Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1906/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2
journal: Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: Sędzia NSA Bożena Popowska Sędzia del. WSA Sławomir Antoniuk (spr.) Protokolant: asystent sędziego Monika Mamińska po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 851/13 w sprawie ze skargi E. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia[...] stycznia 2013 r. nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] maja 2012 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz E. G. kwotę 600 (sześćset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 851/13 oddalił skargę E. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przejęcia na własność Państwa opuszczonej nieruchomości rolnej.

Wyrok zapadł w następujących okolicznościach prawnych i faktycznych:

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Częstochowie decyzją z dnia [...] kwietnia 1964 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39 poz. 174 ze zm.) oraz § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39 poz. 198), orzekło o przejęciu na własność Państwa opuszczonej nieruchomości rolnej o powierzchni 14,9770 ha, położonej we wsi Konopiska, zapisanej w księdze wieczystej pod nazwą: Część dóbr [...], stanowiącej własność W. R.. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość opuszczona została przez właściciela w czasie wojny 1939 - 1945 i od tego czasu ani właściciel, ani też nikt z członków jego rodziny, nie objął tej nieruchomości we władanie. Około 1950 r. ówczesny Zarząd Gminy zagospodarował część odłogów poprzez zalesienie około 6 ha pastwiska, w kolejnych zaś latach Państwowy Fundusz Ziemi objął w administrację dalsze 4 ha. W konsekwencji pozostało 5 ha gruntów odłogujących. Na nieruchomości nie było zabudowań. Organ orzekający ustalił, że istnieją spadkobiercy W. R., tj. brat W. R. zamieszkały w Częstochowie oraz żona W. M. zamieszkała w Kudowie - Zdroju, którzy - pomimo że przeprowadzili postępowanie spadkowe - gospodarstwa rolnego we wsi Konopiska do dnia przejęcia nie objęli w swoje posiadanie i w żaden sposób nie interesowali się nieruchomością. Prezydium stwierdziło także, iż spadkobiercy nie regulowali również wobec Państwa nałożonego na tę nieruchomość podatku gruntowego, jak również innych należności.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyli następcy prawni W. R., w wyniku którego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w Katowicach decyzją z dnia [...] lipca 1964 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W dniu 16 września 2002 r. z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji wystąpiła E. G., posiadająca wraz z M. G. uprawnienia do 1/4 nieruchomości należącej poprzednio do W. M.- M.

Decyzją z dnia [...] lipca 2003 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po przekazaniu mu sprawy jako organowi właściwemu do rozpoznania powyższego wniosku, odmówił stwierdzenia nieważności decyzji organów obu instancji, zaś na skutek złożonego przez skarżącą wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] września 2003 r., nr [...] , utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2003 r.

W wyniku skargi E. G. na ww. rozstrzygnięcie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - wyrokiem z dnia 24 września 2004 r., sygn. akt IV SA 4895/03 - stwierdził nieważność obu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie jest organem właściwym rzeczowo do rozpatrzenia żądania stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach z dnia [...] lipca 1964 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Częstochowie z dnia [...] kwietnia 1964 r. Jednocześnie Sąd wskazał, że organem właściwym w sprawie jest samorządowe kolegium odwoławcze.

W związku z powyższym Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - postanowieniem z dnia [...] marca 2005 r., nr [...] - przekazał wniosek E. G. o stwierdzenie nieważności ww. decyzji dotyczących przejęcia na własność Skarbu Państwa gospodarstwa we wsi Konopiska Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Częstochowie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z dnia [...] lipca 2005 r., nr [...] odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach z dnia [...] lipca 1964 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Częstochowie z dnia [...] kwietnia 1964 r. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] września 2005 r., nr [...] Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] lipca 2005 r.

W wyniku skargi E. G.na decyzję Kolegium z dnia [...] września 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach - wyrokiem z dnia 23 czerwca 2006 r., sygn. akt II SA/GI 1012/05 - oddalił skargę. Następnie, na skutek wniesienia skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny - wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 505/07 - uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 czerwca 2006 r. wskazując, że przedstawione przez Kolegium ustalenia na okoliczność rozdysponowania przez Gminną Radę Narodową w Konopiskach części gruntów i możliwości dysponowania tymi gruntami przez właścicieli nieruchomości nie były przedmiotem oceny Sądu pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał ponadto, że nieruchomości opuszczone przez właścicieli po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Skarbu Państwa. Jednakże, w ocenie Sądu odwoławczego, nie można było gospodarstwa uznać za opuszczone, jeśli jego właściciele pozbawieni byli nad tymże gospodarstwem władztwa z przyczyn fizycznych, czy też ze względu na ograniczenia wynikające z uwarunkowań psychicznych, bowiem właściciel musiał mieć możliwość swobody działania, a na taką nie pozwalała mu sytuacja, gdy z powodu działań administracji publicznej nie mógł dysponować nieruchomością, mimo że formalnie pozostawał jej właścicielem. W konkluzji Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż rozpatrując ponownie skargę na decyzję Kolegium, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach powinien dokonać oceny, czy i jaki wpływ na realizację dyspozycji norm prawnych miały okoliczności przedstawione w skardze.

Konsekwencją powyższego orzeczenia był wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 września 2008 r., sygn. akt II SA/GI 494/08, którym Sąd uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] września 2005 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, stosując się do zaleceń zawartych w uzasadnieniu ww. wyroku z dnia 4 września 2008 r., dotyczących ustalenia stanu faktycznego badanej nieruchomości przed wydaniem decyzji o przejęciu w 1964 r., uzupełniło zgromadzony materiał dowodowy o oświadczenia mieszkańców gminy Konopiska: W. P., E. K. oraz sołtysa wsi Konopiska W. B., a następnie - po jego ocenie – Kolegium, decyzją z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2005.

Na decyzję z dnia [...] marca 2009 r., E. G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 8 października 2009 r., sygn. akt II SA/GI 465/09 uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd administracyjny uznał m.in., że pominięcie zeznań świadka J. K. na okoliczność dzierżawy spornej nieruchomości stanowi wadliwość postępowania. Ponadto celowym byłoby także zbadanie czy od przedmiotowej nieruchomości od 1945 r. były uiszczane podatki (jak twierdzi skarżąca), czy też nie – o czym wydaje się świadczyć wpis hipoteki przymusowej.

W trakcie trwania postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie weszły w życie przepisy ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206), w wyniku których organem pierwszej instancji w sprawach gospodarstw opuszczonych stał się wojewoda, a tym samym organem drugiej instancji - Minister Rolnictwa i Rozwoju. W konsekwencji powyższego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, postanowieniem z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] przekazało sprawę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Postanowienie to zostało następnie utrzymane w mocy postanowieniem tego organu z dnia [...] września 2010 r., nr [...] , a skarga na nie, wniesiona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, została wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/GI 1204/10 oddalona. Z uwagi na pozostawanie w obrocie prawnym decyzji organu pierwszej instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. stwierdziło nieważność własnej decyzji z dnia [...] lipca 2005 r.

Powyższa sytuacja doprowadziła do ponownego rozpatrzenia przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniosku E. G. z 2006 r. o stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach z dnia [...] lipca 1964 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Częstochowie z dnia [...] kwietnia 1964 r.

W następstwie tego, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności wyżej powołanych orzeczeń z dnia [...] kwietnia 1964 r. i z dnia [...] lipca 1964 r. Wbrew twierdzeniom skarżącej, organ nie dopatrzył się rażącego naruszenia prawa przy ich wydawaniu.

Organ nadzorczy wskazał, że prawo do spadku po W. R. na rzecz W. M. w 1/2 części i W. R. w 3/4 częściach wynika z postanowienia Sądu Powiatowego w Kłodzku z dnia 6 marca 1959 r., sygn. akt Ns 68/59, zmienionego postanowieniem Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 29 lutego 1960 r., sygn. akt IIICr 1263/59. Na dzień wydawania orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1964 r. żadna z osób wymienionych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r., tj. właściciel nieruchomości pod nazwą "[...]", jego małżonek, dzieci lub rodzice nie zamieszkiwała. Minister podkreślił, że z dokumentacji sprawy wynika, iż W. M., pomimo wezwania jej przez Zarząd Gminy Dźbów w Ostrowach, pismem z dnia 12 grudnia 1949 r., gospodarstwa tego nie objęła w posiadanie. Akta sprawy nie wskazują, aby W. M. wykazywała zainteresowanie objęciem nieruchomości we władanie. W konsekwencji, w 1952 r. w czasie akcji zalesiania nieużytków i odłogów część ww. nieruchomości o pow. 6,55 ha została zalesiona na koszt Państwa. Dalej, Minister stwierdził, że z materiału dowodowego wynika, iż na wniosek Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Częstochowie Wydział Finansowy, Sąd Powiatowy w Częstochowie Odział Ksiąg Wieczystych – postanowieniem z dnia 3 marca 1958 r., nr Dz. kw. [...] dokonał wpisu hipoteki przymusowej w kwocie 24.000 zł z 25 % odsetkami zwłoki na rzecz Prezydium, tytułem zaległych podatków od wzbogacenia wojennego za 1951 r. (dowód z badania re. hi.57). W 1960 r. Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Konopiskach zezwoliło 12 rolnikom na użytkowanie 3 ha łąk i pastwisk, zaś w 1963 r. wraz z [...] zagospodarowało około 0,5 ha terenu nad rzeką na cele wypoczynkowe. Organ stwierdził, że wbrew stanowisku E. G., z akt sprawy nie wynika więc aby przedmiotowa nieruchomość w całości, bądź w większej części była użytkowana przez A. K.. Faktu tego nie potwierdzili powołani na tę okoliczność świadkowie: E. K., W.P., sołtys wsi Konopiska - W.B. – miejscowi rolnicy, sąsiadujący z nieruchomością W. R. Ponadto, sama wnioskodawczyni tej okoliczności nawet nie uprawdopodobniła. Również przesłuchany w tej sprawie Józef Kmieć - syn zmarłego A. K. oświadczył, iż on żadnego gruntu od Rafałowiczów nie dzierżawił, natomiast jego ojciec korzystał z dzierżawy, polegającej na wypasaniu bydła, ale nie wie czyje to były grunty i jak długo ta dzierżawa trwała. Następnie, organ nadzoru, opisał szczegółowo zeznania ww. świadków na okoliczność uprawiania przedmiotowej nieruchomości przez jej właścicieli oraz jej stanu – stwierdzając, że wynika z nich, iż młyn i stodoła zostały spalone przed wojną około 1935 r., zaś grunty po wojnie nie były uprawiane, nikt tam nie przyjeżdżał, od wojny leżały one odłogiem. Tym samym, w ocenie organu, wobec powyższego stanu faktycznego oraz odłogowania pozostałej części nieruchomości (ok. 5 ha) pod nazwą "[...]" we wsi Konopiska zaistniały podstawy do jej przejęcia w całości - orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1964 r., utrzymanym w mocy decyzją z dnia [...] lipca 1964 r.

W wyniku wniosku E. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, iż objęte kontrolą nadzorczą decyzje z 1964 r. nie są dotknięte jakąkolwiek wadą wymienioną w art. 156 § 1 k.p.a. Warunkiem bowiem przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego na podstawie przytoczonych w tych decyzjach przepisów materialno-prawnych było łączne spełnienie dwóch warunków: 1) opuszczenie gospodarstwa przez właściciela, jego małżonka, dzieci lub rodziców; oraz 2) zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub większej jego części. Minister podkreślił, że przepis § 1 ww. rozporządzenia nie uzależniał uznania gospodarstwa za gospodarstwo rolne opuszczone, od czasookresu nieuprawiania go oraz niepoddawania właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę. Stwierdzenie bowiem, że ziemia leży odłogiem, a właściciel gruntami nie interesuje się było wystarczającym do zastosowania powołanych przepisów i podjęcia decyzji o przejęciu takiego gospodarstwa na własność Państwa. W ocenie organu, materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania wskazuje, iż omawiane gospodarstwo było gospodarstwem opuszczonym w rozumieniu przepisów omawianej ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. Nie budzi bowiem wątpliwości fakt, iż przed przejęciem przedmiotowego gospodarstwa na własność Państwa nikt w nim nie zamieszkiwał, a gospodarstwo nie było uprawiane ani poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę – co potwierdzili zeznający świadkowie. Organ odwoławczy wyjaśnił także, że w razie niezamieszkiwania na gospodarstwie właściciel - w celu niedopuszczenia do przejęcia gospodarstwa jako opuszczonego -powinien był zabezpieczyć zagospodarowanie większej części gruntów rolnych w sposób właściwy. W niniejszej sprawie ani właściciel, ani następcy prawni, działań takich nie podjęli. Ponadto, Minister nie podzielił zarzutów strony, co do przeprowadzenia postępowania nadzorczego z naruszeniem przepisów k.p.a.

Decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2013 r. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. G. wnosząc o jej zmianę oraz o stwierdzenie nieważności wszystkich wcześniej wydanych decyzji odbierających właścicielom nieruchomość rolną pod nazwą "[...]".

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, iż Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia [...] kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 505/07, uznał zasadność zarzutów skarżącej stwierdzając, iż organy nie dokonały szczegółowej oceny okoliczności faktycznych mających wpływ na wynik sprawy. Zdaniem skarżącej, w aktach sprawy znajdują się dowody bezpośrednie wskazujące na wydanie decyzji o przejęciu z rażącym naruszeniem prawa. E. G. podniosła, iż już od 1950 r. właściciele nie mogli swobodnie dysponować nieruchomością – gospodarstwem. Wskazała, iż z akt sprawy jednoznacznie wynika że właściciele nieruchomości byli znani i podejmowali działania mające na celu wejście w posiadanie nieruchomości, a w tym celu przeprowadzili kosztowne postępowanie spadkowe. Stwierdziła także, iż nie jest prawdą, że istniały zaległości podatkowe.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) oddalił skargę E. G..

W pisemnych motywach swego orzeczenia Sąd pierwszej instancji przybliżył instytucję stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Odnosząc poczynione na tym tle rozważania do okoliczności niniejszej sprawy wskazał, iż w analizowanym przypadku wymagało ustalenia, na podstawie materiału dokumentacyjnego sprawy, czy przejęta na własność Państwa nieruchomość spełniała na dzień wydania decyzji z dnia [...] kwietnia 1964 r. cechy nieruchomości rolnej opuszczonej w myśl § 1 ust. 1 ww. rozporządzenia.

Z dokumentów zgromadzonych w trakcie postępowania wynika, że W. R. zmarł w marcu 1942 r. w Warszawie bez pozostawienia testamentu. Pismem z dnia 12 grudnia 1949 r., nr [...] Wójt Gminy Dźbów w Ostrowach, powiat częstochowski zawiadomił W. M. zamieszkałą w Kudowie Zdrój, że na terenie Gminy Dźbów położona jest osada “[...]" - własność nieżyjącego W. R. (pierwszego męża W. M.). Organ poinformował adresatkę pisma, iż brat nieżyjącego – W. R. oświadczył, że żadnych praw spadkowych do tego majątku nie posiada, w konsekwencji czego organ zwrócił się do W. M. o udzielenie informacji jakie prawo do tego majątku posiada ona i czy zgadza się na objęcie przedmiotowego majątku w posiadanie. Akta administracyjne sprawy nie potwierdzają, aby W. M. wypowiedziała się w powyższym zakresie i zadeklarowała organowi ewentualne objęcie ww. nieruchomości we władanie. Następnie, jak wynika z pisma Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Częstochowie z dnia 5 czerwca 1964 r., nr [...] - w 1952 r., na koszt Państwa, dokonano zalesienia 6,55 ha nieużytków i odłogów wchodzących w skład niniejszej nieruchomości. Z pisma tego wynika także, iż w 1958 r. Wydział Finansowy zabezpieczył, poprzez wpis w hipotece, należność Skarbu Państwa w wysokości 24.000 zł wraz z 25 % odsetkami za zwłokę tytułem zaległych podatków od wzbogacenia wojennego za 1951 r. Ww. pismo Prezydium z dnia 5 czerwca 1964 r., potwierdza także, że w 1960 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Konopiskach przekazało w użytkowanie rolnikom około 3 ha łąk i pastwisk, zaś w 1963 r. udostępniło Klubowi Sportowemu następne 0,5 ha terenu pochodzącego z Osady "[...]". Powyższy stan faktyczny, w odniesieniu do spornej nieruchomości, jest zgodny opisem wynikającym z kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji Prezydium z dnia [...] kwietnia 1964 r. o przejęciu przedmiotowej nieruchomości na rzecz Państwa. W odwołaniu od tej decyzji W. R. stwierdził, że podatki od odziedziczonej nieruchomości do 1955 r. płacił dzierżawca nieruchomości Kmieć - od całego areału, a od 1955 r. nie były opłacane z uwagi na kierowanie nakazów płatniczych na niewłaściwy adres spadkobiercy W. R., jak i z uwagi na ich wygórowaną kwotę. W piśmie zaś z dnia 9 czerwca 1964 r. W. M. wyjaśniła, iż podatek od wzbogacenia wojennego w ratach miesięcznych po 200 zł, na łączną sumę 6.000 zł, wpłaciła do Wydziału Finansowego przy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Częstochowie. Nadto, w ocenie Sądu pierwszej instancji, analiza treści zeznań świadków - rolników sąsiadujących z przejętą nieruchomością, tj.: E. K., W. P., W. B. (sołtysa wsi), J. K. (syna zmarłego A. K.) prowadzi do wniosku, że nieruchomość ta przesłanki opuszczenia spełniała. Świadczą o tym jednoznaczne stwierdzenia zeznających: “po wojnie nikt tych pól nie uprawiał", “po wojnie nikt z właścicieli do gospodarstwa nie przyjeżdżał", “gruntów rodzina Kmieciów nie uprawiała". Także następca prawny zmarłego A. K. okoliczności dzierżawy znacznej części niniejszej nieruchomości nie potwierdził, a tym samym regulowania zobowiązań podatkowych za tę nieruchomość.

Sąd Wojewódzki uznał za niezasadny zarzut skarżącej, iż sam fakt przeprowadzenia w 1959 r. postępowania spadkowego z wniosku W. M. jest dowodem bezpośrednim, świadczącym o tym, iż nieruchomość nie spełniała przesłanek do przejęcia. Istotne bowiem jest wykazanie w sprawie, że gospodarstwo to faktycznie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Tej okoliczności bezspornie skarżąca nie udowodniła, a nawet nie uprawdopodobniła. Przeczą temu także zeznania ww. świadków. Nie można też wywieść jednoznacznego wniosku, że skoro Prezydium od 1952 r. do 1963 r. podjęło działania wobec części (ok 10 ha) spornej nieruchomości (np. zalesienie, zezwolenie dwunastu rolnikom na korzystanie z łąk i pastwisk) – to tym samym właściciele nieruchomości mieli z powodu tych działań administracji publicznej wykluczoną swobodę działania. Zauważenia bowiem wymaga, na co słusznie zwrócił uwagę Minister, że już w 1949 r., czyli przed pierwszymi działaniami Prezydium, Zarząd Gminy Dźbów w Ostrowach poinformował W. M. o stanie prawnym nieruchomości, zwracając się do niej z zapytaniem co do objęcia jej w posiadanie. Należy więc przyjąć, iż brak reakcji współwłaścicieli, tj. brak fizycznego zagospodarowania nieruchomości, czy ewentualnego jej zabezpieczenia wpłynął na działania Prezydium w 1952 r., a następnie w 1963 r. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby nawet po 1963 r. współwłaściciele podejmowali próby zagospodarowania pozostałej części - 5 ha - niniejszej nieruchomości. Tej okoliczności także skarżąca nie udowodniła. Wobec więc treści pozostałych, zachowanych (z postępowania zwykłego z 1964 r.) akt sprawy, a także zeznań świadków nie można twierdzić, iż właściciele nieruchomości nie mogli nią dysponować zaraz po wojnie, czy też jej częścią w latach 60-tych.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że Minister prawidłowo ocenił, iż w dniu orzekania przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Częstochowie o przejęciu nieruchomości W. R. na własność Państwa, przedmiotowa nieruchomość rolna nie była zamieszkiwana przez właściciela, ani jego małżonkę, dzieci lub rodziców (bezsporne jest bowiem, że W. M. zamieszkiwała w Kudowie Zdroju, zaś W. R. w Częstochowie), oraz że nieruchomość ta nie była w całości lub w większej części uprawiana oraz poddawana właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zasadnie wobec tego uznał, że decyzje z dnia [...] kwietnia 1964 r. oraz z dnia [...] lipca 1964 r. nie zawierają jakichkolwiek wad nieważności normowanych w art. 156 § 1 k.p.a., w tym wad rażącego naruszenia prawa. Organy administracji rozpatrujące przedmiotową sprawę prawidłowo przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i wydały rozstrzygnięcia zgodnie z prawem, nie naruszając reguł procesowych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 851/13 skargę kasacyjną wywiodła E. G. zaskarżając go w całości oraz wnosząc o jego uchylenie wraz z decyzjami administracyjnymi wydanymi w sprawie, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie prawa procesowego tj. art. 151 oraz 153, art. 141 p.p.s.a. w zw. z art. 8, 7, 77 § 1, 80 k.p.a., poprzez:

1) Niewykonanie zaleceń Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w wyroku z dnia [...] kwietnia 2008 r., sygn. akt I OSK 505/07. Niedokonanie rzetelnej oceny okoliczności na ile faktyczne i bezprawne objęcie w posiadanie nieruchomości przez władzę publiczną przed wydaniem decyzji z 1963 r. w sprawie ograniczało swobodę dysponowania nieruchomością przez poprzedników prawnych skarżącej i podejmowania czynności w celu objęcia w posiadanie nieruchomości, w tym również pominięciu przyczyn, z powodu których nieruchomość nie mogła w tym posiadaniu w całości pozostać.

2) Niewykonanie zalecenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zawartego w wyroku z dnia 8 października 2009 r., sygn. akt II SA/GI 466/09, poprzez niepodjęcie nawet próby zbadania czy na nieruchomości po 1945 r. były uiszczane podatki, podczas gdy z pisma W. M. z dnia 9 czerwca 1964 r. jak z odwołania W. R. z dnia 13 czerwca 1964 r. wynikało, że podatki były uiszczane i prawdziwość tych zgodnych twierdzeń nie została podważona.

3) Pominięciu w ocenie materiału dowodowego istotnej okoliczności, że poprzednicy prawni skarżącej podejmowali realne czynności w celu objęcia w posiadanie nieruchomości, co było wynikiem niewłaściwej oceny przez organ i Sąd pierwszej instancji znaczenia pisma zarządu gminy Dźbów z dnia 12 grudnia 1949 ., z którego wynikało, że wymagało się od poprzedniczki prawnej skarżącej — W. M. wykazania tytułu prawnego do nieruchomości, a ta podjęła starania w kierunku uregulowania stanu prawnego nieruchomości poprzez wszczęcie postępowania spadkowego z udziałem W. R. Pominięto przy tym notoryjne uwarunkowania historyczne i polityczne, które determinowały zachowania W. M., polegające na uzasadnionych obawach przedwojennych właścicieli w obejmowaniu w posiadanie gruntów zajmowanych przez władze publiczne w okresie stalinowskim.

W związku z powyższym strona skarżąca kasacyjnie wniosła o przeprowadzenie dowodów z dokumentów z zaświadczenia PCK z dnia 17 marca 1978 r., pisma Międzynarodowego Czerwonego Krzyża z dnia 1 września 1976 r., przysięgłego tłumaczenia pisma Międzynarodowego Biura Poszukiwań CK, zaświadczenia No [...], na okoliczność uwięzienia podczas Powstania Warszawskiego po upadku Starego Miasta W. M. i jej pobytu w obozach koncentracyjnych Rayensbruck i Sachsenhausen, a także przynależności poprzedniczki prawnej skarżącej do represjonowanych w okresie PRL grup społecznych.

d) Dokonanie niewłaściwej oceny zeznań J. K., poprzez uznanie, że zeznania te dowodzą, iż właściciele nieruchomości Osada młynarska "[...]" nie wydzierżawiali tej nieruchomości, podczas gdy z zeznań tych wynika przeciwna konkluzja, że jednak jakąś nieruchomość na tym obszarze ojciec świadka dzierżawił. Organ nie zbadał jakiego potencjalnego obszaru dotyczył wypas bydła na terenie osady młynarskiej "[...]", np. poprzez pozyskanie map terenu i skonfrontowania takich map z wiedzą przesłuchiwanego świadka. A w sytuacji, gdy osada o tej nazwie stanowiła obszar nieruchomości objętej decyzjami z 1964 r., zeznania te w istocie potwierdzały stanowisko skarżącej, co do dzierżawy terenu przez ojca świadka.

W konsekwencji nie dokonano właściwej oceny całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie. Ocena zebranego materiału jest dowolna, wobec zaniechania dokonania czynności zaleconych przez sądy administracyjnych.

Kasator podniósł także zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. błędnej wykładni art. 2 ust.1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną oraz § 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, co w szczególności polegało na pominięciu okoliczności, że organy administracji państwowej wydając decyzję na tych podstawach prawnych działały w ramach uznania administracyjnego, którego granice w realiach niniejszej sprawy przekroczono, w sposób wyczerpujący hipotezę art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., uznając że do rażącego naruszenia art. 2 ust.1 powołanej ustawy wywłaszczeniowej nie doszło. W ramach tej podstawy kasacyjnej autor skargi kasacyjnej podniósł zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez odmowę jego zastosowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwym zastosowaniu (pkt 1); naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że zakres jego kontroli ograniczony jest wyłącznie do oceny zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.), której przesłanki określa przepis art. 183 § 2 p.p.s.a. (patrz uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, publik. ONSAiWSA 2010/1/1).

W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania sądowego.

Skarga kasacyjna zasługuje jednak na uwzględnienie.

W kontekście naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa procesowego zasadnie podkreśla skarżąca kasacyjnie, że w niniejszej sprawie istotne znaczenie ma wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] kwietnia 2008 r. sygn. akt II OSK 505/07 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 października 2009 r. sygn. akt II SA/Gl 465/09. W powołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny dokonał wykładni § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39 poz. 198) wskazując, iż w myśl art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r., warunkiem przejęcia na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń gospodarstwa rolnego opuszczonego przez właściciela, było stwierdzenie opuszczenia gospodarstwa, na którym nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie mogło być w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Nie można było gospodarstwa uznać za opuszczone, jeśli jego właściciele pozbawieni byli nad tymże gospodarstwem władztwa z przyczyn fizycznych, czy też ze względu na ograniczenia wynikające z uwarunkowań psychicznych, bowiem właściciel musiał mieć możliwość swobody działania, a na taką nie pozwalała mu sytuacja, gdy z powodu działań administracji publicznej nie mógł dysponować nieruchomością, mimo że formalnie pozostawał jej właścicielem. Przepisy rozporządzenia dotyczyły sytuacji, gdy właściciele działali w sposób wolny, niepozbawiony ograniczeń co do wykonywania swych praw. Za takim rozumieniem § 1 ust.1 przemawia ust. 2 tego przepisu ustanawiający zasadę, że w przypadku, gdy właściciele nie mogli swobodnie dysponować gospodarstwem, nie mogło być ono uznane za opuszczone. Mając zatem na względzie przedstawioną interpretację prawa materialnego powinno się dokonać oceny, czy i jaki wpływ na realizację dyspozycji norm prawnych w oparciu, o które wydano badaną decyzję miały okoliczności przedstawione we wniesionej do Sądu skardze (niewyjaśnienie przyczyn niemożności zasiedlenia nieruchomości przez właścicieli, wobec przejęcia znacznej części gruntu przez inny podmiot; nieruchomość została faktycznie i bezprawnie objęta w posiadanie przez władzę publiczną przed wydaniem decyzji w sprawie; w sprawie pominięto, że poprzednicy prawni skarżącej podejmowali czynności w celu objęcia w posiadanie nieruchomości). W drugim z powołanych wyroku Wojewódzki Sądu Administracyjnego w Gliwicach wskazał, iż celowym byłoby (o ile będzie to możliwe) zbadanie czy od przedmiotowej nieruchomości były po 1945 r. uiszczane podatki, jak twierdzi skarżąca, czy też nie, o czym wydaje się świadczyć wpis hipoteki przymusowej. Dopiero prawidłowo zgromadzony materiał dowodowy będzie mógł posłużyć organowi orzekającemu do dokonania oceny czy przedmiotowe gospodarstwo zostało przez skarżących opuszczone, a jeżeli tak czy opuszczenie to stanowiło wyraz woli właścicieli, czy też spowodowane było brakiem możliwości swobodnego dysponowania nim.

Powyższe skutkuje koniecznością zastosowania w przedmiotowej sprawie art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przy czym, co wymaga podkreślenia, pomimo użycia w art. 153 p.p.s.a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie orzeczenia. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 1998 r. sygn. akt II SA 1560/97 niepubl.). Również wskazania co do dalszego postępowania znajdują się w uzasadnieniu wyroku. Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w uzasadnieniu wyroku. Natomiast naruszenie przez organy administracyjne postanowień art. 153 p.p.s.a. uzasadnia możliwość powtórnego zaskarżenia aktu lub czynności na tej podstawie i spowoduje uchylenie ich przez sąd administracyjny. Stanowi to gwarancję przestrzegania przez te organy związania orzeczeniem tego sądu (Komentarz do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi J. Tarno, wydanie 3, Warszawa 2008, str. 376 i nast.). W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania także i samego sądu administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 oraz z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, publik. LEX 745376). Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyrok z dnia 21 marca 2014 r. sygn. akt I GSK 534/12, "przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie".

Wbrew stanowisku Sądu Wojewódzkiego, nie można przyjąć, iż organ nadzorczy wyjaśnił należycie stan faktyczny sprawy i prawidłowo zrealizował wytyczne zawarte w powyżej powołanych zaleceniach. Analiza akt sprawy prowadzi do przeciwnego wniosku, bowiem Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie podjął jakikolwiek czynności zmierzających do wyjaśnienia, czy w drugiej połowie lat 40 i w latach 50 za nieruchomość Osada młynarska "[...]" były płacone podatki, jak twierdzi skarżąca kasacyjnie. Niesporne jest, co wynika z pisma Powiatowej Rady Narodowej w Częstochowie z dnia 5 czerwca 1964 r. nr [...], iż w 1958 r. Wydział Finansowy zabezpieczył, poprzez wpis w hipotece, należności Skarbu Państwa tytułem zaległych podatków od wzbogacenia wojennego za 1951 r. Nie wyklucza to jednak możliwości wnoszenia opłat podatku gruntowego za ww. nieruchomość. W realiach niniejszej sprawy upływ czasu może skutecznie uniemożliwić organowi nadzorczemu potwierdzenie lub zaprzeczenie twierdzeniom skarżącej kasacyjnie, lecz nie podejmując poszukiwań dokumentów źródłowych w zasobach archiwalnych, organ naraża się na słuszny zarzut niewyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Tym bardziej, iż wskazania skarżącej kasacyjnie nie są gołosłowne, bowiem w odwołaniu W. R. od decyzji Prezydium Rady Narodowej - Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w Częstochowie z dnia [...] kwietnia 1964 r. wymieniony podał, iż "podatki od gospodarstwa spadkowego do 1955 r. płacił dzierżawca Ob. Kmieć od całego areału". Nadto z pisma W. M. - R. z dnia 9 czerwca 1964 r. skierowanego do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Częstochowie wynika, iż zainteresowana wystąpiła o zwrot kwoty 6.000 zł stanowiącej zapłacony przez nią podatek od wzbogacenia wojennego za nieruchomość "Część dóbr Konopiska – [...], [...]". W wymiarze praktycznym oznacza to, iż nie podejmując jakikolwiek działań w powyższym zakresie Minister Budownictwa i Rozwoju Wsi nie wykazał braku możliwości zbadania kwestii uiszczania po 1945 r. podatków za sporną nieruchomość. Nie wykonał zatem zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, do czego był zobowiązany wyrokiem z dnia 8 października 2009 r. sygn. akt II SA/Gl 465/09. Akceptując ten stan rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie naruszył art. 153 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy organ w sposób istotny naruszył art. 7, 77 § 1 k.p.a.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ nadzorczy nie sprostał również obowiązkowi wynikającemu z art. 80 k.p.a. Powołany przepis procesowy wymaga, aby ocena uznania danej okoliczności za udowodnioną była oparta na całokształcie materiału dowodowego. Wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na dowodach zdobytych przez organ i sprawdzonych przezeń. Organ administracji publicznej może zatem wysnuwać z zebranego materiału dowodowego tylko wnioski logicznie uzasadnione. W analizowanym przypadku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, będąc związany wykładnią § 1 ust. 1 i 2 powołanego rozporządzenia dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku, nie poczynił w dostatecznym stopniu rozważań, czy powojenni "formalni" właściciele przedmiotowej nieruchomości dysponowali swobodą działania i mogli decydować o swojej własności.

Wziąć należy pod uwagę, iż w 1952 r. ówczesny Zarząd Gminy zagospodarował 6 ha pastwiska (z całej nieruchomości rolnej o pow. blisko 15 ha) dokonując jego zalesienia na koszt Państwa. W 1960 r. Prezydium Gminnej Rady Narodowej w Konopiskach wydzierżawiło 12 rolnikom ok. 3 ha łąk i pastwisk, zaś 1963 r. 0,5 ha gruntu zagospodarował [...] na cele rekreacyjne. Wobec tego większość dawnej nieruchomości pod nawą "Część dóbr Konopiska – [...]" pozostawała we władaniu administracji publicznej jeszcze przed podjęciem decyzji wywłaszczeniowej w kwietniu 1964 r. Ocenić zatem należało, na tle również innych dowodów zgromadzonych w sprawie, czy ta okoliczność była faktyczną przeszkodą w wykonywaniu uprawnień właścicielskich przez spadkobierców pierwotnego właściciela – żony i brata W. R., czy też jedynie następstwem barku zainteresowania W. M. i W. R. tymże gospodarstwem rolnym. Kluczowym dowodem w sprawie, mającym potwierdzić brak zainteresowania dawnych właścicieli przedmiotową nieruchomością gruntową po 1945 r., stało się pismo Zarządu Gminy Dźbów z dnia 12 grudnia 1949 r. skierowane do W. M. o zakomunikowanie jakie prawo posiada adresatka pisma do majątku osada [...], czy zamierza objąć tę nieruchomość w posiadanie i brak nań odpowiedzi. Nie bez znaczenia dla oceny aktywności W. M. i W. R. wobec "władzy ludowej" i podejmowania starań w objęciu we władanie i prowadzeniu przedmiotowego gospodarstwa rolnego, obok twierdzenia skarżącej kasacyjnie o dzierżawie tego gospodarstwa i przeprowadzeniu postępowania spadkowego, są uwarunkowania społeczno – polityczne panujące w latach lat 50 w Polsce. Z relacji świadka (protokół przesłuchania E. K. z dnia 3 marca 2009 r.) wynika, iż osadę "[...]" przed wojną kupił prawdopodobnie oficer Wojska Polskiego. Z uzasadnienia postanowienia Sądu Powiatowego w Kłodzku z dnia 6 marca 1959 r. sygn. akt Ns 68/59 wynika zaś, iż W. R. zmarł wieku 43 lat w dniu 24 marca 1942 r. w Warszawie. Jego żona W. M. brała udział w Powstaniu Warszawskim, została aresztowana i w dniu 12 września 1944 r. przekazana przez władze okupacyjne do obozu koncentracyjnego Ravensbruck, a następnie w dniu 11 października 1944 r. do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen (zamieszczone w aktach administracyjnych pismo PCK z dnia 17 marca 1978 r. oraz przetłumaczone pismo Międzynarodowego Biura Poszukiwań z dnia 21 kwietnia 1977 r.). W związku z powyższym należało rozważyć, czy wskazane okoliczności nie stawiają w innym świetle sytuacji spadkobierców przedwojennego właściciela nieruchomości Osada młyńska "[...]", w kontekście podejmowania prób, lub ich braku, w objęciu we władanie wskazanego gospodarstwa rolnego. Tego zaś aspektu sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie badał, zaś Sąd Wojewódzki nie dostrzegł potrzeby wzięcia tych okoliczności po uwagę, choć obowiązek taki spoczywała na organie nadzoru, zgodnie z dyspozycją art. 80 k.p.a.

Co zaś się tyczy zarzutu kasacyjnego naruszenia przez Sąd wojewódzki art. 141 p.p.s.a., to wskazać należy, iż przepis ten ma kilka jednostek redakcyjnych. Wobec związania sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że granice te muszą być wyraźne, zatem obowiązkiem kasatora określającego podstawy i zarzuty kasacyjne jest precyzyjne ich sformułowanie tj. wskazanie, które przepisy prawa i w jaki sposób zostały naruszone, a jeśli zarzut dotyczy przepisów postępowania także wskazanie, jaki to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Jeżeli przepis wskazany jako naruszony ma kilka jednostek redakcyjnych, należy wskazać, której z nich dotyczy naruszenie. Skarga kasacyjna, która wymogów tych nie spełnia nie może być uwzględniona, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do jej uzupełniania ani precyzowania zarzutów.

Wskazane wyżej uchybienia w zakresie naruszenia przez Sądu Wojewódzki przepisów art. 151 w zw. z art. 153 p.p.s.a., wskazują na zasadność skargi kasacyjnej w tym zakresie. Skoro jednak Sąd Wojewódzki zaakceptował nieprawidłowo przeanalizowany przez organ nadzorczy stan faktyczny sprawy, który doprowadził do co najmniej przedwczesnych wniosków, także przedwczesne jest dokonywanie ocen materialnoprawnych w zakresie naruszenia art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz § 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.

Wskazując na powyższej wykazaną wadliwość wniosków wyprowadzonych przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku ze stanu faktycznego sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, kierując się zasadą ekonomiki procesowej uchylił zaskarżony wyrok, za zasadną uznał również konieczność rozpoznania wniesionej skargi i uchylenie wydanych w sprawie decyzji nadzorczych. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi będzie obowiązany ponownie przeprowadzić postępowanie nadzorcze z uwzględnieniem powyższej oceny prawnej i dopiero po wyjaśnieniu i rozważeniu powstałych w sprawie wątpliwości oceni, czy objęte kontrolą nadzorczą decyzje Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Częstochowie z dnia [...] kwietnia 1964 r. i Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w Katowicach z dnia [...] lipca 1964 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Mając powyższe okoliczności na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku oraz decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2013 r., jak i poprzedzającej ją decyzji z dnia 29 maj 2012 r. O kosztach postępowania orzeczono na mocy 203 pkt 1 p.p.s.a.

-----------------------

18