Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 187/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2014-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 33 ust. 3, art. 136 ust. 3, art. 137, art, 229
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 21 ust. 1 i 3, art. 64 ust. 1, 2 i 3, art. 177
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 1, art. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 101
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - tekst jednolity
article: art. 240
journal: Dz.U. 2014 poz 121
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tekst jednolity.
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 10 par. 1, art. 11, art. 66, art. 105 par. 1, art. 156 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Antończyk, Sędziowie Sędzia WSA Mariola Jaroszewska, Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Maria Flisikowska, po rozpoznaniu w Gdańsku na rozprawie w dniu 24 września 2014 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Wojewody z dnia 31 stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Starosta - wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej - decyzją z dnia 24 sierpnia 2012 roku, nr [...], wydaną na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) – w skrócie "k.p.a.", w związku z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518 ze zm.) - w skrócie "u.g.n.", po rozpatrzeniu wniosku z dnia 4 sierpnia 2011 roku A. D., B. K., K. P., Z. K. i L. C. - poprzednich współwłaścicieli oraz spadkobierców poprzednich współwłaścicieli nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów numerem [...], o powierzchni 729 m2, k.m. [...], położonej w J. przy ul. A., dla której Sąd Rejonowy Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi obecnie księgę wieczystą KW nr [...], umorzył postępowanie w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości - wywłaszczonej decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 6 czerwca 1970 r., nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia 25 października 1970 r., nr [...].

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że decyzją z dnia 6 czerwca 1970 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej orzekło o wywłaszczeniu ww. nieruchomości, jako cel wywłaszczenia wskazując urządzenie zakładu przez A we W. Obecnie właścicielem przedmiotowej nieruchomości jest Gmina J.

Organ stwierdził także, iż aktem notarialnym Rep. A. nr [...] r. z dnia 8 grudnia 1995 r. Gmina J. oddała w użytkowanie wieczyste m. in. przedmiotową nieruchomość wraz z nieodpłatnym przeniesieniem budynków przetwórstwa rybnego, budynku administracyjnego i budynku magazynu wyrobów gotowych. Prawo użytkowania wieczystego do tej nieruchomości zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu 30 grudnia 1995 roku. Pismem z dnia 31 października 2011 r. użytkownik wieczysty nieruchomości – A we W. poinformowała organ, że cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości został zrealizowany. Następnie, w piśmie z dnia 2 sierpnia 2012 r., ww. A stwierdziła, że aktem notarialnym Rep. A nr [...] z dnia 6 lipca 2012 r. zbyła prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości.

Organ wskazał nadto na treść pisma A. D. z dnia 10 sierpnia 2012 roku, w którym stwierdziła ona, że jeżeli w przedmiotowym przypadku wpis fikcyjnego (jej zdaniem) użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości stoi na przeszkodzie realizacji zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzednim właścicielom lub jego spadkobiercom, to wnosi do Starosty o rozwiązanie użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości.

Organ przytoczył treść art. 136 ust. 3 u.g.n. oraz art. 229 u.g.n. i wyjaśnił (powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych), że zgodnie z treścią tego ostatniego artykułu, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w tym przepisie i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi bądź jego następcy prawnemu, choćby spełnione były przesłanki do zwrotu określone w powołanych przepisach. W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. nie dochodzi do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego, w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi, skuteczne domaganie się zwrotu tej nieruchomości. Wyłączenie w przepisie art. 229 u.g.n. roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oznacza, iż roszczenie to nie może być zrealizowane na drodze postępowania administracyjnego. Żądanie zwrotu nieruchomości nie powoduje wówczas wszczęcia postępowania administracyjnego, a jeśli organ - mimo tej przeszkody - wszczął postępowanie, podlega ono umorzeniu jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Wyłączenie roszczenia o zwrot z mocy wyraźnego przepisu prawa powoduje bowiem bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego. Organ nie ma podstaw prawnych do orzekania o zwrocie nieruchomości.

Mając powyższe na uwadze, organ podkreślił, że w tej sprawie prawo użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości - przysługujące obecnie G. i A. małżonkom U. oraz A. i J. małżonkom S., którzy nabyli je od A we W. aktem notarialnym Rep. A nr [...] z dnia 6 lipca 2012 r., zostało ujawnione w księdze wieczystej KW nr [...] przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r.) - co powoduje, iż prowadzone postępowanie odnośnie zwrotu tej nieruchomości stało się bezprzedmiotowe.

Odnosząc się do treści pisma Anny D. z dnia 10 sierpnia 2012 r. Starosta wyjaśnił również, że nie jest organem właściwym do wszczynania postępowania w sprawie rozwiązania umowy użytkowania wieczystego nieruchomości, która nie stanowi własności Skarbu Państwa reprezentowanego przez Starostę. Stwierdził także, iż nie jest organem właściwym do oceniania zgodności z prawem zawartej umowy użytkowania wieczystego, w szczególności do podejmowania kroków "w celu uznania jej za bezskuteczną wobec jej fikcyjności", gdyż do prowadzenia takiego postępowania właściwym jest sąd powszechny.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. D. zarzuciła jej naruszenie art. 136, art. 137 i art. 229 u.g.n. poprzez ich błędną interpretację i zastosowanie przepisu dotyczącego przeszkody w zwrocie wywłaszczonej nieruchomości pomimo niepodjęcia próby jej usunięcia, a ponadto naruszenie art. 229 u.g.n. wobec nieuwzględnienia faktu uprzedniego złożenia przez T. K. wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

W uzasadnieniu odwołania A. D. podniosła, że wywłaszczeni wielokrotnie zwracali się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia 6 września 1993 roku odmówiono dokonania zwrotu ww. nieruchomości, wobec stwierdzenia, że jest wykorzystywana nadal na cel wywłaszczenia przez A. W obecnej chwili A nie użytkuje jednak w żaden sposób wywłaszczonej nieruchomości, nadto widać postępujące niszczenie i degradację obiektu, który w chwili wywłaszczenia znajdował się w "znacznym stanie". Nieruchomość nie jest użytkowana przez A, która - jak sama wskazała - "zrealizowała już cel wywłaszczenia", a zatem przyznała, że w żaden sposób nie wykorzystuje nieruchomości. Ponadto A zbyła prawo użytkowania wieczystego A. i J. S.

Zdaniem skarżącej, zaskarżona decyzja w sposób istotny narusza art. 299 u.g.n. Funkcją tego przepisu jest ochrona praw osób trzecich, które uzyskały prawo użytkowania wieczystego na wywłaszczonej nieruchomości, wpisane do księgi wieczystej, i które użytkują ją w związku z zawartą umową użytkowania wieczystego. Tymczasem A nie gospodaruje przedmiotową nieruchomością i przestała ją użytkować. Trudno zatem uznać aby jej działania stanowiły realizację celów użytkowania wieczystego. Sam wpis w istocie ma charakter fikcyjny, nie stanowi o fakcie wykonywania użytkowania wieczystego, ale o uniemożliwieniu dochodzenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Tym samym przeszkoda z art. 299 u.g.n. jest przeszkodą usuwalną, a zatem nie mogła stanowić o umorzeniu postępowania.

Skarżąca stwierdziła również, że odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości obciążonej prawem użytkowania wieczystego jest możliwa dopiero wówczas, gdy w drodze dostępnych środków prawnych przeszkoda taka nie zostanie usunięta. Kwestia, czy w sprawie przedmiotowej działki istnieje, czy nie możliwość zastosowania art. 299 u.g.n. będzie mogła być rozstrzygnięta dopiero, gdy okaże się, że przeszkoda do zwrotu nieruchomości, o której mowa w tym przepisie, nie będzie mogła być usunięta w drodze dostępnych środków prawnych. Jeżeli zachodzą przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, to na organie właściwym do wydania decyzji o zwrocie spoczywa obowiązek doprowadzenia do stanu, w którym Skarb Państwa lub gmina na powrót władają tą nieruchomością. Ze względu na powyższe, do Starosty został skierowany wniosek o usunięcie ww. stanu. Starosta zamiast podjąć stosowne działania odniósł się do tego wniosku jedynie w decyzji, pomijając tryb odpowiedni dla stwierdzenia swej niewłaściwości wskazany w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, którego zastosowanie powinno doprowadzić do przekazania sprawy właściwemu organowi. W ocenie skarżącej uregulowanie trybu stwierdzenia fikcyjności zawartej umowy w przepisach Kodeksu cywilnego nie wyklucza powoływania się na tę fikcyjność na etapie dochodzenia zwrotu przedmiotowej nieruchomości.

Ponadto skarżąca wskazała, że wnioski o zwrot wywłaszczonej nieruchomości były składane jeszcze przed wpisaniem użytkowania wieczystego do księgi wieczystej. Tym samym następcze dokonanie wpisu nie powinno mieć znaczenia dla stosowania

art. 229 u.g.n., albowiem wniosek o zwrot nieruchomości został złożony jeszcze przed wpisem.

Odwołanie od tej samej decyzji Starosty z dnia 24 sierpnia 2012 r. wniosła również Z. K. Nie negując ustaleń poczynionych przez organ pierwszej instancji, które stały się podstawą wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia, zarzuciła organowi, że ustalenia te poczynił w odniesieniu do wadliwej daty z punktu widzenia rozstrzygnięcia zasadności zgłoszonego wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Odwołująca się wyjaśniła, że wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości - pierwotnie inicjujący przedmiotowe postępowanie - został złożony już w 1992 r. przez zmarłego T. K. - poprzednika prawnego skarżącej. Wniosek T. K. z 1992 r. był osadzony w zaawansowanym konflikcie byłych właścicieli nieruchomości z Gminą, od której domagali się oni zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbyteczna na cele, na które nastąpiło wywłaszczenie. Wnioski te jednakże były rozpoznawane w sposób negatywny (odmowny). W ocenie skarżącej Z. K., organ administracji w przedmiotowej sprawie winien badać przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie na dzień orzekania, lecz na dzień złożenia wniosku. W prawie administracyjnym nie ma bowiem możliwości złożenia przez beneficjenta równocześnie z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości żądania zakazania Gminie podejmowania wszelkich czynności rozporządzających względem spornej nieruchomości. Wniosek byłych właścicieli nie korzysta więc z żadnego zabezpieczenia, co daje Gminie oczywistą przewagę w sporze odnoszącym się do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Byli właściciele starający się o tenże zwrot nie mają zaś żadnych środków obrony przed takimi działaniami ze strony Gminy, które powodują bezskuteczność ich uprawnień.

Zdaniem skarżącej Z. K. pominięcie przez Starostę ww. okoliczności zakwalifikować należy jednoznacznie jako rażące naruszenie przepisów art. 7 i art. 77 k.p.a.

Decyzją z dnia 31 stycznia 2014 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej - Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia 6 czerwca 1970 r., nr [...], orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Państwa części nieruchomości położonej w J. przy ul. A. [...], wpisanej w księdze wieczystej nr [...], oznaczonej katastralnie jako parcela nr [...] o pow. 729 mkw., na mocy przepisu art. 1 i art. 20 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., nr 18 , poz. 94). Wywłaszczenie polegało na odjęciu prawa własności: T. K., B. K., K. K. i A. D. W dniu 8 grudnia 1995 r. - pomiędzy Gminą J. a A we W. - została zawarta w formie aktu notarialnego umowa oddania w użytkowanie wieczyste gruntu stanowiącego własność Gminy J., położonego w J., o pow. 0.18.55 ha, dla którego urządzona była księga wieczysta nr [...], prowadzona przez Sąd Rejonowy - Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych, i nieodpłatnego przeniesienia własności znajdujących się na nieruchomości gruntowej budynków przetwórstwa rybnego, administracyjnego i magazynu wyrobów gotowych, stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności. W skład wskazanej nieruchomości wchodziła m.in. działka nr [...] o pow. 729 mkw. Wpisanie prawa użytkowania wieczystego ustanowionego na ww. gruncie i prawa własności budynków stanowiących odrębną nieruchomość w księdze wieczystej nr [...] nastąpiło w dniu 30 grudnia 1995 r.

Organ stwierdził też, że w dniu 6 lipca 2012 r. pomiędzy A we W. a G. i A. U. i A. i J. S. została zawarta w formie aktu notarialnego umowa sprzedaży prawa współużytkowania wieczystego gruntu stanowiącego m.in. działkę nr [...] w udziałach wynoszących po 1/2 części oraz takich samych udziałów we współwłasności budynków i budowli posadowionych na gruncie, wchodzących w skład nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...].

Wojewoda wyjaśnił, że oprócz ustalenia zaistnienia pozytywnych przesłanek zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, organ prowadzący postępowanie musi przede wszystkim wykluczyć zaistnienie przesłanki negatywnej, ustanowionej w art. 229 u.g.n., zgodnie z którym roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Organ odwoławczy podkreślił, że - jak wynika z dokumentacji dowodowej zebranej w toku postępowania przez organ pierwszej instancji - w dniu 21 czerwca 1971 r. nastąpiło odłączenie z księgi wieczystej nr [...] gruntu stanowiącego działkę nr [...] o pow. 729 mkw., położoną w J., oraz urządzenie dla ww. nieruchomości księgi wieczystej nr [...], w której w dniu 26 lipca 1971 r. wpisano działki o łącznej powierzchni 0.18.55 ha. Umowa oddania w użytkowanie wieczyste gruntu stanowiącego własność Gminy J., położonego w J., o pow. 0.18.55 ha, dla którego urządzona była księga wieczysta nr [...], i przeniesienia prawa własności znajdujących się na nieruchomości gruntowej budynków została zawarta w dniu 8 grudnia 1995 r. Zatem zachodzi pierwszy z elementów składających się na negatywną przesłankę do zwrotu, a mianowicie ten, że przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r., ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, jaką była A we W. Jak wynika z odpisu zupełnego księgi wieczystej nr [...], prowadzonej obecnie dla przedmiotowej nieruchomości przez Sąd Rejonowy - Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych, dostępnej na stronie http://ekw.ms.gov.pl, prawo użytkowania wieczystego ustanowione na rzecz A we W. zostało w niej ujawnione w dniu 30 grudnia 1995 r., na podstawie wniosku z dnia 11 grudnia 1995 r. Zatem w ocenie Wojewody wystąpił również drugi z elementów negatywnej przesłanki do zwrotu, a mianowicie ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r.

Wojewoda podkreślił, że zgodnie z dotychczasową linią orzeczniczą sądów administracyjnych rozporządzenie wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 u.g.n. i ujawnienie w księdze wieczystej tego faktu powoduje, że roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi bądź następcy prawnemu, choćby nawet spełnione były przesłanki zwrotu, określone w powołanych przepisach.

Odnosząc się do twierdzenia skarżącej A. D., że odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości obciążonej prawem użytkowania wieczystego jest możliwa wówczas, gdy w drodze dostępnych środków prawnych przeszkoda taka nie zostanie usunięta, bazującego na wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 544/09, Wojewoda wskazał, że ww. orzeczenie zapadło w innym stanie faktycznym. Po pierwsze, w swoich rozważaniach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, którego wyrok został zaskarżony do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyraził jedynie pogląd, że w sytuacji, gdy nieruchomość, o zwrot której toczy się postępowanie, nie jest już własnością publiczną, należy przeprowadzić postępowanie mające na celu ustalenie, na jaki cel nieruchomość została zbyta oraz czy zachodzą przesłanki przewidziane w art. 136 ust. 3 u.g.n., a nie ograniczyć się jedynie do wydania decyzji odmawiającej zwrotu, bez przeprowadzenia ww. postępowania. W tym kontekście Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że odmowa zwrotu w sytuacji zbycia wywłaszczonej nieruchomości jest możliwa wówczas, gdy w drodze dostępnych środków prawnych przeszkoda taka nie zostanie usunięta. Organ zauważył, że pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny odnosi się do sytuacji, w której nieruchomość nie jest już własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego (nie ma więc znaczenia, kiedy nastąpiło zbycie nieruchomości), a zatem takiej, która może nie podlegać hipotezie art. 229 u.g.n. Czym innym jest bowiem, zdaniem organu odwoławczego, zbycie nieruchomości lub ustanowienie na niej prawa użytkowania wieczystego przed dniem 1 stycznia 1998 r., skutkujące tym, że roszczenie o zwrot nie przysługuje, zatem nie ma konieczności badania, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany, bowiem przepis ten wyłącza całkowicie stosowanie art. 136

i n. u.g.n., czym innym natomiast sytuacja, w której nieruchomość nie znajduje się we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządowej, i badanie przesłanki zbędności powinno mieć miejsce.

Wojewoda podał dalej, że rozpatrujący skargę kasacyjną od ww. wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż odmowa zwrotu nieruchomości obciążonej prawem użytkowania wieczystego lub zbytej na rzecz osoby trzeciej jest możliwa wówczas, gdy w drodze dostępnych środków prawnych przeszkoda taka nie zostanie usunięta. Jednakże Naczelny Sąd Administracyjny przede wszystkim zwrócił uwagę na ten aspekt sprawy, że ustanowienie prawa użytkowania wieczystego, a następnie zbycie nieruchomości nastąpiło w trakcie postępowania o zwrot. Sąd orzekał zatem w ww. sprawie w innym stanie faktycznym niż ustalony w przedmiotowej sprawie.

Odnosząc się natomiast do twierdzenia skarżącej A. D., że to na organie właściwym do orzekania o zwrocie nieruchomości ciąży podjęcie wszelkich działań, mających na celu doprowadzenie do stanu, w którym to Skarb Państwa lub gmina władają tą nieruchomością, wywiedzionego z orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 792/06, Wojewoda wskazał, iż ww. wyrok zapadł w innym stanie prawnym i faktycznym. W sprawie, w której zostało wydane ww. orzeczenie, nie znajdował zastosowania art. 229 u.g.n. Ponadto, analogicznie do sprawy, w której zapadł wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2010 r., wątpliwości Sądu wzbudziła kwestia, że pomimo nierozstrzygnięcia jeszcze wniosku o zwrot nastąpiło przeniesienie prawa własności przedmiotowej nieruchomości.

Wojewoda - podzielając pogląd, zgodnie z którym w przypadku ustalenia istnienia przesłanki z art. 229 u.g.n. organ nie może orzec zwrotu nieruchomości, ponieważ roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, wyjaśnił, że organ prowadzący postępowanie nie jest zobligowany do podejmowania czynności, których nie narzuca na niego ustawa, a zatem również nie ma obowiązku podważania prawidłowości oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste. Wskazując na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2009 r., sygn. akt I OSK 722/08, podniósł, że rozważania co do ważności czynności prawnej oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej nie odnoszą się do stanu faktycznego sprawy, w której decydująca jest regulacja art. 229 u.g.n., tj. gdy oddanie spornej nieruchomości w użytkowanie wieczyste oraz ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej nastąpiło przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku.

Organ odwoławczy podkreślił nadto, że z informacji przekazanych przez skarżące w odwołaniach wynika, iż postępowanie zainicjowane wnioskiem T. K. z 1992 roku zostało zakończone w 1993 r. wydaniem decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Umowa ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz A we W. została zawarta w dniu 8 grudnia 1995 r. Natomiast kolejny wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości został złożony dopiero w dniu 4 sierpnia 2011 r. Zatem, w ocenie Wojewody, w przedmiotowej sprawie nie znajdują uzasadnienia twierdzenia skarżących, że organ pierwszej instancji dokonał ustaleń w odniesieniu do wadliwej daty, a wpis użytkowania wieczystego w istocie miał charakter fikcyjny i jego celem było ubezskutecznienie wszelkich starań byłych właścicieli w zakresie zgłaszanych z ich strony roszczeń w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Organ odwoławczy dodał, że w dacie rozporządzenia nieruchomością nie istniał art. 229 u.g.n., więc nie można się doszukiwać celowego działania na szkodę wnioskodawców.

Organ odwoławczy wyjaśnił także, iż w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości starosta nie jest uprawniony do badania ważności umowy sprzedaży albo ważności ustanowienia na nieruchomości użytkowania wieczystego. Nie znajduje uzasadnienia pogląd, by to organ orzekający w sprawie o zwrot nieruchomości zobowiązany był podjąć z urzędu czynności mające za swój cel doprowadzenie na powrót do władania tą nieruchomością przez Skarb Państwa albo właściwą jednostką samorządu terytorialnego. Z chwilą wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami pogląd o ciążącym na organie administracji obowiązku podejmowania z urzędu wszelkich działań zmierzających do usunięcia przeszkód prawnych zwrotu nie znajduje już jurydycznego usprawiedliwienia. Właściwymi w kwestii oceny zgodności z prawem zawartej umowy użytkowania wieczystego są sądy powszechne.

W ocenie organu odwoławczego, skoro roszczenie o zwrot nieruchomości wygasło, to dalsze rozporządzenia nieruchomością i prawem użytkowania wieczystego nie mają znaczenia. Wygaśnięcie roszczenia oznacza bowiem, że niezależnie od zmiany sytuacji prawnej nieruchomości, roszczenie nie będzie już przysługiwać.

Dodał, że w związku z zaistnieniem negatywnej przesłanki zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], bezcelowym jest badanie przesłanek określonych w art. 136 i art. 137 u.g.n. i sprawdzanie, czy nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia.

W skardze na powyższą decyzję A. D. wniosła o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP poprzez ograniczenie prawa własności w sposób naruszający jego istotę i sprzeczny z założeniami ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, poprzez usankcjonowanie wywłaszczenia dokonanego za niewspółmiernie niskim odszkodowaniem, a także niezwrócenie nieruchomości pomimo utraty celu, na jaki nieruchomość została wywłaszczona - wskazując jednocześnie na niekonstytucyjność art. 229 u.g.n. w zakresie wyinterpretowanym przez organy administracji publicznej w niniejszej sprawie i uznającym, iż nie jest istotnym w świetle tego przepisu fakt, że przed datą wpisu użytkowania wieczystego do księgi wieczystej właściciel składał już wcześniej wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości;

2. naruszenie art. 33 ust. 3, art. 137, art. 138 i art. 229 u.g.n. poprzez niedokonanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a także niezawiadomienie właścicieli o możliwości dokonania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a także poprzez brak próby usunięcia rzekomej przeszkody w zwrocie wywłaszczonej nieruchomości,

3. naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1 i art. 11 k.p.a. poprzez brak merytorycznego rozpatrzenia kwestii świadomego działania organów administracji publicznej celem uniemożliwienia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W uzasadnieniu skargi A. D. podniosła, że w niniejszej sprawie znaleźć powinien zastosowanie pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2006 r., I SA/Wa 792/06, zgodnie z którym w wypadku zaistnienia przesłanek do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na organie właściwym do wydania decyzji o zwrocie spoczywa obowiązek w pierwszej kolejności doprowadzenia do stanu, w którym Skarb Państwa lub gmina na powrót władają tą nieruchomością. Podniosła, że orzeczenie to zapadło w odmiennym nieco stanie faktycznym, ale fakt braku tożsamości stanu faktycznego dotyczy większości spraw - każda niemalże różni się na tyle szczegółami, że trudno uznać ją za w pełni tożsamą z inną sprawę. Istotą jest jednak tutaj wniosek wyprowadzony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, sprecyzowany jasno i wyraźnie. Podkreśliła absolutną zasadność takiego rozwiązania z uwagi właśnie na stan faktyczny niniejszej sprawy, skoro - jak sama A, będąca użytkownikiem wieczystym, wskazała - nieruchomość od wielu lat nie jest wykorzystywana na cele wywłaszczenia, które były wprost powiązane z celami wynikającymi z użytkowania wieczystego. Powołując się na art. 29 u.g.n. oraz art. 233 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r., poz. 121 ze zm.) skarżąca stwierdziła, że skoro podmiot, na rzecz którego nieruchomość została wywłaszczona, nie istnieje, to nie istnieje także cel związany z użytkowaniem wieczystym na rzecz podmiotu, który skorzystał na wywłaszczeniu. Użytkowanie wieczyste powinno zostać zatem rozwiązane, a Skarb Państwa czy stosowne organy administracji samorządowej, powinny podjąć wszelkie kroki mające na celu rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego. Sytuacja, w której z jednej strony bezspornym jest, że cel wywłaszczenia nie istnieje, a z drugiej - ten sam w sumie cel jest podstawą trwania użytkowania wieczystego, w ocenie skarżącej, jest "sytuacją schizofreniczną". Obrona takiego stanu rzeczy nie powinna mieć miejsca w demokratycznym państwie prawa, a interpretacja przepisów w tym kierunku jest sprzeczna z podstawowymi zasadami kodeksu postępowania administracyjnego.

Skarżąca podniosła ponadto, że wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości złożony był już w 1993 r., tj. przed wpisem użytkowania wieczystego do księgi wieczystej. Sam ten fakt powinien powodować rozpatrywanie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w kontekście stanu faktycznego właśnie w dacie złożenia tego pierwotnego wniosku. Inna interpretacja jest w ocenie skarżącego interpretacją niekonstytucyjną. Dla czytelności brzmienia art. 229 u.g.n. wskazanym byłoby, gdyby przepis ten kończył się stwierdzeniem "...chyba że przed wpisem w księgę wieczystą składany był wniosek o zwrot wywłaszczonego mienia", jednakże - w ocenie skarżącej - taki fakt i tak wynika z samej treści tego przepisu.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy dodał, że również prawo użytkowania wieczystego nieruchomości podlega ochronie, co wynika ze wskazanego w skardze art. 64 Konstytucji RP, oraz bezpośrednio z art. 229 u.g.n.

Uczestniczka postępowania Z. K. w piśmie procesowym z dnia 26 maja 2014 r. poparła skargę A. D., wnosząc jak w jej treści. Wyjaśniła, że w przedmiotowej sprawie zasadniczą kwestią jest odpadnięcie celu, dla którego doszło do wywłaszczenia nieruchomości, tożsamego z celem związanym z oddaniem nieruchomości w użytkowanie wieczyste. Brak ww. celu winien uzasadniać zwrot wywłaszczonej nieruchomości i jednocześnie stanowić podstawę do uchylenia użytkowania wieczystego. Odmienna interpretacja pozwala na obejście prawa nakazującego zwrot nieruchomości w razie odpadnięcia celu jej wywłaszczenia,

Na rozprawie w dniu 24 września 2014 roku pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że wniosek, o którym pisał w skardze, że niniejsza sprawa winna być rozpoznawana w kontekście stanu faktycznego istniejącego w dacie jego złożenia, to wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości złożony przez T. K., co do którego została wydana decyzja o odmowie zwrotu w 1993 roku z uwagi na wykorzystywanie nieruchomości na cel wywłaszczenia.

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną

(art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Oznacza to między innymi, że sąd nie może w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się jedynie do zarzutów sformułowanych w skardze, ale także powinien wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. Wskazać przy tym należy, że granice sprawy wyznacza rozstrzygnięcie w decyzji administracyjnej.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody z dnia 31 stycznia 2014 r., utrzymująca w mocy decyzję Starosty, wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, z dnia 24 sierpnia 2012 roku, którą organ I instancji umorzył postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W niniejszej sprawie jest bezsporne, że nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów numerem [...], o powierzchni 729 m2, k.m. [...], położona w J. przy ul. A., dla której Sąd Rejonowy Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi obecnie księgę wieczystą KW nr [...], została wywłaszczona decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 6 czerwca 1970 r., nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia 25 października 1970 r., nr [...].

Skarżąca, będąca jednym ze współwłaścicieli ww. nieruchomości, pismem z dnia 4 sierpnia 2011 roku wystąpiła o zwrot przedmiotowej nieruchomości, stanowiącej obecnie własność Gminy J., wskazując, że nieruchomość od ponad 10 lat nie jest wykorzystywana na cel wywłaszczenia.

Zasady i tryb zwrotu wywłaszczonych nieruchomości uregulowane zostały przepisami art. 136 - 142 zawartymi w rozdziale 6 działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518 ze zm.), dalej jako "u.g.n.".

Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Sytuacje, w których nieruchomość należy uznać za zbędną, precyzują natomiast przepisy art. 137 ust. 1 u.g.n. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 u.g.n.

Zgodnie natomiast z treścią art. 229 u.g.n., roszczenie, o którym mowa

w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Przepis ten, jasny i jednoznaczny w swej treści, wyklucza zatem zwrot wywłaszczonej nieruchomości, nawet wtedy, gdy nieruchomości tej nie wykorzystano na cel, na który została wywłaszczona, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono tą nieruchomością w sposób określony w art. 229 u.g.n. i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2007 r., sygn. I OSK 386/06, Baza Orzeczeń LEX nr 290617, i z dnia 10 maja 2001 r., sygn. I SA 2572/99, Baza Orzeczeń LEX nr 54754).

Jeżeli zatem w sprawie o zwrot nieruchomości ujawni się okoliczność, iż nieruchomość wywłaszczona została sprzedana albo ustanowiono na niej użytkowanie wieczyste przed dniem 1 stycznia 1998 r., a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej, to tak ustalony stan prawny nieruchomości stanowi przeszkodę do jej zwrotu.

Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w przypadku przedmiotowej działki, która została w dniu 8 grudnia 1995 r. oddana przez Gminę J. w użytkowanie wieczyste na rzecz A we W.

Powyższe jest bezsporne i wynika z treści umowy o oddanie w użytkowanie wieczyste i przeniesienie prawa własności budynków i budowli z dnia 8 grudnia 1995 r. zawartej w formie aktu notarialnego, Rep A nr [...] r. (vide akt notarialny

Rep. A. nr [...] r. z dnia 8 grudnia 1995 r. znajdujący się w aktach organu I instancji).

Bezsporne jest również, że powyższe prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w poprzednio prowadzonej dla tej nieruchomości księdze wieczystej

KW nr [...] w dniu 30 grudnia 1995 r. (vide zaświadczenie o wisie prawa użytkowania wieczystego z dnia 12 stycznia 1996 roku znajdujące się w aktach organu I instancji).

W chwili obecnej stanowiąca przedmiot niniejszego postępowania nieruchomość pozostaje w użytkowaniu wieczystym G. i A. małżonków U. oraz A. i J. małżonków S., którzy nabyli je od A we W. w dniu 6 lipca 2012 r., stanowiąc jednocześnie własność Gminy J.

Skoro zatem przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami na stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania nieruchomości ustanowiono, a następnie ujawniono w księdze wieczystej prawo użytkowania wieczystego, to wniosek o zwrot tejże nieruchomości nie mógł być rozstrzygnięty pozytywnie.

W niniejszej sprawie istotne znaczenie mają wyłącznie powyższe okoliczności, które są bezsporne. Stąd też nie mogą odnieść skutku twierdzenia skargi dotyczące ziszczenia się przesłanki żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z powodu braku realizacji celu wywłaszczenia. Przystępując do rozpatrzenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, organ w pierwszej kolejności winien bowiem ustalić czy nie zachodzi sytuacja określona w art. 229 u.g.n. Z uwagi na wystąpienie w niniejszej sprawie określonej tym przepisem negatywnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości brak było podstaw do wyjaśniania kwestii zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej w rozumieniu art. 137 u.g.n. Okoliczności dotyczące zrealizowania celu wywłaszczenia mogłyby być bowiem rozpatrywane dopiero po ustaleniu, że nie zachodzą negatywne przesłanki z art. 229 u.g.n. (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 marca 2013 r.,

sygn. I OSK 1880/11 dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Stan faktyczny przedmiotowej sprawy wypełnia hipotezę normy prawnej zawartej w art. 229 u.g.n., która uniemożliwia zwrot przedmiotowej działki.

Zdaniem Sądu, nie są zasadne podniesione w skardze zarzuty dotyczące naruszenia art. 229 u.g.n., a także art. 21 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP. Chybiony jest też zarzut naruszenia art. 33 ust. 3, art. 137, art. 138 i art. 229 u.g.n. Jak wynika bowiem z powyższych rozważań, organy administracji prawidłowo stwierdziły, że roszczenie z art. 136 ust. 3 u.g.n. nie przysługuje skarżącej z mocy art. 229 u.g.n.

W ocenie Sądu brak jest podstaw do uznania aby przepis art. 229 u.g.n. był niezgodny ze wskazanymi w skardze przepisami Konstytucji RP, a to właśnie ten przepis pozwala na niebadanie w niniejszej sprawie przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości określonych w art. 136 i art. 137 u.g.n. Przede wszystkim należy mieć na uwadze, że istota normy zawartej w art. 229 u.g.n. i jej cel sprowadzają się do ochrony praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. W kwestii tej wypowiedział się również Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzając w wyroku z dnia 3 marca 2010 r., wydanym w sprawie o sygn. I OSK 679/09 (dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że regulacja zawarta w art. 229 u.g.n. nie narusza art. 21 w związku z art. 64 i w związku z art. 2 Konstytucji RP. Pogląd ten w całości podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Takie rozwiązanie jest wyrazem dążenia ustawodawcy do stabilizacji stosunków własnościowych i nie pozostaje w sprzeczności z konstytucyjną zasadą ochrony własności (art. 64 Konstytucji RP).

Odnosząc się do zarzutu skarżącej dotyczącego braku zawiadomienia byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości o możliwości jej zwrotu, wskazać należy, że celem art. 229 u.g.n. było usankcjonowanie stanu prawnego powstałego przed wejściem w życie tejże ustawy w wyniku sprzedaży wywłaszczonej nieruchomości lub oddania jej w użytkowanie wieczyste, jeżeli prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Oznacza to, że jeżeli przed 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 u.g.n. i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu - choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w zw. z art. 137 u.g.n. Tak jak już wcześniej wspomniano, przepis art. 229 u.g.n. ma bowiem na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo wieczystego użytkowania lub prawo własności nieruchomości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2006 r., sygn. l OSK 409/05, Baza Orzeczeń LEX nr 194018 oraz z 30 stycznia 2007 r., sygn. l OSK 386/06, Baza Orzeczeń LEX nr 290617).

Okoliczności, czy nieruchomość jest wykorzystywana zgodnie z celem, na jaki została wywłaszczona, czy też wykorzystano ją na inny cel bądź w ogóle nie wykorzystano, nie mogą mieć znaczenia dla wyniku przedmiotowej sprawy. Skoro bowiem stwierdzono istnienie określonej w art. 229 u.g.n. bezwzględnej przesłanki uniemożliwiającej zwrot wywłaszczonej nieruchomości, to pozbawione znaczenia jest to, czy cel wywłaszczenia został na niej zrealizowany, czy też nie (por. wyrok Naczelnego Sąd Administracyjnego z 10 kwietnia 2014 r., sygn. I OSK 2427/12 dostępny na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych samych przyczyn bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje fakt, że użytkowanie wieczyste tej nieruchomości zostało zbyte przez A na rzecz osób trzecich po 1998 roku. Istotny bowiem jest stan prawny nieruchomości istniejący w dacie 1 stycznia 1998 roku.

Również powyższe dowodzi, że nie mogą zostać uwzględnione zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez orzekające w niniejszej sprawie organy administracji zakazu przeznaczenia nieruchomości na inne cele niż związane z wywłaszczeniem bez zawiadomienia byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości lub jego następcy prawnego o możliwości jej zwrotu.

Wreszcie - odnosząc się do podniesionej w skardze kwestii fikcyjności umowy z dnia 8 grudnia 1995 r., Rep. A nr [...] r. o oddanie przedmiotowej nieruchomości w użytkowanie wieczyste, należy wyjaśnić, że ustanowienie użytkowania wieczystego następuje w drodze czynności cywilnoprawnej (umowy). O ważności i skuteczności takiej czynności może się wypowiadać wyłącznie sąd powszechny. Unieważnienie tej czynności możliwe jest tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie cywilnym i przed właściwym sądem powszechnym. Nie może tego czynić ani organ administracji publicznej w postępowaniu o zwrot nieruchomości, ani też sąd administracyjny (vide art. 177 Konstytucji RP oraz art. 1 i 2 kodeksu postępowania cywilnego).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w pełni pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty w wyroku z dnia 11 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1101/09 (dostępny na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym: po pierwsze - w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości starosta nie jest uprawniony do badania ważności umowy sprzedaży albo ważności ustanowienia na nieruchomości użytkowania wieczystego i to bez względu na to czy prawo to powstało z mocy prawa, czy też w drodze czynności prawnej; po drugie - z chwilą wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami pogląd o ciążącym na organie administracji obowiązku podejmowania z urzędu wszelkich działań zmierzających do usunięcia przeszkód prawnych zwrotu nie znajduje już jurydycznego usprawiedliwienia.

Zdaniem Sądu, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostawało pismo A. D. z dnia 10 sierpnia 2012 roku, skierowane do organu I instancji, w którym stwierdziła ona, że jeżeli w przedmiotowym przypadku wpis fikcyjnego (jej zdaniem) użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości stoi na przeszkodzie realizacji zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzednim właścicielom lub jego spadkobiercom, to wnosi do Starosty o rozwiązanie użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości. O rozwiązaniu umowy ustanawiającej użytkowanie wieczyste na podstawie przywoływanego w tym piśmie art. 240 k.c. może zadecydować jedynie podmiot, który ją zawarł. W tej sprawie stroną umowy nie był Skarb Państwa, w imieniu którego działał Starosta, lecz Gmina J. Jeżeli zaistnieje sytuacja przewidziana w art. 240 k.c., właściwy podmiot może żądać przedterminowego rozwiązania umowy przez sąd (art. 33 ust. 3 u.g.n.). Właściwym do wystąpienia z żądaniem do sądu organem, odnośnie do nieruchomości Skarbu Państwa, jest starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, w odniesieniu zaś do nieruchomości samorządowych - wójt gminy oraz zarządy pozostałych jednostek samorządowych. Wbrew zarzutom skarżącej, brak było zatem podstaw aby odnośnie zawartego w ww. piśmie żądania skarżącej "rozwiązania użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości" Starosta podejmował jakiekolwiek czynności. Brak było również podstaw aby ww. pismo skarżącej - zawierające zarówno stanowisko w niniejszej sprawie, jak i powyższy wniosek, przekazać innemu organowi administracji w trybie art. 66 k.p.a. Przede wszystkim bowiem było to pismo wniesione w tej sprawie, które dodatkowo zawierało żądanie, które nie mogło spowodować wszczęcia jakiejkolwiek sprawy administracyjnej (ewentualne wystąpienie Gminy J. o rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego byłoby sprawą cywilną). Prawidłowo zatem organ I instancji pouczył skarżącą (działającą zresztą w tej sprawie przez pełnomocnika profesjonalnego), że nie jest organem właściwym do wszczynania postępowania w sprawie rozwiązania umowy użytkowania wieczystego nieruchomości, która nie stanowi własności Skarbu Państwa reprezentowanego przez Starostę, a nadto wyjaśnił, że nie jest także organem właściwym do oceniania zgodności z prawem zawartej umowy użytkowania wieczystego, w szczególności do podejmowania kroków "w celu uznania jej za bezskuteczną wobec jej fikcyjności", gdyż do prowadzenia takiego postępowania właściwym jest sąd powszechny.

Trzeba również wyjaśnić skarżącej, że wyrażony (w przywoływanym przez nią w skardze) wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 792/06 pogląd, zgodnie z którym na organie właściwym do orzekania o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości ciąży podjęcie wszelkich działań, mających na celu doprowadzenie do stanu, w którym to Skarb Państwa lub gmina władają tą nieruchomością, został wyrażony (jak słusznie podkreślił to Wojewoda) w innym stanie prawnym i faktycznym. Przede wszystkim w ww. sprawie, wszczętej na podstawie wniosku z dnia 22 sierpnia 1991 roku, w ogóle nie znajdował zastosowania art. 229 u.g.n., ponieważ zbycie nieruchomości, której dotyczył wniosek, zostało dokonane po 1 stycznia 1998 roku. Ponadto, analogicznie do sprawy, w której zapadł wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2010 r. (przywoływany w odwołaniu), wątpliwości Sądu wzbudziła kwestia, że pomimo nierozstrzygnięcia jeszcze wniosku o zwrot nastąpiło przeniesienie prawa własności nieruchomości.

Niezasadnie również skarżąca i uczestniczka postępowania Z. K. wnioskowały aby w tej sprawie uwzględnić wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości złożony przez T. K. w 1992 roku (błędnie określany przez pełnomocnika skarżącej jako wniosek z 1993 roku). W niniejszej sprawie jest bowiem bezsporne, że postępowanie administracyjne zainicjowane tym wnioskiem zostało zakończone w 1993 r. wydaniem decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Brak było zatem jakichkolwiek podstaw prawnych aby w niniejszym postępowaniu organy rozstrzygały sprawę (tak jak chciałyby tego ww. strony postępowania) biorąc pod uwagę stan faktyczny, czy też stan prawny nieruchomości z daty złożenia wniosku z 1992 roku. Stanowiłoby to rażące naruszenie norm postępowania, w tym w szczególności art. 6 k.p.a., który nakłada na organy obowiązek stosowania przepisów obowiązujących w dniu wydania decyzji do stanu faktycznego obowiązującego w dniu wydania decyzji, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2007 r., I OSK 1080/06, dostępny na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tak jest w niniejszej sprawie, w której art. 229 u.g.n. nakazuje ustalić przede wszystkim stan nieruchomości na dzień 1 stycznia 1998 roku. Organy nie mogły również ponownie rozstrzygać o wniosku złożonym w 1992 roku. Wydałyby bowiem decyzje obarczone wadą nieważności – vide art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Należy przy tym podkreślić również, za organem II instancji, że umowa ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz A we W. została zawarta w dniu 8 grudnia 1995 r., a zatem po ostatecznym zakończeniu sprawy wszczętej wnioskiem T. K., w stanie prawnym, w którym art. 229 u.g.n. nie obowiązywał. Natomiast kolejny wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości został złożony dopiero w dniu 4 sierpnia 2011 roku (przez skarżącą). Zasadnie zatem organy obu instancji uznały, że nie jest istotnym dla prawidłowego zastosowania w niniejszej sprawie przepisu art. 299 u.g.n. fakt, że przed datą wpisu użytkowania wieczystego do księgi wieczystej poprzedni właściciel składał wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, co do którego organ wydał decyzję odmowną.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że nie sposób przyjąć, aby w niniejszej sprawie doszło do zarzucanego w skardze naruszenia art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1 i art. 11 k.p.a. poprzez "brak merytorycznego rozpatrzenia kwestii świadomego działania organów administracji publicznej celem uniemożliwienia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości".

Z tych też względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że umorzenie postępowania w sprawie zwrotu skarżącej przedmiotowej działki było w pełni zasadne, zaś organy obu instancji podjęły rozstrzygnięcie odpowiadające prawu. W niniejszej sprawie nie doszło bowiem ani do naruszeń prawa materialnego, ani też naruszeń przepisów postępowania, które mogłyby mieć istotny wpływ wynik sprawy.

Na marginesie jedynie wskazać należy, że orzecznictwo sądów administracyjnych nie jest jednolite w kwestii sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej dotyczącej zwrotu nieruchomości po stwierdzeniu przez organ administracji wystąpienia przesłanek określonych w art. 229 u.g.n. Z jednej strony przyjmuje się bowiem, że w takiej sytuacji postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. (tak Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym już wyżej wyroku z dnia 7 października 2010r., sygn. I OSK 1673/09, Baza Orzeczeń LEX nr 745124 a także wyroku z dnia 16 listopada 2000 r., sygn. akt I SA 1539/99 - Baza Orzeczeń LEX nr 75555; wyroku z dnia 27 czerwca 1991 r., sygn. akt SA/Ka 60/91, OSP 1993/7/147 oraz wyroku z dnia 25 stycznia 2000 r., sygn. akt I SA 276/99 - OSP 2001/5/80; zob. też M. Wolanin, "Bezprzedmiotowość a bezzasadność roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej", Przegląd Sądowy 2000/7-8/18). Prezentowany jest także pogląd, że stwierdzenie tej przesłanki powoduje, iż organy powinny orzec o bezzasadności żądania strony a nie bezprzedmiotowości postępowania albowiem prawidłowym rozstrzygnięciem jest merytoryczna decyzja odmawiająca zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 765/04, Baza Orzeczeń LEX nr 179226, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 listopada 2007 r., sygn. II SA/Gd 500/07, a także Tadeusz Woś - Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, str. 228-229, wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004 oraz glosa Ludwika Żukowskiego do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2000 r., sygn. I SA 276/99

- OSP 2001/5/80). Podkreślić jednakże należy, że kontrolując decyzje wydawane po stwierdzeniu wystąpienia negatywnych przesłanek z art. 229 u.g.n., sądy administracyjne zgodnie uznają, iż zarówno wydanie decyzji umarzającej postępowanie zamiast odmownej, jak i wydanie decyzji odmownej zamiast umarzającej postępowanie nie stanowi uchybienia powodującego konieczność uchylenia takich decyzji, akcentując skutki podjętego w takiej sytuacji rozstrzygnięcia. Zarówno bowiem umorzenie postępowania, jak i decyzja odmowna, sprowadzają się do tego, że nie może nastąpić zwrot wywłaszczonej nieruchomości (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2010 r., sygn. I OSK 1673/09, Baza Orzeczeń LEX nr 745124, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 listopada 2010 r., sygn. IVSA/Po 710/10, Baza Orzeczeń LEX nr 758595).

Z powyższych względów, nie dopatrując się jakiegokolwiek naruszenia prawa istotnego dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, Sąd oddalił skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.