Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1392/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 153, 170, 171, 155
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie WSA Bożena Marciniak WSA Joanna Skiba Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2017 r. sprawy ze skargi K. K., D. K. i M. K. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury i Budownictwa decyzją z [...] lipca 2016 r. utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] maja 2015 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujące okoliczności sprawy.

Nieruchomość [...] oznaczona nr hip [...], położona przy ulicach [...], będąca własnością M. K. oraz właścicieli sprzedanych działek, została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) – dalej: dekret warszawski.

Ministerstwo Gospodarki Komunalnej decyzją z [...] lipca 1955 r. utrzymało w mocy orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] kwietnia 1955 r., odmawiające przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...], położonej przy ulicy [...] p.n. "[...]" nr hip [...] oraz [...].

J. K., następca prawny przedekretowego właściciela tego gruntu, wniósł o stwierdzenie nieważności wskazanych orzeczeń dekretowych.

Minister Infrastruktury i Rozwoju decyzją z [...] maja 2015 r. stwierdził nieważność decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z [...] lipca 1955 r. oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] kwietnia 1955 r., w części dotyczącej nieruchomości położonej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...], tj. w zakresie działek ewidencyjnych nr [...] z obrębu [...].

W uzasadnieniu organ nadzoru stwierdził, że organy dekretowe wydały kwestionowane decyzje na wniosek osoby nieuprawnionej, tj. kuratorów nieobecnej M. K., która już wówczas nie żyła, a zatem nie posiadała zdolności prawnej i zdolności do działań prawnych. W ocenie organu nadzoru, organ dekretowy winien był umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe, a nie rozpatrywać wniosek merytorycznie.

K. K., D. K. oraz M. K. wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten został następnie uzupełniony.

Uzasadniając złożony wniosek zwrócili uwagę na brak związania organu oceną prawną sądu w kwestii skuteczności złożenia wniosku dekretowego oraz nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i dowodowego, w zakresie świadomości organu oraz kuratorów odnośnie śmierci M. K.

Minister Infrastruktury i Budownictwa decyzją z [...] lipca 2016 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] maja 2015 r.

Organ uzasadnił, że z zaświadczenia Sądu Grodzkiego w [...] Oddział Ksiąg Wieczystych z [...] stycznia 1949 r. wynika, iż właścicielem części nieruchomości, oznaczonej nr hip. [...] była M. K. Obecnie dawna nieruchomość wchodzi w skład działek ewidencyjnych nr [...], z obrębu [...].

Z opinii uprawnionego geodety A. G. z 23 kwietnia 2015 r. wynika, że nieruchomość przy ulicy [...] została objęta w posiadanie gminy 16 sierpnia 1948 r., a wniosek o przyznanie prawa własności czasowej wpłynął w terminie – 16 lutego 1949 r. Złożyli go adwokaci Z. N. i B. M., ustanowieni kuratorami praw do majątku nieobecnej M. K., postanowieniem Sądu Okręgowego w [...] z [...] kwietnia 1943 r., sygn. akt [...].

Minister stwierdził, iż kluczowe znaczenie w przedmiotowej sprawie ma ocena prawna prawidłowości złożenia wniosku dekretowego. Zdaniem organu dokonał jej Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 listopada 2010 r., I OSK 1133/10, wydanym w sprawie dotyczącej tych samych decyzji dekretowych, w części odnoszącej się do innej części nieruchomości "[...]" (hip. [...]).

Cytując fragmenty uzasadnienia tego wyroku, Minister stwierdził, że wynika z niego związanie oceną prawną, co do zaistnienia rażącego naruszenia art. 7 ust. 1 dekretu, z uwagi na fakt złożenia wniosku przez adwokata Z. N. i adwokata B. M., w trybie art. 7 dekretu, w imieniu nieobecnej M. K. Z dostępnych źródeł wynika bowiem, że właścicielka ta zmarła w dniu [...] listopada 1943 r. Tym samym z chwilą otwarcia spadku, właścicielem nieruchomości stał się jej syn F. K.. Postępowanie spadkowe przeprowadził on dopiero blisko 50 lat po śmierci matki. Jako spadkobierca testamentowy miał świadomość jej śmierci i pozostawionego przez nią majątku.

Odnosząc się z kolei do podnoszonych przez wnioskujących o ponowne rozpoznanie sprawy argumentów, organ uznał, iż nie można przyjąć, że przez 50 lat trwała kuratela po zmarłej M. K., w sytuacji gdy jej spadkobierca wiedział zarówno o zgonie, jak i nabytym spadku i nie był osobą nieznaną z miejsca pobytu.

W tych okolicznościach wobec wszczęcia postępowania na wniosek osób nieuprawnionych, organ uznał, że wystąpiła przesłanka wynikająca z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jednocześnie w jego ocenie orzeczenia dekretowe nie wywołały nieodwracalnych skutków prawnych, w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] lipca 2016 r. wnieśli K. K., D. K. i M. K., zarzucając jej naruszenie:

1. art. 170 p.p.s.a. w zw. z art. 171 p.p.s.a. w zw. art. 153 p.p.s.a., poprzez bezzasadne uznanie, iż przy ocenie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji dekretowej, odmawiającej przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej, w zakresie nieruchomości hipotecznej Nr [...], organ nadzorczy jest związany oceną prawną naruszenia art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, dotyczącą skuteczności złożenia wniosku z 16 lutego 1949 r. o ustanowienie prawa wieczystego użytkowania nieruchomości [...] pod nazwą "[...]", w sprawie nieruchomości hipotecznej hip Nr [...], zawartą w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 listopada 2010 r., I OSK 1133/10, podczas gdy oceną taką organ nadzorczy nie jest związany gdyż:

a) wypowiedź Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarta w wyroku z 4 listopada 2010 r. dotyczyła kontroli innej "sprawy administracyjnej", z uwagi, iż przedmiotem rozstrzygnięcia było wyłącznie stwierdzenie nieważności decyzji dekretowej w zakresie nieruchomości hipotecznej nr [...], natomiast niniejsza sprawa dotyczy nieruchomości hipotecznej nr [...], a zatem brak jest tożsamości "przedmiotu rozstrzygnięcia", a więc brak jest zasadności zastosowania przepisów art. 170 p.p.s.a., art. 171 p.p.s.a. oraz art. 153 p.p.s.a.;

b) wypowiedź Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarta w wyroku z 4 listopada 2010 r., I OSK 1133/10, w zakresie braku skuteczności złożenia wniosku dekretowego, na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego przez kuratorów nieobecnej M. K., nie stanowiła "oceny prawnej" w ujęciu art. 153 p.p.s.a. w tym postępowaniu;

c) wypowiedź Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarta w wyroku z 4 listopada 2010 r., w zakresie braku skuteczności złożenia wniosku dekretowego przez kuratorów nieobecnej M. K., na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego w zw. z art. 153 Kodeksu postępowania cywilnego z dnia 29 listopada 1930 r. oraz art. 58 dekretu z dnia 14 maja 1946 r. prawo opiekuńcze (Dz. U. Nr 20 poz.135), została zrewidowana na podstawie poglądu wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 2537/14;

2. art. 170 p.p.s.a. w zw. z art. 171 p.p.s.a., przez dokonanie wykładni niezgodnie z konstytucyjnymi zasadami wynikającymi z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 78 Konstytucji RP, art. 176 Konstrukcji RP i art. 184 Konstytucji RP, polegającej na uznaniu, iż w zakresie złożenia wniosku dekretowego, na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, dochodzi do związania prawomocnym wyrokiem, również w wypadku, gdyby doszło do naruszenia art. 183 § 1 p.p.s.a., przy wydawaniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 listopada 2010 r., a w konsekwencji uchylenie się przez organ nadzorczy, od rozpoznania merytorycznego kwestii skuteczności złożenia wniosku dekretowego przez kuratorów majątku dla nieobecnej M. K., w zakresie nieruchomości hipotecznej hip Nr [...], na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego;

3. art. 170 p.p.s.a. w zw. z art. 171 p.p.s.a. w zw. z art. 183 § 1 p.p.s.a., poprzez bezzasadne uznanie, iż związanie prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego oddalającym skargę kasacyjną od wyroku oddalającego skargę od decyzji nadzorczej, stwierdzającej wydanie decyzji dekretowej z rażącym naruszaniem prawa, tj. art. 7 ust. 2 dekretu warszawskiego, dotyczy również uzasadnienia prawomocnego wyroku oraz wyrażonych w nim poglądów stanowiących odmienną "ocenę prawną" aniżeli przeprowadzoną przez sąd pierwszej instancji odnośnie kontrolowanej decyzji nadzorczej, w sytuacji gdy podstawą oddalenia skargi kasacyjnej był brak jej uzasadnionych podstaw;

4. art. 170 p.p.s.a. w zw. z art. 171 p.p.s.a w zw. z art. 1 sporządzonego w dniu 20 marca 1952 r. Protokołu Nr 1 ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 26, poz. 175) do sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., a następnie zmienionej Protokołem Nr 3, Nr 5 i Nr 8 oraz uzupełnionej Protokołem Nr 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284), poprzez jego niezastosowanie, pomimo iż zasada prawomocności nie ma charakteru bezwzględnego i należy ją pogodzić z innymi wartościami wspólnotowymi podlegającymi ochronie jak zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego oraz jego skuteczności, a przez to pozbawienie skarżących prawnie uzasadnionego oczekiwania, uzyskania efektywnego korzystania z nieruchomości stanowiącej własność ich spadkodawcy;

5. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 136 k.p.a., przez brak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz dowodowego w zakresie ustalenia jakie czynności podejmował w dniu 16 lutego 1949 r. oraz po tym terminie adwokat B. M. i adwokat Z. N. w imieniu nieobecnej M. K., czy miał świadomość śmierci M. K. w dacie złożenia wniosku dekretowego, przyczyn i daty odwołania kurateli nieobecnej M. K. na wniosek Prezydium Rady Narodowej oraz brak odniesienia się do dowodów z dokumentów przedstawionych przez skarżących w toku postępowania odwoławczego, a w konsekwencji całkowity brak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i dowodowego istotnego dla oceny skuteczności złożenia wniosku dekretowego przez kuratora prawa i majątku dla nieobecnej M. K. w dacie kiedy M. K. nie żyła (orzeczenie SN z 8 marca 1957 r., III CR 179/57, OSNCK 1958/4/97; postanowienie SN z 13 czerwca 1995 r., II CRN 53/95, LEX nr 1539866; postanowienie SN z 16 czerwca 2004 r., I CZ 40/04, LEX nr 194136) natomiast prowadzenie niezasadnych w okolicznościach sprawy wywodów dotyczących świadomości o śmierci M. K. jej syna F. K., który nie składał wniosku dekretowego w dniu 16 lutego 1949 r., jak również nie był stroną decyzji dekretowych;

6. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 157 k.p.a. w zw. z art. 158 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego w zw. z art. 153 Kodeksu postępowania cywilnego z dnia 29 listopada 1930 r. oraz art. 58 dekretu z dnia 14 maja 1946 r. prawo opiekuńcze (Dz. U. Nr 20 poz. 135), poprzez stwierdzenie nieważności decyzji dekretowych w wyniku bezzasadnego stwierdzenia, iż organy rozpoznające wniosek dekretowy powinny były umorzyć postępowanie dekretowe, nie zaś wydawać merytoryczne rozstrzygnięcia odmawiające przyznania własności czasowej do gruntu "[...]", oznaczonego hip. [...]na skutek rozpoznania wniosku dekretowego, złożonego przez kuratora dla nieobecnej M. K. w dniu 16 lutego 1949 r., gdy prawidłowa subsumpcja okoliczności sprawy i wykładnia w/w przepisów prowadzi do wniosku, iż skutecznie został zgłoszony wniosek dekretowy (w imieniu spadkobierców M. K., postanowienie SN z 16 czerwca 2004 r., I CZ 40/04, LEX nr 194136) przez kuratora spadku ustanowionego na podstawie prawomocnego orzeczenia sądowego przed datą śmierci osoby nieobecnej, tj. w dacie gdy kurator dla nieobecnej nie miał świadomości, iż M. K. nie żyje, jak również w dacie gdy nie był on odwołany na podstawie prawomocnego orzeczenia sądowego, a ponadto wniosek ten został rozpoznany w dacie, gdy ani organy rozpoznające wniosek dekretowy, ani kurator dla nieobecnej M. K., nie mieli świadomości jej śmierci.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury i Budownictwa wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W ocenie sądu skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Powodem stwierdzenia nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z [...] lipca 1955 r. oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] kwietnia 1955 r., w części dotyczącej nieruchomości położonej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...], tj. w zakresie obecnych działek ewidencyjnych nr [...] z obrębu [...], było uznanie przez organ nadzoru, że wszczęcie postępowania i rozstrzygnięcie sprawy w trybie art. 7 dekretu warszawskiego odbyło się na wniosek osób nieuprawnionych. Złożenie wniosku przez kuratorów: adwokatów Z. N. i B. M., w imieniu nieobecnej M. K., w sytuacji gdy właścicielka nieruchomości w dacie składania wniosku już nie żyła, było nieskuteczne. Minister odwołał się w tej kwestii do poglądu wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 listopada 2010 r., I OSK 1133/10, wydanym w sprawie tych samych decyzji dekretowych, lecz odnoszącym się do innej części nieruchomości "[...]". Minister Infrastruktury i Budownictwa uznał, że jest tym poglądem związany. Organ nadzoru stwierdził więc, że wystąpiła przesłanka nieważności wynikająca z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż doszło do rażącego naruszenia art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego. Jednocześnie, w jego ocenie, orzeczenia dekretowe nie wywołały nieodwracalnych skutków prawnych, w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.

Wniesiona w tej sprawie skarga kwestionuje przede wszystkim stanowisko organu nadzoru o związaniu wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 listopada 2010 r., I OSK 1133/10, zarówno w kontekście art. 153 p.p.s.a., jak i art. 170 i art. 171 p.p.s.a. Skarżący twierdzą bowiem, że w sensie procesowym sprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny pod sygnaturą I OSK 1133/10 była sprawą odrębną od niniejszej i to powoduje brak związania organu nadzoru wyrokiem z 4 listopada 2010 r., zarówno na podstawie art. 153 p.p.s.a., jak i w znaczeniu prawomocności materialnej wyroku (art. 170 p.p.s.a.), a także z uwagi na powagę rzeczy osądzonej (art. 171 p.p.s.a.).

W kontekście tych zarzutów zauważyć najpierw należy, że organ nadzoru nie odwoływał się do art. 171 p.p.s.a., lecz do art. 153 i art. 170 p.p.s.a. Związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wynikające z art. 153 p.p.s.a., dotyczy tylko "danej sprawy", a więc przy zachowaniu tożsamości przedmiotowej, podmiotowej i podstawy prawnej rozstrzygnięcia. W tym znaczeniu skarżący mają rację, że zmiana przedmiotu rozstrzygnięcia (innej części nieruchomości) powoduje, że mamy do czynienia z inną sprawą administracyjną, co oznacza brak związania orzeczeniem sądu wydanym w tej "innej sprawie", w oparciu o art. 153 p.p.s.a.

W przypadku art. 170 p.p.s.a. sprawa jest jednak nieco bardziej skomplikowana. Aby odnieść się do powyższego zagadnienia przytoczyć należy najpierw to, co wypowiedział Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 4 listopada 2010 r., I OSK 1133/10, odnośnie wniosku dekretowego złożonego przez kuratorów: adwokatów Z. N. i B. M., tj. czy był to wniosek złożony przez osoby uprawnione na gruncie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego. Otóż NSA stwierdził, że stosownie do art. 10 obowiązującego w dacie złożenia wniosku dekretowego rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz.341): "Zdolność prawną i zdolność do działań prawnych ocenia władza według prawa cywilnego, o ile przepisy administracyjne w poszczególnych wypadkach nie stanowią inaczej". Z kolei art. 3 § 1 dekretu Prawo spadkowe z 8 października 1946 r. (Dz. U. Nr 60, poz. 328) przewidywał, że z chwilą śmierci spadkodawcy następuje otwarcie spadku. Obowiązujące w 1943 r., w dacie powołania kuratorów, aż do ich uchylenia z dniem 1 stycznia 1947 r., przepisy Kodeksu cywilnego Królestwa Polskiego z dnia 1 czerwca 1825 r. (Dziennik Praw Królestwa Polskiego 1825.10.41.3) w tytule III dziale I stanowiły o opiece nad majątkiem osób nieobecnych. Przepisy te przewidywały możliwość ustanowienia kuratora, na wniosek prokuratora lub stron zainteresowanych dla zachowania praw i majątku pozostawionego przez osobę nieobecną (art. 36) a także o uchyleniu orzeczenia o wyznaczeniu kuratora w razie śmierci osoby nieobecnej lub uznaniu tej osoby za zmarłą (art. 40). Z przepisami tymi korespondowały regulacje Kodeksu postępowania cywilnego z dnia 29 listopada 1930 r., które przewidywały w art. 153 możliwość ustanowienia kuratora dla strony nieznanej z miejsca pobytu na czas trwania procesu.

Kuratora nieobecnego (curatora absentis), pod rządem wymienionych przepisów, ustanawiało się dla ochrony praw osoby, która z powodu nieobecności nie mogła prowadzić swoich spraw i która nie miała pełnomocnika. Kuratora absentis ustanawiano dla osoby nieobecnej, a nie dla osoby w ogóle nieistniejącej, nieznanej lub dla osoby, która zmarła (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 10 października 1950 r., sygn. C 248/50, publ. Nowe Prawo 1951, nr 12, s. 40. ).

W dacie złożenia wniosku przez kuratorów majątku M. K. już nie żyła, bezsporne jest również, że nie został ustanowiony kurator spadku. Z powyższych rozważań wynika, że wniosek dekretowy w niniejszej sprawie [rozpatrywanej pod sygn. I OSK 1133/10] nie został złożony przed podmiot wymieniony w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy.

W konsekwencji było to przesłanką do uznania, że "orzeczenie dekretowe rozstrzygające w przedmiocie wniosku złożonego przez osoby nie należące do kręgu podmiotów do tego legitymowanych, a wymienionych w art.7 ust. 1 dekretu, w sposób rażący – w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. – narusza prawo, czyli art.7 ust.1 i 2 wymienionego dekretu."

Wracając na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że art. 170 p.p.s.a. stanowi, iż "Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby." Dotyczy on prawomocności materialnej orzeczenia, która polega na związaniu tym orzeczeniem określonych podmiotów (stron postępowania oraz sądu, który wydał orzeczenie, a także inne sądy i inne organy państwowe). "Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się w tym, że także inne sądy i inne organy państwowe, a w wypadkach przewidzianych w ustawie – także inne osoby, muszą brać pod uwagę fakt istnienia oraz treść prawomocnego orzeczenia sądu. Wynikający z niej stan związania ograniczony jest jednak co do zasady tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia i nie obejmuje jego motywów (por. wyrok SN z dnia 13 stycznia 2000 r., II CKN 655/98, LEX nr 51062). Nie oznacza to jednak, że dla prawidłowego odczytania treści sentencji nie można się kierować treścią uzasadnienia. W niektórych sytuacjach będzie to nawet konieczne, zwłaszcza na gruncie procedury sądowoadministracyjnej" (zob. B. Dauter, Komentarz do art. 170 p.p.s.a., uw. 3 (w:) B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, WK 2016).

Na gruncie niniejszej sprawy można więc bronić tezy, że wyrok NSA z 4 listopada 2010 r., I OSK 1133/10, przesądził o tym, że wniosek dekretowy kuratorów: adwokatów Z. N. i B. M., nie był złożony przez osobę uprawnioną na gruncie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego. W obydwu bowiem przypadkach (w sprawie I OSK 1133/10 i w niniejszej) mamy do czynienia z tym samym wnioskiem, który był podstawą wszczęcia postępowania dekretowego zakończonego decyzjami Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z [...] lipca 1955 r. oraz Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] kwietnia 1955 r., kontrolowanymi obecnie w trybie nadzoru, we właściwych dla każdej ze spraw częściach. Jeśli podzielić tezę o braku skuteczności wniosku dekretowego (złożonego w trybie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego), to stwierdzenie nieważności orzeczeń dekretowych było już tylko konsekwencją ugruntowanego w orzecznictwie poglądu, że rozstrzygnięcie sprawy na gruncie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego bez złożenia skutecznego wniosku przez uprawniony podmiot, stanowi rażące naruszenie tych przepisów.

Nawet gdyby przyjąć przeciwne założenie (o braku związania wyrokiem NSA z 4 listopada 2010 r. w odniesieniu do skuteczności złożenia wniosku dekretowego w niniejszej sprawie), to organ nadzoru mógł podzielić zapatrywanie NSA, wyrażone w powołanym wyroku I OSK 1133/10, i zastosować je w niniejszej sprawie. Takie stanowisko również zasługiwałoby na akceptację, zdaniem sądu rozstrzygającego tę sprawę. Zauważyć bowiem należy, że odpowiadałoby to zasadzie pewności prawa, wynikającej z art. 2 Konstytucji R.P., a poniekąd byłoby także zbieżne z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka na gruncie art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.). W dotychczasowym orzecznictwie tego sądu (zob. np. wyrok ETPC z 2 listopada 2010 r. w sprawie Ştefănică i in. v. Rumunia, skarga nr 38155/02 w pkt 34-35, czy też wyrok ETPC z 6 grudnia 2007 r. w sprawie Beian v. Rumunia (nr 1), skarga nr 30658/05, pkt 38) przyjmowano, że rozbieżność orzecznictwa w odniesieniu do tego samego zagadnienia prawnego prowadzi do naruszenia zasady pewności prawa, a przez to do naruszenia art. 6 ust. 1 konwencji, kiedy ma ona charakter "głęboki i trwały" (ang. profound and lasting). Jednak już z wyroku ETPC z 30 lipca 2015 r. w sprawie Ferreira Santos Pardal v Portugalia, skarga nr 30123/10, wynika, że "nie tylko "trwała i głęboka" rozbieżność orzecznictwa na tle tych samych zagadnień prawnych, ale również – mające swoje źródło w najwyższym organie sądowym – incydentalne odejście od utrwalonego stanowiska interpretacyjnego, nie mające szczególnego uzasadnienia w okolicznościach danej sprawy, może stanowić naruszenie art. 6 ust. 1 konwencji, bo powoduje wykreowanie stanu niepewności prawnej i zaburzenie zaufania do wymiaru sprawiedliwości. Jeśli jego sprawcą jest sąd najwyższy, od którego należy oczekiwać usuwania rozbieżności interpretacyjnych, a nie ich wywoływania, to nawet incydentalne zaburzenie konsensusu interpretacyjnego przyjętego w dotychczasowym orzecznictwie (i kontynuowanego w późniejszym orzecznictwie) może stanowić naruszenie art. 6 ust. 1 konwencji" (zob. Marcin Górski, Niespójność orzecznictwa krajowego sądu najwyższego jako naruszenia prawa do rzetelnego procesu – glosa do wyroku ETPC z 30 lipca 2015 r., 30123/10, LEX/el 2015).

Wprawdzie nie mamy w niniejszej sprawie do czynienia z interpretacją prawa na poziomie najwyższego organu sądowego, ale odejście od dotychczasowej linii orzecznictwa wykreowanej przez NSA w wyroku z 4 listopada 2010 r., I OSK 1133/10, bez zmiany żadnych okoliczności sprawy w odniesieniu do złożonego wniosku dekretowego, mogłoby stanowić o złamaniu zasady pewności prawa. Tym bardziej, że orzecznictwo Sądu Najwyższego przytoczone w skardze (str. 15-16 skargi), na tle działań kuratora ustanowionego dla osoby nieobecnej, która zmarła przed odwołaniem kurateli, odnosiło się do sytuacji procesowej zmarłej strony postępowania sądowego, reprezentowanej przez kuratora, i miało na celu ochronę stabilności prawomocnych orzeczeń sądowych. Ta ostatnia kwestia jest istotna z punktu widzenia celów kuratora w procesie. W niniejszej sprawie mamy jednak do czynienia z czynnością materialno-prawną (wniosek w trybie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego), która decydowała o skuteczności roszczenia odnośnie do praw majątkowych określonych ustawą, co jednak zmienia optykę, w porównaniu z orzeczeniami SN powoływanymi w skardze. Dlatego "pozostanie" przy wykładni prawa zaprezentowanej przez NSA w powołanym wyroku, w ocenie sądu, lepiej służy zasadzie pewności prawa.

Ze stanowiskiem tym nie pozostają w sprzeczności żadne normy konstytucyjne powołane w skardze (w pkt 2 skargi), ani art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (pkt 4 skargi). Nie może bowiem być mowy o "pozbawieniu skarżących prawnie uzasadnionego oczekiwania, uzyskania efektywnego korzystania z nieruchomości stanowiącej własność jej spadkobiercy", gdy nie został spełniony wstępny warunek uzyskania prawa majątkowego, w postaci skutecznie złożonego wniosku w trybie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, przez następcę prawnego byłej właścicielki. Skuteczności złożenia wniosku nie można przy tym wywieść bezpośrednio z zasady proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji), jak podniesiono to w skardze, a właściwy stan normatywny w tym zakresie i jego wykładnia – podzielana przez sąd orzekający w niniejszej sprawie – przedstawiona została wyżej, z odwołaniem się do wyroku NSA z 4 listopada 2010 r. Wynik tej wykładni nie wymagał przy tym przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i dowodowego na okoliczność braku świadomości kuratorów o śmierci M. K. w dacie złożenia wniosku dekretowego, a także przyczyn i daty odwołania kurateli (zarzuty z pkt 5 skargi).

Do sądu rozstrzygającego niniejszą sprawę nie należy też ocena, czy wyrok NSA z 4 listopada 2010 r., I OSK 1133/10, narusza art. 183 § 1 p.p.s.a., co podniesiono w pkt 2 zarzutów skargi, skoro wyrok ten jest prawomocny.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., sąd orzekł o oddaleniu skargi uznając, że zaskarżone decyzje organów nadzoru co do rozstrzygnięcia odpowiadają prawu.