Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 247/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 23,  art. 5, art. 7 ust. 1-3,
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 22 stycznia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Jan Szuma po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 stycznia 2021 roku sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2019 roku Nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2018 roku Nr [...]


UZASADNIENIE

W dniu [...] listopada 2018 r. R. K. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania oraz kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego.

W wniosku skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małoletnią córką A. D.. Zarówno skarżąca jak i jej córka są osobami niepełnosprawnymi. W 2017 roku skarżąca była studentką trzeciego roku studiów stacjonarnych pierwszego stopnia Uniwersytetu [...] w [...], Wydział Zamiejscowy w [...]. Z uwagi na swoją niepełnosprawność oraz trudną sytuację majątkową w 2017 roku otrzymała stypendium socjalne dla osób niepełnosprawnych ([...] zł) stypendium socjalne ([...] zł) oraz zapomogę ([...] zł) (zwane dalej łącznie stypendium socjalnym). Skarżąca ukończyła studia w 2018 roku, jeszcze przed złożeniem wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego. Fakt zakończenia studiów oznaczał, że skarżąca utraciła uprawnienie do ubiegania się o stypendium socjalne, z którego wcześniej korzystała. Córka skarżącej w 2018 roku była uczennicą [...] Liceum Ogólnokształcącego z oddziałami terapeutycznymi w [...] tj. poza jej miejscem zamieszkania.

Do wniosku skarżąca załączyła orzeczenie z dnia [...] czerwca 2017 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności zaliczające A. D. do osób niepełnosprawnych na okres do dnia [...] grudnia 2018 r., zaświadczenie z Uniwersytetu im. [...] w [...] z dnia [...] lipca 2018 r., że R. K. w okresie od [...] stycznia 2017 r. do [...] grudnia 2018 r. otrzymała kwotę [...]zł z tytułu przyznanych stypendiów: socjalnego, zapomogi i specjalnego dla osób niepełnosprawnych oraz zaświadczenie z [...] Liceum Ogólnokształcącego z dnia [...] listopada 2018 r., że A. D. jest uczennicą pierwszej klasy.

Do wniosku załączono także zaświadczenie z dnia [...] października 2018 r. o częściowej bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych należnych od M. D. na rzecz A. D. w wysokości [...] zł oraz że w 2017 r. przekazano wierzycielowi z tego tytułu łącznie kwotę [...]zł, jak również zaświadczenie ZUS z dnia [...] lipca 2018 r. o łącznym potrąceniu składki zdrowotnej R. K. w kwocie [...]zł.

Z zaświadczenia organu I instancji wynika, że organ ustalił, iż ogółem w 2017 r. rodzina uzyskała dochód [...] zł, miesięczny dochód rodziny na podstawie dochodu z 2017 r. wyniósł [...] zł, a przeciętny miesięczny dochód rodziny wyniósł [...] zł, a przeciętny miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł [...] zł (k. 10 akt organu I instancji)

Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił skarżącej przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania oraz kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego.

Z uzasadnienia decyzji wynika, że skarżąca nie spełniła warunków określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych (zwanej dalej ustawą) do przyznania ww. świadczeń. W szczególności nie spełnia kryterium dochodowego warunkującego przyznanie w/w świadczeń gdyż w 2017 roku dochód na osobę w rodzinie przekroczył kwotę [...]zł miesięcznie i wyniósł [...] zł miesięcznie. Organ I instancji powołał się na przepisy art. 5 ust. 2, art. 3 pkt. 1 lit. a, art. 3 pkt. 2, art. 3 pkt. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organ I instancji ustalił, iż dochód rodziny R. K. w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł {[...] zł [tj. dochód R. K. w wysokości [...] zł za 2017 r. tj. przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30 f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1509 z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne - zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy] oraz w wysokości [...] zł (inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych - stypendium ) oraz w wysokości [...] zł (tj. kwota otrzymana na podstawie art. 27 f ust. 8-10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych) oraz w wysokości [...] zł dochody córki Agnieszki za rok 2017 (inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych - alimenty wyegzekwowane przez komornika) = [...] zł : 12 miesięcy = [...] zł : 2 osoby = [...] zł} i przekracza kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczeń rodzinnych w pełnej wysokości.

Jednocześnie organ I instancji powołał się na treść art. 5 ust. 3 ustawy stanowi, że w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 luli pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust. 3a.

W myśl art. 5 ust. 3a ustawy w przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny.

Zgodnie z art. 5 ust. 3b ustawy łączną kwotę zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, stanowi suma przysługujących danej rodzinie w danym okresie zasiłkowym: 1) zasiłków rodzinnych podzielonych przez liczbę; miesięcy, na które danej rodzinie jest ustalane prawo do tych zasiłków; 2) dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa w art. 10, art. 11a, art. 12a i art. 13, podzielonych przez liczbę miesięcy, na które danej rodzinie jest ustalane prawo do tych dodatków; 3) dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa w art. 9, art. 14 i art. 15, podzielonych przez 12.

Art. 5 ust. 3c ustawy stanowi z kolei, że w przypadku gdy wysokość zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługująca danej rodzinie, ustalona zgodnie z ust. 3a, jest niższa niż [...] zł, świadczenia te nie przysługują.

Z części I pkt 3 wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego wynika, że w skład rodziny wchodzą wnioskodawczyni oraz jej córka A. D..

Dochód rodziny wynosi [...] zł (tj. [...] zł x 2 osoby = [...] zł) i przekracza kwotę, o której mowa w art. ust. 2 ustawy pomnożoną przez liczbę członków rodziny (tj. [...] zł x 2 osoby = [...] zł) o kwotę [...]zł (tj. [...] zł - [...] zł = [...] zł).

Kwota zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dziecko A. D. wynosi [...] zł miesięcznie (tj. zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 5-18 lat w kwocie [...]zł + dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie [...]zł + dodatek z tytułu kształcenia dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia w kwocie [...]zł + dodatek do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduje się szkoła w kwocie [...]zł).

Ponieważ dochód rodziny (tj. [...] zł) przekracza kwotę, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny ( [...] zł) o kwotę wyższą ([...] zł) niż kwota zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami przysługującego danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń ([...] zł), nie przysługuje R. K. prawo do świadczeń rodzinnych w pomniejszonej wysokości.

Zgodnie z art. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do dodatków do zasiłku rodzinnego przysługuje pod warunkiem, że na dziecko przysługuje zasiłek rodzinny.

Organ I instancji stwierdził zatem, że R. K. nie przysługuje dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na wrzesień 2019 r. oraz dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz dodatek do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduje się szkoła na córkę Agnieszkę.

Skarżąca wniosła odwołanie od w/w decyzji podnosząc, że organ I instancji winien był uznać dochód w łącznej kwocie [...]z tytułu przyznanego stypendium socjalnego jako dochód utracony. W momencie składania wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego skarżąca nie była już studentem i nie pobierała stypendium. Skarżąca podniosła przy tym, że utratę stypendium socjalnego przez studenta należy utożsamiać z utratą stypendium dla osób bezrobotnych, którego dla potrzeb ustalania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego nie wlicza się do dochodu.

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2019 roku w sprawie o sygn. akt SKO 4110/71/19 utrzymano w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, iż kluczową kwestią jest ustalenie czy orzekający w sprawie organ I instancji zasadnie wliczył do dochodu za 2017 rok otrzymane przez R. K. stypendium uzyskane w łącznej kwocie [...]zł, przyjmując iż jest to dochód.

Wskazał, iż z zaświadczenia z dnia [...] lipca 2018 r. wynika, że wnioskodawczyni uzyskała pomoc materialną dla studentów z Uniwersytetu im. [...] w [...] w formie stypendium socjalnego, które od stycznia 2017 r. do [...] grudnia 2017 r. wynosiło [...] zł, stypendium socjalne dla osób niepełnosprawnych, które w tym samym okresie wynosiło [...] zł oraz zapomogę w kwocie [...]zł.

W ocenie Kolegium kwoty stypendium nie można traktować jako dochodu utraconego, o którym mowa w art. 3 pkt. 23 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednocześnie wskazał, iż przepis art. 3 pkt. 23 ustawy zawiera zamknięty katalog okoliczności, które pozwalają organom na przyjęcie, że dochód z roku bazowego może być o tę kwotę pomniejszony. W powołanym przepisie nie ma natomiast mowy o stypendium socjalnym. Oznacza to, że tego typu dochód, uzyskany w roku bazowym wpływa na uprawnienia do otrzymania wnioskowanego przez R. K. świadczenia niezależnie od tego, czy jest on nadal uzyskiwany.

Kolegium nie podzieliło również stanowiska R. K., że utrata dochodu winna obejmować także świadczenia socjalne przyznawane szeroko rozumianej grupie osób bezrobotnych. W ocenie odwołującej się bowiem, skoro student nie jest osobą pracującą, to otrzymywane przez niego stypendium socjalne mieści się w pojęciu stypendium dla bezrobotnych.

W ocenie Kolegium nie ma podstaw, aby pojęcie osoby bezrobotnej rozszerzać na osoby pobierające naukę. Skoro ustawodawca przyjął, że badanie kryterium dochodowego opiera się na dochodach uzyskanych w roku bazowym tj. w rozpatrywanej sprawie w 2017 r., które są modyfikowane z uwzględnieniem aktualnej sytuacji dochodowej jedynie w ściśle określonych w ustawie przypadkach uzyskania lub utraty dochodu, nie ma podstaw do rozszerzania ustawowego katalogu tych przypadków w drodze wykładni. Zdaniem organu II instancji w tak przyjętym przez ustawodawcę systemie fakt, że dochody ustalane w celu weryfikacji spełniania kryterium dochodowego mogą nie pokrywać się z aktualnie uzyskiwanymi dochodami, jest cechą tego systemu. Tego typu sytuacje nie stanowią zatem przesłanki do pozaustawowego modyfikowania sposobu określania dochodu rodziny, tak aby lepiej oddawał aktualną wysokość uzyskiwanego dochodu.

Zdaniem organu II instancji zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i przeprowadzona przez organ I instancji analiza pozwala na stwierdzenie, że dochód w rodzinie R. K. za rok 2017 został prawidłowo ustalony i że przekracza on kryterium dochodowe uprawniające do wnioskowanych świadczeń rodzinnych.

W skardze pełnomocnik ustanowiony z urzędu skarżącej R. K. wniósł o:

- uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji,

- zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz przyznanie od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na rzecz radcy prawnego P. D., kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, nieopłaconej zarówno w całości, jak również o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

- naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 3 pkt 23) lit b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że utrata dochodu w postaci utraty stypendium socjalnego dla osób niepełnosprawnych nie stanowi utraty stypendium dla bezrobotnych, w sytuacji gdy wykładnia celowościowa tego przepisu wskazuje że stypendia te należy traktować tożsamo. W konsekwencji organ naruszył art. 5 ust 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż błędnie uwzględnił dochód utracony (utratę stypendium socjalnego dla osób niepełnosprawnych) jako dochód i uznał, że skarżąca nie spełnia kryteriów dochodowych warunkujących przyznanie świadczenia rodzinnego;

- naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 k.p.a. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym pominięcie faktu, że skarżąca przed momentem złożenia wniosku o przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego ukończyła studia wyższe i w związku z tym utraciła stypendium socjalne dla osób niepełnosprawnych.

W uzasadnieniu wskazano, że w decyzji Prezydenta Miasta [...] ustalając dochód skarżącej uwzględniono, iż w 2017 roku otrzymała stypendium socjalne, pomimo iż skarżąca zaznaczała, że utraciła to stypendium. Zdaniem skarżącej przyjęta przez SKO w [...] literalna wykładnia art. art. 3 pkt 23 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niewłaściwa. Literalna wykładnia tego przepisu powoduje, że pomimo realnej utraty dochodu z tytułu stypendium socjalnego sztucznie przyjmuje się, że skarżąca nadal taki dochód otrzymuje. Powołała się na wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 26 kwietnia 2018 roku sygn. akt II SA/Op 612/17, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 22 lutego 2016 roku sygn. akt lI SA/Bk 43/16, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 czerwca 2019 roku sygn. akt II SA/Sz 318/19 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego siedziba w Krakowie z dnia 10 października 2019 roku sygn. akt III SA/Kr 303/19, z których wynika, że przy definiowaniu pojęcia "utraty dochodu" nie można pominąć celu jakiemu ma służyć zasiłek rodzinny, a którym jest częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. We wskazanych wyżej wyrokach podkreślono, ze utrata omawianego dochodu powinna być rozpatrywana w ramach przesłanki utraty stypendium dla bezrobotnych przewidzianej w art. 3 pkt 23 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych. W wyrokach tych przyjęto, że interpretacja utraty dochodu w postaci "stypendium dla bezrobotnych" powinna być rozumiana funkcjonalnie Ij. obejmować świadczenia socjalne przyznawane, szeroko rozumianej grupie osób bezrobotnych.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.) - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja o odmowie przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego.

Podstawę materialnoprawną kontrolowanych decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020r., poz. 111, ze zm., dalej u.ś.r.), która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń (art. 1 ust. 1 ustawy).

Stosownie do art. 2 pkt 1 ustawy, świadczeniami rodzinnymi są zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego. Zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w tym przepisie art. 4 ust. 2 ustawy, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty określonej w art. 5 ust.1 tej ustawy tj. kwoty [...]zł. W przypadku natomiast, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty [...]zł (art. 5 ust. 2 ustawy).

Dochód rodziny - oznacza sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2), zaś dochodem członka rodziny stosownie do treści art. 3 pkt 2a ustawy, jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c.

Przepis art. 5 ust. 4 do 4c reguluje tryb postępowania w sytuacji utraty, bądź uzyskania dochodu. W przypadku utraty dochodu m.in. przez członka rodziny w roku kalendarzowy poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego (art. 5 ust. 4 ustawy). W świetle definicji legalnej zawartej w art. 3 pkt 1 ustawy za dochód uważa się po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e i 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 2032, ze zm.) pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, b) dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym stypendia doktoranckie przyznane na podstawie art. 209 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz inne stypendia o charakterze socjalnym przyznane uczniom lub studentom.

Natomiast zgodnie z treścią art. 3 pkt 23 ustawy utrata dochodu - oznacza utratę dochodu spowodowaną:

a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego,

b) utratą zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,

c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej, renty socjalnej lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia [...] stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. poz. 303),

f) wykreśleniem z rejestru pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 16b ustawy z dnia [...] grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336 oraz z 2018 r. poz. 650 i 858) lub art. 36aa ust. 1 ustawy z dnia [...] października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778, z późn. zm.),

h) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

i) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych;

j) utratą świadczenia rodzicielskiego,

k) utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników,

l) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 209 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Sposób uwzględniania utraty lub uzyskiwania dochodu określono w art. 7 ust. 1- 3 powoływanej ustawy. I tak:

1. W przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego.

2. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, ustalając dochód członka rodziny lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego.

3. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, iż wskazane w zaskarżonej decyzji wyliczenia organu dochodu uzyskanego przez skarżącą w roku kalendarzowym 2017 r. należy uznać za nieprawidłowe.

U podstaw odmowy przyznania skarżącej prawa do zasiłku rodzinnego legło przekroczenie kryterium dochodowego, gdyż w ocenie organu w 2017 dochód na osobę w rodzinie skarżącej przekroczył kwotę [...]zł miesięcznie i wyniósł [...] zł miesięcznie.

W rozpoznawanej sprawie spór sprowadza się zatem do kwestii prawidłowego ustalenia, czy dochód rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę określoną w art. 5 ust. 1 ustawy.

Skarżąca w odwołaniu (jak i w skardze) wywodziła, że dochód wynikający ze stypendium socjalnego, który uzyskiwała będąc studentką, powinien zostać uznany za dochód utracony i nie powinien być wliczony do dochodu jej rodziny. Tymczasem zdaniem organów obu instancji dochód uzyskany z tytułu otrzymania stypendium twórczego nie mieści się w katalogu dochodów utraconych zawartym w art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W niniejszej sprawie podstawą ustalania prawa do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy od dnia [...] listopada 2018 r. do [...] października 2019 r. jest przeciętny miesięczny dochód członków rodziny skarżącej uzyskany w 2017 roku.

Organy obu instancji ustaliły, że dochód rodziny R. K. w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł.

Z wyliczeń organów wynika, że dochód rodziny R. K. łącznie w 2017 r. wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł. Organy ustaliły, iż na wyżej wskazaną kwotę składają się: dochód skarżącej za 2017 r. w kwocie [...]zł stanowiący przychód podlegający opodatkowaniu zgodnie z ustawą z dnia [...] lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1509 z późn. zm.), pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, dochód w kwocie [...]zł z tytułu stypendium niepodlegający opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych kwota [...]zł otrzymana na podstawie art. 27 f ust. 8-10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz kwota [...]zł tj. dochody córki Agnieszki za rok 2017 stanowiące alimenty wyegzekwowane przez komornika). Po podzieleniu zatem kwoty [...]zł przez 12 miesięcy uzyskano kwotę [...]zł, która po podziale na 2 osoby wyniosła kwotę [...]zł stanowiący dochód rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę.

Tym samym organ uznał, że uzyskana w ten sposób kwota [...]zł przekracza kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczeń rodzinnych.

Zdaniem Sądu organ nie ustalił rzeczywistej sytuacji dochodowej rodziny osoby ubiegającej się o zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku. W szczególności nie uwzględnił, że utrata stypendium socjalnego, które skarżąca uzyskiwała w trakcie studiów, niewątpliwie prowadzi do ograniczenia środków pieniężnych rodziny. Z powyższych względów winno być zatem traktowane jako utrata dochodu w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organy obu instancji wskazały, że w katalogu utraconego dochodu z ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 3 pkt 23 u.ś.r.) nie mieści się stypendium socjalne, niemniej jednak należy uznać, że skoro ustawodawca zaliczył do dochodu (art. 3 pkt 1c u.ś.r.), w szczególności stypendia doktoranckie, stypendia sportowe oraz inne stypendia o charakterze socjalnym przyznane uczniom i studentom, to brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia, by utratę dochodu w tej materii ograniczyć jedynie do utraty jednego stypendium określonego w tym przepisie, bo narusza to art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji, a rozciągnięcie to dotyczy wszystkich stypendiów o charakterze socjalnym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 24 września 2020 r. II SA/Bk 440/20 LEX nr 3062431).

Także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 lipca 2019 r. w sprawie sygn. akt I OSK 2510/18, wyraził pogląd, który Sąd w niniejszej sprawie w pełni podziela, iż "na gruncie u.ś.r. można wyodrębnić dwa rodzaje pogorszenia sytuacji majątkowej: utratę dochodu (pojęcie języka prawnego) i zmianę dochodu (pojęcie języka prawniczego). Rozróżnienie to bierze się z szerokiej definicji dochodu (art. 3 pkt 1 u.ś.r.), przy zbyt wąskim katalogu przyczyn skutkujących jego utratą (w rozumieniu art. 3 pkt 23 u.ś.r.). Jedynie utrata dochodu określonego w art. 3 pkt 23 u.ś.r. upoważnia organ do ponownego przeliczenia przeciętnego dochodu zainteresowanej, a w konsekwencji do weryfikacji spełnienia przez niego kryterium dochodowego. Sytuacja ta w oczywisty sposób rzutuje na sytuację prawną skarżącej, której zmienił się dochód, lecz przy językowej wykładni art. 3 pkt 23 u.ś.r. go nie utraciła. Z tych powodów art. 3 pkt 23 u.ś.r. winien być wykładany prokonstytucyjnie, przy uwzględnieniu dyrektyw celowościowych. (...) W kontrolowanej sprawie doszło do nieadekwatności aksjologicznej zróżnicowania ustawowego kręgu adresatów normy z kręgiem adresatów wyznaczonym konstytucyjnie (art. 71 ust. 1 zd. 2 i ust. 2 Konstytucji RP; wyrok TK: 6 czerwca 2009 r. SK 5/09, OTK-A 2009/6/84; 28 marca 3024 r. SK 53/12, OTK-A 2014/3/32; M. Ziółkowski, Zasada równości w prawie, PiP 2015/5/s. 107)." (LEX nr 2736997).

Ponadto NSA w tym wyroku wskazał, że "we współczesnej nauce i praktyce sądów, przeważa pogląd, zgodnie z którym wykładnię należy kontynuować przy wykorzystaniu wszystkich trzech grup dyrektyw interpretacyjnych, bez względu na stopień jasności rezultatu wykładni otrzymanego w wyniku zastosowania dyrektyw chronologicznie wcześniejszych (dyrektyw językowych, systemowych, funkcjonalnych; M. Peno, M. Zieliński, Koncepcja derywacyjna wykładni a wykładnia w orzecznictwie Izby Karnej i Izby Wojskowej Sądu Najwyższego, w: Zagadnienia prawa dowodowego, pod red. J. Godynia, M. Hudzika, L. K. Paprzyckiego, Warszawa 2011, s. 120). (...) Rezultat językowej wykładni art. 3 pkt 23 u.ś.r. w zakresie, w jakim nie uwzględniono utraty stypendium socjalnego dla doktorantów pozostaje w sprzeczności z powszechnie akceptowanymi w Polsce wartościami moralnymi, leżącymi u podstaw kierowania pomocy do osób, które znajdując się w trudnej sytuacji materialnej.

Mając na uwadze przedstawioną argumentację należy wskazać, że literalne odczytanie definicji legalnej pojęcia "utraty dochodu", traci również z pola widzenia cel wprowadzenia tej regulacji do ustawy o świadczeniach rodzinnych, tak aby ten dochód był zbliżony do jak najbardziej rzeczywistego. To z kolei oznacza, że obowiązkiem zarówno organów stosujących przepisy, jak i sądu kontrolującego ich działania, jest poszukiwanie takiej wykładni przepisów, która w sposób jak najpełniejszy pozwoli cel ten osiągnąć. W wyroku WSA w Krakowie z dnia 5 sierpnia 2014 r. w sprawie sygn. akt III SA/Kr 789/14 zaakcentowano, że o przyznaniu świadczenia rodzinnego decydować ma rzeczywisty dochód rodziny. Skoro więc ustawową podstawą do przyznania świadczenia rodzinnego jest dochód rodziny rozumiany jako miesięczny przeciętny dochód członków rodziny uzyskany w skali roku kalendarzowego, to zasada ta winna mieć zastosowanie również w przypadku utraty bądź uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (LEX nr 1502706).

Tym samym Sąd podziela stanowisko skarżącej, że organy obu instancji nieprawidłowo uznały, że dochodu pochodzącego ze stypendium, jakie uzyskała w 2017 r. skarżąca, nie można potraktować jako utraconego.

Wobec powyższego należało uchylić zarówno decyzję organu I jak i II instancji.

Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm.).