Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 766/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2016-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit a i par 3
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 29 ust 2, art. 10 ust 1, art. 2 pkt 7a,
journal: Dz.U. 2007 nr 192 poz 1378
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.),, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 listopada 2016 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza M. z dnia [...] Nr [...], w części dotyczącej nienależnie pobranego świadczenia przyznanego na rzecz O. P., II. umarza postępowanie administracyjne w zakresie opisanym w punkcie I.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., Nr [...] działający z upoważnienia Burmistrza, Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, przyznał M. W. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na dzieci – O. P. oraz P. P., na okres od [...] r., w kwocie po [...] złotych miesięcznie, na każde dziecko.

W dniu [...] r. organ I instancji wydał decyzję

nr[...] , którą zmienił z urzędu, z dniem 25 sierpnia 2011 r., decyzję własną z dnia 18 października 2010 r. stwierdzając, że kwota świadczenia alimentacyjnego na O. P. wynosi [...] zł miesięcznie, a na P. P. – [...] zł miesięcznie.

Jak wynika z uzasadnienia opisanej wyżej decyzji, w dniu 10 grudnia 2012 r. komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym zawiadomił organ o zmianie wysokości alimentów w stosunku do alimentowanych O. P. i P. P. oraz przesłał do organu prawomocny odpis wyroku Sądu Rejonowego z dnia 9 listopada 2011 r., sygn. akt [...] o obniżeniu renty alimentacyjnej z kwoty [...] zł miesięcznie do kwoty [...] zł miesięcznie na rzecz P. P. i z kwoty [...] zł miesięcznie do kwoty [...] zł miesięcznie na rzecz O. P., począwszy od 25 sierpnia 2011 r. Orzeczenie to uprawomocniło się w dniu 27 kwietnia 2012 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia[...] r., nr [...], na skutek rozpatrzenia odwołania M. W., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Decyzją z dnia [...]r., nr [...] ]działający z upoważnienia Burmistrza Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej na podstawie art. 23 i art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, uznał, że kwoty wypłacone na rzecz O. P. i P. P. w okresie od dnia [...] r. w wysokości [...] zł były nienależnie pobranym świadczeniem. Organ powołał się na to, że w związku z wyrokiem z dnia 9 listopada 2011 r. uległa zmianie wysokość alimentów przyznanych na O. P. oraz na P. P., od dnia 25 sierpnia 2011 r. Według przedstawionych przez organ I instancji obliczeń, wypłacona kwota w wysokości łącznej [...] zł z tytułu świadczenia alimentacyjnego na rzecz wymienionych dzieci od dnia [...] r. podlegała zwrotowi, gdyż M. W. otrzymywała w tym czasie przedmiotowe świadczenie w wysokości wyższej, niż zasądzone alimenty. Od powyższej decyzji M. W. wniosła odwołanie podnosząc w nim, że wskazaną w decyzji kwotę zużyła na dzieci i nie jest wzbogacona (powołała się na art. 409 Kodeksu cywilnego).

Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławczedziałając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 2 pkt 7 lit. a, art. 23 i art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało w uzasadnieniu, że w przypadku odwołującej się zastosowanie ma art. 2 pkt 7a ww. ustawy, gdyż w okresie od dnia [...] r. pobierała ona świadczenie z funduszu alimentacyjnego

w wysokości wyższej, niż kwota należnych świadczeń, wynikających z wyroku alimentacyjnego. W okresie od [...] r. na P. P. powinna otrzymać kwotę [...] zł zaś na O. P. [...] zł (łącznie [...] zł), podczas gdy organ wypłacił na P. [...]zł zaś na O. [...] zł (łącznie [...] zł). Tak więc M. W. otrzymała z funduszu alimentacyjnego o [...] zł więcej, niż jej przysługiwało.

Na powyższą decyzję M. W. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podnosząc, że sąd zmniejszył jej alimenty o duże kwoty i to ze skutkiem wstecznym. Była przekonana, że gdy wykaże, iż uzyskane środki wypłacone zostały na potrzeby dzieci, nie będzie musiała ich zwracać. Wskazała na trudności wynikające z niemożności uzyskania prawomocnego odpisu wyroku sądu zmniejszającego alimenty wraz klauzulą wykonalności. Sama sygnalizowała w OPS, że orzeczeniem sądowym zmniejszono alimenty na rzecz dzieci i w związku z tym zwróciła się o pomniejszenie wypłacanego świadczenia. Wskazała również na niemożność załatwienia sprawy u komornika sądowego, który odmówił przyjęcia orzeczenia w sprawie o alimenty z uwagi na błędną pieczęć oraz błędne oznaczenie imienia syna "O.", podczas gdy jego imię brzmi "O.". Zaznaczyła, że o wymagany dokument ubiegała się od maja do grudnia 2012 r. Wskazując na swoją trudną sytuację życiową i finansową, skarżąca wniosła o "ponowne rozpatrzenie jej sprawy".

W piśmie z dnia 11 marca 2014 r., wyznaczony na zasadzie prawa pomocy, pełnomocnik skarżącej adw. Ł. M., sprecyzował stanowisko skarżącej, zarzucając organowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie wykazania motywów i przesłanek uzasadniających wydanie zaskarżonej decyzji. Ponadto zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 2 pkt 7, art. 23, art. 29 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W jego ocenie ustalony stan faktyczny sprawy wyklucza uznanie analizowanego świadczenia za nienależnie pobrane. Organ nie odniósł się również do okoliczności, że skarżąca dochowała należytej staranności w dostarczeniu tytułu wykonawczego komornikowi, pomimo iż w tym względzie napotkała liczne trudności. Okolicznością powodującą ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części nie jest wyrok sądu, zmniejszający alimenty. Dopiero zmiana decyzji ustalającej wysokość świadczenia spowoduje zmianę wysokości świadczenia alimentacyjnego. Zatem od [...] r., czyli od daty wydania decyzji zmieniającej świadczenie, wypłacane świadczenie można uznać za nienależnie pobrane. Ponadto dopiero, gdy uprawomocniła się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, powinna być wydana kolejna – w przedmiocie zwrotu tego nienależnego świadczenia.

W dniu 13 marca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po rozpoznaniu na rozprawie sprawy ze skargi M. W. o sygn. akt II SA/Sz 1083/13, wydał wyrok, w którym w punkcie I stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza z dnia [...]r.,

nr [...] w części dotyczącej zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przyznanego na rzecz P. P. i w pozostałej części skargę oddalił. W punkcie II wyroku stwierdził nieważność decyzji Burmistrza z dnia [...] r., nr [...] , w części dotyczącej zmiany wysokości przyznanego świadczenia alimentacyjnego na rzecz P.P.

Uzasadniając wyrok, Sąd wyjaśnił, że postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego toczy się na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. W rozpoznawanej sprawie, zarówno w zaskarżonej decyzji jak i decyzji ją poprzedzającej, za stronę postępowania organy uznały M. W., działającą jako przedstawiciel ustawowy jej synów O. P. i P. P.. Decyzja organu I instancji została wydana na rzecz M. W. w dniu 17 maja 2013 r., natomiast decyzja Kolegium w dniu 12 sierpnia 2013 r. Tymczasem P. P. już w dniu 2 grudnia 2011 r. stał się osobą pełnoletnią

i władza rodzicielska wykonywana przez matkę M. W. z tym dniem ustała. Skarżąca nie mogła zatem reprezentować syna jako przedstawiciel ustawowy, gdyż od dnia 2 grudnia 2011 r. mógł on samodzielnie prowadzić swoje sprawy, w tym uzyskać status strony postępowania. Powyższe oznacza, że decyzje wydane po dniu 2 grudnia 2011 r. w zakresie świadczeń alimentacyjnych przysługujących P. P. , w tym uznania ich za nienależnie pobrane, nawet jeśli dotyczyły okresów sprzed uzyskania przez niego pełnoletniości, winny jako stronę postępowania traktować P. P. Skoro decyzje wydane przez organy orzekające w sprawie jako stronę postępowania traktowały jego matkę M. W. to oznacza, że zostały one wydane z naruszeniem art. 28 k.p.a. w związku z art. 15 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Z tych względów Sąd, stwierdził również nieważność części decyzji Burmistrza z dnia 8 stycznia 2013 r., zmieniającej decyzję z dnia 18 października 2010 r. i przyznającej od 25 sierpnia 2011 r. świadczenie alimentacyjne na rzecz P. P. w kwocie [...] zł, bowiem i w tej decyzji organ nieprawidłowo jako stronę postępowania wskazał M. W. Odnosząc się do zarzutów skargi w części nieobjętej stwierdzeniem nieważności, Sąd uznał, że są one niezasadne, a wydane w tym zakresie decyzje są prawidłowe. Skoro w okresie od 25 sierpnia 2011 r. do 30 września 2011 r. skarżąca pobierała świadczenie alimentacyjne na syna O. P. w wysokości wyższej, aniżeli wynikało to z wyroku sądu, to różnica ta stanowi nienależnie pobrane świadczenie.

M. W., reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła od powyższego wyroku skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu ww. skargi kasacyjnej, wyrokiem z dnia 13 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 1918/14 uchylił zaskarżony wyrok w punkcie I w części oddalającej skargę i w tym zakresie przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania.

Sąd II instancji wskazał w uzasadnieniu orzeczenia, że stan faktyczny sprawy (nie dotyczy to treści osnowy decyzji organu I instancji oraz treści sentencji wyroku,

o czym w dalszej części uzasadnienia) nie jest sporny i nie budzi również kontrowersji w postępowaniu ze skargi kasacyjnej, gdyż nie wywiedziono zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Natomiast podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 2 pkt 7a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w istocie dotyczy sposobu rozumienia pojęcia tych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, którym należy przypisać cechę "nienależności", na skutek sądowego obniżenia wysokości zasądzonych alimentów w trakcie realizowania zastępczego obowiązku ich zapłaty, na podstawie przepisów ustawy. Przepis art. 2 pkt 7a ww. ustawy stanowi ustawowe wyjaśnienie użytego w ustawie pojęcia "nienależnie pobranego świadczenia", w przypadku zaistnienia tego rodzaju zaszłości. W myśl tego unormowania pod takim pojęciem należy rozumieć "świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia

w całości lub w części". Przepis ten wiąże się wprost z regulacją art. 10 ust. 1 ustawy

o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym "Świadczenia

z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednakże nie wyższej niż 500 zł" oraz z przepisem art. 29 ust. 2 cyt. ustawy w brzmieniu "W przypadku gdy osoba uprawniona otrzymała w okresie od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów do dnia wpływu tytułu wykonawczego do komornika sądowego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek. Przepis art. 23 stosuje się odpowiednio".

Zdaniem NSA, powyższe regulacje należy odczytywać łącznie, z uwzględnieniem celu ich wprowadzenia do porządku prawnego. Bez wątpienia celem tym jest aktualizacja na bieżąco wypłacanych świadczeń alimentacyjnych. Wskazuje na to wprost art. 10 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Oznacza to, że pomiędzy wysokością zasądzonych alimentów, a kwotą uzyskiwaną z funduszu alimentacyjnego zachodzi ścisła korelacja. Ustawodawca powiązał wysokość kwot miesięcznego świadczenia wypłacanego przez organ z wysokością kwoty, jaką dłużnik uiszczałby wierzycielowi, gdyby egzekucja była prowadzona skutecznie. Sąd II instancji podkreślił, że co do zasady ustawodawca wykluczył możliwość uznania za świadczenia podlegające zwrotowi, świadczeń alimentacyjnych wypłaconych w kwocie odpowiadającej wysokości zasądzonych za dany okres alimentów. Ustawodawca nałożył wprawdzie obowiązek zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na te osoby, które wskutek zmiany wysokości zasądzonych alimentów otrzymały świadczenia z funduszu w kwocie wyższej aniżeli zasądzone za dany okres alimenty, jednakże konieczność zwrotu nadpłaconej sumy odniesiono do różnicy, o której mowa w art. 29 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że pojęcia "zmiany", o którym mowa w tej normie, nie można było odnieść do dokonanego przez sąd rodzinny obniżenia wysokości alimentów z datą wsteczną (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2015 r., sygn. akt I OSK 2081/13, zam. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie NSA, w rozpoznawanej sprawie, to modyfikacja tytułu wykonawczego, na skutek wyroku z dnia 9 listopada 2011 r., zapadłego przed Sądem Rejonowym, stanowiła zdarzenie skutkujące koniecznością zmiany wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Trzeba dostrzec, że zmiana wysokości (obniżka) alimentów nastąpiła od dnia 25 sierpnia 2011 r., a więc za okres, w którym skarżąca w dobrej wierze i w zgodzie z unormowaniami ustawy pobierała sporne świadczenie. Nie pozwala to na kwestionowanie "należności" świadczenia przynajmniej za okres, w którym, na skutek braku wyroku sądu rodzinnego, strona nie mogła ani nie pobierać alimentów (świadczenia z funduszu alimentacyjnego) ani też zgłosić właściwemu organowi, że doszło do zmiany wysokości zasądzonych alimentów, a jednocześnie nie mogła mieć ani wiedzy ani świadomości, że obowiązek alimentacyjny może zostać całkowicie lub częściowo zniesiony. Niewątpliwie taką informacją był nieprawomocny wyrok sądu obniżającego alimenty, ale z natury rzeczy nie mógł on stanowić podstawy do przyjęcia, że strona uprawniona miała taką świadomość co do okresów sprzed wydania takiego wyroku. Zdaniem NSA, odmienna wykładnia pozostawałaby w sprzeczności z regulacjami art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, odnoszącymi się do świadczeń nienależnie pobranych, których definicję zawiera art. 2 pkt 7 ustawy. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie stanowiskiem, świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pobrane przez osobę, która przyjęła je w złej wierze, wiedząc że się jej nie należy. Tymczasem w okolicznościach niniejszej sprawy nie można przyjąć zaistnienia tak określonych cech, dotyczących świadomości przedstawicielki ustawowej małoletniego w odniesieniu do okresu poprzedzającego zmianę tytułu wykonawczego obniżającego alimenty. Wbrew stanowisku kontrolowanego Sądu, sam fakt wydania wyroku obniżającego wysokość alimentów z datą wsteczną nie przemawia za takim przyjęciem i nie czyni możliwym stwierdzenia, że wypłacenie świadczeń sprzed tej daty nastąpiło mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie takiej wypłaty w dotychczasowej wysokości. Wykładnia zaproponowana przez Sąd I instancji stawiałaby w gorszej sytuacji tych wierzycieli alimentacyjnych, którym obniżono alimenty względem pozostałych osób, do których odnoszą się regulacje zawarte w art. 2 pkt 7 ustawy

o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Naruszają normy zawarte w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej takie przepisy, które nie traktują równo, wg jednakowej miary wszystkich podmiotów charakteryzujących się daną cechą istotną (zob. uzasadnienie przywołanego wyżej wyroku NSA z dnia 12 czerwca 2015 r.).

Końcowo Sąd II instancji wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji winien w sposób prawidłowy określić przedmiot sprawy, rzutujący na zakres ewentualnego uchylenia zaskarżonej decyzji. W sentencji wyroku przedmiot ten określono w sposób bardzo ogólnikowy: "w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia", w uzasadnieniu na k. 7 uznano, że "zarzuty dotyczące uznania świadczenia alimentacyjnego (...) za świadczenie nienależnie pobrane są niezasadne", w końcowej części wywodów stwierdzono, że nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie może być orzeczone w tej samej decyzji. Opisując na wstępie uzasadnienia zaskarżoną decyzję Sąd I instancji przyjął natomiast, że decyzja dotyczyła uznania wypłaconych świadczeń na P. i O. P. za nienależnie pobrane. W istocie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie zajął jasnego stanowiska co do tego, co stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia przed organami administracyjnymi a w konsekwencji przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej. Ponadto, zdaniem NSA, w sprawie należy rozważyć, czy mamy do czynienia z decyzją orzekającą o ustaleniu nienależnego świadczenia, czy z decyzją obligującą do zwrotu świadczenia albo z decyzją orzekającą o ustaleniu nienależnego świadczenia i o obowiązku jego zwrotu. Tylko bowiem w uzasadnieniu decyzji organu I instancji zawarto wzmiankę, że wymieniona w decyzji kwota wypłacona z tytułu nienależnego świadczenia podlega zwrotowi, ale sformułowanie to można było potraktować jako formę pouczenia lub uprzedzenia strony o skutkach wydanej decyzji, a nie jako odrębną decyzję nakazującą zwrot świadczenia. Ponadto, w pkt I wyroku

w części stwierdzającej nieważność decyzji obu instancji zaznaczono, że dotyczy to "zwrotu nienależnie pobranego świadczenia na rzecz P. P.". Nie wiadomo w jakim znaczeniu użyto tego zwrotu, a w szczególności czy chodzi tu rzeczywiście tylko o część decyzji nakazującej zwrot (o ile można przyjąć, że decyzje organów zawierają tego rodzaju rozstrzygnięcie), czy też chodzi tu o szersze znaczenie tego sformułowania, obejmujące także ustalenie nienależnie pobranych świadczeń. Według NSA, ustalenie prawidłowego zakresu uchylenia (stwierdzenia nieważności) decyzji jest konieczne ze względu na potrzebę dalszego prowadzenia sprawy odnośnie P. P. przez organ, który będzie związany wydanym rozstrzygnięciem. Sąd zwrócił też uwagę, że organ I instancji posłużył się w sentencji decyzji tylko określeniem kwoty nienależnie pobranych świadczeń, bez wyszczególnienia kwot wypłaconych na każde z dzieci skarżącej, zaś organ odwoławczy jedynie utrzymał w mocy tę decyzję. Stwierdzenie nieważności decyzji w stosunku do P. P. nie przesądza w sposób dostatecznie jasny, co do jakiej kwoty decyzja ta dotknięta jest wadą nieważności. W tym celu należy dokonać prawidłowej analizy uzasadnień decyzji organów obu instancji oraz wyjaśnić, czego, po uprawomocnieniu się wyroku z dnia 13 marca 2014 r. w części stwierdzającej nieważność (wobec jej niezaskarżenia do NSA), dotyczy postępowanie, jakie będzie prowadzone po niniejszym uchyleniu zaskarżonej dalszej części tego wyroku oraz w sposób prawidłowy, czytelny dla organów sformułować zakres rozstrzygnięcia w razie konieczności uchylenia zaskarżonych decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje :

Zgodnie z art. 190 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Przepis ten w sposób jednoznaczny wyznacza kierunek postępowania sądu

I instancji, który nie posiada już na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego swobody w zakresie wykładni prawa, jak również nie może odstąpić od wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w wyroku sądu wyższej instancji. Przez ocenę prawną, o której mowa w podanym przepisie, należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej a nie innej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążący na sądzie rozpoznającym ponownie daną sprawę, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Jednakże żadna z powyższych przesłanek nie zaistniała

w rozpoznawanej sprawie. Stan faktyczny przedmiotowej sprawy, analizowany

w pierwotnym postępowaniu sądowoadministracyjnym nie uległ zmianie.

Mając na uwadze zalecenia Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte w wyroku z dnia 13 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 1918/14, należy wskazać że przedmiotem rozpoznania Sądu orzekającego w dniu 13 marca 2014 r. była tylko i wyłącznie decyzja orzekająca o ustaleniu nienależnego świadczenia, nie zaś decyzja obligująca do zwrotu tego świadczenia, co wynika z analizy uzasadnień decyzji organów obu instancji, a także z uzasadnienia wyroku. Również w pkt I wyroku z dnia 13 marca 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 1083/13 Sąd stwierdził nieważność decyzji obu instancji – po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia, a nie w przedmiocie zwrotu tego świadczenia. Powyższego nie zmienia okoliczność, że we wspomnianym I punkcie wyroku użyto nieprecyzyjnego sformułowania: "w części dotyczącej zwrotu nienależnie pobranego świadczenia". Jak już bowiem zaznaczono, z treści uzasadnienia wyroku z dnia 13 marca 2014 r. jednoznacznie wynika, że dotyczył on jedynie decyzji w przedmiocie uznania, że kwoty wypłacone w okresie od 25 sierpnia 2011 r. do 30 września 2011 r. były nienależnie pobranym świadczeniem.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji, stanowił przepis

art. 29 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (zwanej dalej "ustawą"). Stosownie do treści art. 29 ust. 2 ustawy, w przypadku gdy osoba uprawniona otrzymała w okresie od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów do dnia wpływu tytułu wykonawczego do komornika sądowego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek ustawowych. Przepisy art. 23 stosuje się odpowiednio.

Dokonując wykładni powyższego przepisu zgodnie z wiążącymi wskazaniami Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać należy, że pod użytym przez ustawodawcę pojęciem "zmiany" rozumieć należy tytuł wykonawczy, bowiem zmiana w wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest możliwa wyłącznie wówczas, gdy organ będzie dysponował tytułem wykonawczym, natomiast "dzień zmiany" rozumieć należy jako dzień, w którym możliwym było wydanie tytułu wykonawczego.

Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednakże nie wyższej niż 500 zł. Ustawodawca powiązał więc wysokość kwot miesięcznego świadczenia wypłacanego przez organ, z wysokością kwoty, jaką dłużnik uiszczałby na rzecz wierzyciela, gdyby egzekucja była prowadzona skutecznie. Nie ulega zatem wątpliwości, że ustawodawca w zasadzie wykluczył możliwość uznania za świadczenia nienależnie pobrane, świadczenia alimentacyjne wypłacone w kwocie odpowiadającej wysokości zasądzonych alimentów. Z powołanych powyżej przepisów wynika, że obowiązek zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego ustawodawca nakłada wyłącznie na osoby, które otrzymały świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty w okresie - od dnia zmiany wysokości - zasądzonych alimentów - do dnia wpływu tytułu wykonawczego - do komornika sądowego. Przy czym jak już wcześniej podniesiono, pod pojęciem "zmiany" należy rozumieć tytuł wykonawczy, natomiast "dzień zmiany" rozumieć należy jako dzień, w którym tytuł wykonawczy został wydany. Celem omawianego przepisu jest zatem aktualizacja bieżąco wypacanych świadczeń alimentacyjnych.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że przepis art. 29 ust. 2 ustawy nie mógł mieć zastosowania do stanu faktycznego niniejszej sprawy poprzedzającego wydanie przez Sąd Rejonowy

wyroku z dnia [...] r. Dopiero modyfikacja tytułu wykonawczego, na skutek wyroku z dnia 9 listopada 2011 r., zapadłego przed Sądem Rodzinnym stanowiła zdarzenie skutkujące koniecznością zmiany wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Mając na uwadze wiążącą dla sądu I instancji wykładnię przepisów art. 2 pkt 7a, art. 10 ust. 1, art. 29 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dokonaną przez NSA w wyroku z dnia 13 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 1918/14, należało uznać, że pojęcia "zmiany", o której mowa w art. 29 ust. 2 ustawy, nie można było odnieść do dokonanego przez sąd rodzinny obniżenia wysokości alimentów z datą wsteczną tj. od dnia 25 sierpnia 2011 r. W odniesieniu do okresu poprzedzającego zmianę tytułu wykonawczego, obniżającego alimenty skarżąca nie mogła mieć ani wiedzy, ani świadomości, że obowiązek alimentacyjny może zostać całkowicie lub częściowo zniesiony. W tym czasie, skarżąca w dobrej wierze i w zgodzie z unormowaniami ustawy pobierała sporne świadczenie. Dlatego też, wbrew stanowisku organów, sam fakt wydania wyroku obniżającego wysokość alimentów z datą wsteczną nie oznacza, że wypłacenie świadczeń sprzed tej daty nastąpiło mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie wypłaty w dotychczasowej wysokości. W związku z tym, należności wypłacone z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r. – czyli w okresie poprzedzającym dzień wydania wyroku przez sąd rodzinny (z dnia

9 listopada 2011 r.) nie mogą być uznane za świadczenia nienależnie pobrane.

Dodatkowo, zważywszy na wytyczne NSA dotyczące ustalenia prawidłowego zakresu stwierdzenia nieważności decyzji w stosunku do P. P. w wyroku z dnia 13 marca 2014 r. (sygn. akt II SA/Sz 1083/13) oraz wskazany przez NSA sposób rozumienia i stosowania w stanie faktycznym sprawy przytoczonych w uzasadnieniu wyroku przepisów, należy wyjaśnić, że ponownie rozpatrując sprawę (w omawianym zakresie) organ I instancji, winien uwzględnić okoliczność, że postępowanie zakończone wskazanym wyrokiem obejmowało wyłącznie kwestię uznania za nienależnie pobrane świadczenie kwoty wypłaconej w okresie od dnia [...] r. na rzecz P. P. – tj. [...] zł (kwotę wskazaną w decyzji – [...] zł należało pomniejszyć o kwotę wypłaconą na rzecz O. P. – tj. [...] zł, co daje kwotę [...] zł). Organ winien także mieć na uwadze, że objęte decyzją z dnia [...] r. świadczenia na rzecz O. P. i P. P. wypłacone zostały za ten sam okres, tj. od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r., a zatem w przypadku P. P. podobnie jak w przypadku O. P. wypłata nastąpiła w okresie poprzedzającym dzień wydania wyroku przez sąd rodzinny (z dnia 9 listopada 2011 r.), obniżającego wysokość alimentów na rzecz wymienionych uprawnionych.

Stwierdzając, że obie wydane w sprawie decyzje w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia w odniesieniu do O. P. naruszają przepisy prawa materialnego w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i § 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji, stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego ze względu na bezprzedmiotowości jego prowadzenia.