Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 523/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2016-02-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 23a, art. 30 ust. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 lutego 2016 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] z dnia [...] 2015 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze – po rozpatrzeniu odwołania J. B. od decyzji nr [...] wydanej z upoważnienia Marszałka Województwa L. przez Kierownika Oddziału do Spraw Świadczeń Rodzinnych w Ramach Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Regionalnego Ośrodka P. Społecznej w L. z dnia [...] stycznia 2015 r., znak [...] w przedmiocie uznania świadczeń rodzinnych wypłaconych J. B. w postaci zasiłku rodzinnego na dziecko - A. B., w okresie od dnia [...] maja 2011 r. do dnia [...] października 2011 r., w łącznej wysokości [...] zł, za świadczenia nienależnie pobrane – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia [...] października 2010 r., znak [...] Naczelnik Wydziału Spraw Społecznych Urzędu Miasta Ł. – działając z upoważnienia Burmistrza Miasta Ł. – przyznał J. B. zasiłek rodzinny na dziecko do 5 lat, tj. na A. B., w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od dnia [...] listopada 2010 r. do dnia [...] października 2011 r.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2013 r., znak [...] Kierownik Oddziału do Spraw Świadczeń Rodzinnych w Ramach Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Regionalnego Ośrodka P. Społecznej w L. – działając z upoważnienia Marszałka Województwa L. – stwierdził, że w sprawie J. B. w okresach:

- od dnia [...] czerwca 2010 r. do dnia [...] sierpnia 2010 r.

- od dnia [...] maja 2011 r. do dnia [...] sierpnia 2011 r.

- od dnia [...] września 2011 r. do dnia [...] grudnia 2011 r.

- od dnia [...] stycznia 2012 r. do dnia [...] marca 2012 r.

- od dnia [...] kwietnia 2012 r. do dnia [...] kwietnia 2013 r.

mają zastosowanie wspólnotowe przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz [...].

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że przedmiotowe rozstrzygnięcie zapadło z uwagi na podjęcie pracy przez męża J. B. – P. B. w ww. okresach na terytorium [...].

Powołując się na powyższe postanowienie Naczelnik Wydziału Spraw Społecznych Urzędu Miasta Ł. – z upoważnienia Burmistrza Miasta Ł. – decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., znak [...] uchylił własną decyzję z dnia [...] października 2010 r. w okresach: od dnia [...] maja 2011 r. do dnia [...] sierpnia 2011 r., od dnia [...] września 2010 r. do dnia [...] października 2011 r.

W piśmie z dnia [...] września 2014 r. Regionalny Ośrodek P. Społecznej w L. wezwał J. B. - w związku z wykonywaniem pracy zarobowej przez jej męża P. B. na terenie [...] - do uzupełnienia w terminie 14 dni wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko A. B. w okresie zasiłkowym [...] o dodatkowe dokumenty i informacje, w tym m.in. zaświadczenie lub oświadczenie o dochodach uzyskanych przez P. B. na terenie [...]. Jednocześnie poinformowano stronę, że niedostarczenie wymaganych dokumentów w wyznaczonym terminie spowoduje pozostawienie jej wniosku bez rozpatrzenia. Ww. wezwanie zostało prawidłowo doręczone wnioskodawczyni w dniu [...] września 2014 r. (potwierdzenie odbioru – k. 41 akt adm. I inst.).

Wobec niewykonania przez J. B. powyższego obowiązku w wyznaczonym terminie Regionalny Ośrodek P. Społecznej w piśmie z dnia [...] listopada 2014 r. poinformował stronę o pozostawieniu jej wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego bez rozpatrzenia.

Następnie decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2015 r., znak [...] Kierownik Oddziału do Spraw Świadczeń Rodzinnych w Ramach Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Regionalnego Ośrodka P. Społecznej w L., działając z upoważnienia Marszałka Województwa L. – uznał świadczenia rodzinne wypłacone J. B. w okresie od dnia [...] maja 2011 r. do dnia [...] października 2011 r. w łącznej kwocie [...]zł za świadczenia nienależnie pobrane.

W uzasadnieniu organ I instancji powołał się na treść art. 25 ust. 1 oraz art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz podniósł, iż okoliczność pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku J. B. o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oznacza, że stronie wypłacono świadczenia w sytuacji zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do ich pobierania. Dlatego też, zdaniem Ośrodka, J. B. pobierając świadczenia rodzinne w okresie wskazanym w sentencji przedmiotowej decyzji, pobrała je nienależnie.

Po rozpatrzeniu odwołania J. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2015 r. – zaskarżoną w niniejszej sprawie – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy w całości podzielił ustalenia zawarte w decyzji pierwszoinstancyjnej. Stwierdził, że przedmiotowa sprawa została prawidłowo rozpatrzona przez organ I instancji oraz wydana została prawidłowa decyzja w sprawie, zaś uzasadnienie rozstrzygnięcia ma oparcie w ustalonym stanie faktycznym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie J. B. podniosła, że nie zgadza się z powyższą decyzją ostateczną. Skarżąca wskazała, że wielokrotnie dostarczała dokumenty do Regionalnego Ośrodka P. Społecznej w L.. Były to dokumenty dotyczące okresów pobierania świadczeń rodzinnych na syna A. B., zaświadczenia z Urzędu Pracy o statusie bezrobotnego, potwierdzenia zatrudnienia (umowy o pracę), a także oświadczenia: o nieprowadzeniu działalności gospodarczej, o niepobieraniu świadczeń rentowych oraz o nieprowadzeniu gospodarstwa rolnego.

Skarżąca wyjaśniła także, że wyjazd jej męża do [...] w celach zarobkowych spowodowany był trudną sytuacją finansową rodziny. Jednocześnie podniosła, że jej mąż w dniu [...] kwietnia 2013 r., przebywając w [...] uległ wypadkowi, przez co do chwili obecnej jest osobą bezrobotną.

W ocenie skarżącej zaskarżona decyzja jest krzywdząca dla niej i jej rodziny. Strona wniosła zatem o "ponowne rozpatrzenie decyzji i wnikliwą analizę ewentualnie o uzupełnienie brakujących dokumentów w tej sprawie".

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem w granicach zakreślonych w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) oraz art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."). Stosując środki określone w wyżej wskazanych ustawach sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w ramach powyższych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że jest ona niezasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji z dnia [...] stycznia 2015 r. nie naruszają bowiem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie bądź też stwierdzenie ich nieważności.

Przypomnieć należy, że przedmiotem kontrolowanych decyzji jest uznanie za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych wypłaconych J. B. w formie zasiłku rodzinnego na dziecko - A. B. w wysokości [...] zł miesięcznie, w okresie od dnia [...] maja 2011 r. do dnia [...] października 2011 r., w łącznej kwocie [...]zł.

Zgodnie z art. 30 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 114 ze zm., dalej jako "u.ś.r.") osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

Stosownie zaś do ust. 2 tego artykułu - w brzmieniu obowiązującym na etapie orzekania przez organy obu instancji - za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Powyższy przepis w przytoczonym brzmieniu określał zatem cztery kategorie sytuacji, w których dochodzi do nienależnego pobrania świadczeń rodzinnych. Wystąpienie choćby jednej z tych okoliczności jest wystarczające dla uznania świadczeń za nienależnie pobrane.

W ocenie Sądu analiza zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego potwierdza zasadność podjętego rozstrzygnięcia o uznaniu przedmiotowych świadczeń rodzinnych wypłaconych J. B. za nienależnie pobrane. Należy jednak stwierdzić, że organ I instancji w podstawie prawnej swej decyzji błędnie powołał się na przesłankę wskazaną w pkt 1 ust. 2 art. 30 u.ś.r. Na gruncie ustalonego stanu faktycznego prawidłowo powołana podstawa prawna winna bowiem opierać się na pkt 3 tego unormowania.

Przepis art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. – jak już wyżej wskazano – stanowi podstawę uznania świadczeń za nienależnie pobrane wówczas, gdy były one wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 u.ś.r., za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej to świadczenie.

Wyjaśnić należy, że w myśl art. 23a ust. 2 u.ś.r. w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1 (tj. państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego), organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Zgodnie zaś z ust. 5 powyższego przepisu (do którego odnosi się art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r.) w przypadku, gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wyjaśnić również należy, że w przypadku, o którym mowa w ust. 5, marszałek województwa wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 6).

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednakowoż przyjmuje się, że wydanie decyzji ustalającej, iż świadczenia rodzinne wypłacone w okresie, w którym miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, są świadczeniami nienależnie pobranymi, uwarunkowane jest tylko i wyłącznie pozostawaniem w obrocie prawnym decyzji właściwego organu o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne na podstawie art. 23a ust. 5 u.ś.r. Wskazuje na to brzmienie art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r., w którym pojęcie nienależnie pobranego świadczenia zostało zdefiniowane wprost. Ocena, że świadczenia rodzinne zostały pobrane nienależnie nie jest natomiast uzależniona od wydania decyzji podjętych w trybie art. 23a ust. 6 u.ś.r. Uchylenie decyzji przyznającej świadczenia, o którym mowa w art. 23a ust. 5 u.ś.r. z przyczyn tam wskazanych i wydanie przez marszałka województwa decyzji w sprawie świadczeń rodzinnych na podstawie art. 23a ust. 6 u.ś.r. są decyzjami podjętymi w wyniku dwóch różnych postępowań administracyjnych, prowadzonych w różnych sprawach (tak wyroki NSA: z dnia 9 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 349/12, LEX nr 1264778 oraz z dnia 28 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1702/13, LEX nr 1657821).

W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości, że postanowieniem z dnia [...] maja 2013 r., wydanym z upoważnienia Marszałka Województwa L., uznano, że m.in. w okresach częściowo pokrywających się z okresem świadczeniowym objętym decyzją z dnia [...] października 2010 r. przyznającą skarżącej zasiłek rodzinny, tj. w dniach od [...] maja 2011 r. do [...] sierpnia 2011 r. oraz od [...] września 2011 r. do [...] grudnia 2011 r., w przypadku skarżącej J. B. mają zastosowanie przepisy wspólnotowe dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, co uwarunkowane było ustaleniem, iż mąż skarżącej P. B. w tych okresach przebywał na terytorium [...] w celach zarobkowych.

W następstwie powyższego postanowienia organ pomocy społecznej I instancji decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. – zgodnie z dyspozycją art. 23a ust. 5 u.ś.r. – uchylił własną decyzję z dnia [...] października 2010 r. w okresach wynikających z zestawienia okresu świadczeniowego objętego tą decyzją (tj. od [...] listopada 2010 r. do [...] października 2011 r.) z ww. okresami, w których stwierdzono podstawy do zastosowania przepisów wspólnotowych dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W konsekwencji wskazana decyzja z dnia [...] listopada 2011 r. została uchylona w dniach: od [...] maja 2011 r. do [...] sierpnia 2011 r. oraz od [...] września 2010 r. do [...] października 2011 r., przy czym datę roczną zawartą z dacie początkowej drugiego z ww. okresów uznać należy za wpisaną omyłkowo w miejsce właściwej daty rocznej – 2011, co wynika już choćby z uzasadnienia tej decyzji. Podkreślić należy, że orzekająca w ten sposób decyzja z dnia [...] stycznia 2014 r. – jak wynika z akt sprawy - funkcjonuje w obrocie prawnym jako ostateczna.

W związku z powyższym zasadne było uznanie, że zasiłek rodzinny wypłacony skarżącej na mocy decyzji z dnia [...] października 2010 r., która w ww. okresach została uchylona w trybie przewidzianym w art. 23a ust. 5 u.ś.r., są świadczeniami nienależnie pobranymi. Zaistniała sytuacja wypełnia bowiem przesłankę z art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r.

Zatem podstawy do uznania przedmiotowych świadczeń za nienależnie pobrane nie stanowiła – jak przyjęły to organy obu instancji – przesłanka z pkt 1 ust. 2 art. 30 u.ś.r. powiązana z okolicznością nieprzedłożenia przez skarżącą dokumentacji niezbędnej do podjęcia przez Marszałka Województwa L. decyzji w trybie art. 23a ust. 6 u.ś.r. Uznanie przedmiotowych świadczeń za nienależnie pobrane było bowiem niezależne od ewentualnego wydania (czy też braku możliwości wydania) decyzji w tym trybie, lecz zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. znajdowało uzasadnienie już w samym fakcie ustalenia, że w sprawie mają zastosowanie przepisy wspólnotowe o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz uchylenia na zasadzie art. 23a ust. 5 u.ś.r. decyzji organu pomocy społecznej przyznającej skarżącej zasiłek rodzinny. Pomimo jednak częściowo błędnie wskazanej podstawy prawnej, jak też częściowo błędnego uzasadnienia decyzji organu I instancji z dnia [...] stycznia 2015 r. - utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją - uznać należy, że nie zachodzą podstawy do wyeliminowania zapadłego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Opisane wyżej uchybienie art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. pozostawało bowiem bez istotnego wpływu na wynik sprawy.

Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku .