Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 583/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Przejęcie mienia
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji w części
Oddalono skargę w części
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 6
journal: Dz.U. 1989 nr 10 poz 53
law: Ustawa z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym.
article: art. 2, art. 4 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 19
journal: Dz.U. 1968 nr 3 poz 15
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa
article: art. 7, art. 77, art. 154 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 17 lutego 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] lutego 2021 r. sprawy ze skargi A. K. i B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania i odmowy przyznania na własność nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję w części orzekającej o utrzymaniu w mocy decyzji Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...] w zakresie pkt 1 jej rozstrzygnięcia, II. uchyla decyzję Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...] w części obejmującej pkt 1 rozstrzygnięcia, III. w pozostałym zakresie skargę oddala, IV. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego solidarnie na rzecz skarżących kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z [...] lutego 2020 r., nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 poz. 256, dalej K.p.a.) oraz art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. nr 10 poz. 53 ze zm. dalej "ustawa") po rozpoznaniu odwołania A. K. i B. P. (dalej zwane łącznie stroną lub skarżącymi) utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] nr [...] z [...] grudnia 2019 r. którą orzeczono:

1. umorzyć jako bezprzedmiotowe postępowanie w części dotyczącej przyznania na własność działki położonej w [...] gmina [...], oznaczonej numerem [...] o powierzchni 0,0293 ha, zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej własność Gminy i Miasta [...], A. K. i B. P., z uwagi na to, iż w dalszym obiegu prawnym pozostaje decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 1998 roku znak: [...] odmawiająca w pkt 2 tej decyzji M. Ż. przeniesienia nieodpłatnie na własność działki nr [...],

2. odmówić przyznania A. K. i B. P. na własność nieruchomości położonej w [...] gmina [...], oznaczonej na mapie ewidencyjnej obręb [...] ark. mapy [...] numerem [...] o powierzchni 0,0542 ha, zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej własność Gminy i Miasta [...] z powodu niestwierdzenia prawa własności budynków posadowionych na działce nr [...].

Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawia się następująco.

Wnioskiem z [...] grudnia 2017 r. A. K. oraz B. P. wystąpiły o nadanie im na własność działek położonych w [...] gmina [...], oznaczonych na mapie ewidencyjnej obr. [...] ark. mapy [...] numerami: [...] i [...] o łącznej powierzchni 0,0835 ha, stanowiących własność [...].

Decyzją z [...] lutego 2019 r., nr [...] Starosta [...] odmówił przyznania na własność A. K. i B. P. nieruchomości położonych w [...] gmina [...], oznaczonych numerami: [...] o pow. 0,0293 ha, [...] o pow. 0,0542 ha, stanowiących własność [...].

W następstwie odwołania A. K. i B. P., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Kolegium zleciło organowi, aby ustalił jaki jest interes prawny stron postępowania i czy decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z [...] czerwca 1998 roku znak: [...] jest decyzją ostateczną oraz czy są podstawy do orzekania w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną.

Starosta [...] wydał opisaną we wstępie decyzję nr [...] z [...] grudnia 2019 r.

Starosta ustalił następujący stan faktyczny sprawy.

Aktem nadania nr [...] z [...] kwietnia 1948 r. Powiatowa Komisja Osadnictwa Rolnego w [...] nadała W. G. grunty o powierzchni ok. 10,00 ha, położone w [...] gmina [...], powiat [...], województwo [...] oraz udział w zabudowaniach rolniczych. W wykonaniu tego aktu Sąd Powiatowy w [...]:

- na podstawie orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w [...] z [...] lipca 1965 r., nr [...] oraz zaświadczenia nr [...] z dnia [...] sierpnia 1965 r. i wniosku nr [...] z dnia [...] sierpnia 1965 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w [...], założył księgę wieczystą nr [...], w której ujawnił gospodarstwo rolne niezabudowane położone w [...], oznaczone numerami: [...] o łącznej powierzchni 11,59 ha, jako własność W. G.;

- na podstawie orzeczenia nr [...] z [...] lipca 1965 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w [...] oraz zaświadczenia nr [...] z [...] sierpnia 1965 r. i wniosku nr [...] z [...] sierpnia 1965 roku Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w [...], założył księgę wieczystą nr [...] dla działki nr [...] o powierzchni 1,03 ha, będącej działką siedliskową, stanowiącej współwłasność W. G. oraz S. G..

Pismem z [...] lipca 1972 r. W. G. zawnioskował o przejęcie gospodarstwa rolnego stanowiącego jego własność, na rzecz Skarbu Państwa w zamian za świadczenia rentowe. We wniosku wskazał, iż jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 12,11 ha, które składało się z niezabudowanych działek oznaczonych numerami: [...], zapisanych w księdze wieczystej nr [...] oraz zabudowanej działki oznaczonej numerem [...] o powierzchni 1,03 ha, stanowiącej współwłasność ze S. G..

Decyzją Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] listopada 1972 r., znak: [...] przejęto na własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne stanowiące własność W. G., w zamian za zaopatrzenie emerytalno-rentowe. Spod przejęcia zostały wyłączone zabudowania mieszkalne i gospodarcze. W decyzji wskazano, iż spod przejęcia wyłączone zostaną zabudowania, które zostaną i wyodrębnione i na zasadzie art. 19 ustawy z dnia [...] stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa założona zostanie odrębna księga wieczysta. Nadto powyższą decyzją oddano byłemu właścicielowi w bezpłatne, w dożywotnie użytkowanie działkę gruntu o powierzchni 1,00 ha.

Na dzień wydania decyzji z dnia [...] listopada 1972 r. w skład wyżej wymienionego gospodarstwa rolnego wchodził udział w [...] części działki zabudowanej oznaczonej numerem [...] o powierzchni 1,03 ha, zapisanej w księdze wieczystej nr [...] oraz działki niezabudowane oznaczone numerami: [...] o łącznej powierzchni 11,59 ha, zapisane w księdze wieczystej nr [...].

W wyniku zmiany rejonizacji Sądów Rejonowych numer księgi wieczystej [...] został zmieniony na nr [...].

Po podziale działki nr [...] w celu wyodrębnienia jej zabudowanej części powstały - działka rolna nr [...] o pow. 0,6500 ha, dla której urządzono księgę wieczystą nr [...], w której jako właściciela wpisano Skarb Państwa, oraz działka zabudowana nr [...] o pow. 0,3963 ha, która pozostała w księdze wieczystej nr [...], gdzie jako współwłaściciele wpisani byli S. G. i W. G. po [...] części co do budynków i Skarb Państwa co do gruntu.

Działki nr [...] i [...] decyzją Naczelnika Miasta i Gminy [...] znak: [...] z [...] lutego 1989 r. wraz z innymi gruntami stanowiącymi własność Państwa - Państwowego Funduszu Ziemi, zostały przekazane do zasobu gruntów państwowych i na dzień [...] maja 1990 r. znajdowały się w tym zasobie.

Decyzją znak: [...] z dnia [...] stycznia 1993 r. Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własność między innymi działki nr [...] położonej w miejscowości [...] gmina [...]. Natomiast decyzją znak: [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności działki nr [...] położonej w miejscowości [...] gmina [...].

Obecnie działki położone w [...] gmina [...], oznaczone numerami: [...] o powierzchni 0,0293 ha, zapisana w księdze wieczystej nr [...], [...] o powierzchni 0,0542 ha, zapisana w księdze wieczystej nr [...], stanowią własność [...].

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt Ns [...] z dnia [...] października 1997 r. udział w [...] części co do budynków, stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności, zapisanych w księdze wieczystej nr [...] przyznano na własność M. Ż. jako majątek spadkowy po W. i A. małż. G. ..

Następnie M. Ż. wnioskiem z [...] grudnia 1997 r. wystąpiła do Urzędu Rejonowego w [...] o przyznanie na własność udziału w [...] części w działce siedliskowej położonej w [...] gmina [...], oznaczonej numerem [...] oraz działki nr [...].

Decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] znak: [...] z [...] lutego 1998 r. przyznano nieodpłatnie na własność udział w [...] części działki oznaczonej numerem [...] o powierzchni 0,3963 ha, położonej w [...] gmina [...] na rzecz współwłaścicielki budynków położonych na niej i zapisanych w księdze wieczystej nr [...], tj. na rzecz M. Ż.. Natomiast w punkcie 2 tej decyzji odmówiono M. Ż. przeniesienia nieodpłatnie na własność działki położonej w [...] gmina [...], oznaczonej numerem [...] o powierzchni 0,0293 ha, ponieważ zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt Ns [...] z dnia [...] października 1997 r. budynek położony na tej działce nie był objętą księgą wieczystą nr [...], a więc zgodnie z wyżej wymienionym postanowieniem Sądu nie stanowił własności M. Ż..

Działka nr [...], która powstała z wyniku podziału działki nr [...], zapisana była pierwotnie w księdze wieczystej nr [...], następnie ujawniona w księdze wieczystej nr [...], jako działka niezabudowana, będącą własnością Skarbu Państwa.

Od decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z [...] lutego 1998 r. M. Ż. wniosła odwołanie w części odmawiającej przeniesienia nieodpłatnie na jej własność działki nr [...].

Decyzją znak: [...] z [...] kwietnia 1998 r. Wojewoda [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W dniu [...] czerwca 1998 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w [...] wydał decyzję znak: [...] w sprawie przeniesienia nieodpłatnie na własność udziału w [...] części działki nr [...] o powierzchni 0,3963 ha, położonej w [...] gmina [...] na rzecz współwłaścicielki budynków położonych na niej i zapisanych w księdze wieczystej nr [...] Pani M. Ż., a w pkt 2 tej decyzji ponownie odmówił Pani M. Ż. przeniesienia nieodpłatnie na własność działki położonej w [...] gmina [...], oznaczonej numerem [...] o powierzchni 0,0293 ha. Decyzja ta stała się ostateczna i prawomocna z dniem [...] lipca 1998 r. i w dalszym ciągu pozostaje w obiegu prawnym.

Na podstawie wyżej wymienionej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] w dziale II księgi wieczystej nr [...] Pani M. Ż. ujawniona została jako właściciel nieruchomości położonej w [...] gmina [...] w udziale wynoszącym [...] części, które zostało potwierdzone zawiadomieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lipca 1998 roku.

Aktualnie współwłaścicielem nieruchomości położonej w [...] gmina [...] zapisanej w księdze wieczystej nr [...] są: A. K. (akt not. [...] z dnia [...] czerwca 2017 r.) i B. P. (akt not. [...] z dnia [...] lipca 2017 r.).

W toku prowadzonego postępowania dowodowego organ podejmował niezbędne działania w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy, w wyniku których zmierzał do pozyskania dokumentów dotyczących budynków wzniesionych na działkach nr [...] i [...]. Organ zwracał się m.in. do Urzędu [...], Starostwa Powiatowego w [...], Archiwum Państwowego w [...], Archiwum Państwowego w [...], Archiwum Państwowego w [...], które poinformowały organ że nie są w posiadaniu dokumentów takich jak akt własności budynków, pozwoleń na budowę, decyzji zatwierdzającej samowolę budowlaną czy innych dokumentów związanych z podziałem działki nr [...] i zabudowa działek [...] i [...].

Archiwum Państwowe w [...] Oddział w [...] pismem znak: [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. przekazało kserokopie następujących dokumentów:

- "Rejestr pomiarowo-klasyfikacyjny miejscowości [...]" z lat [...] sygn. [...] zawierający informacje o nieruchomościach posiadanych przez P W. G. (strony: 28, 53, 54, 123, 124):

- "Ewidencja kart gospodarstw rolnych oraz nieruchomości i gruntów państwowych z 1976 roku (strona 11) z nazwiskiem W. G.;

- "Zestawienie zbiorcze gruntów w obrębach geodezyjnych gminy [...]" z roku 1974, w którym pod pozycją [...] jest zapisany Pan Z. T., wnuk Pana W. .;

- "Wykaz gruntów w gminie [...]. Informacje o zagospodarowaniu gruntów PFZ" z roku 1973, na których wyszczególnione są działki oznaczone numerami- [...] i [...].

Następnie Starosta przeprowadził oględziny nieruchomości, podczas których ustalono, że na działce nr [...] usytuowany jest budynek w stanie technicznym złym, brak częściowego pokrycia dachowego jak i ścian, natomiast pozostała część dachu pokryta jest papą i wyposażona jest w infrastrukturę techniczną. Na działce tej rosną dzikie bzy, trawa i chwasty. Działka nr [...] jest zabudowana budynkiem gospodarczym, który zgodnie z oświadczeniem pełnomocnika wnioskodawczyń Pana J. Ż. użytkowany jest jako warsztat i pomieszczenie do składowania opalu. Aktualnie, według oświadczenia Pana J. Ż.. budynek jest użytkowany przez Panią A. K. oraz Panią B. P.. Budynek ten znajduje się w stanie technicznym dobrym, wybudowany jest z cegły czerwonej, dach pokryty cementową dachówką. Do budynku tego nie jest doprowadzona elektryczność ani woda. Na jego dachu jest zamontowany komin z rury ocynkowanej. Działka nr [...] nie jest ogrodzona, a trwałe nasadzenia to: dzikie bzy, orzech laskowy, chwasty oraz trawa. Ponadto na działce nr [...] znajduje się słup elektryczny, który najprawdopodobniej doprowadza energię elektryczną do budynku mieszkalnego znajdującego się na działce nr [...], stanowiącego współwłasność Pani A. K. i Pani B. P..

Pismem z [...] października 2018 r. organ zwrócił się do skarżących o przedłożenie dokumentów mogących pomóc zakończyć prowadzone postępowanie, takich jak: akt własności budynków, pozwolenie na budowę, decyzję zatwierdzającą samowolę budowlaną, decyzję zatwierdzającą projekt budowlany oraz inne dokumenty, które wskazywałyby dokładnie w jakich latach zostały wybudowane na działkach nr: [...] i [...]. Na powyższe pismo strony postępowania nie odpowiedziały.

Kolejnym pismem z [...] września 2019 r. organ wystąpił do pełnomocnika skarżących o udzielenie informacji, czy wnioskodawczynie są w posiadaniu dokumentów mogących potwierdzić prawo własności budynków posadowionych na działkach nr: [...] i [...] położonych w [...] gmina [...].

Pismem z [...] października 2019 r. pełnomocnik odwołujących wskazał, że potwierdzenie prawa własności budynków posadowionych na działkach oznaczonych numerami: [...] i [...] wynika z:

- zeznań świadków powołanych w sprawie [...], w której w dniu [...] czerwca 1998 r. wydano decyzję przez Kierownika Urzędu Rejonowego w [...], z których wynika, że budynek gospodarczy usytuowany na działce nr [...] został wybudowany przez pana W. G. przed datą przekazania gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa i użytkowany dalej po śmierci pana W. G.,

- dokumentu obowiązkowych ubezpieczeń budynków i mienia oraz rolników od nieszczęśliwych wypadków i odpowiedzialności cywilnej Państwowego Zakładu Ubezpieczeń wystawionego na W. G. - poz. obora z cegły, stanowiącego podstawę do ustalenia odszkodowania oraz wymiaru składek od dnia [...] stycznia 1977 r.

- rejestru przekazanego przez Archiwum Państwowe w [...] Oddział w [...] z którego wynika, że pan W. G. w miesiącu maju 1961 r. rozpoczął budowę budynku o powierzchni zabudowy 19,60 x 6,20 z betonu krytego papą, którego budowę ukończono w listopadzie 1961 r.

- mapy ewidencyjnej obrębu ewidencyjnego [...] stan na dzień [...] sierpnia 2017 r. pokazującej zabudowania zarówno na działce oznaczonej numerem [...] jak i [...],

- szkicu polowego (katastralnego) z 1969 r. ukazującego zabudowanie na działce (aktualnie [...] [...]) przypisanej panu W. G.,

- załącznika do [...] i [...] szkicu z [...] maja 1969 r. ukazującego zabudowania na aktualnych działkach oznaczonych numerami [...] i [...],

- postanowienia z dnia [...] października 1997 r. Sądu Rejonowego w [...] I NC [...], w którym ustalono, że w skład majątku spadkowego po W. i A. G. wchodzi udział w nieruchomości zabudowanej do budynków, dla której prowadzona jest księga wieczysta Kw [...] wraz z budynkiem gospodarczym.

Na podstawie powyżej ustalonego stanu faktycznego sprawy i materiału dowodowego Starosta w pkt 1 decyzji orzekł o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania w części dotyczącej przyznania na własność działki nr [...] oraz w pkt 2 odmówił przyznania skarżącym na własność nieruchomości położonej na działce nr [...].

W uzasadnieniu umorzeniowej części decyzji organ stwierdził, że w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 1998 r., znak: [...] w sprawie między innymi odmowy przyznania nieodpłatnie na własność poprzedniczce prawnej skarżących - M. Ż. prawa własności działki nr [...] położonej w [...] gmina [...].

Jako uzasadnienie części odmownej decyzji organ wskazał, że działka nr [...] w chwili przekazania gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa, zgodnie z wnioskiem ówczesnego właściciela tego gospodarstwa- W. G., stanowiła teren niezabudowany. W przedmiotowej sprawie brak jest dokumentów stwierdzających fakt wybudowania przez W. G. budynków posadowionych na działkach oznaczonych numerami: [...] i [...] przed 1972 rokiem oraz po wydaniu w tymże roku decyzji o przejęciu gospodarstwa na Skarb Państwa. Tym samym nie jest spełniona przesłanka przyznania własności gruntu pod budynkami, określona w art. art. 6 ustawy z dnia [...] lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym. Ponadto wnioskodawczynie nie wykazały swojego prawa własności co do budynków, usytuowanych na przedmiotowych działkach.

Od decyzji tej odwołały się z zachowaniem terminu ustawowego A. K. i B. P., reprezentowane przez radcę prawnego M. N.. Odwołujące wniosły o uchylenie w trybie art. 154 § 1 K.p.a. decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 1998 r. znak: [...], na mocy której odmówiono poprzedniczce prawnej wnioskodawczyń Pani M. Ż. nieodpłatnego przeniesienia na własność działki nr [...]. Ponadto odwołujące podniosły, że pomimo, że budynki na działkach [...] i [...] nie są ujawnione w księdze wieczystej, to dowody zgromadzone w postępowaniu, jak wypisy map, rejestry oraz zeznania świadków, a także rzeczywiste umiejscowienie budynków na wspólnym gospodarstwie i ich użytkowanie przez wnioskodawczynie, które są właścicielkami przyznanych już wcześniej na własność nieruchomości na działkach [...] i [...], wskazują na istnienie podstawy do przyznania własności gruntu na ich rzecz.

Po rozpoznaniu odwołania SKO w [...] decyzją z [...] lutego 2020 r., nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Starosty [...].

Kolegium przytoczyło stan faktyczny sprawy powielając w tym zakresie ustalenia Starosty [...]. W ocenie SKO analiza zgromadzonego materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że skarżące nie wykazały stosownymi dokumentami swojego prawa własności co do budynków, usytuowanych na działce nr [...], a w konsekwencji nie mogą skutecznie domagać się przeniesienia na ich rzecz własności gruntu, na którym te budynki zostały wzniesione.

SKO w odniesieniu do działki nr [...] wskazało, że w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z [...] czerwca 1998 r., znak: [...], orzekająca między innymi w sprawie odmowy przyznania nieodpłatnie na własność poprzedniczce prawnej wnioskodawczyń Pani M. Ż. prawa własności tej działki. Ponowne orzekanie w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną obarczone byłoby wadą, skutkującą nieważnością wydanej decyzji (art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a.). Słusznie zatem organ pierwszej instancji umorzył postępowanie w części dotyczącej przyznania na własność działki nr [...].

Odnosząc się do wniosku o uchylenie w trybie art. 154 § 1 K.p.a. decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 1998 r. znak: [...] na mocy której odmówiono poprzedniczce prawnej wnioskodawczyń Pani M. Ż. nieodpłatnego przeniesienia na własność działki nr [...], Kolegium stwierdziło, że zgodnie z art. 154 § 1 K.p.a., właściwym do uchylenia lub zmiany w tym trybie decyzji ostatecznej jest organ, który ją wydał, a zatem organ pierwszej instancji.

W skardze do WSA A. K. i B. P., reprezentowane przez radcę prawnego, zaskarżyły decyzję SKO w [...] w całości, wnosząc tak o jej uchyleni, jak i uchylenie decyzji Starosty [...] oraz o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania. Skarżące podniosły następujące zarzuty:

1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania:

a) art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 K.p.a. poprzez uznanie, że:

- w toku prowadzonego postępowania nie doszło do wykazania prawa własności wnioskodawczyń do budynku posadowionego na działce [...], położonej w [...] gmina [...] o powierzchni 0,0542 ha, zapisanej w księdze wieczystej nr [...], a stanowiącej własność Gminy i Miasta [...],

- strony nie wykazały stosownymi dokumentami swojego prawa własności co do budynków usytuowanych na działce, nie określając jednoznacznie jakie dokumenty winny przedstawić wnioskodawczynie, gdy tymczasem prawidłowa ocena dowodów zebranych w sprawie prowadziłaby do stwierdzenia, że skarżącym przysługuje własność budynku;

b) art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji, która winna zostać uchylona;

c) art. 154 § 1 K.p.a. w zw. z art. 94 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną i nieuchylenie decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 1998 r. znak: [...] na mocy której odmówiono poprzedniczce prawnej wnioskodawczyń pani M. Ż. nieodpłatnego przeniesienia na własność działki nr [...], gdy tymczasem ww. przepisy dają Staroście jako następcy prawnemu zlikwidowanego organu, kompetencję do uchylenia decyzji, na mocy której strona nie nabyła prawa.

2. naruszenie prawa materialnego t.j.

a) art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy podatku rolnym poprzez uznanie, że wykazanie własności budynków znajdujących się na działce gruntu może nastąpić tylko w oparciu o dokumenty takie jak akt własności budynków, pozwolenie na budowę, decyzja zatwierdzająca samowolę budowlaną, decyzja zatwierdzająca projekt budowlany; gdy tymczasem wykazanie własności może nastąpić w oparciu o inne dowody;

b) art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy podatku rolnym poprzez uznanie za niewystarczające dla przyznania na własność skarżącym działek [...] i [...] okoliczności, że budynki na ww. działkach nadal istnieją i są wykorzystywane przez wnioskodawczynie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej: P.p.s.a.).

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu, a także czy przy jego wydawaniu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w świetle powyższych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest częściowo zasadna jednak nie z powodów niej nie podniesionych.

Zaskarżona decyzja obejmuje rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosków A. K. i B. P. o przyznanie własności dwóch działek o nr [...] i [...] stanowiących własność Gminy i Miasta [...] a położonych w [...] gmina [...].

W zakresie wniosku o przyznanie własności działki nr [...] organ I instancji umorzył postępowanie, a organ II decyzję tą zaaprobował powołując się na okoliczność, iż sprawa jest w tym zakresie rozstrzygnięta decyzją ostateczną Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z [...] czerwca 1998 r. znak: [...] odmawiającą w pkt 2 tejże decyzji M. Ż. (poprzedniczce prawnej wnioskodawczyń występujących w kontrolowanej sprawie) przeniesienia nieodpłatnie na własność działki nr [...].

Zauważyć jednakże należy, iż w aktach administracyjnych tak organu I jak II instancji brak jest tak decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z [...] czerwca 1998 r. znak: [...], jak i jakiegokolwiek dokumentu wskazującego, iż organy z decyzją tą faktycznie się zapoznały w postaci chociażby protokołu oględzin akt sprawy, w której została wydana, czy też innego dowodu potwierdzającego zapoznanie się z tą decyzją.

W aktach sprawy znajduje się jedynie decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] znak: [...] z [...] lutego 1998 r. oraz uchylająca ją w całości i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia decyzja Wojewody Pilskiego z [...] kwietnia 1998 r., znak: [...], brak zaś decyzji wydanej po ponownym rozpoznaniu sprawy.

Okoliczność, iż decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z [...] czerwca 1998 r. znak: [...] faktycznie została wydana i funkcjonuje w obrocie prawnym jest wprawdzie uprawdopodobniona tym, że jak wynika z innych dokumentów zalegających w aktach, to na jej podstawie M. Ż. ujawniona została w dziale II księgi wieczystej nr [...] jako współwłaściciel nieruchomości obejmującej działkę nr [...], to jednak działka ta nie stanowiła przedmiotu kontrolowanego postępowania. Przypomnieć bowiem trzeba, iż przesłanką umorzenia postępowania w kontrolowanej sprawie było nie rozstrzygnięcie o przyznaniu własności udziału w ˝ części działki mr [...], lecz odmowa przeniesienia własności działki nr [...], do którego to rozstrzygnięcia żaden ze znajdujących się w aktach dokumentów się nie odnosi i nie potwierdza jego istnienia oraz ostateczności.

W świetle powyższego nie sposób w oparciu o akta sprawy zweryfikować, czy zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy są – kluczowe dla orzeczenia o umorzeniu postępowania administracyjnego – twierdzenia organów, iż w pkt 2 decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z [...] czerwca 1998 r. orzeczono o odmowie przeniesienia na rzecz M. Ż. nieodpłatnie na własność działki położonej w [...] gmina [...], oznaczonej numerem [...] o powierzchni 0,0293 ha oraz, iż decyzja ta stała się ostateczna i prawomocna z dniem [...] lipca 1998 r. także w zakresie tego rozstrzygnięcia.

Co za tym idzie uznać należy, iż organy obu instancji dopuściły się odnośnie orzeczenia o umorzenia postępowania naruszenia przepisów procesowych w postaci art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. polegającego na braku zebrania i rozpatrzenia kompletnego materiału dowodowego i skutkiem tego naruszenia art. 105 § 1 K.p.a. poprzez przedwczesne umorzenie postępowania.

Zauważyć w tym miejscu trzeba, iż orzekający w sprawie sąd administracyjny nie był uprawniony do samodzielnego poszukiwania dowodów w postaci decyzji ostatecznej orzekającej o odmowie przeniesienia własności, albowiem zgodnie z art. 133 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, zaś przeprowadzenie dowodu z dokumentów o jakim mowa w art. 106 § 3 P.p.s.a. nie może służyć poszukiwaniu przez sąd dowodów w zastępstwie orzekających w sprawie organów, a jedynie wyjaśnianiu wątpliwości czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem. Dopuszczenie dowodu uzupełniającego z dokumentu jest nadto uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu administracyjnego, który nie jest przecież organem III instancji, ani też nie zastępuje organów, a jedynie sprawuje kontrolę ich działania pod kątem legalności.

Powyższe uzasadniało uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. art. 135 P.p.s.a. zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w części w jakiej orzeczono o umorzeniu postępowania administracyjnego (pkt 1 i 2 sentencji wyroku).

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy rzeczą organu będzie uzupełnienie zgromadzonego materiału dowodowego o dowody pozwalające na stwierdzenie, iż faktycznie kwestia przyznania własności działki nr [...] następcom prawnym W. G. na podstawie art. 6 ustawy z dnia [...] lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym była już przedmiotem rozstrzygnięcia administracyjnego, któremu przysługuje przymiot ostateczności i co za tym idzie nie może być ponownie merytorycznie badana w kolejnym postępowaniu administracyjnym, przynamniej do czasu pozostawania w obiegu prawnym wcześniejszej decyzji ostatecznej rozstrzygającej to zagadnienie.

Odnosząc się do podnoszonych w tym zakresie zarzutów skargi wskazać zaś należy, iż nie zasługiwały one na uwzględnienie, albowiem przedmiotem postępowania w kontrolowanej sprawie był wniosek złożony na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, co oznacza, iż organy w ramach tego postępowanie nie były uprawnione do orzekania w oparciu o przepisy regulujące nadzwyczajne tryby postępowania dotyczące uchylenia bądź zmiany innych, wcześniejszych decyzji ostatecznych.

Stąd też za nietrafny uznać należało zarzut naruszenia 154 § 1 K.p.a. w zw. z art. 94 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, albowiem przepisów tych orzekające w sprawie organy nie stosowały i rozstrzygały jedynie sprawę z wniosku o przyznanie własności działki, a nie sprawę uchylenia bądź zmiany decyzji ostatecznej.

Zauważyć w tym miejscu trzeba, iż o ile w ocenie skarżących zachodzą przesłanki do zastosowania, któregoś z trybów nadzwyczajnych wzruszania decyzji ostatecznych w stosunku do decyzji odmawiającej przyznania własności nieruchomości skierowanej do poprzedniczki prawnej skarżących, to mogą one w tej sprawie zainicjować odpowiednie odrębne postępowanie poprzez złożenie wniosku o jego wszczęcie. Podkreślić nadto należy, iż brak wszczęcia postępowania nadzwyczajnego z urzędu w ogóle nie podlega kontroli sądowej i brak jest środków procesowych zmierzających do zmuszenia organu do podjęcia żądanych przez wnioskodawcę czynności z urzędu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 1998 r., sygn. III SA 408/97, z 12 kwietnia 2018 r., sygn. II OSK 1395/16 – dostępne w sieci Internet w Centralne Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Odnosząc się do rozstrzygnięcia o odmowie przyznania A. K. i B. P. na własność nieruchomości położonej w [...] gmina [...], oznaczonej na mapie ewidencyjnej obręb [...] ark. mapy [...] numerem [...] o powierzchni 0,0542 ha, zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej własność G. J. z powodu nie stwierdzenia prawa własności budynków posadowionych na działce nr [...], stwierdzić należy, iż było ono zgodne z prawem, mimo częściowo wadliwego uzasadnienia decyzji organów administracji obu instancji.

Zauważyć bowiem trzeba, że zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione.

Przepis ten w sposób jednoznaczny przesądza, iż wskazane w nim roszczenie przysługuje wyłącznie właścicielom budynków, a nie osobom które z budynków tych korzystają, czy też je wzniosły.

Powyższe oznacza, że kluczowym elementem od którego uzależnione jest uwzględnienie wniosku o przyznanie nieodpłatnie na własność działki gruntu jest istnienie na tym gruncie budynku stanowiącego odrębny przedmiot własności.

Dalej wskazać należy, iż generalną zasadą obowiązująca w polskim systemie prawnym jest, iż budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, jak również drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania należą do części składowych gruntu (zasada superficies solo cedit). Powyższe wynika z art. 48 K.c. stanowiącego, że z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, jak również drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania oraz z art. 46 § 1 K.c. zgodnie z którym nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności.

Powyższe oznacza, iż dla stwierdzenia odrębnej własności budynku i przełamania zasady superficies solo cedit koniecznym jest wskazanie przepisów szczególnych, z których wynika, iż dany budynek stanowi odrębny od gruntu przedmiot własności.

W kontrolowanej sprawie tego rodzaju przepisami szczególnymi, które mogły znaleźć zastosowanie w sprawie są regulacje ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa w oparciu, o które doszło do przejęcia na wniosek W. G. gospodarstwa rolnego stanowiącego jego własność na rzecz Skarbu Państwa w zamian za świadczenie rentowe.

Odpowiedni przepis art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa stanowił bowiem, że rolnik może zatrzymać na własność budynki wchodzące w skład przekazanych Państwu nieruchomości. W tym przypadku budynki stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności. Zgodnie z art. 19 ust. 1 tej samej ustawy ostateczna decyzja o przejęciu nieruchomości rolnej na własność Państwa stanowiła podstawę do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia własności nieruchomości na rzecz Państwa oraz do założenia księgi wieczystej dla budynku stanowiącego odrębny przedmiot własności (art. 4 ust. 1).

Dokonując wykładni tych przepisów zauważyć trzeba, iż skoro prawodawca w art. 4 ust. 1 ustawy użył sformułowania, iż rolnik "może zatrzymać na własność budynki", a nie iż budynki te zatrzymuje, to oznacza, to że tego rodzaju uprzywilejowanie rolnika przekazującego nieruchomość na rzecz Państwa za rentę nie miało charakteru obligatoryjnego, lecz było zależne od woli rolnika, który składając wniosek o przejęcie nieruchomości rolnej przez Państwo musiał wskazać, iż chce skorzystać z prawa zatrzymania na własność budynków.

Skoro to od woli rolnika zależało ewentualne ustanowienie na jego rzecz odrębnej własności budynków znajdujących się na przejmowanych przez Państwo gruntach, to brak jest jakichkolwiek przesłanek dla przyjęcia, iż nie mógł on wnioskować o pozostawieniu mu odrębnej własności jedynie niektórych budynków znajdujących się na przekazywanej nieruchomości. Inaczej rzecz ujmując nie ma przeszkód do przyjęcia, że to rolnik mógł zdecydować czy wnioskiem o ustanowienie odrębnej własności obejmie wszystkie budynki czy tylko niektóre z nich, znajdujące się na przekazywanej nieruchomości.

Nie sposób bowiem znaleźć jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia, iż intencją ustawodawcy było postawienie przekazującego gospodarstwo rolnika wyłącznie przed alternatywą przekazania wszystkich lub nieprzekazania żadnego z budynków, znajdujących się na jego nieruchomości.

Skoro bowiem ktoś uprawniony jest do dalej idącego działania, to jest wnoszenia o ustanowienie na jego rzecz odrębnej własności wszystkich budynków wchodzących w skład przekazywanej Państwu nieruchomości, to tym bardziej wnioskować może o pozostawienie mu własności jedynie niektórych z nich, np. rezygnując z budynków służących produkcji rolnej, której ze względu na wiek nie zamierza już prowadzić, czy z innych przyczyn wydają mu się niepotrzebne.

Z powyższą wykładnią koresponduje brzmienie art. 4 ust. 3 ustawy stanowiącego, że w przypadku gdy budynki wchodzące w skład przejmowanych lub przejętych już nieruchomości będą potrzebne do należytego zagospodarowania tych nieruchomości, Państwo za zgodą rolnika może przejąć te budynki na własność zapewniając w zamian bezpłatne dożywotnie użytkowanie lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich w przejętych lub innych budynkach w rozmiarze niezbędnym do zaspokojenia jego potrzeb lub odpowiednie świadczenie pieniężne. Przepis ten wskazuje bowiem na przesłankę przejęcia na rzecz Państwa także budynków, jaką była potrzeba ich wykorzystania do należytego zagospodarowania nieruchomości rolnej, która to przesłanka mogła dotyczyć zarówno wszystkich, jak i tylko niektórych budynków na przejmowanej za rentę nieruchomości rolnej, a jednocześnie określa kryteria jakimi winien kierować się organ rozpatrujący wniosek rolnika o przejęcie nieruchomości rolnej za rentę z pozostawieniem mu odrębnej własności budynku. Również art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa jednoznacznie wskazuje, iż przekazanie nieruchomości rolnej na własność Państwa mogło nastąpić z budynkami lub bez budynków.

Z powyższego oraz z treści art. 2 ustawy z 24 stycznia 1968 r. stanowiącego, iż Państwo może odmówić przejęcia na własność nieruchomości, jeżeli uzna, że nie może zapewnić warunków do ich racjonalnego zagospodarowania wynika nadto, iż decyzja o przejęciu nieruchomości rolnej za rentę i z pozostawieniem odrębnej własności budynków nie miała charakteru związanego, w tym sensie, iż organ nie był związany treścią wniosku rolnika i nie był zobligowany go uwzględnić.

Co za tym idzie, do dopiero treść odpowiedniej decyzji i będącego jej następstwem założenia księgi wieczystej budynku stanowiącego odrębny przedmiot własności, skutkowała powstaniem odrębnej własności budynku, będącej następnie przesłanką zastosowania art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym. Inaczej rzecz ujmując to treść decyzji i wpisów w księdze wieczystej konstytuowała powstanie odrębnej własności budynków służącej rolnikowi, który przekazał nieruchomość rolną na rzecz Państwa, zaś dla zaistnienia tego rodzaju skutku prawnorzeczowego nie było wystarczające samo istnienie budynku na przekazywanej nieruchomości w dacie jej przekazania, a koniecznym było formalne pozostawienie odrębnej od gruntu własności takiego budynku rolnikowi.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt kontrolowanej sprawy zauważyć należy, iż w podaniu z [...] lipca 1972 r. W. G. zawnioskował o przejęcie gospodarstwa rolnego stanowiącego jego własność, na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę. We wniosku wskazał, iż jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 12,11 ha, które składa się działek oznaczonych numerami: [...], zapisanych w księdze wieczystej nr [...] odnośnie których umieszczono adnotację bez zabudowań oraz zabudowanej działki oznaczonej numerem [...] o powierzchni 1,03 ha, stanowiącej współwłasność ze S. G.. W podaniu tym zawarto także wniosek o pozostawienie wnioskodawcy budynków oraz 1 ha ziemi.

Decyzją Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] listopada 1972 r., znak: [...] przejęto na własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne stanowiące własność W. G., w zamian za zaopatrzenie emerytalno-rentowe. W decyzji wskazano, iż spod przejęcia zostały wyłączone zabudowania, które zostaną i wyodrębnione i na zasadzie art. 19 ustawy z dnia 28 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa założona zostanie odrębna księga wieczysta.

Jak wynika z zawiadomienia Państwowego Biura Notarialnego w [...] z [...] kwietnia 1973 r. (k. 12 akt organu I instancji) w dziale II księgi wieczystej Kw. nr [...] (a więc obejmującej między innymi działkę nr [...]) jako właściciela całości wpisano Skarb Państwa, zaś w dziale II księgi wieczystej Kw. nr [...] (obejmującej wyłącznie działkę nr [...]) jako współwłaściciela gruntu wpisano Skarb Państwa, zaś W. G. wpisano jako współwłaściciela ułamkowej połowy zabudowań.

Po podziale działki nr [...] w celu wyodrębnienia jej zabudowanej części powstały - działka rolna nr [...] o pow. 0,6500 ha, dla której urządzono księgę wieczystą nr [...], w której jako właściciela wpisano Skarb Państwa, oraz działka zabudowana nr [...] o pow. 0,3963 ha, która pozostała w księdze wieczystej nr [...], gdzie jako współwłaściciele wpisani byli S. G. i W. G. po [...] części co do budynków i Skarb Państwa co do gruntu.

Podsumowując stwierdzić zatem należy, iż skoro w księdze wieczystej obejmującej między innymi działkę nr [...] (z której wyodrębniono następnie działkę nr [...]) wpisano tylko Skarb Państwa jako właściciela gruntu i nigdy nie ustanowiono odrębnej własności budynków znajdujących się na obecnej działce nr [...], to w stosunku do tej działki nie została spełniona przesłanka zastosowania art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym jaką jest wystąpienie z roszczeniem o przyznanie nieodpłatnie na własność działki gruntu przez właściciela budynku, a więc przez osobę, której przysługuje odrębna od gruntu własność budynku.

Odnosząc się do argumentacji autora skargi kasacyjnej, iż brak wskazania we wniosku W. G. działki nr [...] jako zabudowanej stanowił jedynie błąd wnioskodawcy wskazać należy, iż teza ta nie tylko nie została w jakikolwiek sposób uprawdopodobniona, lecz nadto nawet w przypadku zaistnienia tego rodzaju okoliczności nie miałby ona wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Zagadnieniem kluczowym dla ustalenia przesłanek zastosowania art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym nie jest bowiem kwestia treści wniosku osoby wnioskującej o przejęcie nieruchomości rolnej przez Państwo w zamian za rentę, lecz zweryfikowanie czy w następstwie rozpoznania tego podania doszło do ustanowienia odrębnej od gruntu własności budynku, co jak wykazano powyżej w kontrolowanej sprawie nie nastąpiło.

Inaczej rzecz ujmując stwierdzić należy, iż skoro z jakiegokolwiek znajdującego się w aktach sprawy dowodu nie wynika by W. G. kiedykolwiek zakwestionował wpisy w księgach dotyczących przyznania mu odrębnej własności budynków tylko na działce nr [...] i brak takich wpisów co do działki nr [...], to nie sposób domniemywać, że taka odrębna od gruntu własność przysługiwała mu także co do budynków na innych działkach, które przejął Skarb Państwa, a które przekazał jako formalnie niezabudowane. W świetle przywołanego wyżej art. 6 ustawy z dnia [...] lutego 1989 r. tylko istnienie takiej odrębnej własności budynków, a nie samych budynków uzasadnia zaś roszczenie o przyznanie własności gruntu pod budynkami.

Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostawała w związku z tym okoliczność, kiedy dokładnie powstał budynek na działce nr [...].

O ile bowiem wzniesiony on został – jak przyjęły organy – po przekazaniu nieruchomości rolnej obejmującej ówczesną działkę nr [...] na rzecz Państwa, to zastosowanie do niego znalazłby przepis art. 48 K.c., bowiem stałby się on częścią składową gruntu i co za tym idzie własnością właściciela gruntu, co przesądzałoby o braku podstaw dla zastosowania art. 6 ustawy z dnia [...] lutego 1989 r.

Nawet jeśli budynek ten istniał w dacie przejęcia nieruchomości przez Państwo w zamian za rentę, to brak ustanowienia jego odrębnej od gruntu własności spowodował, że niezależnie od tego przez kogo i w jaki sposób był posiadany i użytkowany, cały czas stanowił część składową nieruchomości gruntowej i przedmiot własności właściciela gruntu, a nie następców prawnych W. G., którym nie mogą służyć uprawnienia szersze niż ich poprzednikowi prawnemu.

Z powyższym współgra treść orzeczenia Sądu Rejonowego w [...] z [...] października 1997 r., sygn. I Ns [...], gdzie wprost wskazano, iż w skład majątku spadkowego po W. i A. małżonkach G. nabywanego na wyłączną własność M. Ż. (poprzedniczki prawnej skarżących) wchodzi jedynie udział w nieruchomości zabudowanej, co do budynków położonej w [...], dla której w Sądzie Rejonowym w [...] prowadzona jest Księga wieczysta nr [...] Księga ta, jak wskazano w części wstępnej niniejszego uzasadnienia nie obejmuje zaś działki nr [...]. Co za tym idzie z orzeczenia tego, dotyczącego udziału w odrębnej własności budynku położonego na objętego tą Księgą wieczystą działce nr [...] nie wynika, by poprzedniczce W. G., M. Ż., czy też skarżącym przysługiwała własność budynku na działce nr [...].

Co za tym idzie uznać należy, iż nie zasługiwały na uwzględnienie oznaczone w skardze jako pkt 1 lit. a i b zarzuty naruszenia przepisów postępowania, albowiem zebrany przez organy materiał dowodowy uznać należy za kompletny i wystarczający do dokonania istotnych dla sprawy ustaleń faktycznych, co do nieprzysługiwania poprzednikom prawnym skarżących (a w konsekwencji tego samym skarżącym), prawa własności budynku zlokalizowanego na działce nr [...] stanowiącej własność gminy [...]. Z akt sprawy wynika bowiem w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości Sądu, iż odrębna własność budynku istniejącego aktualnie na działce nr [...] nie została ustanowiona, ani nie powstała z mocy prawa, a w kontekście przepisu prawa materialnego ustanawiającego roszczenie o nieodpłatne przyznanie własności działki gruntu nie są istotne przyczyny, dla których istniejący na niej budynek nie stanowi odrębne od gruntu przedmiotu własności, w tym w szczególności czy wynika to z faktu wzniesienia go już po przekazaniu nieruchomości rolnej na rzecz Państwa, czy też z braku pozostawienia rolnikowi przekazującemu nieruchomości rolną na rzecz Państwa w zamian za rentę (W. G.) odrębnej własności tego budynku.

Odnosząc się do samych zarzutów oraz ich uzasadnienia, wskazać należy, iż z obszernie omówionych wyżej powodów nie sposób podzielić stanowiska autora skargi jakoby w toku postępowania doszło do wykazania prawa własności wnioskodawczyń do budynku znajdującego się na działce nr [...], w szczególności nie dowodzi tego skutku prawnego ewentualne ustalenie, iż budynek ten powstał przed przekazaniem nieruchomości przez W. G. na rzecz Państwa, jak też dla ustalenia tego faktu nie ma znaczenia podnoszona w skardze okoliczność, iż skarżące są właścicielkami działek nr [...] i [...], także wchodzących w skład nieruchomości rolnej przekazanej przez W. G. na rzecz Państwa w zamian za rentę. Uzyskanie własności działek zabudowanych budynkami, których własność pozostawiono W. G., co zostało ujawnione w księgach wieczystych nie przesądza bowiem w żaden sposób o istnieniu odrębnego prawa własności do budynków na działce nr [...], co stanowi z kolei konieczną przesłankę uwzględnienia wniosku o nieodpłatne przyznanie własności tej nieruchomości. Nie ma zaś znaczenia prawnego okoliczność, iż zabudowa istniejąca na działce nr [...] jest faktycznie wykorzystywana przez skarżące i wchodzi funkcjonalnie w skład gospodarstwa obejmującego stanowiące ich własność inne działki gruntu powstałe w następstwie podziału działki nr [...], na której zlokalizowane były budynki, których odrębną od gruntu własność (dokładniej udział we współwłasności) pozostawiono W. G., po przekazaniu nieruchomości na rzecz Państwa.

Zauważyć wreszcie należy, iż skoro to skarżące ubiegały się o przyznanie własności działki nr [...] na podstawie art. 6 ustawy z dnia [...] lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, to ich rzeczą było wykazanie, iż przysługuje im odrębne prawo własności istniejącego na tej działce budynku, względnie wskazanie dowodów, które na tą okoliczność winien przeprowadzić organ. Działanie przez organy administracji z urzędu oraz ustanowienie w postępowaniu administracyjnym zasady prawdy obiektywnej nie zwalnia bowiem osób oczekujących od organu określonych rozstrzygnięć od obowiązku wykazywania aktywności procesowej, w tym chociażby wskazywania dowodów, które mógłby przeprowadzić organ na poparcie zgłaszanych przez te osoby tez.

Powyższe jest szczególnie widoczne na gruncie kontrolowanej sprawy, gdzie występują strony o sprzecznych interesach, to jest skarżące i gmina [...], która w przypadku rozstrzygnięcia organu korzystnego dla skarżących utraciłaby własność nieruchomości.

Występowanie w sprawie stron o sprzecznych interesach wyklucza nadto odwołanie się przy rozpatrywaniu tej sprawy do art. 7a § 1 i art. 81a § 1 P.p.s.a.

Co za tym idzie nie sposób oczekiwać – jak postuluje się to w skardze –by organy oceniając, że zebrany materiał dowodowy jest kompletny i nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku strony o nieodpłatne przyznanie na własność działki gruntu, jednocześnie wskazywały stronie jakie inne dokumenty winny przedstawić wnioskodawczynie na poparcie swoich roszczeń.

Odnosząc się do zarzutów określonych w skardze jako zarzuty naruszenia prawa materialnego wskazać należy, iż także one nie zasługiwały na uwzględnienie.

W szczególności wskazać należy, iż organy w swoich orzeczeniach nie przedstawiły nigdzie tezy przypisywanej im w zarzucie oznaczonym w skardze nr [...] lit. a, zaś poszukiwanie dokumentacji w postaci decyzji o pozwoleniu na budowę, zatwierdzeniu projektu budowlanego, czy tez legalizującej samowolę budowlaną nie służyło bezpośrednio wykazaniu własności, lecz jedynie poczynieniu ustaleń co do daty powstania istniejącej obecnie zabudowy na spornej działce nr [...], co w przypadku ustalenia, iż powstała ona po przekazaniu nieruchomości na własność Państwa, w sposób jednoznaczny i definitywny przesadzałoby o braku odrębnej własności tych budynków i co za tym idzie o bezzasadności żądania wnioskodawczyń.

Oczywiście niezasadnym jest także zarzut oznaczony w skardze nr [...] lit. b. Z treści wskazywanego jako wzorzec kontroli przepisu art. 6 ustawy z dnia [...] lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym wprost wynika bowiem, iż dla jego zastosowania nie jest wystarczające istnienie i korzystanie z budynków w dacie składania wniosku. Hipoteza normy prawnej, którą odkodować można z tego przepisu wprost wskazuje bowiem, iż z roszczeniem w nim zawartym nie może wystąpić każdy użytkownik budynku istniejącego na działce wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego uprzednio przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem [...] stycznia 1983 r., a jedynie osoba która jest właścicielem budynków znajdujących się na tej działce.

Co za tym idzie to wyłącznie legitymowanie się tytułem własności budynków, a nie faktyczne ich posiadanie, czy też ich z korzystanie z nich skutkuje powstaniem uprawnienia do nieodpłatnego uzyskania na własność działki gruntu.

Stąd też na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono jak w pkt III. sentencji wyroku.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 P.p.s.a. oraz na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018, poz. 265). Sąd zasądził zwrot kosztów postępowania w wysokości [...] zł w tym: [...],- zł – wpis stały, [...] zł – opłata za czynności pełnomocnika oraz [...] zł – opłaty skarbowe od udzielonych pełnomocnictw (pkt IV sentencji wyroku).