Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 743/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6148 Działalność badawczo-rozwojowa
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: Art. 145  par. 1  pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: Art. 45  ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: Art. 33
journal: Dz.U. 2010 nr 96 poz 617
law: Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Nauki

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Protokolant: Starszy sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Komisji Odwoławczej Rady Narodowego Centrum Nauki w Krakowie nr KR.0004.1.175.2021 w przedmiocie odmowy przyznania środków finansowych na realizację projektu badawczego I. stwierdza nieważność decyzji Komisji Odwoławczej Rady Narodowego Centrum Nauki w Krakowie nr KR.0004.1.175.2021; II. zasądza od Komisji Odwoławczej Rady Narodowego Centrum Nauki w Krakowie na rzecz skarżącej M. S. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Komisja Odwoławcza Rady Narodowego Centrum Nauki (dalej: "Komisja Odwoławcza NCN") decyzją (bez wskazania daty dziennej) nr KR.0004.1.175.2021, nr DEC-2021/42/E/HS5/00116/1 na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. z Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.") oraz art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 roku o Narodowym Centrum Nauki (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1384, dalej: "ustawa o NCN") po rozpatrzeniu odwołania M. S. (dalej: "skarżąca") utrzymała w mocy decyzję Dyrektora Narodowego Centrum Nauki (dalej: "NCN") z dnia 16 grudnia 2021 r. nr DEC-2021/42/E/HS5/00116 w sprawie odmowy przyznania środków finansowych na realizację projektu badawczego pt. "[...]".

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 13 września 2021 r. skarżąca w ramach konkursu SONATA BIS wystąpiła do Narodowego Centrum Nauki z wnioskiem o finansowanie projektu badawczego.

Dyrektor Narodowego Centrum Nauki po przeprowadzeniu postępowania konkursowego wydał w dniu 16 grudnia 2021 r. decyzję nr DEC-2021/42/E/HS5/00116, którą odmówił przyznania środków na finansowanie projektu badawczego pt. "[...]".

Od powyższej decyzji odwołanie do Komisji Odwoławczej Rady NCN wniosła skarżąca. Zarzuciła organowi naruszenie procedury konkursowej.

Opisaną we wstępie decyzją Komisja Odwoławcza Rady Narodowego Centrum Nauki utrzymała w mocy decyzję Dyrektora NCN.

W uzasadnieniu organ streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W motywach rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że wniosek na pierwszym etapie oceny merytorycznej został oceniony przez dwóch ekspertów, a ich oceny stanowiły podstawę do dyskusji nad oceną wniosku przez Zespół Ekspertów. Komisja Odwoławcza dokonała analizy opinii ekspertów oraz oceny końcowej wniosku pod kątem spełnienia kryteriów określonych w art. 30 ust. 1 ustawy o NCN. W ocenie Komisji eksperci dokonali oceny wniosku w kryteriach określonych w ustawie, przyznając pomocnicze oceny punktowe oraz uzasadniając swoje stanowisko w tym zakresie. Dokonana przez Zespół Ekspertów ocena dała wynik wiarygodny, jednak słabszy niż uzyskały inne wnioski złożone do konkursu. Tym samym omawiany wniosek nie mógł zostać zakwalifikowany do finansowania, a w uzasadnieniu oceny końcowej konkretnie i wyczerpująco omówiono słabe strony wniosku ustalone przez pryzmat ustawowych kryteriów oceny.

Podkreślono, że ustawa przyznała prawo do oceny i kwalifikacji projektów Zespołom Ekspertów, a stanowisko to jest wiążące dla Dyrektora NCN.

Następnie Komisja Odwoławcza NCN szczegółowo odniosła się do zarzutów odwołania.

W motywach rozstrzygnięcia wskazano m.in., że przytoczone przez Stronę informacje zawarte w sekcji "Opis korzyści wynikających ze współpracy międzynarodowej" wskazują, że współpraca będzie nawiązana z węgierskim uniwersytetem oraz, że w projekt będzie zaangażowanych dwóch wykonawców. Jednakże przedstawione tam dane odnoszą się do udziału w badaniach naukowca z [...], a brak jest informacji na temat pochodzenia i umiejętności lingwistycznych drugiego z wykonawców. Jak wskazuje przykład wykonawcy z [...], informacje te mogły by zostać wpisane do wniosku. Również informacje zawarte w skróconym opisie projektu badawczego są sformułowane ogólnie, mało precyzyjnie i nie odnoszą się wprost do kompetencji wykonawców projektu. Zdaniem Komisji Odwoławczej Zespół Ekspertów w granicach swobody oceny merytorycznej wniosku, mógł zatem uznać informacje te za niewystarczające dla zagwarantowania prawidłowej realizacji zaplanowanych badań.

Odnosząc się do zarzutu, że w ocenie kwalifikacji i osiągnięć naukowych kierownika projektu nie uwzględniono etapu kariery naukowej i różnego rodzaju efektów naukowych, czego dowodem ma być opinia Eksperta nr 1, Komisja Odwoławcza NCN stwierdziła, że Ekspert nr 1 przyznał w tym kryterium pomocniczą ocenę punktową 3 pkt. tj. "Dorobek naukowy i osiągnięcia badawcze są dobre, ale mają ograniczoną międzynarodową rozpoznawalność ze względu na jakość i wkład w naukę, dorobek publikacyjny i pozostałą aktywność naukową. Kierownik projektu jest rozpoznawalny na arenie międzynarodowej w dziedzinie/ach w ograniczonym zakresie.". Zdaniem Komisji Odwoławczej przywołana opinia mieści się w granicach swobody oceny merytorycznej wniosku i nie nosi znamion braku rzetelności lub błędnego zastosowania kryteriów oceny. Fakt, że ekspert wskazał, że we wniosku zaprezentowano tylko sześć wybranych publikacji zamiast dziesięciu, które umożliwia formularz wniosku, nie może być uznane za naruszenie procedury konkursowej, gdyż prawidłowo ustalił on stan faktyczny odnosząc się do liczby i charakteru publikacji naukowych. W ramach swoich kompetencji merytorycznych i na podstawie doświadczenia badawczego dokonał również oceny jakości tekstów naukowych i miejsca ich publikacji. Zdaniem Komisji ocena ta została dokonana w kontekście międzynarodowym i zgodnie z kulturą publikacyjną zgodną ze specyfiką danej dziedziny i w pełni koresponduje z przyznaną przez niego pomocniczą oceną punktową, a kwestia tego czy dane czasopismo istotnie jest najlepsze na świecie w danej dziedzinie mieści się w zakresie oceny merytorycznej.

Komisja Odwoławcza wskazała również, że Zespół Ekspertów po dyskusji dotyczącej oceny kryterium "Kwalifikacje i osiągnięcia naukowe kierownika projektu", uzgodnił średnią z pomocniczych ocen punktowych przyznanych przez ekspertów. Zdaniem Komisji Odwoławczej uzgodnienie średniej oceny nie jest sprzeczne z żadnym z przepisów dokumentacji konkursowej.

Odnosząc się natomiast do zarzutu zaniżenia przez Zespół Ekspertów oceny osiągnięć naukowych Kierownika projektu w stosunku do poprzedniego konkursu, Komisja Odwoławcza stoi na stanowisku, że ocena omawianego wniosku, jak i poprzedniego wniosku, stanowią dwa, odrębne i niezależne wobec siebie postępowania konkursowe. Co ważniejsze, w kolejnych edycjach Zespoły Ekspertów pracują w różnych składach, oceniając inne wnioski na podstawie niezależnie sporządzonych indywidualnych opinii ekspertów i recenzentów, a zgodnie z § 33 pkt 4 Regulaminu, podstawą decyzji Zespołu Ekspertów o ocenie końcowej wniosku jest jego analiza i przeprowadzenie dyskusji nad zasadnością finansowania wniosku, na tle innych wniosków ocenianych w konkursie. Mając na względzie powyższe oceny merytoryczne nawet zbliżonych tematycznie wniosków mogą być odmienne w różnych konkursach.

Komisja Odwoławcza nie zgodziła się również z oceną dotyczącą braku rzetelnego zapoznania się z treścią wniosku. Zdaniem organu jest to merytoryczna wskazująca, że we wniosku przedstawiono niedostateczną argumentację dlaczego główny zakres badań będzie przeprowadzony na przedstawicielach nauk o prawie, a nie na przedstawicielach społeczności akademickiej reprezentujących różne dyscypliny naukowe. Warto dodać, że opinia ta jest zgodna z treścią skróconego opisu projektu badawczego, którą Strona przywołała również w odwołaniu. W ocenie Komisji Odwoławczej ekspert w swojej ocenie zasadniczej części badań odnosił się zatem do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Fakt, że pewna część badań sporządzonych na potrzebę jednego z artykułów naukowych będzie przeprowadzona przy uwzględnieniu również przedstawicieli innych dyscyplin badawczych, nie może podważać opinii wskazującej, że zasadnicza część proponowanych badań będzie przeprowadzona wyłącznie na podstawie analizy kwestionariuszy sporządzonych przez przedstawicieli nauk prawnych. Tym samym przywołana opinia eksperta mieści się w granicach swobody oceny merytorycznej wniosku i odnosi się do prawidłowo określonego stanu faktycznego.

Dalej organ podniósł, że w obu opiniach nie zachodzi żadna sprzeczność. Ekspert dokonał oceny w tym kryterium uznając, że skład i zasadność powołania zespołu są poprawne (1 pkt), ale nie bardzo dobre (2 pkt). Wskazał on w uzasadnieniu swojej oceny, że powołanie zespołu z uwagi na konieczność przygotowania kwestionariusza w odpowiednich językach nie jest wystarczającym uzasadnieniem powołania zespołu, co w pełni koresponduje zarówno z przyznaną pomocniczą oceną punktową, jak również uwagą przedstawioną w słabych stronach wniosku. Tym samym nie znaleziono podstawy do podważenia rzetelności opinii eksperta w tym zakresie.

Odnosząc się do fragmentu uzasadnienia oceny końcowej wniosku, Komisja Odwoławcza uznała, że treść zawarta w opisie projektu badawczego nie była wystarczająco jasna dla oceniających go ekspertów. Ocena w tym zakresie mieści się jednak w granicach swobody oceny merytorycznej wniosku i nie stanowi dowodu na dokonanie oceny niezgodnie z treścią wniosku.

Następnie odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 30 ust. 1 ustawy o NCN, organ wskazał, że z dokumentacji konkursowej wynika, że Zespół Ekspertów na pierwszym etapie oceny merytorycznej ocenia kryterium "Czy efekty zakończonych projektów badawczych kierownika projektu finansowanych przez NCN są zadowalające? Jeśli nie ma takich projektów lub są jedynie drobne zastrzeżenia, proszę wybrać TAK". Jak wynika z dokumentacji konkursowej, kryterium to jest oceniane wyłącznie przez Zespół Ekspertów podczas posiedzenia na I etapie oceny merytorycznej. W niniejszej sprawie Zespół Ekspertów pozytywnie odpowiedział na to pytanie, co odpowiada informacjom zawartym we wniosku. Tym samym fakt, że projekt badawczy nr [...] nie został jeszcze rozliczony, nie miało negatywnego wpływu na ocenę omawianego wniosku.

Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z § 31 pkt 1 Regulaminu, w przypadku wniosku, dla którego przypisano pomocnicze określenia identyfikujące, wskazujące dyscypliny objęte innymi panelami NCN, niż ten do którego został złożony wniosek, przewodniczący Zespołu Ekspertów może zdecydować o zasięgnięciu dodatkowej opinii, którą sporządza członek innego Zespołu Ekspertów. W omawianej sprawie wniosek został złożony jako należący do panelu dyscyplin: "HS5 - Prawo, nauki o polityce, polityki publiczne" oraz opatrzony następującymi pomocniczymi określeniami identyfikującymi: "HS5_002 - Prawo konstytucyjne, prawa człowieka, prawo i instytucje międzynarodowe, HS5_001 - Teoria i filozofia prawa, historia prawa i myśli prawnej i HS3_003 - Historia polityczna (w tym ustroju)". Przewodniczący Zespołu Ekspertów zgodnie z przywołaną kompetencją uznał, że obszar zagadnień, który obejmuje omawiany wniosek dotyczy w większości panelu "HS5 - Prawo, nauki o polityce, polityki publiczne" i nie wymaga powołania dodatkowych recenzentów reprezentujących inne panele dyscyplin. Aby wniosek mógł zostać uznany jako interdyscyplinarny i oceniony przez dodatkowego recenzenta to w rozumieniu definicji wynikającej z dokumentacji konkursowej powinien zawierać istotny komponent badawczy innego działu to jest Nauk Ścisłych i Technicznych lub Nauk o Życiu. Ponieważ w omawianej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca, Komisja Odwoławcza nie dostrzegła by w tym zakresie doszło do naruszenia procedury konkursowej.

Zdaniem organu odwoławczego zarzuty skarżącej w zakresie Eksperta nr 1 , że nie zna i nie rozumie teorii będącej przedmiotem badań w omawianym wniosku i jego specyfik, stanowią dyskusję z oceną merytoryczną eksperta. Komisja Odwoławcza nie znalazła w przywołanych przez Stronę opiniach eksperta, żadnych przesłanek, że ocena ta została dokonana nierzetelnie lub wynika z niewystarczającego zapoznania się z treścią wniosku. Fakt, że Strona nie zgadza się z nimi, nie może dowodzić braku rzetelności omawianej oceny i wystąpienia uchybień formalnych.

W rezultacie, Komisja stwierdziła, że przedmiotowy wniosek został oceniony prawidłowo i zgodnie z procedurą konkursową.

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- postanowień § 31 pkt. 1 Regulaminu przyznawania środków na realizację zadań finansowanych przez Narodowe Centrum Nauki w zakresie projektów badawczych stanowiącego załącznik do uchwały Rady NCN nr 44/2021 z dnia 28 maja 2021 r. w sprawie zmiany Regulaminu przyznawania środków na realizację zadań finansowanych przez Narodowe Centrum Nauki;

- postanowień Załącznika 6 Regulaminu przyznawania środków na realizację zadań finansowanych przez Narodowe Centrum Nauki i wydawanie ocen, których nie przewiduje ten regulamin;

- postanowień "Warunków przeprowadzania konkursu Narodowego Centrum Nauki SONATA BIS na projekty badawcze", które stanowią załącznik do uchwały Rady NCN nr 38/2021 z dnia 13 maja 2021 r. w sprawie zmiany warunków przeprowadzania konkursu SONATA BIS;

- zasad określonych w § 4 ust. 1 Zasad etycznych członków Rady i Ekspertów Narodowego Centrum Nauki stanowiących Załącznik do uchwały Rady NCN nr 22/2017 z dnia 9 lutego 2017 r.;

- przepisów art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Nauki;

- przepisów art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Nauki oraz przepisów art. 35 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.

W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy tj. wydanie decyzji przyznającej środki finansowe na realizację przedmiotowego projektu badawczego. Ewentualnie, o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca obszernie rozwinęła podniesione zarzuty i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Komisja Odwoławcza NCN wniosła o jej oddalenie i podtrzymała stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) - dalej p.p.s.a., sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z powyższym, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a., o wyeliminowaniu z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracji publicznej sąd orzeka po stwierdzeniu: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego bądź innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast w przypadku, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, w ramach kontroli sądowoadministracyjnej stwierdzana jest nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Wskazać również należy, że art. 134 § 1 p.p.s.a. określa, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy, dotyczącym skargi na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego. Sąd ma zatem nie tylko uprawnienie, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem w powyższym zakresie zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy określony zarzut nie został w skardze lub w odpowiedzi na skargę podniesiony.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Komisji Odwoławczej Rady Narodowego Centrum Nauki utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Narodowego Centrum Nauki z dnia 16 grudnia 2021r. w przedmiocie odmowy przyznania środków finansowych na realizacje projektu badawczego pt. "[...]"..

Sąd rozpoznał skargę mając na uwadze wyżej wymienione kryteria badania legalności zaskarżonej decyzji i uznał, że należy stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji, ponieważ przy wydaniu tej decyzji doszło do jej skierowana decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie, a tym samym do rażącego naruszenia przepisów postępowania.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Nauki (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1384), dalej nazywana ustawą o NCN.

Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o NCN jednym z podstawowych zadań Narodowego Centrum Nauki jest finansowanie badań podstawowych realizowanych w formie projektów badawczych, w tym finansowanie zakupu lub wytworzenia aparatury naukowo-badawczej niezbędnej do realizacji tych projektów. Badania te są kwalifikowane do finansowania w drodze konkursów.

Art. 27 ust.1 ustawy o NCN przewiduje, iż w konkursie na realizację projektu badawczego mogą brać udział:

1) podmioty, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1, 2 i 4-8 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce;

2) grupy podmiotów, w skład których wchodzą co najmniej dwa podmioty, o których mowa w pkt 1, albo co najmniej jeden z tych podmiotów oraz co najmniej jeden przedsiębiorca;

3) centra naukowo-przemysłowe w rozumieniu ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 736 i 1669 oraz z 2019 r. poz. 534);

4) centra Polskiej Akademii Nauk w rozumieniu ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk (Dz. U. z 2019 r. poz. 1183);

5) biblioteki naukowe;

6) przedsiębiorcy mający status centrum badawczo-rozwojowego w rozumieniu ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej (Dz. U. z 2018 r. poz. 141 i 1669 oraz z 2019 r. poz. 534);

7) jednostki organizacyjne posiadające osobowość prawną i siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

7a) Prezes Głównego Urzędu Miar;

8) osoby fizyczne;

9) przedsiębiorcy prowadzący badania naukowe w innej formie organizacyjnej niż określone w pkt 1-7.

Art. 33 ust. 4 ustawy o NCN przewiduje z kolei, iż jeżeli przepisy ustawy albo przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawie przyznania środków finansowych na badania zakwalifikowane do finansowania w drodze konkursów, o których mowa w art. 20 ust. 2, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 oraz z 2019 r. poz. 60, 730 i 1133), z wyłączeniem art. 10, art. 13, art. 14, art. 28, art. 31, art. 56, art. 61 § 4, art. 63, art. 64, art. 75-103, art. 107, art. 114-122 oraz art. 123. Jak z powyższego wynika, nie ma zastosowania przepis dotyczący strony w postępowaniu administracyjnym, a więc art. 28 k.p.a. przewidujący, że stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Należy przy tym zaznaczyć, że takie wyraźne wyłączenie zastosowania miedzy innymi art. 28 k.p.a. nastąpiło na podstawie ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o zasadach finansowania nauki oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1556). Wprawdzie brak jest uzasadnienia w tym zakresie projektu tejże ustawy należy jednak domniemywać, że chodziło ustawodawcy o wyraźne wskazanie, że tylko wnioskodawca ma interes prawny w tymże postępowaniu konkursowym, a nie inne osoby biorące w nim udział, np. kierownik projektu.

W niniejszej sprawie, co również zostało przyznane przez skarżącą na rozprawie, wnioskodawcą w konkursie Sonata-Bis była Szkoła Główna Handlowa w Warszawie. Skarżąca była z kolei kierownikiem projektu. Zagadnieniem prawnym, które należało rozstrzygnąć w niniejszej sprawie było, czy skarżącej przysługuje przymiot strony w postępowaniu administracyjnym toczącym się w ramach złożenia wniosku o przyznanie środków finansowych.

Z punktu widzenia regulacji historycznych pierwszy akt normatywny dotyczący analizowanych kwestii to ustawa z dnia 3 grudnia 1984 r. o utworzeniu Komitetu do Spraw Nauki i Postępu Technicznego przy Radzie Ministrów oraz Urzędu Postępu Naukowo-Technicznego i Wdrożeń (Dz. U. Nr 55, poz. 280 z późn. zm.). Nie wskazywał on bezpośrednio na możliwość składania wniosków o finansowanie projektu badawczego. Jednak pośrednio wynika z niego, że do zadań Urzędu Postępu Naukowo-Technicznego i Wdrożeń należało finansowania - zgodnie z ustaleniami Prezydium Komitetu - prac rozwojowych i wdrożeniowych wykonywanych na rzecz gospodarki narodowej oraz zamówień rządowych dotyczących realizacji programów badawczych i rozwojowych. Na jego tle nie pojawiły się żadne wypowiedzi w zakresie ewentualnych podmiotów uprawnionych do złożenia odwołania. Wynika z niego, że w ogóle nie był przewidziany w tamtych czasach jakiś środek odwoławczy, czy ewentualnie dopuszczona jakakolwiek ścieżka sądowa.

Następną historycznie ustawą była ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o Komitecie Badań Naukowych (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 33, poz. 389 z późn. zm.). Należy zauważyć, że pochodzi ona już z nowej rzeczywistości prawnej i systemowej. Jej art. 3 pkt 6 stanowił, iż przez finansowanie projektów badawczych - rozumie się finansowanie na podstawie konkursu zadania badawczego, podejmowanego indywidualnie lub zespołowo, o tematyce zgłaszanej przez wykonawcę projektu lub zamawianej przez Komitet lub Przewodniczącego Komitetu. Z kolei art. 14 ust. 1 przewidywał, że środki finansowe ustalone w budżecie państwa na naukę ujęte są w wyodrębnionej części budżetu. Same z kolei środki finansowe były przeznaczone m.in. na finansowanie projektów badawczych, w tym także wynikających z programów wieloletnich (art. 14 ust. 2 pkt 3). Zgodnie z art. 15 ust. 4 powołanej ustawy środki, o których mowa w art. 14 ust. 2 pkt 3, przyznawane były przez zespoły bezpośrednio jednostkom naukowym uczestniczącym w realizacji projektów badawczych. Dalej wprowadzono regulację, iż wskazane środki finansowe, mogą być przeznaczane na wynagrodzenia (np. dla kierownika projektu, wykonawców), chyba że Komitet postanowi inaczej. Art. 16 powołanej ustawy z 1991r. wprowadzał regulacje, że Polska Akademia Nauk, stowarzyszenia, fundacje oraz inne podmioty działające na rzecz nauki mogą otrzymywać środki finansowe, o których mowa między innymi w art. 14 ust. 2 pkt 3, w formie dotacji celowej, na organizowanie i finansowanie:

1) konkursów o finansowanie projektów badawczych w określonych dyscyplinach naukowych lub interdyscyplinarnych,

2) konkursów o dofinansowywanie projektów celowych w określonych dziedzinach zastosowań praktycznych,

3) realizacji określonych zadań z zakresu działalności wspomagającej badania.

Należy zauważyć, że na tle powyższej regulacji w zakresie podmiotów uprawnionych do udziału w postępowaniu administracyjnym a następnie sądowoadministracyjnym wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny. W wyroku z dnia 30.05.2008 r. (I OSK 172/08, LEX nr 506763) stwierdził on, że środkami finansowymi przekazanymi na realizację projektu własnego dysponuje kierownik projektu, z tym że jego dyspozycje są wykonywane po zatwierdzeniu przez jednostkę, w której projekt jest realizowany. Z kolei jednostka ta sprawuje nadzór na realizacją projektu i nad prawidłowością wydawania środków finansowych zgodnie z zawartą umową. Dalej Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, iż jeżeli zatem można mówić o współuczestnictwie koniecznym jednostki naukowej i kierownika projektu badawczego, to następuje to współuczestnictwo dopiero na etapie zawierania umowy o przekazaniu środków finansowych, a nie na etapie ich przyznawania, gdyż przyznawane są one jednostce naukowej.

Wynika z tego orzeczenia, że skoro brak takiego współuczestnictwa na etapie przyznawania środków na finansowanie projektu badawczego, to na tym etapie interes prawny posiada jedynie instytucja naukowa.

Kolejna ustawa dotycząca kwestii finansowania projektów badawczych to ustawa z dnia 8 października 2004 r. o zasadach finansowania nauki (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 169, poz. 1049). W jej art. 2 zostały zdefiniowane jednostki naukowe jako prowadzące w sposób ciągły badania naukowe lub prace rozwojowe:

a) podstawowe jednostki organizacyjne uczelni w rozumieniu statutów tych uczelni,

b) placówki naukowe Polskiej Akademii Nauk,

c) jednostki badawczo-rozwojowe,

d) międzynarodowe instytuty naukowe utworzone na podstawie odrębnych przepisów,

e) jednostki organizacyjne posiadające status jednostki badawczo-rozwojowej,

f) Polską Akademię Umiejętności,

g) inne jednostki organizacyjne, niewymienione w lit. a-f, posiadające osobowość prawną i siedzibę w Rzeczypospolitej Polskiej, w tym przedsiębiorcy posiadający status centrum badawczo-rozwojowego nadawany na podstawie przepisów o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej;

Natomiast przez projekt badawczy rozumiano określone zadanie badawcze przewidziane do rozwiązania w ustalonym okresie, na określonych warunkach. Jej art. 3 ust. 1 wprowadzał regulacje, iż finansowanie nauki dotyczy finansowania działań na rzecz realizacji polityki naukowej, naukowo-technicznej i innowacyjnej państwa, a w szczególności badań naukowych, prac rozwojowych i realizacji innych zadań szczególnie ważnych dla postępu cywilizacyjnego. Z kolei ust. 2 powołanego przepisu stwierdzał, że Minister przyznaje środki finansowe na naukę:

1) jednostkom naukowym określonym w art. 2 pkt 9:

a) na prowadzenie działalności statutowej, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 3 1 ,

b) na inwestycje służące potrzebom badań naukowych lub prac rozwojowych;

2) uczelniom - na badania własne i rozwój infrastruktury informatycznej nauki;

3) jednostkom naukowym i uczelniom reprezentującym sieć naukową - na wspólne badania własne;

4) jednostkom naukowym i innym uprawnionym podmiotom - na realizację zadań lub przedsięwzięć przewidzianych do wykonania w ustalonym okresie i na określonych warunkach;

5) ministrom kierującym działami administracji rządowej, kierownikom centralnych organów administracji rządowej oraz Prezesowi Polskiej Akademii Nauk - na realizację zadań z zakresu działalności wspomagającej badania.

Art. 4 powołanej ustawy stanowił, iż przy przyznawaniu środków finansowych na naukę uwzględnia się w szczególności:

1) zgodność przewidzianych do realizacji prac lub zadań z celami polityki naukowej, naukowo-technicznej i innowacyjnej państwa;

2) poziom naukowy prac lub zadań przewidzianych do realizacji;

3) praktyczną użyteczność oczekiwanych wyników prac lub zadań przewidzianych do realizacji;

4) znaczenie przewidzianych do realizacji prac lub zadań dla rozwoju międzynarodowej współpracy w zakresie nauki i techniki;

5) możliwość współfinansowania przewidzianych do realizacji prac lub zadań z innych źródeł niż środki finansowe na naukę;

6) opinie organów Rady Nauki, o której mowa w art. 21 ust. 1, oraz zespołu do spraw etyki w nauce odnośnie do sposobu realizacji przez wnioskodawcę zadań finansowanych z budżetu państwa.

Stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy z 2004r. strona niezadowolona z decyzji dotyczącej przyznania albo odmowy przyznania środków finansowych na naukę mogła zwrócić się do Ministra z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji. Do wniosku stosowało się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji. Dalej stwierdzano, ze wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister przedstawia do oceny lub zaopiniowania Zespołowi Odwoławczemu, o którym mowa w art. 21 ust. 2 pkt 5 cytowanej ustawy z 2004r. Z kolei ust. 3 jej art. 5 stanowił, że ocena lub opinia dotycząca wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie może być sporządzana przez osoby, które uprzednio oceniały lub opiniowały wniosek o przyznanie środków finansowych na naukę będący przedmiotem decyzji Ministra.

Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z 2004r. finansowanie projektów badawczych obejmowało projekty własne, w tym projekty habilitacyjne, o tematyce określonej przez wnioskodawcę oraz projekty promotorskie mające na celu przygotowanie rozprawy doktorskiej. Projekty badawcze wyłaniane były do finansowania na podstawie konkursu złożonych wniosków. Środki finansowe na naukę przeznaczone na finansowanie projektów badawczych były przekazywane jednostkom naukowym na podstawie umowy.

Na tle przedstawionego stanu prawnego również w orzecznictwie wskazano, że stroną postępowania w sprawie wniosku o sfinansowanie projektu badawczego własnego mogły być jedynie podmioty wymienione w art. 3 ust. 2 ustawy 2004 r., a nie kierownik projektu badawczego (Wyrok WSA w Warszawie z 8.07.2009 r., I SA/Wa 1761/08, LEX nr 510209). Wojewódzki Sąd Administracyjny w powołanym wyroku podkreślił, także, że jeżeli zatem można mówić o współuczestnictwie koniecznym jednostki naukowej i kierownika projektu badawczego, to następuje to współuczestnictwo dopiero na etapie zawierania umowy o przekazanie środków finansowych, a nie na etapie ich przyznawania, gdyż przyznawane są one jednostce naukowej. Sąd powołał się przy tym na stanowisko jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w przytoczonym już wyroku z dnia 30 maja 2008 r. sygn. akt I OSK 172/08. Dalej stwierdził, że wprawdzie rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczyły zagadnienia interesu prawnego na gruncie poprzednio obowiązującego stanu prawnego, jednakże w ocenie sądu, pozostają one adekwatne na gruncie przepisów obowiązujących. W tej sytuacji nie można uznać, aby z przepisów będących podstawą rozpoznania niniejszej sprawy wynikał interes prawny kierownika projektu własnego do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję o przyznaniu bądź o odmowie przyznania środków finansowych na realizację projektu własnego.

Obecnie obowiązująca ustawa o Narodowym Centrum Nauki pochodzi z 2010r. Na jej tle (należy podkreślić przed zmianami dokonanymi w 2017r. w jej art. 33 ust. 4) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 20.09.2012 r. (III SA/Kr 397/12, LEX nr 1697553) zajął stanowisko, iż zgodnie z przepisem art. 20 ust. 2 ustawy o NCN, badania o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, są kwalifikowane do finansowania w drodze konkursów. Nie może budzić wątpliwości, że w świetle brzmienia art. 20 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o NCN, tylko w drodze konkursów może nastąpić zakwalifikowanie do finansowania badań podstawowych realizowanych w formie; "projektów badawczych realizowanych przez osoby rozpoczynające karierę naukową, w tym mających na celu stworzenie unikalnego warsztatu naukowego lub powstanie nowego zespołu naukowego". Przepis art. 27 ust. 1 wyraża ogólną zasadę, że w konkursie na realizację projektu badawczego mogą brać udział podmioty, o których mowa w art. 10 ustawy z 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki. Taka regulacja, określająca podmioty, które mogą brać udział w konkursie, stanowi normę prawa materialnego, która przesądza o interesie prawnym (a nie faktycznym) w złożeniu wniosku w postępowaniu konkursowym. Należy zgodzić się ze stanowiskiem Komisji Odwoławczej Rady NCN, że przepis art. 10 ustawy o zasadach finansowania nauki wyczerpująco określa krąg podmiotów, którym ustawa przyznaje uprawnienie do występowania z wnioskiem o przyznanie środków finansowych m.in. na badania podstawowe i inne zadania finansowane przez Narodowe Centrum Nauki oraz że kierownik projektu badawczego nie należy do kręgu tych podmiotów. Zgodnie bowiem z art. 10 ustawy o zasadach finansowania nauki, do podmiotów, które mogą występować z wnioskami, w punktach 1-8 i 10 zaliczono różnego rodzaju jednostki organizacyjne w tym jednostki naukowe (pkt 1 - definiowane art. 2 pkt 9 ustawy), przedsiębiorców mających status centrum-badawczo-rozwojowego w rozumieniu wskazanej przepisem ustawy (pkt 7) czy przedsiębiorców prowadzących badania naukowe w innej formie organizacyjnej, niż formy określone w pkt 1-8 (pkt 10), ale także w pkt 9 - osoby fizyczne. Przyjęty w art. 10 ustawy o zasadach finansowania nauki sposób określenia podmiotów, które mogą występować z wnioskami o przyznanie środków finansowych na naukę, prowadzi do konstatacji, że osobę fizyczną można tylko wówczas uznać za podmiot legitymowany do wystąpienia z wnioskiem, gdy jej sytuacja prawna jest całkowicie niezależna od statusu prawnego jednostek, określonych w pkt 1-8 i 10 tego przepisu. Wszystkie bowiem podmioty wymienione w art. 10 pkt 1-8 i 10 dają się organizacyjnie zidentyfikować poprzez cechy prawne bądź to wprost określone w ustawie (np. art. 2 pkt 9, 12, 15, 16, 16a), bądź też w przepisach odrębnych.

Także w doktrynie (R. Suwaj, Postępowanie administracyjne w sprawach przyznawania środków publicznych na realizację projektów naukowych przez Narodowe Centrum Nauki , [w:] Jan Paweł Tarno, Adam Szot, Piotr Pokorny (red.), Specyfika postępowań administracyjnych w sprawach z zakresu szkolnictwa wyższego i nauki, Wydawnictwo IRSW, Lublin 2016, ss. 347 i n.) nie kwestionowano nieposiadania legitymacji w postępowaniu o finansowanie projektów badawczych przez kierownika projektu. Było to bowiem konsekwencją przyznawania środków finansowych jedynie różnym podmiotom i jednostkom naukowym oraz tego, że pracownik naukowy nie posiadał samodzielnego tytułu do ubiegania się o środki na projekt naukowy. Jak wskazywano w cytowanym artykule "wprawdzie w art. 10 pkt 9 (autorowi chodziło o ustawę z dnia 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 87).) wskazuje się osobę fizyczną jako podmiot, która teoretycznie może ubiegać się o grant naukowy, jednakże konkursów na przyznanie finansowania osobom fizycznym (niebędącym studentami) w praktyce się nie organizuje. Jeśli zaś osoba fizyczna jest zatrudniona w jednostce naukowej lub badawczej, to nie posiada nawet teoretycznych możliwości ubiegania się o dofinansowanie swoich badań naukowych bez udziału oraz zgody swojego pracodawcy" (R. Suwaj, Postępowanie administracyjne w sprawach przyznawania środków publicznych na realizację projektów naukowych przez Narodowe Centrum Nauki, ibidem, s. 59-60). Powołany autor dalej stwierdzał, iż "konsekwencją powyższego jest również to, że kierownik projektu nie posiada zdolności prawnej do skutecznego wniesienia środka zaskarżenia w postępowaniu odwoławczym oraz skargi do sądu administracyjnego. Odwołanie musi być wniesione i podpisane przez osobę/osoby posiadające stosowne upoważnienie do reprezentowania wnioskodawcy, złożenie odwołania zaś przez kierownika projektu, który nie jest stroną w postępowaniu, skutkuje w praktyce wydaniem przez Komisję Odwoławczą Rady NCN decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego (R. Suwaj, Postępowanie administracyjne w sprawach przyznawania środków publicznych na realizację projektów naukowych przez Narodowe Centrum Nauki, ibidem, s. 59-60).

Jak już wyżej zostało wskazane ostatecznie to ustawodawca przesądził tę kwestię wyłączając w ramach przeprowadzonej nowelizacji ustawy o NCN w 2017r. art. 28 k.p.a. z zakresu odpowiedniego zastosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego do postępowań w sprawie przyznania środków finansowych na badania zakwalifikowane do finansowania w drodze konkursów.

Tym niemniej regulacja ta powinna być zbadana z punktu widzenia konstytucyjnego prawa do sądu. Zgodnie bowiem z art. 45 ust. 1 Konstytucji każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. "W ocenie TK jednostka nie może korzystać z prawa do sądu jedynie "w sprawach podległości służbowej między przełożonymi i podwładnymi w organach państwowych, choć tylko w takim zakresie, w jakim sprawa podległości służbowej należy do sfery wewnętrznej administracji publicznej. Linia orzecznicza Trybunału w sprawach dotyczących prawa do sądu jest jednolita i trwała. Artykuł 45 ust. 1 daje wyraz woli ustrojodawcy, aby prawem do sądu objąć możliwie szeroki zakres spraw, a zasada demokratycznego państwa prawnego uzasadnia dyrektywę interpretacyjną zakazującą zawężającej wykładni prawa do sądu. (...) Konstytucja wprowadza domniemanie drogi sądowej" (por. wyrok z 6 listopada 2012 r., K 21/11, z powołaniem się na dalsze orzecznictwo)" (P. Sarnecki [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom II, wyd. II, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016, art. 45). W niniejszym przypadku nie zostało naruszone prawo skarżącej w postaci prawa do sądu. Należy bowiem jedynie podkreślić, że wolą ustawodawcy było jedynie wskazanie, że nie ma ona interesu prawnego i stąd nie może być stroną postępowania administracyjnego o finansowanie projektu badawczego, a w konsekwencji nie może być również stroną postępowania sądowoadministracyjnego w sytuacji, gdyby odwołanie od decyzji Dyrektora NCN zostało wniesione przez uprawniony podmiot. Należy jednak zwrócić uwagę, że ustawodawca przewidział system rozstrzygania sporu pomiędzy wnioskodawcą, a organem administracyjnym odmawiającym przyznania środków na finansowanie projektu badawczego w drodze sądowej. Wnioskodawca bowiem, którym jednak nie jest kierownik projektu, może się odwołać od niekorzystanej dla niego decyzji, a następnie wnieść skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Nie mamy więc do czynienia z sytuacją, w której dana sprawa administracyjna jest pozbawiona możliwości kontroli legalności jej rozstrzygnięcia poprzez niezawisły sąd. Droga do sądu została więc przez prawodawcę zapewniona.

Należy przy tym podkreślić, że w doktrynie postuluje się, iż "de lege ferenda należałoby więc postulować zmianę art. 33 ust. 2 ustawy w ten sposób, by uprawnienie do wniesienia odwołania przysługiwało nie tylko wnioskodawcy, ale także kierownikowi projektu. Takie rozwiązanie znajdywałoby silne uzasadnienie w normach konstytucyjnych. Warto tu zwrócić uwagę na dwie kwestie. Po pierwsze, jak przyjmuje B. Adamiak, z art. 2 ustawy zasadniczej można wyprowadzić obok prawa do sądu prawo do procesu. Jego istota polega na przyznaniu jednostce prawa do obrony jej interesu prawnego w unormowanym przepisami postępowaniu prawa procesowego. W obecnym kształcie postępowania prowadzonego przed Narodowym Centrum Nauki kierownik projektu zostaje zaś takiego prawa pozbawiony. Po drugie, z art. 78 Konstytucji RP wynika przysługujące stronie prawo do zaskarżenia decyzji wydanych w I instancji. Choć kwestię posiadania przymiotu strony wywodzić należy nie z ustawy zasadniczej, lecz z ustaw regulujących przedmiot określonego postępowania, to przywołany przepis Konstytucji RP powinien być odczytywany jako dyrektywa zapewnienia jak najszerszej możliwości kwestionowania rozstrzygnięć pierwszoinstancyjnych. W analizowanym postępowaniu zaś prawo to zostało ograniczone w aspekcie podmiotowym w sposób nadmierny i nieuzasadniony (S. Gajewski, 2. Krąg stron w postępowaniach prowadzonych przed Narodowym Centrum Nauki [w:] S. Gajewski, A. Jakubowski, A. Wiktorowska, Prawo nauki. Zagadnienia wybrane, A. Jakubowski, A. Wiktorowska, Warszawa 2014). Tym niemniej zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, obecna regulacja nie daje podstaw do poszerzania kręgu stron postępowania administracyjnego o finansowanie projektu badawczego. Należy bowiem wskazać, że wprawdzie kierownik projektu nie ma prawa do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora NCN, tym niemniej ustawodawca przewidział w tym aspekcie możliwość rozstrzygnięcia sporu w zakresie finansowania projektu badawczego, tyle że odwołującym może być jedynie wnioskodawca, a więc konstytucyjne prawo do sądu nie zostało naruszone.

Należy także podkreślić, że gdyby przyjąć, że również kierownik projektu ma interes prawny w rozstrzygnięciu sprawy o finansowanie projektu badawczego należałoby również przyjąć, że taki sam interes ma również każdy wykonawca, czy każdy podmiot, który współpracowałby w ramach wykonywania danego projektu. Byłby to więc nadmiernie szeroki zakres podmiotów i wydaje się nieuzasadniony. Dodatkowo więc trudno byłoby znaleźć podstawę w obecnym stanie prawnym do ograniczenia posiadania owego interesu prawnego jedynie do kierownika projektu. Należy podkreślić, że środki finansowe przyznawane są generalnie ściśle określonej jednostce naukowej, która złożyła wniosek, a więc tylko ona ma interes prawny w złożeniu odwołania od decyzji Dyrektora NCN oraz później skargi do sądu administracyjnego. Kierownik projektu występuje dopiero jako współuczestnika na drugim etapie procedury, a więc w ramach zawierania już umowy z wnioskodawcą po przyznaniu mu środków na finasowanie projektu badawczego. Zgodnie bowiem z art. 34 ust. 1 ustawy o NCN dyrektor zawiera z podmiotem, o którym mowa w art. 27 ust. 1 pkt 1-7 i 9, w którym projekt badawczy ma być realizowany, i z kierownikiem projektu badawczego umowę o realizację i finansowanie tego projektu.

Nie można z kolei zaakceptować poglądu wyrażonego w doktrynie, iż "wprawdzie z powodu ustawowego ograniczenia kierownik projektu nie będzie stroną w postępowaniu przed Narodowym Centrum Nauki, to jednak będzie podmiotem legitymowanym do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję Komisji Odwoławczej Rady Centrum (zdaniem autorów wynika to z art. 50 p.p.s.a.). Płynący z art. 34 ust. 1 ustawy obowiązek Dyrektora Centrum zawarcia umowy z kierownikiem projektu w razie wydania decyzji w sprawie przyznania środków stanowi wystarczającą prawną podstawę żądania przeprowadzenia sądowej kontroli tej decyzji po stronie kierownika projektu niebędącego wnioskodawcą. Przepis ten czyni bowiem z kierownika projektu ostatecznego beneficjenta projektu i wyraźnie określa podstawowy cel analizowanego postępowania, jakim jest przekazanie środków na badania kierownikowi, nie zaś wnioskodawcy, który w ramach systemu dysponowania środkami finansowymi na badania przez Narodowe Centrum Nauki w pierwszej kolejności pełni rolę swoistego finansowo-organizacyjnego operatora" (S. Gajewski, 2. Krąg stron w postępowaniach prowadzonych przed Narodowym Centrum Nauki [w:] S. Gajewski, A. Jakubowski, A. Wiktorowska, Prawo nauki. Zagadnienia wybrane, A. Jakubowski, A. Wiktorowska, Warszawa 2014). Skoro w trakcie postępowania administracyjnego o finansowanie projektu badawczego kierownik, zgodnie z wolą ustawodawcy, nie ma interesu prawnego, aby być stroną, to również nie sposób wywieść ten interes z art. 50 p.p.s.a. Należy bowiem wnioskować, że skoro postępowanie sądowoadministracyjne jest następstwem postępowania administracyjnego, to nie sposób odmiennie rozumieć posiadanie przez określony podmiot "interesu prawnego". Nie sposób więc przyjąć, że konkretna osoba nie może domagać się konkretyzacji swoich praw i obowiązków w ramach postępowania administracyjnego, aby następnie przyjmować, że może tego dochodzić w ramach postępowania sądowoadministracyjnego. Powołane w cytowanym fragmencie postanowienie NSA z 8.11.2013 r. (II GSK 1824/13, LEX nr 1440511) zapadło w innym stanie prawnym niż ten wynikający z ustawy o NCN. Dotyczyło ono bowiem konkursu "Diamentowy Grant", który toczyła się na podstawie ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 87). Ustawa ta w przeciwieństwie do ustawy o NCN nie wyłączała wyraźnie zastosowania art. 28 k.p.a., a więc ustawodawca w tym względzie nie wypowiedział się wyraźnie, kto ma bądź nie ma interesu prawnego. Należy jeszcze raz podkreślić, że w procesie interpretacji sądy administracyjne muszą respektować wolę ustawodawcy, który, aby zdystansować się od wszelkich wątpliwości co do faktu, kto może być stroną w postępowaniu administracyjnym o finansowanie projektu badawczego na podstawie ustawy o NCN wyraźnie wyłączył w 2017 zastosowanie art. 28 k.p.a., z czego należy również wnosić brak posiadania legitymacji do wnoszenia skargi do sądu administracyjnego.

Sąd w niniejszej sprawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Komisji Odwoławczej Rady Narodowego Centrum Nauki z uwagi na naruszenie przez ten organ art. 156 §1 pkt 4 k.p.a. a więc skierowania decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie. W ten sposób doszło również do naruszenia art. 156 §1 pkt 2 k.p.a., a więc rażącego naruszenia prawa, gdyż postępowania odwoławcze toczyło się na skutek odwołania wniesionego przez osobę nie będącą stroną w sprawie.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z 25.01.2011 r., II GSK 107/10, LEX nr 952781) oceniając wadliwość decyzji polegającą na niewłaściwym oznaczeniu strony w oparciu o rozwiązania procesowe zawarte w art. 113 § 1 oraz w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. należy wyróżnić dwie sytuacje: po pierwsze, gdy postępowanie administracyjne prowadzone było wobec jednostki mającej w danej sprawie interes (obowiązek) prawny i jedynie w wyniku oczywistej omyłki nastąpiło błędne lub niedokładne (nieprecyzyjne) oznaczenie strony w decyzji; po drugie, gdy postępowanie administracyjne prowadzone było wobec jednostki niemającej w danej sprawie interesu (obowiązku) prawnego. W pierwszym przypadku mamy do czynienia z wadliwością nieistotną decyzji, usuwaną w trybie rektyfikacji decyzji, w drugim zaś przypadku - z wadliwością istotną decyzji, będącą podstawą stwierdzenia jej nieważności (por. B. Adamiak, glosa do wyroku NSA z dnia 6 maja 1987 r., sygn. akt IV SA 1050/86, OSP z 1991 r. Nr 3, poz. 66). W innym orzeczeniu pokreślono, że z wadliwością decyzji przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. mamy do czynienia wówczas, gdy nastąpiło określenie praw lub obowiązków podmiotu innego niż strona postępowania. Przez pojęcie "skierowanie decyzji" należy rozumieć sytuację, w której następuje określenie w drodze decyzji praw i obowiązków oznaczonego podmiotu. W żadnym razie faktu doręczenia decyzji nie należy utożsamiać ze "skierowaniem decyzji" w rozumieniu przepisu art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. (wyrok NSA z 14.02.2013 r., II OSK 1935/11, LEX nr 1358467).

W niniejszej sprawie skarżąca ma generalnie zdolność administracyjnoprawną i potencjalnie mogłaby być stroną postępowania, tym niemniej w tym konkretnym przypadku z uwagi na wyłączenie przez ustawodawcę jej interesu prawnego nie mogła występować jako strona w tym konkretnym postępowaniu o finansowanie projektu badawczego. Z uwagi na powyższe Komisja Odwoławcza Rady Narodowego Centrum Nauki powinna była bądź stwierdzić niedopuszczalność jej odwołania (art. 134 k.p.a.), a gdyby postępowanie odwoławcze zostało już wszczęte to je umorzyć (art. 138 §1 pkt 3 k.p.a.) (por. (Wyrok NSA z 12.04.2011 r., I OSK 882/10, LEX nr 1081069). Nie powinno więc było zapaść merytoryczne rozstrzygnięcie. Co więcej należy podkreślić, że decyzja wydana przez organ I instancji Dyrektora Narodowego Centrum Nauki była prawidłowa i skierowana do Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie.

W odniesieniu do przesłanki "rażącego naruszenia prawa" w doktrynie stwierdzono, że "jako dominujące jawi się stanowisko, zgodnie z którym "pojęcie «prawa» w zwrocie «rażące naruszenie prawa» powinno być rozumiane szeroko, obejmując swoim zakresem przepisy prawa materialnego, procesowego oraz przepisy o charakterze ustrojowym" (A. Matan [w:] G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks..., t. 2, s. 351; por. też J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks..., s. 878; Z. Janowicz, Kodeks..., 1999, s. 426–427; M. Jaśkowska [w:] A. Wróbel, M. Jaśkowska, Kodeks..., s. 1063–1069; M. Kamiński [w:] Postępowanie administracyjne, red. T. Woś, 2017, s. 569). Również B. Adamiak (Gradacja..., s. 54) opowiada się za wyróżnieniem ciężkich, kwalifikowanych naruszeń prawa procesowego, objętych sankcją nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2. To ujęcie prowadzi to wniosku, że rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 in fine może być również: wydanie decyzji przez organ kolegialny w niezgodnym z przepisami składzie; naruszenie zasady dwuinstancyjności, zasady trwałości decyzji ostatecznej lub zasady prawdy obiektywnej; wydanie decyzji bez obligatoryjnego uzasadnienia; nieprzeprowadzenie rozprawy, gdy wymaga tego przepis prawa (por. M. Jaśkowska [w:] A. Wróbel, M. Jaśkowska, Kodeks..., s. 1063–1069 oraz powołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych)" (T. Kiełkowski [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2019, art. 155(a), art. 156). W tym przypadku doszło do zastosowania przez organ II instancji poprzez uruchomienie postępowania odwoławczego na podstawie odwołania wniesionego przez skarżącą i następnie wydanie merytorycznej decyzji skierowanej do skarżącej do naruszenia art. 33 ust. 4 ustawy o NCN poprzez zastosowanie w sprawie wyłączonego na podstawie wskazanego przepisu art. 28 k.p.a.

Konkludując, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 2 przy zastosowaniu art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.