Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 901/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2012-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61, art. 62, art. 103, art. 104 ust. 1 ust. 3 i ust. 8, art. 107 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art.1 P.p.s.a
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 153, art. 106 par. 3 P.p.s.a, art. 134 par. 1 P.p.s.a, , art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c,P.p.s.a., art. 152 P.p.s.a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 138 par. 1 pkt 1, art. 7, 77 par. 1, art. 80 i 107 par. 3 Kpa
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska /spr./, Sędziowie Sędzia NSA Henryk Dolecki, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 października 2012 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Burmistrza, decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 61, art. 62, art.103, art. 104 ust. 1, ust.3 i ust. 8 , art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej /Dz. U. Z 2009r nr 175 poz. 1362 z późn. zm.) oraz § 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127 poz. 1055) - po rozpatrzeniu sprawy z urzędu:

1. uznał R. K. za osobę zobowiązaną do ponoszenia opłat za pobyt ojca Z. W. w Domu Pomocy Społecznej w wysokości[...],

2. uznał odmowę wykonania zobowiązania, o którym mowa w pkt 1 jako opłatę zastępczo poniesioną przez Gminę za umieszczonego w DPS Z. W. na okres od [...] w wysokości[...],

3. zobowiązał R. K. do zwrotu kwoty poniesionej zastępczo przez Gminę w wysokości[...] za okres od [...] w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się decyzji.

W uzasadnieniu organ ustalił, że decyzją z [...] Z. W. został skierowany do Domu Pomocy Społecznej. Organ wskazał, że zgodnie z art. 60 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej pobyt w Domu Pomocy Społecznej o zasięgu powiatowym jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, ustalonego przez starostę powiatu. Według Zarządzenia Starosty Nr [...] miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS do marca [...] natomiast według Zarządzenia Starosty [...] z dnia[...] koszt ten od [...]. Przytaczając treść art. 61 ust.2 ustawy o p.s. Kierownik wyjaśnił, że Z. W. zobowiązany został do ponoszenia odpłatności za pobyt w placówce w wysokości [...] a po waloryzacji świadczenia emerytalnego od [...]. Opłata ta nie pokrywa całkowitego kosztu utrzymania mieszkańca w DPS, dlatego też na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 3, ust. 2 pkt 3 różnicę między średnim kosztem utrzymania w DPS a opłatami wnoszonymi przez mieszkańca domu zobowiązana jest ponosić gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

Następnie Kierownik wyjaśnił, że do [...]. Ośrodek Pomocy Społecznej nie posiadał informacji o dzieciach Z. W., które zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r. z późn. zm. są zobowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej. W [...] pracownik socjalny powziął informacje od członka rodziny o osobach zobowiązanych do alimentacji na rzecz Z. W. W dniu [...] przeprowadzono z R. K. wywiad środowiskowy na okoliczność ustalenia możliwości partycypowania w kosztach utrzymania ojca w Domu Pomocy Społecznej. Ustalono, że R. K. zamieszkuje wspólnie z mężem oraz dziećmi. Syn M. jest studentem U. ., syn J. jest uczniem. Źródłem dochodu rodziny jest wynagrodzenie strony za pracę w wysokości 4.[...], wynagrodzenie za pracę męża w wysokości[...], oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości[...]. Łączny dochód wynosi[...], co stanowi kwotę [...] na osobę w rodzinie.

Wskazując się na regulację zawartą w art. art. 61 ust. 2 pkt 2b ustawy o pomocy społecznej organ ustalił, że dochód w rodzinie R. K. przekracza kryterium dochodowego na osobę w rodzinie tj. [...] i wobec tego przyjął, że jest ona zobowiązana do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS w wysokości [...].

Kierownik OPS ustalił dalej, że podczas wywiadu środowiskowego strona oświadczyła że nie wyraża zgody na ponoszenie opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, ponieważ nie była przez niego wychowywana, nie wywiązywał się on ze swoich obowiązków rodzicielskich, nie łożył na jej utrzymanie. Pracownik socjalny poinformował R. K., iż obowiązujące przepisy ustawy o pomocy społecznej nie uzależniają obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej od istnienia bądź nie istnienia obowiązku wykonywania władzy rodzicielskiej, bowiem w analizowanych przepisach ustawodawca odwołuje się wyłącznie do instytucji pokrewieństwa. Obowiązek wykonywania władzy rodzicielskiej ma charakter pochodny wobec pokrewieństwa i samo ustalenie pozbawienia wykonywania władzy rodzicielskiej nie może odnieść skutku w postaci ustania pokrewieństwa. Obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości odstąpienia od ustalenia opłaty z powodu niewywiązywania się rodzica z obowiązków rodzicielskich. Pomimo przeprowadzonej rozmowy strona nie wyraża zgody na jakakolwiek formę pomocy na rzecz ojca.

Organ wskazał na art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym, w przypadku niewywiązywania się osób zobowiązanych do alimentacji z obowiązku opłaty za pobyt w DPS opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Gmina ponosi opłatę za pobyt Z.W. w domu pomocy społecznej do pełnej różnicy średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca tj.[...] . Do[...]. W okresie od [...] . Gmina poniosła na ten cel opłatę w wysokości[...].

Organ stwierdził, że zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2b ustawy o pomocy społecznej R. K. zobowiązana jest do opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w wysokości [...] co za okres od[...] co stanowi kwotę[...]. Z uwagi na odmowę zawarcia umowy, kwotę w wysokości[...]. organ uznał jako kwotę zastępczo poniesioną przez Gminę za pobyt Z. W. i stwierdził, że zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększona w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64 ustawy o p.s. Stosownie do art. 104 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 104 ust. 3 wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.

Na końcu uzasadnienia decyzji Kierownik przytoczył przepisy art. 104 ust. 8, art. 107 ust. 1 i art. 103 ustawy o pomocy społecznej.

R. K. wniosła odwołanie nie zgadzając się z obowiązkiem zwrotu kosztów poniesionych zastępczo przez Gminę za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej oraz z obowiązkiem wnoszenia kolejnych opłat w przyszłości i domagała się odstąpienia od nałożenia na nią tych obowiązków. Odwołująca się opisała swoje dzieciństwo, wskazując na rozwód rodziców, gdy miała lata i oświadczyła, że nie pamięta ojca z okresu dzieciństwa , ojciec przebywał w zakładach karnych za znęcanie się nad rodziną i prawdopodobnie za niepłacenie alimentów, nie dbał o istnienie więzi rodzinnych, nie próbował kontaktować się ze nią. Ojciec uchylał się także od pracy i od płacenia na nią alimentów, nie miała oparcia od ojca i jego rodziny. Jedynie relacje z ojcem oraz matką ojca utrzymywały jej siostry. Z. W. został umieszczony w DPS nie na jej wniosek a z mocy decyzji administracyjnej. Ojciec nie wymagał opieki w DPS , posiada emeryturę , miał mieszkanie. OPS przed wydaniem decyzji o umieszczeniu ojca w DPS nie ustalił osób zobowiązanych do pomocy, tj. dzieci choć inni członkowie rodziny wiedzieli, że ojciec je ma. Być może nie był w stanie wskazać jej danych ponieważ nie mają ze sobą żadnego kontaktu. Matka ojca znała jej dane więc można było ustalić to przed umieszczeniem ojca w DPS. Nie informowano jej wcześniej o współuczestniczeniu przez nią w kosztach utrzymania ojca w DPS, nigdy nie zawarto z nią umowy, o której mowa w art. 103 ust 2 ustawy o pomocy społecznej z dnia [...]. Zasady postępowania administracyjnego oraz inne zasady obowiązujące w polskim prawie, w tym zasady konstytucyjne, wymagają by umowa cywilnoprawna została zawarta przed przyjęciem osoby do DPS. Zobowiązany do opłaty w zakresie odpłatności za pobyt osoby bliskiej powinien dokładnie wiedzieć jakie zobowiązania na nim spoczywają (wyrok WSA z dnia 24.03.2011 sygn. akt. VIIISA/Wa 1098/10). Wobec braku umowy, której zawarcie nakazuje ustawodawca, kierownik OPS nie może żądać by ponosiła jakiekolwiek koszty pobytu ojca w DPS. Nie spełnione zostały wymagane przepisami przesłanki uzasadniające jej zobowiązanie. Umowa z nią nie została zawarta więc nie istnieje wobec niej obowiązek zapłaty jakichkolwiek kosztów (wyrok WSA z dnia 09.12.2009 sygn. akt VIII S A / Wa 537/09). Art. 61 ust 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej wskazuje, że zstępni mieszkańca wnoszą opłatę zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ustawy o pomocy społecznej. Z uwagi na sytuacje życiową nie wyraziła zgody na podpisanie w/w umowy, ponieważ zobowiązanie do opłaty na rzecz ojca uważa za krzywdzące i sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Zgodnie z art. 144 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Niezrozumiała jest, że okoliczność, iż rodzic nie wywiązywał się ze swoich rodzicielskich obowiązków, nie powoduje automatycznie, że nie ma on prawa do ubiegania się o alimenty od swojego dziecka Te okoliczności mogą jednak stanowić podstawę do oddalenia powództwa, ze względu na jego niezgodność z zasadami współżycia społecznego. Zawinione zachowania nie mogą doprowadzić do tego by osoba doznająca krzywdy była zobowiązana do świadczenia pomocy na rzecz osoby ją krzywdzącej, tylko dlatego, że obowiązek alimentacyjny wynika z pokrewieństwa, małżeństwa albo z innych więzów, z którymi ustawa łączy ten obowiązek. Nieistnienie obowiązku alimentacyjnego, a obciążanie jej i jej rodziny kosztami pobytu ojca w domu pomocy społecznej jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, co winno być wzięte pod uwagę z urzędu przez organ orzekający. Według strony, w toku postępowania nie zebrano należycie dowodów, brak jest wywiadu z synem Z. W. – G., zaś jej siostry nie podały danych zgodnych z prawdą, ich sytuacja materialna jest dobra. Nie wzięto pod uwagę koniecznych wydatków jej rodziny wynoszących miesięcznie ok.[...] łącznie z kredytem hipotecznym na zakup mieszkania, opłatą za gaz, energię, dojazdami do pracy, opłatą za szkołę syna M. Są to zobowiązania które powzięła wcześniej, obciążenie dodatkowym obowiązkiem opłaty za pobyt ojca w DPS spowoduje w jej rodzinie kłopoty finansowe. Młodszy syn jest astmatykiem do kwietnia br. otrzymuję dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...] co w części rekompensuje wydatki na drogie leki.

Wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS z uwagi na sytuację zarówno związaną z dzieciństwem jak i obecną sytuacją finansową R. K. powołała się na wyrok WSA z dnia 03.12.2009 r. sygn. akt. VIII SA/Wa 488/09 stwierdzający, że przepis art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej mówiący, że wysokość należności podlegającej zwrotowi odnosi się do wydatków na określone formy pomocy (art. 96) oraz świadczenia nienależnie pobrane, nie może on stanowić podstawy prawnej dla decyzji zobowiązującej do zwrotu określonej kwoty wniesionej zastępczo przez Gminę. Warunkiem zobowiązania jest zgoda na zawarcie umowy w trybie at.103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Konieczne było zapoznanie strony z obowiązkiem istnienia zobowiązania przed umieszczaniem ojca w DPS, zaś ojciec przebywa w DPS[...] , wcześniej nie miała świadomości, że taki obowiązek na niej spoczywa. Zgodnie z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych wydatków w przypadku niewywiązywania się osób zobowiązanych. W ocenie odwołującej się powołany przepis stanowi materialno- prawną podstawę do dochodzenia przez Gminę zwrotu poniesionych wydatków, lecz tylko w sytuacji, gdy osoby, które podpisały umowę nie wywiązują się z jej realizacji. Ponadto nie jest określone, że jest to konieczność zatem Gmina może domagać się zwrotu (przysługuje prawo) ale nie musi.

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 60 i art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Na wstępie uzasadnienia swojej decyzji Kolegium streściło uzasadnienie decyzji organu I instancji oraz odwołanie.

Następnie organ odwoławczy wskazał, że decyzją administracyjną z dnia 01.04.2010 r. Z. W. skierowany został, na swój wniosek, do Domu Pomocy Społecznej, a następnie umieszczony w tej placówce dnia[...]. W wywiadzie środowiskowym z dnia [...] poprzedzającym wydanie ww. orzeczeń pracownik socjalny ustalił, że Z.W. posiada osoby zobowiązane do alimentacji, jednak nie zna ich danych osobowych, gdyż nie utrzymuje z nimi żadnych kontaktów. Dopiero pracownik socjalny powziął informację o członkach rodziny Z. W. obowiązanych do alimentacji (), w tym o odwołującej się - córce R. K.

Kolegium stwierdziło, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest to, czy strona obowiązana jest do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej i wyjaśniło, że stosownie do art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby łub niepełnosprawności, nie mogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu społecznej. Dom pomocy społecznej pokrywa w całości wydatki związane z zapewnieniem całodobowej opieki mieszkańcom oraz zaspokajaniem ich niezbędnych potrzeb bytowych i społecznych (art. 58 ust. 1 ustawy). W myśl zaś art. 60 ust. 1 ustawy, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Koszt ten jest ustalany przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starostę lub marszałka województwa - w zależności od zasięgu domu pomocy społecznej - i ogłaszany w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku (art. 60 ust. 2 ustawy).

Zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 1-3 ustawy do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są obowiązani w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Z treści tego przepisu wynika, że w pierwszej kolejności do wnoszenia opłaty jest zobowiązany mieszkaniec domu. Dopiero gdy ten nie jest w stanie uiścić opłaty, to opłaty obciążają kolejno małżonka, zstępnych, wstępnych oraz właściwą gminę. Zasada kolejności, przyjęta w omawianym przepisie, oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej na gminie. W art. 61 ust. 2 pkt 1-3 ustawy są natomiast wskazane reguły, według których są ustalane opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, które powinny wnosić zobowiązane podmioty oraz granice swobody określania wysokości tych opłat. Mieszkaniec domu wnosi opłatę, której wysokość nie może przekraczać jego dochodu. Natomiast gdy koszty są pokrywane przez małżonka łub członka rodziny mieszkańca, ich wysokość jest ustalana w umowie, którą zawierają te osoby z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej, w trybie art. 103 ust. 2 ustawy.

W przypadku osoby w rodzinie, obowiązek wnoszenia opłaty istnieje, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (kryterium dochodowe wynosi [...] -art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, a tego kryterium stanowi kwota [...]), jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż tego kryterium (art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy). Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej członka rodziny osoby zobowiązanej do jej wnoszenia jest uzależniona od sytuacji finansowej tej osoby. Ustawodawca określił jedynie maksymalną wysokość opłaty, wskazując, że po jej wniesieniu dochód osoby w rodzinie nie może być niższy niż kryterium dochodowego.

Jak wynika z akt sprawy, w tym z przeprowadzonego ze stroną wywiadu środowiskowego, rodzina R.K. składa się z czterech osób (strona, mąż i uczących się dzieci). Łączny dochód rodziny wynosi[...], co stanowi 1[...] na osobę w rodzinie. Kwota ta przewyższa kryterium dochodowego na osobę w rodzinie [...]. Z tych też względów - jako córka Z. W. – R. K. zobowiązana jest do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej. Opłata ta, jak wyliczył organ I instancji wynosi [...], albowiem kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż kryterium).

Stosownie do art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2. Kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z osobami zobowiązanymi wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Według organu odwoławczego, przy negatywnej postawie, osób zobowiązanych do wnoszenia opłat, a przejawiającej się odmową podpisania stosownej umowy, organ pomocy społecznej powinien wydać decyzję administracyjną na podstawie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, w której zostaje określona wysokość kwoty poniesionych wydatków na świadczenie z pomocy społecznej, tj. wniesionej zastępczo przez gminę opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.

Wbrew twierdzeniu R. K., zawarcie umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., służy jedynie określeniu wysokości opłaty wnoszonej za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, natomiast sam obowiązek uiszczania opłat wynika z mocy ustawy, a nie z umowy. Skoro więc obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, to w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osoby zobowiązane, gmina, która zastępczo poniosła wydatki, może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej. Właściwą drogą wyegzekwowania takich należności przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3, w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej (tak w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15.01.2010 r., sygn. akt I OSK 1171/09), Lex nr 594941).

Odnosząc się do odwołania opartego na zarzucie, że przez całe życie strona nie utrzymywała z ojcem żadnych kontaktów, brak było więzi emocjonalnej organ stwierdził, że dla ustalenia odpłatności nie mają znaczenia ani przyczyny umieszczenia osoby w domu pomocy społecznej, ani też faktyczne relacje pomiędzy osobami obowiązanymi do alimentacji. Okoliczności odnoszące się do stanu więzi między córką a ojcem (przeszłe jaki i obecne) nie mają zatem znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia przez Nią opłaty. Mogą natomiast stanowić podstawę wydania przez organ administracji rozstrzygnięcia o ich zwolnieniu z obowiązku ponoszenia w całości lub części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej.

Reasumując powyższe Kolegium stwierdziło, iż organ I instancji dokonał prawidłowej interpretacji przepisów ustawy o pomocy społecznej i orzekł w sprawie zgodnie z prawem powszechnie i bezwzględnie obowiązującym. Zdaniem Kolegium brak jest podstaw do zmiany albo uchylenia w całości bądź w części decyzji organu pierwszej instancji.

R. K. wniosła skargę na wyżej opisaną decyzję ostateczną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucając:

- naruszenie prawa procesowego, tj. art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 77 § 4, art. 80, art. 107 §3 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów na rzecz dowolnej ich oceny oraz poprzez niewyjaśnienie oraz nieuwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy,

- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji, a mający wpływ na jej treść, polegający na bezpodstawnym przyjęciu, że organ I instancji orzekł w sprawie zgodnie z prawem powszechnie i bezwzględnie obowiązującym i brak jest podstaw do zmiany albo uchylenia w całości lub w części decyzji organu I instancji z dnia[...], gdy tymczasem Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej wydając tę decyzję dopuścił się naruszenia przepisów proceduralnych, tj.:

a) art. 9 kpa, poprzez błędne poinformowanie R. K. o przebiegu postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, trybie wydawania decyzji i gromadzenia materiału dowodowego,

b) art. 10 §1 kpa, poprzez nieumożliwienie R. K. wzięcia czynnego udziału w postępowaniu, w szczególności zapoznania się z materiałem dowodowym zebranym w sprawie oraz wypowiedzeniem się i zgłoszenie żądań w stosunku do tego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji,

c) art. 7 w zw. z art. 77 §1 kpa, a co za tym idzie również art. 107 §3 oraz art. 8 kpa, poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich kroków zmierzających do zebrania i rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego, w szczególności właściwego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, pozwalającego na wyjaśnienie przedmiotowej sprawy i wydanie decyzji o odpowiedniej treści.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o:

- uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji,

- zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi, poza wywodami analogicznymi do podniesionych wcześniej w odwołaniu, a dotyczącymi braku więzi z ojcem, oraz własnej sytuacji rodzinnej i dochodowej, a zwłaszcza obciążeń finansowych skarżąca podniosła, że w toku postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie pracownicy OPS błędnie poinformowali ją o przebiegu postępowania w przedmiotowej sprawie. Na spotkaniu w OPS powiedziano jej, że gdy zostaną przeprowadzone wywiady z każdym z rodzeństwa przesłana zostanie wszystkim stronom umowa, przy czym pracownicy OPS zaznaczyli, że najlepiej będzie jak uczestnicy postępowania jej nie podpiszą. OPS w takim przypadku, jak twierdzili, kieruje sprawę na drogę postępowania sądowego, gdzie na rozprawie można przedstawić historię rodzinną, powołać świadków oraz inne dowody. Po poznaniu historii jej życia, Kierownik OPS stwierdziła, że rzeczywiście dzieci nie powinny nic płacić na rzecz ojca, ale takie jest prawo i OPS z urzędu sam nie może zadecydować o tym, gdyż właściwym do dokonania takiego rozstrzygnięcia jest Sąd.

Niestety ani ona ani nikt z jej rodzeństwa nie otrzymał obiecanej umowy z OPS . Z niezrozumiałych względów decyzją administracyjną z dnia[...] doręczoną [...] została jako jedyna z rodzeństwa zobowiązana do ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS . W dniu[...] udała się do OPS w celu wyjaśnienia tej kompletnie niezrozumiałej sytuacji. Podczas rozmowy z Kierowniczką OPS została poinformowana, że nie będzie sprawy w sądzie, gdyż zmianie uległy przepisy i to Kierownik OPS wydaje decyzje. Nadto poinformowano ją, iż ma możliwość odwołania się do SKO od tej krzywdzącej dla niej decyzji, a tam po przeanalizowaniu sprawy na pewno otrzyma pozytywne dla siebie rozstrzygnięcie. Kierowniczka OPS zleciła pracownikowi, aby pokazał jej akta sprawy i pomógł napisać odwołanie od decyzji. Wzór odwołania otrzymała e-mailem od K. T. - pracownika socjalnego. Wcześniej też sugerowano jej, aby lepiej nie naprowadzała dowodów, bo sprawa jest oczywista. Dopiero w tym momencie po raz pierwszy zaznajomiła się z aktami sprawy. Wtedy też pracownik przedłożył jej do podpisania pismo zatytułowane "Zawiadomienie" (znak:[...]), które było antydatowane na dzień sprzed wydania decyzji - tj. na dzień[...]. W treści owego pisma znajdowało się pouczenie dotyczące możliwości zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym oraz możliwości złożenia wyjaśnień, bądź dodatkowych dokumentów, a także wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i dokumentów w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma. Z powyższego wynika, że faktycznie nie miała możliwości skorzystania z przysługujących jej uprawnień.

Zdaniem skarżącej, organ I instancji nie przeprowadził należycie postępowania dowodowego, przez co nie został zgromadzony pełny materiał dowodowy, a w konsekwencji błędnie ustalono całokształt okoliczności faktycznych sprawy. Tym samym decyzja okazała się błędna. Ośrodek Pomocy Społecznej przed wydaniem decyzji o umieszczeniu Z. W. w DPS nie ustalił osób zobowiązanych do pomocy. Od [...] żaden z pracowników OPS nie przeprowadził wywiadu ze Z. W. ( był i jest w pełni świadomy) lub z jego rodziną, aby ustalić krąg osób zobowiązanych do alimentacji.

Niezależnie od powyższego w przekonaniu skarżącej rażącą niesprawiedliwością jest obciążenie jej odpłatnością za pobyt Z. W. w Domu Pomocy Społecznej . Uważa, że nie powinna płacić na osobę, która nic dobrego nie wniosła do jej życia. Jednakże, jeśli w świetle istniejących przepisów prawa nie byłoby innej możliwości uważa, że pozostałe rodzeństwo spełnia kryteria (a jeśli nie to nie zostało to należycie zweryfikowane) do obciążenia płatnością również i ich. Nadto rozłożenie obowiązku finansowania pobytu w Domu Pomocy Społecznej na wszystkie dzieci, zminimalizowałoby tę dolegliwość finansową dla jednego z rodzeństwa. Obciążenie jej tym obowiązkiem jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Zgodnie z art. 144 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja właśnie zaistniała. Powyższe mogą potwierdzić także świadkowie, których nie przesłuchali pracownicy OPS-u, których nazwiska i adresy skarżąca wskazała w skardze.

Reasumując strona wskazała, że zaskarżone rozstrzygnięcia skutkują tym, że będzie zobligowana do łożenia na utrzymanie ojca, który nigdy nie interesował się jej losem, nadużywał alkoholu i sam w przeszłości uchylał się od płacenia alimentów zasądzonych na jej rzecz. Nie ulega żadnej wątpliwości, że takie naganne zachowania Z. W. wobec niej było poważnym naruszeniem zasad współżycia społecznego, a płacenie aktualnie na rzecz Z. W. przez nią "alimentów" usprawiedliwiłoby jego wieloletnią naganną postawę wobec niej i niechęć wobec rodziny, a także wszystkie wyrządzone jej przez lata krzywdy. Taka sytuacja jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądowa kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazała, że aczkolwiek nie wszystkie zarzuty i wywody skargi są trafne, to stwierdzone przez sąd naruszenia prawa materialnego i procesowego prowadzą do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji organu I instancji.

Lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo ustaliło jakie przepisy regulują zasady odpłatności za pobyt osoby umieszczonej w Domu Pomocy Społecznej, jednakże błędnie (sprzecznie z prawem) ustaliło wzajemne relacje miedzy tymi przepisami i niezasadnie zaakceptowało rozstrzygnięcie organu I instancji wadliwe zarówno pod względem procesowym jak i materialno-prawnym.

Przed przystąpieniem do szczegółowego omówienia dostrzeżonych przez Sąd wad rozstrzygnięć organów obu instancji należy jednak wyjaśnić skarżącej zasady kognicji, procedowania i orzekania sądu administracyjnego, gdyż z treści skargi wynika, że pewne kwestie z tym związane pojmuje błędnie. Mianowicie, sądy administracyjne nie rozstrzygają spraw administracyjnych tak jak instancja administracyjna i nie zastępują organów administracji publicznej w merytorycznym orzekaniu. Wynikająca z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrolna funkcja sądów administracyjnych powoduje, że w przypadku stwierdzenia istotnych wad decyzji sąd zobowiązany jest uchylić ten akt (lub stwierdzić jego nieważność w przypadku rażącego naruszenia prawa). Nie oznacza to jednak, wbrew przekonaniu skarżącej wynikającemu z wniosku sformułowanego w końcowym fragmencie skargi, zakończenia sprawy administracyjnej, lecz oznacza jej powrót do postępowania administracyjnego celem ponownego rozpoznania sprawy, z uwzględnieniem- stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej P.p.s.a. (tekst jedn. Dz. U. 2012, poz. 270) - wskazówek i zapatrywań Sądu wyrażonych w uzasadnieniu wyroku uchylającego decyzję.

Dalszą konsekwencją omawianej funkcji kontrolnej, jest ograniczenie postępowania dowodowego do dowodu z dokumentów i to wyłącznie przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 106 § 3 P.p.s.a, co powoduje bezskuteczność powoływania się przez skarżącą na potencjalne zeznania wskazanych w skardze świadków, gdyż Sąd nie jest uprawniony do przeprowadzenia takiego dowodu. Przesłuchanie świadków stanowi domenę organu administracji prowadzącego postępowanie wyjaśniające, podlega regułom postępowania dowodowego uregulowanego w Rozdziale 4 Działu II kodeksu postępowania administracyjnego (art. 75-88a) i podlega kontroli sądu.

Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy , nie będąc związany zarzutami, wnioskami skargi i powołaną w niej podstawą prawną, co oznacza, że zobligowany jest do uwzględnienia wszystkich istotnych naruszeń prawa, niezależnie od tego, czy zostały one podniesione w skardze.

Przechodząc do istoty sprawy należy zaznaczyć, że decyzja organu rozstrzyga jednocześnie w trzech różnych, z materialno-prawnego punktu widzenia kwestiach, skoro ustala odpłatność ponoszoną częściowo przez skarżąca za pobyt jej ojca w DPS, ustala kwotę tej opłaty zastępczo poniesiona przez Gminę oraz nakłada na skarżąca obowiązek zwrotu Gminie kwoty zastępczo poniesionej.

Rację mają organy orzekające obu instancji stwierdzając, że określony w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej obowiązek częściowego ponoszenia przez zstępnych kosztów pobytu osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej jest niezależny od istniejącej miedzy umieszczonym a zobowiązanym więzi rodzinnej i emocjonalnej. Przepis ten, wbrew przekonaniu skarżącej, nie przewiduje również rozpatrywania kwestii ponoszenia części opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przez wskazanych w nim członków rodziny według zasad współżycia społecznego lub kryterium słuszności. Postępowania administracyjne w niniejszej sprawie toczyło się według przepisów ustawy o pomocy społecznej, która należy do materialnego prawa administracyjnego, które jest odrębną, od prawa cywilnego, gałęzią prawa, a przepisy prawa cywilnego mają w nim zastosowanie tylko wówczas, gdy konkretny przepis prawa administracyjnego tak stanowi.

Dlatego, co do zasady, organy obu instancji prawidłowo nie brały pod uwagę w zakresie ustalenia obowiązku skarżącej ponoszenia części opłaty za pobyt jej ojca w DPS, zasad współżycia społecznego i względów słuszności, co nie oznacza, że podjęły decyzje zgodne z prawem.

Zdaniem Sądu, rozstrzygnięcie tej kwestii wymaga odniesienia się do zagadnienia odpłatności świadczeń z pomocy społecznej.

Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby kierowanej do domu pomocy społecznej(art.59ust.1). W art. 61 ust. 1 ustawy określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w tym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponieść kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia kosztów spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na wstępnych, a jeszcze dalej na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

Podkreślenia wymaga to, że wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1, ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w tym przepisie.

Wskazać też trzeba, że istnieją dwa rodzaje obowiązków gminy, która kieruje podopiecznego do domu pomocy społecznej w zakresie odpłatności za ten pobyt.

Pierwszy obowiązek posiada walor gwarancyjny i polega na obligatoryjnym pokrywaniu niedoboru opłaty, jeżeli nie można obciążyć mieszkańca i osób mu bliskich. Różnicę między kwotą uzyskana od tych osób, a średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej pokrywa gmina (art. 61 ust.2 pkt 3 ustawy). jest to ta część opłaty, która pozwala realizować usługi opiekuńczo-bytowe wobec osoby, która nie jest w stanie ich ponieść.

Drugi zaś obowiązek gminy ma charakter warunkowy, i polega na zastępczym polega na zastępczym wnoszeniu opłat nieziszczonych przez osoby zobowiązane. Zgodnie z art. 61 ust. 3 zdanie pierwsze, w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 oraz ust. 2a tej ustawy, z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, wnosi je zastępczo gmina , z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. W przepisie art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej przewidziano skutki niewykonywania obowiązku uiszczenia opłaty przez zobowiązany podmiot. Obowiązkowi zastępczego wnoszenia przez gminę opłaty z tytułu pobytu w domu pomocy społeczne za osoby, które ze swoich obowiązków przestały albo nie zaczęły się wywiązywać odpowiada prawo dochodzenia przez gminę zwrotu poniesionych na ten cel wydatków (art. 61 ust. 3 zdanie drugie). Powzięcie przez gminę wiadomości o zaległości jakiej dopuścił się jeden ze zobowiązanych podmiotów , nakazuje gminie niezwłoczne uiszczenie opłaty zastępczej. Fakt uiszczenia opłaty zastępczej stanowi podstawę do domagania się przez gminę (tzw. regres publicznoprawny) zwrotu zastępczo uiszczonej opłaty od osoby, która niewykonała swojego obowiązku jej uiszczenia.

W ocenie Sądu, żadne racje logiczne nie przemawiają za odmiennym, od wyżej przedstawionego, interpretowaniem obowiązków gminy w zakresie odpłatności za usługi opiekuńcze.

Z przedstawionych i tak rozumianych uregulowań prawnych jasno wynika, że rację ma skarżąca kiedy podnosi, że Gmina nie może dochodzić od niej zwrotu poniesionej części odpłatności za pobyt Z. W. w DPS w okresie, kiedy obowiązek skarżącej ponoszenia części tej odpłatności nie był ustalony. Nie można bowiem nie wywiązywać się z obowiązku, gdy obowiązek ten nie jest ustalony. Nie chodzi tu bowiem (tzn. w art. 61 ust. 3 ustawy) o obowiązek ogólny, wynikający z mocy prawa rodzinnego lub z przepisu ogólnego ustawy o pomocy społecznej wskazujący podmioty zobowiązane (art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2), lecz chodzi o obowiązek skonkretyzowany podmiotowo i przedmiotowo w drodze ostatecznej decyzji administracyjnej lub w drodze cywilnoprawnej umowy.

Zaznaczyć jednak trzeba, że jeśli już dojdzie do skonkretyzowania tego obowiązku i zostanie ustalony obowiązek np. dorosłego dziecka-jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, to sposób dochodzenia przez gminę zwrotu poniesionych opłaty poniesionej zastępczo, w przypadku niewywiązywania się przez zobowiązanego będzie oparty o przepis art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.

W ocenie Sądu, na gruncie niniejszej sprawy widoczna jest również potrzeba dokonania wykładni art. 61 ust. 2 pkt 2 w zakresie sformułowania: "-zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2" W ocenie sądu, nie można w trybie administracyjnym narzucić komukolwiek obowiązku zawarcia umowy cywilnoprawnej. Wskazanego przepisu nie można odczytywać zatem inaczej jak tylko tak, że wysokość kwoty opłaty jaką zobowiązani są ponieść małżonek, zstępni i wstępni z tytułu kosztu pobytu ich krewnego w domu pomocy społecznej zależy od tego czy ich obowiązek ustalony został w umowie cywilno-prawnej czy w decyzji administracyjnej. Z istoty cywilnoprawnego stosunku zobowiązaniowego wynika, że strony tego stosunku mogą kształtować jego treść, a zatem określona na podstawie umowy odpłatność konkretnej osoby z kręgu podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 i ust. 2a może kształtować się inaczej niż kształtowałaby się przy zastosowaniu kryteriów wskazanych w art. 61 ust 2 pkt 2 lit. a) i b).

Jeśli zaś do zawarcia umowy nie dojdzie, to do ustalenia odpłatność osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zastosowanie mają zasady kolejności i kryteria co do wysokości wynikające z art. 61 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.

Zaznaczenia wymaga, że ustalenie w drodze decyzji administracyjnej wysokości kwoty, do ponoszenia której zobowiązana zostaje osoba z kręgu podmiotów wskazanych w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej odbywa się na podstawie ściśle określonych reguł, w świetle których błędne jest przekonanie skarżącej o możliwości rozłożenia tej opłaty na wszystkich potencjalnie zobowiązanych do jej wniesienia w imię idei równomiernego rozłożenia i pomniejszenia kosztów indywidualnych tych osób zobowiązanych. Takie rozwiązanie byłoby możliwe tylko w przypadku zawarcia przez dzieci Z. W. cywilnoprawnej umowy z gmina określającej ich dobrowolne zobowiązanie co do wysokości ponoszonej odpłatności za pobyt ojca w DPS. Skoro jednak do tego nie doszło organ był uprawniony do poczynienia ustaleń co do dochodu poszczególnych zobowiązanych i do wydania decyzji administracyjnej stanowiącej, co do wysokości zobowiązania konsekwencję poczynionych ustaleń. Bezprzedmiotowe są przy tym wywody skargi oparte na przypuszczeniach i informacjach zasłyszanych na temat kondycji finansowej jej rodzeństwa, gdyż w zakresie ustalenia dochodu poszczególnych osób, rodzin i dochodu na osobę w rodzinie zastosowanie ma art. 6 ust. 3 i 4 oraz art. 8 ustawy o pomocy społecznej.

Jak z powyższego wynika, skoro gmina kierująca Z. W. do DPS nie ustaliła w decyzji dotyczącej zasad odpłatności za ten pobyt zobowiązania R. K. do ponoszenia części opłaty, to nie może wstecznie dochodzić od skarżącej zwrotu uiszczonej należności, gdyż nie ma ona w tym momencie charakteru zastępczego. Jest oczywiste, że dochodzenie tego rodzaju zwrotu wymaga uprzedniego ustalenia obowiązku, następnie ustalenia niewywiązywania się z tego obowiązku, a także ustalenia zastępczego jego poniesienie przez Gminę.

Powyższe rozumowanie prowadzi do stwierdzenia, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy, kiedy to obowiązek R. K. ponoszenia części opłaty za pobyt jej ojca w DPS orzeczony został dopiero w decyzji organu I instancji z dnia [...] to nie miał organ podstawy faktycznej i prawnej do wydania rozstrzygnięć zawartych w decyzji poczynając od dnia[...]. Dopiero nie wywiązanie się przez R. K. z obowiązku wskazanego w decyzji, tj. ponoszenia częściowej opłaty poczynając od dnia , kiedy decyzja ta stała się ostateczna, mogłoby prowadzić do administracyjnego orzeczenia obowiązku zwrotu opłaty poniesionej zastępczo przez gminę.

Z powyższych względów należało uchylić orzeczenia organów obu instancji co do decyzji pierwszoinstancyjnej, jako podjętych z naruszeniem prawa materialnego, a to art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.

Co do rozstrzygnięcia zawartego w pkt 1 decyzji Burmistrza, to poza tym, że tak jak rozstrzygnięcia, jego zasadniczą wada jest określenie zobowiązania z datą wsteczną, stwierdzić trzeba, że co do zasady organ był władny określić obowiązek skarżącej mimo jej braku na to zgody. Brak zgody strony na dobrowolne ponoszenie kosztów częściowej odpłatności za pobyt ojca w DPS stał na przeszkodzie uregulowania tej kwestii w umowie cywilno-prawnej, co nie oznacza utraty kompetencji organu do orzeczenia tego obowiązku w drodze decyzji administracyjnej (por. W. Maciejko w: Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, W. Maciejko, P. Zabornia, LexisNexsis, Warszawa 2009, s. 346). W tym ostatnim jednak przypadku zachowane być muszą zasady postępowania administracyjnego, gdyż na podstawie przepisów prawa administracyjnego, a nie przepisów prawa cywilnego następuje orzekanie w tym przypadku. Przede wszystkim organ powinien zawiadomić stronę o wszczęciu podstępowania administracyjnego w tym przedmiocie i umożliwić jej czynny w nim udział. Zdaniem sądu, nie ma wątpliwości co do tego, że ustalenie zobowiązania skarżącej poprzedziło wadliwie przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, skoro na etapie orzekania o umieszczeniu Z. W. w DPS nie ustalono osób zobowiązanych do ponoszenia częściowej odpłatności za ten pobyt. Ponadto, gdy organ już powziął wiadomość o zstępnych umieszczonego w DPS, to prowadził w stosunku do skarżącej postępowanie bez zawiadomienia jej o wszczęciu postępowania, a zatem nie była poinformowana co do przedmiotu tego postępowania i pozbawiona w ten sposób została możliwość realnego korzystania z czynnego udziału w tym postępowaniu, na co wskazała skarżąca w skardze i o czym wyjaśniła na rozprawie sądowej w dniu [...]. Znajdującego się w aktach administracyjnych zawiadomienia z dnia [...] (organ przedstawił sądowi akta administracyjne, których karty są nie ponumerowane) nie można traktować jako rzeczywiste wypełnienie dyspozycji art. 10 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, skoro w zawiadomieniu tym informuje się stronę, o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym, złożenia wyjaśnień na piśmie, bądź dodatkowych dokumentów w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma, a następnego dnia tj. [...] następuje wydanie decyzji. W rezultacie skarżąca pozbawiona została możliwości zgłoszenia wniosków dowodowych. Nie wyjaśniono również podnoszonej przez skarżącą kwestii zaliczenia do kręgu podmiotów zobowiązanych syna Z. W. , co dowodzi naruszenia art. 7, 77 § 1, art, 80 i 107 § 3 K.p.a. w zakresie gromadzenia dowodów celem wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności oraz wskazuje na wadliwie ustalony stan faktyczny. Organy orzekające w sprawie nie dokonały również wyczerpującego wyjaśnienia stronie przesłanek zwolnienia od obowiązku ponoszenia części opłaty za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej określonych w art. 64 ustawy.

Utrzymanie przez SKO decyzji organu I instancji w mocy powiela wady decyzji organu I instancji, a jednocześnie stanowi naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego.

Zważywszy na wyżej stwierdzone naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a oraz art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej oraz powyższe naruszenia przepisów prawa procesowego mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję organu I instancji.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy rzeczą organu będzie wszechstronne zebranie materiału dowodowego na okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia , przy poszanowaniu prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu i sporządzenie uzasadnienia decyzji uwzględniającego wszystkie zagadnienia podjętego rozstrzygnięcia tak aby została wyjaśniona stronie, zgodnie z zasadą przekonywania, zarówno jego podstawa faktyczna jak i prawna.

Z powyższych względów należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i lit. c ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzec jak w pkt I sentencji, a niewykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono (pkt II sentencji) na podstawie art. 152 tej samej ustawy.