Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 770/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-10-19 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 243 par. 1, art. 245 par. 1 i 3, art. 246 par. 2 pkt 2, art. 258 par. 1 i par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 46 ust. 1
journal: Dz.U. 1994 nr 121 poz 591
law: Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 19 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy;


UZASADNIENIE

Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, skarżąca Spółka zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych.

W dalszej kolejności, to jest w odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] r. "A" nadesłała urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym ponowiła zakres wniosku. W jego motywach odnotowano, że "w wyniku działań Urzędu Skarbowego w Z. oraz Urzędu Kontroli Skarbowej w K." zablokowano skarżącej wszystkie rachunki bankowe uniemożliwiając jej dysponowanie zgromadzonymi na nich środkami pieniężnymi. Równocześnie komornicy zajęli wszystkie należące do niej "środki ruchome" i nieruchomości, obecnie podlegają one licytacji i z uwagi na dokonane "wpisy hipoteczne" nie mogą zostać zbyte.

W oświadczeniu o majątku i dochodach zadeklarowano, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] zł, zaś wartość posiadanych środków trwałych według bilansu na ostatni rok, to [...] zł. Oświadczono nadto, iż w ostatnim roku obrotowym Spółka poniosła stratę w kwocie [...] zł, natomiast na dwóch rachunkach bankowych prowadzonych w Banku "B" S.A. oraz w Banku "C" S.A. na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku brak było jakichkolwiek środków pieniężnych.

Analiza tego wniosku, wziąwszy nadto pod rozwagę konkluzje płynące z rozpoznania innych spraw ze skarg Spółki (w których również wnosiła o prawo pomocy), pismem z dnia [...] r. zobligowano skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych, na które się powołała. W tych ramach wezwano wnioskującą Spółkę o nadesłanie:

1. zeznania podatkowego za rok [...]. Równocześnie wskazano, że gdyby zeznanie takie nie zostało złożone, należy przedłożyć potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego, poświadczające równocześnie, że skarżąca za lata [...]-[...] nie wykazała dochodów do opodatkowania oraz że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na jej podatek dochodowy,

2. sprawozdania finansowego (bilans, rachunek zysków i strat, informacja dodatkowa) za rok [...];

3. deklaracji na podatek od towarów i usług (VAT-7) za sześć ostatnich miesięcy,

4. raportów kasowych za trzy ostatnie miesiące,

5. wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont.

Wskazano, że przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne, (to jest wystawione po otrzymaniu wezwania), zaświadczenia banku, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji - stosowne zaświadczenie wystawione banku potwierdzające ten fakt lub kopię umowy

z bankiem o zamknięciu rachunku,

6. ewidencji środków trwałych według stanu na koniec ostatniego miesiąca, (bądź ostatnio sporządzonej),

7. aktualnych, (to jest uzyskanych po dniu otrzymania wezwania), wypisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącą, a zwłaszcza tych, na których posadowione są [...] oraz kompleks [...]-[...] - z przedłożonej dokumentacji (także np. odpisów umów najmu itp.) powinno też wynikać, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżąca korzysta z nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...]. Odpisy te należy przedstawić także w przypadku utraty tytułu prawnego do nieruchomości w okresie ostatnich trzech lat.

W omówionym wyżej wezwaniu pouczono skarżącą, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a.

W piśmie procesowym z dnia [...] r. Prezes skarżącej podniósł, iż Sąd ma możliwość obserwacji jej sytuacji finansowej "od dwóch lat." Podkreślił, że wnioskująca została pozbawiona środków pieniężnych, funkcjonuje jedynie dzięki pożyczkom jednego z wierzycieli, nie prowadzi działalności gospodarczej, która zablokowana została przez "przestępcze działania organów sądowych, prokuratorskich, policyjnych i skarbowych", zaś wynikające z tego straty przekroczyły już kwotę [...] zł. W treść rzeczonego pisma wkomponowane zostało postanowienie Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w Z. z dnia [...] r. o umorzeniu prowadzonej wobec strony egzekucji z powodu jej bezskuteczności, postanowienie tutejszego Sądu z dnia 28 marca 2007 r. (sygn. akt III SA/Gl 1465/06), mocą którego zwolniono ją od kosztów sądowych a także odpis z księgi wieczystej sporządzony w dniu [...] r. (dotyczący posiadanej nieruchomości położonej w B.), zawiadomienie o wpisie do księgi wieczystej z dnia [...] r. (prowadzonej dla nieruchomości położonej na terenie gminy J.) oraz zdjęcia wspomnianej nieruchomości położonej w B. obrazujące jej wygląd w roku [...].

Z kolei Spółka nie przedłożyła żadnego z dokumentów wymienionych w wezwaniu z dnia [...] r. Miast tego podniosła, że nie otrzymuje już wyciągów z rachunków bankowych, które zostały "prawdopodobnie zlikwidowane", nie może przedłożyć aktualnej ewidencji środków trwałych, gdyż jej oryginał został "z naruszeniem prawa ukradziony przez (...) CBŚ". Podała również, iż "z powodów finansowych" nie jest w stanie przedstawić aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych dotyczących posiadanych nieruchomości.

Niezależnie od powyższego godzi się zwrócić uwagę, iż strona skarżąca wielokrotnie w licznych postępowaniach przed tutejszym Sądem wnosiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, lecz jej wnioski nie były uwzględniane, w wyniku czego uiszczała należne opłaty sądowe.

Ponadto, w wielu sprawach z udziałem skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał, że pomimo podnoszonych przez nią okoliczności, nadal funkcjonuje ona w obrocie, prowadząc działalność, w trakcie której uzyskuje przychody (por.: m. in. postanowienia NSA: z dnia 24 kwietnia 2006 r. sygn. akt I FZ 142/06, I FZ 113/06 i I FZ 128/06; z dnia 22 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 531/07, z dnia 28 lutego 2008r., sygn. akt I FZ 55/08, z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 315/08).

Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał również, że przyznanie prawa pomocy podmiotowi, którego kapitał zakładowy wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych - [...] zł, stanowiłoby rozstrzygnięcie sprzeczne z zasadami słuszności (por. postanowienie z dnia 2 kwietnia 2008 r., sygn. akt I FZ 70/08).

W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje.

Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.

Mając na uwadze zakres wniosku Spółki oznaczony w druku PPPr, należy wskazać, że stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym (mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki – patrz art. 245 § 3 P.p.s.a.) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) wynika, że stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania, tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, str. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający - tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04).

Trzeba w tym miejscu podkreślić, że podstawową wiedzę na temat kondycji finansowej podmiotu gospodarczego, jaką w tym konkretnym przypadku jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, daje sprawozdanie finansowe za ostatni okres rozliczeniowy, w tym bilans, rachunek zysków i strat oraz informacja dodatkowa. W wezwaniu z dnia [...] r. referendarz sądowy wskazał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być uzupełniony między innymi o wspomniane wcześniej dokumenty. Podstawą prawną tego wezwania stał się art. 255 P.p.s.a., zaś jego uzasadnienia faktycznego należy dopatrywać się w analitycznym zestawieniu szeregu spraw, w których Spółka poprzednio zwracała się o przyznanie prawa pomocy. W większości z nich, legitymując się bierną postawą procesową, Spółka unikała przedstawiania dokumentów źródłowych. Taki stan rzeczy miał miejsce między innymi w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 838/09, w której mocą postanowienia z dnia 1 września 2009 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy.

Wypada w tym miejscu zwrócić uwagę wnioskującej Spółki, że wygenerowanie wspomnianego wyżej wezwania referendarza z dnia [...] r. było przede wszystkim reakcją na sugestie, że jakoby sytuacja finansowa skarżącej jest Sądowi znana i że od dwóch lat ma on możliwość obserwacji zachodzących zmian [postulat taki pojawił się w większości spraw zawisłych przed tym Sądem – ref.]. Zdaniem rozpoznającego wniosek, poziom samoobserwacji sytuacji finansowej Spółki dokonywanej przez jej Prezesa w zupełności nie koreluje z płaszczyzną poznawczą Sądu w tej kwestii. Dzieje się tak na skutek permanentnego ignorowania wezwań Sądu do przedłożenia wymaganych dokumentów źródłowych.

Trzeba podkreślić, że wola dokonania obiektywnej oceny zdolności płatniczej Spółki przejawia się między innymi poprzez sukcesywne podejmowanie prób uzyskania rzetelnych dokumentów księgowych w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Rola sądu (bądź referendarza sądowego) ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskującej, jakimi środkami dowodowymi może ona uprawdopodobnić zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 2 P.p.s.a. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05).

O bierności procesowej Spółki wielokrotnie wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny, który wskazał, że skarżąca, uznając za bezcelowe przedstawianie aktualnej dokumentacji zdaje się nie brać pod uwagę tego, że zarówno Sąd pierwszej instancji, jak i NSA ma możliwość rzetelnego rozważenia i zweryfikowania twierdzeń wnioskodawcy jedynie w oparciu o przedłożone przezeń dokumenty źródłowe i w oparciu o ten materiał jest w stanie ocenić, czy przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. faktycznie zaistniały (por. postanowienie z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 286/08).

Brak nadesłania przez skarżącą Spółkę koniecznych materiałów źródłowych uniemożliwia wolną od wątpliwości ocenę jej rzeczywistych możliwości finansowych. Nie sposób bowiem przyjąć, aby aktualny stan majątkowy wyżej wymienionej został zobrazowany w sposób dostatecznie dokładny i rzetelny. Przykładowo za rozmijające się z prawdą należy uznać twierdzenia Prezesa Spółki, że jakoby ewidencja środków trwałych nie jest w jego posiadaniu. Wszak z odpisu z rejestru przedsiębiorców, złożonego do akt sprawy o sygn. III SA/Gl 1009/09 wynika jednoznacznie, że w dniu [...] r. Spółka złożyła sprawozdanie finansowe za rok [...]. Z art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 152, poz. 1223) wynika zaś, że w bilansie zawarte są informacje o aktywach Spółki. Nieprawdopodobne wydaje się zatem sporządzenie tej części sprawozdania finansowego bez wiedzy na temat środków trwałych.

Trzeba w tym miejscu podkreślić, że brak sprawozdania finansowego nie jest jedynym mankamentem dowodowym tego wniosku. Nie można wszak tracić z pola widzenia, że wezwanie referendarza zawierało w swej treści 7 odrębnych punktów, które zostały przez Spółkę zignorowane.

W konsekwencji, wobec braku należytego ustosunkowania się do rzeczonego wezwania nie sposób uznać, aby wnioskująca wykazała spełnienie przesłanki, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., co w rezultacie wyklucza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

Mając na względzie wszystkie podniesione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., w związku z art. art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy.