Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 507/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 67a par. 1 pkt 3, art. 122, art. 187, art. 191, art. 210 par. 4
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Ewa Cisowska - Sakrajda Sędziowie: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz Sędzia WSA Joanna Tarno (spr.) Protokolant: Szymon Chrostek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2012 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu III i IV raty podatku rolnego za rok 2011 uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia [ ...] o numerze [...].


UZASADNIENIE

I SA/Łd 507/12

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. z [...] nr [...] w sprawie odmowy umorzenia S.K. zaległości podatkowej z tytułu III i IV raty podatku rolnego za 2011 r. w kwocie 256 zł.

W uzasadnieniu organ odwoławczy - opierając się na ustaleniach poczynionych przez Wójta Gminy W. - wyjaśnił, że podatnik posiada dom mieszkalny w S. oraz jest współwłaścicielem (wraz córką) ½ domu mieszkalnego w W., na którego zakup zaciągnął kredyt i który spłaca. Od 1986 r. jest rozwiedziony, dlatego organ nie dał wiary twierdzeniom strony, że poza kuzynem K.C., który jest osobą bezdomną, ponosi także koszty utrzymania żony. Organ ustalił również, że podatnik posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 8,23 ha, z którego szacunkowy dochód za 2010 r. wyniósł 11.115,05 zł.

W ocenie Wójta Gminy W. wniosek podatnika o umorzenie zaległości podatkowej nie zasługiwał na uwzględnienie w świetle art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Według organu sytuacja finansowa niektórych rodzin mających na utrzymaniu dzieci jest znacznie cięższa od sytuacji materialnej wnioskodawcy.

W odwołaniu podatnik podkreślił – podobnie jak we wniosku o zastosowanie ulgi – że jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej, a przyczyną tych trudności była powódź w 2010 r., w wyniku której jego gospodarstwo poniosło straty. Podatnik nie ubiegał się wówczas o kredyt preferencyjny, ponieważ nie pozwalała mu na to sytuacja finansowa. Podkreślił, że wspólnie z córką spłaca kredyt w wysokości 130.000 zł uzyskany na zakup domu, a także pożyczki w banku i u osób prywatnych. Wskazał też na trudności ze zbytem płodów rolnych i wydatki na zakup materiałów do naprawy drogi dojazdowej do gospodarstwa. Podniósł, że jego pole jest częściowo zalewane w okresie obfitych opadów deszczu wskutek nieoczyszczania przez gminę urządzeń melioracyjnych w pobliżu rzeki.

Utrzymując w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, SKO podkreśliło, że decyzja w sprawie ulgi w spłacie zaległości podatkowej jest, oparta na uznaniu administracyjnym co oznacza, że organ nie ma obowiązku uwzględnienia wniosku złożonego w tym przedmiocie. Zdaniem organu odwoławczego podatnik nie wykazał, by w jego przypadku wystąpiły przesłanki umożliwiające zastosowanie art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. W szczególności wystarczającym argumentem za umorzeniem zaległości nie mogła być okoliczność poniesienia straty w płodach rolnych spowodowana powodzią w 2010 r. SKO zwróciło uwagę, że podatnik zgłosił fakt zalania, ale nie złożył oświadczenia o produkcji za okres trzech lat poprzedzających rok, w którym wystąpiły szkody lub też oświadczenia o średnich plonach, średnich cenach i kosztach nieponiesionych w gospodarstwie, które były warunkiem spisania przez Gminną Komisję protokołu z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym. Organ odwoławczy zaznaczył również, że rolnik prowadzący działalność rolniczą powinien uwzględniać nie tylko osiągane zyski, ale także liczyć się z możliwością wystąpienia strat. Ponadto wnioskodawca zaciągając kredyt na zakup nieruchomości powinien był uwzględniać także wydatki związane z daninami publicznymi. Nie może bowiem oczekiwać, że spłacając zadłużenie wobec banku, z pominięciem spłaty zaległości podatkowej, uzyska ulgę w postaci umorzenia tej zaległości.

Organ odwoławczy wskazał ponadto, że prócz rozpatrywanego wniosku podatnik wniósł również o umorzenie zaległości podatkowej z tytułu II raty podatku rolnego za 2011 r. Wniosek ten został już rozpoznany – decyzją z [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. nr [...] z [...] w sprawie odmowy umorzenia tej zaległości. Decyzja SKO została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

W skardze do WSA w Łodzi podatnik zarzucił, że organy podatkowe wydając decyzje nie wzięły pod uwagę jego sytuacji finansowej spowodowanej powodzią w 2010 r., konieczności spłaty kredytu bankowego, a także nakładów jakie poniósł na prowadzenie gospodarstwa. W ocenie skarżącego organy nie uwzględniły także faktu, że poza nim z gospodarstwa utrzymują się również jego córka, żona oraz kuzyn K.C. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o umorzenie rat podatku rolnego za 2011 r.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej organ podatkowy, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

Postępowanie w przedmiocie udzielenia umorzenia zaległości podatkowej składa się z dwu faz. W pierwszej organ ustala czy spełniona została którakolwiek z przesłanek wymienionych w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, t.j. czy za udzieleniem ulgi przemawia ważny interes podatnika lub interes publiczny. Stwierdzenie, że żadna z tych przesłanek nie występuje, oznacza konieczność wydania decyzji odmawiającej przyznanie wnioskowanej ulgi.

Interes podatnika lub publiczny nie mają definicji ustawowej. W literaturze wskazuje się, że "interes podatnika" to pewien stan oczekiwania, określona potrzeba zachowania posiadanych już korzyści lub wyczekiwania na pojawienie się pewnego dobra. Przez "interes publiczny" natomiast należy rozumieć dyrektywę postępowania, nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej (jednostka samorządu terytorialnego), takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego itp.

W orzecznictwie sądów administracyjnych zarysowało się kilka poglądów definiujących pojęcie ważnego interesu podatnika. W wyroku z dnia 22 kwietnia 1999 r. (SA/Sz 850/98, POP 2000, nr 6, poz. 168) za "ważny interes podatnika" Naczelny Sąd Administracyjny uznał sytuację, w której z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków, podatnik nie jest w stanie uregulować zobowiązań podatkowych. W ocenie NSA oznacza to utratę możliwości zarobkowania lub utratę majątku.

W innym wyroku z dnia 10 marca 2009 r., I FSK 31/08, LEX nr 537191, NSA uznał, że "Pojęcia ważnego interesu podatnika nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków, a w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego lub członków najbliższej rodziny (koszty leczenia). W związku z tym w postępowaniu podatkowym wszczętym wnioskiem podatnika o przyznanie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych szczególny nacisk winien być położony na analizę sytuacji rodzinnej podatnika".

Przesłanki umorzenia (a więc ważny interes podatnika i interes publiczny) należy oceniać nie tylko w kontekście osobistej sytuacji majątkowej podatnika, lecz także z uwzględnieniem związku zachodzącego pomiędzy obniżeniem zdolności płatniczej a zajściem wypadków powodujących i uzasadniających niemożność zapłaty (por. wyrok NSA z dnia 26 listopada 1999 r., I SA/Łd 13/98, LEX nr 41054).

Ustalenie, że za umorzeniem przemawia ważny interes podatnika lub interes publiczny, oznacza przejście do drugiej fazy postępowania w przedmiocie udzielenia ulgi. Nie stanowi ona jednak automatycznego uwzględnienia wniosku podatnika. W tym zakresie zastosowanie ma bowiem instytucja "uznania administracyjnego", która daje organowi możliwość nieuwzględnienia wniosku nawet w sytuacji spełnienia przesłanek określonych w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej.

"Uznanie administracyjne" nie oznacza jednak całkowitej i nieograniczonej swobody w rozstrzyganiu spraw. Każdorazowo bowiem odmowa uwzględnienia wniosku o udzielenie ulgi - przy spełnieniu przesłanek do jej udzielenia - wymaga wyważenia pomiędzy owymi przesłankami, a powszechnie akceptowalnymi zasadami społecznymi: sprawiedliwością, równością, czy obowiązkiem ponoszenia kosztów funkcjonowania wspólnoty przez jej członków. Wyważenie, to w gruncie rzeczy przyjęcie, wykazanie, które z wyżej wskazanych zasad mogą mieć pierwszeństwo przed ważnym interesem podatnika albo w ramach interesu publicznego, które z nich warstwie aksjologicznej są "ważniejsze".

Negatywne rozstrzygnięcie, szczególnie podjęte w ramach uznania administracyjnego, powinno być przekonująco, wyczerpująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

Istotą uznania jest to, że ustawodawca, wprowadzając do przepisu pojęcie nieostre, przerzuca na władzę wykonawczą konieczność wypełnienia hipotezy normy prawnej konkretną treścią. Odmienne postępowanie, a w szczególności brak argumentów przemawiających za odmową umorzenia zaległości podatkowych, narusza zasady postępowania podatkowego, a zwłaszcza: zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych oraz zasadę przekonywania strony (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 2005 r., FSK 2211/04, LEX nr 154626).

W niniejszej sprawie Wójt Gminy W. nie stwierdził wprost, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, t.j. brak ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Za organ pierwszej instancji pogląd taki wyraziło natomiast SKO w S. na 2 i 3 stronie zaskarżonej decyzji, stwierdzając, że podniesione przez skarżącego argumenty o skutkach powodzi i podtopień w roku 2010, i poniesionych w związku z tym stratach w płodach rolnych, nie stanowią wystarczającej przesłanki do umorzenia zaległości podatkowej.

W ocenie Sądu, gdyby nawet przyjąć węższą definicję ważnego interesu podatnika, to powódź - na którą powołuje się strona - należy uznać jako zdarzenie o charakterze losowym, którego skutki można jedynie częściowo odwrócić. Aby stwierdzić czy w sprawie zaistniał ważny interes podatnika, należy zatem wykazać czy z powodu tego zdarzenia podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych.

Zauważyć należy również, że wniosek skarżącego o udzielenie ulgi, był przez niego uzasadniony trudną sytuacją materialną wynikającą z powodzi. Treść tego wniosku warunkuje zakres postępowania – jeśli więc podatnik powołuje się na trudną sytuację materialną, organ administracji powinien ustalić wysokość dochodów i wydatków podatnika, a także posiadany majątek, po to aby stwierdzić, czy sytuacja materialna rzeczywiście przemawia za przyznaniem ulgi.

Tymczasem w decyzjach obu instancji organy nawet nie próbowały ocenić wartości straty, na którą wskazuje skarżący, a także wpływu jaki uszczerbek ten mógł spowodować w zakresie możliwości płatniczych strony. Nie ustaliły również jakimi dochodami dysponował podatnik na dzień podejmowania decyzji odmawiającej przyznania ulgi. Wójt Gminy W. wskazał jedynie, że szacunkowy dochód z jego gospodarstwa w roku 2010 wyniósł 11.115,05 zł, zaś przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przel. za 2010 r. wynosił 2.278 zł. Kolegium natomiast wymieniło jedynie tę pierwszą kwotę. Nie wiadomo zatem jakie są faktyczne dochody podatnika. Organy nie wskazały także jakimi miesięcznymi wydatkami był obciążony skarżący, co w efekcie nie pozwala na dokonanie oceny czy wniosek podatnika jest uzasadniony jego ważnym interesem, czy też nie.

Zasadniczym argumentem przemawiającym za odmową przyznania ulgi była okoliczność nieskorzystania przez skarżącego z możliwości uzyskania preferencyjnego kredytu. Nie rozważono natomiast czy sytuacja finansowa podatnika będąca następstwem powodzi, mogła uniemożliwić mu zaciągnięcie takiego kredytu. Zwracał uwagę na to również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w uzasadnieniu wyroku z 15 czerwca 2012 r., I SA/Łd 185/12, którym uchylił decyzję SKO wydaną w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej skarżącego z tytułu II raty podatku rolnego za 2011 r.

Brak ustaleń we wskazanym zakresie spowodował naruszenie zasad: prawdy obiektywnej (art. 122 Ordynacji podatkowej) i zupełności postępowania podatkowego (art. 187 Ordynacji podatkowej), gdyż organy nie rozważyły okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy. Doprowadziło to w konsekwencji do uchybienia zasadzie swobodnej oceny dowodów (art. 191 Ordynacji podatkowej), gdyż przyjęty punkt widzenia nie jest ani przejrzysty, ani klarowny, co stanowi również wadę uzasadnienia decyzji (art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej).

Rozpoznając ponownie wniosek podatnika, organ zobowiązany będzie do dokonania szczegółowej oceny czy na podstawie art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej w sprawie zaistniała przesłanka do udzielenia ulgi. W tym celu organ ustali czy powódź, na którą powołuje się skarżący miała istotny wpływ na zmniejszenie jego możliwości płatniczych, a także czy sytuacja finansowa podatnika będąca następstwem powodzi, mogła uniemożliwić mu zaciągnięcie preferencyjnego kredytu. Organ ustali również jakie są dochody i wydatki skarżącego na dzień podejmowania decyzji.

Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U 153 poz.1270 z późn. zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.

P.Pij.