Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2305/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24; art. 109
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 33 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1; art. 35 ust. 3, ust. 4  zd. 2
journal: Dz.U. 1986 nr 42 poz 202
law: Ustawa z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych.
article: art. 105 par. 1,  art.138  par 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a) i c) ;  art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Protokolant - Anna Lew-Starowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... lipca 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia figurującego na kontach: osobistym, pracowniczym i agencyjnym z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 24 czerwca 2004 r. S. S. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakładu), o umorzenie należności z tytułu zaległych składek. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jest osobą niepełnosprawną i pozostaje w bardzo ciężkiej sytuacji życiowej i finansowej.

Decyzją z dnia ... września 2004 r. Nr ... Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne: figurujące na koncie osobistym za okres od ... 1994 r. - do ... 1996 r.; figurujące na koncie pracowniczym za okres od ... 1995r. do ... 1996r.; oraz figurujące na koncie agencyjnym za okres od ... 1995r. do ... 1996r., wraz z należnymi odsetkami, powołując się na art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych [Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.], dalej: u.s.u.s.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w sprawie nie występują okoliczności wymienione w art. 28 ww. ustawy tj. nie zachodzi całkowita nieściągalność należności oraz że strona postępowania nie uwiarygodniła żadnych innych okoliczności, które wobec części nieuiszczonych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne samego zobowiązanego, będącego jednocześnie płatnikiem składek stanowiłyby przesłankę konieczną do umorzenia należności opisaną w art. 28ust.3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365).

Po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego złożonym przez stronę wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu decyzją z dnia ... grudnia 2004 r. Nr ... na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego ( t.j. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej :kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ uznał, iż skarżący nie przedstawił żadnych istotnych faktów i dokumentów, które wskazywałaby na trudną sytuację finansową lub zły stan zdrowia uniemożliwiający mu uzyskiwanie dochodu.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie S. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie jego należności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 października 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 222/05 powołując się na przepis art. 119 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.] - dalej: p.p.s.a, rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym i stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz określił, iż decyzja ta nie może być wykonana w całości.

Sąd uznał, że Prezes Zakładu decyzję z ... grudnia 2004 r. wydał z naruszeniem przepisów o właściwości, gdyż w art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. jednoznacznie wskazany został podmiot uprawniony do wydawania decyzji w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek i jest nim Zakład, a nie Prezes Zakładu, którego pozycję określa art. 72 pkt 1 u.s.u.s. Z treści zaskarżonej decyzji jednoznacznie natomiast wynika, iż wydana została właśnie przez Prezesa Zakładu. Świadczy o tym nie tylko jego wskazanie jako organu orzekającego w nagłówku pisma, ale przede wszystkim zawarty w sentencji zwrot: "postanawiam utrzymać w mocy".

Sąd stwierdził również, że decyzja wydana w pierwszej instancji zawierała błędne pouczenie o środkach zaskarżenia, gdyż w rozpoznawanej sprawie art. 127 § 3 kpa w ogóle nie mógł mieć zastosowania. Wskazując przewidziany w nim tryb jako właściwy do zaskarżenia decyzji Zakładu, pominięto całkowicie unormowania kodeksu postępowania administracyjnego warunkujące jego zastosowanie. Przepis dotyczy bowiem decyzji wydanych w pierwszej instancji przez "ministrów", którymi w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego są Prezes i Wiceprezes Rady Ministrów pełniący funkcję ministra kierującego określonym działem administracji rządowej, ministrowie kierujący określonym działem administracji rządowej, przewodniczący komitetów wchodzących w skład Rady Ministrów, kierownicy centralnych urzędów administracji rządowej podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych przez Prezesa Rady Ministrów lub właściwego ministra, a także kierownicy innych równorzędnych urzędów państwowych załatwiających sprawy, o których mowa w art. 1 pkt 1 i 4 kpa, tj. sprawy indywidualne rozstrzygane w drodze decyzji administracyjnych

oraz w sprawach wydawania zaświadczeń. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie mieści się w żadnej z kategorii wymienionych powyżej podmiotów. Należą do nich wyłącznie organy jednoosobowe. Zakład jest natomiast jednostką organizacyjną.

Zdaniem Sądu organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest Minister Polityki Społecznej.

Jednocześnie Sąd wskazał, że orzekając ponownie należy mieć na uwadze, że obowiązująca obecnie ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. , która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999 r. zastąpiła poprzednio obowiązującą ustawę z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.). Zgodnie z art. 109 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - przepis przejściowy - składki na ubezpieczenie społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do dnia 31 grudnia 1998 r. płatnicy składek są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych, a zatem stosuje się przepisy, które obowiązywały przed wejściem w życie ww. ustawy. Z kolei zgodnie z art. 35 ust.3 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Istota przedawnienia polega na tym, że ze względu na upływ określonego czasu (tu 5 lat) od momentu wymagalności świadczenia, w którym właściwe organy nie podjęły czynności w celu jego wyegzekwowania lub czynności te okazały się nieskuteczne, zobowiązanie to wygasa. Zobowiązanie takie przestaje zatem istnieć, a wygaśnięcie zobowiązania pociąga za sobą również skutek w postaci wygaśnięcia odsetek za zwłokę w jego zapłacie. Następnie sąd wskazał jakie czynności przerywają bieg terminu przedawnienia oraz, że po przerwaniu biegu przedawnienia zaczyna ono biec na nowo. Ta ostatnia zasada powoduje, że przerywanie biegu przedawnienia zobowiązań mogłoby doprowadzić do całkowitego wyeliminowania funkcjonowania tej instytucji, stąd ustawa określiła maksymalny okres przedawnienia. Zgodnie z art. 35 ust. 4 zd. 2, składek nie można dochodzić, jeżeli od momentu ich płatności upłynęło 10 lat. W związku z powyższym zobowiązanie uiszczenia składki na ubezpieczenie społeczne przedawnia się najpóźniej w terminie 10 lat od chwili, kiedy stało się wymagalne.

Postanowieniem z ... marca 2006 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej przekazał wniosek Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezesowi Zakładu jako organowi właściwemu, wskazując na zmianę treści art. 83 ust. 4 u.s.u.s., zgodnie z którą stronie niezadowolonej z decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Powyższe postanowienie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z ... kwietnia 2006 r.

Prezes Zakładu decyzją z ... maja 2006 r. na podstawie art. 83 ust. 4 i art. 30 u.s.u.s. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z ... września 2004 r. i odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne figurującego na kontach: osobistym, pracowniczym i agencyjnym w łącznej kwocie ... zł.

W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu podniósł, że pismami z 30 marca 2006 r. oraz 21 kwietnia 2006 r. zwracał się do strony o dostarczenie aktualnych dokumentów, dotyczących sytuacji finansowej jak i rodzinnej, lecz strona z tego obowiązku się nie wywiązała, wobec czego organ nie miał możliwości dokonania oceny jej sytuacji materialnej.

Organ wskazał, że w toku dokonywanych czynności ustalono, iż stronie zostało przyznane prawo do wojskowej renty inwalidzkiej z Wojskowego Biura Emerytalnego w W. (obecnie ... zł miesięcznie). Ponadto w ... 2005 r. wnioskodawca otrzymał odszkodowanie za lata wcześniejsze w łącznej kwocie .... zł. Prezes Zakładu podkreślił, że żona zobowiązanego zatrudniona jest w Wyższej Szkole ... w W., z wynagrodzeniem miesięcznym w kwocie ... zł i w konkluzji stwierdził, że w świetle powyższego nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie przedmiotowych należności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. S. wniósł o umorzenie zaległości w związku z przedawnieniem się roszczeń ZUS-u wobec niego. Zdaniem skarżącego ostatnie z roszczeń przedawniło się w dniu ... maja 2006 r., co oznacza, że decyzja Prezesa Zakładu została wydana po terminie określonym w art. 35 ustawy o ubezpieczeniach społecznych, a decyzja organu pierwszej instancji obarczona jest wadą polegająca na naruszeniu przepisów Konstytucji RP oraz art. 10 i art. 81 kpa. Skarżący podniósł, że nie udostępniono mu akt, jak również uniemożliwiono mu składanie wniosków dowodowych i z tego względu wystąpił do organu o odszkodowanie w wysokości ... zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 29 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2011/06 uchylił zaskarżoną decyzję i określił, że nie może być ona wykonana w całości.

Sąd wskazał na naruszenie przepisu art. 153 p.p.s.a. i stwierdził, iż Prezes Zakładu nie wykonał zaleceń zawartych w wyroku z 24 października 2005 r. w części dotyczącej odniesienia się do regulacji prawnych dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdyż tę kwestię omówił jedynie zdaniem: "Zakład po analizie akt stwierdził, że przedmiotowe należności nie uległy przedawnieniu". Takie działanie organu administracji w ocenie sądu należy postrzegać także jako naruszenie zasady zaufania obywateli do organów państwa.

Ponadto sąd stwierdził, iż w uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu ograniczył się tylko do lakonicznego przedstawienia stanu faktycznego sprawy i konkluzji, że dokonane ustalenia nie uzasadniają umorzenia przedmiotowych należności, nie zawarł w nim również uzasadnienia prawnego wydanego rozstrzygnięcia.

Sąd zwrócił uwagę, że brak powołania się w toku postępowania odwoławczego na nowe okoliczności czy też nieprzedstawienie nowych dowodów nie może być z góry postrzegane jako uniemożliwiające wydanie odmiennego niż poprzednio rozstrzygnięcia, nie zwalnia też organu odwoławczego z obowiązku ponownego rozpatrzenia sprawy i oceny prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, wydanej w konkretnym stanie faktycznym.

Stwierdzone naruszenia przepisów postępowania spowodowały, iż przedwczesne, zdaniem sądu było badanie, czy doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia ...lipca 2007 r. Nr ... Prezes Zakładu na podstawie art. 83 ust. 4 i art. 30 u.s.u.s. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia ... września 2004r. i odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne figurującego na kontach: osobistym, pracowniczym oraz agencyjnym w łącznej kwocie ... zł, obejmującego należności za ubezpieczenie społeczne na koncie osobistym za okres .../1995r. - ...1996r. i .../1996r. w kwocie ... zł i odsetki za zwłokę liczone na dzień ...06.2004r. w kwocie ... zł oraz za ubezpieczenie społeczne na koncie pracowniczym - składki za okres ...1995r. - .../1995r. i .../1996r. - .../1996r. w kwocie ... zł oraz odsetki za zwłokę liczone na dzień ...06.2004r. w kwocie ...zł a także koszty upomnienia w kwocie ... zł, oraz za ubezpieczenie społeczne na koncie agencyjnym składki za okres ...1995r., ...1995r. ...1995r., ...1996r. - ...1996r. w kwocie ... zł i odsetki za zwłokę liczone na dzień ..06.2004r. w kwocie ... zł i koszty upomnienia w kwocie ... zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż wnioskodawca zgłosił się do Oddziału ZUS w dniu 9 lipca 2007r. i złożył oświadczenie, w którym wskazał, że nadal podtrzymuje kwestię przedawnienia składek, jednocześnie wniósł o wyjaśnienie, na jakiej podstawie prawnej Zakład przedawnił jego składki. Zobowiązany poinformował także, że aktualnie nie pracuje, gdyż nie został dopuszczony do zawodu (sprawa toczy się w sądzie), natomiast żona od czterech miesięcy przebywa na zasiłku rehabilitacyjnym (otrzymując ... zł) - przedłużonym do ... października 2007r. Państwo S. posiadają na utrzymaniu ... syna oraz córkę, która aktualnie poszukuje pracy. Koszty mieszkania wynoszą ... zł; ponadto z jego renty komornik sądowy potrąca ... zł (sprawa znajduje się w sądzie).

Organ wskazał na dołączone przez stronę orzeczenie lekarskie, z którego wynika, że żona wnioskodawcy - W. S.- nie jest zdolna do pracy lecz w związku z rokowaniem odzyskania zdolności do pracy ustalone zostało uprawnienie do świadczenia rehabilitacyjnego na okres 3 miesięcy.

Prezes Zakładu zwrócił uwagę na treść przepisu art. 35 w związku z art. 36 ustawy z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych [Dz. U. Z 1989r. Nr 25, poz. 137 z późn. zm.], zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat. licząc od dnia w którym składka stała się wymagalna. Bieg terminu przedawnienia przerywało rozłożenie należności na raty oraz każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o tej czynności został zawiadomiony dłużnik. Składek nie można było dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat. Dalej wskazał, iż w dniu 1 stycznia 2003r. weszły w życie nowe przepisy w zakresie przedawnień, wydłużające okres przedawnienia należności z tytułu składek, jak też tryb przerywania biegu okresu przedawnienia. Organ wyjaśnił, iż znowelizowany art. 24 u.s.u.s. wprowadził generalną zasadę, że należności z tytułu składek przedawniają się po upływie 10 lat, licząc od dnia ich wymagalności, co jednocześnie oznacza wprowadzenie jednolitego okresu przedawnienia wszystkich wymagalnych zobowiązań. Organ zaznaczył, że bieg terminu przedawnienia (10 lat) ulega każdorazowo wydłużeniu m.in. o okres trwającego postępowania egzekucyjnego (licząc od daty wszczęcia do dnia zakończenia tego postępowania) czy też spłaty należności w ramach układu ratalnego, bowiem zgodnie z postanowieniami art. 24 ust. 5a i 5b powołanej wyżej ustawy, bieg przedawnienia zostaje na ten okres zawieszony oraz podkreślił, że przedstawiona wyżej zmiana przepisów dotyczących przedawnień nie objęła jedynie należności, które według przepisów ustawy z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych wygasły przed dniem ich wprowadzenia, tj. do 1 styczna 2003r.

Prezes Zakładu stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie przedawnieniu uległy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na koncie osobistym wnioskodawcy (gr. ...) za okres ...1994 r. - ...1995 r. oraz na koncie pracowniczym (gr. ...) za okres ...1995 r. -...1995 r., w związku z czym ta część zadłużenia została w dniu 28 maja 2007r. odpisana. Pozostałe należności z tytułu składek na koncie osobistym zobowiązanego (gr. ...) za okres ...1995-...1996, koncie pracowniczym (gr....) za okres ...1995-...1996 oraz koncie agencyjnym (gr...) za okres ...1995-...1996 nie uległy w ocenie organu przedawnieniu przed dniem 1 stycznia 2003, gdyż miał do nich zastosowanie 10-letni okres przedawnienia.

Organ wskazał, iż w dniu 29 października1999r. skierowano do strony upomnienia za zaległości za okres ...1995-...1996 gr. ..., za okres ...1995-...1996 gr. ... oraz za okres ...1995-...1996 gr. A4, które zostały przez dłużnika dnia ...11.1999r. odebrane, natomiast w dniu 17 stycznia 2000r. należności za okres ...1995, ....1995, ...1996 gr. 6, za okres ...1995, ...1996 gr. ... oraz za okres ..1995, ..1995 i 02/1996 gr. ... zostały objęte przymusowym dochodzeniem. W dniu 20 października 2000r. zostały doręczone zobowiązanemu odpisy tytułów wykonawczych, następnie dnia 26 października 2000r. spisano z dłużnikiem protokół. W dniu 27 marca 2001r. i 30 kwietnia 2001r. objęto przymusowym dochodzeniem należności za okres ...1994-...1995 i ...1996 gr. 6 oraz za okres ...1996 gr. 34. Dnia 26 października 2001r. odpisy tytułów wykonawczych zostały doręczone stronie.

Organ wskazał, iż z uwagi na to, że na dzień 1 stycznia 2003r. należności były wymagalne, tym samym mają już do nich zastosowanie przepisy, które weszły w życie tego dnia.

Prezes Zakładu wyjaśnił, iż w dniu 14 maja 2004r. ponownie wdrożono postępowanie egzekucyjne, i na datę orzekania (30 lipca 2007 r.) dochodzeniem objęte były należności z gr. ... za okres ...1995-...1996, ...1996, z gr....za okres ...1995, ...1996 oraz z gr. A4 za okres ...1995, ...1995, ...1996.

Organ wskazał, iż w związku z powyższym i zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg przedawnienia został dla tych należności zawieszony, a tym samym wydłużony o okres od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Na dzień dzisiejszy postępowanie egzekucyjne w odniesieniu do tych należności pozostaje w toku, co w ocenie Prezesa Zakładu powoduje, że są one nadal należne.

W zakresie sytuacji strony ubiegającej się o umorzenie Prezes Zakładu wskazał, że S. S. zostało przyznane prawo do wojskowej renty inwalidzkiej z Wojskowego Biura Emerytalnego w W.. W miesiącu ...2005r. zostało mu wypłacone odszkodowanie za lata wcześniejsze w łącznej wys. ... zł. Obecnie pobiera świadczenie rentowe, według dokumentów "ZUS RZA" w okresie od ...2005 r. do ...2006 r. otrzymywał kwotę ...zł, a od m-ca ...2006 r. pobiera kwotę ... zł. Żona dłużnika zatrudniona była w Wyższej Szkole ...w Warszawie do dnia ...września 2006 r., a do dnia .. października 2007r. przebywa na zasiłku rehabilitacyjnym, otrzymując ... zł.

Organ przytoczył treść przepisów art. 28 u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne [Dz. U. Nr 141, poz.1365 oraz podkreślił, że zarówno ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i przytoczone rozporządzenie nie zawierają nakazu umorzenia zobowiązań.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po przeanalizowaniu zebranego w sprawie materiału dowodowego stwierdził, że w sprawie nie zachodzą okoliczności, dające podstawę do umorzenia zadłużenia, w oparciu o art. 28 ust.3a i 3b u.s.u.s., nie zachodzi także całkowita nieściągalność.

Wnioskodawca wraz z żoną uzyskują dochód w łącznej wysokości ... zł, wobec czego w ocenie Prezesa Zakładu istnieje możliwość spłaty zadłużenia, chociażby w ramach układu ratalnego, a trudności finansowe nie mogą stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności.

Organ wskazał, iż prowadzi od 14 maja 2004r. postępowanie egzekucyjne w stosunku do dłużnika; Komornik Urzędu Skarbowego ... w dniu 28 października 2004 r. wyegzekwował część należności, a więc postępowanie okazało się częściowo skuteczne. Na dzień wydania decyzji przez organ odwoławczy (... lipca 2007 r.) brak jest więc stwierdzenia przez Urząd Skarbowy całkowitej nieściągalności, zatem podjęcie decyzji o umorzeniu jest przedwczesne.

Organ dodał, iż nie może rozpatrywać wniosku o umorzenie zaległych należności pod kątem wsparcia socjalnego, przedsiębiorca decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej musi mieć świadomość ponoszenia kosztów i wydatków związanych z wykonywaną działalnością, a także sytuacji panującej na rynku oraz świadomość konsekwencji wynikających z niezastosowania się do obowiązujących przepisów prawnych. Wyjaśnił też, że umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowanym w szczególnie uzasadnionych przypadkach i tylko w sytuacji zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności organ może skorzystać z przysługującego mu uprawnienia. Prezes Zakładu podkreślił, że jako instytucja publicznoprawna realizuje on ważny interes społeczny zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, a środki finansowe, którymi dysponuje w przeważającej części nie są własnością Zakładu, lecz instytucji, wobec których pełni rolę dysponenta lub instytucji na rzecz których Zakład pobiera i egzekwuje należne dochody publiczne. Ze środków tych dokonywana jest także wypłata świadczeń, o których mowa w u.s.u.s., a zadania powierzone Zakładowi przez ustawodawcę wymagają rzetelnego, efektywnego, ale przede wszystkim zgodnego z prawem realizowania.

Na powyższą decyzję S. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w której zwrócił się o umorzenie mu zaległych składek ewentualnie skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W skardze powołał się na to, iż jego zobowiązania wobec ZUS - u powstały na gruncie ustawy, zgodnie z którą okres przedawnienia wynosił najdłużej 10 lat i ta ustawa powinna mieć zastosowanie w jego przypadku. Wskazał również na swoją trudną sytuację materialną oraz na to iż wzięty pod uwagę przez organ jego dochód to kwota brutto, która netto wynosi ...zł; po uwzględnieniu stałych wydatków, z jego renty i zasiłku żony pozostaje ... zł na utrzymanie ... osób.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie sąd dopatrzył się przede wszystkim naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania.

Stosownie do przepisu art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie i bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. "Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku w związku z rozpoznawaną sprawą"(v. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis. Warszawa 2004.str.220). Związanie oceną prawną wyrażoną w wyroku sądu administracyjnego oznacza, iż organ administracji obowiązany jest rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach, a tym bardziej w orzeczeniach organów administracji wydanych w innych sprawach.

Jednoznacznie sprawę związania wcześniejszym wyrokiem wydanym w sprawie stawia także orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym podkreśla się, że związanie sądu administracyjnego oraz organów administracyjnych oceną prawną oznacza, że nie mogą one formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej w orzeczeniu sądowym poglądem i zobowiązane są do podporządkowania się mu w pełnym zakresie (por. wyrok NSA z 22.03.1999 r., IV SA 527/97, LEX nr 47275).

Sąd w niniejszej sprawie pozostaje związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 października 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 222/05.

Odnośnie przytoczonego przepisu art. 153 p.p.s.a. należy wyjaśnić, że zawarte w nim sformułowanie "w sprawie" oznacza tożsamość sprawy ocenianej przez sąd formułujący ocenę prawną oraz sprawy będącej przedmiotem ponownego postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego zarówno pod względem podstawy prawnej jak też stanu faktycznego. Zmiana stanu prawnego powoduje konieczność dokonania przez organ nowej oceny prawnej stanu faktycznego, zaś istotne zmiany w stanie faktycznym mogą powodować nieaktualność wskazań zawartych w uzasadnieniu orzeczenia. W związku z powyższym należy zauważyć, iż po wydaniu wyroku w sprawie nie nastąpiła zmiana stanu prawnego, ani taka zmiana stanu faktycznego, która powodowałaby, iż wskazania wyrażone w wyroku z dnia 24 października 2005r. stały się nieaktualne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokując w dniu 24 października 2005r. wskazał, że orzekając ponownie należy mieć na uwadze, iż obecnie obowiązująca ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998r. zastąpiła poprzednio obowiązującą ustawę z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, wskazał, również iż w obecnie obowiązującej ustawie został zawarty przepis przejściowy - art. 109 u.s.u.s., zgodnie z którym składki na ubezpieczenie społeczne, zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do dnia 31 grudnia 1998r. płatnicy składek są obowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych, a zatem - zdaniem sądu - do tych składek stosuje się przepisy, które obowiązywały przed wejściem w życie aktualnie obowiązującej ustawy. Następnie sąd wyjaśnił, że zgodnie z art. 35 ust. 3 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Analizując dalej przepisy ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych w zakresie biegu terminów przedawnienia i podkreślając, iż we związku z ówczesnym uregulowaniem zgodnie z którym bieg przedawnienia po jego przerwaniu zaczynał biec na nowo, co mogłoby doprowadzić do całkowitego wyeliminowania tej instytucji, stwierdził, iż ustawa wprowadziła maksymalny okres przedawnienia. Sąd podkreślił, iż zgodnie z art. 35 ust. 4 zd. 2 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych składek nie można dochodzić, jeżeli od momentu ich płatności upłynęło 10 lat, w związku z czym zobowiązanie uiszczenia składki na ubezpieczenie składki przedawnia się najpóźniej w terminie 10 lat od chwili, kiedy stało się wymagalne. Sąd w zaleceniach co do dalszego toku postępowania nakazał odnieść się do powyższych regulacji.

Organ rozpoznając sprawę ponownie, w decyzji z dnia ... maja 2006r., zignorował całkowicie te zalecenia; w zakresie kwestii przedawnienia stwierdził jednym zdaniem, że po analizie akt uznał, iż przedmiotowe należności nie uległy przedawnieniu. To stało się podstawą uchylenia decyzji kolejnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z ...listopada 2006r.

Także zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art. 153 p.p.s.a., gdyż organ rozpoznając sprawę ponownie nie uwzględnił poglądu prawnego wyrażonego w wyroku z 24 października 2005r. Sprzecznie z tą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego toku postępowania przyjął, iż w stosunku do zaległych składek obciążających skarżącego - w zakresie przedawnienia - mają zastosowanie przepisy nowelizujące z dniem 1 stycznia 2003r., ustawę z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którymi należności z tytułu składek przedawniają się po upływie 10 lat, licząc od dnia ich wymagalności. Zgodnie ze znowelizowanym artykułem 24 u.s.u.s 10 - leni bieg przedawnienia ulega każdorazowo wydłużeniu m.in. o okres trwającego postępowania egzekucyjnego czy też spłaty należności w ramach układu ratalnego, bowiem zgodnie z postanowieniami art. 24 ust. 5a i 5b powołanej wyżej ustawy bieg przedawnienia zostaje na ten okres zawieszony. Analizując następnie zaległości S. S. z tytułu składek oraz czynności podejmowane w celu ich przymusowego dochodzenia doszedł do wniosku, iż na dzień wydania decyzji nie były one przedawnione.

W świetle tego, co zostało wyżej powiedziane poglądu takiego nie można podzielić. Należy przypomnieć, iż zaległości skarżącego wobec ZUS-u, były to składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzonej w latach .... pozarolniczej działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin, obowiązującej do dnia 31 grudnia 1998r. (t.j. z 1989r. Dz. U. nr 46, poz. 250 ze zm.) osoby prowadzące działalność obowiązane były opłacać składki na ubezpieczenie za każdy miesiąc ubezpieczenia. Na podstawie art. 33 ust. 1 w związku z art. 5 ust 1 ustawy z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (t.j. 1989r. Dz. U. nr 25, poz. 137 ze zm.), obowiązującej do 31 grudnia 1998r., osoby fizyczne zatrudniające pracowników miały obowiązek opłacać składki na ubezpieczenie społeczne pracowników z własnych środków za okres trwania ubezpieczenia społecznego każdego pracownika. Natomiast zgodnie z art. 1ust. 1 oraz art. 25 ust. 1 (obowiązujących do 31 grudnia 1998r.) ustawy dnia 19 grudnia 1975r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia ( t.j. z 1983r. Dz. U. nr 31, poz. 146 ze zm.), obowiązkowe ubezpieczenie społeczne obejmowało osoby wykonujące odpłatnie pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia zawartej na okres co najmniej 15 dni . Składkę na ubezpieczenie społeczne opłacał w odpowiednich częściach płatnik składek, który zawarł umowę i ubezpieczony. Niesporne jest, że płatnik składek - S. S. obowiązany był potrącić z dochodów ubezpieczonych i odprowadzić składki na ubezpieczenie społeczne, czego nie dokonał. Zgodnie z wydanym na podstawie ww. ustaw rozporządzeniem Rady Ministrów z 20 lutego 1990r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (t.j. Dz.U. z 1993r. Nr 68 poz.330) składki za osoby ubezpieczone należało opłacić i rozliczyć najpóźniej do 15 - następnego miesiąca, za dany miesiąc kalendarzowy podlegania ubezpieczeniu.

Zgodnie z wyrażonym w wyroku z dnia 24 października 2005r. poglądem, którym organ był związany, stosownie do treści art. 35 ust. 4 zd.2 ustawy z 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, który wobec brzmienia art. 109 aktualnie obowiązującej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ma zastosowanie do składek na ubezpieczenie społeczne należnych za okres do 31 grudnia 1998r., składek tych nie można dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat. Organ wydając zaskarżoną decyzję obowiązany był uwzględnić stan faktyczny na dzień rozstrzygania, tzn. ... lipca 2007r.; w tym dniu nawet najpóźniej wymagalne składki należne od skarżącego (za maj 1996r.) były już przedawnione, zgodnie z wyżej powołanym 10 - letnim okresem przedawnienia.

Konsekwencją naruszenia przez organ art. 153 p.p.s.a. było wydanie decyzji z naruszeniem prawa materialnego (art. 35 ust. 4 zd.2 cyt. ustawy z 25 listopada 1986r. w zw. z art. 109 u.s.u.s.), co miało istotny wpływ na wynika sprawy.

Stwierdzenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, iż należności, o których umorzenie wnosi strona są przedawnione w momencie orzekania, a więc już wygasły, zatem nie istnieje przedmiot ewentualnego umorzenia, prowadzić powinno do uznania, iż wydanie decyzji stało się bezprzedmiotowe.

W tym miejscu wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 105 § 1 kpa gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi cyt. przepis, oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. "Bezprzedmiotowość postępowania wynikać będzie z kilku różnych przyczyn, które można podzielić na podmiotowe (co nie kłóci się z formułą przepisu stanowiącego o "bezprzedmiotowości") oraz przedmiotowe. Przyczyny te powstać mogą na skutek faktów naturalnych lub na skutek zdarzeń prawnych.(...) Klasyczna postać bezprzedmiotowości postępowania ujawni się wtedy, gdy przedmiot rozstrzygnięcia w sprawie prawnie nie istnieje" (por. B.Adamiak, J.Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wydawnictwo C.H. Beck. Warszawa 2004.str. 478 i nast.). W orzecznictwie sądowym wskazuje się na takie przykłady bezprzedmiotowości jak : roboty budowlane zostały wykonane, a postępowanie toczy się w sprawie pozwolenia na budowę ( wyrok SN z 12.03.1993r., IIIARN 2/93, nie publ.); zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych wygasły na skutek upływu czasu, na jaki zostały wydane, a toczy się postępowanie w sprawie cofnięcia tych zezwoleń ( wyrok WSA w Warszawie z 11.01.2006r., VI SA/Wa 2109/05, Lex 206575), bezprzedmiotowe jest również postępowanie antymonopolowe przeciwko operatorowi telekomunikacyjnemu o nałożenie kary pieniężnej z tytułu nadużycia pozycji dominującej na rynku polegającego na uciążliwym dla abonenta rekompensowaniu bezpłatnymi rozmowami jego wkładu finansowego na rozbudowę infrastruktury telekomunikacyjnej, jeżeli postępowanie to zostało wszczęte po upływie roku od końca roku, w którym operator zaprzestał stosowania tej praktyki ( wyrok s. antym z 20.05.2002r., XVII Ama 91/01 Lex nr 55941 ).

Zdaniem sądu z podobną sytuacją, jak w wyżej podanych przykładach, mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdzie nie istnieją już należności ZUS - u z tytułu zaległych składek, gdyż wygasły one wskutek przedawnienia.

Wobec tego, że wskutek wygaśnięcia należności z tytułu składek bezprzedmiotowe stało się całe postępowanie administracyjne w sprawie o ich umorzenie, a nie tylko postępowanie odwoławcze , organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy, stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 2 kpa obowiązany będzie uchylić decyzję wydaną w pierwszej instancji i umorzyć postępowanie.

Z tych wszystkich przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.