Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 907/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2008-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono postanowienia I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 66 par. 1,3,5,
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 7,77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 907/07 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 marca 2008r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Urszula Zięba, Sędzia: WSA Anna Znamiec, WSA Stanisław Grzeszek (spr.), Protokolant: Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2008r., sprawy ze skargi Zakładu [...] Oddział w N. S. Inspektorat w T., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia [...] Nr [...], w przedmiocie obciążenia wierzyciela opłatą komorniczą, uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia[...] nr [...]Naczelnik Urzędu Skarbowego obciążył wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń [...]opłatą komorniczą w wysokości 3.949,30 zł w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...]do [...]wobec "W" sp. j. W uzasadnieniu wyjaśniono, że w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego z wniosku wspomnianego wierzyciela, organ egzekucyjny zastosował w dniu[...] środek egzekucyjny w postaci zajęcia ruchomości automatu do pakowania w folie towaru z podaniem wagi, wydrukiem etykiety i naklejaniem -[...]. W związku z faktem, że po dokonaniu zajęcia w dniu [...]dokonano wyceny, a należność została wpłacona wierzycielowi w dniu [...]lipca 2006 r. - należało obciążyć wierzyciela opłatą komorniczą.

W dniu [...] marca 2007 r. do Urzędu Skarbowego wpłynęło zażalenie wierzyciela na powyższe postanowienie, w którym zażądano uchylenia zaskarżonego postanowienia i umorzenia postępowania w sprawie, względnie uchylenia postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi egzekucyjnemu, a to z uwagi na:

- błędną wykładnię art. 66 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.),

- błędne ustalenia faktyczne skutkujące niewłaściwym zastosowaniem powołanego przepisu,

- naruszenie art. 10 Kpa oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 126 Kpa.

W uzasadnieniu wierzyciel podniósł, że bezpodstawne są twierdzenia organu egzekucyjnego jakoby dokonane przez niego czynności doprowadziły do zapłacenia przez zobowiązanego należności dochodzonych w toku egzekucji. Obok prowadzonego postępowania egzekucyjnego wierzyciel w ramach przysługujących mu uprawnień podjął działania w celu zabezpieczenia należności zobowiązanego poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomościach będących własnością zobowiązanego. Nieruchomości te zostały w dniu [...]sprzedane na rzecz Biura P. sp. z o.o. w K., przy czym w umowie przenoszącej własność zastrzeżono, że część ceny zapłaconej przez kupującego ma zostać przelana na konto ZUS tytułem uregulowania należności ciążących na zobowiązanym z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W wyniku problemów kupującego związanych z uzyskaniem środków na zapłatę ceny rozliczenia te doszły do skutku dopiero w lipcu 2006 r.

Naruszenie art. 10 Kpa polegające na niedoinformowaniu wierzyciela o zakończeniu postępowania w sprawie ustalenia opłaty komorniczej, w sposób oczywisty doprowadziło do orzeczenia przez organ egzekucyjny w oparciu o wyłącznie znany mu materiał dowodowy, co doprowadziło także do naruszenia art. 7 Kpa. Opłata komornicza stanowi przy tym swoistego typu wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego, który dokonał ściągnięcia należności pieniężnej lub zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona. Zdaniem wierzyciela organ egzekucyjny nie uczynił też zadość obowiązkowi wykazania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy dokonanym zajęciem, a jego wpływem na zaspokojenie wierzyciela, który zresztą w sprawie nie zaistniał. Pomimo dokonanego w październiku 2004 r. zajęcia przez ponad 1,5 roku należność nie została uregulowana. W kontekście ustaleń pomiędzy spółką P. a zobowiązanym oraz czynnościami podjętymi przez ZUS, zdaniem wierzyciela nie ma związku pomiędzy uregulowaniem należności a wyceną z dnia [...] maja 2006 r.

Postanowieniem z dnia[...] nr [...]Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podkreślono, że wpłata pokrywająca przedmiotowe należności została dokonana przez zobowiązanego w dniu [...] czerwca 2006 r. - czyli po wycenie zajętej ruchomości dokonanej w dniu [...] maja 2006 r. (a zatem po czynności zmierzającej bezpośrednio do licytacji ruchomości). W związku z tym spełnione zostały przesłanki określone w art. 66 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Bez znaczenia dla zasadności domagania się od wierzyciela przedmiotowej opłaty pozostaje fakt podjęcia przez ZU[...] działań mających na celu zabezpieczenie swoich należności. Okoliczności uwalniające wierzyciela od powinności uiszczenia opłaty komorniczej zostały enumeratywnie wyliczone w art. 66 § 4 ustawy i nie mieści się tam aktywność wierzyciela podjęta w niniejszej sprawie. Wierzyciel podejmując działania zmierzające do pozaegzekucyjnego zaspokojenia swoich roszczeń mógł wystąpić z żądaniem zawieszenia postępowania egzekucyjnego, czego jednak nie uczynił, a co pozwoliłoby mu na uwolnienie się od obowiązku ponoszenia opłaty komorniczej. Całkowicie bezpodstawny jest również, w ocenie organu, zarzut naruszenia art. 7 i 10 Kpa, gdyż pismem z dnia [...] lipca 2006 r. wierzyciel został zawiadomiony o wysokości opłaty komorniczej - mógł zatem przedstawić dowody uwalniające go od obowiązku ponoszenia przedmiotowej opłaty.

We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skardze, Zakład Ubezpieczeń [...]w T. zażądał uchylenia powyższego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej powtarzając zarzuty sformułowane uprzednio w zażaleniu. Zdaniem strony skarżącej organ II instancji bezpodstawnie postawił znak równości pomiędzy dokonaną czynnością a jej skutkiem w postaci zapłacenia dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym należności. Treść przepisu art. 66 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowiącego o "kwotach ściągniętych egzekucyjnie" i "wpłaconych w wyniku zastosowania środków" jednoznacznie wskazuje, że wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego należy się za skutecznie podjęte czynności egzekucyjne, w wyniku których organ egzekucyjny uzyskał należności pieniężne, które przekazał następnie wierzycielowi. Jeżeli obowiązek uiszczenia opłaty przez wierzyciela uzależniony jest od skutecznych czynności organu egzekucyjnego, to sam fakt wszczęcia postępowania i podjęcia przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych bez uzyskania efektu w postaci ściągnięcia określonych kwot dla wierzyciela czy dokonania wpłat przez dłużnika nie rodzi po stronie wierzyciela obowiązku uiszczenia opłaty. Konieczne jest wykazanie przez organ egzekucyjny związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy dokonanym zajęciem, a jego wpływem na zaspokojenie wierzyciela. Aby ustalenie związku przyczynowo-skutkowego było bezsporne i niepodważalne niezbędnym jest przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny nie podjął czynności wskazanych w art. 10 Kpa przed wydaniem postanowienia o obciążeniu opłatą komorniczą. Niezrozumiałe jest przy tym twierdzenie jakoby wierzyciel miał sam pilnować swoich uprawnień, gdyż jest sprzeczne z ogólnymi zasadami kodeksu postępowania administracyjnego. Na koniec strona skarżąca zauważyła, że w kontekście uregulowania art. 66 w związku z art. la pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - organy obu instancji pominęły fakt uregulowania należności przez P. sp. z o.o.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej m.in. poprzez badanie legalności, czyli zgodności z prawem wydawanych aktów decyzji i innych aktów w tym postanowień wydanych w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczających, na które służy zażalenie. Z treści art. 145 § 1 ww. ustawy wynika zaś, że sąd uchyla zaskarżoną decyzję bądź postanowienie, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, gdy naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając skargę w niniejszej sprawie, Sąd stwierdził naruszenie przepisów art. 66 § 1, 3 i 5 oraz art. 1a pkt 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) zwanej dalej "ustawą egzekucyjną" w związku z przepisami art. 7, art. 77 § 1, i art. 107§ 3 Kodeksu postępowania administracyjnego dające podstawy do uwzględnienia skargi.

Spór w niniejszej sprawie sprowadzał się do oceny zasadności obciążenia Zakładu Ubezpieczeń [...]-w T. opłatą komorniczą przez organ egzekucyjny, którym był Naczelnik Urzędu Skarbowego, w związku z przeprowadzonymi czynnościami egzekucyjnymi wobec zobowiązanego - spółki jawnej "W." w T.. Bezsporne przy tym było, że organ egzekucyjny w dniu [...]zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia w siedzibie zobowiązanego automatu do pakowania w folie towaru z podaniem wagi, wydrukiem etykiety i naklejaniem[...]. Następnie organ egzekucyjny dokonał jego wyceny w dniu [...] maja 2006 r. Poza sporem pozostaje także fakt, że należność objęta tytułami wykonawczymi skierowanymi do egzekucji została na rzecz wierzyciela wpłacona w dniu [...] czerwca 2006 r.

Istota sporu koncentrowała się na tym, czy zapłata zaległych należności była konsekwencją zastosowanych przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych, czy tak jak twierdziła strona skarżąca efektem podjęcia określonych działań przez wierzyciela m. in. w postaci wszczęcia postępowania w trybie art. 112 Ordynacji podatkowej w sprawie orzeczenia odpowiedzialności solidarnej spółki P. za zaległe należności ZU[...] spółki "W".

Odnosząc się do zasadności zarzutów skargi przytoczyć należy w pierwszej kolejności treść art. 66 § 1, § 3 i § 5 ustawy egzekucyjnej. Zgodnie z tym przepisem wierzyciel ponosi wydatki związane z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu (§ 1). Wierzyciel, na rzecz którego organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych, jest zobowiązany z zastrzeżeniem § 4, do uiszczenia opłaty komorniczej (§ 3). Natomiast zgodnie z § 5, oplata komornicza przypada na rzecz tego organu, który dokonał ściągnięcia należności pieniężnej lub zastosował środki egzekucyjne w wyniku których należność została zapłacona.

Opłata komornicza, o której mowa w powyższym przepisie została zdefiniowana przez ustawodawcę w art. 1a pkt 6 ustawy egzekucyjnej, jako opłata wynosząca 5% kwot przekazanych wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przekazanych wierzycielowi przez zobowiązanego w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych.

Z wykładni gramatycznej przytoczonych przepisów wynika jednoznaczny wniosek, że opłata komornicza ma charakter "wynagrodzenia" od wierzyciela na rzecz organu egzekucyjnego za przekazanie mu wyegzekwowanej należności przez organ egzekucyjny albo przez samego zobowiązanego w wyniku zastosowania jednego ze środków egzekucyjnych (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 2000 r., sygn. akt SA/Sz 114/99). W obu przypadkach określonych w dyspozycji omawianego przepisu, prawo do opłaty komorniczej uzależnione jest od podjęcia przez organ egzekucyjny skutecznych czynności egzekucyjnych, które w konsekwencji doprowadziły do zaspokojenia wierzyciela.

W przekonaniu Sądu w rozpoznawanej sprawie, organy egzekucyjne w swoich rozstrzygnięciach nie wykazały w sposób niebudzący wątpliwości, że między przekazaniem wierzycielowi należności objętych wystawionymi tytułami wykonawczymi a zastosowanym środkiem egzekucyjnym wystąpił bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.

Z akt sprawy wynika, że środek egzekucyjny w postaci zajęcia ruchomości na poczet należności ZU[...] został zastosowany w dniu [...]października 2004 r. Następną czynnością egzekucyjną podjętą w tej sprawie była wycena wartości zajętego urządzenia z dniu [...] maja 2006 r.

Już samo zestawienie dat zastosowania przez organ egzekucyjny środka egzekucyjnego - zajęcia ruchomości (22 październik 2004 r.) i wpłaty egzekwowanych należności na konto wierzyciela ( 29 czerwiec 2006 r.), zmusza do poddania w wątpliwość zasadność stanowiska zajętego przez organ egzekucyjny w niniejszej sprawie, że zapłata należności była prostą konsekwencją zastosowania środka egzekucyjnego nawet przy przyjęciu, że uregulowanie zaległych należności spowodowało podjęcie czynności w postaci wyceny wartości zajętego urządzenia. Należy przy tym zauważyć, że stan techniczny przedmiotowego urządzenia ustalony został w czasie wizji lokalnej przeprowadzonej w dniu [...] maja 2006 r. z udziałem dłużnika (str. 1 oceny technicznej nr[...]). Zatem o wycenie zobowiązany powziął wiedzę już [...] maja 2006 r., a mimo tego, z jego strony brak było jakiejkolwiek reakcji nakierowanej na zapłatę zaległości. Wpłata zaległych należności na konto wierzyciela nastąpiła dopiero w dniu [...] lipca 2006 r., przy czym organ egzekucyjny bez przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego przyjął z góry, że wpłaty dokonał zobowiązany na skutek podjętej czynności egzekucyjnej. Tymczasem z dokumentów przedstawionych w toku postępowania zażaleniowego, wynika, że wpłaty nie dokonał zobowiązany, lecz spółka P.

W kontekście powyższego nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu II instancji, że bez znaczenia w sprawie był fakt podjęcia działań przez ZU[...] mających na celu pozaegzekucyjne odzyskanie zaległych należności. Wierzyciel dołączył do zażalenia dokumenty m. in. związane ze wszczęciem postępowania zmierzającego do orzeczenia o odpowiedzialności spółki P. za zaległości z tytułu należności ZU[...] spółki jawnej "W." w trybie art. 112 Ordynacji podatkowej (ostatnie pismo z dnia [...] maja 2006 r., doręczone spółce P. w dniu [...]czerwca 2006 r.). W ocenie Sądu uzasadnione zatem mogło być założenie, że to podjęte przez wierzyciela działania stanowiły przyczynę, która w konsekwencji doprowadziła do zapłaty należności za zobowiązaną spółkę "W." przez spółkę P. Należy pamiętać, że na podstawie umowy sprzedaży nieruchomości z dnia [...]sierpnia 2005 r., kupujący(P.) zobowiązał się część ustalonej ceny sprzedaży przekazań na konto ZU[...] na pokrycie zaległych należności spółki "W."

Jednakże organ egzekucyjny II instancji tych wszystkich, znanych mu, istotnych okoliczności nie rozważył, przyjmując domniemanie faktyczne, że zapłata była efektem zastosowanego środka egzekucyjnego.

W postępowaniu egzekucyjnym na mocy art. 18 ustawy egzekucyjnym mają odpowiednio zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie do art. 7 Kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony. Ponadto organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 Kpa).

Po zapoznaniu się z aktami sprawy należy stwierdzić, że w niniejszym postępowaniu zostały naruszone wyrażone w tych przepisach zasady ogólne postępowania administracyjnego tzn. zasada prawdy obiektywnej oraz zasada zupełności postępowania dowodowego. Natomiast Sąd nie podzielił zarzutu skargi, co do naruszenia art. 10 Kpa. Zauważyć bowiem należy, że organ II instancji wzywał stronę skarżącą do przedłożenia dowodów wpłaty zaległych należności przez spółkę P. za zobowiązaną spółkę (wezwanie z dnia [...] kwietnia 2007 r.). Przekazując powyższe dokumenty za pismem z dnia [...]kwietnia 2007 r. strona miała możliwość wyartykułowania swoich racji.

Postanowienia podejmowane w toku postępowania egzekucyjnego powinny odpowiadać wymogom określonym w art. 107 § 3 Kpa w związku z art. 126 Kpa w zakresie uzasadnienia faktycznego tzn. powinny zawierać w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie stanowi bowiem integralną część postanowienia i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część postanowienia (por. wyrok NSA z dnia 12 maja 2000 r., sygn. akt I SA/Kr 856/98).

Uzasadnienie postanowienia organu I instancji jest dwuzdaniowe. Z kolei organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia skoncentrował się głównie na własnej wykładni przepisów art. 66 ustawy egzekucyjnej, ograniczając się do zdawkowego komentarza w istotnej kwestii podniesionej przez wierzyciela w zażaleniu, a dotyczącej podjętych przez niego działań w celu odzyskania należności i w ogóle nie ustosunkował się do dowodów dołączonych do zażalenia oraz zebranych w toku postępowania zażaleniowego. Na marginesie należy dodać, że z treści postanowienia organu I instancji wynika, że należność została zapłacona wierzycielowi w dniu [...] lipca 2006 r., natomiast z treści postanowienia organu II instancji wynika, że w dniu [...] czerwca 2006 r.

Zdaniem Sądu nie zasługuje na akceptację zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu stanowisko, że niewystąpienie w konkretnej sprawie jednego z wyjątków, kiedy nie pobiera się opłaty komorniczej, wymienionych w art. 66 § 4 ustawy egzekucyjnej, zwalnia organ egzekucyjny od powinności wykazania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy dokonaną wpłatą a zastosowanym środkiem egzekucyjnym, albowiem zasadą wynikającą z art. 66 w związku z art. 1a pkt 6 ustawy egzekucyjnej jest, że opłatę komorniczą nalicza się od kwot przekazanych wierzycielowi przez zobowiązanego w wyniku (na skutek) zastosowania środka egzekucyjnego.

Organy egzekucyjne podejmując zaskarżone rozstrzygnięcia nie przeanalizowały wnikliwie wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznych. Przyjęcie zatem, że istniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy wpłatą zaległych należności a zastosowanym środkiem egzekucyjnym - w ocenie Sądu - było przedwczesne.

Wobec wykazanego wyżej naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.