Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 346/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 188
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 285/20 w sprawie ze skargi P.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o zwolnieniu częściowym z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę 2. zasądza od P.W. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postepowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 4 listopada 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 285/20, po rozpoznaniu sprawy ze skargi P.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2020r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o zwolnieniu częściowym z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2019 roku, nr [...] oraz zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego P.W. kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Sąd przedstawił następujący przebieg postępowania:

Decyzją z [...] listopada 2019 r. nr [...] Wójt Gminy [...] zwolnił częściowo P.W. z wnoszenia opłaty za pobyt W.W. (ojca) w Domu Pomocy Społecznej (DPS) dla przewlekle somatycznie chorych od dnia [...] października 2019 r. w kwocie 788,77zł miesięcznie.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], na podstawie art. 64 w związku z art. 8, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 59 ust. 1, art. 60, art. 61, art. 62, art. 63, art. 106 ust. 1, 4, 5, 6, art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.), dalej powoływanej w uzasadnieniu jako "u.p.s.", utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Kolegium wyjaśniło, że ostateczną decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu pomocowego z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w sprawie odpłatności P.W. za pobyt ojca – W.W. w DPS w [...] i tym samym zobowiązało P.W. do ponoszenia kosztów pobytu ojca w domu pomocy społecznej w wysokości 1.577,54zł. W dniu [...] października 2019 r. zobowiązany wniósł o zwolnienie z obowiązku wnoszenia opłat za pobyt ojca w DPS. W uzasadnieniu wniosku P.W. wskazał na fakt prowadzenia samotnie gospodarstwa domowego w wynajmowanym mieszkaniu, na utrzymanie którego ponosi wydatki w postaci czynszu w kwocie 650 zł miesięcznie, kosztu opału 2000 zł rocznie, energii elektrycznej oraz gazu w wysokości 250 zł miesięcznie. W maju 2019 r. zmarła matka P.W., która wspólnie z nim zamieszkiwała i współuczestniczyła w kosztach utrzymania mieszkania. Z uwagi na te okoliczności nie jest on w stanie ponosić ustalonych kosztów pobytu ojca w DPS bez uszczerbku dla swojego utrzymania. Konieczność uiszczenia łącznej opłaty za okres poprzedzający wydanie decyzji o odpłatności stanowiłaby dla P.W. znaczną uciążliwość, ze względu na brak zgromadzonych środków pieniężnych. Ponadto strona podniosła kwestię stosunków między nim a ojcem, które miały charakter wyłącznie formalny. Ojciec opuścił rodzinę i nie interesował się wychowaniem syna. Nie był pozbawiony władzy rodzicielskiej, jednakże nigdy jej nie wykonywał, nadto był dłużnikiem alimentacyjnym.

W wyniku przeprowadzonego w dniu [...] października 2019 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego, organ ustalił, że P.W. jest kawalerem, nie posiada dzieci, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z jednego wynagrodzenia, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności i nie zgłasza problemów zdrowotnych. W dniu [...] maja 2019 r. zmarła matka P.W. W zaświadczeniu o zarobkach z dnia [...] lipca 2019r. za okres styczeń – lipiec 2019 r. wykazano średnie wynagrodzenie netto na kwotę 3.456,86zł, przy czym ma ono charakter zmienny w każdym miesiącu. We wniosku z dnia [...] września 2019r. o zwolnienie z ponoszenia odpłatności strona podała kwotę miesięcznych dochodów w wysokości około 3.400,00zł. Z kolei z zaświadczenia o zarobkach z dnia [...] października 2019 r. wynika, że było ono we wrześniu 2019 r. niższe i wynosiło 1.974,06zł miesięcznie; brak jest potrąceń komorniczych.

Organ stwierdził, że podnoszona przez P.W. kwestia nieprawidłowych relacji z ojcem w przeszłości nie jest przesłanką uzasadniającą zwolnienie z odpłatności. W przypadku wnioskodawcy wystąpiły jednakże przesłanki z art. 64 pkt 2 i 3 u.p.s., tj. śmierć członka rodziny i utrzymywanie się z jednego wynagrodzenia. Kolegium wskazało, że mając na uwadze śmierć matki P.W. i niższe we wrześniu 2019 r. wynagrodzenie w kwocie 1.974,06zł, w stosunku do stałych miesięcznych wydatków tj.: czynszu 650zł., energii elektrycznej 200zł, gazu 30zł oraz opału 150zł, które wynoszą łącznie 1.030,00zł. organ I instancji uznał, iż ustalona kwota odpłatności była zbyt wysoka w sytuacji dochodowej strony. Wobec tego organ pomocowy zwolnił P.W. częściowo z odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej z kwoty 1.577,54zł do kwoty 788,77zł za okres od [...] października 2019 r. Zdaniem organu zmniejszona od [...] października 2019r. kwota odpłatności w wysokości 788,77zł jest w sytuacji dochodowej strony możliwa do zapłacenia, nawet po pomniejszeniu aktualnego dochodu o stałe wydatki miesięczne (1.974,06zł - 1.030,00zł = 944,06zł). Kwota odpłatności za okres od [...] października 2018 r. do [...] września 2019 r. pozostaje bez zmian i wynosi 1.577,54 zł. Zdaniem Kolegium całkowite zwolnienie strony z odpłatności godziłoby w ideę i cele pomocy społecznej oraz byłoby sprzeczne z zasadą pomocniczości i adekwatności. Przerzucałoby bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł P.W.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wskazał, że materialnoprawną podstawę zakwestionowanej decyzji stanowił art. 64 u.p.s., zgodnie z którym osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu.

Zdaniem Sądu I instancji z treści zacytowanego przepisu wynika, że decyzja w przedmiocie całkowitego lub częściowego zwolnienia z opłaty za pobyt w DPS ma charakter uznaniowy. W przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, organ dokonuje oceny tych okoliczności zgodnie z wymaganiami art. 7 K.p.a., tzn. mając na względzie nie tylko słuszny interes osoby wnioskującej o zwolnienie, ale także interes społeczny. Fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu z odpłatności zależna jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat. Sąd I instancji zgodził się ze stanowiskiem Kolegium, że okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, majątkowej czy wzajemnej relacji skarżącego z ojcem nie mogą mieć znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty przez zobowiązanego. Natomiast, w ocenie Sądu, mogą stanowić podstawę decyzji o zwolnieniu z ponoszenia w całości lub w części opłaty za pobyt w DPS na podstawie art. 64 u.p.s.

Sąd wskazał, że użyty w art. 64 u.p.s. zwrot "w szczególności" oznacza, że określona w tym przepisie lista przesłanek uzasadniających zwolnienie z ponoszenia ustalonej opłaty jest przykładowa. W tej sytuacji również inne usprawiedliwione okoliczności, a za takie można uznać powoływane przez skarżącego nieprawidłowe relacje z ojcem, mogą spowodować uwzględnienie wniosku o zwolnienie od obowiązku ponoszenia opłaty. Organy administracji publicznej nie wzięły jednak tych okoliczności pod uwagę, co wskazuje na naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.

W ocenie Sądu I instancji nieprawidłowo organy te wyciągnęły wnioski z poczynionych ustaleń w zakresie sytuacji materialnej skarżącego i jego możliwości finansowych. Sytuacja dochodowa skarżącego jest zmienna. Oceniając kondycję materialną skarżącego organy wzięły pod uwagę jego niższe wynagrodzenie, które we wrześniu 2019 r. wynosiło 1.974,06zł. Od tej kwoty odliczyły stałe miesięczne wydatki takie jak: czynsz – 650zł, energia elektryczna – 200zł, gaz – 30zł, opał – 150zł, które łącznie wyniosły 1.030zł. Na podstawie tych wyliczeń doszły jednak do błędnego wniosku, że pozostała z wynagrodzenia kwota 944,06zł wystarczy na pokrycie zmniejszonej odpłatności za pobyt ojca skarżącego w DPS w wysokości 788,77zł i na bieżące utrzymanie. W tym zakresie Sąd podzielił wnioski strony, że kwota jaka pozostałaby skarżącemu po dokonaniu odpłatności za pobyt ojca w DPS to około 155zł i z pewnością nie wystarczyłaby na pokrycie pozostałych kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego (wyżywienia, zakupu odzieży, środków higieny osobistej, środków czystości itp.).

Sąd I instancji podkreślił, że w sprawach, kończących się wydaniem decyzji uznaniowej, a tak niewątpliwie jest w przypadku regulacji z art. 64 u.p.s., wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o powołany przepis winno zawsze być poprzedzone dokładnym wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji rodzinnej i dochodowej wnioskodawcy, w szczególności zaś przesłanek wymienionych w tym przepisie oraz ich analizą z zachowaniem wymogów przewidzianych w procedurze administracyjnej. Organ powinien zatem szczegółowo rozważyć kwestię istnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania, co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 K.p.a.). W warunkach niniejszej sprawy Kolegium odstąpiło od przeprowadzenia tak opisanego postępowania, bowiem nie oceniło w sposób pełny sytuacji materialnej skarżącego, a dodatkowo zupełnie nie zainteresowało się argumentami skarżącego związanymi z nieprawidłowymi relacjami z ojcem, które również powinny zostać poddane analizie z punktu widzenia możliwości zwolnienia z opłaty za pobyt ojca w DPS.

Analiza akt sprawy, w ocenie Sądu I instancji, dała podstawy do stwierdzenia, że organy administracji odstąpiły od przeprowadzenia postępowania w sposób uwzględniający treść art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...].

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego:

a) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002rroku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 roku poz. 2167 z późniejszymi zmianami) przez niewłaściwe zastosowanie, gdyż dokonano oceny dowolnej, która to nie przystaje do stanu prawnego i zebranego materiału dowodowego.

b) art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 1876) poprzez błędną wykładnię polegającą na wyjściu poza granice uznania administracyjnego organów administracji I i II instancji, co w konsekwencji doprowadziło do uchylenia zaskarżonych decyzji,

c) art. 64 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity DZ. U. z 2020 r., poz. 1876) poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że organy administracji powinny podejmować czynności mające na celu wyjaśnienie sytuacji rodzinnej i dochodowej wnioskodawcy pomimo, iż na obowiązek odpłatności nie ma wpływu osobisty stosunek osoby potencjalnie zobowiązanej względem mieszkańca DPS,

d) art. 64 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity DZ. U. z 2020 r., poz. 1876) poprzez błędną wykładnię, tj. przy pominięciu zakresu art. 64a ww. ustawy, który to przepis jako jedyny odwołuje się do ewentualnych relacji rodzinnej pomiędzy osobą potencjalnie zobowiązaną do uiszczenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, a jego mieszkańcem.

Skarżące kasacyjnie Kolegium zarzuciło również naruszenie przepisów postępowania:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 roku poz. 2325 z późniejszymi zmianami) przez błędne przyjęcie, że miało miejsce naruszenie norm prawa materialnego.

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 roku poz. 2325 z późniejszymi zmianami) w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późniejszymi zmianami) przez błędne przyjęcie, że normy te zostały naruszone w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji ostatecznej, bowiem materiał dowodowy jest pełny i zebrany w sposób prawidłowy, jak i dokonano jego prawidłowej oceny, co znalazło swój wyraz w uzasadnieniach podjętych decyzji, a istota sprawy sprowadza się do wykładni przepisów materialnych.

c) art. 141 § 4 w związku z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 roku poz. 2325 z późniejszymi zmianami) przez niepełne przedstawienie stanu sprawy, niespójność wskazań i oceny prawnej, brak oceny zebranego materiału dowodowego oraz brak wykazania że uchybienia miały wpływ na wynik rozstrzygnięcia, brak konkretnych wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania, a w szczególności w odniesieniu do stanu prawnego,

Skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi oraz o orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego. Wniesiono również o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym wobec zrzeczenia się prawa do rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 182 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie przesłanki te zaistniały.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Skarga jest zasadna.

Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a, jednak podniesiony w niej zarzut naruszenia przepisów postępowania stanowi pochodną zarzutu naruszenia prawa materialnego, stąd ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego determinowała ocenę zarzutu procesowego.

Skarżący kasacyjnie organ podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego, to jest art. 64 i 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię. Zgodnie z tym przepisem, osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli zaistnieją okoliczności wyliczone w tymże przepisie.

Skarżący kasacyjnie twierdził, że art. 64 ustawy o pomocy społecznej nie obejmuje swoim zakresem sytuacji odnoszących się do relacji osobistych pomiędzy osobą zobowiązaną do uiszczania opłaty a osobą przebywającą w DPS. Z tych przyczyn wskazał, że Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni powyższego przepisu wskazując, iż jedną z podstaw zwolnienia z opłaty mogą być relacje osobiste pomiędzy członkami rodziny.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela powyższe stanowisko.

Sąd I instancji stwierdził, że wybór sposobu załatwienia sprawy decyzją o charakterze uznania administracyjnego należy do organu, jednak nie może oznaczać dowolności wydanego w wyniku rozpatrzenia sprawy rozstrzygnięcia. Kontrola sądowa polega na tym, by sprawdzić czy wydanie takiej decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej i czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne przyznające organowi dyskrecjonalne uprawnienie w ramach rozstrzygnięcia sprawy. Pogląd wyrażony przez Sąd I instancji jest trafny i pozostaje w zgodności z utrwaloną wykładnią dokonywaną w orzecznictwie.

Uznanie administracyjne pozwala organowi na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe, a kontrola sądu dotyczy nie tyle samej treści podjętego przez organ rozstrzygnięcia (stanowiłoby to bowiem ingerencję w powierzony organowi luz decyzyjny), co prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności kontrola sądowa polega na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym prowadzącym do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 k.p.a. Prowadzone w takich warunkach postępowanie dowodowe nie jest jednakże nieograniczone i musi mieścić się w granicach wyznaczonych przepisami prawa materialnego.

Z prostej analizy przesłanek określonych w art. 64 ustawy wynika, że wiążą się one z sytuacją materialną zobowiązanego. Żadna z nich nie odnosi się do stosunków rodzinnych pomiędzy zobowiązanym i członkiem rodziny przebywającym w domu pomocy społecznej. Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku nie wskazał z jakich przyczyn nieprawidłowe relacje pomiędzy skarżącym a jego ojcem wpływałyby na możliwość uiszczenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Argumentacja, że katalog przesłanek określonych w art. 64 ustawy jest niepełny i ustawodawca dopuszcza również inne powody zwolnienia z opłaty nie uzasadniają stanowiska, że przesłanki te można określać dowolnie, w oderwaniu od istoty przesłanek zdefiniowanych przez ustawodawcę. Przyjęcie innej niż określone w przepisie przesłanki zwolnienia z opłaty jest oczywiście możliwe. Wymagałoby to jednak analizy na ile przyjęcie dodatkowych okoliczności, w tym osobistych, oddziałuje na sytuację materialną osoby zobowiązanej.

Przyjęcie przesłanki złych relacji osobistych jako jednej z podstaw zwolnienia z części opłaty nie jest również przekonywujące w kontekście treści i znaczenia przepisu art. 64 a ustawy. Przepis ten wprost stanowi, na jakich zasadach i w jakich okolicznościach zwalnia się osobę zobowiązaną z opłaty z przyczyn osobistych, niewiążących z sytuacją materialną zobowiązanego. Wskazuje jednocześnie, że ustawodawca dostrzega konieczność uwzględnienia przy nakładaniu obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej relacji pomiędzy jego pensjonariuszem a osobą zobowiązaną. Należy jednak zwrócić uwagę, że każdorazowo podstawą do wydania decyzji o zwolnieniu jest przedstawienie orzeczenia wydanego przez sąd powszechny (prawomocnego wyroku skazującego za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica, orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu, wyroku oddalającego powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu).

Trafnie również wywodzi skarżący kasacyjnie, że organy rozważyły istotne (w tym podnoszone przez skarżącego w toku postępowania) okoliczności związane z jego sytuacją majątkową, osobistą i zdrowotną. Wbrew stanowisku Sądu I instancji organy dokonały szczegółowych ustaleń dotyczących sytuacji majątkowej i osobistej osoby zobowiązanej. Dowodzi tego uwzględnienie jego wniosku, mającego oparcie w art. 64 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i znaczne zmniejszenie ponoszonej dotychczas opłaty. Organy ustaliły również wysokość otrzymywanego wynagrodzenia w dłuższym okresie i na tej podstawie ustaliły możliwości ponoszenia zmniejszonej opłaty przez zobowiązanego. Nadużyciem ze strony Sądu jest odniesienie się do najniższego wynagrodzenia miesięcznego uzyskanego przez zobowiązanego i na tej podstawie sformułowanie zarzutu o naruszeniu przez organy art. 7 i 77 K.p.a. Zwłaszcza, że jak wynika z ustaleń organów, niższe wynagrodzenie było jednorazowe, a w pozostałym okresie jego dochody były znacznie wyższe.

Trafnie zarzucono w skardze kasacyjnej naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. Przepis ten wskazuje wymogi, jakim winno odpowiadać uzasadnienie wyroku. Uzasadnienie powinno pozwolić na prześledzenie toku rozumowania sądu, które doprowadziło go do sformułowania oceny o zasadności bądź bezzasadności skargi. Sąd nie może więc ograniczyć się do ogólnikowych stwierdzeń. Winien wyjaśnić stronie, dlaczego w świetle przepisów prawa jej stanowisko jest prawidłowe bądź nieprawidłowe.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił jak powinien być rozumiany przepis art. 64 ustawy o pomocy społecznej, w szczególności nie uzasadnił na jakiej podstawie uznał przesłankę stosunków osobistych pomiędzy zobowiązanym a jego ojcem jako jedną z przesłanek wymienionych w art. 64 ustawy. Nie wskazał przy tym w jaki sposób relacje te miałby oceniać organ i jak ta ocena miałaby się przełożyć na ewentualne zwolnienie częściowe lub całkowite z opłaty.

Powyższe powoduje, że uzasadnienie Sądu pierwszej instancji jest niejasne. i nie spełnia wymagań określonych w art. 141 § 4 P.p.s.a.

Zgodnie z art. 188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Sprawę należy przy tym uznać za dostatecznie wyjaśnioną, gdy jest ona wyjaśniona w stopniu, w jakim, uwzględniając charakter postępowania odwoławczego przed NSA, sąd ten może prawomocnie zweryfikować dokonaną przez wojewódzki sąd administracyjny kontrolę legalności zaskarżonego aktu. Taki stan wyjaśnienia sprawy ma miejsce w niniejszym przypadku. Naczelny Sąd Administracyjny uznał bowiem, że stan prawny i faktyczny sprawy został dostatecznie wyjaśniony i nie pozostawia wątpliwości. Ponadto - w świetle ocen i rozważań poczynionych wyżej przez Naczelny Sąd Administracyjny - organ administracji prawidłowo zebrał, rozpatrzyły i oceniły zgromadzony materiał dowodowy.

Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga jest niezasadna.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, a następnie rozpoznał skargę, uznając że podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.