Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1074/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 170 i 171
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Kacprzak (spr.) Sędziowie NSA Joanna Runge - Lissowska NSA Marek Stojanowski Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Zakładu Energetycznego Spółka Akcyjna w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lutego 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1741/06 w sprawie ze skargi [...] Zakładu Energetycznego Spółka Akcyjna w R. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania uwłaszczeniowego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 lutego 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1741/06 oddalił skargę [...] Zakładu [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w R. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] Nr [...], w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania uwłaszczeniowego.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] nr [...], po rozpatrzeniu odwołania [...] Zakładu [...] Spółka Akcyjna w R., utrzymał w mocy decyzję Wojewody P. z dnia [...] nr [...] odmawiającą wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Wojewody R. z dnia [...] czerwca 1991 r. dotyczącą uwłaszczenia Centrali [...] "[...]" w W. działką nr [...] o powierzchni [...] m2 położoną w R. przy ul. [...]. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że działając na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464), Wojewoda R. decyzją z dnia [...] czerwca 1991 r., stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Centralę [...] "[...]" w W. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w R., oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] m2 oraz nieodpłatne nabycie własności pawilonu handlowego znajdującego się na tym gruncie.

Dnia 23 stycznia 2002 r. [...] Zakład [...] S.A., na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., złożył wniosek o wznowienie tego postępowania, podnosząc, że będąc stroną postępowania, bez własnej winy nie brał w nim udziału.

Wojewoda P. decyzją z dnia [...] odmówił wznowienia postępowania przyjmując, że Spółka nie posiada przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a., a w tym samym nie posiada legitymacji prawnej do żądania wznowienia postępowania uwłaszczeniowego.

Minister Budownictwa - po rozpatrzeniu odwołania [...] Zakładu [...] od powyższej decyzji - stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu swojego stanowiska Organ podzielił pogląd o braku legitymacji Spółki do żądania wznowienia postępowania, w świetle art. 28 k.p.a.

Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje, że przedmiotowa działka była własnością Skarbu Państwa i istniało ustanowione do tej działki prawo zarządu na rzecz uwłaszczonego przedsiębiorstwa (decyzja z dnia [...] czerwca 1981 r.). Odwołująca się Spółka nie posiada natomiast żadnych praw rzeczowych do działki lub jej części, a także nie posiada prawa zarządu. Równocześnie organ II instancji wyjaśnił, że decyzja uwłaszczeniowa nie obejmuje urządzeń stacji "trafo", które mogły stanowić własność skarżącego. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt. I SA 1796/02 z dnia 16 kwietnia 2004 r., dotyczącym odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody R. z dnia [...] czerwca 1991r., w którym Sąd podzielił pogląd organu, że kwestionowana decyzja uwłaszczeniowa nie obejmowała urządzeń a dotyczyła jedynie gruntu i budynku. Oznacza to zaś, że wnioskodawca nie posiada przymiotu strony w rozumieniu art. 28 kpa, a tym samym nie posiada legitymacji prawnej do żądania wznowienia postępowania uwłaszczeniowego. Mając powyższe na uwadze, organ II instancji decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody P..

[...] Zakład [...] złożył skargę na decyzję Ministra Budownictwa podnosząc, że ustalenia, iż skarżący nie zarządzał przedmiotem podlegającym uwłaszczeniu, wskutek czego słusznie nie brał udziału w postępowaniu uwłaszczeniowym, jest dowolne. W materiałach sprawy znajduje się bowiem protokół przekazania stacji transformatorowej jako środka trwałego z dnia 30 grudnia 1982 r., który jest wystarczający do przekazania zarządu składnikiem ogólnonarodowego mienia państwowego pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej. Przekazana stacja transformatorowa składa się, zdaniem strony skarżącej, z części budowlanej i elektrycznej, a część budowlana to m.in. odrębne fundamenty pomieszczeń, trwałe przegrody budowlane, oddzielny wjazd z podjazdem. Skarżąca spółka podniosła, że skoro na mocy art. 49 Kodeksu cywilnego urządzenia tj. stacja transformatorowa nie jest częścią składową budynku, to organ powinien był w oparciu o opinię biegłego ustalić, co w istocie jest stacją transformatorową, bo jeżeli prawdziwe jest twierdzenie skarżącego, że w skład stacji wnętrzowej wchodzi część budowlana, to nie będąc częścią składową budynku nie powinna ona być przedmiotem uwłaszczenia na rzecz właściciela budynku. Jeżeli zaś skarżący zarządzał tą częścią ogólnonarodowego mienia państwowego, która nie powinna być uwłaszczana z całością, to jako współzarządca powinien on być stroną postępowania uwłaszczeniowego, a ponadto ta część mienia, która była w jego zarządzie, a nie stanowiła części składowej nieruchomości, nie powinna być przedmiotem uwłaszczenia na rzecz osoby trzeciej.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż istotne w rozpoznawanej sprawie jest ustalenie, czy [...] Zakłady [...] posiadały przymiot strony w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości lub posiadają tytuł prawnorzeczowy do przedmiotowej nieruchomości dający im przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a., ponieważ tylko wystąpienie jednej z tych sytuacji uprawniałoby stronę skarżącą do skutecznego złożenia wniosku o wznowienie postępowania uwłaszczeniowego.

Skoro przedmiotowy grunt stanowił w dniu 5 grudnia 1990 r. własność Skarbu Państwa, a strona skarżąca nie potrafiła przedstawić innych dokumentów niż znajdujące się w aktach sprawy, które dowodzić mogłyby, iż w powyższej dacie grunt ten znajdował się w jej zarządzie, to nie można - w ocenie Sądu - przyjąć, że ma ona przymiot strony oraz że jest legitymowana do skutecznego żądania wznowienia postępowania uwłaszczeniowego. Prawidłowo organ ustalił także, że w świetle zebranego materiału strona skarżąca nie posiadała na dzień 5 grudnia 1990 r. żadnych praw rzeczowych w stosunku do przedmiotowego gruntu. Oznacza to brak podstaw do uznania, że decyzja Wojewody R. z dnia [...] czerwca 1991 r. naruszyła jakieś prawa strony skarżącej.

Rozpatrując przedstawioną sprawę Sąd w pełni podzielił stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 kwietnia 2004 r. sygn. akt I SA 1796/02, w którym Sąd ten oddalił skargę [...] Zakładów [...] Spółki Akcyjnej w R. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej oraz przywołany w nim pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty w wyroku z dnia 9 listopada 2000 r. sygn. akt I SA 1451/99 LEX nr 55316, zgodnie z którym stosownie do art. 49 k.c., będącego wyjątkiem od zasady przewidzianej w art. 47 § 2 k.c., stacja "trafo" nie należy do części składowych gruntu, jeżeli wchodzi w skład przedsiębiorstwa. Podkreślić należy, że właśnie fakt, iż stacja "trafo" nie była częścią składową gruntu, nie jest wymieniona w decyzji uwłaszczeniowej oraz to, że decyzja uwłaszcza inny podmiot niż strona skarżąca, nakazuje przyjąć, że [...] Zakłady [...] Spółka Akcyjna w R. nie miały przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. w postępowaniu dotyczącym uwłaszczenia Centrali [...] "[...]" w W..

[...] Zakład [...] S.A. w R. złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku zarzucając naruszenia przepisów postępowania, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "P.p.s.a."), przez oddalenie skargi mimo naruszenia przez stronę przeciwną przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 84 § 1 k.p.a. przez zaniechanie uzyskania opinii biegłego i nieuprawnione samodzielne wykluczenie, że stacja transformatorowa [...] nie składa się z części budowlanej obejmującej odrębne fundamenty pomieszczeń, trwałe przegrody budowlane, odrębny wjazd itp.;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 133 P.p.s.a. przez dowolne ustalenie, że zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia stanu faktycznego oraz dokonanie samodzielnego wykluczenia, że stacja transformatorowa [...] nie składa się z części budowlanej obejmującej odrębne fundamenty pomieszczeń, trwałe przegrody budowlane, odrębny wjazd itp.; oraz sprzeczne z treścią protokołu z dnia 30 grudnia 1982 r. przyjęcie, że w całości na prawdzie polega oświadczenie z dnia 20 czerwca 1991 r. będące podstawą uwłaszczenia.

Wskazując na powyższe strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zastępstwa prawnego w wysokości stawki minimalnej. R. K., uczestnik postępowania wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej podzielając pogląd Sądu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Przede wszystkim należy zaznaczyć, że prawomocnym wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2004 r. sygn. akt I SA 1796/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] Zakładu [...] S.A. w R. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej. W uzasadnieniu zaś tego orzeczenia przyjęto, że Spółka na dzień 5 grudnia 1990 r. nie posiadała żadnych praw rzeczowych w stosunku do przedmiotowego gruntu, co w przeciwnym przypadku predysytnowałoby ja do uczestniczenia w postępowaniu zakończonym decyzją uwłaszczeniową. Ponadto, fakt, iż stacja trafo nie była częścią składową gruntu i nie była wymieniona w decyzji uwłaszczeniowej oraz to, że decyzja uwłaszcza inny podmiot niż właściciel stacji, nakazuje przyjąć, że Spółka nie miała przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. w postępowaniu uwłaszczeniowym, a tym samym nie może żądać wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej.

Okoliczność powyższa, tj. wydanie przedstawionego wyroku ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy w świetle art. 170 i 171 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 170 tej ustawy, orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Zatem prawomocność materialna - bo o takiej mowa w cytowanym przepisie - dotyczy skutków rozstrzygnięcia ze względu na treść zawartą w orzeczeniu sądowym. Ratio legis art. 170 P.p.s.a. polega na tym, że gwarantuje ona zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy. Moc wiążąca określona w tym przepisie w odniesieniu do sądów oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana. Skutkiem zaś zasady mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia jest to, że przesądzenie we wcześniejszym wyroku kwestii o charakterze prejudycjalnym oznacza, że w postępowaniu późniejszym ta kwestia nie może być już w ogóle badana.

Istotą zaś niniejszej sprawy jest ocena, czy [...] Zakład [...] S.A. miał przymiot strony w postępowaniu uwłaszczeniowym, co legitymowałoby go także do żądania wznowienia tegoż postępowania. Kwestia ta jednakże była już przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który w prawomocnym, powołanym wyżej, wyroku przesądził brak przedmiotowej legitymacji tego Zakładu, w tym samym postępowaniu uwłaszczeniowym zakończonym ostateczną decyzją z dnia [...] czerwca 1991 r. Stąd zważywszy na treść cyt. art. 170 P.p.s.a. należy przyjąć, iż powyższe stanowisko jest wiążące również w obecnie rozpoznawanej sprawie.

Owo związanie oceną w zakresie braku legitymacji Spółki do występowania w toku postępowania uwłaszczeniowego w trybie zwykłym, a zatem i do żądania wznowienia tego postępowania wynika z art. 171 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Wprawdzie powaga rzeczy osądzonej obejmuje sentencję orzeczenia, jednak biorąc pod uwagę, że istota sądowej kontroli wyraża się w ocenie prawnej, ta zaś wyrażona jest w uzasadnieniu, to na zakres powagi rzeczy osądzonej w rozumieniu art. 171 P.p.s.a. wskazują motywy wyroku. Skoro zatem w uzasadnieniu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2004 r. jako motywy oddalenia skargi wskazano brak legitymacji [...] Zakładu [...] do występowania na prawach strony w postępowaniu uwłaszczeniowym w trybie zwykłym i ten brak był przyczyną odmowy przez organ wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] czerwca 1991 r. na wniosek tego Zakładu, to stanowisko to korzysta z powagi rzeczy osądzonej, także co do braku uprawnienia tego Zakładu do żądania wznowienia postępowania zakończonego tą decyzją.

Trafnie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił wniesioną skargę, choć zbędne było dokonywanie ponownej oceny kwestii legitymacji Spółki poza powołaniem się na stanowisko zawarte w wyroku tegoż Sądu z dnia 16 kwietnia 2004 r. sygn. akt I SA 1796/02.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.