Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 141/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2016-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 27 ust. 4 i 5
journal: Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini (spr.), Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz,, sędzia WSA Jacek Pruszyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 września 2016 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na rok 2012 oddala skargę.


UZASADNIENIE

K. G. (dalej powoływany także jako: "Skarżący") w dniu [...] maja

2012 r., złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w B. kontynuacyjny wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012, w którym zadeklarował pakiet 5- Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, wariant 5.1 - ochrona siedlisk lęgowych ptaków na powierzchni 161,74 ha.

W dniu [...] czerwca 2012 r. pełnomocnik Skarżącego złożył zmianę do wniosku, którą zmniejszył deklarowaną powierzchnię w pakiecie 5, wariant 5.1 do powierzchni 160,20 ha.

W dniu [...] lipca 2012 r. - pełnomocnik złożył kolejną zmianę do wniosku, jak również wycofał z wniosku działki rolne o łącznej powierzchni 2,85 ha położone na działkach ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Tym samym powierzchnia deklarowana w pakiecie 5, wariant 5.1 stanowiła 157,35 ha.

W dniu [...] lipca 2012 r. strona skarżąca złożyła kolejną zmianę do wniosku, którą zmniejszyła deklarację w pakiecie 5 wariant 5.1 do powierzchni 156,98 ha (157,35ha -0,37 ha). Jednocześnie złożyła oświadczenie o wypowiedzeniu i rozwiązaniu umowy dzierżawy z dnia [...] lipca 2012 r. podpisanej przez Panią B. K., z którego wynika, że umowa dzierżawy dotycząca działki ewidencyjnej nr [...] położonej w obrębie W. Ł. , gmina G. o powierzchni 0,43 ha (we wniosku powierzchnia zadeklarowana = 0,37 ha) została w dniu 25 lipca 2012 r. rozwiązana bez winy dzierżawcy.

W trakcie weryfikacji wniosku, złożonych zmian do wniosku, formularza wycofania części wniosku stwierdzono nieprawidłowości polegające na konflikcie krzyżowym, tj. deklaracji przez więcej niż jednego rolnika do przyznania płatności działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...].

W odpowiedzi na wezwanie organu I instancji z dnia [...] września 2012 r. do złożenia wyjaśnień, strona skarżąca w dniu [...] września 2012 r. złożyła korektę, którą dokonała zmniejszenia powierzchni deklarowanej w pakiecie 5, wariant 5.1 do 154,07 ha ze względu na wycofanie z deklaracji działki ewidencyjnej nr [...] (część działki rolnej C o powierzchnia 2,91 ha). Jednocześnie złożyła oświadczenie, że działki ewidencyjne wymienione w wezwaniu, tj. działki o nr [...], [...], [...],[...], [...] Wnioskodawca użytkuje i realizuje na nich program rolnośrodowiskowy.

Ponadto pismem z tego samego dnia pełnomocnik wskazał, że w związku z wycofaniem z wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej działki ewidencyjnej nr [...] Skarżący nie jest w stanie kontynuować zaciągniętego zobowiązania z przyczyn od niego niezależnych i których nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, tj. z powodu wyjątkowych okoliczności spowodowanych rozwiązaniem umowy dzierżawy, która to sytuacja kwalifikuje się jako na zaistnienie wyjątkowych okoliczności w myśl § 35 pkt 8 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 33, poz. 262 ze zm., zwanego dalej: "rozporządzeniem rolnośrodowiskowym"), a związku z tym zwrot otrzymanych płatności nie jest wymagany.

Następnie, w odpowiedzi na wezwanie organu I instancji z dnia [...] października 2012 r., pełnomocnik Skarżącego złożył korektę wniosku, w której nie zmienił powierzchni deklarowanej w pakiecie 5 oraz złożył oświadczenie, że został poinformowany o konieczności zwrotu płatności rolnośrodowiskowej do powierzchni zmniejszonej dla pakietu 5.1.

Mając powyższe na uwadze, decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. przyznał Skarżącemu płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości na 2012 rok. Po rozpatrzeniu odwołania, Dyrektor P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. decyzją z dnia [...] lipca 2013 r.,

nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r. organ I instancji zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r. organ I instancji podjął zawieszone postępowanie.

Po rozpatrzeniu posiadanego materiału dowodowego, decyzją z [...] kwietnia 2015 r., nr [...] organ I instancji przyznał Skarżącemu płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości na 2012 rok.

Decyzją z dnia [...] września 2015 r., nr [...] organ II instancji uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ odwoławczy zalecił organowi I instancji, aby przeprowadził postępowanie pod kątem zachowania występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych, a także analizy Planu Działalności Rolnośrodowiskowej, pod kątem, czy sporne działki (wycofane) zostały określone w planie działalności rolnośrodowiskowej i czy do powyższych działek została przyznana płatność rolnośrodowiskowa

w 2011 r., w którym to wnioskodawca podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe.

Po rozpatrzeniu posiadanego materiału dowodowego, decyzją z dnia

[...] listopada 2015 r. nr [...] organ I instancji przyznał Skarżącemu płatność rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na 2012 rok, umorzył postępowanie w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w części dotyczącej: (-) działki rolnej YD o pow.0,18 ha; (-) działki rolnej YA o pow. 0,84 ha;

(-) działki rolnej YC o pow. 0,16 ha; (-) działki rolnej XC o pow. 0,37 ha; (-) działki rolnej YF o pow. 0,70 ha; (-) działki rolnej YE o pow. 0,22 ha; (-) działki rolnej YB

o pow. 0,75 ha oraz odmówił rozwiązania umów dzierżawy dotyczących działek ewidencyjnych nr [...], [...] położonych w gminie G., obręb W. jako zdarzenia siły wyższej lub wyjątkowej okoliczności w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany.

Od powyższej decyzji pełnomocnik Skarżącego złożył odwołanie, w którym przedmiotowej decyzji zarzucił naruszenie art. 21 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r., art. 7, 8, 9, 11, 80 k.p.a, § 27 ust. 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego oraz obrazę art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy zaznaczył, że w wyniku przeprowadzonej kontroli administracyjnej wniosku stwierdzono rozbieżności pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną przez Wnioskodawcę a powierzchnią referencyjną. Zawyżenie dotyczyło powierzchni użytków rolnych uprawnionych do otrzymania płatności rolnośrodowiskowej na działce rolnej:- CA (z powierzchni zadeklarowanej 57,16 ha wykluczono na podstawie wykonanych pomiarów powierzchnię 0,27 ha). Ponadto organ wskazał, że w trakcie prowadzonej kontroli w odniesieniu m.in. do działki ewid. nr [...] został stwierdzony konflikt krzyżowy, w wyniku czego Skarżący wycofał w dniu [...] września 2012 r. ww. działkę, na której deklaracja trwałych użytków zielonych w pakiecie 5, wariant 5.1 wynosiła 2,91 ha.

W związku z tym, że różnica pomiędzy obszarem zadeklarowanym,

a obszarem stwierdzonym nie przekroczyła 3 % ale wyniosła ponad 2 ha, płatność rolnośrodowiskowa w pakiecie 5, wariancie 5.1 w 2012 r. została przyznana do powierzchni stwierdzonej pomniejszonej o podwójną, stwierdzoną różnicę między powierzchnią zadeklarowaną a powierzchnią stwierdzoną w trakcie kontroli administracyjnej, tj. 153.80 ha - (2 x 3.18 ha) =147,44 ha.

Organ II instancji zaznaczył również, że organ I instancji w wyniku wycofania części wniosku w dniu [...] lipca 2012 r. i zmiany do wniosku w dniu [...] lipca 2012 r. umorzył postępowanie w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w części dotyczącej: (-) działki rolnej YD o pow.0,18 ha; (-) działki rolnej YA o pow. 0,84 ha;

(-) działki rolnej YC o pow. 0,16 ha; (-) działki rolnej XC o pow. 0,37 ha; (-) działki rolnej YF o pow. 0,70 ha; (-) działki rolnej YE o pow. 0,22 ha; (-) działki rolnej YB

o pow. 0,75 ha.

Następnie wskazując na obowiązujące przepisy dotyczące przyznawania pomocy finansowej na realizację programu rolnośrodowiskowego organ odwoławczy zaznaczył, że Wnioskodawca składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2011 zobowiązał się do realizacji podjętych zobowiązań przez okres 5 lat.

Organ odwoławczy podniósł, że ze zgromadzonych dokumentów wynika, że w

roku 2012 Skarżący nie zachował w gospodarstwie rolnym powierzchni trwałych użytków zielonych i wszystkich elementów krajobrazu tworzących ostoje dzikiej przyrody, ponieważ zmniejszył powierzchnię realizacji zobowiązania w ramach pakietu 5, wariant 5.1, co potwierdza złożone w dniu [...] lipca 2012 r. wycofanie części wniosku (2,69 ha), tj. wycofaniem działek ewid.: nr [...] o pow. 0 70 ha, 1601 o pow. 0,84 ha, nr [...] o pow. 0,75 ha, nr [...] o pow. 0,22ha, nr [...]o pow. 0,18 ha, jak również działki o nr ewid. [...] o pow. 0,16 ha, do której nie przyznano płatności rolnośrodowiskowej w 2011 r. (została wycofana z wniosku na 2011 r. zmianą do wniosku w dniu [...] maja 2012 r.)

Zdaniem organu odwoławczego fakt niezachowania trwałych użytków zielonych w gospodarstwie Skarżącego potwierdza również złożone w dniu [...] lipca 2012 r. wycofanie działki ewid. nr [...], na której deklaracja pakietu 5, wariant 5.1 wynosiła 0,37 ha oraz zmniejszenie powierzchni o 2,91 ha spowodowane wycofaniem z wniosku (korekta wniosku) w dniu [...] września 2012 r. działki ewid. nr [...].

W związku z naruszeniem § 4 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, dotyczącego zachowania występujących w gospodarstwie rolnym trwałych użytków zielonych, zastosowano § 27 ust. 4 ww. rozporządzenia rolnośrodowiskowego, zgodnie z którym jeżeli rolnik nie zachował któregokolwiek z występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych i elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanych rolniczo, o których mowa w § 4 ust. 2 pkt 1, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje temu rolnikowi w wysokości zmniejszonej o 20 % w roku, w którym stwierdzono takie uchybienie. Dodatkowo podkreślił, że w myśl § 27 ust. 5 ww. rozporządzenia, przepisu ust. 4 nie stosuje się w przypadku, gdy rolnik nie zachował któregokolwiek z występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych i elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanych rolniczo w wyniku przeniesienia, w drodze umowy, posiadania gruntów rolnych, na których występują takie użytki lub elementy krajobrazu, lub utraty posiadania takich gruntów, jeżeli ponadto do powierzchni tych gruntów nie została przyznana płatność rolnośrodowiskowa. Organ stwierdził, że Skarżący otrzymał w 2011 r. płatność rolnośrodowiskową za realizację pakietu 5 wariantu 5.1 do powierzchni 159,93 ha między innymi do działek o nr ewid. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], które następnie wycofał z płatności w dniach [...] lipca 2012 r., [...] lipca 2012 r. i [...] września 2012 r., zmniejszając powierzchnię zobowiązania rolnośrodowiskowego w wariancie 5.1 do 153,80 ha, dlatego też przepis § 27 ust. 5 nie mógł znaleźć zastosowania w sprawie.

Za bezzasadne organ uznał zarzuty odwołania dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Zebrany materiał dowodowy został oceniony prawidłowo. Wydając decyzję organ I instancji oparł się na obowiązujących przepisach prawnych, czemu dał wyraz w podstawie prawnej decyzji, a uzasadnienie faktyczne potwierdził uzasadnieniem prawnym. Na organie nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie twierdzeń i uprawnień wnioskodawcy do otrzymania płatności. To na ubiegającym się o pomoc w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" spoczywa ciężar udowodnienia, że niezachowanie trwałych użytków zielonych, które występowały w gospodarstwie rolnym i określone były w planie działalności rolnośrodowiskowej nie powinno skutkować zastosowaniem sankcji z § 27 ust. 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, z uwagi na wystąpienie okoliczności wyłączających, o których mowa w § 5 ust. 1 tego rozporządzenia.

Zdaniem organu rolnik nie ma "dowolności" w modyfikacji podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego, a dopuszczalne przypadki zmiany tego zobowiązania w trakcie jego trwania są jednoznacznie sprecyzowane w § 5 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł.nie znalazł również możliwości zastosowania w sprawie niniejszej art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007

w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. U. UE L z dnia 02 grudnia 2009 r.), bowiem sankcje dotyczące niezachowania występujących w gospodarstwie rolnym

i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych, nałożone przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. wynikają

z przepisów prawa krajowego.

Organ II instancji stwierdził również, że niniejszej sprawie nie znajdują zastosowania przepisy art. 28 ust. 4 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w związku z art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia

15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich

przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE L 368 z 23 grudnia 2006 r.) oraz § 35 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, bowiem w aktach sprawy nie znajdują się dokumenty potwierdzające wystąpienie przypadków siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych określone w tych regulacjach.

Zdaniem organu nie zasługuje na uwzględnienie stanowisko wyrażone

w przywołanym w odwołaniu piśmie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia

26 października 2012 r. (znak: PBrś-053-42-4/12 (du-3682)), nie ma wpływu na rozstrzygniecie sprawy, bowiem ustawodawca w przepisach prawa krajowego- ww. rozporządzenia jednoznacznie określił przepis § 27 ust. 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Odstępstwo zaś od tego przepisu zawarł w § 27 ust. 5 rozporządzenia. Dodatkowo pismo to jest odpowiedzią na zapytanie w konkretnej sprawie i nie ma znaczenia w rozstrzyganym przypadku.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Białymstoku Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej pomniejszenia płatności

rolnośrodowiskowej na rok 2012 wraz z sankcjami, zarzucając jej naruszenie:

- art. 7 k.p.a. - zasady obiektywizmu oraz art. 21 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 14 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich

z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich - poprzez niezałatwienie wniosku po myśli strony, na skutek zinterpretowania wszelkich niejasności i wątpliwości na niekorzyść strony oraz niepodjęcie wszelkich niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego kroków, skutkujące wydaniem błędnej decyzji poprzez brak uwzględnienia przez organ rozstrzygający zaistnienia wyjątkowych okoliczności, skutkujących zmniejszeniem powierzchni trwałych użytków zielonych w gospodarstwie w konsekwencji niezawinionej utraty władztwa nad częścią gruntów, z jednoczesnym zachowaniem trwałych użytków zielonych, co do zasady, mimo że do czasu składania wniosków

o płatność rolnośrodowiskowa na 2012 r., tj. w latach poprzedzających obowiązywała jednolita wykładnia wskazująca, iż w takich przypadkach ARiMR

nie stosuje sankcji.;

- art. 9 k.p.a. oraz art. 21 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 14 ww. ustawy, poprzez brak należytego i wyczerpującego poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie zakresu ich praw

i obowiązków będących przedmiotem niniejszego postępowania, poprzez brak poinformowania przez ARiMR wnioskodawcy, iż interpretacja Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi PBrś-053-42-4/12 w sprawie przypadków odstąpienia od stosowania sankcji wynikających z § 27 ust. 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, a obecnie § 38 ust. 8 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r.

w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej

w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007—2013 ze zm., nie wiąże ARiMR mimo że została sporządzona przez Organ będący twórcą rozporządzenia wykonawczego;

- art. 8 k.p.a. zasady pogłębiania zaufania w zw. z art. 11 k.p.a. oraz art. 21 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, poprzez wprowadzenie w błąd wnioskodawcy, poprzez stosowanie odmiennej wykładni odnośnie § 27 ust. 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego niż to wynika z interpretacji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi PBrś-053-42-4/12 w sprawie przypadków odstąpienia od stosowania sankcji wynikających z § 27 ust. 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, mimo że została sporządzona przez organ będący twórcą rozporządzenia wykonawczego;

- art. 8 k.p.a. zasady pogłębiania zaufania w zw. z art. 11 k.p.a. oraz art. 21 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, poprzez naruszanie zasady równości poprzez wydanie rozstrzygnięcia wobec strony odmiennego od treści decyzji podjętej wcześniej,

a dotyczącej analogicznej sytuacji faktycznej i prawnej (wykaz decyzji administracyjnych, w których zastosowano jednakową wykładnię przepisu prawa

§ 27 ust. 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego polegająca na niestosowaniu sankcji pomniejszenia płatności o 20%);

- art. 80 k.p.a., poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów

i dokonanie dowolnej oceny poprzez niezastosowanie się przez Organy obu instancji do interpretacji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi PBrś-053-42-4/12 w sprawie przypadków odstąpienia od stosowania sankcji wynikających z § 27 ust. 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego a obecnie § 38 ust. 8 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r.;

- obrazę art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009 r., str. 1, ze zm.), poprzez jego niezastosowanie i tym samym niesłuszne zastosowanie względem skarżącego obniżki płatności, w sytuacji

gdy Wnioskodawca nie ponosi odpowiedzialności za rzekomo popełnione nieprawidłowości, ponieważ przy sporządzaniu stosownego wniosku opierał się

na interpretacji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi PBrś-053-42-4/12 (du-3682)

w sprawie przypadków odstąpienia od stosowania sankcji wynikających z § 27 ust. 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego a obecnie § 38 ust. 8 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. oraz wskazał na zaistnienie wyjątkowych okoliczności, skutkujących zmniejszeniem powierzchni trwałych użytków zielonych w gospodarstwie w konsekwencji niezawinionej utraty władztwa nad częścią gruntów, z jednoczesnym zachowaniem trwałych użytków zielonych, co do zasady;

- naruszenie § 27 ust. 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, poprzez jego niewłaściwą interpretację przez organ I i II instancji oraz naruszenie zasady prawdy obiektywnej i wybiórczą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, sprzeczną z doświadczeniem życiowym i zasadami logicznego rozumowania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR

w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 24 sierpnia 2016 r., pełnomocnik Skarżącego wniósł o dołączenie do akt sprawy wyroku NSA z dnia 19 lipca 2016 r., II GSK 394/15 wraz z uzasadnieniem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kwestią sporną w sprawie jest zmniejszenie Skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 i zastosowanie sankcji 20 %.

Warunki i tryb udzielania pomocy finansowej na realizację programu rolnośrodowiskowego, w ww. zakresie regulowało rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz.U. z 2009 r. Nr 33, poz. 262 ze zm., dalej powoływane jako rozporządzenie rolnośrodowiskowe).

Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi, jeżeli realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z poźn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich

wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych.

Stosownie do § 4 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego rolnik realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe zachowuje występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałe użytki zielone, w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia Komisji (WE) nr 1120/2009 z dnia 29 października 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania systemu płatności jednolitej przewidzianego w tytule III rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 1), zwane dalej "trwałymi użytkami zielonymi", oraz elementy krajobrazu rolniczego nieużytkowane rolniczo, tworzące ostoje dzikiej przyrody.

Ustawodawca w § 5 wymienionego rozporządzenia przyjął generalną zasadę, że zobowiązanie rolnośrodowiskowe nie podlega zmianie w trakcie jego realizacji, chyba że zmiana ta jest zgodna z enumeratywnie wymienionymi w punktach od 1 do 5 tego paragrafu i tylko w przypadku zmiany zobowiązania rolnośrodowiskowego dokonanej w myśl § 5 ust. 1 zmianę taką wprowadza się w planie działalności rolnośrodowiskowej zgodnie z § 5 ust. 2. Stąd rolnik nie ma "dowolności" w modyfikacji podjętego zobowiązania, a dopuszczalne przypadki zmiany zobowiązania rolnośrodowiskowego w trakcie jego trwania są jednoznacznie sprecyzowane.

W kontrolowanej sprawie ustalono, że Skarżący składając wniosek

o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2011 podjął się realizacji podjętych zobowiązań przez okres 5 lat od dnia podjęcia zobowiązania, czyli od [...] marca

2011 r. do [...] marca 2016 r. Podejmując zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach pakietu 5 – Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, wariant 5.1 Ochrona siedlisk lądowych ptaków Natura 2000 na powierzchni 159,93 ha, Skarżący zobowiązał się na mocy § 4 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r., między innymi do zachowania występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych.

W 2012 r. powierzchnia realizacji zobowiązania w wariancie 5.1 wynosiła 153,80 ha. Stwierdzone zmniejszenie obszaru trwałych użytków zielonych (działka ewidencyjna nr [...], nr [...] i nr [...]) łącznie o 3, 18 ha z powierzchni podjętego zobowiązania w ramach wariantu 5.1 oznacza, że Skarżący nie zachował w tym zakresie w gospodarstwie rolnym trwałych użytków zielonych i wszystkich elementów krajobrazu tworzących ostoje dzikiej przyrody. Powyższe działki były objęte planem działalności rolnośrodowiskowej.

W konsekwencji, ze względu na naruszenie § 4 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, organy prawidłowo zastosowały § 27 ust. 4 ww. rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli rolnik nie zachował któregokolwiek

z występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych i elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanych rolniczo, o których mowa w § 4 ust. 2 pkt 1, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje temu rolnikowi w wysokości zmniejszonej o 20 % w roku, w którym stwierdzono takie uchybienie.

Za niezasadny należy uznać zarzut błędnej wykładni § 27 ust. 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego poprzez przyjęcie, że przepis ten znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy nie dokonano zmiany faktycznego przeznaczenia gruntów wycofanych z płatności.

Niewątpliwie w świetle § 27 ust. 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego oraz powołanego w jego treści § 4 ust. 2 pkt 1 ww. rozporządzenia niezachowanie trwałych użytków zielonych i elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanych rolniczo – w rozumieniu § 27 ust. 4 – jest naruszeniem obowiązku realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. W myśl § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, jednym z warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej jest realizowanie 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 – obejmującego wymogi wykraczające ponadpodstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej.

Ustalając, co należy rozumieć poprzez "niezachowanie", o którym mowa w § 27 ust. 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego należy uwzględnić treść § 27 ust. 5 ww. rozporządzenia. Stanowi on, że przepisu ust. 4 nie stosuje się w przypadku, gdy rolnik nie zachował któregokolwiek z występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych i elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanych rolniczo w wyniku przeniesienia, w drodze umowy, posiadania gruntów rolnych, na których występują takie użytki lub elementy krajobrazu, lub utraty posiadania takich gruntów, jeżeli ponadto do powierzchni tych gruntów nie została przyznana płatność rolnośrodowiskowa.

Prawodawca wskazał zatem na "niezachowanie" trwałych użytków zielonych i elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanych rolniczo w wyniku przeniesienia lub utraty posiadania gruntów. Skoro tak, przyjąć trzeba, że przeniesienie (w sposób określony przepisem) lub utrata posiadania gruntów – na których występują użytki zielone lub opisane elementy krajobrazu nieużytkowane rolniczo – jest rodzajem niezachowania trwałych użytków zielonych i elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanych rolniczo.

W konsekwencji – co do zasady – tego rodzaju niezachowanie trwałych użytków zielonych i elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanych rolniczo skutkować winno zmniejszeniem płatności na zasadach określonych § 27 ust. 4. Wskutek bowiem tego rodzaju "niezachowania" trwałych użytków zielonych rolnik także nie realizuje podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Stanowisko to zostało przedstawione m.in. w wyrokach NSA z: 26 maja 2015 r., II GSK 646/14; 26 maja 2015 r. II GSK 758/14; 26 maja 2015 r. II GSK 2918/14; 2 października 2015 r., II GSK 1998/14.

Z akt sprawy wynika, że Skarżący w 2011 r. otrzymał płatność rolnośrodowiskową za realizację pakietu 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, wariant 5.1 Ochrona siedlisk lądowych ptaków Natura 2000 między innymi do działek nr [...], nr [...] i nr [...] zgodnie z wnioskiem i planem działalności rolnośrodowiskowej. W związku z powyższym, wyjątek o którym mowa w art. 27 ust. 5 rozporządzenia rolnośrodowiskowego nie mógł mieć zastosowania. Dodatkowo wskazać należy, że także w świetle brzmienia § 38 ust. 8 i 9 późniejszego rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. Skarżąca otrzymałby pomniejszoną płatność o 20% oraz nie mogłaby skorzystać z wyłączenia o jakim mowa w § 38 ust. 9. Zgodnie z brzmieniem tegoż przepisu, ust. 8 nie stosuje się w przypadku, gdy rolnik nie zachował któregokolwiek z występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych i elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanych rolniczo w wyniku przeniesienia, w drodze umowy sprzedaży, darowizny lub innej umowy posiadania gruntów rolnych, na których występują takie użytki lub elementy krajobrazu, lub utraty posiadania takich gruntów, a grunty nie są objęte zobowiązaniem rolnośrodowiskowym. Zatem obecnie już samo objęcie trwałych użytków zielonych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, bez względu na przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, skutkuje tym, że wyjątek związany z utratą posiadania gruntów objętych programem nie powoduje odstąpienia od nałożenia sankcji.

Orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2016 r., II GSK 394/15 i z dnia 19 lipca 2016 r., II GSK 159/15, na które powołuje się pełnomocnik Spółki, jak to już zostało wcześniej wskazane, dotyczą wykładni § 38 ust. 8 i 9 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r., które nie obowiązywało w przedmiotowej sprawie. Ponadto w ww. wyrokach skarga kasacyjna została oddalona, gdyż Sąd I instancji zasadnie przyjął, iż z decyzji nie wynikało co w istocie było przyczyną zastosowania w stosunku do strony skarżącej sankcji, polegającej na 20 % zmniejszeniu płatności.

Nie daje też podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji przywoływane przez Skarżącego pismo Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 października 2012 r. znak: PBrś-053-42-4/12. Wskazane pismo jest jedynie odpowiedzią na zapytanie Stowarzyszenia A. i nie ma charakteru wiążącego. W związku z tym organy nie miały obowiązku stosowania się do przedstawionego tam stanowiska. Na organach nie ciążył też obowiązek informowania wnioskodawcy, jaki charakter ma ww. stanowisko. Kwestie dotyczące oceny zachowania przez rolnika trwałych użytków zielonych i elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanych rolniczo regulują przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego i na podstawie tych przepisów podjęto skarżone rozstrzygnięcie. Uwzględnienia skargi nie uzasadniają również wskazywane przez Skarżącego przypadki, w których organy miały zastosować odmienną wykładnię spornych regulacji. Jak wskazano powyżej skarżone rozstrzygnięcie opiera się na prawidłowej interpretacji § 38 ust. 6 i 7 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

Należy zgodzić się z organem, że w przedmiotowej sprawie nie znajduje zastosowania art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009 r., str. 65 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem obniżek i wykluczeń, przewidzianych w rozdziałach I i II, nie stosuje się w przypadku, gdy rolnik złożył wniosek zgodny ze stanem faktycznym lub gdy może wykazać, że nieprawidłowości nie wynikają z jego winy. Art. 73 ww. rozporządzenia ma zatem zastosowanie

do obniżek i wykluczeń przewidzianych w rozdziałach I i II cytowanego rozporządzenia. Zgodnie z Tytułem IV - Podstawa obliczania pomocy, obniżek płatności i wykluczeń z płatności, rozdział I odnosi się do niezgłoszonych obszarów, zaś rozdział II do ustaleń w odniesieniu do kryteriów kwalifikowalności. W związku

z tym, że nałożone w sprawie sankcje dotyczące nie zachowania występujących

w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych wynikają z przepisów prawa krajowego - rozporządzenia rolnośrodowiskowego, art. 73 nie ma w przedmiotowej sprawie zastosowania.

Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania. W postępowaniu w sprawie o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, według art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r.

o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173), z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych

w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Ust. 2 art. 21 stanowi między innymi, że w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: (1) stoi na straży praworządności;

(2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie do ust. 3 art. 21 ww. ustawy strony oraz inne osoby uczestniczące

w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek a ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Z przedstawionych regulacji wynika, że w postępowaniu dotyczącym płatności rolnośrodowiskowej obowiązek organu został ograniczony do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego wskazanego przez stronę. Na organie nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie twierdzeń

i uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności. To na ubiegającym się

o pomoc w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" spoczywa ciężar udowodnienia, że nie zachowanie trwałych użytków zielonych, które występowały

w gospodarstwie rolnym i określone były w planie działalności rolnośrodowiskowej nie winno skutkować zastosowaniem sankcji z § 38 ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. W przypadku pakietów, w których przyznaje się płatność

do gruntów użytkowanych jako trwałe użytki zielone sam fakt zmniejszenia powierzchni trwałych użytków zielonych należy uznać za równoznaczny z nie wypełnieniem wymogu § 4 ust. 2 pkt 1, czyli nie zachowaniem, skutkującym obowiązkiem nałożenia przez organ stosownej sankcji.

Trzeba też zauważyć, iż zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, organ przed którym toczy się postępowanie udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Skarżący żądania takiego nie złożył.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia

2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.