Postanowienie WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 237/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-01-30 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 243 par.1, art. 245 par. 1 i 3, art. 246 par. 1 pkt 2, art. 258 par. 1 i 2 pkt 7.
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 30 stycznia 2017 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I Małgorzata Kowalska po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 rok p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu J. W. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 29 grudnia 2015 roku, sygn. akt I SO/Łd 9/15, referendarz sądowy, po rozpoznaniu wniosku J. W., przyznał mu prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Ł. w wykonaniu powyższego postanowienia wyznaczyła pełnomocnikiem z urzędu imiennie wskazanego przez wnioskodawcę radcę prawnego – A. G..

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o okoliczności wskazane w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawarte w formularzu PPF. W oświadczeniu tym wnioskodawca podał, że wspólnie z żoną prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania są emerytury małżonków, z których w związku z zajęciami komorniczymi do wypłaty przypada kwota 2.297 zł miesięcznie. Wnioskodawca wskazała, że jest inwalidą II grupy jego żona jest po zawale i leczy się na nadciśnienie tętnicze, w związku ze swoimi chorobami przewlekłymi małżonkowie ponoszą wysokie wydatki na leki i leczenie, dodatkowo są obciążeni obowiązkiem spłaty kredytów zaciągniętych na ten cel w łącznej wysokości 1.100 zł. Ponoszone co miesiąc koszty utrzymania wnioskodawca określił na kwotę ok. 570 zł (czynsz 408 zł, prąd 114 zł, gaz 48 zł) dodatkowo małżonkowie opłacają składkę ubezpieczeniową w wysokości 160 zł. Jedyny majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o pow. 0,28 ha.

Z akta administracyjnych sprawy (kserokopie aktów notarialnych str. 12-56 akt administracyjnych) wynika, że z tytułu sprzedaży posiadanych nieruchomości w latach 2008-2011 strona wraz z żoną uzyskała przychód w wysokości 703.000 zł. Okoliczności te potwierdził także skarżący na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w dniu 14 czerwca 2016 roku wskazując równocześnie, że uzyskane środki zostały przeznaczone na budowę domów dla synów. Do protokołu tej rozprawy pełnomocnik strony oświadczył ponadto, że według skarżącego posiadana przez nich nieruchomość rolna o pow. 2.800 m2 jest warta ponad 600.000 zł, ponieważ została na niej rozpoczęta budowa domu, co nie zostało wskazane w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach.

W toku postępowania wyjaśniającego pełnomocnik skarżącego pismem z 24 czerwca 2016 roku poinformował, że lokal, w którym zamieszkują T. i J. W., należy do ich bratanka, podana w adresie do doręczeń nieruchomość (R.) także należy do ich bratanka. Małżonkowie przebywali w niej z uwagi na zły stan zdrowia. Kwota uzyskana ze sprzedaży działek została w całości darowana synom na cele mieszkaniowe i oni są właścicielami nieruchomości. T. i J. W. nie posiadają żadnych rachunków bankowych poza kredytowym, który załączyli wraz z umową o pożyczkę i zeznaniami podatkowymi. Ponadto skarżący nadesłał kserokopie przekazów potwierdzających wysokość otrzymywanych świadczeń emerytalnych (żony skarżącego 1.398 zł oraz skarżącego 804 zł) oraz deklaracje PIT za lata 2014 i 2015. Wnioskodawca udokumentował także wysokość ponoszonych miesięcznie kosztów utrzymania mieszkania położonego w T. M. na kwotę ok. 670 zł (czynsz, gaz, prąd), a także wysokość raty dobrowolnego ubezpieczenia małżonków (53 zł miesięcznie) oraz wielkość spłacanych rat kredytowych ok. 1.150 zł miesięcznie. Dodatkowo pełnomocnik skarżącego w piśmie z 6 lipca 2016 roku oświadczył, że do skarżącego należą działki (grunty orne) o nr: 37/7 o pow. 631 m2; 38/7 o pow. 467 m2 oraz 1618 o pow. 1702 m2. Na jednej z działek, rozpoczęta została budowa domu, ale jej nie ukończono, dziś budowa z uwagi na zniszczenie nadaje się do rozbiórki na dowód czego załączył zdjęcia na płycie CD przedstawiające dom w budowie w stanie surowym. Działka ma status działki rolnej.

Do pisma z 21 lipca 2016 roku pełnomocnik skarżącego załączył kopię decyzji o pozwoleniu na budowę z dnia 8 listopada 2011 roku i jedynie okładkę Dziennika Budowy D1 dla budynków mieszkalnych jednorodzinnych i gospodarczych wydanego w dniu 24 listopada 2011 roku, z uwagi brak wpisów.

Postanowieniem z 5 sierpnia 2016 roku referendarz sądowy cofnął skarżącemu prawo pomocy przyznane postanowieniem z 29 grudnia 2015 roku.

Postanowieniem z 14 września 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego. W uzasadnieniu podkreślono, że w orzecznictwie sądowym oraz doktrynie wskazuje się, że cofnięcie prawa pomocy powinno nastąpić każdorazowo, jeżeli strona podała nieprawdziwe informacje lub dowody albo zataiła prawdę o swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej, czy zdolnościach płatniczych. W niniejszej sprawie ubiegając się o prawo pomocy skarżący zataił, istotny dla rozstrzygnięcia wniosku, fakt posiadania budynku mieszkalnego. Budynek ten został wzniesiony w oparciu o decyzję o pozwoleniu na budowę z 8 listopada 2011 r., to jest jeszcze przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednak okoliczność ta została ujawniona dopiero w dalszym postępowaniu przed sądem. Przeprowadzone przez referendarza postępowanie wyjaśniające potwierdziło nierzetelność wniosku, na podstawie którego zwolniono podatnika z kosztów sądowych i przyznano pełnomocnika z urzędu. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że małżonkowie W. dysponują miesięcznie łączną kwotą ok. 2,3 tys. zł, są schorowani, a ich jedynym majątkiem jest niewielka (0,28 ha) nieruchomość rolna. Tymczasem jak się okazuje wspomniana nieruchomość jest zabudowana i posiada znaczną wartość majątkową. Nawet jeżeli przyjąć, że pełnomocnik podatniczki przeszacował jej wartość (którą określił na 600 tys. zł), to jednak nieruchomość ta jest stosunkowo wartościowa skoro w 2011 r. sprzedając dwie podobnej wielkości niezabudowane działki nr 1622 i 1623 oraz udział w działce 38/16, małżonkowie W. otrzymali 178 tys. zł. Mimo wezwania skarżący uchylił się od wyjaśnień co do prawa jakie mu przysługuje do lokalu przy ul. A. 4 m. 35 w T. M.. Zauważyć należy, że przedstawione przez stronę dowody ponoszenia opłat czynszowych oraz za energię elektryczną i gaz wskazują, że to właśnie skarżący jest właścicielem tego lokalu. Teza ta znajduje dodatkowe umocowanie w kontekście posługiwania się przez małżonków W. tym adresem jako miejscem zamieszkania już od co najmniej 1997 r. (to jest od chwili nabycia działki nr 36). Co istotne referendarz wzywał skarżącego do wyraźnego wskazania kto jest właścicielem wspomnianego lokalu, jednak skarżący, poza gołosłownym wskazaniem swojego bratanka, nie wyjaśnił tej kwestii. Skarżący nie potrafił również przekonująco wyjaśnić w jaki sposób spożytkowała środki (ponad 700 tys. zł) uzyskane ze sprzedaży nieruchomości w latach 2008–2011. W szczególności nie przedstawił żadnego dowodu potwierdzającego przekazanie tych środków synom, z przeznaczeniem na budowę ich domów. Za deklaratywne, nieznajdujące pokrycia w rzeczywistości i przedstawionych dokumentach uznać należało oświadczenia dotyczące zaprzestania budowy domu wnioskodawcy i konieczności dokonania jego rozbiórki z uwagi na zniszczenie. Strona skarżąca wezwana do udokumentowania tych twierdzeń, nie przedłożyła żądanych dokumentów. Pełnomocnik skarżącego przesłał jedynie okładkę dziennika budowy D1 dla budynków mieszkalnych jednorodzinnych i gospodarczych, wyjaśniając, że dziennik nie zawiera żadnych wpisów dotyczących budowy. Tymczasem z załączonej na płycie CD dokumentacji wynika, że skarżący wznieśli dom w stanie surowym otwartym, a więc dziennik budowy musiał zawiać wpisy dotyczące prowadzonych robót oraz dat ich wykonania. Trafnie w tym względzie podniósł referendarz, że dziennik budowy pozwoliłby na weryfikację twierdzeń o zaprzestaniu budowy i o złym stanie technicznym obiektu. Powyższe okoliczności dały asumpt do poddania w wątpliwość prawdziwość złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia. Strona skarżąca wykonując zaś wybiórczo kierowane do niej wezwania celem wyjaśnienia jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych nie usunęła tych wątpliwości.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej wniesionej w sprawie niniejszej strona ponownie wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na wezwanie sądu urzędowym formularzu PPF skarżący ponownie wskazał, że wspólnie z żoną prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania są emerytury małżonków, z których w związku z zajęciami komorniczymi do wypłaty przypada kwota 2.297 zł miesięcznie. Wnioskodawca wskazała, że jest inwalidą II grupy, jego żona jest po dwóch zawałach serca i leczy się na nadciśnienie tętnicze, w związku ze swoimi chorobami przewlekłymi małżonkowie ponoszą wysokie wydatki na leki i leczenie 100 zł, dodatkowo są obciążeni obowiązkiem spłaty kredytów zaciągniętych na leczenie i prawników w łącznej wysokości 1.100 zł. Ponoszone co miesiąc koszty utrzymania wnioskodawca określił na kwotę ok. 590 zł (czynsz 428 zł, prąd 114 zł, gaz 48 zł) dodatkowo małżonkowie opłacają składkę ubezpieczeniową w wysokości 160 zł. Jedyny majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o pow. 0,28 ha, na której znajduje się dom w stanie surowym o powierzchni ok. 90 m2, który nadaje się do rozbiórki. Nieruchomość jest zajęta przez naczelnika urzędu skarbowego.

Referendarz sądowy zważył, co następuje:

Wniosek nie jest zasadny.

Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym została uregulowana w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a.". Celem wprowadzenia tej instytucji było zapewnienie stronom postępowania znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być ono stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 lipca 2008 r., sygn. akt II FZ 297/08, a także postanowienie z dnia 6 grudnia 2012 r., II OZ 1079/12; orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Za zasadnością przyznania prawa pomocy muszą przemawiać zatem wyjątkowe okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.

Zauważyć przy tym należy, że z konstrukcji przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. określającego przesłanki przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednocześnie podkreślić należy, że oświadczenia strony, które stanowiły podstawę przyznania jej prawa pomocy, mogą być weryfikowane przez referendarza sądowego w toku postępowania sądowoadministracyjnego.

W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (punkt 4 formularza PPF), czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Od oceny referendarza sądowego zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej.

Z akt administracyjnych sprawy niniejszej wynika, że skarżący w latach 2008-2011 zajmował się sprzedażą nieruchomości, z której uzyskał dochód w wysokości ok. 700.000 zł. Na rozprawie w dniu 14 czerwca 2016 r. oświadczył, że kwoty te zostały przeznaczone na budowę domów dla synów, jednakże faktu tego w żaden sposób nie udokumentował, stąd nie można przyjąć, że definitywnie środkami tymi strona już nie dysponuje. W złożonym ponowienie formularzu PPF skarżący wskazał, że jedynym źródłem utrzymania jego gospodarstwa domowego prowadzonego wraz z żoną są dochody z ich emerytur w łącznej kwocie 2.297 zł miesięcznie, z dochodów tych strona co miesiąc ponosi wydatki mieszkaniowe na kwotę ok. 590 zł (czynsz 428 zł, prąd 114 zł, gaz 48 zł) dodatkowo małżonkowie opłacają składkę ubezpieczeniową w wysokości 160 zł, są obciążeni obowiązkiem spłaty kredytów zaciągniętych na leczenie i prawników w łącznej wysokości 1.100 zł i ponoszą wydatki na leki 100 zł. Wysokość comiesięcznych wydatków gospodarstwa domowego wnioskodawcy (ok. 1.950 zł), z których większość nie stanowi wydatków niezbędnego utrzymania (kredyty, dobrowolne ubezpieczenia), w zestawieniu z kwotą posiadanych na utrzymanie dochodów ok. 2.300 zł w kontekście zasad logiki i doświadczenia życiowego wskazuje, że strona musi posiadać dodatkowe źródła dochodów służące pokryciu czynionych wydatków. W swoim ponownym wniosku o prawo pomocy, mimo świadomości konsekwencji wynikających z nierzetelnego przedstawienia swojej pełnej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, strona nie udzielenia rzetelnych wyjaśnień dotyczących przeznaczenia uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości kwoty 700 tyś zł, ani wyjaśnień dotyczących tytułu prawnego do lokalu w T. M., oraz rzeczywistej wartości znajdującej się w trakcie budowy nieruchomości należącej do wnioskodawcy, nie przedstawiła też kompletnego dziennika budowy mogącego potwierdzić stan posiadanego obiektu. Powyższe musi zostać potraktowane jako brak wykazania przesłanek do przyznania wnioskowanego zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.

AKE.