Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1432/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183 § 1 i 2, art. 174 pkt 1 i 2, art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2 ust. 1 lit. b i e
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie : Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Mazur (spr.) Sędzia WSA del. Olga Żurawska-Matusiak Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2013 r. sygn. akt IV SA/Wa 1082/12 w sprawie ze skargi E.G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 1082/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E.G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Wnioskiem z dnia 18 sierpnia 2011 r., E.G. reprezentowana przez adwokata, wystąpiła do Wojewody Łódzkiego o wydanie decyzji administracyjnej ustalającej, iż majątek ziemski w M., gminie B., województwie łódzkim o łącznej powierzchni 93,35 ha, został przejęty na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (dalej: dekretu PKWN) z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51, z późn. zm.).

Wojewoda Łódzki decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. znak: [...] orzekł o umorzeniu postępowania w przedmiocie stwierdzenia, że majątek ziemski położony w M., gminie B. o powierzchni 93,35 ha, stanowiący uprzednią własność E.S., podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wywiódł, iż majątek ziemski w M. został przejęty na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN, w związku z czym brak jest podstawy prawnej do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy decyzją administracyjną. Wobec powyższego, zdaniem organu postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie winno być umorzone jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm., dalej jako "k.p.a.").

Postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. znak: [...] Wojewoda Łódzki sprostował z urzędu oczywistą omyłkę pisarską zawartą na stronie 4 uzasadnienia decyzji z dnia [...] lutego 2012 r., w taki sposób że błędny zapis: "Biorąc pod uwagę fakt, że pismem z dnia 9 listopada 2011 r. Agencja Nieruchomości Rolnych wycofała swój wniosek - orzeczono jak w sentencji", zastąpiono słowami: "Biorąc pod uwagę fakt, że majątek ziemski w M. został przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - orzeczono jak w sentencji".

Od wskazanej wyżej decyzji Wojewody Łódzkiego, odwołanie wniosła E.G., reprezentowana przez adwokata.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012r. Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...] lutego 2012 r. orzekającą o umorzeniu postępowania. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z dyspozycją art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku gdy dana nieruchomość spełniała powyższe wymogi obszarowe z dniem 13 września 1944 r. przechodziła z mocy prawa, bez wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa oraz była obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Stosownie do art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN na cele reformy rolnej przejęte zostały nieruchomości będące własnością obywateli Rzeszy Niemieckiej nie - Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej. Na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, strona mogła ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Organ przytaczając treść art. 105 k.p.a. wskazał, iż bezprzedmiotowość postępowania oznacza przy tym brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Brak elementu stosunku materialnoprawnego oznacza natomiast brak w sprawie jej podmiotu, przedmiotu lub prawa (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 czerwca 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 485/08). W ocenie organu odwoławczego, z akt sprawy wynika bezsprzecznie, iż majątek ziemski w M., gminie B., województwie łódzkim o łącznej powierzchni 93,35 ha, został przejęty na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN. Fakt ten potwierdza w szczególności ewidencja nieruchomości ziemskich na terenie powiatu brzezińskiego, podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Łodzi z dnia 31 grudnia 1946 r., skierowany do Sądu Okręgowego w Łodzi o wpis Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości ziemskiej pod nazwą M., położonej w powiecie brzezińskim, który to został przekazany organowi pierwszej instancji przez Sąd Rejonowy w B., Wydział Ksiąg Wieczystych z księgi hipotecznej nr 1 M. Ponadto, z fragmentu ww. księgi hipotecznej nr 1 wynika, iż właścicielem nieruchomości jest Skarb Państwa, a wpisu w dziale II dokonano na podstawie wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Łodzi z dnia 31 grudnia 1946 r. Mając na uwadze powyższe, wobec uznania, że przedmiotowa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN, organ odwoławczy stanął na stanowisku, iż w niniejszej sprawie brak jest podstawy prawnej do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie jej podpadania pod art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Brak podstawy prawnej oznacza przy tym, że nie ma przepisu prawnego, który umocowuje administrację publiczną do działania, albo też przepis jest, ale nie spełnia wymagań podstawy prawnej działania organów administracji, polegającego na wydaniu decyzji administracyjnych i postanowień, rozumianych jako zewnętrzne indywidualne akty administracyjne. Organ wskazał, iż w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. może być prowadzone postępowanie wyłącznie wobec nieruchomości, które zostały przejęte na rzecz Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Decyzja wydana w tym postępowaniu ma charakter deklaratoryjny i jedynie potwierdza podpadanie bądź brak podpadania konkretnej nieruchomości pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. W następstwie powyższego, w razie przejęcia nieruchomości na innej podstawie niż wymieniony przepis, postępowanie administracyjne wszczęte w oparciu o § 5 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945r. podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Co więcej, wyłącznie przed sądem powszechnym można domagać się ustalenia, czy Skarb Państwa został prawidłowo wpisany jako właściciel nieruchomości na mocy przepisu art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN. Odnosząc się do głównego zarzutu odwołującej, opierającego się na stwierdzeniu, iż organ pierwszej instancji umotywował swoje orzeczenie przede wszystkim wycofaniem wniosku przez Agencję Nieruchomości Rolnych, które to w jej ocenie nie miało miejsca, organ odwoławczy uznał, iż jest on bezpodstawny. Wymieniona fraza w decyzji Wojewody Łódzkiego została bowiem sprostowana postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. znak: [...] i zamieniona na zapis: "Biorąc pod uwagę fakt, że majątek ziemski w M. został przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - orzeczono jak w sentencji". W tym stanie rzeczy, rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji o umorzeniu postępowania było zasadne i prawidłowe. Sposób zakończenia niniejszego postępowania administracyjnego nie ma wpływu na sytuację prawną odwołującej, bowiem umorzenie postępowania jest rozstrzygnięciem formalnym, kończącym sprawę, ale nie rozstrzygającym sprawy merytorycznie.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E.G. domagając się jej uchylenia. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłową ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, brak swobody przy ocenianiu zebranego materiału dowodowego, brak dokładnego wyjaśnienia całego stanu faktycznego oraz prawnego sprawy;

- art. 105 §1 k.p.a. poprzez bezzasadne przyjęcie, że w sprawie zachodziły podstawy do umorzenia postępowania;

- art. 107 §3 k.p.a. poprzez brak należytego uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz niedostateczne ustalenie faktów oraz ich znaczenia według obowiązujących przepisów prawa;

- § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 roku w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez jego niezastosowanie.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że twierdzenia organu odwoławczego o sprostowaniu przez Wojewodę Łódzkiego decyzji utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją są w całkowicie bezpodstawne. Sprostowanie może dotyczyć błędu ortograficznego, przestawienia liter, zamiany wyrazów, zgodnie z regułami języka polskiego. Sprostowaniu w trybie przewidzianym w art. 113 § 1 k.p.a. nie mogą podlegać błędy i omyłki istotne, których dopuszczono się w stosowaniu prawa, a więc co do ustalenia obowiązującego prawa, stanu faktycznego i jego kwalifikacji prawnej oraz ustalenia konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej. Podniesiono, iż orzekanie w sprawach podpadania danej nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej zostało powierzone administracji państwowej i kompetencja ta, mimo kolejnych zmian w strukturze i właściwości organów administracji publicznej, cały czas pozostawała w sferze legitymacji organu szczebla wojewódzkiego (por. uchwała NSA z dnia 10 stycznia 2011 roku, sygn. akt I OPS 3/10, ONSAiWSA 201 1/2/23, LEX nr 672624). Zaś w zaistniałym w sprawie stanie prawnym § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. nadal stanowi podstawę do rozstrzygania przez organy administracji publicznej o podpadaniu konkretnej nieruchomości pod przepisy dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Dodatkowo w pismach procesowych z dnia 20 sierpnia i 15 października 2012r. uzupełniła skargę o informacje mające wskazywać, iż E.S. był Polakiem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 marca 2013 r. oddalając skargę wyjaśnił, iż stosownie do dyspozycji art. 105 § 1 k.p.a. sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne. W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z ustaleń poczynionych przez organ majątek ziemski w M., gminie B., województwie łódzkim o łącznej powierzchni 93,35 ha, został z mocy prawa przejęty na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN, zgodnie z którym na cele reformy rolnej przejęte zostały nieruchomości będące własnością obywateli Rzeszy Niemieckiej nie - Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej. Fakt ten potwierdza w szczególności ewidencja nieruchomości ziemskich na terenie powiatu b., podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Łodzi z dnia 31 grudnia 1946 r., skierowany do Sądu Okręgowego w Łodzi o wpis Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości ziemskiej pod nazwą M., położonej w powiecie b., który to został przekazany organowi pierwszej instancji przez Sąd Rejonowy w B., Wydział Ksiąg Wieczystych z księgi hipotecznej nr 1 M. Ponadto, z fragmentu ww. księgi hipotecznej nr 1 wynika, iż właścicielem nieruchomości jest Skarb Państwa, a wpisu w dziale II dokonano na podstawie wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Łodzi z dnia 31 grudnia 1946 r. W ocenie Sądu I instancji wobec uznania, że przedmiotowa nieruchomość została już przejęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN, słusznie organ odwoławczy stanął na stanowisku, iż w niniejszej sprawie bezprzedmiotowym jest prowadzenie postępowania i wydanie decyzji w oparciu o § 5 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. Przepis ten odnosi się bowiem jedynie do nieruchomości wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN tj. stanowiących własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Zgodnie bowiem z tym przepisem orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e dekretu PKWN należy w I instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich. Sąd I instancji stwierdził, iż wbrew zatem zarzutom skargi § 5 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. nie ma zastosowania do nieruchomości przejętych w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN, tak jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Mając więc na uwadze, iż sprawa niniejsza nie podlegała załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej, bowiem ustalenia, czy Skarb Państwa został prawidłowo wpisany jako właściciel na mocy przepisu art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN, może dokonać wyłącznie sąd powszechnym, organy zasadnie umorzyły postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Tym samym przedłożone w toku postępowania sądowego przez skarżącą dokumenty, oświadczenia mające potwierdzać polskie pochodzenie byłego właściciela spornego majątku nie mają wpływu na treść zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu I instancji na rozstrzygnięcie sprawy nie mógł mieć także wpływu zarzut powołania się przez organ I instancji w uzasadnieniu na pismo Agencji Nieruchomości Rolnych z dnia 9 listopada 2011r. i uznania go za podstawę umorzenia niniejszego postępowania. Analiza zarówno treści decyzji I instancji jak i zaskarżonej decyzji w ocenie Sądu nie pozostawia wątpliwości, iż przywołanie ww. pisma nie miało żadnego wpływu na rozpoznanie przedmiotowej sprawy. Mając na uwadze powyższe Sąd I instancji nie podzielił zarzutów skargi, iż w sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu, decyzje w niniejszej sprawie wydane zostały na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego, który uzasadnia oceny i rozstrzygnięcia orzekających w sprawie organów. Czyni to nietrafnymi zarzuty skargi dotyczące naruszenia powinności wyczerpującego zebrania dowodów i dokładnego ustalenia stanu faktycznego, jak również niewłaściwego uzasadnienia decyzji. Z tych względów i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła E.G. reprezentowana przez adwokata. Wyrok zaskarżono w całości zarzucając mu naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., zwanej dalej "p.u.s.a.") w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez wadliwe zastosowanie, to jest nieprawidłowe przeprowadzenie kontroli legalności działania administracji w niniejszej sprawie poprzez uchylenie się od wykonania pełnej kontroli legalności decyzji w zakresie prawa materialnego i procesowego;

- art. 151 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi p.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 105 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nietrafne oddalenie skargi w miejsce jej uwzględnienia, które powinno było nastąpić w oparciu o uchybienia procesowe, popełnione w postępowaniu administracyjnym, które wpłynęły na treść rozstrzygnięcia organu administracji, a wyrażające się w naruszeniu przepisów k.p.a.:

a) zasady prawdy obiektywnej z art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz niedostateczne zebranie i analizę materiału dowodowego w zakresie podpadania nieruchomości majątku ziemskiego w M., gminie B., województwie łódzkim pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN;

b) zasady praworządności z art. 6 k.p.a. wskutek przyjęcia własnego stanowiska bez uprzedniej analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy;

c) art. 6 i 8 k.p.a. poprzez nierozważenie argumentacji przedstawionej przez skarżącą oraz dokonanie wykładni prawa w sposób dowolny, bez zachowania jej reguł;

d) art. 105 § 1 k.p.a. poprzez bezzasadne przyjęcie, że w sprawie zachodziły podstawy do umorzenia postępowania;

e) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak należytego uzasadnienia decyzji oraz niedostateczne ustalenie faktów oraz ich znaczenia według obowiązujących przepisów prawa;

- art. 269 § 1 p.p.s.a. poprzez wadliwe niezastosowanie polegające na odstąpieniu przez Sąd I instancji od poglądu wyrażonego w uchwale 7 Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10, LEX nr 672624 bez uprzedniego wyczerpania trybu przewidzianego w tym przepisie, to jest bez przedstawienia zaistniałego zagadnienia prawnego odpowiedniemu składowi Naczelnego Sądu Administracyjnego;

- art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, z jakich przyczyn Sąd uznał, że niniejsza sprawa nie jest sprawą administracyjną;

- art. 1 w związku z art. 2 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) poprzez wadliwą wykładnię wskutek uznania, że sprawa niniejsza ma charakter cywilny, nie zaś administracyjny.

oraz naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN poprzez wadliwe niezastosowanie oraz art. 2 ust. 1 lit b dekretu poprzez wadliwe zastosowanie;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej z dnia 6 września 1944 r. (Dz. U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51 ze zm.) poprzez jego błędną interpretację, sprzeczną z poglądem wyrażonym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10) poprzez przyjęcie, że przepis ten nie może być podstawą do merytorycznego orzekania przez organy administracji w niniejszej sprawie. Wskutek wadliwej wykładni przepisu § 5 ust. 1 rozporządzenia Sąd I instancji popełnił błąd niezastosowania tego przepisu w niniejszej sprawie.

Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Wniesiono również o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto argumentację wskazaną w powyższych zarzutach.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), oraz naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie oparta została na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji w pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty przytoczone w ramach podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Należy jednakże zauważyć, iż zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania są ściśle powiązane z zarzutem naruszenia prawa materialnego i w związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się łącznie do postawionych zarzutów.

Skarga kasacyjna przedstawiona do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia następującej kwestii: czy § 5 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. ma zastosowanie do nieruchomości przejętych w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN ? Odpowiedź na powyższe pytanie może być wyłącznie negatywna, a to z następujących względów.

Na podstawie § 12 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 dekretu następował na wniosek właściwego wojewódzkiego urzędu ziemskiego, przy czym: "Tytułem do wpisania na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej (gruntowej) prawa własności nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. b), c), d) i e) dekretu jest zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego, stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej według powołanych przepisów" (art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej - Dz. U. Nr 39, poz. 233 ze zm.).

Przepisy rozporządzenia tylko w jednym przypadku przewidywały obowiązek poprzedzenia wydania stosownego zaświadczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego, stwierdzającego, że określona nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej, podjęciem stosownej deklaratoryjnej decyzji administracyjnej. Dotyczyło to wyłącznie przeznaczonych na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu (§ 5 rozporządzenia). Oznacza to, że w świetle obowiązujących przepisów jedynie w odniesieniu do orzekania w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu ówczesne wojewódzkie urzędy ziemskie zobowiązane zostały do uprzedniego wydania decyzji administracyjnej. Dopiero w nawiązaniu do takiej decyzji wydawały następnie stosowne zaświadczenie, które miało stanowić podstawę dokonania wpisu w księdze hipotecznej (art. 2 ust. 1 zdanie ostatnie dekretu i § 12 rozporządzenia oraz art. 1 ust.1 dekretu o wpisywaniu w księgach hipotecznych). Natomiast w pozostałych wypadkach, przejęcie nieruchomości ziemskich, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. b-d dekretu, następowało z mocy samego dekretu, a wpis w księdze hipotecznej dokonywany był wyłącznie na podstawie stosownego zaświadczenia (§ 12 rozporządzenia oraz art. 1 ust. 1 dekretu o wpisywaniu w księgach wieczystych). Zaświadczenia te w świetle ówcześnie obowiązujących przepisów prawnych (art. 68 i nast. rozporządzenia Prezydenta RP o postępowaniu administracyjnym) nie miały charakteru decyzji administracyjnych, ale wyłącznie "zaświadczeń", rozumianych w danym wypadku jako wymagane przez przepisy prawa dokonanie przez właściwy organ administracyjny urzędowego potwierdzenia istnienia określonego stanu prawnego w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości (art. 68 ust. 3 rozporządzenia Prezydenta RP o postępowaniu administracyjnym). Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 maja 2007 r. sygn. akt I OSK 890/06 (dostępne na http://:orzecznictwo.nsa.gov.pl), które akceptuje skład Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekający w niniejszej sprawie.

W niniejszej sprawie z księgi hipotecznej nr 1 wynika, iż właścicielem nieruchomości jest Skarb Państwa, a wpisu w dziale II dokonano na podstawie wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Łodzi z dnia 31 grudnia 1946 r. Z zaświadczenia tego jednoznacznie wynika, że omawiana nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN.

Zauważyć w związku z tym należy, że sprawa o własność nieruchomości ziemskiej jest sprawą cywilną. Podlega zatem rozpoznaniu przez sąd powszechny, a nie organy administracji. Tylko przepis szczególny mógłby doprowadzić do przekazania takiej sprawy na drogę postępowania administracyjnego. Przepisu takiego odnośnie nieruchomości wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN nie ma. W związku z tym skarżąca wyłącznie przed sądem powszechnym może domagać się ustalenia czy Skarb Państwa prawidłowo został wpisany jako właściciel nieruchomości jej rodziców na mocy powołanego przepisu. Do czasu rozstrzygnięcie tej kwestii przez sąd powszechny bezprzedmiotowe jest prowadzenie postępowania administracyjnego zmierzające do ustalenia czy omawiana nieruchomość "podpadała" jeszcze pod inne przepisy dekretu, w szczególności art. 2 ust. 1 lit. e tego aktu prawnego. Umorzenie postępowania administracyjnego w tej sprawie na podstawie art. 105 k.p.a. było jak najbardziej uzasadnione. Takie stanowisko zajął również Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 6 listopada 1997 r. sygn. akt III KKO 7/97 (publik. LEX 33583) stwierdzając m.in.: "w rozpoznawanej sprawie nieruchomość powyższa przeszła na własność Skarbu z mocy prawa i bez odszkodowania ze względu na to, że należała do obywatela Rzeszy Niemieckiej, na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu z dnia 6 września 1994 r., nie było zatem konieczne ani dopuszczalne rozstrzyganie tej kwestii w formie decyzji administracyjnej ....... należy podzielić pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, że obalenie stanu powstałego z mocy prawa nie może nastąpić w drodze decyzji administracyjnej, lecz w drodze ewentualnego procesu cywilnego i orzeczenia o ustalenie nieistnienia przejścia nieruchomości z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa. W związku z tym należy przyjąć, że spadkobierca osoby wymienionej w art. 2 ust. 1 lit. b dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej ma interes prawny w ustaleniu przez sąd nieistnienia przejścia nieruchomości stanowiącej własność tej osoby z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa".

Oczywiście całkowicie błędny jest zarzut, iż Sąd I instancji odstąpił od poglądu wyrażonego w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10 (dostępne na http://:orzecznictwo.nsa.gov.pl), a wręcz przeciwnie stanowisko Sądu I instancji przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jest zgodne z powołaną wyżej uchwałą.

Ponieważ skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art.184 p.p.s.a.