Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 630/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu administracji
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 pkt 4, art. 3 ust. 1 pkt 1,
journal: Dz.U. 2010 nr 95 poz 613
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jednolity.
Teza: Należy przyjąć, że użyte  w art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. i art. 3 pkt 2 u.Pr.bud. określenie „trwale związany z gruntem”  nie powinno być rozumiane  w znaczeniu, o którym mowa w art. 47 § 2 i 3 w związku z art. 48 k.c., lecz w znaczeniu językowym.

TEZY

Należy przyjąć, że użyte  w art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. i art. 3 pkt 2 u.Pr.bud. określenie „trwale związany z gruntem”  nie powinno być rozumiane  w znaczeniu, o którym mowa w art. 47 § 2 i 3 w związku z art. 48 k.c., lecz w znaczeniu językowym.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Andrzej Jagiełło, Sędzia NSA Stefan Babiarz (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Katarzyna Wolna-Kubicka, Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. D. i Z. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 12 listopada 2014 r. sygn. akt I SA/Ol 726/14 w sprawie ze skargi M. D. i Z. D. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 30 lipca 2014 r. nr [...], [...], [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za lata 2011-2013 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla zaskarżone decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 30 lipca 2014 r. nr [...], [...], [...], 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie na rzecz M. D. i Z. D. kwotę 1651 (słownie: jeden tysiąc sześćset pięćdziesiąt jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z dnia 12 listopada 2014 r., I SA/Ol 726/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargi M. D. i Z. D. (zwanych dalej skarżącymi) na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 30 lipca 2014 r. w przedmiocie zobowiązań podatkowych w podatku od nieruchomości za lata 2011, 2012 i 2013.

2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynika, że spór

w sprawie sprowadza się do zakwalifikowania pawilonu handlowego do kategorii budynku albo budowli w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 12 stycznia 1991

r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 95, poz. 613 ze zm.), dalej jako: u.p.o.l. Istotne znaczenie ma ustalenie, czy charakter związania pawilonu

z gruntem nosił cechy trwałości, czy też było to związanie nietrwałe. Zaistnienie bowiem drugiej z tych cech wyklucza uznanie danego obiektu za budynek

w rozumieniu art. 1a ust 1 pkt 1 u.p.o.l., dla którego opodatkowania przyjmuje się wielkość powierzchni użytkowej, a nie wartość stanowiącą podstawę obliczania amortyzacji w danym roku, jak w przypadku budowli.

3. Organ I instancji stwierdził, że pawilon nie może być uznany za budynek ze względu na to, iż został wzniesiony do przemijającego użytku, co w konsekwencji pozbawia go cechy trwałego związku z gruntem. Choć obiekt ten jest powiązany fizycznie z gruntem poprzez fundamenty, co potwierdził biegły w wydanej w sprawie opinii, to jednak wybudowanie go do przemijającego użytku sprawia, że nie jest związany trwale z gruntem w rozumieniu ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Fakt przemijającego użytku wynika z tego, że został on wybudowany na gruncie dzierżawionym od gminy w oparciu o umowę dzierżawy przedłużoną do 2014 r.

4. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko organu I instancji, wskazując, że grunt, na którym posadowiony jest pawilon został oddany

w dzierżawę do końca 2013 r. na podstawie umowy z dnia 4 stycznia 2010 r. Kolejną umową przedłużono okres dzierżawy do końca 2014 r. Z umowy wynika, że z chwilą jej wygaśnięcia lub wypowiedzenia dzierżawca zobowiązany jest do zwrócenia niezabudowanego przedmiotu dzierżawy. Rozbiórkę obiektu budowlanego

i uporządkowanie terenu dzierżawca ma obowiązek wykonać we własnym zakresie, bez odszkodowania. Ponadto nie przysługuje mu roszczenie o zwrot wartości poniesionych nakładów.

Organ odwoławczy stwierdził, że o tym, czy ma miejsce połączenie obiektu budowlanego z gruntem dla przemijającego użytku, decyduje wola stron. Z umowy dzierżawy nie wynika, aby przedmiotowy obiekt budowlany był połączony z gruntem na stałe. Wprawdzie pawilon handlowy posiada fundamenty, jednakże cechuje go tymczasowość. Został posadowiony na gruncie dla przemijającego użytku, na co wskazuje tytuł uprawniający do zajęcia gruntu. Nie stanowi tym samym części składowej gruntu i nie jest z nim trwale związany. W konsekwencji, w świetle przepisów u.p.o.l. nie stanowi on budynku, lecz budowlę.

5. W skargach na powyższe decyzje skarżący wskazali, że dysponują gruntem przez okres minimum 13 lat z możliwością jego dalszego przedłużenia. Organy pominęły to, że z właścicielem gruntu - czyli gminą - wiąże ich umowa dzierżawy od dnia 31 października 2001 r. Nie sposób zatem w tej sytuacji mówić o przemijającym użytku. Nie zgadzając z oceną, że obiekt ten stanowi budowlę, skarżący podnieśli,

iż organ podatkowy bezzasadnie wyodrębnił nową kategorię obiektów, tj. obiekty trwale związane z gruntem, posiadające ściany, fundamenty i dach, które jednak ze względu na wzniesienie dla "przemijającego użytku" nie są budynkami.

Zarzucili organom naruszenie:

- art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez dokonanie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego polegającej na uznaniu, że mimo iż z dowodu z opinii biegłego wynika, iż obiekt stanowi budynek w rozumieniu prawa budowlanego, to jednak organ uznał, że jest to budowla, a także poprzez uznanie,

że obiekt został wzniesiony do przemijającego użytku;

- pominięcie przy dokonywaniu ustaleń, że skarżących wiąże umowa dzierżawy na grunt pod budynkiem od dnia 4 stycznia 2010 r., a sam budynek użytkują od dnia 31 października 2001 r.;

- art. 1a pkt 1 i pkt 2 u.p.o.l. i art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r.

(Dz. U. z 2013 r., poz. 1409 ze zm. – dalej: u.Pr.bud.) - poprzez ich błędną

wykładnię i uznanie, że obiekt ten jest budowlą, a nie budynkiem

w rozumieniu ww. ustaw, a co za tym idzie powinien być opodatkowany podatkiem od nieruchomości według stawek właściwych dla budowli, tj. od jego wartości a nie od powierzchni;

- art. 47 § 3 k.c. poprzez uznanie, że obiekt nie stanowi części składowej nieruchomości.

W odpowiedziach na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło

o ich oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko prezentowane w decyzjach.

6. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargi podzielił argumentację organu odwoławczego, że wobec tego, iż przepisy nie wyjaśniają wprost co należy rozumieć przez "trwały związek z gruntem", to zasadnym jest odwołanie się do pojmowania trwałego związku budynku z gruntem funkcjonującego w systemie prawa cywilnego. Sąd uznał, że na pewno nie jest częścią składową gruntu budynek połączony z nim tylko dla przemijającego użytku. Za trwale związany z gruntem można uznać tylko taki budynek, który spełnia dwa warunki: nie można go od gruntu oderwać bez jego uszkodzenia oraz gdy nie jest obiektem wzniesionym do tzw. przemijającego użytku. Gdyby trwały związek z gruntem sprowadzał się jedynie do istnienia fundamentów, to definicja budynku powinna być krótsza; nie miałoby sensu zamieszczenie w niej określenia "trwale związany z gruntem".

Sąd I instancji stwierdził, że trafnie organ odwoławczy przyjął, iż o tym, czy ma miejsce połączenie obiektu budowlanego z gruntem dla przemijającego użytku, decyduje wola stron. W niniejszej sprawie z umowy dzierżawy nie wynika, aby przedmiotowy obiekt budowlany był połączony z gruntem na stałe. Wprawdzie pawilon handlowy posiada fundamenty, jednakże cechuje go tymczasowość. Został posadowiony na gruncie dla przemijającego użytku, na co wskazuje tytuł uprawniający do zajęcia gruntu. Nie stanowi tym samym części składowej gruntu i nie jest z nim trwale związany. W konsekwencji, w świetle przepisów u.p.o.l. nie stanowi on budynku, lecz budowlę.

Sąd za trafne uznał stanowisko SKO, że posiadanie przez obiekt budowlany fundamentów oznacza jedynie faktyczne i fizyczne związanie obiektu z gruntem. Zwrot "trwale związany z gruntem" należy natomiast rozumieć jako związanie obiektu z gruntem w ujęciu cywilistycznym, na co zresztą wskazywano już niejednokrotnie

w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych.

7. Powyższy wyrok skarżący zaskarżyli w całości skargą kasacyjną, zarzucając naruszenie:

1) art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) – poprzez brak wyjaśnienia wszystkich podstaw rozstrzygnięcia i wymienienia naruszonych przepisów, zwłaszcza nieuwzględnienie okoliczności naruszenia przez organ administracji przepisów art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2010 r. Nr 193, poz. 1287 ze zm.) w związku

z art. 194 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U.

z 2012 r., poz. 749 ze zm. – dalej: ord. pod.),

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz lit. c) p.p.s.a. – poprzez nieuwzględnienie wszystkich wniesionych skarg na decyzje wydane przez Samorządowe Kolegium

Odwoławcze w Olsztynie, a rozpoznawanych w sprawie pod jedną sygnaturą I SA/Ol

726/14 w sytuacji, w której decyzje SKO wydane zostały z naruszeniem art. 77

§ 1 i art. 80 kpa, art. 1a pkt 1 i pkt 2 u.p.o.l. oraz art. 3 pkt 2 u.Pr.bud. art. 47 § 3 k.c. – poprzez dokonanie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego. Organ uznał bowiem - mimo że z opinii biegłego przeprowadzonej w sprawie wynika,

iż obiekt budowlany, którego sprawa dotyczy jest budynkiem w rozumieniu prawa

budowlanego- że w sprawie mamy do czynienia z budowlą. Uznano również,

że w sprawie mamy do czynienia z obiektem wzniesionym dla przemijającego użytku. Powyższe stanowisko spowodowało z kolei, że obiekt skarżących - zdaniem organu podatkowego - powinien być opodatkowany podatkiem od nieruchomości

według stawek właściwych dla budowli tj. obliczonych od ich wartości, a nie

od powierzchni, a także że ww. obiekt nie stanowi części składowych

nieruchomości,

3) art. 151 p.p.s.a. - poprzez oddalenie wniesionej skargi;

4) art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. i art. 3 pkt 2 u.Pr.bud. skutkującej uznaniem,

że obiekt budowlany skarżących nie jest budynkiem w rozumieniu

ustawy - Prawo budowlane i ustawy o podatkach i opłatach lokalnych,

w związku z czym przedmiotem opodatkowania nie może być powierzchnia

ww. obiektu budowlanego, co w konsekwencji doprowadziło do niezastosowania

przepisu art. 1a ust. 1 pkt 1,

5) art. 1a ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. - poprzez uznanie, że obiekt budowlany skarżących jest budowlą w rozumieniu u.p.o.l., w związku z czym przedmiot opodatkowania stanowić powinna wartość ww. obiektu budowlanego, nie zaś jego powierzchnia, podczas gdy z przedmiotowego stanu faktycznego wynika, że zastosowany winien być przepis art. 1a ust. 1 pkt 1,

6) art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. 2010 r. Nr 193, poz.1287 ze zm. – u.Pr.g.i.k.) w związku z art. 194 § 1 ord. pod. polegające na nieuwzględnieniu faktu, że organ podatkowy przy ustalaniu podstawy wymiaru podatku od nieruchomości, związany był treścią informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków dotyczących przedmiotowego obiektu budowlanego, nie był zaś uprawniony do dokonywania odrębnych ustaleń w tym zakresie. Nadto sąd I instancji nie wziął pod rozwagę faktu, że organ podatkowy nie był uprawniony do dokonania kwalifikacji obiektu budowlanego jako budowli, gdyż

z danych zawartych w stanowiącej dokument urzędowy ewidencji gruntów

i budynków, z której wypis znajduje się w aktach sprawy, wynika iż przedmiotowy obiekt budowlany jest zakwalifikowany jako budynek,

Mając na uwadze powyższe, skarżący wnieśli o:

- uchylenie w całości zaskarżonego wyroku WSA w Olsztynie oraz uchylenie

poprzedzających ten wyrok decyzji wydanych przez SKO w Olsztynie z dnia

30 lipca 2014 r.,

ewentualnie

- uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie przedmiotowej sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Olsztynie,

- zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania przed WSA w Olsztynie, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych,

- zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania wywołanych wniesieniem skargi kasacyjnej, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy i dlatego zaskarżony wyrok podlega uchyleniu.

8. W zasadzie skuteczne są wszystkie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej.

Przede wszystkim jednak sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni przepisów prawa materialnego (art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. i art. 3 pkt 2 u.Pr.bud.) Otóż na gruncie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych określenie "budynek" oznacza obiekt budowlany w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach. Z kolei wedle art. 3 pkt 2 u.Pr.bud. "budynek" to obiekt budowlany, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony

z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach. Jednakże z art. 3 pkt 1 u.Pr.bud. wynika, że obiekt budowlany to:

a) budynek wraz z instalacjami i urządzeniami technicznymi,

b) budowla stanowiąca całość techniczno-użytkową wraz z instalacjami

i urządzeniami,

c) obiekt małej architektury.

Niewątpliwie aby zaliczyć dany obiekt budowlany do kategorii budynków powinien on spełniać cztery warunki:

a) być trwale związany z gruntem (art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. i art. 3 pkt 2 u.Pr.bud.);

b) być wydzielonym z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych (art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. i art. 3 pkt 2 u.Pr.bud.);

c) posiadać fundamenty (art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. i art. 3 pkt 2 u.pr.bud.) oraz

d) posiadać dach.

W sprawie nie ma sporu o wykładnię warunków wykazanych wyżej pod lit. b-d. Spór odnosi się do warunku trwałego związania budynku z gruntem. Sąd pierwszej instancji a priori przyjął, że określenie to należy rozumieć w sensie cywilistycznym, zdefiniowanym w art. 47 § 2 i 3 oraz art. 48 k.c., pomijając możliwe rozumienie tego pojęcia na gruncie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych i ustawy – Prawo budowlane. Pominął wszakże i to, że o warunku trwałego związania z gruntem jest także mowa w art. 3 pkt 3 u.Pr.bud. – w odniesieniu do urządzeń reklamowych, jako warunku uznania je za budowle, a także w art. 3 pkt 5 u.Pr.bud., wedle którego brak trwałego związania z gruntem jest warunkiem wyróżnienia jako obiektu budowlanego tzw. tymczasowego obiektu budowlanego. Te zagadnienia, a w szczególności brak rozważenia ich w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stanowią równocześnie

o naruszeniu przez sąd I instancji także przepisów postępowania podniesionych

w skardze kasacyjnej (art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/, art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 1a ust. 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.o.l.).

9. Treść art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. i art. 3 pkt 2 u.Pr.bud. wskazuje, że definicje budynku na gruncie tych przepisów są identyczne i już tylko ta okoliczność nakazuje poddać w wątpliwość odwoływanie się do cywilistycznego rozumienia pojęcia "trwale związany z gruntem", a więc takiego – jak przyjął sąd I instancji - z art. 46 w związku z art. 47 § 2 i 3 oraz art. 48 k.c. Istotą problemu jest bowiem to – na co nie zwrócił uwagi sąd I instancji – że określenie "przemijający użytek" (art. 47 § 3 k.c.), czy "chwilowy użytek" - jak go określał art. 7 dekretu z dnia 11 października 1946 r. – Prawo rzeczowe (Dz. U. z 1946 r. Nr 52, poz. 329 z późn. zm. - w orzecznictwie Sądu Najwyższego był rozumiany jako wynikający z woli stron (wyrok SN z dnia 19 kwietnia 1950 r., C 441/49, Lex nr 1634646; z dnia 16 kwietnia 1958 r., IV CR 376/57 PREiS 1959, nr 1, s. 334; wyrok SN z dnia 4 listopada 1963 r., OSNC 1964, nr 10, poz. 209; wyrok SN z dnia 11 lutego 2008 r., II CKN 358/97, Lex nr 519 925),

a nie tylko z faktu krótkotrwałego jego połączenia. W prawie podatkowym zaś wola stron nie może rozstrzygać o tym, czy - i co - będzie stanowiło przedmiot opodatkowania jakim jest budynek czy budowla.

10. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego określenie "trwale związany z gruntem" rozumie się różnie, także w ujęciu cywilistycznym. Jednakże to określenie i jego cywilistyczne rozumienie z przyczyn podanych wyżej należy odrzucić – mimo że jest ono obecne w orzecznictwie (zob. np. wyrok WSA

w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2009 r., III SA/Wa 114/09, Lex nr 527267; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 18 września 2008 r., I SA/Ol 294/08, Lex nr 461225; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 25 marca 2006 r., I SA/Bd 226/06, Lex nr 521525). Natomiast w innych orzeczeniach NSA trafnie akcentuje, że przez trwałe związanie

z gruntem należy rozumieć takie połączenie danej budowli (budynku) z gruntem, które ma charakter techniczno – użytkowy, uwzględniający z jednej strony związek budynku z podłożem, a z drugiej to, że jako konstrukcja przestrzenna musi oprzeć się czynnikom mogącym zniszczyć jego konstrukcję ustawioną na fundamencie (wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2014 r., II FSK 895/12 Lex nr 1485456; wyrok NSA

z dnia 20 stycznia 2012 r., II FSK 1405/10 Lex, nr 1104106 z glosą aprobującą R. Dowgiera PPL i FS 2013, nr 2, str. 37-41). Zatem to, czy budynek jest, czy nie jest częścią składową gruntu, czy jego właściciel jest dzierżawcą nieruchomości gruntowej na niej położonym nie ma istotnego znaczenia dla pojęcia co jest przedmiotem opodatkowania. Skoro określenie "trwale związany z gruntem" nie zostało zdefiniowane w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych, czy w ustawie – Prawo budowlane, to w świetle utrwalonego orzecznictwa (wyrok NSA z dnia 24 lipca 2002 r., I SA/Gd 1979, POP 2003, nr 2, poz. 43; uchwała NSA z dnia 20 marca 2000 r., FPS 14/99, ONSA 2000, nr 3, poz. 92) i piśmiennictwa (T.Spyra, Granice wykładni prawa. Znaczenie językowe tekstu prawnego jako granica wykładni, Kraków 2006, B. Brzeziński, Podstawy wykładni prawa podatkowego, Gdańsk 2008 r., s. 41;

A. Bielska-Brodziak, Orzecznictwo NSA w sprawach podatkowych. Językowa granica wykładni, Radca Prawny 2006, nr 2, s. 81) należało przyjąć jego językowe rozumienie.

W tym znaczeniu trwałe związanie oznacza sytuację, w której stosunek normy, zjawisk, itp. łączących się ze sobą, wpływających, oddziałujących na siebie (związek) jest odporny na działanie czynników zewnętrznych (trwały – M. Szymczak, red., Słownik języka polskiego t. III, Warszawa 1992, str. 1069) Oznacza to, że

w językowym znaczeniu przez "trwałe związanie" rozumieć należy połączenie, które powinno mieć charakter fizyczny, a nie prawny (R. Dowgier, glosa do wyroku NSA

z dnia 20 stycznia 2012 r., II FSK 1405/10, PPLiFS 2013, nr 2, s. 39). W wyroku

z dnia 29 lipca 2010 r., II OSK 1234/00 (CBOSA), Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że "trwałe związanie z gruntem oznacza związanie na tyle mocne, iż odłączenie obiektu spowodowałoby zasadniczą jego zmianę w sensie technicznym, uniemożliwiającą ponowne jego posadowienie w innym miejscu bez konieczności ponownego przygotowania podłoża". Zauważyć tu jeszcze trzeba, że w piśmie Ministerstwa Finansów z dnia 10 lutego 2003 r., LK-2443/LP/02/AP, wykazano iż: "Pojęcie trwałego związania z gruntem oznacza zarówno posiadanie przez obiekt budowlany fundamentów, które są usytuowane poniżej poziomu terenu – wkopane

w grunt – jak i trwałego związania fundamentów obiektu budowlanego. Obiektu budowlanego, w którym dolna płaszczyzna fundamentu znajduje się na poziomie terenu, a jego przeniesienie lub rozebranie nie wiąże się z wykonywaniem robót ziemnych nie można uznać za trwale związanego z gruntem". Oznacza to, że budynkiem w rozumieniu art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. i art. 3 pkt 2 u.Pr.bud. może być nawet taki obiekt budowlany, który nie stanowi części składowej gruntu. Sytuacja taka, jak pisze we wspomnianej glosie R. Dowgier, może mieć miejsce np. wtedy, gdy budynek został wzniesiony na okres krótszy niż jego trwałość techniczna lub od razu z zastrzeżeniem jego rozbiórki po pewnym czasie użytkowania – jak

w niniejszej sprawie, w przypadku budowy budynku na cudzym, dzierżawionym gruncie. Kwestią zaś odrębną jest to, kto powinien płacić wówczas podatek od nieruchomości.

11. Z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. wynika, że podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych. Skoro budynek jest obiektem budowlanym i powołany przepis nie wymaga, by był on częścią składową gruntu, to oznacza to, że może on być odrębnym przedmiotem opodatkowania – jako odrębny od gruntu przedmiot własności. W ślad za R. Dowgierem można tu w odniesieniu do budynku rozważyć kilka sytuacji (R. Dowgier, glosa op.cit. s. 40- 41):

a) właściciel gruntu i budynku to ta sama osoba;

b) budynek wzniesiono na cudzym gruncie (który nie jest własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego) i nie stanowi on części składowej gruntu;

c) budynek został wzniesiony na cudzym gruncie (który nie jest własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego) i stanowi on część składową gruntu;

d) budynek został wzniesiony na gruncie, który stanowi własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.

W pierwszym przypadku skoro jeden podmiot ma tytuł prawny do budynku i gruntu (art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. w związku z art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. i art. 3 pkt 1 i 2 u.Pr.bud) to obowiązek podatkowy będzie ciążył na nim, w przypadku obu tych przedmiotów opodatkowania.

W drugim przypadku podatek od gruntu powinien uiszczać właściciel gruntu i jest

w tym zakresie podatnikiem zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 4 u.p.o.l., zaś w zakresie budynku niestanowiącego części składowej gruntu - a więc będącego odrębnym podmiotem własności w znaczeniu prawnocywilistycznym - obowiązek podatkowy będzie spoczywał na właścicielu budynku.

W sytuacji trzeciej, budynek jako część składowa gruntu, jest własnością właściciela gruntu i niezależnie od postanowień umownych, które nie mogą modyfikować obowiązku podatkowego, podatnikiem obu tych przedmiotów opodatkowania będzie właściciel.

W przypadku czwartym należy uwzględnić treść art. 3 ust. 1 pkt 4 u.p.o.l. Wówczas podatnikiem podatku od nieruchomości będzie posiadacz nieruchomości lub ich części, albo obiektów budowlanych lub ich części, o ile posiadanie wynikać będzie

z umowy lub nawet gdy będzie posiadaniem bezumownym (bez tytułu pranego).

W tym przypadku posiadacz budynku będzie obowiązany płacić podatek od nieruchomości nie tylko od budynku, ale i od gruntu - chyba, że budynek będzie częścią składową gruntu. W tym przypadku tytuł prawny do posiadania gruntu (np. dzierżawa) będzie obejmował także części składowe gruntu, te nie mogą być przedmiotem odrębnego od gruntu posiadania, zwłaszcza posiadania samoistnego (W. Katner [w:] M. Pyziak – Szafnicka, Kodeks cywilny, część ogólna Lex/el 2009, praca zbiorowa, pkt 3,6,23-24,26), chyba że stanowią odrębną własność.

Reasumując, należy przyjąć, że użyte w art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. i art. 3 pkt 2 u.Pr.bud. określenie "trwale związany z gruntem" nie powinno być rozumiane w znaczeniu, o którym mowa w art. 47 § 2 i 3 w związku z art. 48 k.c., lecz

w znaczeniu językowym.

12. Z art. 694 w związku z art. 676 k.c. wynika, że do wyboru wydzierżawiającego należy albo zatrzymanie nakładów na rzecz wydzierżawioną za zapłatą stosownej sumy odpowiadającej jej wartości z chwili zwrotu albo zażądanie od dzierżawcy przywrócenia stanu poprzedniego. W rozpoznawanej sprawie strony umowy dzierżawy postanowiły, że dzierżawca po zakończeniu umowy dokona rozbiórki budynku, co oznacza, iż obowiązek podatkowy w zakresie budynku ciążyć będzie (art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a/ lub lit. b/ u.p.o.l.) na posiadaczu budynku mimo tego, że budynek stanie się częścią składową gruntu i będzie co do zasady własnością właściciela gruntu (art. 191 k.c.). Nie będzie on przy tym przedmiotem odrębnej od gruntu własności.

13. W skardze kasacyjnej zasadnie także podniesiono zarzut naruszenia art. 21 u.Pr.g.i.k. w związku z art. 194 § 1 ord. pod. W sytuacji bowiem, gdy w ewidencji gruntów sporny obiekt budowlany był określony jako budynek i tak określa go opinia biegłego, to organy podatkowe i sąd pierwszej instancji nie mogły – wbrew tym dowodom – uznać, że stanowi on budowlę. Natomiast wadliwe są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., skoro nie stanowiły one

i nie mogły stanowić podstawy prawnej wyroku.

14. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na postawie art. 185 § 1 p.p.s.a., a w zakresie zwrotu kosztów postępowania na podstawie art. 203 pkt 1, art. 205 § 2, art. 210 § 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.

w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 490 ze zm.) – skarga kasacyjna została wniesiona

w dniu 8 stycznia 2015 r.