Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 312/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2010-09-15 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 15 września 2010r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi S. H., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...], utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej pomocy w formie zasiłku okresowego z pomocy społecznej.

W dniu 29 czerwca 2010r. wpłynął do Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu, w którym skarżąca zwróciła się o ustanowienie adwokata z urzędu. Uzasadniając swoją prośbę wskazała na złą sytuację materialną jej rodziny, spowodowaną bezrobociem i niskimi dochodami miesięcznymi, a także na okoliczność otrzymywania świadczeń z pomocy społecznej we wcześniejszych okresach. W oświadczeniu o stanie rodzinnym podała, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe z dziećmi, które uczęszczają do szkoły i nie uzyskują dochodu, tj. piętnastoletnią córką (uczennicą gimnazjum) i dwójką dwudziestoletnich synów (uczniami technikum zawodowego). Skarżąca jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku nie uzyskuje dochodu, a źródłami dochodów miesięcznych rodziny jest zasiłek rodzinny w wysokości 367 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 232 zł (łącznie: 599 zł). Jako dodatkowe źródła dochodu podała stypendia unijne – "3 x 850 zł". S. H. oświadczyła także, że posiada mieszkanie o powierzchni 48,65 m², a wydatki rodziny z tytułu utrzymania lokalu mieszkalnego kształtują się na poziomie 660,53 zł (opłaty za czynsz, gaz i energię elektryczną).

Pismem z dnia 28 lipca 2010r. wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, przez złożenie dodatkowych wyjaśnień i doręczenie stosownych dokumentów. W odpowiedzi, skarżąca w piśmie z dnia 27 sierpnia 2010r. odniosła się do wezwania Sądu, nie dołączając do akt sprawy żadnych dokumentów. Żądanie uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy ponowiono w dniu 18 sierpnia 2010r., a skarżąca odniosła się do niego w piśmie z dnia 27 sierpnia 2010r.

Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zważono co następuje:

W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziano instytucję prawa pomocy. Polega ona na możliwości udzielenia pomocy w zakresie częściowym w formie zwolnienia od kosztów sądowych, w całości lub części, bądź na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, a także orzeczeniu o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem obejmującym obydwie wyżej podane formy.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli wnioskowanym przez skarżącą, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowowadministracyjnym poglądem (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej NSA: www.nsa.qov.pl), użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że strona winna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Podkreślić należy, że to strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.

W niniejszej sprawie informacje zawarte we wniosku na urzędowym formularzu PPF były niewystarczające do oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej S. H. Wątpliwości pojawiły się po pierwsze, w kwestii z kim w istocie skarżąca tworzy wspólne gospodarstwo domowe. Z informacji znanych referendarzowi z urzędu, zawartych w innych wnioskach skarżącej złożonych w tut. Sądzie (m.in. w sprawie II SA/Op II 340/10) wynikało bowiem, że posiada ona małżonka P. H., czego nie wykazała we wniosku w niniejszej sprawie. Po drugie, trudności nastręczyła ocena rzeczywistej sytuacji materialnej rodziny wnioskodawczyni, wobec ujawnienia w szczególności informacji, w sprawach o sygn. akt I SA/Op 460/09 i I SA/Op 461/09, na temat sprzedaży przez męża skarżącej w 2009r. gospodarstwa rolnego w K. za kwotę 360.000 zł. (kserokopia aktu notarialnego Repertorium A numer [...] z dnia 18 marca 2008r. w załączeniu do akt sprawy). Po trzecie wreszcie, trudno było ocenić płynność finansową rodziny wobec oświadczenia skarżącej, z którego wynikało, że dochody miesięczne członków jej rodziny są niższe od wydatków na utrzymanie mieszkania. Taki stan wskazywać mógł, że rodzina wnioskodawczyni posiada inne źródła dochodu, bądź oszczędności.

Wobec tego skarżąca została dwukrotnie zobowiązana, pismami z dnia 28 lipca 2010r. i 18 sierpnia 2010r. do jednoznacznych wyjaśnień w wyżej określonych kwestiach, a także do przedłożenia stosownych dokumentów. Dokumenty te, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), są dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawczynię dane o jej majątku i dochodach. Wezwano ją zatem do przedłożenia: aktualnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych za ostatnie dwa miesiące; zaświadczenia o wysokości i okresie pobierania stypendiów unijnych dzieci skarżącej; odpisów zeznań podatkowych wszystkich członków gospodarstwa domowego wnioskodawczyni; dowodów potwierdzających odbycie przez męża skarżącej leczenia z uwzględnieniem wydatków poniesionych na ten cel; dowodu potwierdzającego okoliczność otrzymania przez rodzeństwo P. H. pieniędzy z sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości w K., co podnosiła skarżąca. Zażądano także, aby wnioskodawczyni wyjaśniła czy P. H. tworzy z nią wspólne gospodarstwo domowe, a jeżeli nie – wskazanie przyczyn tego stanu, a także oświadczenie, czy posiadają rozdzielność majątkową, orzeczoną separację lub rozwód. Skarżąca miała wskazać także: czy jej rodzina korzysta z pomocy osób trzecich i w jakim zakresie, a także określić wartość budynków i działki o powierzchni 0,2550 ha w R., stanowiących własność wnioskodawczyni, które według danych zawartych w decyzji Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie z dnia [...], nr [...] (strona nr 5 decyzji), mają wartość rynkową - uwzględniającą ceny sprzedaży na nyskim rynku nieruchomości - 80.000 zł, a nie jak wskazuje wnioskodawczyni 5.000 zł.

Powyższe dane były niezbędne do rzetelnej analizy wniosku skarżącej w ramach kryteriów wskazanych w 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., albowiem zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy rozpatrywana jest zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. Rozpoznający wniosek przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do opłat sądowych, a także wydatków jakie strona musiałaby ponieść w przypadku wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Brak wiarygodnych informacji odnoszących się do którejkolwiek z wymienionych kwestii, opartych na dokumentach źródłowych, powoduje natomiast niemożność rzetelnego rozpatrzenia wniosku.

W ocenie referendarza, sytuacja taka zaistniała w niniejszej sprawie. Skarżąca bowiem, ustosunkowując się do dwukrotnych wezwań do uzupełnienia złożonego wniosku, nie przedłożyła żadnych z żądanych dokumentów. Podała natomiast, że:

- jej mąż P. H. nie wchodzi w skład gospodarstwa domowego i nie wnoszono o rozdzielność majątkową, ale pozostaje zameldowany pod adresem podanym jako miejsce zamieszkania skarżącej;

- członkowie jej gospodarstwa domowego nie posiadają rachunków bankowych, stąd nie jest możliwe doręczenie wyciągów transakcji;

- pieniądze w wysokości 360.000 zł uzyskane ze sprzedaży przez P. H. nieruchomości w K., nie pozostają w dyspozycji rodziny, albowiem zostały przeznaczone na leczenie męża, który cierpi na stwardnienie rozsiane – była to kwota 60.000 zł, a w pozostałej części zostały rozdysponowane pomiędzy sześciorgiem rodzeństwa. Nieruchomość ta, "nie pochodziła z zakupu, jedynie przekazana w Urzędzie Gminnym M. z wolą podziału na wszystkie dzieci M. i M. H. (renciści ZUS B.)". Mąż skarżącej nie posiada dowodu leczenia SM, ponieważ nie korzystał z refundacji, dlatego też nie jest możliwe wykazanie poniesienia kosztów;

- podana przez wnioskodawczynię wartość 5.000 zł nieruchomości w R., jest wartością realną za zużyte budynki mieszkalne i gospodarcze na działce o powierzchni 0,2550 ha;

- pomoc osób trzecich, to pożyczki w A i B , C (jeden raz w wysokości 500 zł);

- mąż wnioskodawczyni posiada samochód marki Volkswagen, rocznik 1999;

- wnioskodawczyni nie występowała o podwyższenie alimentów na dzieci od męża, z uwagi na jego złą sytuację finansową. Jedynym dochodem męża jest bowiem renta KRUS w wysokości ok. 700 zł miesięcznie.

Uwzględniając zasadę, iż sąd (referendarz sądowy) przy rozpoznawaniu sprawy winien kierować się faktami znanymi mu z urzędu, do akt niniejszej sprawy zostały dołączone także dokumenty przedłożone w sprawie I SA/Op 497/09, toczącej się przed tut. Sądem ze skargi S. H., a mianowicie: zaświadczenie Urzędu Skarbowego w Nysie, z którego wynika, że małżonkowie S. i P. H. w 2008r. oraz 2009r. zostali opodatkowani łącznie i uzyskali dochód odpowiednio: 9.107,95 zł oraz 9.066,72 zł oraz zaświadczenie o pobieraniu nauki przez D. H. w roku szkolnym 2009/2010.

Przedłożenie powyższych zaświadczeń i pism w żaden sposób nie można jednak uznać za wywiązanie się przez skarżącą z obowiązku pełnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności dotyczących jej sytuacji bytowej, nałożonego przez tut. Sąd. Pomimo odmiennego twierdzenia wnioskodawczyni, uznać należało, że tworzy ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem, na co wskazuje zarówno zameldowanie męża pod tym samym adresem co wnioskodawczyni, wspólne rozliczanie się z podatku od osób fizycznych, odbieranie korespondencji przez męża w imieniu S. H. (por. II SA/Op 337/10, k-51 akt sądowych), jak też wiedza skarżącej na tematy związane z jego osobistymi sprawami dotyczącymi np. choroby, podziału majątku. Ustalenie to ma znaczenie dla wskazania rzeczywistego składu osobowego rodziny wnioskodawczyni, a w konsekwencji do ustalenia sytuacji materialnej jej bliskich. Sytuacja majątkowa osób prowadzących ze skarżącą wspólne gospodarstwo domowe, podlega bowiem ocenie w ramach szeroko pojętej sytuacji majątkowej strony. Skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 262/09, zamieszczone w systemie komputerowym LEX nr 552223). Ponadto, w myśl art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) Kodeks rodzinny i opiekuńczy, małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.

Wobec tego, przy rozpoznawaniu wniosku w niniejszej sprawie szczególne znaczenie miało niewyjaśnienie przez skarżącą wątpliwości dotyczących sprzedaży przez jej męża nieruchomości rolnej z zabudowaniami za cenę 360.000 zł i rozdysponowania kwoty ze sprzedaży. Pomimo tego, że skarżąca brała udział w sprzedaży nieruchomości, co potwierdza akt notarialny, w żaden sposób nie wykazała, że pieniądze o tak znacznej wartości zostały podzielone w sposób przez nią podany. Nie przedłożyła jakiekolwiek dowodu potwierdzającego okoliczność przekazania ich części rodzeństwu męża, nie przedstawiła także dokumentów potwierdzających leczenie męża i wydatków poniesionych na ten cel, ograniczając się do stwierdzenia, że mąż nie posiada dowodów, ponieważ nie korzystał z refundacji. Trudno dać wiarę twierdzeniom skarżącej, skoro zgodnie z przepisami prawa zawartymi w rozdziale 7 ustawy z dnia 6 listopada 2008r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2009r. Nr 52, poz. 417 ze zm.), pacjent ma prawo do uzyskania dokumentacji medycznej. Ponadto, skarżąca nie wykazała, że obydwaj jej dwudziestoletni synowie są osobami uczącymi się. Przedstawiła bowiem zaświadczenie w tym względzie tylko w stosunku do syna D. W żaden sposób nie wyjaśniła także jak ponosząc koszty utrzymania lokalu mieszkalnego w kwocie 460,45 zł, przekraczającej przecież wielkość uzyskiwanych w gospodarstwie domowym dochodów w wysokości 599,19 zł, jest w stanie utrzymać swoją rodzinę. Oznaczać to może, że skarżąca lub członkowie jej gospodarstwa domowego posiadają inne źródła dochodu. Dlatego tak istotne było wyjaśnienie przeznaczenia środków pieniężnych w kwocie 360.000 zł uzyskanych ze sprzedaży wymienionej nieruchomości rolnej, szczególnie gdy weźmie się pod uwagę fakt niewystąpienia przez skarżącą, mającą wiedzę o posiadaniu tak znaczących środków przez męża, o podwyższenie alimentów, tłumacząc to jego niskimi dochodami.

Reasumując powyższe, materiał dowodowy przedstawiony przez skarżącą nie pozwala przyjąć poglądu, że skarżąca wykazała swoje prawo do przyznania jej prawa pomocy, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

Stąd referendarz sądowy, działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.