Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 12/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 12/11 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 kwietnia 2011r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędziowie: WSA Maja Chodacka (spr.), WSA Paweł Dąbek, Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2011r., sprawy ze skargi M.K., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 4 listopada 2010 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy;, - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji .


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez M.K. decyzją z dnia 4 listopada 2010r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 16 września 2010r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek:

- na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w łącznej kwocie 4.100,22 zł, w tym:

• składki za okres: 06.1999r. - 08.1999r., 10.1999r., 12.1999r., 05.2000r. - 1.333,22 zł

• odsetki za zwłokę - 2.704,00 zł

• odsetki za zwłokę naliczone od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych - 63,00 zł

- na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 1.460,10 zł, w tym:

• składki za okres: 06.1999r. - 08.1999r., 10.1999r., 12.1999r. - 01.2000r., 05.2000r., 07.2000r. - 478,10zł

• odsetki za zwłokę - 982,00 zł

- na Fundusz Pracy w łącznej kwocie 307,21 zł, w tym:

• składki za okres: 07.1999r. - 08.1999r., 10.1999r., 05.2000r. - 101,21 zł

• odsetki za zwłokę - 206,00 zł.

Organ wskazał, iż w dniu 16 czerwca 2010r. do Oddziału ZUS wpłynął wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i inne, do których wymierzania i poboru został wyznaczony ZUS. Wniosek o umorzenie skarżący uzasadnił brakiem możliwości spłaty zaległych należności z uwagi na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Na podstawie materiałów i dowodów znajdujących się w aktach sprawy i po przeprowadzonym postępowaniu, w oparciu o art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28, art. 31 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm. – dalej jako "u.s.u.s.") decyzją z dnia 16 września 2010r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział, odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

W dniu 4 października 2010r. wpłynął wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek. We wniosku skarżący zakwestionował prawidłowość dokonanej przez Oddział ZUS oceny przedstawionych okoliczności, uzasadniających zdaniem skarżącego umorzenie należności. Skarżący ponownie wskazał, iż obecna sytuacja finansowa i rodzinna uniemożliwia spłatę zobowiązań, zatem wniosek o umorzenie zasługuje na pozytywne rozstrzygnięcie.

Skarżący dołączył do akt sprawy decyzję przyznającą zasiłek stały wydaną przez OPS w L., a także orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz dwa zaświadczenia wystawione przez Urząd Pracy Powiatu K.

Organ ponownie rozpoznając sprawę stwierdził, iż w zaskarżonej decyzji prawidłowo przyjęto, iż umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, czyli składek, odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty, jest możliwe wyłącznie po stwierdzeniu całkowitej nieściągalności, która ma miejsce po spełnieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., tj.:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. -Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W postępowaniu zakończonym wydaniem spornej decyzji w pierwszej instancji prawidłowo przyjęto, że Naczelnik Urzędu Skarbowego nadal prowadzi przeciwko skarżącemu postępowanie egzekucyjne, wszczęte na wniosek Zakładu, przed którego zakończeniem nie można z całą pewnością stwierdzić całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Ponadto, również prawidłowo ustalono, że żadna z okoliczności podniesionych w sprawie nie wypełnia którejkolwiek z pozostałych przesłanek wskazanych w art. 28 ust 3 u.s.u.s. Tym samym analiza zebranych w sprawie dowodów prowadząca do stwierdzenia, iż w sytuacji skarżącego nie występuje całkowita nieściągalność była zasadna, zatem w zaskarżonej decyzji słusznie rozstrzygnięto o braku przesłanki warunkującej podjęcie decyzji w zakresie umorzenia.

W decyzji, również zasadnie, powołano przepisy art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. odsyłające do rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W myśl cytowanych przepisów, ZUS może podjąć decyzję o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, za ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, pomimo braku całkowitej ich nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący argumentował brakiem stałego źródła dochodu, wysokimi kosztami ponoszonymi w związku z chorobą dziecka oraz złym stanem zdrowia skarżącego, który ogranicza możliwości zarobkowe. Skarżący informował również, iż posiada niespłacane zaległości na kartach kredytowych.

W związku z tym organ stwierdził, iż ustalenia poczynione w pierwszej instancji co do sytuacji finansowej i zdrowotnej skarżącego pozostają aktualne również i na gruncie niniejszego postępowania. Problemy zdrowotne skarżącego i jego syna mogą mieć wpływ na obecną sytuację finansową, jednak stan zdrowia skarżącego - przy pewnych ograniczeniach określonych w decyzji z dnia 24.09.2010r. wydanej przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. - nie wyklucza całkowicie możliwości zarobkowania i uzyskiwania stałych dochodów, tym bardziej, iż skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i deklaruje gotowość do podjęcia pracy zarobkowej, co spowoduje, że sytuacja finansowa skarżącego i jego rodziny ulegnie poprawie. We wniosku skarżący informuje również, że trudna sytuacja finansowa ma charakter trwały i nie wykazuje poprawy. Z dokumentacji uzyskanej w toku prowadzonego postępowania w drugiej instancji wynika, że sytuacja finansowa skarżącego uległa nieznacznej poprawie ponieważ decyzją z dnia 18.10.2010r. wydaną przez Ośrodek Pomocy Społecznej w L., został przyznany skarżącemu zasiłek stały, który będzie wypłacany co miesiąc do 30.09.2015r.

Również argument, że skarżący posiada zadłużenie na kartach płatniczych, nadal nie przemawiają za zmianą poprzedniego rozstrzygnięcia. Okoliczności te były dotychczas znane i przyjęte w postępowaniu w pierwszej instancji. Organ przyjął za organem pierwszej instancji, że spłata należności nie musi nastąpić jednorazowo, lecz może być dokonywana stopniowo, w dłuższym okresie czasu w formie dobrowolnych wpłat lub w ramach układu ratalnego, który może zostać udzielony po złożeniu przez skarżącego wniosku w tej sprawie i wypełnieniu warunków wstępnych określonych przez Oddział, likwidując tym samym ewentualne, zbyt ciężkie skutki finansowe dla skarżącego i jego rodziny. Organ podkreślił, iż nieopłacone należności ZUS, jako zobowiązania publicznoprawne podlegają z mocy prawa szczególnej ochronie, zatem co do zasady, winny być regulowane w pierwszej kolejności. Zatem organ pierwszej instancji słusznie rozstrzygnął o braku podstaw do umorzenia należności w trybie wskazanego powyżej przepisu.

W związku z tym stwierdzono, iż w zaskarżonej decyzji prawidłowo przyjęto, że żadna z okoliczności podniesionych w sprawie nie wypełnia którejkolwiek z wymienionych przesłanek, zatem słusznie rozstrzygnięto o braku podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w tym trybie.

Dodatkowo odmowę umorzenia uzasadnia, zdaniem organu, troska o stan finansów ubezpieczeń społecznych, gdyż umorzenie należności ZUS byłoby działaniem przedwczesnym, skutkującym zarówno pokrzywdzeniem innych ubezpieczonych, których świadczenia finansowane są z bieżąco opłacanych składek, jak też negatywnie wpływającym na prawo skarżącego do przyszłych świadczeń emerytalno-rentowych oraz wysokość tych świadczeń.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając naruszenie przepisów prawa:

- w szczególności art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez dyskrecjonalne uznanie, iż w okolicznościach niniejszej sprawy nie została spełniona przesłanka umorzenia należności wskazana w § 3 punkcie 1 powołanego rozporządzenia, tj. że sytuacja finansowa skarżącego nie pozwala na przyjęcie, iż opłacenie składki pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb;

- poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego i nieuzasadnione przedłożenie interesu publicznego nad słuszny interes indywidualny.

W uzasadnieniu zarzutów skargi podkreślono, iż argumentacja organu jest nie do przyjęcia. Skarżący informował, iż jest osobą bezrobotną. Również żona skarżącego nie posiada pracy. Od roku rodzina nie ma praktycznie żadnych dochodów. Na utrzymaniu pozostaje syn P. Podstawowe potrzeby zaspakajane są wyłącznie dzięki pomocy finansowej najbliższych. Syn ze względu na poważną wadę wzroku od dłuższego czasu przechodzi rehabilitację, która prowadzona jest w K., co wiąże się z koniecznością dojazdów, a co za tym idzie z dodatkowymi kosztami. Poprawę sytuacji finansowej, na którą wskazuje organ miało być przyznanie zasiłku stałego. Skarżący określił to, jako poprawę sytuacji z dramatycznie złej na bardzo złą. Organ powinien dysponować wiedzą, jakie są koszty utrzymania przeciętnej rodziny, a przedłożone przez skarżącego dowody wskazują jednoznacznie, iż skarżący z trudem jest w stanie pokryć potrzeby rodziny. Tym bardziej skarżący nie jest w stanie uiścić zaległych składek bez uszczerbku dla utrzymania siebie i bliskich.

Skarżący podkreślił także, iż nie jest w stanie pokryć tych zaległości w trybie układu ratalnego, albowiem nie posiada żadnych środków finansowych, które mógłby przeznaczyć na ten cel, bez narażania mojej rodziny na brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb.

Mając na uwadze powyższe skarżący nie zgodził się z Prezesem ZUS, iż interes publiczny przemawia za odmową umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ZUS i powinien być on przedłożony nad interes indywidualny skarżącego. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego w okolicznościach tej konkretnej sprawy spełniona została przesłanka umorzenia należności z tytułu zaległych składek ZUS i odsetek od nich.

Ewentualne opłacanie zaległości, mimo że faktycznie jest niemożliwe, pozbawiłoby skarżącego i rodzinę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Na ten cel musiałby być bowiem przeznaczony jedyny dochód rodziny, tj. zasiłek stały, a to skutkowałoby w sposób oczywisty brakiem możliwości pokrycia wydatków związanych z utrzymaniem skarżącego i rodziny, a szczególności małoletniego syna.

W odpowiedzi na skargę organ w całości podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) i rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia oraz art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Działając zaś na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga.

Należy podkreślić, iż umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne znajduje podstawę prawną w u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu. Jak stanowi art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2 – 4. Umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić tylko w wypadku ich całkowitej nieściągalności, albo, w odniesieniu wyłącznie do ubezpieczonych będących płatnikami składek, w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności. Przypadki, których stwierdzenie może uzasadniać umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczeniowych przez Zakład określa przywołane wyżej rozporządzenie.

Decyzje wydawane na podstawie art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s. mają uznaniowy charakter, co wynika z treści uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. ( sygn. akt III UZP 6/04, OSNP 2004/16/285 ), w której stwierdzono, iż przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zbudowany jest w oparciu o uznanie administracyjne, co oznacza, że decyzja w sprawie umorzenia należności ubezpieczeniowych przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzących w przypadku określonym w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. może lecz nie musi umorzyć zaległości. Podobnie wypowiadał się też Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok z dnia 29 sierpnia 2007 r. sygn. akt II GSK 141/07 ), a także inne sądy administracyjne np. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ( wyrok z dnia 22 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 2427/06 ).

Oparcie decyzji na konstrukcji swobodnego aktu administracyjnego tzw. uznania administracyjnego, oznacza, że organ administracji nie jest obowiązany do wydania jednoznacznej w treści decyzji w razie spełnienia czy zaistnienia ściśle określonych warunków (por. J. Boć, T. Kuta - Prawo administracyjne, PWN Warszawa 1984 ). Podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o uznanie administracyjne (dyspozycja przepisu stanowiącego podstawę aktu swobodnego skonstruowania jest m.in. przy użyciu wyrażenia "organ może") stanowi skorzystanie z uprawnienia administracji do ukształtowania w danej sprawie i w danym stanie faktycznym skutków prawnych w ramach pewnej swobody zakreślonej przepisem prawa materialnego oraz w ramach obowiązujących reguł procesowych. Innymi słowy, działając w ramach swobodnego uznania, organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym. Powyższe nie oznacza, że organ, korzystając z możliwości działania na zasadzie uznania administracyjnego, może podejmować decyzje w sposób dowolny, tzn. wedle schematu: jeżeli można rozstrzygnąć na korzyść strony, lecz nie ma takiego obowiązku, to żądania nie uwzględnia się przy jednoczesnym braku wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich przesłanek takiego działania.

Organ administracji, podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a. wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny, co prowadzi do wniosku, iż zasadniczo, w przypadku gdy nie sprzeciwia się temu interes publiczny, organ powinien podjąć decyzje na korzyść strony postępowania. Rozważenie obu interesów, tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, który w sprawach o umorzenie składek ubezpieczeniowych musi być akcentowany szczególnie wyraźnie, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym.

Podkreślić należy, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia szczególnie wnikliwego przeanalizowania wymagają wskazywane przez wnioskującego o umorzenie okoliczności wskazujące na ciężkie skutki materialne spłaty zadłużenia.

W przedmiotowej sprawie organy ponownie rozstrzygając sprawę powinny dostrzec, iż wniosek o umorzenie skarżący oparł przede wszystkim na art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, tymczasem organy nie dokonały żadnych ustaleń faktycznych w zakresie niezbędnych kosztów utrzymania skarżącego i jego rodziny (wydatki na jedzenie, leki dla syna, ubranie, utrzymanie domu, bieżące potrzeby). Organy ograniczyły się do wskazania za skarżącym, iż korzysta z pomocy rodziny. Tymczasem zestawienie uzyskiwanych przychodów z ponoszonymi wydatkami jest koniecznością przy ocenie istnienia przesłanki do umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Rozstrzygnięcie organu w niniejszej sprawie wypacza sens instytucji umarzania należności z tytułu składek, bowiem bez wiedzy na temat kosztów utrzymania i zestawienia ich z uzyskiwanymi dochodami organ nie był w stanie stwierdzić, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przy tym, jak wynika z akt sprawy skarżący nie uchylał się od kontaktów z organem i na wezwanie przedstawiał stosowne dokumenty, czy oświadczenia. Co znamienne, organ wskazując w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, iż sytuacja skarżącego uległa nieznacznej poprawie w związku z przyznaniem skarżącemu zasiłku stałego w kwocie 258,57 zł nie zestawił tego z wydatkami ponoszonymi przez skarżącego.

Organ stwierdzając także, iż przedłożono orzeczenie o stopniu niepełnosprawności skarżącego, nie odniósł się do tego, jak to orzeczenie wpływa na możliwości zarobkowe skarżącego (a jak wynika z orzeczenia skarżący nie może podjąć każdej pracy, tylko w warunkach pracy chronionej).

Stosownie do przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zważywszy na treść normatywną tego przepisu, podstawę faktyczną dla odmowy umorzenia należności składkowych stanowi ocena stanu majątkowego i rodzinnego płatnika składek i ustalenie, że dalsza spłata należności z tytułu zaległych składek nie spowoduje ciężkich skutków, o których w tym przepisie mowa, przy czym fakt kontynuowania przez wnioskującego o umorzenie należności z tytułu składek działalności gospodarczej i zatrudniania pracowników nie może stanowić podstawy uznania, iż w sprawie nie zachodzą okoliczności, o których stanowi cytowany przepis.

Jak już wskazano wyżej organy w prowadzonym postępowaniu w ogóle nie ustaliły średnich miesięcznych dochodów skarżącego oraz koniecznych, niezbędnych wydatków na utrzymanie rodziny oraz nie dokonały, w świetle takich ustaleń, decydującego dla możliwości zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia oceny, jak ze względu na skutki, do których odnosi się ten przepis, przedstawiałaby się możliwość spłaty zadłużenia przez skarżącego.

Uwzględniając szczególny charakter postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek i uznaniowy charakter decyzji w tym przedmiocie, stwierdzić należy, iż właśnie z tych względów postępowanie wyjaśniające w takich sprawach organy powinny prowadzić szczególnie starannie, z wykluczeniem stosowania przez organ zachowań automatycznych, którym sprzyja niewątpliwie specyfika umorzenia należności jako instytucji stosowanej wyjątkowo (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r. sygn. akt II GSK 884/08, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 10 stycznia 2006 r. sygn. akt III AUa 2617/04 ).

Podjęciu decyzji zbudowanej w oparciu o uznanie administracyjne towarzyszy konieczność wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu strony. Powyższe dokonuje się na podstawie stanu faktycznego ustalonego w oparciu o zebrane i ocenione dowody. Brak jest podstaw do stwierdzenia, że przy wydaniu decyzji opartej na zasadzie swobodnego uznania nie doszło do naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów, jeżeli albo części koniecznych dowodów nie przeprowadzono, albo nie poddano analizie z punktu widzenia przesłanek zawartych w przepisie stanowiącym podstawę decyzji, tak jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie.

W przypadku domagania się umorzenia należności z tytułu ubezpieczenia społecznego na podstawie art. 28 a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ zobowiązany jest dokonać oceny istnienia przesłanek umorzenia na tej podstawie, mając na uwadze wszakże, iż ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną obciąża zainteresowanego wnioskodawcę (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r. sygn. akt II GSK 34/07 ). Jak wynika z akt administracyjnych, organ w niniejszej sprawie nie stwierdził niewywiązania się skarżącego z obowiązku udowodnienia okoliczności istotnych dla wyniku sprawy.

Organy ponownie rozpoznając sprawę uwzględnią dokonaną wykładnię prawa i na podstawie dokonanych w toku postępowania ustaleń rozważą istnienie okoliczności, o których mowa w przepisie art. 28a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c p.p.s.a.