Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1916/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 2, ust 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1916/12 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 kwietnia 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska, Sędziowie: WSA Maja Chodacka, WSA Nina Półtorak (spr.), Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2013 r., sprawy ze skargi W.K., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 5 listopada 2012 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, - s k a r g ę o d d a l a -


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 17 lutego 2011 r. W.K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie całości należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy. Na uzasadnienie wniosku wskazał w szczególności na swoją bardzo ciężką sytuację zdrowotną oraz toczące się przed sądem postępowanie dotyczące przywrócenia świadczeń rentowych.

Decyzją z dnia 29 lipca 2011 r. ZUS odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie za osobę prowadzącą działalność gospodarczą oraz za zatrudnionych pracowników, uznając, że nie zostały spełnione przesłanki pozwalające na takie umorzenie.

We wniosku z dnia 17 sierpnia 2011 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy W.K. podał, że nie zgadza się z powyższą decyzją, ponieważ jest ona niezgodna z prawami obywatelskimi i narusza ustawę zasadniczą. Zażądał powołania komisji lekarskiej poza granicami kraju oraz powiadomienia Rzecznika Praw Obywatelskich.

Na skutek rozpatrzenia ww. wniosku, w dniu 17 listopada 2011 roku decyzją nr [...] utrzymano w mocy decyzję z dnia 29 lipca 2011 r. Powyższa decyzja została zaskarżona przez W.K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który wyrokiem z dnia 14 czerwca 2012 roku, sygn. akt I SA/Kr 15/12 uchylił decyzję ZUS z dnia 17 listopada 2011 r. w przedmiocie umorzenia należności składkowych z uwagi na to, że przy wydawaniu tej decyzji brał udział pracownik podlegający wyłączeniu na mocy art. 24 § 1 pkt 5 kodeksu postępowania administracyjnego.

W związku z ww. wyrokiem Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie przeprowadził postępowanie w sprawie wniosku W.K. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia obciążających go należności z tytułu składek, informując równocześnie zobowiązanego o możliwości przedłożenia dokumentów potwierdzających okoliczności uzasadniające umorzenie z pouczeniem, że nieprzedłożenie dokumentacji może mieć wpływ na podjęte rozstrzygnięcie w sprawie.

Decyzją z dnia 5 listopada 2012 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 29 lipca 2011 r. nr [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że W.K. prowadził działalność gospodarczą w zakresie wyrobów cukierniczych pod nazwą "W" na podstawie wpisu do ewidencji nr [...]. W okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 sierpnia 2003 r. zobowiązany zatrudniał pracowników. Prowadząc działalność, płatnik nie dopełnił należycie ustawowego obowiązku w opłacaniu składek na ubezpieczenia własne oraz zatrudnionych pracowników, doprowadzając tym samym do powstania zaległości na koncie rozliczeniowym w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, od nieopłaconych terminowo składek należne są od płatnika odsetki za zwłokę. Zadłużenie na koncie skierowane zostało do przymusowego dochodzenia. Postępowanie egzekucyjne prowadzone jest od stycznia 2006 roku przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Zobowiązany od dnia 1 września 2003 roku nie prowadzi działalności gospodarczej. W chwili obecnej nie pobiera również świadczeń rentowych oraz nie jest nigdzie zatrudniony na podstawie umowy o pracę czy w ramach wykonywanych umów cywilnoprawnych. Do października 2006 r. pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w kwocie 802,82 zł brutto miesięcznie. Ustalono, że pobiera zasiłek stały wypłacany w wysokości 444 zł miesięcznie, który został przyznany decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia 19 sierpnia 2010 roku na okres od 1 lipca 2010 r. do 31 lipca 2015 r.

Według informacji z Urzędu Pracy w K. W.K. nie figurował w rejestrze osób bezrobotnych.

Zobowiązany jest właścicielem działki nr 36 o powierzchni 0,39 ha położonej w miejscowości P. (gmina W.), dla której urządzona została księga wieczysta nr [...]. Na wskazanej nieruchomości Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał zabezpieczenia spłaty swoich należności ustanawiając hipotekę przymusową na kwotę 34.242,96 zł. W księdze wieczystej prowadzonej dla wskazanej nieruchomości wpisane są również ostrzeżenia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości na wniosek Banku Spółdzielczego, Banku Millennium, Raiffeisen Bank Polska S.A.

Według stanu na dzień 12 kwietnia 2011 roku zobowiązany nie figurował w ewidencji Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców jako właściciel pojazdów mechanicznych.

Nadto organ ustalił, że W.K. jest osobą rozwiedzioną (od czerwca 2003 roku), prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Miesięczne opłaty związane z utrzymaniem to czynsz w wysokości 380 zł, który jest opłacany przez MOPS. Innych opłat nie ponosi, gdyż nie posiada środków na ich opłacenie. Dodatkowo ponosi koszty leczenia, których wysokość określił na kwotę 800 zł (nie przedłożył żadnych rachunków potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów leczenia; dołączył jedynie recepty na wykup leków). W piśmie z dnia 7 października 2011 roku Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej poinformował, iż zobowiązany korzysta z pomocy ww. ośrodka w formie zasiłku stałego i zasiłku okresowego, a także zasiłków celowych na żywność i dofinansowanie do zakupu leków. Zobowiązany zamieszkuje w mieszkaniu kwaterunkowym na prawach wspólnego najmu z byłą żoną, zajmując tam jeden pokój.

Zgodnie z przedłożoną dokumentacją medyczną, zobowiązany pozostaje w leczeniu poradni neurologicznej oraz poradni psychiatrycznej. Na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 22 lipca 2010 roku, zobowiązany został zaliczony do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności na okres do 31 lipca 2015 r. We wskazaniach dotyczących zatrudnienia został zakwalifikowany do pracy w warunkach pracy chronionej.

Organ rentowy podniósł, że podstawę umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika stanowi art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W zakresie powyższych należności organ bada zasadność umorzenia należności pod kątem zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Ponownie rozpoznając wniosek W.K. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczenia za pracowników oraz oceniając ustalony stan faktyczny w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego organ nie stwierdził istnienia w stosunku do zobowiązanego przesłanki całkowitej nieściągalności, której sytuacje zostały zdefiniowane w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Uznając, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności, Zakład uwzględnił okoliczność, iż wnioskodawca obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej oraz nie posiada ujawnionych źródeł dochodu: nie pracuje, nie pobiera świadczeń rentowych. Należy podkreślić, iż całkowita nieściągalność, o której mowa w ww. przepisach musi mieć charakter trwały, a nie przemijający, gdy ze zgromadzonych dowodów i okoliczności sprawy niezbicie wynika, iż nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika. Jedynym dochodem posiadanym obecnie przez zobowiązanego jest kwota zasiłku stałego wypłacana przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w wysokości 444 zł miesięcznie. Ustalono jednakże, że wnioskodawca jest w posiadaniu majątku nieruchomego, na którym ZUS jako wierzyciel dokonał zabezpieczenia spłaty swoich należności ustanawiając hipotekę przymusową. W konsekwencji dokonania powyższego zabezpieczenia należności składkowe, do zapłaty których zobowiązany jest płatnik, nie ulegną przedawnieniu (zgodnie z art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Zaległości figurujące na koncie zobowiązanego skierowane zostały do przymusowego dochodzenia. W chwili obecnej tytuły wykonawcze pozostają w realizacji przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, który do tej pory nie stwierdził braku majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji. Z uwagi na ujawniony składnik majątkowy i jego wartość istnieje wysokie prawdopodobieństwo, iż w ramach podejmowanych czynności egzekucyjnych uzyska się kwoty przewyższające wydatki egzekucyjne, a jednocześnie wpływające na obniżenie zaległości składkowych. ZUS ma zatem cały czas możliwość prowadzenia egzekucji, w tym wypadku za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego, na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 1015). Zakład nie ma obowiązku umarzania należności, zwłaszcza gdy dostrzega realną szansę na ich odzyskanie od zobowiązanego. Zakres odpowiedzialności płatnika wyznacza przepis art. 26 ordynacji podatkowej, do stosowania którego odsyła art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stanowi on, że płatnik odpowiada za zobowiązania składkowe całym swoim majątkiem, nie tylko teraźniejszym, ale również przyszłym. Przy braku całkowitej nieściągalności ustalonej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3, organ podejmujący rozstrzygnięcie na podstawie art. 28 ust. 2 pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umarzania należności z tytułu składek.

W ocenie organu rentowego, w sprawie nie zachodzą przesłanki umożliwiające umorzenie należności, o których mowa w art. 28 ust. 3a w związku z

§ 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności. W stosunku do osób opłacających składki na własne ubezpieczenia, ustawodawca w art. 28 ust. 3a przewidział bowiem możliwość umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w przypadku wystąpienia ważnego interesu osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Interpretując pojęcie ważnego interesu, należy wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności i zdarzenia, których zaistnienie obiektywnie wpływa na szczególną sytuację osoby zobowiązanej, faktyczną lub prawną tworzącą "ważny interes", w tym by skorzystać z przedmiotowej ulgi. Ważny interes płatnika przejawia się miedzy innymi tym, że znajduje się on w takiej sytuacji, w której z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków, wysokości uzyskiwanych dochodów i konieczności ponoszenia wydatków, np. związanych z kosztami leczenia, nie jest w stanie uregulować należności składkowych.

Umorzenie należności z tytułu składek na fundusze obsługiwane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako czynność z jednej strony zmierzająca do udzielenia pomocy płatnikowi, z drugiej pociąga za sobą konieczność rezygnacji przez Zakład z należności uzyskiwanych w drodze przymusowego dochodzenia, ma wpływ na zdolność realizacji przez Zakład zadań, polegających w dużej mierze na finansowaniu z odnośnych funduszy świadczeń oraz innych wydatków przewidzianych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Każdorazowe umorzenie należności z tytułu składek bez wyraźnego uzasadnienia powoduje uprzywilejowane traktowanie jednych płatników w stosunku do innych. Z drugiej strony interes publiczny (ogólnospołeczny) należy rozumieć również jako ograniczenie jego ewentualnych wydatków, jak np. zasiłki dla bezrobotnych czy pomoc z opieki społecznej.

Organ podkreślił, że W.K. prowadząc działalność gospodarczą figurował jako płatnik składek, zobligowany był tym samym do opłacania należnych prawem składek na ubezpieczenia w wyznaczonym terminie. Organ rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości nie bada przyczyn, które doprowadziły do powstania zadłużenia na koncie podmiotu, ale bierze pod uwagę sam fakt istniejących zaległości, za powstanie których odpowiedzialny jest płatnik składek. Działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z wykładni funkcjonalnej i celowościowej przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, iż podjęcie działalności gospodarczej skutkuje powstaniem stosunku ubezpieczenia i z punktu widzenia obowiązku ubezpieczeniowego, bez znaczenia pozostaje okoliczność, czy osoba, która podjęła się prowadzenia działalności faktycznie ją wykonuje i w jakim zakresie oraz wysokości uzyskiwanych z niej dochodów. To właśnie przedsiębiorca ponoszący ryzyko gospodarcze powinien dołożyć należytej staranności, aby zobowiązania z wykonywanej działalności były realizowane na bieżąco przy równoczesnym osiąganiu z niej wymiernych korzyści finansowych.

Analizując poszczególne sytuacje, w których może dojść do umorzenia należności organ rentowy uznał, iż aktualna sytuacja materialna zobowiązanego jest bardzo trudna. Pozostaje on aktualnie bez ujawnionych źródeł dochodu: nie pracuje, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pobiera świadczeń rentowych, a stan jego zdrowia nie pozwala mu w pełni na podejmowanie aktywności zawodowej. Zobowiązany pozostaje bowiem w stałym leczeniu i posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności z kwalifikacją: "praca w warunkach pracy chronionej" na okres do 31 lipca 2015 roku. Niemniej jednak orzeczenie to zostało wydane okresowo, a zatem nie można wykluczyć, iż przy odpowiednio zastosowanym leczeniu stan zdrowia wnioskodawcy poprawi się na tyle, że będzie mógł podjąć aktywność zawodową i uzyskać dochód umożliwiający spłatę zobowiązań względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W niniejszej sprawie za odmową umorzenia należności przemawiał głównie fakt, iż zobowiązany jest w posiadaniu majątku nieruchomego, który stanowi aktualnie zabezpieczenie spłaty należności składkowych, a którego ewentualne spieniężenie umożliwiłoby całkowitą spłatę zadłużenia względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych bez zagrożenia dla dalszej egzystencji zobowiązanego i nie wywołując ciężkich skutków w jego sferze socjalno-bytowej (nieruchomość ta nie jest miejscem zamieszkania wnioskodawcy, a zatem jej ewentualna sprzedaż nie przyczyniłaby się do pozbawienia go miejsca zamieszkania). Dodatkowo, w ocenie organu wnioskodawca nie przedstawił pełnego obrazu swojej sytuacji finansowej, który pozwoliłby na rzetelną ocenę jego zdolności płatniczych. Nie wskazał w szczególności czy i w jakiej wysokości spłaca zobowiązania względem banków; w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości będącej własnością wnioskodawcy znajdują się bowiem ostrzeżenia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości.

Organ rentowy uznał ponadto, że interes wnioskodawcy, w kontekście jego problemów zdrowotnych i ewentualnego nabycia prawa do renty, nie przemawia za umorzeniem należności. Jednym z celów istnienia systemu ubezpieczeń społecznych, jest zapewnienie obywatelom świadczeń rentowych w razie niezdolności do pracy oraz świadczeń emerytalnych. Brak opłacenia składek na ubezpieczenia pociągnie dla zobowiązanego negatywne konsekwencje wynikające z art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r., nr 153, poz. 1227 ze zm.). Zgodnie z jego treścią, przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty dla płatników składek zobowiązanych do opłacenia składek na własne ubezpieczenia emerytalne i rentowe nie uwzględnia się okresu, za który nie zostały opłacone składki mimo podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w tym okresie.

Skargę na powyższą decyzję złożył W.K., podnosząc, że jest ona stronnicza. Wskazał jednocześnie, że ZUS i lekarze orzecznicy popełnili szereg błędów, na co dowody znajdują się w aktach zawisłej przed Sądem Okręgowym Ubezpieczeń Społecznych sprawy o sygn. 709/11/U.

W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu podniósł, że w stosunku do skarżącego nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności określone w przepisach art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i w tym zakresie odmówił umorzenia ze względu na fakt, iż istnieje majątek, z którego można prowadzić egzekucję.

Jednocześnie organ zauważył, że nawet w sytuacji, gdyby strona udowodniła przesłanki do umorzenia, organ administracji może w ramach swobodnego uznania wydać decyzję odmowną, biorąc pod uwagę interes ogólnospołeczny. Skarżący, mimo że osiągał dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, nie płacił składek na ubezpieczenie. Na poparcie swojego stanowiska organ powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04.

Na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2013 r. pełnomocnik skarżącego zarzucił decyzji dodatkowo naruszenie przepisów art. 7, art. 8, art. 77 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz w związku z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – t. jedn. ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej wskazane zasady, Sąd uznał, że wobec braku uzasadnionych podstaw, skargę należało oddalić.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do ustalenia, czy w zaistniałym stanie faktycznym Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany był do uwzględnienia wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek (wraz z odsetkami) na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za osobę prowadzącą działalność gospodarczą oraz za pracowników.

W rozpoznawanej sprawie, podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej jako "u.s.u.s."), jak również art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365).

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu w pkt od 1 do 6.

W stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wprowadził wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez Zakład, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei odnoszący się do takich sytuacji przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365) stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (pomimo braku ich całkowitej nieściągalności), jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu.

Uznaniowość rozstrzygnięcia w przedmiocie udzielania jakichkolwiek ulg i umorzeń świadczeń publicznoprawnych nakłada na organy działające w imieniu państwa obowiązek ustalenia w konkretnej sprawie istnienia bądź nieistnienia przesłanek ich udzielania, a następnie rozstrzygnięcia – w ramach uznania administracyjnego – o przyznaniu pomocy poprzez udzielenie ulgi (umorzenia) bądź też odmowie jej udzielenia. Użycie sformułowania "może" przesądza o tym, że nawet stwierdzenie istnienia przesłanek w nich wskazanych nie obliguje organu do udzielenia zwolnienia z obowiązku uregulowania zaległości.

W odniesieniu do przesłanek, które uzasadniałyby umorzenie należności w razie braku ich całkowitej nieściągalności, nie istnieje szablon sytuacji, w których umorzenie byłoby obligatoryjne. Nawet, gdy organ stwierdzi, że zaistniał wspomniany uzasadniony przypadek umorzenia, to i tak nie jest zobligowany do uwzględniania wniosku strony. "Nawet skrajnie trudna sytuacja materialna czy zdrowotna nie stanowi przesłanki, która bezwzględnie obligowałaby ZUS do umorzenia zaległości" (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 49/12).

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, organ prawidłowo stwierdził, że nie została spełniona przesłanka z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., bowiem w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności. W świetle zebranego materiału dowodowego, zasadne jest stanowisko organu, że po stronie skarżącego istnieje majątek dający możliwość przeprowadzenia skutecznego postępowania egzekucyjnego, a mianowicie stanowiąca jego własność nieruchomość utworzona z działki nr 36 o powierzchni 0,39 ha położonej w miejscowości P. (gmina W.). Na wskazanej nieruchomości Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał zresztą zabezpieczenia spłaty swoich należności, ustanawiając hipotekę przymusową, co oznacza, że istnieje wysokie prawdopodobieństwo uzyskania zaległych kwot z tytułu składek ubezpieczeniowych.

W odniesieniu do kwestii wystąpienia w przedmiotowej sprawie okoliczności wskazanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w związku z § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, mogących stanowić podstawę do umorzenia zaległości mimo niezaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności, wskazać należy, że jak stwierdził organ, sytuacja majątkowa i osobista skarżącego jest trudna. Jednak, jak zauważył organ, skarżący jest właścicielem nieruchomości, stanowiącej aktualnie zabezpieczenie spłaty należności składowych, której spieniężenie umożliwiłoby spłatę tych należności. Nieruchomość ta nie jest miejscem zamieszkania skarżącego, a więc jej spieniężenie nie wywołałoby zagrożenia dla egzystencji skarżącego i nie pozbawiało go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skoro zaś organ dostrzegł możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne (stanowisko zbieżne z powyższym wyraził WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 6 lutego 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 1421/08, a także WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 171/11).

Trafnie wskazał także organ, że sytuacja życiowa skarżącego może ulec zmianie w stopniu, który umożliwi skarżącemu w przyszłości poprawę poziomu zaspokojenia swoich potrzeb, a także realizację ustawowych obowiązków w zakresie odprowadzenia składek na ubezpieczenie siebie i pracowników. Organ wskazał również, że interes skarżącego nie przemawia za umorzeniem należności. W przypadku, jeśli nabędzie on prawo do renty (co może nastąpić w związku z wskazanymi przez niego problemami zdrowotnymi), okres, za który nie zostałyby opłacone składki, nie zostałby uwzględniony przy ustalaniu prawa do renty.

Organ analizując sytuację strony musiał przeciwstawić interesowi strony interes społeczny w postaci zasady równości i powszechności wypełniania obowiązków płatnika składek. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Każde umorzenie składek jest przy tym przywilejem uzyskiwanym przez zobowiązanego wobec wszystkich zobowiązanych do opłacania składek, oraz dokonuje się kosztem uprawnionych do korzystania z ubezpieczeń społecznych. Jest przy tym ustawowym obowiązkiem ZUS wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności.

Należy jeszcze raz podkreślić, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie odmowa ta nie ma charakteru dowolnego. W decyzji bowiem organ wnikliwie zbadał przesłanki umorzenia oraz podał przekonywujące uzasadnienie, które zdecydowało o odmowie uwzględnienia wniosku.

Sąd nie podzielił także zarzutów pełnomocnika skarżącego co do naruszenia przez organ art. 7, art. 8, art. 77 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego. W ramach postępowania dotyczącego umorzenia należności składkowych, organ zobowiązany jest stosować przepisy ustanawiające zasady postępowania administracyjnego, w tym dowodowego. Jednak, zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, to zobowiązany musi wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Ustawodawca nałożył więc na wnioskodawcę ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2012 r., II GSK 685/11). Organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek, jednak to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania zaistnienia tych przesłanek. W niniejszej sprawie, organ poprzedził wydanie decyzji w sprawie prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem zmierzającym do ustalenia aktualnej sytuacji skarżącego. Organ uwzględnił bowiem stan majątkowy, sytuację ekonomiczną oraz rodzinną skarżącego. Rozważył przy tym wszystkie istotne okoliczności, które w trakcie postępowania wskazywane były przez skarżącego

Mając na uwadze podniesione wyżej argumenty, należy uznać, że organ po rozważeniu stanu faktycznego sprawy, podjął właściwie uzasadnioną decyzję o odmowie umorzenia należności. W ocenie Sądu, organ prawidłowo ocenił sytuację zobowiązanego oraz wskazane przez niego okoliczności przemawiające za umorzeniem należności i umotywował przyczyny odmowy uwzględnienia rozpatrywanego wniosku.

W tym stanie rzeczy skargę należało oddalić na podstawie art. 151 P.p.s.a.