Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 258/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2022-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 134 § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 139, art. 136 § 1, art.  79a §  1, art. 9
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 1, że art. 17 ust. 1 b, art. 27 ust. 5, art. 24 ust. 2 art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 95 ust. 1, art.  103 ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 291
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędzia WSA Krzysztof Armański, po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (zwane dalej "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania B. D.od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] z [...] odmawiającej przyznania B. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615), zwanej dalej "u.ś.r.", utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu SKO wskazało, że kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostawało ustalenie, czy na gruncie obowiązujących przepisów, w kontekście wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 21.10.2014 r. w sprawie K 38/13, odwołującej się przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r. w sytuacji, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki – I. K. (matka wnioskodawczyni) istnieje od 2002 r. tj. od 69 roku życia. Nie jest dopuszczalne, zdaniem organu II instancji, oparcie odmowy przyznania prawa do pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust 1 lit. b u.ś.r., która ww. orzeczeniem została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z powyższym organ I instancji, odmawiając przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia ze względu na fakt, że stan niepełnoprawności I. K. datuje się od 69 roku życia, dopuścił się uchybienia prawa materialnego, gdyż nie wziął pod uwagę treści ww. wyroku i wydał decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną. Nie ma bowiem znaczenia wiek, w którym niepełnosprawność powstała, istotne zaś jest to, że wystąpiła ona w stopniu znacznym. W dalszej części uzasadnienia SKO podkreśliło, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 u.e.r.f.u.s., zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Z akt sprawy wynika, że decyzją z 1.02.2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] przyznał B. D. emeryturę od 23.01.2020 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. O ile zatem strona, przy spełnieniu pozostałych przesłanek, doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście odwołującej się z systemu świadczeń emerytalno-rentowych na system świadczeń rodzinnych. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być bowiem interpretowana jako wiążąca się nie tylko z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Analizując materiał dowodowy SKO stwierdziło, że organ I instancji umożliwił stronie złożenie dodatkowych wyjaśnień w sprawie m.in. dotyczących wyboru jednego spośród dwóch świadczeń (pielęgnacyjnego lub emerytalnego). Pomimo że w wezwaniu z 12.01.2022 r. – w ocenie Kolegium – nie zawarto precyzyjnej informacji w tym zakresie i nie wskazano, że wybór ten strona może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego ZUS wniosku o zawieszenie prawa do emerytury i wstrzymaniu jej wypłaty, to wnioskodawczyni była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – który nie niewątpliwie posiada wiedzę w tym zakresie. Zasadnie zatem organ I instancji uznał, że w odniesieniu do strony istnieje negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego – z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W okolicznościach niniejszej sprawy B. D. nie doprowadziła bowiem do zawieszenia prawa do emerytury, a z jej oświadczenia wynika wręcz, że do takiego zawieszenia z uwagi na stan niepewności co do ewentualnego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie dąży.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach B. D. zarzuciła SKO naruszenie prawa procesowego, tj.:

a) art. 77 § 1 w zw. z art. 9 K.p.a. poprzez niezebranie pełnego materiału dowodowego w sprawie, tzn. uznanie że wezwanie strony do zawieszenia przysługującego jej prawa do emerytury wystosowane do niej przez organ I instancji, które nie zawierało zapewnienia strony o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego po zawieszeniu przezeń prawa do emerytury było właściwym wywiązaniem się przez organ I instancji z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, co miało istotny wpływ na wynik postępowania w sprawie, gdyż strona nie mogła w sposób niezagrażający jej interesowi wybrać korzystniejszego dla niej finansowo świadczenia;

b) art. 136 § 1 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której organ I instancji w niewłaściwy sposób wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku informacyjnego, czego skutkiem z kolei było zebranie niepełnego materiału dowodowego w sprawie, co w istotny sposób wpłynęło na rozstrzygnięcie w sprawie, ponieważ strona została pozbawiona przysługującego jej prawa wyboru świadczenia, jakie chce pobierać.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że zgodnie z obecnie dominującą linią orzeczniczą uprawniony do emerytury może wybrać, jakie świadczenie chce pobierać – poprzez złożenie wniosku o zawieszenie wypłaty świadczenia emerytalno-rentowego. Informacja o możliwości zawieszenia prawa do tego świadczenia powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Konieczna jest taka koordynacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej, niezbędnego do życia, świadczenia nawet przez krótki czas. W rezultacie, skarżąca powinna nie tylko mieć możliwość wyboru świadczenia, jakie chce pobierać, ale również powinna zostać poinformowana przez organ o spełnieniu wszystkich pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz o tym, że aktywne pobieranie przezeń świadczenia emerytalno-rentowego jest jedyną przeszkodą stojącą na drodze do uzyskania prawa do wnioskowanego świadczenia. Wezwanie strony do zawieszenia prawa do świadczenia emerytalno-rentowego bez zapewnienia, że prawo to stanowi ostatnią przeszkodę na drodze przyznania jej tego świadczenia nie powinno być, zdaniem skarżącej, uznawane za prawidłowe wywiązanie się z ciążącego administracji obowiązku informacyjnego określonego w art. 9 K.p.a. Skarżąca musi być bowiem pewna wypłaty jedynego swojego źródła utrzymania, aby miała możliwości funkcjonowania. Z wezwania w niniejszej sprawie wynikało, że na przeszkodzie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stała nie tylko pobierana przez stronę emerytura, ale również niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r., a więc przesłanka momentu powstania niepełnosprawności. Strona za słuszne uznała stwierdzenie SKO, że jej pełnomocnik posiada doświadczenie z prowadzenia tego typu spraw i że świadomy jest, że przesłanka z art. 17 ust. 1 lit. b ustawy, uznana za niekonstytucyjną, nie ma wpływu na przedmiotową sprawę. Jednak analogicznie jak w zakresie powyższego zagadnienia pełnomocnik świadomy był, że organ odwoławczy, jak i wojewódzkie sądy administracyjne nie są związane zakresem zaskarżenia decyzji i sprawy w postępowaniu odwoławczym, jak i w postępowaniu sądowoadministracyjnym w I instancji rozpatrywane są w pełnym ich zakresie, zatem niejednokrotnie zdarza się, że mimo przekonania strony, czy jej pełnomocnika, jak i organu I instancji, organ odwoławczy czy wojewódzki sąd administracyjny może odmiennie ocenić materiał dowodowy w sprawie i może dojść do wniosku, że niespełnione zostały jeszcze inne przesłanki przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia. Tym samym nie sposób uznać za właściwe z dominującym poglądem judykatury wezwania do

zawieszenia emerytury, które nie zapewnia wprost o spełnieniu wszystkich przesłanek pozytywnych i niespełnieniu żadnej innej przesłanki negatywnej. Takie działanie organu nie stanowi, zdaniem skarżącej, wypełnienia obowiązku informacyjnego, zatem stwierdzić należy, że organy orzekające w sprawie naruszyły przepisy postępowania, co z kolei miało istotny wpływ na wynik postępowania w sprawie, gdyż zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego można przypuszczać, że gdyby skarżącej wprost udzielona została informacja o spełnieniu wszystkich przesłanek z wyjątkiem przesłanki określonej w art. 17 ust. lit a u.ś.r., to wystąpiłaby ona z wnioskiem o zawieszenie emerytury, co z kolei pozwoliłoby na załatwienie sprawy zgodnie z jej żądaniem. W zakresie naruszenia art. 136 § 1 K.p.a. strona wskazała, że w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego organ odwoławczy mógł wezwać stronę do zawieszenia przysługującego jej prawa do emerytury. W przypadku wywiązania się przez skarżącą z tego obowiązku, możliwe byłoby uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadzie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. – zgodnie z wnioskiem zawartym w złożonym w sprawie odwołaniu. SKO, nie dokonując ww. czynności, dopuściło się naruszenia prawa procesowego, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", z uwagi na złożony w tym zakresie przez stronę w skardze wniosek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego.

Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie została objęta decyzja SKO, utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] z [...] r., odmawiającą przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji z 11.03.2003 r. (k. 3 akt administracyjnych).

Jakkolwiek organ odwoławczy zastosował tryb z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., to zakwestionował stanowisko Prezydenta Miasta [...], który odmowę przyznania żądanego świadczenia uzasadnił tym, że stan niepełnoprawności matki skarżącej datuje się od 69 roku życia. SKO, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. w sprawie K 38/13, wskazał że decyzję z 10.02.2022 r. oparto o niekonstytucyjną normę prawną – czego skarżąca nie kwestionuje, przechodząc od razu do podważania prawidłowości stanowiska organu odwoławczego co do tego, że pomimo wezwania z 15.11.2021 r. strona nie złożyła oświadczenia, z którego będzie wynikać czy nadal pobiera emeryturę. Okolicznością niesporną pozostaje również fakt, że decyzją z 1.02.2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] przyznał B. D. emeryturę od 23.01.2020 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego (k. 2 akt administracyjnych).

Przechodząc do podstawy materialnoprawnej zaskarżonej decyzji należy przytoczyć art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.

Z powołanych przepisów wynika, że aby ustalić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno osoba wymagająca opieki, jak i osoba sprawująca tę opiekę muszą spełnić określone ustawą przesłanki.

Jeśli chodzi o osobę wymagającą opieki, to ustawodawca wymaga, aby osoba ta posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami wymienionymi w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Bezspornym jest – wobec treści ww. orzeczenia lekarza orzecznika ZUS (k. 3, 28 akt administracyjnych), że matka skarżącej – której niepełnosprawność istnieje od 2002 r., to jest od 69 roku życia – spełnia powyższy warunek. W tym kontekście SKO, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014r. w sprawie K 38/13, trafnie stwierdziło, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust 1 lit. b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Mianowicie, w przytoczonym orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Przepis ten stanowi bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Jednak poza osobą wymagającą opieki, także osoba ją sprawująca – w niniejszej sprawie skarżąca – musi spełnić ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest w szczególności "rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Ponadto w przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury – a taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie – ustawa o świadczeniach rodzinnych wprost przewiduje, że osobie tej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.).

Zgodnie jednak z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, które Sąd orzekający w niniejszym składzie w całości podziela (zob. wyroki NSA: z 27.05.2020 r. o sygn. akt I OSK 2375/19, z 18.06.2020 r. o sygn. akt I OSK 254/20 i z 24 sierpnia 2020 r. o sygn. akt I OSK 650/20) osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalne lub rentowe, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291 ze zm.), zwanej dalej "u.e.r.f.u.s." Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Emerytura jest wprawdzie prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury.

W tym kontekście, zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem, na które powołuje się skarżąca, organ powinien umożliwić stronie dokonania wyboru jednego z powyższych świadczeń w toku postępowania administracyjnego – z którego to obowiązku, wbrew zarzutom skargi, wywiązał się Prezydent Miasta [...]. Mianowicie, pismem z 14.12.2021 r. (k. 25 akt administracyjnych) wezwał adwokata wnioskodawczyni do złożenia oświadczenia, z którego będzie wynikać czy B. D. nadal pobiera emeryturę.

W odpowiedzi z 4.01.2022 r. (k. 27 akt administracyjnych) skarżąca oświadczyła, że cyt. "Informacja o możliwości zawieszenia emerytury winna być udzielona stronie tylko wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. (...) Oświadczam, iż gotowa jestem do zawieszenia emerytury, jednak jedynie w przypadku, gdy organy zapewnią szybkie przejście z systemu świadczeń emerytalno - rentowych do systemu świadczeń rodzinnych".

Należy również podkreślić, że w zawiadomieniu z 12.01.2022 r. (k. 35 akt administracyjnych) organ I instancji pouczył stronę, że w terminie 7 dni od jego otrzymania strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek umożliwiających wydanie decyzji zgodnej z żądaniem strony tj. przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na I. K. w okresie od 1.11.2021 r. do bezterminowo. Przytoczono przy tym treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.: "świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego". W podstawie prawnej powyższego zawiadomienia powołano się na art. 79a § 1 K.p.a. – którego realizację, podobnie, jak i art. 9 K.p.a. (zasada informowania stron), wbrew zarzutom skargi o naruszeniu przepisów postępowania, zapewniono w prowadzonym postępowaniu. Jak stanowi bowiem art. 79a § 1 zdanie pierwsze K.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Tymczasem skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – pomimo działań podejmowanych przez organ I instancji – nie przedłożyła decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury. Z tego względu bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostawało uprzednie oświadczenie strony z 4.01.2022 r. co do tego, że nie ma "ustalonego prawa do renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym".

Nie sposób przy tym uznać, że organ czynił przeszkody w uzyskaniu świadczenia korzystniejszego – jako że podejmował wyszczególnione wyżej czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące stronie prawo wyboru świadczenia, przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16.05.2021 r., sygn. akt I OSK 2852/20, dostępny, jak wszystkie powołane orzeczenia na orzeczenia.nsa.gov.pl).). Należy przy tym zgodzić się z Kolegium, że strona wnioskująca o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a uprawniona do emerytury, obowiązana jest do wyboru świadczenia jakie chce pobierać. Nie jest więc możliwe, że stronie w pierwszej kolejności zostanie przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero później zrezygnuje ona z pobierania świadczenia emerytalnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 22.03.2022 r. o sygn. akt II SA/Ke 108/22). Zasadnie więc organ odwoławczy uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy istnieje negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18.08.2020 r. o sygn. akt I OSK 780/20, w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną (art. 27 ust. 5 u.ś.r., art. 95 ust. 1 u.e.r.f.u.s.). Przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy, jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W powołanym wyżej wyroku o sygn. akt I OSK 780/20 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty. Dopiero bowiem, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie – postulowane w odpowiedzi strony na wezwanie organu – płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych - co w okolicznościach niniejszej sprawy, wobec braku uzyskania przez skarżącą decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury. Dopiero od dnia, kiedy wstrzymana zostaje wypłata skarżącej emerytury, możliwe jest przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego – kiedy to spełniony zostanie warunek wynikający z art. 24 ust. 2 u.ś.r. Przyznanie wnioskowanego świadczenia w okresie poprzedzającym tę datę uznaje się za nieuzasadnione (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10.02.2022 r. o sygn. akt VIII SA/Wa 1055/21).

Uwzględniając powyższe stanowisko – w zestawieniu z działaniami podejmowanymi przez organ I instancji (wezwanie z 14.12.2022 r., zawiadomienie z 12.01.2022 r.) – nie mogły odnieść skutku zarzuty skargi o naruszeniu art. 77 § 1 w zw. z art. 9 K.p.a. Nie budzi bowiem wątpliwości Sądu, że w toku prowadzonego przez Prezydenta Miasta [...] postępowania umożliwiono stronie wybór jednego spośród dwóch świadczeń (pielęgnacyjnego lub emerytalnego), wobec czego niezasadny jest również zarzut o braku przeprowadzenia przez SKO uzupełniającego postępowania dowodowego w trybie art. 136 § 1 K.p.a. Odnośnie stanowiska skarżącej o tym, że w skierowanym wezwaniu powinno znaleźć się zapewnienie, że jedynie przysługujące świadczenie emerytalne stanowi ostatnią przeszkodę na drodze przyznania jej tego świadczenia (nie zaś data powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą ma być sprawowana opieka) należy wskazać, że w postępowaniu administracyjnym była reprezentowana przez fachowego pełnomocnika – adwokata, który posiadał wiedzę o skutkach omówionego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. Dla niniejszej sprawy K 38/13 – o czym świadczy treść złożonego odwołania. W treści skargi przyznano wręcz, cyt. "słusznie poniekąd wskazał organ odwoławczy, że pełnomocnik skarżącej posiada doświadczenie z prowadzenia tego typu spraw i że świadomy jest, że przesłanka z art. 17 ust. 1 lit. b ustawy, uznana za niekonstytucyjną, nie ma wpływu na przedmiotową sprawę". W tym kontekście nie mogły odnieść skutku twierdzenia skargi o tym, że organ odwoławczy, jak i wojewódzkie sądy administracyjne rozpatrują sprawę w pełnym jej zakresie i mogą dojść do wniosku, że niespełnione są jeszcze inne przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia. Istotne znaczenie w tym zakresie ma nie tylko ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego (znany zarówno SKO, jak i Sądowi), ale również regulacje art. 139 K.p.a. oraz art. 134 § 2 p.p.s.a., przewidujące zakaz orzekania na niekorzyść strony odwołującej się/skarżącego, poza szczególnymi sytuacjami rażącego naruszenia prawa, rażącego naruszenia interes społeczny lub naruszenia prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu.

Mając na uwadze, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny niniejszej sprawy, a następnie w sposób niewadliwy dokonały jego subsumpcji do ustalonej w u.ś.r. przesłanki wyłączającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (pobieranie przez skarżącą emerytury), brak jest podstaw by przyjąć, że proces decyzyjny stosowania tych regulacji przebiegł nieprawidłowo i zarazem, aby wieńcząca go zaskarżona decyzja była wadliwa.

Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.