Postanowienie WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 428/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2017-05-24 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec, kwiecień, maj, lipiec, wrzesień i grudzień 2011 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy


UZASADNIENIE

Skarżąca wniosła na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi.

W uzasadnieniu wniosku, skarżąca wskazała, że dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz wykonywanie umowy zlecenie stanowią jedyne źródło utrzymania rodziny. Wnioskodawczyni oświadczyła, że w 2015r. doszło do rozwiązania jej małżeństwa z M. K.. Na mocy wyroku i porozumienia wychowawczego władza rodzicielska została powierzona obojgu rodzicom, natomiast miejsce pobytu dzieci jest przy matce. Ojciec zobowiązany do płacenia, co miesiąc alimentów w kwocie [...]zł na każde dziecko nie wywiązuje się z tego obowiązku. Skarżąca wraz z dziećmi zamieszkuje w mieszkaniu należącym do jej rodziców. Wnioskodawczyni wskazała również, że posiada zobowiązanie w postaci pożyczki gotówkowej na poczet, której spłaca co miesięcznie ratę w wysokości ok. [...] zł. Dalej skarżąca wskazała, że choć jest współwłaścicielką kilkunastu nieruchomości to z uwagi na fakt, że wierzyciel – Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. dokonał zabezpieczenia należności poprzez wpis hipotek przymusowych zbycie przedmiotowych nieruchomości jest praktycznie niemożliwe, tym bardziej, że skarżąca jest współwłaścicielką tych nieruchomości i może sprzedać jedynie swoją cześć udziału – co w świetle zasad doświadczenia życiowego zmniejsza szanse zbycia udziału w nieruchomości praktycznie do zera. Skarżąca wskazała, że nie otrzymuje zysków z tytułu udziałów w Horo sp. z o.o., a udziały zostały zajęte przez wierzyciela Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T.. Końcowo skarżąca stwierdziła, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącej i jej rodziny.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką małoletnich dzieci, którego miesięczny dochód wynosi [...]. Skarżąca oświadczyła, że posiada nieruchomości gruntowe [...] ha, w tym grunty orne, lasy, rola, nieużytek, łąka. Wnioskodawczyni posiada [...] udziałów w łącznej wysokości [...] zł w spółce [...] sp. z o.o. z siedzibą w T.. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada wierzytelności. Wnioskodawczyni wskazała, że posiada samochód [...] zajęty przez wierzyciela Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T..

W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżąca wskazała: kredytu w Banku [...] [...] zł; opłaty mieszkaniowe [...] zł; opłaty eksploatacyjne (prąd) [...] zł; Internet [...] zł; szkoła (komitet) [...] zł; obiady dla dzieci w szkole [...] zł; zajęcia dodatkowe dzieci (piłka nożna, tańce, szachy) [...] zł.; spłata należności do wierzyciela [...] zł; koszty wyżywienia siebie i dzieci, odzież, przybory szkolne, materiały dydaktyczne, paliwo, abonament telefoniczny ok. [...] zł.

W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżąca przedłożyła: zeznania podatkowe za, 2015 z którego wynika, że za powyższy okres uzyskała dochód w kwocie [...]; PITY-11 za 2016r., z których wynika, że za powyższy okres uzyskała dochód w łącznej kwocie [...]zł; zawiadomienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego o zaliczeniu nadpłaty na poczet zaległości podatkowych; zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego; wydruki dotyczące rachunków bankowych w banku [...] i [...] S.A. zaświadczenie o wysokości otrzymywanego wynagrodzenia; decyzję o przyznaniu dodatku specjalnego; potwierdzenia przelewów; faktury za badania laboratoryjne, faktury i rachunki za przybory szkolne oraz artykuły spożywcze; faktury za zajęcia dodatkowe dzieci; potwierdzenia wpłat na rzecz Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T.; postanowienie o zwolnieniu z egzekucji na okres [...] miesięcy wynagrodzenia za pracę oraz umowy zlecenia; zawiadomienie o zajęciu środka transportu; zawiadomienia o wstrzymaniu realizacji zajęcia wierzytelności; zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego; zawiadomienia o zmianie wysokości zajęcia; zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę; tytuły wykonawcze; zarządzenie zabezpieczenia; wyrok rozwiązujący małżeństwo skarżącej oraz porozumienie wychowawcze.

Ponadto skarżąca oświadczyła, że: jedyną formą pomocy jaką otrzymuje jest świadczenie wychowawcze R.500+ w wysokości [...] zł miesięcznie; wraz z dziećmi na podstawie umowy bezpłatnego użyczenia zamieszkuje w lokalu stanowiącym własność jej rodziców; nie posiada wraz dziećmi żadnych oszczędności; źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę oraz okazyjnie dochody z tytułu umowy zlecenia; okazyjnie otrzymuje wsparcie rzeczowe od rodziców; działalność gospodarcza którą prowadziła skarżąca została zawieszona w grudniu 2015r.; posiada zobowiązanie kredytowe w Banku [...] w ramach którego miesięczna rata spłaty wynosi [...] zł; były mąż nie reguluje swoich zobowiązań alimentacyjnych.

Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016r. poz. 718) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżąca, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony.

W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, Referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy.

Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo).

W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącej złożone na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz osób pozostających ze stroną we wspólnym gospodarstwie domowym.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi [...] zł. Ponadto orzekającemu znany jest fakt, że w sprawach I SA/Bd 442/17 oraz I SA/Bd 428/17 skarżąca również jest zobligowana do uiszczenia wpisu w kwotach [...]zł oraz [...] zł. Zatem od 3 zainicjowanych postępowań łączny wpis wynosi [...] zł.

Rozpoznając przedmiotowy wniosek wskazać należy, że skarżąca posiada stałe źródło dochodu, który jak wynika z przedłożonych zaświadczeń za miesiące od grudnia 2016r. do marca 2017r. wyniósł łącznie [...] zł. Zatem średni miesięczny dochód skarżącej za ww. cztery miesiące z tytułu umowy o pracę wyniósł [...] zł. Ponadto jak podano na urzędowym formularzu oprócz dochodu z wynagrodzenia za pracę skarżąca otrzymuje również wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia w wysokości [...] zł miesięcznie (rubryka 10 formularza). Zdaniem orzekającego skarżąca mogła poczynić oszczędności celem zabezpieczenia środków na pokrycie kosztów postępowania, które na obecnym etapie sprowadzają się do uiszczenia wpisów. Tym bardziej, że w miesiącu lutym skarżąca otrzymała dodatkowe roczne wynagrodzenie, a zatem nic nie stało na przeszkodzie, aby kwota ta została przeznaczona na pokrycie kosztów sądowych. Osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna wcześniej poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznego do swojego utrzymania. Dopiero gdyby okazało się, że zgromadzenie w ten sposób jakiejkolwiek kwoty nie jest możliwe albo oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia [...] września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623; postanowienie NSA z dnia [...] marca 2012r., sygn. akt I FZ 10/12).

Skarżąca podnosi, że z jej majątku prowadzone jest postępowanie egzekucyjne i na powyższą okoliczność przedłożyła stosowne dokumenty. Odnosząc się do powyższej okoliczności wskazać należy, że okoliczność prowadzenia egzekucji m.in. z rachunków bankowych skarżącej sama w sobie nie przesądza o niemożności poniesienia przez nią kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 8 § 1 pkt 7 ustawy z dnia [...] czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie podlegają egzekucji administracyjnej wkłady oszczędnościowe złożone w bankach na zasadach i w wysokości określonej przepisami ustawy z dnia [...] sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe. Przepis art. 54 ust. 1 ustawy Prawo bankowe stanowi zaś, że środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego do wysokości trzykrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, bez wypłat nagród z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za okres bezpośrednio poprzedzający dzień wystawienia tytułu wykonawczego. W świetle art. 9 § 1 u.p.e.a. wynagrodzenie ze stosunku pracy podlega egzekucji w zakresie określonym w przepisach Kodeksu pracy. Stosownie zaś do art. 871 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1502), wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych – przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne. Powyższe uwagi są o tyle istotne, że skarżąca przedłożyła dokumenty, z których wynika, jakie posiada saldo na rachunku bankowym w Banku [...] oraz Banku [...], a także potwierdzenia dokonywania przelewów. Jednakże w pkt 2 wezwania wysłanego do pełnomocnika strony skarżącej jednoznacznie wskazano, że należy przedłożyć wyciągi i wykazy z wszystkich posiadanych rachunków bankowych w tym lokat za okres ostatnich trzech miesięcy. Wyciągi miały obrazować wszelkie operacje dokonywane na rachunku w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Dotyczyło to zarówno transakcji obciążeniowych na rachunku (czyli wydatków, środków, które wypływają z tych kont), jak również i transakcji uznaniowych (czyli wpływów na te rachunki bankowe). Skarżąca jednak nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych a jedynie saldo i potwierdzenia przelewów. Jest to w rzeczywistości bardzo istotny brak wniosku o prawo pomocy. Wśród dokumentów potwierdzających argumentację wnioskodawcy zwłaszcza wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o jego rzeczywistej sytuacji finansowej (por. NSA w postanowieniu z dnia [...] sierpnia 2011 r., I FZ 249/11, LEX nr 896209). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia [...] kwietnia 2008r., sygn. akt: II OZ 322/08 i z dnia [...] czerwca 2008r. sygn. akt I GZ 147/08 warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Uchylając się od przedstawienia wszystkich dokumentów, o które wzywał referendarz sądowy wskazujących na swoją trudną sytuację skarżący powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy – podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia [...] czerwca 2008 r. sygn. akt. I FZ 236/08.

Ponadto wskazać należy, że zarówno dochód z wynagrodzenia za pracę i z tytułu umowy zlecenia jest zwolniony spod egzekucji, albowiem organ dokonał zabezpieczenia na majątku nieruchomym skarżącej.

Skarżąca wskazała również, że choć jest współwłaścicielką kilkunastu nieruchomości to z uwagi na fakt, że wierzyciel – Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. dokonał zabezpieczenia dochodowych należności poprzez wpis hipotek przymusowych zbycie przedmiotowych nieruchomości jest praktycznie niemożliwe, tym bardziej, że skarżąca jest współwłaścicielką tych nieruchomości i może sprzedać jedynie swoją cześć udziału – co w świetle zasad doświadczenia życiowego zmniejsza szanse zbycia udziału w nieruchomości praktycznie do zera. Odnosząc się do powyższych twierdzeń wskazać należy, że jak wynika z przedłożonych dokumentów na nieruchomościach których współwłaścicielką jest skarżąca organ dokonał zabezpieczenia zaległych zobowiązań podatkowych, jednakże na nieruchomości dla której prowadzona jest księga wieczysta o nr [...] brak jest zabezpieczenia. Przedmiotowa nieruchomość stanowi współwłasność skarżącej oraz jej byłego męża który również wywiódł skargi do Sądu Administracyjnego i jest zobligowany do uiszczenia wpisów sądowych od zainicjowanych postępowań. Zatem ww. nieruchomość mogłaby stanowić zabezpieczenie pożyczki hipotecznej. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia [...] lipca 2013r., sygn. akt II FZ 565/13; z dnia [...] maja 2013r., sygn. akt II OZ 406/13).

Ponadto skarżąca wskazała, że posiada 40 udziałów w [...] sp. z o.o. o wartości [...] zł które zostały zajęte przez wierzyciela. Jak wynika z Krajowego Rejestru Sądowego stan na dzień [...] maja 2017r. skarżąca posiada również [...] udziałów w sp z o.o. "[...]".

Odnosząc się do okoliczności spłaty pożyczki wskazać należy, że ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych zobowiązań nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z [...] czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13). Dlatego też nie znajduje uzasadnienia, aby wnioskodawczyni spłacała inne ciążące na niej zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądała, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za nią Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą.

Wskazać również należy, że skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Istotny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą, bez względu na moment dokonania tego wyboru, w wyżej wskazanym zakresie, tj. jak podaje skarżąca braku środków pieniężnych na opłacenie m. in. wpisu sądowego od skargi.

Końcowo zaakcentować również należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego z jakichkolwiek źródeł. Skarżący do takich osób nie należy.

W tym stanie rzeczy wniosek należało ocenić jako nieuzasadniony.

Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.