Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 751/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 17 , art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 97 par 1 pkt 4, art. 155, art. 100 par 1, art. 162
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit a, c, art. 119, art. 200
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos - Janusz Sędzia WSA Grzegorz Grymuza po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 marca 2021 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020r., znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej pkt I. decyzji Wójta Gminy K. z [...] lipca 2020r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej K. K. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2020 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania K. K., reprezentowanej przez [...] P. G. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 3, art. 24 ust. 2, ust. 4 i art. 27 ust. 5 pkt 2, pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), dalej jako "u.ś.r." - utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2020 r., Nr [...], wydaną z upoważnienia Wójta Gminy K. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. .

Wskazaną decyzją organ I instancji w pkt 1. - odmówił przyznania K. K. za okres od [...] grudnia 2019 r. do [...] maja 2020 r. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem P. A. K. oraz w pkt 2. - przyznał wnioskodawczyni takie świadczenie na okres od [...] czerwca 2020 r. do [...] listopada 2020 r. w kwocie [...]zł miesięcznie,

Decyzja została wydana w następującymi stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] października 2019 r. organ I instancji na wniosek K. K. przyznał jej na okres od [...] listopada 2019 r. do [...] października 2020 r. specjalny zasiłek opiekuńczy w kwocie [...]zł w związku ze sprawowaną opieką nad mężem P. K..

W piśmie z dnia [...] grudnia 2019r. wnioskodawczyni reprezentowana przez [...] P. G. złożyła wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego m.in. ze względu na przyznany wcześniej wnioskodawczyni specjalny zasiłek opiekuńczy.

Od decyzji tej K. K., reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła odwołanie z dnia [...] stycznia 2020 r.

Następnie w piśmie z [...] maja 2020 r. wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji z [...] października 2019 r. o przyznaniu jej specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Decyzją z [...] czerwca 2020 r. organ I instancji uchylił więc decyzję własną z [...] października 2019 r. (przyznającą skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy na okres 1 listopad 2019 r. - 31 październik 2020 r.).

Z kolei Samorządowe Kolegium Odwoławcze – po rozpatrzeniu odwołania skarżącej z [...] stycznia 2020r. – decyzją z [...] czerwca 2020r. uchyliło decyzję organu I instancji z [...] stycznia 2020 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i sprawę przekazało temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Kolegium wskazało na "konieczność rozstrzygnięcia wniosku skarżącej o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy oraz wniosku ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w logicznej korelacji względem siebie i w tym samym okresie czasu (najlepiej w jednej dacie)".

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji wydał wskazaną na wstępie decyzję z dnia [...] lipca 2020 r.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że powodem odmowy przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego za miesiące grudzień 2019 r. - maj 2020 r. było pozostawanie w obrocie prawnym decyzji z [...] października 2019 r. o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, co stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za ten sam okres. Natomiast zasadne stało się przyznanie skarżącej takiego świadczenia za okres czerwiec 2020 r. - listopad 2020 r., gdyż decyzją z [...] czerwca 2020 r. uchylono decyzję z [...] października 2019 r., a zatem od czerwca 2020r. przysługiwało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne.

W odwołaniu od tej decyzji pełnomocnik K. K. domagał się uchylenia pkt 1 decyzji (w zakresie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] grudnia 2019 r. do [...] maja 2020 r.) i przyznania go przez organ odwoławczy. Decyzji organu I instancji zarzucił, że narusza art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i art. 27 ust. 5 w zw. z art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez błędne przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż w razie zbiegu uprawnień do jednego z tych świadczeń osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego z nich; zarzucił także naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego również za okres 1 grudzień 2019 r. - 31 maj 2020 r. w wysokości różnicy między należnymi świadczeniami pielęgnacyjnymi a otrzymanymi specjalnymi zasiłkami opiekuńczymi.

Pełnomocnik skarżącej podkreślał, że skarżąca wprawdzie w dniu składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego korzystała ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, ale złożyła oświadczenie, że rezygnuje z tego świadczenie, gdyż jest ono dla niej mniej korzystne. Dopiero na skutek wniosku skarżącej organ I instancji wydał decyzję uchylającą prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skoro zatem skarżąca dokonała wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., to nie powinna była zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło zarzutów odwołania i zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji podzielając ustalenia i stanowisko tego organu.

Kolegium wskazało więc, że w dacie złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne (wpływ do organu [...] grudnia 2019 r.) w obrocie prawnym funkcjonowała decyzja Wójta Gminy K. z dnia [...] października 2019 r. przyznająca jej specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem na okres od [...] listopada 2019 r. do [...] października 2020r. Zachodziła więc przesłanka negatywna przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem "Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów ".

W sytuacji występującej w sprawie, skarżącej przysługiwało prawo wyboru świadczenia, stosownie do art. 27 ust. 5 pkt 2 i pkt 3 u.ś.r., niedopuszczalne jest bowiem jednoczesne funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji przyznających w/w świadczenia. Obowiązkiem organu jest takie procedowanie sprawy, aby zostało uszanowane prawo osoby uprawnionej do wyboru świadczenia. Oznacza to konieczność skorelowania ze sobą dwóch postępowań: w sprawie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i w sprawie uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, a więc przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego powinna towarzyszyć decyzja o uchyleniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, która może być wydana zarówno w dacie decyzji przyznającej w/w świadczenie, albo w dacie wcześniejszej. Istotną uwagą jest to, że postępowanie o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy może zostać wszczęte i toczyć się tylko na wniosek podmiotu ubiegającego się o świadczenia pielęgnacyjne.

Stosując powyższe przepisy Kolegium uznało, że brak podstaw do przyznania skarżącej świadczenia od miesiąca złożenia wniosku, czyli od grudnia 2019 r. Stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r. "Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego".

Kolegium uznało, że w okolicznościach niniejszej sprawy konieczne było spełnienie także przesłanki polegającej na rezygnacji przez skarżącą ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Rezygnacja powinna mieć charakter bezwarunkowy, a samo złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie oznacza takiej rezygnacji. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest składany na druku urzędowym, który nie zawiera oświadczenia o rezygnacji z wcześniej przyznanego specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W związku z tym, zdaniem Kolegium, nie było podstaw do przyjęcia, że już z chwilą złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne w grudniu 2019r. skarżąca zrezygnowała ze specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Pełnomocnik skarżącej dopiero w piśmie z [...] maja 2020 r., przekazał organowi I instancji wniosek skarżącej o uchylenie decyzji z [...] października 2019 r. przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy wraz z oświadczeniem o rezygnacji z tego zasiłku; pismo z oświadczeniem wpłynęło do organu [...] czerwca 2020r., a więc Kolegium uznało, że to z tym dniem skarżąca zrezygnowała z zasiłku.

W związku z tym Kolegium za prawidłowe uznało rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres, za który skarżąca nie zrezygnowała z przyznanego jej specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz o przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego na dalszy okres tj. od [...] czerwca 2020r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie K. K., reprezentowana przez [...]. P. G., domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji w zakresie pkt 1. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres o [...] listopada 2019.r do [...] maja 2020r.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, że wykluczona jest możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz naruszenie art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, pomimo że zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce, bowiem skarżąca zrezygnowała ze specjalnego zasiłku opiekuńczego;

- naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak uznania przez organ odwoławczy, że skarżąca spełnia przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego już od [...] grudnia 2019 r. oraz nieprawidłowe uznanie, że wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy w dniu [...] czerwca 2020 r. skutkuje pozbawieniem jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za wcześniejszy okres tj. od [...] grudnia 2019 r. do [...] maja 2020 r.

Niewątpliwie celem regulacji zawartej w art. 27 ust. 5 u.ś.r. jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania tych świadczeń, co nie wyklucza jednak możliwości przyznania innego świadczenia (zmiany) w przypadku spełnienia określonych przesłanek, po dokonaniu przez stronę wyboru.

Skarżąca dokonała takiego wyboru już we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jak również w piśmie z [...] maja 2020 r.

W ocenie skarżącej zbyt daleko idące jest oczekiwanie organu, aby skarżąca ubiegając się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce przyznanego jej specjalnego zasiłku opiekuńczego, stanowiącego jej jedyne źródło dochodu, najpierw wniosła o uchylenie decyzji o jego przyznaniu i dopiero po wydaniu takiej decyzji domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie wiedząc czy zostanie jej ono przyznane.

Skarżąca podzieliła stanowisko NSA, zgodnie z którym "art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednak nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją" (wyrok NSA z 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18; wyrok WSA w Szczecinie z 9 lipca 2020 r., II SA/Sz 1151/19; wyrok WSA w Gdańsku z 26 września 2019 r., III SA/Gd 423/19). Skarżąca miała więc prawo oczekiwać od organów, że te podejmą działania zmierzające do rozważenia przyznania jej korzystniejszego świadczenia, zamiast przyjęcia, że dopóki w obrocie pozostaje decyzja przyznająca skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy, dopóty przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie będzie możliwe.

Pełnomocnik skarżącej podkreślił, że kwestie dotyczące proceduralnych możliwości realizacji uprawnienia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. były już wielokrotnie przedmiotem rozważań NSA i wojewódzkich sądów administracyjnych. NSA w wyroku z dnia 19 kwietnia 2019 r., I OSK 300/19 wskazał: "Dla uniknięcia zbiegu świadczeń (dopuszczalny jest zbieg uprawnień, ale nie kumulatywne pobieranie świadczeń) możliwe jest wydanie decyzji ustalającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zrzeczenia się ustalonego już zasiłku dla opiekuna. Fakt uzyskiwania przez stronę zasiłku dla opiekuna nie może być zatem przeszkodą do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby podopiecznej. W sytuacji zbiegu po stronie tego samego podmiotu uprawnień do obydwu tych świadczeń znajduje bowiem zastosowanie przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r.". W ocenie NSA, nie zachodzi konieczność uprzedniej rezygnacji z przyznanego już świadczenia, tj. jeszcze przed rozstrzygnięciem co do drugiego świadczenia objętego zbiegiem, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Zdaniem NSA "organ powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła skorzystać z prawa wyboru i nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. Winien więc rozważyć możliwość jednoczesnego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńcze, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji." NSA wskazał, że to ostatnie rozwiązanie opiera się na przyjęciu, że "kwestia przedmiotowego wyboru, a tym samym i rezygnacji z specjalnego zasiłku opiekuńczego, stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość odpowiedniego załatwienia rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego w decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego" (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2018 r., I OSK 1676/18). Nie można również pominąć możliwości stwierdzenia we właściwym trybie wygaśnięcia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W świetle powyższego, to po stronie organu leżało podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień) nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń. Nierozważenie przez organy procesowych możliwości zrealizowania przez skarżącą dokonania wyboru świadczenia korzystniejszego dla niej, doprowadziło do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 u.ś.r.

Należy przy tym mieć na uwadze, że stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek skarżącej z prawidłowo wypełnionym dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W sytuacji jednak, w której w obrocie prawnym na datę złożenia wniosku w niniejszej sprawie pozostaje decyzja o przyznaniu skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego, organ winien dokonać rozliczenia przez ustalenie należnej skarżącej różnicy między kwotą wypłaconą a przyznaną, zaliczając na poczet przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego kwotę wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Należy przy tym zauważyć, że z uwagi na długotrwałość postępowania skarżąca została pozbawiona możliwości otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku, a także świadczenia odpowiadającego różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie jest bowiem do przyjęcia, aby osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej otrzymała świadczenie mniej korzystne, w sytuacji gdy dokonała wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie korzystniejsze (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 27 marca 2019 r., II SA/Go 60/19).

Ponadto skarżąca na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że kontrola sądu administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do zbadania legalności, a więc zgodności z prawem wydanego rozstrzygnięcia. Wynika to z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325), dalej jako "p.p.s.a.". Sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Kontrolując zaskarżoną decyzję we wskazanym zakresie należy stwierdzić, że organ naruszył przepisy postępowania tj. art.7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie dokonał bowiem należytych ustaleń faktycznych w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia.

Nie jest kwestionowane, że skarżąca spełnia przesłanki przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 u.ś.r. Konieczna jest bowiem jej stała opieka nad niepełnoprawnym w znacznym stopniu mężem (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z [...] listopada 2015r., k.8). Kwestię dopuszczalności przyznania takiego świadczenia współmałżonkowi oraz przesłanki wieku (daty) powstania niepełnosprawności prawidłowo oceniło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w poprzedniej decyzji z dnia [...] czerwca 2020r., uchylającej decyzję odmowną organu I instancji (k.39).

Nie ulega też wątpliwości, że w dacie składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego tj. w grudniu 2019.r (data wpływu do organu [...] grudnia 2019r.), skarżąca miała przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy w związku ze sprawowaną nad mężem opieką – decyzja z [...] października 2019r. Zasadniczo pobieranie takiego świadczenia uniemożliwia przyznanie za ten sam okres świadczenia pielęgnacyjnego, co wynika wprost z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Jednocześnie art. 27 ust. 5 u.ś.r. przewiduje prawo wyboru osobie uprawnionej jednego z przysługujących jej świadczeń.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone i jednoznaczne jest stanowisko, że organ powinien podjąć wszelkie czynności, by zapewnić stronie możliwość takiego wyboru, przy czym sądy sugerują różne rozwiązania. Jak wynika z ugruntowanego już orzecznictwa sądów administracyjnych, obowiązujące przepisy dają organom orzekającym w tego typu sprawach różne sposoby rozstrzygnięcia tego problemu, tak aby nie naruszyć słusznych interesów beneficjenta. Sądy administracyjne najczęściej wskazują w tym zakresie dwa instrumenty prawne: po pierwsze, uchylenie decyzji przyznającej zasiłek na podstawie art. 155 k.p.a. (ewentualnie art. 32 ust. 1 u.ś.r.) z jednoczesnym przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego (orzecznictwo dopuszcza zarówno wydanie jednej decyzji w tych dwóch kwestiach, jak i wydanie dwóch odrębnych decyzji, ale w tym samym czasie – por. wyroki NSA z 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18; z 18 grudnia 2018 r., I OSK 1676/18). Drugim rozwiązaniem jest stwierdzenie wygaśnięcia decyzji przyznającej zasiłek na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz przyznanie – w odrębnej, ale wydanej w tym samym czasie decyzji – świadczenia pielęgnacyjnego (por. przykładowo wyrok NSA z 21 lutego 2019 r., I OSK 4020/18). Organ powinien więc najpierw umożliwić stronie dokonanie wyboru świadczenia, a następnie urzeczywistnić ten wybór. W związku z tym, po wszczęciu postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, organ powinien poinformować stronę, że powinna złożyć odrębny wniosek o uchylenie decyzji przyznającej jej inne świadczenie, zaś wszczęte postępowanie organ powinien zawiesić na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., bądź po zawieszeniu postępowania na podstawie art. 100 § 1 k.p.a. powinien wezwać skarżącą do wystąpienia z takim wnioskiem do właściwego organu. Aby wybór ustawowo zagwarantowany stronie art. 27 ust. 5 u.ś.r. mógł być skutecznie dokonany, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Jak wskazano wyżej, przykładowym rozwiązaniem może być jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, czy nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. Wprawdzie na gruncie postępowania administracyjnego obowiązuje, wyprowadzana z art. 1 pkt 1 w zw. z art. 104 k.p.a. zasada "jedna sprawa (uprawnienie lub obowiązek wynikający z przepisu prawa) - jedna decyzja", tym niemniej z uwagi na to, że z przepisu prawa wynika, że strona może otrzymywać w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych tylko jedno ze świadczeń wybrane przez nią, to kwestia tego wyboru, a tym samym i rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 155 k.p.a.) w odrębnym punkcie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. (zob. wyrok NSA z dnia 13 lipca 2018r., I OSK 253/18).

Celem działań organu pomocy społecznej powinno być w każdym wypadku dokładne ustalenia woli (żądania) strony oraz dążenie, by na skutek dokonanego wyboru nie została choćby za pewien okres pozbawiona jakiegokolwiek wsparcia.

Powyższe stanowisko sądów administracyjnych znane jest zarówno organom, jak i skarżącej (jej pełnomocnikowi). Niewątpliwie organy podjęły działania zmierzające do umożliwienia skarżącej dokonania wyboru jednego ze świadczeń, jednak - w ocenie Sądu - wadliwie oceniły moment złożenia przez skarżącą takiego oświadczenia. Organy przyjęły, że miało to miejsce dopiero we wniosku, który wpłynął do organu [...] czerwca 2020r. (k.33) o uchylenie decyzji z [...] października 2019r. Rzeczywiście nie budzi wątpliwości, że w piśmie tym skarżąca wprost oświadczyła, że rezygnuje z przyznanego jej specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Sąd dostrzegł jednak, że na kwestię zapewnienia skarżącej przez organ możliwości wyboru świadczenia wskazywała już w odwołaniu z [...] stycznia 2020r. Wprawdzie skarżąca nie sformułowała w nim wprost takiego oświadczenia, ale niewątpliwie z jego treści jasno wynikało, że obecnie domaga się przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle złożonych przez nią w toku postępowania pism, nasuwa się stwierdzenie, że brak takiego oświadczenia wynikał z obawy, że w razie oceny przez organ, że nie spełnia ona przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, poprzez złożenie w tamtym momencie oświadczenia o rezygnacji z przyznanego jej specjalnego zasiłku opiekuńczego, zostanie pozbawiona obu tych świadczeń.

Jak wyżej wskazano, w orzecznictwie podkreśla się, że obowiązkiem organu jest w takiej sytuacji podjęcie takich czynności procesowych, które w związku z rezygnacją z jednego ze świadczeń, nie pozbawią wnioskodawcy za pewien czas przysługującego mu świadczenia. Skarżąca miała więc prawo oczekiwać, że w związku treścią odwołania, złożonego przecież w toku postępowania o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego oraz w związku z przysługującym jej prawem wyboru świadczenia, organ podejmie odpowiednie czynności, które zapobiegną takiej sytuacji. Faktycznie z treści tego odwołania wynika, że skarżąca wyraźnie i jednoznacznie wskazała organowi, jakie świadczenie wybiera. Zrobiła to jednak na przyszłość, obawiając się utraty specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W świetle przedstawionych okoliczności wadliwe było ustalenie przez organ, że skarżąca zrezygnowała ze specjalnego zasiłku opiekuńczego dopiero w piśmie z [...] czerwca 2020r., a więc od tego momentu dopiero przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Zgromadzone w sprawie dokumenty wskazują na to, że wyboru o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. skarżąca dokonała już odwołaniu z [...] stycznia 2020r. od decyzji z [...] stycznia 2020r. Mając na względzie, że decyzja ta została wydana w postępowaniu wszczętym na wniosek z grudnia 2019r. (data wpływu [...] grudnia 2019r.) i w tym postępowaniu już [...] stycznia 2020r. skarżąca wskazała, że to właśnie świadczenie pielęgnacyjne, a nie specjalny zasiłek opiekuńczy, chce uzyskać, organ powinien rozważyć przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku o to świadczenie.

Okoliczność ewentualnego pobrania przez skarżącą za ten sam okres specjalnego zasiłku opiekuńczego (na podstawie decyzji z [...] października 2019r., która została uchylona z dniem wydania decyzji z [...] czerwca 2020r.) nie stoi na przeszkodzie przyznaniu za ten sam okres świadczenia pielęgnacyjnego, z tym, że organ powinien z urzędu rozważyć ustalenie nienależnie pobranego w tym okresie specjalnego zasiłku opiekuńczego i orzeczenie obowiązku jego zwrotu przez skarżącą wobec wybrania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z tych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w zakresie utrzymującym w mocy pkt I. decyzji organu I instancji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a.; o kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.

W związku z wnioskiem stron, spawa została rozpatrzona w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 p.p.s.a.

Ponownie rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustali, czy zachodzą przesłanki przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia, stosownie do art. 24 u.ś.r.