Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1348/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 8  ust. 1,  art. 17  ust. 1  pkt  19,  art.  37  ust. 1  pkt  1 i  ust. 2,  art. 106  ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Iwona Kosińska, sędzia WSA Monika Sawa, Protokolant starszy specjalista Dorota Stromecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2019 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania M.S. od decyzji Prezydenta [...] z [...] kwietnia 2019 r., nr [...] odmawiającej zmiany decyzji Prezydenta [...] z [...] listopada 2018 r., nr [...] przyznającej zasiłek stały w okresie od 1 grudnia 2018 r. do 28 lutego 2019 r. oraz zmieniającej decyzję Prezydenta [...] z [...] listopada 2018 r. w ten sposób, że od 1 marca 2019 r. zasiłek stały przysługuje w wysokości 516,58 zł miesięcznie - uchyliło decyzję organu I instancji i orzekło o zmianie decyzji Prezydenta [...] z [...] listopada 2018 r., nr [...] w ten sposób, że wysokość zasiłku stałego przyznanego M.S. wynosi 485,16 zł.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że Prezydent [...] decyzją z [...] listopada 2018 r. przyznał M.S. zasiłek stały w wysokości 41,48 zł miesięcznie od 1 września 2018 r. bezterminowo.

Pismem z [...] marca 2019 r. M.S. wystąpiła o wypłatę zasiłku stałego w pełnej wysokości z uwagi na zmianę jej sytuacji dochodowej. Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego [...] kwietnia 2019 r. doprecyzowała wniosek, domagając się zweryfikowania wysokości zasiłku od grudnia 2018 r.

Prezydent [...] decyzją z [...] kwietnia 2019 r. odmówił zmiany decyzji własnej z [...] listopada 2018 r. za okres od 1 grudnia 2018 r. do 28 lutego 2019 r. oraz zmienił decyzję z [...] listopada 2018 r. w ten sposób, że od 1 marca 2019 r. zasiłek stały przysługuje w wysokości 516,58 zł miesięcznie. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła M.S. wskazując, że decyzja jest dla niej krzywdząca.

Rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] przytoczyło treść art. 106 ust. 5 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

(Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 t.j.). Wskazało, że M.S. wystąpiła o zmianę decyzji przyznającej zasiłek stały z uwagi na zmianę jej sytuacji dochodowej ze względu na zaprzestanie pobierania zasiłku dla bezrobotnych, który przysługiwał jej do 2 listopada 2018 r. Kolegium wyjaśniło, że przesłanka zmiany sytuacji dochodowej strony koresponduje z treścią art. 109 ustawy, nakładającym na osobę korzystającą ze świadczeń pomocy społecznej obowiązek niezwłocznego informowania organu, który przyznał świadczenie o każdej zmianie jej sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczenia. Z kolei przez sytuację dochodową należy rozumieć sytuację wynikającą z art. 8 ust.3 ustawy o pomocy społecznej, czyli dochód i co za tym idzie, kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania danej formy pomocy i jej wysokości. Organ wskazał, że w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej podano legalną definicję dochodu, zgodnie z którą za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Kolegium wyjaśniło, że z treści przytoczonego przepisu jednoznacznie wynika, że do dochodu należy zaliczyć wszystkie dochody poza tymi, które zostały wyłączone. Zgodnie z treścią art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej do dochodu ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 3 nie wlicza się:

1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego,

2) zasiłku celowego,

3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty,

4) wartości świadczeń w naturze,

5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych,

5a) świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z

20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. poz. 693 i 1220);

6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego;

7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z 11 lutego 2016 r.

o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195).

Organ zaznaczył, że zawarte w cytowanym przepisie wyliczenie jest enumeratywne. Oznacza to, że katalog obciążeń pomniejszających dochód i katalog przychodów odliczanych od dochodu ma charakter zamknięty. Przy czym, zarówno katalog odliczeń, jak i katalog pomniejszeń nie obejmują kwot uzyskanych z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego. Kolegium wskazało, że zasiłek pielęgnacyjny podlega zaliczeniu do dochodu warunkującego przyznanie prawa do świadczeń z pomocy społecznej, co w sposób jednoznaczny wynika z art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. Nie jest on bowiem wymieniony w art. 8 ust. 4 ustawy wśród świadczeń, które nie podlegają wliczeniu do dochodu ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy. Wobec tego nie można w sposób uznaniowy poszerzać jego zakresu o innego rodzaju otrzymywane świadczenia, które nie zostały w nim wyraźnie wymienione.

W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo uznał, że nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej skarżącej w wyniku utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych, a ponadto, że przyznane zostało skarżącej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Strona uzyskała cykliczne, comiesięczne świadczenie pieniężne i dlatego zasadnie organ I instancji dokonał kwalifikacji tego świadczenia pod kątem hipotezy art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Przy ustaleniu sytuacji dochodowej beneficjenta pomocy społecznej zasadne jest uwzględnienie zasiłku pielęgnacyjnego i zaliczenie go do dochodu, a w konsekwencji tego odjęcie kwoty przyznanego zasiłku pielęgnacyjnego od kwoty przysługującego zasiłku stałego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazało, że aktualnie M.S. uzyskuje dochód jedynie z zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł, a kryterium dochodowe do przyznania zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł.

Stosownie do art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej w wysokości - różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 645 zł miesięcznie.

W ocenie Kolegium organ I instancji nieprawidłowo wyliczył wysokość przyznanego zasiłku stałego, gdyż uwzględnił w dochodzie M.S. zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 184,42 zł, który w tej wysokości przyznany był do 31 października 2018 r., a od 1 listopada 2018 r. wynosi 215,84 zł, co potwierdza kopia decyzji Prezydenta [...] z [...] listopada 2018 r., nr [...].

Kolegium podniosło, że zmiana sytuacji dochodowej strony stanowi przesłankę upoważniającą organ pomocy społecznej do uchylenia lub zmiany decyzji o przyznaniu świadczeń z pomocy społecznej, stosownie do treści art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Nie dotyczy to jedynie przypadku, o którym mowa w art. 106 ust. 3a ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie pobierania świadczenia pieniężnego nie wpływa na wysokość świadczenia pieniężnego, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje. Organ zaznaczył, że z uwagi na zawarte w art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej pojęcia "zmienia" i "uchyla", oznacza, że decyzje wydane w tym trybie są decyzjami konstytutywnymi, a zatem działającymi od dnia uostatecznienia się decyzji. Tryb ten nie ma jednak zastosowania do decyzji już zrealizowanej, a więc takiej, której skutki zostały już skonsumowane. Dlatego Prezydent [...] nie mógł zmienić decyzji własnej z [...] listopada 2018 r. z datą wsteczną, tj. od [...] marca 2019 r., a zmiana ta następuje dopiero w chwili uostatecznienia się decyzji przyznającej świadczenie. Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie zmiana decyzji przyznającej świadczenie następuje wraz z chwilą wydania decyzji przez organ II instancji, gdyż decyzja organu I instancji została uchylona.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] maja 2019 r. wniosła M.S. Skarżąca wniosła o zmianę wysokości zasiłku stałego na kwotę 516,58 zł.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że organ od kryterium dochodowego [...] zł odliczył kwotę 215,84 zł, którą skarżąca będzie otrzymywać, jako zasiłek pielęgnacyjny, dopiero od 1 listopada 2019 r. Zdaniem skarżącej organ powinien od kwoty kryterium dochodowego [...] zł odliczyć kwotę 184,42 zł przyznanego zasiłku pielęgnacyjnego, którą otrzymuje obecnie i będzie otrzymywać do 31 października 2019 r. Zaznaczyła, że decyzją Prezydenta [...] z [...] listopada 2018 r., nr [...] ustalono, że od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. wysokość zasiłku pielęgnacyjnego wynosi 184,42 zł. Dopiero od 1 listopada 2019 r. wysokość zasiłku pielęgnacyjnego wynosić będzie 215,84 zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę podtrzymało argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1) ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...] zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą.

Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1) i ust. 2 pkt 1) ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W przypadku osoby samotnie gospodarującej zasiłek stały ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 645 zł miesięcznie. Natomiast przepis art. 106 ust. 5 ustawy dotyczy zmiany decyzji, m. in. w przypadku zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony.

Prezydent [...] decyzją z [...] listopada 2018 r. przyznał skarżącej zasiłek stały od 1 września 2018 r. bezterminowo w kwocie 41,48 zł miesięcznie. Do wyliczenia wysokości świadczenia organ przyjął dochód skarżącej w wysokości [...] zł., tj. zasiłek dla bezrobotnych i zasiłek pielęgnacyjny ([...]- [...] = [...] zł).

Skarżąca [...] marca 2019 r. złożyła wniosek o wypłatę zasiłku stałego w pełnej wysokości, natomiast podczas wywiadu środowiskowego [...] kwietnia 2019 r. sprecyzowała wniosek o weryfikację świadczenia od grudnia 2018 r. W konsekwencji złożonego wniosku Prezydent [...] wydał decyzję z [...] kwietnia 2019 r. Prezydent wskazując na treść art. 106 ust. 5 ustawy trafnie uznał, że decyzja ta wywołuje skutki na przyszłość i dlatego wobec złożenia wniosku przez skarżącą dopiero w marcu 2019 r. nie może zmieniać przyznanego świadczenia od grudnia 2018 r. Słusznie organ I instancji ustalił, że w dacie orzekania zmieniła się sytuacja dochodowa skarżącej i dochód jej stanowił zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 184,42 zł. przyznany decyzją Prezydenta z [...] listopada 2018 r. Jak wynik z tej decyzji świadczenie w wysokości 184,42 zł. przyznane zostało do 31 października 2019 r., a od 1 listopada 2019 r. w kwocie 215,84 zł.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] maja 2019 r. Sąd stwierdził, że wprawdzie organ odwoławczy trafnie wskazał, że nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej skarżącej oraz że zasiłek pielęgnacyjny zalicza się do dochodu, gdyż nie został wymieniony w art. 8 ust. 4 ustawy wskazującym, jakich świadczeń nie wlicza się do dochodu, jednakże wadliwie przyjął, że dochód skarżącej z tytułu pobieranego zasiłku pielęgnacyjnego wynosi 215,84 zł. Jak wynika z powołanej wyżej decyzji Prezydenta [...] z [...] listopada 2018 r., nr [...] skarżącej przyznano zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 184,42 zł do 31 października 2019 r., a dopiero od 1 listopada 2019 r. wysokość zasiłku wynosi 215,84 zł.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 16 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2018 r., poz. 2220), w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje w wysokości 184,42 zł. Z kolei zgodnie z § 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. 2018 r., poz. 1497) od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. wysokość zasiłku pielęgnacyjnego wynosi 184,42 zł miesięcznie, a od 1 listopada 2019 r. wysokość zasiłku pielęgnacyjnego wynosi 215,84 zł miesięcznie. Nieprawidłowo zatem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wydając zaskarżoną decyzję przyjęło, że skarżąca od 1 listopada 2018 r. uzyskuje dochód z zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 215,84 zł. Błędne ustalenie przez organ odwoławczy wysokości zasiłku pielęgnacyjnego stanowiącego dochód skarżącej spowodowało wadliwe wyliczenie wysokości przyznanego skarżącej zasiłku stałego od 1 marca 2019 r. Stosownie do art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 645 zł miesięcznie. Kolegium ustalając wysokość zasiłku stałego przy uwzględnieniu kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej – [...] zł. przyjęło, że skarżąca pobiera zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł, podczas gdy zasiłek w takiej wysokości został jej przyznany od 1 listopada 2019 r., a nie jak wadliwie przyjęło Kolegium od 1 listopada 2018 r.

W konsekwencji stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów art. 37 ust. 2 pkt 1) ustawy o pomocy społecznej oraz art. 7, art. 77 i art. 138 § 1 pkt 2 kpa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.