Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 498/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1 i 9
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 11, art. 107
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 134, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 512
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 października 2010r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ T.Świstak /-/ B.Drzazga /-/ E.Podrazik


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 roku Prezydent Miasta O .W., na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 poz. 2255), postanowił umorzyć Z. K. w całości odsetki w kwocie 869,69 zł oraz 50% należności głównej w wysokości 2065,50 zł, powstałej z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Pozostałą natomiast kwotę 2065,50 zł rozłożono zobowiązanemu na 13 równych rat po 153 zł i 1 ratę w wysokości 76,50 zł.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że Z. K. zwrócił się z wnioskiem o umorzenie zadłużenia z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] maja 2007 roku do dnia [...] lipca 2009 roku w wysokości 4131 zł oraz odsetek ustawowych w wysokości 869,69 zł. Obowiązek zwrotu wspomnianych kwot został orzeczony w decyzji Prezydenta Miasta O. W. z dnia [...] sierpnia 2009 roku, znak [...]. Z informacji zgromadzonych przez organ wynika, że Z. K. jest osobą samotną, nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa. Skarżący otrzymuje z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. W. emeryturę w wysokości 1058,78 zł. Posiada także orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, a z zaświadczenia lekarskiego wynika, że choruje on przewlekle i co miesiąc ponosi wydatki związane z zakupem leków. Z. K. nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. W. Stałe opłaty związane z utrzymanie wynoszą ok.161,13 zł na miesiąc. Uwzględniając zatem sytuację materialną skarżącego, organ orzekł jak na wstępie.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2010 roku Z. K. odwołał się od powyższej decyzji, prosząc przy tym o umorzenie całości zobowiązania z uwagi na trudno sytuację materialną.

Decyzją z dnia [...] maja 2010 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy wyjaśnił, iż ustawodawca przewidział w treści art. 30 ust. 9 powołanej wcześniej ustawy możliwość umorzenia, odroczenia albo rozłożenia na raty nienależnie pobranego świadczenia. Wydanie tej decyzji opiera się jednak na uznaniu administracyjnym, które polega na tym, iż organ administracji publicznej mimo zaistnienia podstaw uzasadniających wniosek, nie ma obowiązku uwzględnienia zawartego w nim żądania, nie jest nim związany. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ograniczyło się następnie jedynie do stwierdzenia, iż ustalenia faktyczne poczyniono w sprawie prawidłowo, a po stronie skarżącego istotnie wystąpiła szczególna sytuacja rodzinna, powalająca na ubieganie się o przedmiotowe umorzenie.

Pismem z dnia [...] czerwca 2010 roku Z. K. wniósł skargę na opisaną wyżej decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, prosząc ponownie o umorzenie całości jego zobowiązań ze względu na trudną sytuację materialną.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 powyższej ustawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

W świetle z kolei z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z treści art. 145 § 1 – Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 poz. 2255). Zgodnie z art. 30 ust. 1 osoba, która pobrała nienależnie świadczenie rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Jednocześnie ustawodawca przewiduje w art. 30 ust. 9 tej ustawy, iż właściwy organ, który wydał decyzję w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może kwotę podlegającą zwrotowi umorzyć w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Użyty w treści powyższego przepisu zwrot "może umorzyć" – jak trafnie uważa Samorządowe Kolegium Odwoławcze – świadczy, iż decyzja wydana w oparciu o tę normę prawną ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż organ administracji publicznej ma możliwość wolnego wyboru rozstrzygnięcia spośród tych wskazanych w ustawie. Innymi słowy, Prezydent Miasta O. W. był w przedmiotowej sprawie uprawniony, lecz nie zobowiązany, do zastosowania art. 30 ust. 9 powołanej ustawy w razie ziszczenia się przesłanek w niej opisanych. Taka konkluzja nie może jednak prowadzić do zupełnej dowolności orzekania przez organy administracji publicznej, choć niewątpliwie sądowa kontrola decyzji uznaniowych ma charakter ograniczony. Obejmuje ona przede wszystkim zbadanie, czy zaskarżone rozstrzygnięcie wydano na podstawie prawidłowo zastosowanych przepisów procedury, w szczególności: czy materiał dowodowy został prawidłowo zebrany i rozważony w sposób wyczerpujący tak, że decyzja o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi ma wystarczającą podstawę faktyczną.

Odnosząc powyższe uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy zauważyć, iż decyzja wydana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie spełnia opisanych powyżej kryteriów. W tej mierze trzeba zwrócić uwagę na art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 30 poz. 168), określający niezbędne elementy każdej decyzji. Zgodnie z § 1 tego przepisu, rozstrzygnięcie powinno zawierać m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne, przy czym jak wskazuje § 3, na uzasadnienie faktyczne składają się w szczególności informacje o faktach, które organ uznał za udowodnione, dowodach, na których się oparł, oraz przyczynach, z powodu których odmówił wiarygodności i mocy dowodowej innym dowodom; uzasadnienie prawne natomiast to wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Wspomniane składniki treści rozstrzygnięcia mają szczególne znaczenie w przypadku decyzji uznaniowych, gdyż w zasadzie tylko w oparciu o nie możliwa jest ewentualna rekonstrukcja motywów, jakimi kierowały się organy.

Tymczasem decyzja wydana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie zawiera prawie w ogóle odniesienia się do zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu. Nie wskazuje ona także podstaw faktycznych do wydania decyzji przez organ odwoławczy. Trudno w tej mierze jednoznacznie zinterpretować sformułowanie, iż "w rozpoznawanej sprawie zaistniała szczególna sytuacja rodzinna odwołującego, która predysponowała go do skutecznego ubiegania się o umorzenie zobowiązania w zakresie orzeczonym w zaskarżonej decyzji". W takiej sytuacji niemożliwe stało się zbadanie, czy działanie organu administracji publicznej nie było obarczone cechami dowolności. Wadliwość uzasadnienia decyzji Kolegium przekreśliła bowiem ewentualną próbę weryfikacji, na ile wydane rozstrzygnięcie mieściło się w granicach upoważnienia materialnoprawnego.

Tym samym doszło do uchybienia art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Takie stanowisko znajduje również pełną aprobatę w judykaturze (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 września 2009 roku, sygn. akt VIII SA/Wa 209/09, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 stycznia 2009 roku, sygn. akt II SA/Łd 605/08, tamże). Jednocześnie, wspomniane braki podważają zasadę przekonywania, o której mowa w art. 11 powołanej ustawy. W jej świetle organy administracji publicznej powinny wyjaśnić stronom zasadność przesłanek, którymi się kierują przy załatwianiu sprawy tak, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Tak w niniejszej sprawie się jednak nie stało.

W tej sytuacji Sąd zmuszony był na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) uchylić zaskarżoną decyzję jako wydaną niezgodnie z art. 11 oraz art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpoznający ponownie sprawę organ administracji publicznej winien uwzględnić powyższe uwagi, w szczególności w zakresie obszerniejszego wyjaśnienia w uzasadnieniu podstawy faktycznej decyzji.

Sąd orzekł o wykonalności na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

/-/ E. Podrazik /-/ B. Drzazga /-/ T. Świstak