Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 609/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Zawieszenie/podjęcie postępowania
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 97  par. 1 pkt 4, art. 100  par. 1, art. 101  par. 1 i 3, art. 103
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145  par. 1 pkt 1 lit a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca) Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 7 października 2021 r. sprawy ze skargi A. S. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Starosty R. z dnia [...] kwietnia 2021 r., znak: [...]; 2) zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego A. S. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Starosta R. (dalej jako "Starosta" lub "organ I instancji") postanowieniem z [...] kwietnia 2021 r. znak: [...] działając na podstawie art. 97 § 1 pkt. 4, art. 100 § 1, art. 101 § 1 i 3, art. 103 oraz art. 141 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz.735, dalej "Kpa") postanowił:

1.zawiesić z urzędu postępowanie w sprawie wniosku A. S. (dalej jako "wnioskodawca" lub "strona") o zwrot nieruchomości położonej w obrębie geodezyjnym P. gmina K., oznaczonej jako działki ewidencyjne nr [...] i nr [...] oraz część działki ewidencyjnej nr [...] (ark. 1) stanowiącej obecnie własność Województwa M., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...],

2. wezwać wnioskodawcę do wystąpienia, w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia niniejszego postanowienia, z powództwem o uzgodnienie treści księgi wieczystej nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym w celu uzyskania sądowego zezwolenia na wykreślenie działki hipotecznej nr [...] o powierzchni [...] ha

i wpisanie w jej miejsce działek stanowiących niekwestionowaną własność w celu wyeliminowania podwójnego hipotekowania gruntów objętych wnioskiem o zwrot 3. wskazać, że zawieszenie postępowania wstrzymuje bieg terminów przewidzianych

w Kpa.

W uzasadnieniu Starosta wskazał, że wnioskodawca wnioskiem z [...] stycznia 2021 r. wystąpił o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w obrębie geodezyjnym P. gmina K., oznaczonej jako działki o nr: [...],[...],[...],[...] i [...]. W dniu [...] lutego 2021 r. wnioskodawca oświadczył, że przedmiotem jego wniosku o zwrot jest teren oznaczony jako: działka ewidencyjna nr [...], działka ewidencyjna nr [...], grunt opisany w sentencji wyroku Sądu Rejonowego w R. z [...] kwietnia 2013 r. sygn. akt [...] jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha, w granicach uwidocznionych na mapie własnościowej wykonanej przez geodetę uprawnionego E.P. do celów sądowych przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu [...] grudnia 2012 r. za nr [...], do którego ww. sąd potwierdził własność przysługującą wnioskodawcy do dnia uprawomocnienia się decyzji Wojewody M. nr [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Tym samym strona odstąpiła od wniosku o zwrot w pozostałej części.

Organ I instancji podniósł, że analiza zgromadzonych w niniejszej sprawie dokumentów (przedłożonych przez stronę i pozyskanych z urzędu) wykazała, iż działki ewidencyjne nr [...] i nr [...] (w całości) oraz nr [...] (w której zawiera się część gruntu zawnioskowanego do zwrotu o powierzchni [...] ha) mają uregulowany stan prawny na rzecz Województwa M., zarówno w rejestrze ewidencji gruntów

i budynków, jak i w księdze wieczystej nr [...] na podstawie decyzji Wojewody M. nr [...] z [...] lipca 2009 r., znak: [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, utrzymanej w mocy decyzją ostateczną Ministra Infrastruktury z [...] lipca 2010 r., znak: [...].

Starosta ustalił, że wnioskodawca do chwili obecnej jest hipotecznym właścicielem wpisanym w księdze nr [...] prowadzonej dla nieruchomości oznaczonej jako działki hipoteczne (parcele) nr [...] i nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha. Dokumentacja geodezyjna, tj. mapa własnościowa i wykaz synchronizacyjny stanowiący integralną jej część wykonana na zlecenie VII Wydziału Cywilnego Sądu Rejonowego w R. na potrzeby rozpoznania sprawy z powództwa wnioskodawcy o sygn. akt [...] przez geodetę uprawnionego E. P. do celów sądowych przyjęta do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu [...] grudnia 2012 r. za nr [...] wykazała, że w parceli hipotecznej nr [...] zapisanej

w księdze wieczystej nr [...] jako własność strony zawiera się grunt opisany jako działki nr [...] o powierzchni [...] ha (stanowiący część działki ewidencyjnej nr [...] własność Województwa M. - strony postępowania zwrotowego), nr [...] o powierzchni [...] ha (tożsamy z działką ewidencyjną nr [...] własność Województwa M. - strony postępowania zwrotowego), nr [...] o powierzchni [...]ha (tożsamy z działką ewidencyjną nr [...] własność Województwa M. - strony postępowania zwrotowego), [...] o powierzchni [...] ha (stanowiący część działki ewidencyjnej nr [...] - własność osób trzecich), nr [...] o powierzchni [...] ha (stanowiący część działki ewidencyjnej nr [...] - własność wnioskodawcy), [...] o powierzchni [...] ha (stanowiący część działki ewidencyjnej nr [...] - własność wnioskodawcy).

Organ I instancji stwierdził, że zgodnie z wykazem synchronizacyjnym oraz mapą własnościową grunt zawnioskowany do zwrotu jest gruntem podwójnie hipotekowanym - księgi wieczyste nr [...] i nr [...], w których ujawnione są odmienne prawa właścicielskie. Podwójne hipotekowanie tych samych gruntów wskazujące na istnienie dwóch różnych właścicieli stanowi przeszkodę dla zlecenia wykonania mapy podziału (opisującej zgodnie z ustaleniami wizji w terenie grunt niewykorzystany zgodnie z celem wywłaszczenia) stanowiącej podstawę do decyzyjnego orzeczenia o zwrocie zgodnie z przepisami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm., dalej jako "u.g.n."). W związku z powyższym, uznać należy, że uzgodnienie treści księgi wieczystej opisanej w pkt 2 postanowienia jest zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 Kpa, wymaganym dla rozpoznania sprawy zwrotowej w odniesieniu do gruntu objętego wnioskiem.

W konkluzji swojego rozstrzygnięcia Starosta wskazał, że jako organ prowadzący postępowanie zwrotowe nie posiada legitymacji procesowej do zainicjowania powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

Z powództwem takim mogą występować strony mające w rozstrzygnięciu sporu interes prawny, czyli wnioskodawca roszczenia o zwrot. Postępowanie niniejsze zostanie zaś podjęte na wniosek strony lub z urzędu po otrzymaniu informacji o ustaniu przyczyn uzasadniających jego zawieszenie.

Pismem z [...] maja 2021 r. wnioskodawca wniósł zażalenie na postanowienie organu I instancji. Powyższemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego w postaci art. 97 § 1 pkt 4 Kpa w zakresie bezpodstawnego uznania, że na gruncie niniejszej sprawy zachodzą przesłanki do zawieszenia postępowania o zwrot nieruchomości położonej w obrębie geodezyjnym P., gmina K. oznaczonej jako działki ewidencyjne nr: [...],[...] oraz część działki ewidencyjnej nr [...] stanowiącej obecnie własność Województwa M., dla której prowadzona jest księga wieczysta Kw nr [...] do czasu uzgodnienia treści księgi wieczystej [...] z rzeczywistym stanem prawnym w celu wykreślenia działki hipotecznej nr [...] i wpisania w jej miejsce innych działek stanowiących niekwestionowaną własność w celu wyeliminowania podwójnego hipotekowania gruntów objętych wnioskiem o zwrot. W związku z powyższym, wniósł o uchylenie postanowienia Starosty w całości.

W uzasadnieniu zażalenia wnioskodawca wskazał, że nie zaistniała okoliczność uniemożliwiająca rozpoznanie jego wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Nie zachodzi bowiem zagadnienie wstępne od rozstrzygnięcia którego uzależnione jest wydanie decyzji w niniejszej sprawie. Wnioskodawca nie jest stroną zobowiązaną do korygowania konsekwencji wadliwie wydanej decyzji Wojewody M. nr [...] na drodze postępowania o uzgodnienie treści księgi wieczystej nr [...]. Nie jest on zainteresowany wytoczeniem powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej zgodnie z żądaniem Starosty, bowiem stanowiące jego własność parcele hipoteczne [...] i [...] zostały ujawnione w tej księdze. Nadto w sprawie niniejszej znajduje się wykaz synchronizacyjny sporządzony przez uprawnionego geodetę E. P., z którego w sposób nie budzący wątpliwości wynika, które działki wchodzą

w skład parceli hipotecznych nr [...] i nr [...], stanowiących niekwestionowaną własność wnioskodawcy. Organ I instancji nie zważył też, że wytoczenie przez wnioskodawcę powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej nr [...] w celu wyeliminowania podwójnego hipotekowania nie jest możliwe z uwagi na powagę rzeczy osądzonej. W wyroku wydanym w sprawie o sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w R. oddalił bowiem powództwo strony o uzgodnienie treści księgi wieczystej nieruchomości objętych Kw nr [...], co wynika wprost z sentencji tego orzeczenia. Skoro zaś Wojewoda M. dokonał przejęcia na własność Województwa M. części działek wnioskodawcy w wyniku podziału nieruchomości dokonanego decyzją Wojewody M. nr [...] z [...] lipca 2009 r. bez uprzedniego zbadania stanu prawnego działek stanowiących własność strony i innych adresatów tej decyzji, to powinien rozpoznać wniosek o zwrot nieruchomości w oparciu o treść tej samej decyzji z której wynika, jakie działki przeszły na własność Województwa M. i od kogo zostały przejęte w drodze pozbawienia prawa własności.

Wojewoda M. (dalej jako "Wojewoda" lub "organ odwoławczy") postanowieniem z [...] czerwca 2021 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 Kpa oraz art. 9a u.g.n., po rozpatrzeniu ww. zażalenia, orzekł o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazał, że wnioskiem z [...] stycznia 2021 r. strona wystąpiła do Starosty o zwrot nieruchomości położonej w obrębie P., gm. Kowala. oznaczonej jako działki o numerach: [...],[...],[...],[...] i [...]. We wniosku wnioskodawca wskazał, że na powyższych nieruchomościach nie rozpoczęto prac związanych

z realizacją inwestycji, o której mowa w decyzji Wojewody nr [...] z [...] lipca 2009 r.

o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, w związku z czym uznać należy, że stały się one zbędne na cel w niej określony. Wniosek powyższy w dniu [...] lutego 2021 r. strona zawęziła do roszczenia o zwrot działek o numerach [...],[...],[...].

Organ odwoławczy wskazał, że wszczęte na wniosek strony toczące się przed organem I instancji postępowanie dotyczy zwrotu nieruchomości, która stała się własnością Województwa M. na mocy decyzji Wojewody M. nr [...] z [...] lipca 2009 r., znak: [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, utrzymanej w mocy ostateczną decyzją Ministra Infrastruktury z [...] lipca 2010 r., znak: [...]. Zwrot nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela poza spełnieniem przesłanek, o których mowa w art. 137 u.g.n. jest możliwy tylko wtedy, gdy stanowią one nadal własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. W przedmiotowej sprawie, jak wynika z akt sprawy, objęta wnioskiem zwrotowym nieruchomość jest podwójnie hipotekowana. Nieruchomość oznaczona jako działki o numerach [...],[...],[...] położona w obrębie P., gm. K. stanowi własność Województwa M. zgodnie z treścią księgi wieczystej [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w R. VI Wydział Ksiąg Wieczystych. Prawo powyższe wpisane zostało na podstawie ostatecznej decyzji Ministra Infrastruktury z [...] lipca 2010 r., znak: [...] utrzymującej w mocy decyzję Wojewody nr [...] z [...] lipca 2009 r., znak: [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Jednocześnie ww. działki o numerach [...],[...],[...] stanowią własność wnioskodawcy zgodnie z księgą wieczystą [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w R. VI Wydział Ksiąg Wieczystych (ww. działki zgodnie z wykazem synchronizacyjnym wchodzą w skład ujawnionej w ww. księdze działki numer [...]). Zgodnie zaś z art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r., poz. 2204) w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. W przypadku, gdy dwie różne osoby są wpisane do odrębnych ksiąg wieczystych jako właściciele tej samej nieruchomości, to tego rodzaju sytuacja prawna powinna być rozstrzygnięta w drodze powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Przyjmuje się co do zasady, że powództwo z art. 10 ww. ustawy nie obejmuje działu I księgi, ale zasada ta doznaje wyjątków między innymi przy podwójnym hipotekowaniu czy w przypadku błędnego ujawnienia jednej z kilku działek objętych daną księgą, czy też błędnego odłączenia działki z księgi wieczystej. Wymaga to jednak takiego sformułowania powództwa by w wyniku jego uwzględnienia doszło do ujawnienia we wskazanej księdze stanu prawnego zgodnego z rzeczywistością.

Wojewoda wskazał, że powództwo o usunięcie niezgodności między stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym może wytoczyć tylko osoba uprawniona do złożenia wniosku o dokonanie wpisu w księdze wieczystej. Z faktu podwójnego hipotekowania nieruchomości wynika zaś, że objęta wnioskiem zwrotowym nieruchomość ma dwóch różnych właścicieli.

W ocenie organu odwoławczego Starosta prawidłowo wskazał, że nie ma legitymacji procesowej do zainicjowania postępowania w powyższej sprawie przed sądem wieczysto-księgowym. Wniosek taki winien być złożony przez właściciela księgi wieczystej. Organ I instancji prawidłowo także uznał, że uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym stanowi zagadnienie wstępne

w postępowaniu zwrotowym, nie można bowiem rozpatrywać wniosku w odniesieniu do nieruchomości, której stan prawny wymaga jednoznacznego ustalenia w oparciu

o wyrok zapadły przed sądem. Starosta prawidłowo wskazał także, że zobowiązanym do wystąpienia z powyższym powództwem do sądu jest wnioskodawca postępowania zwrotowego i strona mająca interes prawny w powyższej sprawie.

Wojewoda wyjaśnił przy tym, że przywołany przez stronę w zażaleniu wyrok Sądu Rejonowego w R. VII Wydział Cywilny z [...] kwietnia 2013 r. sygn. akt [...] dotyczył żądania wnioskodawcy o wpisanie w księdze wieczystej [...], na jego rzecz prawa własności działek o numerach [...],[...],[...],[...],[...]i [...]. Wniosek został oddalony, gdyż jak wynika z uzasadnienia wyroku, strona nie udokumentowała, że posiada tytuł prawny do wszystkich ww. działek, które zgodnie z wykazem synchronizacyjnym odpowiadają ujawnionej w księdze wieczystej działce nr [...]. Wniosek o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym wymaga zaś takiego sformułowania powództwa by w wyniku jego uwzględnienia doszło do ujawnienia we wskazanej księdze stanu prawnego zgodnego z rzeczywistością popartą dowodami. Z tego też powodu organ odwoławczy uznał, że należy utrzymać w mocy postanowienie organu I instancji z [...] kwietnia 2021 r.

Na ostateczne w administracyjnym toku instancji rozstrzygnięcie Wojewody, wnioskodawca (dalej jako "skarżący") pismem z [...] czerwca 2021 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił:

1) naruszenie przepisów prawa procesowego w postaci art. 97 § 1 pkt 4 Kpa w zakresie bezpodstawnego uznania, że na gruncie niniejszej sprawy zachodzą przesłanki do zawieszenia postępowania o zwrot nieruchomości położonej w obrębie geodezyjnym P., gmina K. oznaczonej jako działki ewidencyjne nr: [...],[...] oraz część działki ewidencyjnej nr [...] stanowiącej obecnie własność Województwa M., dla której prowadzona jest księga wieczysta Kw nr [...] do czasu uzgodnienia treści księgi wieczystej [...] z rzeczywistym stanem prawnym w celu wykreślenia działki hipotecznej nr [...] i wpisania w jej miejsce innych działek stanowiących niekwestionowaną własność w celu wyeliminowania podwójnego hipotekowania gruntów objętych wnioskiem o zwrot

2) naruszenie przepisów prawa procesowego w postaci art. 7, art. 8, art. 9, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa poprzez brak rozpoznania istoty sprawy oraz okoliczności podnoszonych przez skarżącego w zażaleniu na postanowienie Starosty R. z [...] kwietnia 2021 r., błędne ustalenie, że skarżący powinien wystąpić

z powództwem o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym w celu wyeliminowania podwójnego hipotekowania nieruchomości objętych wnioskiem

o zwrot nieruchomości objętych wnioskiem.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego jego wydanie postanowienia Starosty z [...] kwietnia 2021 r. oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi co do zasady podtrzymał swoją dotychczasową argumentację zawartą w uprzednio złożonym zażaleniu. Wskazał, że organ odwoławczy nie ustosunkował się do zarzutów skarżącego podniesionych w zażaleniu na postanowienie Starosty z [...] kwietnia 2021 r., a tym samym nie rozpoznał istoty sprawy.

Skarżący zauważył, że działki nr [...] i nr [...] wchodziły w skład nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...]. Działki te powstały w wyniku podziału związanego z przebudową skrzyżowania drogi wojewódzkiej nr [...] i drogi powiatowej nr [...]. Podział nastąpił w trybie przepisów ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych z dnia [...] stycznia 2003 r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie sposobu i trybu dokonywania podziałów nieruchomości z dnia 7 grudnia 2004 r. Podział (mapa i operat nr [...]) został wykonany bez rzetelnego zbadania stanu prawnego nieruchomości. Działki te zostały przejęte na mocy ustawy decyzją Wojewody nr [...] z [...] lipca 2009 r. na rzecz Województwa M. i ujawnione w Kw nr [...]. Spowodowało to podwójne hipotekowanie tego samego gruntu w różnych księgach wieczystych. Skoro zaś do powstania podwójnego hipotekowania gruntów objętych wnioskiem o zwrot nieruchomości doprowadził organ administracyjny, jest on uprawniony do uchylenia uprzednio wydanej przez siebie wadliwej decyzji nr [...] z [...] lipca 2009 r. o przejęciu na rzecz Województwa M. działek nr [...] i nr [...].

Autor skargi wskazał, że organy obu instancji nie zważyły, że wytoczenie przez skarżącego powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej nr [...] w celu wyeliminowania podwójnego hipotekowania nie jest możliwe z uwagi na powagę rzeczy osądzonej. W wyroku wydanym w sprawie o sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w R. oddalił bowiem powództwo skarżącego o uzgodnienie treści księgi wieczystej nieruchomości objętych Kw nr [...], co wynika wprost z sentencji tego orzeczenia. Zatem z uwagi na res iudicata, skarżący nie może ponownie wystąpić z powództwem o uzgodnienie treści księgi wieczystej nr [...], bowiem w przypadku wytoczenia takiego powództwa, podlegałoby ono odrzuceniu z uwagi na powagę rzeczy osądzonej. Skarżący nie posiada legitymacji czynnej do wystąpienia z powództwem o uzgodnienie treści księgi wieczystej Kw nr [...] obejmującej nieruchomości stanowiące własność Województwa M..

Niezależnie od powyższej argumentacji, w ocenie skarżącego, na gruncie niniejszej sprawy nie zachodzi zagadnienie wstępne, od rozstrzygnięcia którego uzależnione jest wydanie decyzji w niniejszej sprawie. Skarżący wykazał bowiem za pomocą dowodu z opinii biegłego E.P. opiniującej w sprawie [...] Sądu Rejonowego w R., które działki stanowiły jego własność przed wydaniem decyzji Wojewody nr [...] z [...] lipca 2009 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Wynika to wprost z wykazu synchronizacyjnego sporządzonego przez biegłą E. P., której opinia została obdarzona przez Sąd Rejonowy w R. wiarygodnością oraz stanowiła podstawę wydania wyroku w sprawie [...].

W ocenie autora skargi, skoro Wojewoda dokonał przejęcia na własność Województwa M. części działek skarżącego w wyniku podziału nieruchomości dokonanego decyzją Wojewody nr [...] z [...] lipca 2009 r. bez uprzedniego zbadania stanu prawnego działek stanowiących własność skarżącego

i innych adresatów tej decyzji, to powinien rozpoznać wniosek o zwrot nieruchomości

w oparciu o treść tej samej decyzji z której wynika, jakie działki przeszły na własność Województwa M. i od kogo zostały przejęte w drodze pozbawienia prawa własności. Za błędne należy uznać rozważania organu administracyjnego wskazujące na konieczność przerzucenia na skarżącego ciężaru usunięcia podwójnego hipotekowania nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot. Po pierwsze organ administracyjny nie jest kompetentny do wypowiadania się w kwestiach cywilistycznych dotyczących postępowania o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Po drugie sugestie organu dotyczące możliwości usunięcia podwójnego hipotekowania nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot należy uznać za chybione z uwagi na brak prawnej możliwości ponownego wystąpienia przez skarżącego z powództwem o uzgodnienie treści księgi wieczystej ze względu na możliwość narażenia się na zarzut powagi rzeczy osądzonej. Za błędne należy uznać ustalenia, że w postępowaniu sądowym prowadzonym w sprawie o sygn. akt [...] skarżący nie wykazał, że jest właścicielem nieruchomości objętych Kw nr [...], co doprowadziło do oddalenia jego powództwa. Skoro organ administracyjny uznał, że skarżący nie wykazał, że był właścicielem nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, zachodzi pytanie na jakiej zasadzie Wojewoda wywłaszczył skarżącego z tych nieruchomości i dokonał ich przejęcia na własność na podstawie decyzji Wojewody nr [...] z [...] lipca 2009 r.

W konkluzji skargi wskazano, że rozpoznanie wniosku skarżącego o zwrot wywłaszczonych nieruchomości jest możliwe bez zawieszenia postępowania. Organ ma możliwość poczynienia samodzielnych ustaleń, które nieruchomości należały do skarżącego przed ich przejęciem na rzecz Województwa M. na podstawie decyzji nr [...] z [...] lipca 2009 r. w oparciu o opinię biegłej E. P. oraz wykaz synchronizacyjny nieruchomości objętych Kw nr [...], które to zostały sporządzone dla potrzeb sprawy o sygn. akt [...] Sądu Rejonowego w R..

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy

w trybie uproszczonym zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 dalej jako "P.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżone postanowienie może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 P.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Wojewody z [...] czerwca 2021 r. utrzymujące w mocy postanowienie Starosty z [...] kwietnia 2021 r. o zawieszeniu

z urzędu postępowania w sprawie wniosku skarżącego o zwrot nieruchomości położonej w obrębie geodezyjnym P. gmina K., oznaczonej jako działki ewidencyjne nr [...] i nr [...] oraz część działki ewidencyjnej nr [...] (ark. 1) stanowiącej obecnie własność Województwa M., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...].

Na wstępie wyjaśnić wypada, że zgodnie z art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w trybie egzekucyjnym i zabezpieczającym na które służy zażalenie.

Kwestie dotyczące zawieszenia postępowania administracyjnego regulują przepisy art. 97 - art. 103 Kpa. Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 Kpa organ administracji publicznej zawiesza postępowanie gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Stosownie zaś do art. 100 § 1 Kpa organ administracji publicznej, który zawiesił postępowanie z przyczyny określonej w art. 97 § 1 pkt 4 Kpa, wystąpi równocześnie do właściwego organu lub sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego albo wezwie stronę do wystąpienia o to w oznaczonym terminie, chyba że strona wykaże, że już zwróciła się w tej sprawie do właściwego organu lub sądu.

Przez pojęcie zagadnienia wstępnego, o którym mowa w ww. przepisie, rozumie się sytuację, w której wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie, będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego. Pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, będącej przedmiotem postępowania, a zagadnieniem wstępnym musi istnieć związek przyczynowy, to jest sytuacja, gdy bez uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd wydanie decyzji byłoby niemożliwe. O takiej zależności przesądza treść przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę prawną decyzji administracyjnej. Powyższa zależność musi być bezpośrednia.

Bezsporne w niniejszej sprawie jest, że wszczęte na wniosek skarżącego postępowanie dotyczy zwrotu nieruchomości, która stała się własnością Województwa M. na mocy decyzji Wojewody nr [...] z dnia [...] lipca 2009 r., znak: [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, utrzymanej w mocy ostateczną decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2010 r., znak: [...].

Poza sporem pozostaje też, że objęta wnioskiem zwrotowym nieruchomość jest podwójnie hipotekowana. Nieruchomość oznaczona jako działki o numerach [...],[...],[...] położona w obrębie P., gm. K. stanowi własność Województwa M. zgodnie z treścią księgi wieczystej [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w R. VI Wydział Ksiąg Wieczystych. Prawo powyższe wpisane zostało na podstawie ww. ostatecznej decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2010 r. Jednocześnie ww. działki o numerach [...],[...],[...] stanowią własność skarżącego zgodnie z księgą wieczystą [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w R. VI Wydział Ksiąg Wieczystych (ww. działki zgodnie z wykazem synchronizacyjnym wchodzą w skład ujawnionej w ww. księdze działki numer [...]). Z faktu podwójnego hipotekowania nieruchomości wynika więc, że objęta wnioskiem zwrotowym nieruchomość ma dwóch różnych właścicieli.

Sporne w niniejszej sprawie w tej sytuacji jest zaś czy organy obu instancji zasadnie uznały za konieczne zawieszenie przedmiotowego postępowania z uwagi na zaistnienie zagadnienia wstępnego o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 Kpa.

Organy obu instancji stwierdziły bowiem, że uzgodnienie treści księgi wieczystej

z rzeczywistym stanem prawnym stanowi zagadnienie wstępne w postępowaniu zwrotowym. Nie można zaś rozpatrywać wniosku w odniesieniu do nieruchomości, której stan prawny wymaga jednoznacznego ustalenia w oparciu o wyrok zapadły przed sądem. Starosta nie ma legitymacji procesowej do zainicjowania postępowania

o usunięcie niezgodności między stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej

a rzeczywistym stanem prawnym. Powództwo takie może wytoczyć tylko osoba uprawniona do złożenia wniosku o dokonanie wpisu w księdze wieczystej w powyższej sprawie przed sądem wieczysto - księgowym. Wniosek taki winien być złożony przez właściciela księgi wieczystej. Zobowiązanym do wystąpienia z powyższym powództwem do sądu jest więc skarżący jako wnioskodawca postępowania zwrotowego i strona mająca interes prawny w powyższej sprawie.

W ocenie Sądu, zgodzić się należy ze skarżącym, że wskazane w niniejszej sprawie przez organy obu instancji powyższe okoliczności, nie uniemożliwiają rozpoznania jego wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Istotnym jest bowiem, że działki nr [...] i nr [...] wchodziły w skład nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...] i powstały w wyniku podziału związanego

z przebudową skrzyżowania drogi wojewódzkiej nr [...] i drogi powiatowej nr [...]. Podział ten nastąpił zaś w trybie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r.

o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (tj. Dz. U. z 2008 r., Nr 193, poz. 1194 ze zm.). Przedmiotowe działki zostały przejęte na mocy ww. ustawy decyzją Wojewody nr [...][...] z dnia [...] lipca 2009 r. na rzecz Województwa M. i ujawnione w Kw nr [...]. To zaś właśnie spowodowało podwójne hipotekowanie tego samego gruntu w różnych księgach wieczystych.

Słusznie zauważył skarżący, że skoro do powstania podwójnego hipotekowania gruntów objętych wnioskiem o zwrot nieruchomości doprowadził sam organ administracyjny, to jest on uprawniony do uchylenia uprzednio wydanej przez siebie wadliwej decyzji nr [...] z dnia [...] lipca 2009 r. o przejęciu na rzecz Województwa M. działek nr [...] i nr [...]. Skarżący nie jest zaś stroną zobowiązaną do korygowania konsekwencji wadliwie wydanej decyzji Wojewody nr [...] na drodze postępowania o uzgodnienie treści księgi wieczystej nr [...]. Nie jest on też zainteresowany wytoczeniem powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej zgodnie z żądaniem Starosty, bowiem stanowiące jego własność parcele hipoteczne [...] i [...] zostały ujawnione w tej księdze. W sprawie niniejszej znajduje się zaś wykaz synchronizacyjny sporządzony przez uprawnionego geodetę E. P., z którego

w sposób nie budzący wątpliwości wynika, które działki wchodzą w skład parceli hipotecznych [...] i [...] , stanowiących niekwestionowaną własność skarżącego.

W tym miejscu wskazać również należy, że Sąd Rejonowy w R. w wyroku wydanym w sprawie o sygn. akt [...] oddalającym powództwo skarżącego

o uzgodnienie treści księgi wieczystej nieruchomości objętych kw nr [...] ustalił, że skarżący był właścicielem działek o numerach ewidencyjnych: [...] i [...] (stanowiącej część działki o nr ew. [...]) jedynie do dnia wydania przez Wojewodę decyzji nr [...] z dnia [...] lipca 2009 r. Skarżący nie posiada zatem legitymacji czynnej do wystąpienia z powództwem o uzgodnienie treści księgi wieczystej Kw nr [...] obejmującej nieruchomości stanowiące obecnie własność Województwa M..

Tym samym, zgodzić się należy ze skarżącym, że organy obu instancji nie wykazały na gruncie niniejszej sprawy, że zachodzi zagadnienie wstępne, od rozstrzygnięcia którego uzależnione jest rozpoznanie wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Skoro zaś Wojewoda dokonał przejęcia na własność Województwa M. części działek skarżącego w wyniku podziału nieruchomości dokonanego decyzją Wojewody nr [...] z dnia [...] lipca 2009 r. bez uprzedniego zbadania stanu prawnego działek stanowiących własność skarżącego i innych adresatów tej decyzji, to powinien rozpoznać wniosek o zwrot nieruchomości w oparciu o treść tej samej decyzji z której wynika, jakie działki przeszły na własność Województwa M. i od kogo zostały przejęte w drodze pozbawienia prawa własności. Skarżący wykazał bowiem za pomocą dowodu z opinii biegłego E.P. opiniującej w sprawie o sygn. akt [...] Sądu Rejonowego w R., które działki stanowiły jego własność przed wydaniem decyzji Wojewody nr [...] z [...] lipca 2009 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Wynika to wprost z wykazu synchronizacyjnego sporządzonego przez biegłą E.P., której opinia została obdarzona przez Sąd Rejonowy w R. wiarygodnością oraz stanowiła podstawę wydania wyroku w sprawie o sygn. akt [...].

W konsekwencji powyższego, za błędne należy więc uznać rozważania organów obu instancji wskazujące na konieczność przerzucenia na skarżącego ciężaru usunięcia podwójnego hipotekowania nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot. Sąd podziela stanowisko skarżącego, że rozpoznanie jego wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości jest możliwe bez zawieszenia postępowania. Organ I instancji ma bowiem możliwość poczynienia samodzielnych ustaleń, które nieruchomości należały do skarżącego przed ich przejęciem na rzecz Województwa M. na podstawie decyzji nr [...] z [...] lipca 2009 r. w oparciu o opinię biegłej E. P. oraz wykaz synchronizacyjny nieruchomości objętych Kw nr [...], które to zostały sporządzone dla potrzeb sprawy o sygn. akt [...] Sądu Rejonowego w R..

Tym samym, stwierdzić należy, że brak jest podstaw do zawieszenia postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącego o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Działając w ten sposób organy obu instancji naruszyły art. 97 § 1 pkt 4 Kpa poprzez jego zastosowanie w sprawie oraz art. 7, art. 8, art. 9, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa poprzez brak rozpoznania istoty sprawy oraz okoliczności podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania. Powyższe naruszenie przepisów prawa miało zaś wpływ na wynik sprawy.

W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. Orzeczenie o kosztach znajduje oparcie w art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 P.p.s.a. Na koszty te składa się uiszczony przez skarżącego wpis od skargi w kwocie [...] zł.