Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2920/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1., art. 64 ust .1 i 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1318
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzecznik Praw Pacjenta.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska, Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), Sędzia WSA Tomasz Stawecki, , Protokolant specjalista Ewa Sawicka-Bożek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2020 r. sprawy ze skargi M.sp. z o. o w K. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] października 2019 r. znak [...] w przedmiocie uznania praktyk za naruszające zbiorowe prawa pacjentów i nakazu ich zaniechania oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] października 2019 r., znak: [...] Rzecznik Praw Pacjenta (dalej: "Rzecznik", "organ") - na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 1 i 2 i art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1318 z późn. zm., dalej: "ustawa") - uznał praktyki stosowane przez M.spółka z o.o. z siedzibą w [...], (dalej: "Przychodnia", "Spółka" lub "podmiot leczniczy"), polegające na: 1) udostępnianiu dokumentacji medycznej jedynie na podstawie pisemnego wniosku (§ 8 ust. 2 Regulaminu organizacyjnego Spółki, rozdział III pkt 3.1 Procedury udostępniania dokumentacji medycznej); 2) udostępnianiu dokumentacji medycznej osobie upoważnionej przez pacjenta jedynie na podstawie pisemnego upoważnienia (rozdział III pkt 1.1 lit. c Procedury udostępniania, rozdział III pkt 3.3 Procedury udostępniania); 3) wymaganiu potwierdzenia odbioru dokumentacji medycznej podpisem odbierającego (rozdział III pkt 3.7 Procedury udostępniania); 4) określaniu terminu udostępniania dokumentacji medycznej terminem maksymalnym 7 dni roboczych, licząc od dnia złożenia wniosku (rozdział III pkt 3.4 Procedury udostępniania) - mające na celu ograniczenie prawa pacjentów do dokumentacji medycznej, o którym mowa w art. 23 ust. 1 i art. 26 ust. 1 ustawy - za naruszające zbiorowe prawa pacjentów i nakazał ich zaniechanie.

Wobec powyższego Rzecznik zobowiązał podmiot leczniczy do złożenia, w nieprzekraczalnym trzydziestodniowym terminie licząc od dnia otrzymania niniejszej decyzji, informacji o stopniu realizacji działań polegających na zmianie zasad udostępniania dokumentacji medycznej, o których mowa w pkt I sentencji niniejszej decyzji, które to działania są niezbędne do zaniechania stosowania rzeczonych praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów.

Rzecznik nadał zaskarżonej decyzji - pkt I - rygor natychmiastowej wykonalności.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W związku z pozyskanymi przez Rzecznika informacjami uprawdopodobniającymi naruszenie zbiorowych praw pacjentów, postanowieniem z [...] lipca 2019 r., Rzecznik wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów przez Spółkę.

Pismem z 16 lipca 2019 r. Rzecznik wystąpił do podmiotu leczniczego o przesłanie pisemnych informacji i wyjaśnień dotyczących: 1) liczby pacjentów, którym udzielono świadczeń zdrowotnych w Przychodni w okresie od 1 stycznia 2019 r. do dnia udzielenia odpowiedzi; 2) liczby wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej, które wpłynęły do Przychodni w okresie od 1 stycznia 2019 r. do dnia udzielenia odpowiedzi; 3) w jakich dniach i godzinach Przychodnia udostępnia dokumentację medyczną pacjentów; 4) w jakim terminie ww. dokumentacja jest udostępniana pacjentom; 5) w jakich formach Przychodnia udostępnia dokumentację medyczną; czy są to wszystkie formy określone w art. 27 ust. 1 ustawy; 6) w jakiej postaci Przychodnia prowadzi dokumentację medyczną, tj. w formie papierowej czy elektronicznej; jeżeli dokumentacja medyczna prowadzona jest częściowo elektronicznie poproszono o wskazanie rodzaju dokumentów sporządzanych w tej postaci; 7) jaka jest wysokość pobieranych opłat (brutto) za jedną stronę kopii, wydruku, wyciągu i odpisu dokumentacji medycznej oraz udostępnienie dokumentacji medycznej na informatycznym nośniku danych w okresie od 1 stycznia 2019 r. do dnia udzielenia odpowiedzi; jeżeli w tym okresie ww. opłaty uległy zmianie poproszono o wskazanie okresów ich obowiązywania; 8) czy pacjent wnioskujący o udostępnienie dokumentacji medycznej w dalszym ciągu jest zobowiązany do złożenia pisemnego wniosku w tym przedmiocie; 9) czy pacjent wnioskujący o udostępnienie dokumentacji medycznej jest zobowiązany do wskazania celu udostępnienia dokumentacji medycznej.

Dodatkowo zwrócono się do Spółki o przesłanie kopii: Regulaminu Organizacyjnego Przychodni, wykazu, o którym mowa w art. 27 ust. 4 ustawy, oraz wszystkich wewnętrznych procedur w zakresie prowadzenia, przechowywania bądź udostępniania dokumentacji medycznej obowiązujących w Przychodni.

W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 2 sierpnia 2019 r., Spółka wskazała, że: ad. 1) liczba pacjentów którym udzielono świadczeń zdrowotnych w Przychodni w okresie od 1 stycznia 2019 r. do dnia udzielenia odpowiedzi - wynosi 39 368; ad. 2) liczba wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej, które wpłynęły do Przychodni w okresie od 1 stycznia 2019 r. do dnia udzielenia odpowiedzi - 294; ad. 3) do ad 9) odpowiedzi znajdują się w załączonych do niniejszego pisma dokumentach; jednocześnie wskazano, że dokumenty zawierają aktualne informacje i zapisy uwzględniające zmiany wprowadzone ustawą z dnia 16 maja 2019 r. w tym, że informacja o wysokości opłaty oraz sposobie jej ustalenia jest jawna i udostępniana w lokalu zakładu leczniczego podmiotu.

Do ww. pisma załączono Regulamin Organizacyjny Przychodni oraz wykaz, o którym mowa w art. 27 ust 4 ustawy.

Pismem z 28 sierpnia 2019 r. Rzecznik Praw Pacjenta poinformował stronę o zgromadzeniu materiału w sprawie i na podstawie art. 10 § 1 k.p.a. pouczył o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, przed wydaniem rozstrzygnięcia, w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego pisma. Strona nie skorzystała z tego prawa.

W uzasadnieniu decyzji z [...] października 2019 r. Rzecznik podniósł, że Przychodnia jest zarejestrowana w Rejestrze podmiotów wykonujących działalność leczniczą prowadzonym przez Wojewodę [...] pod numerem księgi: [...]. Podmiot ten prowadzi działalność leczniczą w rodzaju "Ambulatoryjne świadczenie zdrowotne".

Zgodnie z § 8 ust. 2 Regulaminu Organizacyjnego Spółki: Udostępnienie jakiejkolwiek dokumentacji, o której mowa w niniejszym Regulaminie następuje jedynie na pisemny wniosek Pacjenta lub osoby, o której mowa w § 5 ust. 2, 4, 5 zapewniającym zachowanie poufności ochrony danych osobowych, ze wskazaniem celu przeznaczenia (np. potrzeby postępowań sądowych itp.). W myśl rozdziału III pkt 3.1 Procedury udostępniania: W celu uzyskania wyciągu, odpisu lub kopii dokumentacji medycznej pacjent, jego przedstawiciel ustawowy, lub osoba upoważniona przez niego, składa "Wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej" określający tożsamość pacjenta oraz rodzaj i zakres dokumentacji i sposób udostępnienia - Załącznik nr 1 do procedury. Zgodnie z rozdziałem III pkt 1.1 lit. c Procedura udostępniania M. w K. udostępnia dokumentację, niżej wymienionym osobom fizycznym, za życia pacjenta: osobie upoważnionej przez pacjenta, w pisemnym upoważnieniu dołączanym do dokumentacji medycznej jako oświadczenie. Zgodnie zaś z rozdziałem III pkt 3.3 Procedury udostępniania Wnioskodawca, który wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej złożył osobiście w M. w K. może upoważnić pisemnie określoną osobę do odbioru dokumentacji.

Natomiast zgodnie z rozdziałem III pkt 3.7 Procedury udostępniania - Wydanie kopii dokumentacji medycznej potwierdzone jest podpisem osoby odbierającej (pacjenta lub osoby upoważnionej) a wniosek dołączony do dokumentacji medycznej pacjenta, zgodnie zaś z rozdziałem III pkt 3.4 Procedury udostępniania Dokumentacja medyczna wydawana jest niezwłocznie, nie później niż w terminie do 7 dni roboczych, licząc od daty złożenia wniosku

Mając na uwadze powyższe ustalenia faktyczne Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że podstawę prawną decyzji stanowi art. 64 ust. 1 i 2 ustawy, zgodnie z którym, w przypadku wydania przez Rzecznika Praw Pacjenta decyzji o uznaniu praktyki za naruszające zbiorowe prawa pacjentów, nakazuje on jej zaniechanie i wskazuje działania niezbędne do usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów, wyznaczając terminy podjęcia tych działań. Decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. W ww. decyzji, Rzecznik Praw Pacjenta może nałożyć na podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizatora strajku obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów lub usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów.

W ocenie Rzecznika w niniejszej sprawie doszło do stosowania w podmiocie leczniczym praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy. Zgodnie bowiem z tym przepisem, przez praktykę naruszające zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest zbiorowym prawem pacjenta suma praw indywidualnych. Wskazał, że "zbiorowe prawa pacjentów" odnoszą się do tych praw, o których mowa w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz w przepisach szczególnych.

Dalej organ podniósł, że używając terminu "zbiorowych praw pacjentów" ustawodawca objął ochroną administracyjnoprawną prawa aktualnych i potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość - grupę zasługująca na szczególną ochronę. Tym samym ustanowił odrębny przedmiot ochrony, niezależny od ochrony praw indywidualnych pacjentów. Stwierdził, że o naruszeniu zbiorowych praw pacjentów można mówić wówczas gdy, skutki działań mogą zagrażać lub realizować się sferze każdego potencjalnego pacjenta znajdującego się w podobnych okolicznościach. Zatem dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów istotne jest ustalenie, czy konkretne działanie podmiotu leczniczego nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu.

Następnie Rzecznik wyjaśnił, że dla stwierdzenia bezprawności działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina podmiotu (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego) i stopień tej winy (umyślność bądź nieumyślność), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Bezprawność tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym, który obejmuje nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej, a także nakazy i zakazy wynikające z norm moralnych i obyczajowych określanych jako zasady współżycia społecznego. Zatem, do stwierdzenia bezprawności wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa.

Uzasadniając punkt I sentencji decyzji organ podkreślił, że za niezasadne i naruszające prawa pacjentów uznać należy procedury ustanawiające konieczność składania pisemnego wniosku w celu udostępnienia dokumentacji medycznej.

Podniósł, że zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy, pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. Wypadkową tego prawa jest możliwość składania wniosków o udostępnianie dokumentacji medycznej. Podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych powinien umożliwić składanie wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej w każdej formie, nie tylko pisemnej, w tym również w formie ustnej bądź za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej. Powyższe wynika z tego, że żaden przepis nie wskazuje w jakiej formie pacjent zobligowany jest do złożenia wniosku. Należy zatem przyjąć, że możliwa jest także forma ustna. Na tożsamym stanowisku stoją sądy administracyjne, jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracji w wyroku z dnia 4 grudnia 2018 r., sygn. akt II OSK 3024/185: "wprowadzenie regulacji formy złożenia żądania udostępnienia dokumentacji medycznej stanowi naruszenie zbiorowych praw pacjenta. Wybór formy żądania, w tym podstawowej - formy ustnej - należy do pacjenta".

Za niezasadne i naruszające prawa pacjentów Rzecznik uznał także procedury ustanawiające, że upoważnienie dla innej osoby do dokumentacji medycznej możliwe jest wyłącznie w formie pisemnej.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta. Ponownie wskazał, że dostęp do dokumentacji medycznej jest prawem pacjenta. W jego zaś imieniu prawo to może wykonywać w szczególności osoba upoważniona. Osoba upoważniona działa w imieniu pacjenta, a jej wyznaczenie nie stanowi przeszkody do dalszego, bezpośredniego korzystania z omawianego prawa przez samego pacjenta. Prawo osób upoważnionych do dokumentacji medycznej jest więc prawem pochodnym od prawa przysługującemu pacjentowi

Stosownie natomiast do § 8 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 9 listopada 2015 r. w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania dalej "Rozporządzenie", w dokumentacji medycznej wewnętrznej zamieszcza się lub dołącza do niej oświadczenie pacjenta o upoważnieniu do uzyskiwania dokumentacji, ze wskazaniem imienia i nazwiska osoby upoważnionej. W przypadku gdy pacjent nie złożył oświadczenia adnotację o tym zamieszcza się w dokumentacji indywidualnej wewnętrznej.

W konsekwencji Rzecznik podkreślił, że żaden przepis prawa nie daje podstaw do wprowadzenia ograniczenia sposobu udzielenia upoważnienia jedynie do pisemnej formy tego dokumentu. Organ stwierdził, że upoważnienie w formie pisemnej należy dołączyć do dokumentacji medycznej pacjenta jednak pacjent może upoważnić inną osobę do dostępu do swojej dokumentacji medycznej także ustnie - wtedy pracownik przyjmujący upoważnienie powinien odnotować ten fakt w dokumentacji medycznej. Powyższe stanowisko potwierdza także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 1 września 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 1189/15. Sąd bowiem stwierdził, że "Ustawa oprawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta nie uzależnia ważności lub skuteczności upoważnienia do dokumentacji medycznej od wymogu innej formy szczególnej, a nawet wymogu formy pisemnej. Oznacza to, że przedmiotowe upoważnienie może być udzielone nawet ustnie np. w obecności lekarza. Negowanie ważności pisemnego upoważnienia do dokumentacji medycznej i stawianie wymogu formy aktu notarialnego wbrew brzmieniu ustawy jest bezzasadne i niedopuszczalne."

Zdaniem Rzecznika, ograniczeniem dostępu do dokumentacji medycznej jest również stosowanie wymogu podpisania odbioru udostępnionej dokumentacji medycznej. Może to dotyczyć w szczególności osób niepełnosprawnych, które z powodu swojego stan zdrowia nie są w stanie złożyć podpisu przy odbiorze tejże dokumentacji.

W ocenie Rzecznika, naruszające prawa pacjenta jest również udostępnianie dokumentacji medycznej pacjentom w terminie określonym - i to nawet jeżeli termin ten jest terminem maksymalnym. Zgodnie bowiem z § 78 ust. 1 Rozporządzenia udostępnienie dokumentacji medycznej ma nastąpić bez zbędnej zwłoki. Tym samym za niezasadne i naruszające prawa pacjentów uznać należy procedury ustanawiające 3 lub 7 dni roboczych na udostępnienie tejże dokumentacji. Tego rodzaju postanowienia nie znajdują uzasadnienia w przepisach prawa, w tym w ustawie. Tak też wskazano w ww. wyroku. Rzecznik podkreślił, że realizacja prawa do dostępu do dokumentacji medycznej nie może być w żaden sposób pacjentom ograniczana, czy utrudniana przez podmiot leczniczy. Prawo to służy bowiem nie tylko ochronie zdrowia, ale często decyduje o ochronie życia (nagła operacja, konieczność kontynuowania ściśle określonego leczenia, opisanego w dokumentacji medycznej).

Organ stwierdził, że bezsporne jest w niniejszej sprawie, iż podmiot leczniczy udostępnia dokumentację medyczną jedynie na podstawie pisemnego wniosku, którego wzór określił w Procedurze udostępniania, udostępnia dokumentację medyczną pacjenta osobie upoważnionej jedynie w przypadku złożenia upoważnienia w formie pisemnej, wymaga pisemnego potwierdzenia odbioru dokumentacji medycznej oraz określa termin maksymalny na jej udostępnienie. Rzecznik podniósł, że nie można jednak od pacjenta wymagać więcej niż wskazują na to przepisy prawa. Wskazał przy tym, że samo przygotowanie formularza upoważnienia czy też formularza wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej - stanowiących pomoc czy ułatwienie dla pacjenta - jest możliwe, jednak jego wypełnienie nie może być obligatoryjne.

Organ podkreślił, że powyższe zasady udostępniania dokumentacji medycznej, obowiązujące w podmiocie leczniczym, zostały wprowadzone na podstawie postanowień Regulaminu a także Procedury udostępniania, a tym samym ich ustanowienie w akcie wewnętrznym przemawia za zorganizowanym charakterem zachowania, mającego na celu ograniczenie prawa pacjentów do dokumentacji medycznej. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2014 r., sygn. II OSK 1305/13 (...) wprowadzenie nakazów, zakazów, ograniczeń w formie czynności organizacyjnych (ogłoszeń) stanowi bezprawne zorganizowane działania naruszające zbiorowe prawa pacjentów. Indywidualne zachowania pacjentów nie mogą uzasadniać bezprawnie zorganizowanych działań naruszających zbiorowe prawa pacjentów.

Dyspozycja art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy, wskazuje na zorganizowany charakter działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które mają na celu pozbawienie praw pacjentów. Przesłanka zachowania zorganizowanego kładzie nacisk przede wszystkim na zaplanowanie czegoś i przeprowadzenia jakiegoś działania lub powstrzymanie się od jakiegoś działania. Stosowanie przedmiotowych praktyk przez Spółkę nie jest adresowane do konkretnej osoby lecz jest wymierzone w każdego potencjalnego pacjenta.

W konsekwencji Rzecznik stwierdził, że ze wskazanych okoliczności jednoznacznie wynika, iż w sprawie ziściły się przesłanki wymienione w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy, co obliguje Rzecznika Praw Pacjenta do uznania rzeczonej praktyki jako naruszającej zbiorowe prawa pacjentów.

Odnosząc się do pkt II sentencji niniejszej decyzji, Rzecznik wyjaśnił, że zgodnie z art. 64 ust. 2 ustawy, Rzecznik Praw Pacjenta może nałożyć na podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizatora strajku, obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów lub usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów. Dlatego też zobowiązano podmiot leczniczy do złożenia informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania stosowania rzeczonych praktyk, które naruszają zbiorowe prawa pacjentów.

Skargę na ww. decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z [...] października 2019 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M.spółka z o.o. z siedzibą w K., zarzucając naruszenie:

1) art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż Skarżący dopuściła się praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów, w sytuacji gdy Skarżący nie dopuścił się naruszenia praw pacjentów, gdyż zachowanie Skarżącego nie wypełnia dyspozycji przedmiotowego przepisu, albowiem nie można mu przypisać przymiotu bezprawnego i zorganizowanego działania;

2) art. 64 ust. 1 i ust. 2 ustawy poprzez nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności na czynność, która została wykonana przez Skarżącego przed dniem wydania zaskarżonej decyzji;

3) art. 64 ust. 3 ustawy poprzez jego niezastosowanie i wydanie decyzji w sytuacji, gdy organ powziął wiadomość, iż skarżący nie stosuje praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów do dokumentacji medycznej, a nadto w świetle poinformowania Rzecznika o zmianie Regulaminu Organizacyjnego przez skarżącego;

4) art. 23 ust. 1 ustawy i art. 26 ust. 1 ustawy poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie w oparciu o wadliwą wykładnię, iż Skarżący dopuścił się naruszenia praw pacjenta do dokumentacji medycznej polegające na ograniczeniu pacjentowi prawa do dokumentacji medycznej, w sytuacji gdy Skarżąca w wykonaniu swoich ustawowych obowiązków chroniła wyłącznie dane osobowe swoich pacjentów zgodnie z dyspozycją art. 23 ust. 2 Ustawy, Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (dalej jako: RODO), a także art. 40 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty.

Ponadto Spółka zarzuciła naruszenie:

1) art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) poprzez nie wydanie decyzji o umorzeniu postępowania;

2) art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez wydanie decyzji, która była niewykonalna w dniu jej wydania, a jej niewykonalność ma charakter trwały;

3) art. 7, 8, 9, 10, 11 i 77 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i wydanie zaskarżonej decyzji bez wzięcia pod uwagę interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (pacjentów), jak też poprzez błędy w ustaleniach wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz zastosowania przepisów prawa wobec Skarżącego, a także poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób, który podważa zaufanie obywatela do organów władzy publicznej i stoi w całkowitej sprzeczności z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

W oparciu o powyższe zarzuty Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła szczegółowe stanowisko na poparcie zarzutów skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, pełnomocnik organu oświadczył, że do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie wpłynęła od strony skarżącej dokumentacja dotycząca usunięcia przedmiotowych naruszeń.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a.

W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie wystąpiły, wobec czego skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Rzecznika Praw Pacjenta z [...] października 2019 r. wydana na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, uznająca opisane w pkt I sentencji praktyki - stosowane przez podmiot leczniczy - za naruszające zbiorowe prawa pacjentów do wglądu do dokumentacji medycznej a także zobowiązująca ww. Przychodnię do złożenia w zakreślonym terminie informacji o stopniu realizacji nałożonych obowiązków (pkt II). W pkt III decyzji nadano rygor natychmiastowej jej wykonalności.

Przed przystąpieniem do szczegółowych rozważań podkreślić należy, że do jednego z podstawowych praw pacjentów należy prawo dostępu do dokumentacji medycznej. Zgodnie bowiem z art. 23 ust. 1 ustawy, pacjent ma prawo dostępu do dokumentacji dotyczącej jego zdrowia oraz udzielanych mu świadczeń zdrowotnych. Prawu temu odpowiada obowiązek podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych udostępnienia dokumentacji medycznej pacjentowi, ustanowiony w art. 26 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Organ zasadnie – w ocenie Sądu – w prawidłowo ustalonych okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, stwierdził naruszenie prawa pacjentów polegające na wprowadzeniu ograniczeń w dostępie do dokumentacji medycznej i zastosował art. 64 ust. 1 i 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 64 ust. 1 i 2 cyt. ustawy w przypadku wydania decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów Rzecznik nakazuje jej zaniechanie lub wskazuje działania niezbędne do usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów, wyznaczając terminy podjęcia tych działań. Decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowych. Art. 59 ust. 1 pkt 1 ustanawiający hipotetyczny stan faktyczny naruszenia zbiorowych praw pacjentów stanowi, że wypełnienie tego hipotetycznego stanu faktycznego wymaga wystąpienia dwóch zasadniczych elementów: - po pierwsze, wystąpienie bezprawnego działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, którego następstwem jest pozbawienie lub ograniczenie praw pacjentów, - po drugie, działanie lub zaniechanie, w szczególności jest podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowych.

Wystąpienie pierwszego elementu hipotetycznego stanu faktycznego związane jest z wykonaniem ciążących na podmiocie udzielającym świadczeń zdrowotnych obowiązków. Jednym z obowiązków podmiotów leczniczych jest obowiązek udostępnienia dokumentacji medycznej pacjentowi.

Sąd ocenia uzasadnienie zaskarżonej decyzji jako to, które w pełni odpowiada dyspozycji przepisu art. 107 § 3 k.p.a., tak w zakresie opisu stanu faktycznego sprawy jak i omówienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

Wbrew zarzutom skargi nie doszło, w okolicznościach niniejszej sprawy, do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego - art. 7, 8, 10, 11, 77 k.p.a. Organ podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy. Przeprowadził postępowanie dowodowe w oparciu o prawidłowo zebrany materiał dowodowy. Ten oparty został w szczególności na wyjaśnieniach samego podmiotu leczniczego.

Sąd przychyla się do stanowiska Rzecznika, że realizacja prawa pacjenta do dostępu do dokumentacji medycznej nie może być w żaden sposób ograniczona bądź utrudniona przez podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych.

Tymczasem, z Regulaminu Organizacyjnego ww. Spółki oraz Procedury udostępniania dokumentacji medycznej - obowiązujących jednocześnie w podmiocie leczniczym wynika, że stosowane były praktyki polegające na: 1) udostępnieniu dokumentacji medycznej jedynie na podstawie pisemnego wniosku; 2) udostępnieniu dokumentacji medycznej osobie upoważnionej przez pacjenta na podstawie pisemnego upoważnienia; 3) wymaganiu potwierdzenia odbioru dokumentacji medycznej podpisem odbierającego; 4) określaniu terminu udostępniania dokumentacji medycznej terminem maksymalnym 7 dni roboczych, licząc od dnia złożenia wniosku.

Powyższe - jak słusznie zauważył organ - jest niezgodne z art. 26 ust. 1 ustawy, w którym nie została wskazana szczególna forma udostępniania dokumentacji (np. na wniosek) czy też szczególna forma upoważnienia osoby wskazanej przez pacjenta bądź przedstawiciela ustawowego.

Wskazać również należy, że w § 8 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania określono, że w dokumentacji medycznej indywidualnej wewnętrznej zamieszcza się lub dołącza do niej: oświadczenie pacjenta o upoważnieniu osoby bliskiej do uzyskiwania dokumentacji, ze wskazaniem imienia i nazwiska osoby upoważnionej, albo oświadczenie o braku takiego upoważnienia.

Ponadto, w przypadku odbioru dokumentacji przez osobą upoważnioną nie jest wymagane ustawowo złożenie pisemnego upoważnienia do wydania dokumentacji. Upoważnienie do dokumentacji medycznej jest czynnością prawną, której treścią jest oświadczenie woli pacjenta upoważniające wskazaną przez niego osobę do jego dokumentacji medycznej w zakresie i formie wskazanej w ustawie. Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta nie uzależnia ważności lub skuteczności upoważnienia do dokumentacji medycznej od wymogu jakiejś formy szczególnej, a nawet wymogu formy pisemnej. Oznacza to, że przedmiotowe upoważnienie może być udzielone nawet ustnie np. w obecności lekarza. W konsekwencji należy stwierdzić, że prawo wglądu do dokumentacji medycznej nabywa konkretna osoba na podstawie upoważnienia złożonego przez pacjenta nawet ustnie. Udostępnienie dokumentacji medycznej może nastąpić np. poprzez: wgląd w siedzibie świadczeniodawcy, poprzez sporządzenie wyciągów, odpisów lub kopii, a także poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeśli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji. Pacjent ma prawo dokonać wyboru formy udostępnienia mu swojej dokumentacji medycznej.

Ponadto w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. udostępnienie dokumentacji medycznej następuje "bez zbędnej zwłoki". Wprowadzenie więc przez podmiot leczniczy ograniczeń czasowych w dostępie do dokumentacji koliduje z ww. przepisem.

W konsekwencji stwierdzić należy, że do stwierdzenia bezprawności wystarczy, iż określone zachowanie koliduje z przepisami prawa.

Odnosząc się do zarzutów skargi, wskazać należy, że realizacja obowiązków nałożonych na placówkę medyczną (jako administratora danych) wynikająca z Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, "RPDO") a także art. 40 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty – nie może wprowadzać ograniczeń praw pacjenta wynikających z ustawy o Rzeczniku Praw Pacjenta. Sąd zgadza się ze stroną skarżącą, że obowiązkiem placówki medycznej jest prowadzenie działań zmierzających do ochrony danych osobowych pacjentów, jednakże nie można pominąć, że wdrażane procedury w tego rodzaju podmiotach, muszą mieć wprost umocowanie ustawowe (w tym w przepisach wykonawczych) a nie wynikać bezpośrednio z regulacji wewnętrznych tych podmiotów.

Biorąc pod uwagę powyższe, słusznie Rzecznik stwierdził, że w ww. podmiocie leczniczym w kontrolowanym okresie doszło do praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 26 i 23 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, poprzez bezprawne, wprowadzenie regulacji mających na celu pozbawienie pacjentów prawa do dostępu do dokumentacji medycznej lub ograniczenie tego prawa.

Kontrolowany w sprawie podmiot leczniczy niewątpliwie zaniechał podjęcia działań aby nie dopuścić do naruszeń ww. prawa.

Stosownie do art. 64 ust. 3 i 5 ustawy ciężar udowodnienia okoliczności zaprzestania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów spoczywa na podmiocie udzielającym świadczeń zdrowotnych.

W tych okolicznościach zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie.

W konsekwencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.