ stwierdził, że niezgodności w uprawie drzewek owocowych zostały wykryte podczas kontroli na miejscu w czwartym roku Programu Rolnośrodowiskowego. Stwierdzone nieprawidłowości potwierdzają, że cele tego programu nie zostały osiągnięte przez Producenta, zaś wsparcie finansowe wypłacone do uprawy sadu w latach poprzednich nie zostało prawidłowo wykorzystane. W ocenie organu, Producent świadomie naraził uprawiane drzewka na możliwość wystąpienia szkód, w stopniu wpływającym na spełnienie warunków Programu Rolnośrodowiskowego w 2014 r., przez co nie dochował ciążącego na nim obowiązku zapewnienia minimalnej wymaganej obsady drzewek kwalifikowanych. Organ zwróci uwagę, że wnioskowany sad, znajdujący się pod lasem, nie był zabezpieczony przed żerowaniem dzikich zwierząt, np. przez jego grodzenie. Tylko część drzewek owocowych była zabezpieczona osłonkami. Niedotrzymanie obsady drzewek owocowych w czwartym roku uprawy plantacji spowodowało również, że Skarżący nie ma owocującego sadu.

Organ odwoławczy wskazał, że płatności rolnośrodowiskowe udziela się rolnikowi, który dobrowolnie podejmie zobowiązanie rolnośrodowiskowe i będzie przestrzegał warunków i wymogów programu rolnośrodowiskowego. Przedmiotowa płatność podlega zwrotowi, gdy rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej. Płatność podlega zwrotowi również w przypadku gdy rolnik nie przestrzega żadnych wymogów w ramach wariantu określonego pakietu, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych, objętych danym wariantem oraz gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część powierzchni obszaru objętego zmniejszeniem do powierzchni obszaru, na którym powinien być realizowany ten wariant. Organ odwoławczy przedstawił sposób wyliczenia ustalonej kwoty płatności do zwrotu za lata 2011-2013. Organ podał, że płatności za poszczególne lata wypłacone Producentowi przez Kierownika Biura ARiMR nie zostały przyznane na skutek pomyłki organu. Ponadto Producent nie przedstawił żadnych dowodów na wystąpienie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności na skutek których organ nie mógłby dochodzić od niego zwrotu pobranych nienależnie płatności. Organ odwoławczy podzielił też stanowisko organu I instancji, że w sprawie nie zaistniała przesłanka z art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, która umożliwia organowi odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności.

Odnosząc się do zarzutu odwołania organ stwierdził nadto, powołując się na przepisy art. 3 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM)

nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE. L 1995.312.1 z 23.12.1995 r. ze zm. - zwanego dalej: rozporządzeniem nr 2988/95) i w zw. z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, że w sprawie nie nastąpiło przedawnienie należności. Wyjaśnił, że przedawnienie zostało przerwane poprzez doręczenie 24 października 2014 r. raportu z kontroli na miejscu, a następnie także 19 czerwca 2015 r. poprzez doręczenie decyzji z [...] czerwca 2015 r. o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014. W przypadku gdy doszło do przerwania okresu przedawnienia, przedawnienie biegnie najpóźniej 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, co oznacza, że w sprawie biegnie do dnia 5 maja 2022 r.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skardze na opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego Skarżący zarzucił naruszenie:

1) zasady praworządności wyrażonej w art. 6 K.p.a., jako że:

- organy obu instancji wbrew podstawowym zasadom postępowania administracyjnego oraz wbrew przepisom rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 13 marca 2013 r., pomimo iż bezpodstawnie zarzucają niedotrzymanie niewielkiej części powierzchni uprawnej, zamiast, jak stanowią przepisy tego rozporządzenia, wyliczyć ewentualnie tylko częściowy zwrot dotyczący rzekomo zmniejszonej powierzchni, ustaliły niezgodnie z obowiązującym prawem konieczność zwrotu całej dopłaty;

- zastosowano w sposób całkowicie dowolny wydłużony termin przedawnienia co stanowi również rażące naruszenie art. 7 Ustawy Zasadniczej, zgodnie z którym organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa;

2) zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 K.p.a., jako że:

- wbrew zarzutom obu organów, pomimo przejściowych niezgodności, niespełnienie wymogów drzew zostało przez Skarżącego usunięte (wymiana materiału nasadzeniowego na materiał spełniający wymagania określone ustawą); ponadto, na skutek "zabiegów uprawowych" powiększeniu uległa powierzchnia uprawianego areału; Skarżący uprzednio wyjaśniał już organowi pierwszej instancji, iż szkody w plantacji spowodowane zostały przez zwierzynę leśną oraz że zostały przez niego naprawione;

- nieprawdziwe i sprzeczne z faktami jest stwierdzenie organów obu instancji,

iż Skarżący nie realizował całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, nie wykonywał operacji w całości oraz nie wykonywał obowiązków z tym związanych na powierzchni 3 ha w okresie trwania 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego; Skarżący podkreślił, że w rzeczywistości po pewnych przejściowych trudnościach cały program został przez niego zrealizowany; w jego ocenie, nie można "incydentalnych okoliczności" rozciągać na cały 5-letni okres;

3) naruszenie art. 7a § 1 K.p.a.; Skarżący powołując się na preambułę do ww. Rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 zwrócił uwagę, że wymienione w rozporządzeniu postępowania obejmują oszukańcze działania w rozumieniu Konwencji o ochronie interesów finansowych Wspólnot Europejskich; podkreślił dalej, że w jego przypadku o żadnych oszukańczych działaniach nie może być mowy, co powinno zostać uwzględnione przy rozpatrywaniu odwołania, a czego w zaskarżonej decyzji zabrakło;

4) naruszenie art. 8 § 1 K.p.a., bowiem "czteroletni termin przedawnienia dotyczący według obu organów zdarzeń z lat 2011-2013, odnośnie rzekomego zdarzenia z 31.12.2012 r. upłynął w dniu 31.12.2015 r.; natomiast odnośnie rzekomych zdarzeń z dnia 31.12.2013 r. - upłynął w dniu 31.12.2016 r.

- pomimo ww. upływu terminów przedawnienia, organ drugiej instancji utrzymał

w mocy decyzję zobowiązującą mnie do zwrotu kwot dotyczących w/w okresów;

- wbrew argumentacji organów obu instancji nie ma podstaw (żaden z organów takich podstaw nie wskazał) do zastosowania w moim przypadku dłuższego okresu przedawnienia - jak sugeruje niesłusznie organ do 30 kwietnia 2022 r.;

5) rażące naruszenie art. 107 § 3 K.p.a., z uwagi na to, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie wyjaśnił dlaczego odmówił wiarygodności "przedstawianym przeze mnie faktom, opartym na wskazanych dowodach";

6) rażące naruszenie art. 35 K.p.a., ponieważ zaskarżona decyzja wydana została z rażącym przekroczeniem terminu określonego w art. 35 K.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie u z n a ł, co następuje:

Po dokonanej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, ze skargę należy oddalić, bowiem decyzja ta nie narusza prawa.

Na wstępie wskazać należy, że stosownie do art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (j.t. Dz.U.2017.2137 ze zm.)", organ w drodze decyzji administracyjnej, ustala kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Wypłacone Skarżącemu środki publiczne w wariancie 2.10/2.9 za lata 2011-2013 z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego pochodzą ze środków z funduszy Unii Europejskiej oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie.

Ponadto wskazać należy, że zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 3 i 4 ww. rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 26 lutego 2009 r.") - obowiązującego na dzień podjęcia przez Skarżącego 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego: "płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli: (...),

3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005 r., str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponadpodstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności roInośrodowiskowych;

4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu".

W myśl § 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 26 lutego 2009 r., "podstawowymi wymaganiami, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 3, są:

1) wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego;

2) minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin, o których mowa w art. 39 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia wymienionego w § 2 ust. 1 pkt 3, zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1698/2005", wymienione w załączniku nr 2 do rozporządzenia;

3) inne odpowiednie wymogi obowiązkowe, o których mowa w art. 39 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1698/2005, wymienione w załączniku nr 2 do rozporządzenia.

Ponadto, zgodnie z § 4 ust. 2 i 3 ww. rozporządzenia rolnośrodowiskowego rolnik realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe zobowiązany jest do przestrzegania wymogów określonych dla danego pakietu i wariantu zapisanych w załączniku nr 3 do rozporządzenia, tj. wykonywania co roku zabiegów uprawowych lub pielęgnacyjnych na plantacji oraz utrzymania minimalnej obsady drzewek, dla jabłoni domowej 125 sztuk na 1 hektar. Stosownie do § 9 ust. 2 pkt. 3 lit. a) i b) tego rozporządzenia, wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości oraz średnicy elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego w każdym roku prowadzenia plantacji, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego zapisanych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007 r. (Dz.U. Nr 29, poz. 189 ze zm.).

Zgodnie z art. 39 ust. 2 ww. rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 "płatności rolnośrodowiskowych udziela się rolnikom, którzy dobrowolnie podejmą zobowiązania rolnośrodowiskowe". Ustęp 3 tego artykułu stanowi, że "płatności rolnośrodowiskowe obejmują jedynie te zobowiązania, które wykraczają poza odpowiednie normy obowiązkowe ustanowione zgodnie z art. 4 i 5 oraz załącznikami 111 i IV rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003, jak również minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin oraz inne odpowiednie wymogi obowiązkowe ustanowione ustawodawstwem krajowym i określone w programie".

Prawidłowo też w zaskarżonej decyzji wskazano, że zgodnie z § 50 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 13 marca 2013 r., rolnik, który podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe w wariancie 2.10/2.9 na podstawie rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 26 lutego 2009 r., może kontynuować realizację tego zobowiązania zgodnie z wymogami określonymi dla tego wariantu w przepisach tego rozporządzenia (z 26.02.2009 r.).

Odnosząc przytoczone przepisy do stanu faktycznego sprawy stwierdzić należy, że Skarżący w latach 2012-2014 kontynuował podjęte w 2011 r. zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Kontrola przeprowadzona [...] lipca 2014 r. w gospodarstwie Producenta wykazała jednak, że powierzchnia upraw w wariancie 2.9 została zmniejszona oraz nie został dotrzymany wymóg utrzymania wymaganej minimalnej obsady drzewek owocowych.

Z tego powodu organ I instancji decyzją z [...] czerwca 2015 r. odmówił Producentowi przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014 w wariancie 2.9. i - jak wskazano powyżej - decyzja ta uprawomocniła się, zatem zawarte w niej ustalenia i rozstrzygnięcia stały się podstawą do przeprowadzenia postępowania dotyczącego zwrotu nienależnych płatności.

Wskazać więc należy, że stosownie do art. 28 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (j.t. Dz.U.2018.1936) "pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych. Pomocą i pomocą techniczną, pobranymi nienależnie, jest w szczególności pomoc wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem. (...)."

W myśl § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 13 marca 2013 r., "płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu. Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik:

- nie przestrzega żadnych wymogów w ramach wariantu określonego pakietu (...), przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych, objętych danym wariantem

- zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe (...)".

W myśl § 46 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., "do przyznawania i zwrotu płatności rolnośrodowiskowej w sprawach objętych postępowaniami wszczętymi i niezakończonymi ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, stosuje się przepisy rozporządzenia, o którym mowa w § 58", tj. rozporządzenia z 2009 r.

Przedmiotowe postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych przez skarżącego Producenta środków finansowych na lata 2011-2013 organ I instancji wszczął już w czasie obowiązywania rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., w związku z czym w sprawie mają zastosowanie przepisy tego właśnie rozporządzenia.

Równocześnie wskazać tu jednak należy, że stosownie do § 50 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., rolnik, który podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe na podstawie rozporządzenia z 2009 r., w zakresie wariantu dziewiątego, dziesiątego, jedenastego lub dwunastego pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, może kontynuować realizację tego zobowiązania zgodnie z wymogami określonymi dla tych wariantów w przepisach rozporządzenia z 2009 r.

Zgodnie natomiast z ust. 3 § 50 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r.: "Do kolejnych płatności rolnośrodowiskowych przyznawanych za realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego w zakresie, o którym mowa w ust. 1, stosuje się przepisy niniejszego rozporządzenia, z tym że: (...), 2) jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów, o których mowa w ust. 1, płatności te przysługują w danym roku w wysokości zmniejszonej zgodnie z przepisami rozporządzenia, o którym mowa w § 58.", tj. rozporządzenia z 2009 r. Z tych względów w odniesieniu do roku 2014 odmowa przyznania płatności do wariantu 2.9. oparta była m.in. o zmniejszenia (100%) określone w załączniku nr 7 do rozporządzenia z 2009 r.

Na podstawie art. 18 ust. 1 obowiązującego od 2011 r. rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27.01.2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.Urz. UE L 25. str. 8 z 28.01.2011 r. z późn. zm. – dalej: "rozporządzenie Komisji (UE) nr 65/2011"), w sytuacji stwierdzenia braku spełnienia odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3. art. 40 ust. 2 oraz art. 47 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005, oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi: lub kryteriów kwalifikowalności innych niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczbą zwierząt zadeklarowanych, w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.

Wobec tego zasadnie organ odwoławczy uznał, że w przypadku stwierdzenia w roku 2014 niespełnienia któregokolwiek z wymogów w ramach określonych pakietów i ich wariantów, na podstawie art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011, płatność rolnośrodowiskowa przyznana w latach 2011-2013 podlega odzyskaniu w części, której dotyczy niespełnienie wymogu. Prawodawca wspólnotowy uznał bowiem, że naruszenie wymogów powinno skutkować nie tylko zmniejszeniem lub utratą płatności w danym roku, ale również w latach poprzednich, stanowiąc w zdaniu drugim ww. art. 18 ust. 1, że: "W przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tego tytułu w latach poprzednich.". Jest to zasadne, gdyż niespełnienie wymaganych wymogów określonych w przepisach krajowych dla upraw w wariantach Programu Rolnośrodowiskowego z powodu niedbałości rolnika powoduje, że pomoc przyznana do tych upraw w latach wcześniejszych nie spełniła swojej roli.

Przepis art. 18 ust. 2 ww. rozporządzenia stanowi, że: "Państwo członkowskie odzyskuje wsparcie lub nie przyznaje go lub określa kwotę zmniejszenia pomocy, w szczególności na podstawie rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej niezgodności.

Rozmiar niezgodności zależy w szczególności od ciężaru skutków niezgodności, przy uwzględnieniu celów, którym miały służyć niespełnione kryteria.

Zasięg niezgodności zależy w szczególności od skutków, jakie niezgodność wywiera na całość operacji.

To, czy niezgodność jest trwała, zależy w szczególności od długości okresu, w którym występują jej skutki, lub od możliwości wyeliminowania tych skutków za pomocą racjonalnych środków.".

Przedmiotowe niezgodności w uprawie drzewek owocowych zostały wykryte podczas kontroli na miejscu w czwartym roku Programu Rolnośrodowiskowego. Dokonując oceny tych nieprawidłowości zasadnie organ odwoławczy uznał, że potwierdzają one, iż cele tego programu nie zostały osiągnięte przez Skarżącego, a wsparcie finansowe wypłacone do uprawy sadu w latach poprzednich nie zostało prawidłowo wykorzystane. Skarżący bowiem świadomie naraził uprawiane drzewka na możliwość wystąpienia szkód, w stopniu wpływającym na spełnienie warunków Programu Rolnośrodowiskowego w 2014 r., przez co nie dochował ciążącego na nim obowiązku zapewnienia minimalnej wymaganej obsady drzewek kwalifikowanych. Ocena taka jest logiczna, skoro objęty wnioskiem o płatności sad, znajdujący się pod lasem, nie był zabezpieczony przed żerowaniem dzikich zwierząt, np. przez jego grodzenie a tylko część drzewek owocowych była zabezpieczona osłonkami. Oznacza to zarazem, że niedotrzymanie obsady drzewek owocowych w 4. roku uprawy plantacji spowodowało również, że Skarżący nie ma owocującego sadu. Ponadto, celem wypłaconych płatności rolnośrodowiskowych jest dofinansowanie upraw ekologicznych prowadzonych zgodnie z dobrą kulturą rolną, z użyciem odpowiedniego materiału szkółkarskiego, co ma gwarantować powodzenie w założonej przez rolnika uprawie, przy czym uprawa ta ma być prowadzona w taki sposób aby spełniała minimalne wymogi w przeciągu całego okresu realizacji programu.

Prawidłowo więc organ odwoławczy uznał, że rozmiar, zasięg i trwałość stwierdzonej niezgodności (niespełnienie wymogu utrzymania minimalnej obsady drzewek owocowych), uzasadniały określenie jej w (prawomocnej) decyzji dotyczącej płatności za rok 2014 – zgodnie z krajowym przepisem - na poziomie 100%, zatem także obowiązek zwrotu wypłaconych w latach 2011-2013 obejmuje 100% tych płatności.

W przypadku bowiem wariantu 2.10/2.9, w oparciu o art. 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, na podstawie załącznika nr 7 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. zwrotowi podlega płatność przyznana do działek rolnych, na których w roku kolejnym stwierdzono nieprawidłowość: nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew lub krzewów (granica błędu do 5% wymaganej obsady), tj. 100% przyznanej płatności za lata 2011-2013.

Orzeczenie o zwrocie otrzymanej przez Skarżącego płatności w latach 2011-2013 w oparciu o ustalenie, że nie dotrzymał on wymogu utrzymania minimalnej obsady drzewek owocowych przez cały okres realizacji Programu Rolnośrodowiskowego, jest więc zgodne z ww. przepisami.

Rozstrzygnięcie takie uzasadniają też inne dokonane w trakcie kontroli na miejscu w dniu [...] lipca 2014 r. ustalenia, że: drzewka owocowe obejmują powierzchnię mniejszą niż zadeklarowana – 2,69 ha, że materiał szkółkarski nie spełniał określonych wymagań a drzewka były poniżej 1 m wysokości i nie posiadały miejsca uszlachetnienia (zgodnie z normami wysokość sadzonek powinna być min. 0,80 m zaś grubość pnia nie mniejsza niż 8 mm na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetnienia – załącznik nr 9 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 1 lutego 2007 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego – Dz.U. Nr 29, poz. 189 ze zm.) oraz (wskazane wyżej) nieutrzymywanie wymaganej minimalnej obsady drzewek zgodnie z rozporządzeniem rolnośrodowiskowym z 2009 r., gdyż na zmierzonej powierzchni działki rolnej 2,69 ha było 160 sztuk sadzonek drzewek owocowych a powinno być 320 sztuk (119 sztuk/ha po zastosowaniu 5% tolerancji).

Ponadto takie ustalenia faktyczne stały się podstawą do odmowy przyznania Skarżącemu płatności za rok 2014 i po dokonanej sądowej kontroli rozstrzygnięcie to stało się ostateczne, a więc należało je uwzględnić w rozpoznawanej sprawie.

Odnosząc się zatem do zarzutów zawartych w skardze Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem zasady praworządności wyrażonej w art. 6 K.p.a. Uznać bowiem należy, że zaistniały w sprawie przesłanki faktyczne i prawne do żądania zwrotu 100% wypłaconych płatności, a nie tylko – jak sugeruje Skarżący – do częściowego zwrotu, dotyczącego jedynie ww. zmniejszonej powierzchni.

Nie została również naruszona zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 K.p.a. Wskazywany przez Skarżącego fakt późniejszego usunięcia nieprawidłowości ("wymiana materiału nasadzeniowego na materiał spełniający wymagania określone ustawą" czy powiększenie na skutek "zabiegów uprawowych" powierzchni uprawianego areału) nie mogły wpłynąć na przedstawioną powyżej prawną ocenę ustalonego w kontroli stanu faktycznego. Oceny tej nie zmienia też podnoszony przez Skarżącego fakt, iż szkody w plantacji spowodowane zostały przez zwierzynę leśną. Kwestia ta została też w sposób zasadny i przekonujący wyjaśniona w zaskarżonej decyzji.

Tym samym także za nieuzasadnioną należy uznać ocenę Skarżącego, że "nieprawdziwe i sprzeczne z faktami jest stwierdzenie organów obu instancji,

iż Skarżący nie realizował całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, nie wykonywał operacji w całości oraz nie wykonywał obowiązków z tym związanych na powierzchni 3 ha w okresie trwania 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego".

Również zarzut rażącego naruszenia art. 107 § 3 K.p.a., przez niewyjaśnienie przez organ odwoławczy dlaczego odmówił wiarygodności "przedstawianym przez Skarżącego faktom, opartym na wskazanych dowodach" Sąd uznał za niezasadny, gdyż przedstawione w zaskarżonej decyzji uzasadnienie stanu faktycznego sprawy odpowiada wymogom wskazanego przepisu K.p.a.

Zarzut naruszenia przepisów procesowych dotyczących terminu załatwienia sprawy jest wprawdzie zasadny, jednak naruszenia takiego nie można było uznać za "mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy", skutkujące uchyleniem decyzji.

Nie mógł też być uwzględniony zarzut naruszenia art. 7a § 1 K.p.a. z powołaniem się Skarżącego na preambułę do ww. Rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 w której wskazano, że "wymienione w rozporządzeniu postępowania obejmują oszukańcze działania w rozumieniu Konwencji o ochronie interesów finansowych Wspólnot Europejskich", gdy w przypadku Skarżącego "o żadnych oszukańczych działaniach nie może być mowy". Istotnie w zaskarżonej decyzji nie zarzucono Skarżącemu "oszukańczych działań", co jednak nie zmienia faktu, że otrzymane przez niego nienależne – w rozumieniu ww. przepisów – płatności wyrządzały szkodę "interesom finansowym Wspólnot Europejskich". W preambule zawarto bowiem (m.in.) także stwierdzenie, że "we wszystkich dziedzinach [tj. ponoszenia wydatków Wspólnoty przeznaczonych dla beneficjentów] należy przeciwstawiać się działaniom przynoszącym szkodę interesom finansowym Wspólnot".

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 8 § 1 K.p.a. - ze wskazaniem na upływ okresu przedawnienia do orzekania o zwrocie płatności za lata 2011-2013 (który -zdaniem Skarżącego - w odniesieniu do roku 2012 upłynął 31.12.2015 r., natomiast odnośnie roku 2013 r. upłynął 31.12.2016 r.) i nie było też podstaw do zastosowania wobec Skarżącego dłuższego okresu przedawnienia – "jak sugeruje niesłusznie organ do 30 kwietnia 2022 r.", co stanowi również "rażące naruszenie art. 7 Ustawy Zasadniczej, zgodnie z którym, organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa", Sąd stwierdził, iż prawidłowo organ odwoławczy uznał, że w sprawie nie nastąpiło przedawnienie ustalonej przez organ należności. ARiMR jako polska agencja płatnicza w unijnych programach pomocowych jest zobowiązana z urzędu stosować przepisy unijne dotyczące przedawnienia należności, przy czym celem przedmiotowego postępowania jest ustalenie wysokości kwoty do zwrotu przez Producenta, a nie weryfikacja decyzji wydanych w postępowaniach z zakresu przyznania płatności poprzedzających postępowanie w sprawie ustalenia kwoty do zwrotu.

Prawidłowo też organ stwierdził, że w przypadku nienależnej płatności, zastosowanie mają przepisy ww. rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95. Nienależną płatnością jest zaś wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej i krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jako świadczenie dokonane przez organ administracji publicznej na rzecz rolnika, które przestało być należnym na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia z powodu późniejszego zaistnienia okoliczności przewidzianych w przepisach regulujących pomoc finansową. Do płatności nienależnej zalicza się wszelkie przypadki, w których stwierdzono jakiekolwiek nieprawidłowości w działaniu lub zaniechaniu rolnika – np. deklaracja we wniosku niezgodna ze stanem faktycznym lub brak realizacji założeń wieloletniego programu.

Wskazać tu należy, że na podstawie art. 288 zdanie drugie Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, przepisy unijnych rozporządzeń mają bezpośrednie zastosowanie w krajowym porządku prawnym. Oznacza to, że przepis krajowy sprzeczny z przepisem rozporządzenia unijnego nie może być stosowany.

Zgodnie z art. 5 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011:

"1. W przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. [ust. 2 pominięto].

3. Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach.

Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Zgodnie natomiast z art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95:

"Okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata.

W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którymi nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu.

Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo.

Upływ terminu przedawnienie następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary, nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone, zgodnie z art. 6 ust. 1.".

Okres przedawnienia do ustalenia obowiązku zwrotu dla płatności pobranych nienależnie finansowanych w całości lub części ze środków unijnych wynosi więc 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, najpóźniej 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, w przypadku przerwania okresu przedawnienia, a w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu.

Ponieważ program rolnośrodowiskowy jest programem wieloletnim, przyjąć należy, że okres przedawnienia biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu.

Zasadnie organ wskazał więc, że upływ terminu przedawnienia (uwzględniając jego przerwanie) następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia (tj. osiem lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości), jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wydał decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności. W rozpoznawanej sprawie za datę dopuszczenia się nieprawidłowości przez Skarżącego należy uznać datę złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014, tj. dzień 15 maja 2014 r., w którym zawarta została deklaracja działek rolnych z uprawą drzewek owocowych w wariancie 2.9. Ponadto, skoro program rolnośrodowiskowy jest programem wieloletnim to okres przedawnienia ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego jego zakończenia. Program Rolnośrodowiskowy podjęty przez Skarżącego 15 marca 2011 r. kończył się więc z dniem 14 marca 2016 r., zatem przedawnienie mija z tym dniem.

Prawidłowo jednak organ odwoławczy stwierdził także, że zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 przedawnienie zostało przerwane poprzez doręczenie Stronie w dniu 24 października 2014 r. raportu z kontroli na miejscu, a następnie w dniu 19 czerwca 2015 r. poprzez doręczenie decyzji nr [...] z [...] czerwca 2015 r. o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014. Wobec ww. przerwania okresu przedawnienia, przedawnienie biegnie najpóźniej 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, tj. w rozpoznawanej sprawie do 15 maja 2022 r.

Nie doszło więc w sprawie do przedawnienia należności, zatem wobec zaistnienia przesłanek do ustalenia kwoty wymaganej do zwrotu zasadnie organ I instancji wszczął [...] kwietnia 2018 r. (zawiadomienie doręczono [...].04.2018 r.) postępowanie w celu ustalenia wysokości przedmiotowych należności i [...] sierpnia 2018 r. wydał ww. decyzję ustalającą kwotę wymaganą do zwrotu. Decyzja ta została odebrana 30 sierpnia 2018 r., zatem przed upływem terminu przedawnienia obliczonego na dzień 15 maja 2022 r.

Zasadnie przy tym stwierdził organ odwoławczy, że do powstania obowiązku zwrotu płatności nienależnych lub nadmiernych wystarczające jest doręczenie przed upływem terminu przedawnienia decyzji organu I instancji.

Niezasadny jest więc zarzut Skarżącego o przedawnieniu ustalonej przez organ ARiMR kwoty płatności do zwrotu. Zauważyć tu należy – odnosząc się do argumentacji zawartej w skardze - że wskazany ośmioletni okres przedawnienia nie upłynął, nawet gdyby liczyć go, jak uważa Skarżący, od roku 2012 (tj. roku w którym wypłacono pierwszą płatność). Ponadto, stanowisko Skarżącego nie znajduje żadnego ani prawnego, ani logicznego uzasadnienia, zwłaszcza w odniesieniu do zobowiązań wieloletnich. Przypomnieć tu należy również, że w rozpoznawanej sprawie ujawnienie nieprawidłowości nastąpiło w 2014 r.

Mając wszystko powyższe na względzie Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i dlatego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1803 ze zm.) oddalił skargę jako niezasadną.