Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 818/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat M. C., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] marca 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania J. S. od decyzji Prezydenta [...] z [...] stycznia 2012 r., nr [...] orzekającej o odmowie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup leków w wysokości 250,00 złotych – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Wnioskiem z 28 grudnia 2011 r. J. S. wystąpił o przyznanie mu zasiłku celowego na miesiąc styczeń 2012 r. w celu wykupienia leków w kwocie 250 złotych.

Pracownik socjalny zaktualizował 16 stycznia 2012 r. wywiad środowiskowy, w toku którego ustalił, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, choć zamieszkuje z dorosłą córką. Jest osobą mającą ustalony znaczny stopień niepełnosprawności. W stosunku do wnioskodawcy jak i jego córki orzeczona została eksmisja z zajmowanego dotychczas lokalu (wyrok z [...] listopada 2011 r. sygn. akt [...]), przy jednoczesnym przyznaniu mu prawa do lokalu socjalnego. Zadłużenie zajmowanego lokalu wraz z odsetkami i kosztami sądowymi na dzień 31 marca 2011 r. wynosiło [...] złote. J. S. samodzielnie obecnie opłaca czynsz, którego kwota wynosi 602,60 złotych (od stycznia 2012) oraz należności za gaz w kwoce 154 złote. Spłaca ponadto kredyt bankowy zaciągnięty w czerwcu ub. roku w kwotach po 180 złotych miesięcznie. Pracownik socjalny ustalił ponadto, że wnioskodawca jest właścicielem działki i budynków położonych w [...] odziedziczonych po matce o łącznej wartości [...] złotych. Podział spadku w wyniku, którego przypadła mu własność ww. majątku jest przez wnioskodawcę kwestionowany, jednakże wydane w tym przedmiocie postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] października 2009 r. sygn. akt [...] jest prawomocne, wobec oddalenia wniesionej od niego apelacji. Powołując się na informacje zawarte w treści apelacji wniesionej od ww. postanowienia Sądu Rejonowego w [...], pracownik socjalny w notatce dołączonej do aktualizacji wywiadu środowiskowego wskazał, że na potrzeby sprawy w sądzie J. S. "zeznał, że zamieszkuje na stałe w [...], prowadzi działalność gospodarczą-warsztat [...]". Zdaniem tego pracownika, wnioskodawca "składa zupełnie odmienne informacje w OPS, sądach i innych instytucjach, nie widząc nic w tym niestosownego".

W tym stanie rzeczy decyzją z [...] stycznia 2012 r. Prezydenta [...] odmówił wnioskodawcy przyznania pomocy w formie zasiłku specjalnego na zakup w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup leków w wysokości 250,00 złotych.

W uzasadnieniu decyzji organ powołując się na ustalenia zawarte w aktualizacji wywiadu środowiskowego oraz dokumenty zgromadzone w sprawie podniósł, że łączny dochód wnioskodawcy, wyliczony zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.; przywoływana dalej jako: "u.p.s.") wynosi [...] złotych. Stanowią go zaś emerytura oraz zasiłek pielęgnacyjny, pomniejszone o kwotę płaconych alimentów. Dochód ten przekracza zatem dwukrotnie kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące 477 złotych, uprawniające do uzyskania pomocy finansowej. W sprawie zaś nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 u.p.s. uzasadniający przyznanie tej pomocy mimo przekroczenia kryterium dochodowego. Bowiem u osób przewlekle chorych zakup leków stanowi wydatek stały, który winien wnioskodawca uwzględnić w planowaniu swoich wydatków. Organ wskazał ponadto na posiadany przez skarżącego majątek nieruchomy w [...], który jest co prawda przedmiotem sporu z siostrą, jednakże J. S. mógłby ten spór zakończyć, by korzystać z majątku spadkowego i starć się w ten sposób poprawić swoją sytuacje majątkową. Organ zwrócił również uwagę, iż może on domagać się od córki partycypacji w kosztach utrzymania i w ten sposób zaoszczędzone środki przeznaczyć na zaspokojenie pozostałych potrzeb. W podsumowaniu organ pierwszej instancji wskazywał także na znaczną ilość podopiecznych ośrodka pomocy społecznej, którzy znajdują się w znacznie trudniejszej niż wnioskodawca sytuacji, do których w pierwszej kolejności adresowana jest pomocy, jak również ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje. Wyjaśnił przy tym, że średnio w IV kwartale 2011 roku przyznano 1615 zasiłków, co przy uwzględnieniu środków, którymi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej przekłada się na średnia wysokość przyznanego zasiłku w kwocie 71,62 złotych.

Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem J. S. wniósł od niego odwołanie.

W następstwie rozpoznania tego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] marca 2012 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Organ podniósł, że zgodnie z przepisem art. 3 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenie niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowiek. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być zaś, w myśl ust. 3 ww. artykułu, odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy

W dalszej części Kolegium przywołało regulacje ustawowe dotyczące przyznawania zasiłków celowych oraz wskazało na kryterium dochodowe uprawniające do ich uzyskania (477 złotych), które w przypadku dochodów uzyskiwanych przez J. S. zostało znacznie przekroczone. Kolegium podtrzymało ocenę organu pierwszej instancji, iż w sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 u.p.s. uprawniający do uzyskania pomocy mimo przekroczenia kryterium dochodowego. Kolegium wskazało, że wnioskujący o pomoc zamieszkuje z dorosłą córką (prowadzącą odrębne gospodarstwo domowe), która od września 2011 r. pobiera świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [...] złotych, a także otrzymuje pomoc finansową oraz rzeczowa od matki. Zwróciło również uwagę, że zakończenie sporu sądowego pozwoliłoby na poprawę sytuacji majątkowej skarżącego. Powołało się także na ustalenia wywiadu środowiskowego, z których wynika, że odwołujący zeznał w sądzie, że zamieszkuje w [...] na stałe i prowadzi działalność gospodarczą. Konkluzji uzasadnienie organ podniósł, że sytuacja J. S. jest relatywnie lepsza niż innych podopiecznych Ośrodka Pomocy Społecznej, których dochody nie przekraczają kryterium dochodowego i nie posiadają możliwości poprawy swojej sytuacji finansowej.

Na powyższa decyzję J. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sadu administracyjnego w Warszawie zarzucając, że jest ona "złośliwością-mściwością-kłamstwem" Kolegium. Wskazywał przy tym na niezgodne z prawdą stwierdzenia zawarte w uzasadnieniu decyzji, że wnioskował o zasiłek celowy specjalny w wysokości 300 złotych, podczas gdy wnosił on o pomoc w wysokości 250 złotych. Wskazał, że córka studiuje, a koszt z tym związane są znaczne. Zakwestionował ustalenia organu, iż córka otrzymuje wsparcie od matki podnosząc, że nie jest to możliwe gdyż ona sama uzyskuje pomoc z opieki społecznej i utrzymuje się z renty w kwocie [...] złotych. Zdaniem skarżącego oszczerstwem jest stwierdzenie, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 16 stycznia 2012 r. wynikać ma, że zeznał on w sądzie, że zamieszkuje na stale w [...] i prowadzi tam działalność gospodarczą.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że decyzja ta jak też poprzedzająca ją decyzja Prezydenta [...] nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.; przywoływana dalej jako: "u.p.s."), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych.

Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego, wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej – a taka jest skarżący- 477,00 złotych. Za dochód zaś stosownie do art. 8 ust. 3 u.p.s. uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

W rozpoznawanej sprawie postępowanie w sprawie przyznania zasiłku celowego, przeznaczonego na opłacenie w styczniu 2012 r. kosztu wykupu leków zostało wszczęte wnioskiem strony z 28 grudnia 2011 r. W tym stanie rzeczy przy ustaleniu prawa do wnioskowanego świadczenia organy w pierwszej kolejności zbadały dochód prowadzącego samodzielne gospodarstw domowe skarżącego uzyskany w miesiącu listopadzie 2011 r., na który składała się wówczas emerytura w kwocie [...] złote oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] złote. Dochód ten pomniejszony został o wysokość bieżących alimentów należnych na rzecz osoby trzeciej (100,00 złotych). Ustalony w ten sposób dochód ([...] złotych) jak i przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania pomocy społecznej w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, nie budzą wątpliwości Sądu.

W tym stanie rzeczy organy obu instancji zasadnie rozpoznały wniosek skarżącego w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że rozumieć pod nim należy przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej.

Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie jest z pewnością "szczególnym przypadkiem" konieczność wykupienie przez skarżącego leków i brak wystarczających środków na ten cel w budżecie domowym. Okoliczności te są wprawdzie konsekwencją trudnej sytuacji materialnej skarżącego, której organy rozstrzygające sprawę ani Sąd nie kwestionują, jednakże nie można takich okoliczności o ile nie są one spowodowane zdarzeniem nadzwyczajnym (np. wypadkiem, chorobą która wystąpiła nagle i niespodziewanie), traktować jako sytuację szczególną, a więc odbiegającą od typowych sytuacji w jakich znajdują się inne osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej, spełniające kryterium dochodowe, których potrzeby winny być zaspokajane w pierwszym rzędzie. Zgodzić się należy z organami, że skarżący, będąc osobą przewlekle chorą ma świadomość konieczności stałego ponoszenie wydatków na wykup leków, a zatem ich ponoszenie nie może być traktowane jako wywołane okolicznościami, przewidzianymi w hipotezie normy zawartej w art. 41 pkt 1 u.p.s.

W sprawie istotne jest również to, że z zestawienia uzyskiwanego dochodu ([...] złotych) oraz zgłaszanej potrzeby (wykupu leków za sumę 250 złotych) nie wynika, by kwota ta przekraczała możliwości ekonomiczne skarżącego. Podkreślić zaś należy, że celem pomocy społecznej w myśl art. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. jest jedynie pomoc i wspieranie rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej i zaspokajanie ich niezbędnych potrzeb oraz zapobieganie ich popadnięciu w trudną sytuację życiową poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się rodzin. Nie jest zaś jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej oraz zwrot wszelkich poniesionych wydatków, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Wobec tego nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane. Z kolei ciągle wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna, a w szczególności tym, którzy nie posiadają jakichkolwiek dochodów, bądź dochody te są na poziomie nieprzekraczającym ustawowego kryterium.

Nie bez znaczenia również dla oceny zasadności odmowy przyznania skarżącemu pomocy społecznej jest możliwość poprawienia przez niego własnej sytuacji bytowej choćby poprzez sięgnięcie do majątku, który odziedziczył po rodzicach w postaci nieruchomości położonej w [...]. Ma on również możliwość zwrócenia się do zamieszkującej z nim córki z żądaniem partycypowania w kosztach utrzymania mieszkania. Zważyć bowiem należy, że za zapłatę czynszu i innych należnych opłat, odpowiadają solidarnie z najemcą stale zamieszkujące z nim osoby pełnoletnie (art. 6881 kodeksu cywilnego). To zaś, że skarżący jak wynika z treści skargi oraz notatki służbowej pracownika socjalnego załączonej do aktualizacji wywiadu środowiskowego, nie zamierza domagać się od córki (obecnie niepracującej) uczestniczenia w ponoszeniu kosztów wspólnego zamieszkiwania, aczkolwiek zrozumiałe, to jest świadomym wyborem skarżącego, który w ten sposób sam rezygnuje z możliwości poprawy swojej sytuacji finansowej. Podobnie rzecz się ma z prowadzonym od lat sporem co do odziedziczonego majątku.

Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie, nie wystąpił żaden szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 41 ust. 1 pkt 1 u.p.s., to stwierdzić należy, iż rozstrzygnięcia organów odmawiające przyznania skarżącemu pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu leków w miesiącu styczniu 2012 r. nie naruszają prawa i mieszczą się granicach uznania administracyjnego.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy oraz prawidłowo go oceniły. Nie uchybiły również w sposób istotny zasadom postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej oraz celom tej pomocy wskazanym w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. Nie można im zatem skutecznie postawić zarzutu arbitralności przy podejmowaniu decyzji. Podnoszone zaś w skardze okoliczności dotyczące błędnego powołania na stronie 2 uzasadnienia decyzji Kolegium kwoty o jaką skarżący wystąpił (300 złotych zamiast 250 złotych) nie miały wpływu na treść podjętego rozstrzygnięcia, a błąd ten stanowi rezultat oczywistej omyłki pisarskiej powstałej przy redagowaniu decyzji.

Nieuprawnione natomiast było powoływanie się przez Kolegium na rzekome ustalenia poczynione w trakcie wywiadu środowiskowego dokonanego 16 stycznia 2012 r., jako źródła informacji o zeznaniach sądowych dotyczących zamieszkiwania strony i prowadzenia działalności gospodarczej na terenie [...]. W istocie bowiem, w toku wywiadu środowiskowego takich informacji skarżący nie podawał, a znalazły się one jedynie w notatce pracownika socjalnego, w której pracownik ten zinterpretował dane podawane przez skarżącego w apelacji z 15 grudnia 2009 r. wniesionej od postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] października 2009 r. sygn. akt [...]. Okoliczność ta nie miała jednak istotnego znaczenia dla podjętego rozstrzygnięcia w sprawie, gdyż podstawą odmowy przyznania świadczenia nie była nierzetelność wnioskodawcy w informowaniu o swojej sytuacji życiowej, ale brak zaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku uzasadniającego przyznanie tej pomocy. Także, okoliczności dotyczące uzyskiwanej przez córkę skarżącego pomocy, którą ma ona otrzymywać od matki pozostają bez związku z rozpoznawanym wnioskiem skarżącego o przyznanie mu zasiłku celowego specjalnego (córka wszak prowadzi odrębne gospodarstwo domowe) i z tego względu nie powinny stanowić przedmiotu rozważań organów w niniejszej sprawie. Tego rodzaju uchybienia w zakresie uzasadnienia faktycznego decyzji godzi wprawdzie w wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania, a przez to podważa także zaufanie strony do organów władzy publicznej prowadzących postępowanie, a tym samym narusza normę zawartą w art. 8 k.p.a., jednakże w realiach niniejszej sprawy nie powoduje, że samo podjęte w niej rozstrzygnięcie jest wadliwe. Sytuacja osobista i majątkowa prowadzącej odrębne gospodarstwo domowe córki skarżącego, nie była i nie mogła być bowiem okolicznością istotną w sprawie o przyznanie zasiłku celowego specjalnego skarżącemu, a w konsekwencji nie determinowała rezultatu postępowania zainicjowanego jego wnioskiem. Mimo zatem wadliwości tej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji, brak jest uzasadnionych podstaw by z tego względu ją uchylić.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie wynagrodzenia adwokata za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu orzeczono w oparciu o art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).