Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1397/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, 17  ust. 1  pkt 4
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki (spr.) WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi P. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 5 sierpnia 2022 r., sygn. akt SKO.ŚR/4111/767/2022, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez P. R., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 5 sierpnia 2022 r., sygn. akt SKO.ŚR/4111/767/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 – zwanej dale w skrócie - k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 6 maja 2022 r. znak: [...], o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny E. G.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 6 maja 2022 r., znak: [...], Prezydent Miasta Krakowa odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny E. G.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji powołał treść przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując, że skarżący nie spełnia warunków wskazanych w powołanym wyżej przepisie do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, art. 17 ust. 1b został bowiem uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Niemniej jednak jak podał organ fakt ten nie oznacza wykluczenia tego kryterium ze stosowania.

Organ pierwszej instancji dodał, że obowiązek sprawowania opieki nad E. G. w pierwszej kolejności spoczywa na jego córkach. Skarżący jest dalekim kuzynem wymagającego opieki, a więc nie spełnione zostały także pozostałe warunki wymienione art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył skarżący zarzucając organowi pierwszej instancji naruszenie art. 17 ust. 1b poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wniósł o uchylenie tej decyzji w całości i orzeczenie w ty zakresie co do istoty sprawy poprzez przyznanie mu prawa do przedmiotowego świadczenia, względnie o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium powołało treść przepisów art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wyjaśniło, że przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są: sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wymagającym stałej pielęgnacji i niepodejmowanie z tego powodu pracy.

Wskazało, że zgodnie z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 21 września 2021 r. E. G. jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji do dnia 30 września 2022 r., a data niezdolności do samodzielnej egzystencji istnieje od 13 lipca 2021 r. Jednak nie da się ustalić daty powstania tej niezdolności. Tymczasem zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Zdaniem Kolegium w przedmiotowej sprawie należy wziąć pod uwagę wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K38/13. Trybunał Konstytucyjny ww. wyrokiem orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W związku z powyższym stosując art. 17 ust. 1b ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1 b tej ustawy - jako zgodny z Konstytucją - powinien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Ze względu na powyższe sam brak podania daty powstania niepełnosprawności E. G. w orzeczeniu Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 21 września2021 r. oraz brak możliwości ustalenia tej daty na podstawie dostępnych dowodów nie stanowi przeszkody dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium wskazało, że drugim z powodów odmowy przyznania świadczenia było ustalenie przez organ pierwszej instancji, iż po stronie opiekuna nie występuje obowiązek alimentacyjny względem osoby podopiecznej. Krąg osób uprawnionych do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został określony przez ustawodawcę w art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych i przepisy te łączą uprawnienie do świadczenia z istnieniem obowiązku alimentacyjnego

na podstawie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W świetle prawa rodzinnego w pierwszej kolejności opiekę powinni sprawować krewni w linii prostej, potem w bocznej, tj. rodzeństwo, a dopiero gdy takich osób w ogóle nie ma, zobowiązanymi do alimentacji są osoby spokrewnione w dalszym stopniu lub powinowaci, niemniej jednak dla tego rodzaju osób, podobnie jak dla osób obcych, ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje żadnych świadczeń. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dają możliwość wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie wymienionym wyżej krewnym. W niniejszej sprawie obowiązek alimentacyjny spoczywa na córkach E. G. Bez znaczenia prawnego jest zatem kwestia rezygnacji względnie braku rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego w celu zapewnienia opieki E. G. Z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna, a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Zatem brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne na podstawie powołanych przepisów, stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia.

Jak wskazuje się w orzecznictwie, adresatem świadczenia pielęgnacyjnego nie jest jakakolwiek osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym, ale tylko taka, która mieści się w podanym wyżej katalogu. Jeśli czynności opiekuńczych nie wykonuje matka, ojciec, rodzina zastępcza, opiekun faktyczny dziecka w rozumieniu art. 3 pkt 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych (tj. osoba faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka), to musi to być osoba, na której zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (tj. ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy; Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego. Nie może zatem budzić wątpliwości, że w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych tylko osoba, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego może uzyskać rekompensatę za brak podjęcia zatrudnienia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Stosownie do art. 128 tej ustawy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Krewnymi w linii prostej są osoby pochodzące jedna od drugiej tj. wstępni: rodzice, dziadkowie, pradziadkowie itd. oraz zstępni: dzieci, wnukowie, prawnukowie itd. Krewnymi w linii bocznej są natomiast osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej (art. 617 k.r.o.).

W niniejszej sprawie skarżący to daleki kuzyn osoby wymagającej opieki. Jak podał, jego babka Z. A. oraz babka E. G. – M. K. - były kuzynkami. Tymczasem świetle obowiązujących, a wskazanych wyżej regulacji, jako dalszy krewny nie wskazany w art. 128 k.r.o. nie zalicza się więc do grona osób, na których względem niepełnosprawnego ciąży obowiązek alimentacyjny. Jasne sprecyzowanie przez prawodawcę, kogo należy uznawać za obciążonego tego rodzaju obowiązkiem nie pozwala na dokonywanie modyfikacji w tym zakresie. Nie jest zatem możliwe jakiekolwiek zawężenie czy też rozszerzenie granic podmiotowych przedmiotowego obowiązku. Brak spełnienia powyższego warunku oznacza zaś niemożność przychylenia się do wniosku skarżącego. Skarżący jako dalszy krewny bez wątpienia nie mieści się w kręgu podmiotów wskazanych w art. 128 k.r.o.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił Kolegium naruszenie przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 2 i 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że skarżący będący dalszym krewnym E. G. nie jest podmiotem uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak obowiązku alimentacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydanych rozstrzygnięć w tej sprawie stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59, z późn. zm., zwanej dalej Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl natomiast art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Analiza przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym wyżej wskazanych, jak podniósł Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 1 czerwca 2010 r. sygn. akt P 38/2009, prowadzi do wniosku, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zależy od spełnienia - łącznie - następujących warunków:

1) posiadania przez wnioskującego polskiego obywatelstwa (art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych), lub w wypadku cudzoziemców - realizacji przesłanek, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 2 i art. 1 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych;

2) dobrowolnej rezygnacji przez wnioskodawcę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (art. 17 ust. 1 ustawy);

3) szczególnych cech prawnych i faktycznych osoby wymagającej opieki: może to być wyłącznie osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym albo dziecko, które (kumulatywnie) ma orzeczoną niepełnosprawność oraz konieczność "stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji" i "stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji" (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych; por. definicje i odesłania zawarte w art. 3 pkt 5, 9 i 21 tej ustawy);

4) istnienia stosunku alimentacyjnego między osobą ubiegającą się o świadczenie i osobą wymagającą opieki (por. art. 128 -1441 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), przy czym przepisy ustawy o świadczeniach przewidują, że świadczenie pielęgnacyjne może przysługiwać matce, ojcu, innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, opiekunowi faktycznemu dziecka (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych; definicja opiekuna faktycznego jest zawarta w art. 3 pkt 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych) lub osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny - w tym ostatnim wypadku tylko wtedy, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki (art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych);

5) braku przeszkód wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych; zgodnie z tym przepisem, "świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej; 3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko; 4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie; 5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej".

Zdaniem składu orzekającego Sądu w niniejszej sprawie, przesłanka obowiązku alimentacyjnego, w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zatem cechą relewantną.

Na gruncie polskiego prawa rodzinnego obowiązek alimentacyjny stanowi zobowiązanie prawnorodzinne wynikającego ex lege (z mocy prawa) z różnych powiązań rodzinnych. Nie mają alimentacyjnego charakteru obowiązki, które nie są konsekwencją relacji rodzinnych lub innych określonych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, lecz wynikają ze zdarzeń o cywilnoprawnych charakterze, takich jak np. umowa dożywocia lub renty.

Jest to, więc obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (T. Domińczyk w: H. Ciepiela, B. Czech, T. Domińczyk, St. Kalus, K. Piasecki, M. Zychowicz. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Wydawnictwo Lewis Nexis, Warszawa 2009 r., Wydanie 4, str. 925) osobom pozostającym w niedostatku, tj. osobom, które własnymi siłami, z własnych środków, nie mogą zaspokoić swych usprawiedliwionych potrzeb. Pojęcia usprawiedliwionych potrzeb nie można jednoznacznie zdefiniować, ponieważ nie ma jednego stałego kryterium odniesienia. Rodzaj i rozmiar tych potrzeb jest uzależniony od cech osoby uprawnionej oraz od splotu okoliczności natury społecznej i gospodarczej, w których osoba ta się znajduje (por. uchwała Sądu Najwyższego z 16 grudnia 1987 r. sygn. akt III CZP 91/86 OSNC 1988/4 poz. 42).

Obowiązek alimentacyjny, co do zasady obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Może dotyczyć także innych osób bliskich, niezwiązanych więzami krwi. Kodeks rodziny i opiekuńczy zalicza do obowiązku alimentacyjnego także zobowiązania wynikające z powiązań podobnych do rodzinnych, normując obowiązki miedzy małżonkami (art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), obowiązek ojca pozamałżeńskiego dziecka zapewnienia matce tego dziecka przez pewien czas środków utrzymania (art. 141-142 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) oraz obowiązek dostarczania środków utrzymania i wychowania w stosunkach miedzy pasierbem a ojczymem lub macochą (art. 144 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Obowiązkiem alimentacyjnym objęte zostały także osoby, miedzy którymi więzy rodzinne ustały. Dotyczy to obowiązku alimentacyjnego między byłymi małżonkami po rozwodzie (art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), po unieważnieniu małżeństwa (art. 21 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) lub orzeczeniu separacji (art. 614 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) oraz możliwości utrzymania alimentacji po rozwiązaniu przysposobienia (art. 125 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

Zobowiązani do alimentacji są, zatem krewni w linii prostej (osoby, z których jedna pochodzi od drugiej; np. rodzice - dzieci, dziadkowie - wnuki). Spośród krewnych w linii bocznej (osób, które mają wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej) obowiązek alimentacyjny dotyczyć może jedynie rodzeństwa, także przyrodniego. Podstawą obowiązku alimentacyjnego jest zawarcie małżeństwa. Może on trwać po jego ustaniu w konsekwencji rozwodu, a także w trakcie separacji.

Dokonana przez orzekające w rozpatrywanej sprawie organy wykładnia przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest więc prawidłowa. Trafnie organy wskazały, że skarżący będący dalekim kuzynem osoby wymagającej opieki nie jest żadnym ze wskazanych w tym przepisie podmiotem uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego. Do kręgu tych osób zaliczone są, bowiem tylko te, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Na skarżącym nie ciąży, w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny względem wymagającego opieki, lecz na jego córkach. W związku z tym prawidłowe jest stanowisko organów, że w tym przypadku brak było przesłanek do przyznania skarżącemu żądanego świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Istotnie, nie sam fakt opieki nad niepełnosprawnym, czy też rezygnacja lub niepodejmowanie pracy dla jej sprawowania mają znaczenie lecz przede wszystkim szczególna więź prawna, jak zasadnie podkreśliło Kolegium, łącząca opiekuna z osobą niepełnosprawną.

Uprawnień takich nie można wywieźć również z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje na podstawie tego przepisu innej osobie niż spokrewniona w pierwszym stopniu, ale takiej, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Do kręgu tych osób nie może być zaliczony z wyżej opisanych względów skarżący.

Wobec powyższego, nie można organom orzekającym postawić ani zarzutu naruszenia przepisów postępowania, ani przede wszystkim naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych - w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy.

Podnieść należy, że w wyroku z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1710/10, Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że "W takim stanie rzeczy zawarte w uzasadnieniu wyroku z 18 lipca 2008 r. ( sygn. akt P 27/07) rozważania Trybunału Konstytucyjnego w kwestii jednakowego traktowania osób charakteryzujących się tymi samymi cechami wspólnymi i wyprowadzone na tle tych spraw rozstrzygnięcie w przedmiocie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 nie mogą mieć zastosowania do przypadku, którego dotyczy zaskarżony wyrok. Brak istotnej cechy relewantnej (obciążenia obowiązkiem alimentacyjnym) nie uzasadnia traktowania skarżącej na równi z osobami, które sprawują opiekę nad osobą niepełnosprawną z kręgu osób bliskich, wobec których obciążone są obowiązkiem alimentacyjnym, w myśl art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Z tego też powodu nie ma podstaw do uznania, że zastosowanie art. 17 ust. 1 (...) ma cechy dyskryminacji skarżącej". "W sytuacji, gdy z woli ustawodawcy krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego został wyznaczony w sposób precyzyjny, to sąd administracyjny nie ma kompetencji do zastępowania ustawodawcy i tworzenia w drodze wykładni nowej normy prawnej, ani do orzekania o zgodności z Konstytucją omawianego rozwiązania ustawodawczego, polegającego na nieobjęciu zapisami aktu normatywnego innych osób, tym bardziej, jeżeli obowiązek wydania konkretnego aktu normatywnego nie wynikał z norm konstytucyjnych." (por. NSA w wyroku z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1141/12; LEX nr 1341424).

Podzielając powyższe poglądy z wyżej przedstawionych względów skarga nie mogła zatem wywrzeć zamierzonego skutku.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.