Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 344/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2019-08-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6349 Inne o symbolu podstawowym 634
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135, art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 10 ust. 6a, art.  11 ust. 3, art. 10 ust. 7
journal: Dz.U. 2018 poz 690
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.
article: art. 106 ust. 3
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Asesor WSA Agnieszka Banach, Protokolant Starszy inspektor sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy pieniężnej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz radcy prawnego [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (zwany dalej organem) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy pieniężnej.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Wnioskiem z dnia 2 lutego 2018 r. wystąpił o przyznanie okresowej pomocy pieniężnej ze środków budżetowych znajdujących się w dyspozycji organu, wskazując na swój potwierdzony status, o którym mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690 ze zm.).

Decyzją z dnia 12 kwietnia 2018 r. organ odmówił przyznania A. B. okresowej pomocy pieniężnej. Pismem z dnia 23 kwietnia 2018 r. strona zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia 5 lipca 2018 r. utrzymano w mocy ww. decyzję z dnia 12 kwietnia 2018r.

Wyrokiem z dnia 10 października 2018 r. o sygn. akt II SA/Ke 546/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. B., uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 5 lipca 2018 r.

Pismami z dnia 5 września 2018 r. i 24 października 2018 r. organ zwrócił się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z prośbą o zbadanie sytuacji życiowej A. B., przesłanie informacji pozwalającej na ustalenie sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej zainteresowanego, a także jego warunków mieszkaniowych, w szczególności stanu łazienki.

Organ, wydając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 K.p.a. w związku z art. 8 i 10 ustawy, opisaną na wstępie decyzję wskazał, że w jego ocenie nie ma możliwości przyznania na zasadach ogólnych określonych w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej, osobie, która korzystała z pomocy okresowej przez 6 m-cy, kolejnej pomocy okresowej w okresie 12 m-cy licząc od momentu rozpoczęcia pobierania poprzedniej pomocy okresowej. Jak wywiódł, z przepisów wynika, że Urząd powinien wypłacać osobom uprawnionym pomoc nie dłużej niż 6 miesięcy, ale nie określono wprost przedziału czasowego, w którym ów okres 6 miesięcy bierze się pod uwagę. Niemniej jednak ustawodawca wprowadził regulację prawną określającą częstotliwość przyznawania pomocy jednorazowej - raz na 12 miesięcy – i ta regulacja powinna być w ocenie organu - w braku odmiennej - stosowana. Jeżeli luka w prawie nie zostałaby w ten sposób usunięta, należałoby przyjąć następującą wykładnię normy prawnej określającej zasady przyznawania pomocy okresowej: łączny okres, na jaki może opiewać decyzja (decyzje) o przyznaniu okresowej pomocy pieniężnej wynosi 6 miesięcy, a po ich upływie stronie nie przysługuje prawo do pomocy okresowej. Odmienna wykładnia, zgodnie z którą decyzja przyznająca pomoc może wskazywać okres tej pomocy maksymalnie do 6 miesięcy, po upływie których - w przypadku złożenia kolejnego wniosku w trybie art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej - stronie może być przyznana kolejna pomoc maksymalnie do 6 miesięcy, a operację tę można powtarzać dowolną ilość razy, byłaby całkowicie sprzeczna z zasadami przyznawania zasiłków celowych, a taki charakter ma pomoc pieniężna przyznawana przez Szefa Urzędu. Pomoc okresowa z natury rzeczy nie może mieć ciągłego charakteru - nie może być przyznawana na okres dłuższy niż 6 miesięcy w okresie 12 miesięcznym - gdyż traciłaby walor "okresowości", a stawała się świadczeniem stałym. Tymczasem zgodnie z wolą ustawodawcy osoby uprawnione na gruncie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej korzystają z innego stałego, bezterminowego, comiesięcznego świadczenia pieniężnego w kwocie 426,58 zł.

Inne - niż przyjęte przez organ - rozumienie przepisu art. 10 ust. 6a - w szczególności pozwalające na składanie jeden po drugim (przed upływem 6 miesięcy) kolejnych wniosków o pomoc okresową na okres 6 miesięcy - czyniłoby również niepotrzebnym przepis art. 10 ust. 7, z którego wynika, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach pomoc okresowa może być przyznana na innych warunkach niż określone w ust. 3-6a, a zatem może być udzielona na okres dłuższy niż 6 miesięcy. Ten sam efekt można by wszak osiągnąć przez składanie w "normalnym" trybie (a więc na podstawie art. 10 ust. 6a) kolejnych wniosków bezpośrednio po zakończeniu poprzedniego okresu pobierania pomocy okresowej. Skoro jednak ustawodawca uznał za niezbędne wprowadzenie do ustawy przepisu art. 10 ust. 7, umożliwiającego udzielanie pomocy okresowej na okres dłuższy niż 6 miesięcy, to musiał przyjąć, że efektu tego nie da się osiągnąć w inny sposób.

Organ dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pod kątem występowania "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 10 ust. 7 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, którego stwierdzenie uzasadniałoby przyznanie przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pomocy pieniężnej na warunkach innych niż określone w art. 10 ust. 3-6 ustawy. Na podstawie przedstawionych dokumentów oraz przeprowadzonej analizy nie uznano ustalonego w sprawie stanu faktycznego za przypadek szczególny, uzasadniający odstąpienie od wskazanych w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej ogólnych zasad udzielania pomocy pieniężnej.

Po analizie zgromadzonej dokumentacji oraz na podstawie znajdującej się w aktach sprawy opinii Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 19 października 2018 r. ustalono, że A. B. prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Pozostaje w orzeczonej sądowo separacji z żoną (przebywającą obecnie w domu pomocy społecznej). Zainteresowany ma dwoje dorosłych dzieci: syn jest niepełnosprawny w stopniu znacznym (zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wymaga opieki ze strony innych osób), opiekę sprawuje córka A. B. Wnioskodawca jest osobą bierną zawodowo, co spowodowane jest problemami zdrowotnymi. Otrzymuje zasiłek stały w wysokości 548 zł miesięcznie oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł z tytułu orzeczonej niepełnosprawności. Zgodnie z zasadami przyznawania pomocy pieniężnej zawartymi w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej zasiłku stałego i zasiłku pielęgnacyjnego nie zalicza się do dochodu, zatem organ stwierdził, że wnioskodawca spełnia kryteria dochodowe limitujące możliwość korzystania z pomocy pieniężnej przyznawanej przez Szefa Urzędu.

Na podstawie kopii orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 21 marca 2015 roku, kart informacyjnych leczenia szpitalnego z lat 2012 - 2018 oraz wyników badań diagnostycznych ustalono, że A. B. został zaliczony na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności z uwagi na choroby układu oddechowego i krążenia, a także schorzenia: endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne i odzwierzęce, zeszpecenia. Wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wnioskodawca jest objęty leczeniem w związku z rozpoznanymi schorzeniami przewlekłymi, tj. m.in.: miażdżycą tętnic kończyn, przewlekłym niedokrwieniem kończyn dolnych, POChP, cukrzycą typu pierwszego. W czasie oględzin przeprowadzonych przez pracownika MGOPS stwierdzono, że wnioskodawca porusza się przy pomocy kul ortopedycznych. Pobiera zasiłek pielęgnacyjny, który jest świadczeniem przyznawanym w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Ponadto z tytułu niepełnosprawności pobiera także zasiłek stały przyznany przez MOPS. Zatem w ocenie organu niepełnosprawność strony nie może stanowić podstawy przyznania okresowej pomocy pieniężnej, gdyż z tego tytułu strona pobiera już świadczenia z innego źródła. Jednocześnie przyznanie stronie pomocy tylko i wyłącznie ze względu na ten fakt spowodowałoby nierówne traktowanie osób uprawnionych.

Na mocy decyzji z dnia 5 maja 2016 roku nr DSE1-K0897-4411-136-3D/16 Szef Urzędu uznał sytuację materialną i zdrowotną A. B. jako przypadek szczególny i przyznał zainteresowanemu pomoc pieniężną w trybie szczególnym w wysokości 10.000,00 zł z przeznaczeniem na dostosowanie łazienki do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Ponadto A. B. został objęty pomocą pieniężną w formie pomocy okresowej na mocy decyzji z dnia 12 października 2017 r. (przyznanej na okres od września 2017 r. do lutego 2018 r. w łącznej wysokości 6.000 zł) oraz na mocy decyzji z dnia 4 października 2018 r. (w okresie od września 2018 r. do lutego 2019 r. w łącznej wysokości 6.178,80 zł), a także otrzymuje (od kwietnia 2017 roku), wypłacane co miesiąc, świadczenie pieniężne przyznane bezterminowo na podstawie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, którego wysokość od 1 marca 2018 roku do 28 lutego 2019 roku wynosiła 414,72 zł, a od 1 marca 2019 roku wynosi 426,58 zł.

Jak podkreślił organ, średnia pomoc na osobę udzielona przez Szefa Urzędu w roku 2016 wyniosła 4.696,62 zł, w 2017 roku - 4.031,50 zł, a w 2018 roku - 3.755,36 zł, podczas gdy wnioskodawca otrzymywał pomoc od organu w następującej wysokości: w 2016 roku - 10.000 zł, w 2017 roku - 6.000 zł, a w 2018 roku - 6.178,80 zł, czyli znacznie powyżej przeciętnej kwoty pomocy pieniężnej na osobę przyznawanej przez Urząd. Istotnym jest, że stronie przyznano pomoc pieniężną okresową w maksymalnym wymiarze zarówno w kwocie, jak i okresie.

Znajdująca się w aktach sprawy opinia Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 19 października 2018 r. nie potwierdza, że strona przeprowadziła remont łazienki z wykorzystaniem przyznanej na mocy decyzji nr DSE1-K0897-4411-136-3D/16 pomocy pieniężnej w kwocie 10.000 zł. Analiza opinii wskazuje, że żadna z ujętych w kosztorysie dołączonym do akt sprawy DSE1-4411-136/16 prac remontowo - budowlanych, na których przeprowadzenie strona otrzymała pomoc pieniężną w wysokości 10.000 zł, nie została wykonana. Organ zauważył, że art. 11 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1693 ze zm.) - w trybie art. 11 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej stosowany odpowiednio do pomocy pieniężnej - przewiduje, iż w przypadku stwierdzenia marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem, bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. Z kolei jak wynika z treści art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym (...) może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych.

Organ zwrócił uwagę na szereg szczególnych przywilejów, jakie przysługują osobom posiadającym potwierdzony status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, takie jak np. prawo do świadczenia pieniężnego, prawo pierwszeństwa do środowiskowej opieki socjalnej, w tym w uzyskaniu miejsca w domu pomocy społecznej, prawo do korzystania poza kolejnością ze świadczeń opieki zdrowotnej oraz z usług farmaceutycznych udzielanych w aptekach.

Dalej organ podkreślił, że rozstrzygając w sprawie przyznawania pomocy pieniężnej kieruje się kategoriami ocennymi i działa w oparciu o tzw. uznanie administracyjne. Ocena ta zawiera podstawowe zasady i kryteria przyznawania pomocy, a także ilość posiadanych przez organ środków finansowych przeznaczonych na ten cel. Nie ulega wątpliwości, że organ nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w pełnej oczekiwanej przez te osoby wysokości. Do Urzędu wpływają kolejne wnioski o potwierdzenie statusu, a w konsekwencji przyznawania uprawnień nowym osobom, liczne wnioski o przyznanie pomocy pieniężnej i świadczenia pieniężnego od nowych podopiecznych Urzędu. Na tym etapie nie ma możliwości określenia docelowej liczby osób uprawnionych, co pozwoliłoby na oszacowanie poziomu budżetu niezbędnego zarówno do wypłaty świadczeń pieniężnych jak i pomocy pieniężnej. Organ nie może zatem pozytywnie rozpatrzyć wszystkich wniosków i przyznać pomocy pieniężnej każdej osobie, która się po nią zwróci oraz zgodnie z jej żądaniem także z powodu konieczności zapewnienia środków na świadczenia pieniężne i pomoc pieniężną dla nowych podopiecznych, których docelowej liczby nie można określić. Musi brać pod uwagę potrzeby tych osób, które dotychczas nie korzystały z tej formy pomocy, dbając o zapewnienie sprawiedliwego traktowania osób uprawnionych, a posiadane fundusze rozdzielić pomiędzy stale rosnącą liczbę osób uprawnionych wymagających wsparcia. Pomoc przyznawana przez Szefa Urzędu stanowi formę doraźnego wsparcia finansowego dla osób uprawnionych znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej. Organ wskazał na wysokość kwot wydatkowanych na (obligatoryjne) świadczenia pieniężne w poszczególnych latach podkreślając, że nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości, a przyznając określone świadczenia musi kierować się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru tych świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniać potrzeby osób korzystających z pomocy.

Przyznając, że sytuacja materialna i zdrowotna wnioskodawcy jest niewątpliwie trudna, organ stwierdził, że nie może być to jedyna okoliczność, w świetle ustalonego stanu faktycznego i prawnego, do przyznania okresowej pomocy pieniężnej. Organ zauważył również, że strona nie przedstawiła dokumentów potwierdzających ponoszenie znacznych stałych wydatków. Jak wynika z przedstawionej dokumentacji koszty utrzymania strony nie tylko się nie zwiększają, ale nawet maleją. Jednocześnie dotychczas przyznawana stronie pomoc okresowa znacząco przewyższała udokumentowane stałe wydatki strony. Istotnym jest, że obok A. B. wnioski o przyznanie pomocy pieniężnej składają również osoby będące w trudniejszej sytuacji, z częściowym lub całkowitym niedowładem ciała, po amputacjach, bezdomne, niemogące liczyć na wsparcie rodziny czy znajomych. Potrzeby tych osób uprawionych organ winien zaspokajać w pierwszej kolejności. Wnioskodawca ponadto ma prawo do ubiegania się o inne świadczenia przyznawane m.in. na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, takie jak zasiłek okresowy, celowy lub specjalny zasiłek celowy na zasadach wspólnych dla wszystkich obywateli. Natomiast warunki uprawniające do przyznania takiej pomocy są zdecydowanie bardziej restrykcyjne, jak i jej wysokość jest zdecydowanie niższa niż pomoc przyznawana przez Szefa Urzędu. Wydaje się, że na zasadach pomocy społecznej nie byłoby możliwe uzyskanie wsparcia w kwocie 10.000 zł, która obiektywnie rzecz biorąc jest wysoka, nawet dla osoby dobrze sytuowanej. W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że wnioskodawca uzyskał dotychczas jako działacz opozycji antykomunistycznej oraz osoba represjonowana z powodów politycznych wsparcie finansowe w wysokości niedostępnej dla osób również potrzebujących pomocy, ale nie mających potwierdzonego statusu. Ten aspekt również powinien być wzięty pod uwagę w kontekście konstytucyjnej zasady równości, przy rozpatrywaniu kolejnych wniosków o pomoc pieniężną.

Organ podkreślił, że projekt ustawy z dnia 15 marca 2019 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz niektórych innych ustaw przekazany do podpisu Prezydentowi RP w dniu 22 marca 2019 r. przewiduje wprost możliwość przyznawania okresowej pomocy pieniężnej na okres do 6 miesięcy i nie częściej niż raz na 12 miesięcy.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą decyzję wniósł A. B., zarzucając organowi błąd w ustaleniach faktycznych i niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa. Zdaniem skarżącego został skrzywdzony i potraktowany przedmiotowo. Zwrócił uwagę, że z planowanej w budżecie państwa na 2016r. rezerwy celowej pn. "Środki na realizację ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych" (poz.63) w wysokości 50 mln zł do dnia 10 czerwca 2016 r. na wypłatę świadczeń pieniężnych działaczom opozycji antykomunistycznej i osobom represjonowanym z powodów politycznych wydano 597 tys. zł, zaś na wypłatę jednorazowej pomocy pieniężnej - 782 tys. zł (razem około 1,4 mln zł, co stanowi około 2,75% kwoty rezerwy na ten cel). Co roku ta rezerwa jest zwiększana, a dziesiątki milionów są z niej zwracane. Zwrócił uwagę, że ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych ma charakter szczególny, niezależny od ustawy o opiece społecznej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

W piśmie procesowym z dnia 21 sierpnia 2019 r. pełnomocnik skarżącego podniósł dodatkowo zarzuty naruszenia przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy,

w postaci:

1. art. 7, 77 § 1 i 80 kpa poprzez niewyjaśnienie okoliczności sprawy oraz dowolną a nie swobodną ocenę materiału dowodowego polegające na uznaniu, że:

a) względem wnioskodawcy nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 10 ust. 7 ustawy, mimo, że skarżący jest osobą samotną, niepełnosprawną w stopniu znacznym, nie osiągającą dochodu w rozumieniu tej ustawy;

b) fakt nieudokumentowania wykonania remontu łazienki z wykorzystaniem świadczenia (pomocy jednorazowej) w kwocie 10.000 zł przyznanego skarżącemu w 2016 r. uzasadnia wydanie decyzji odmownej, podczas gdy wsparcie jednorazowe otrzymane w 2016 r. zgodnie z treścią decyzji miało być przeznaczone na dofinansowanie wydatków bieżących i związanych z leczeniem oraz dostosowanie łazienki do potrzeb osoby niepełnosprawnej;

2. art. 11 i art. 107 § 3 kpa poprzez:

a) nienależyte umotywowanie przez organ dlaczego względem wnioskodawcy nie dopatruje się szczególnie uzasadnionego przypadku, zwłaszcza, że skarżący jest osobą samotną, niepełnosprawną w stopniu znacznym, nie osiągającą dochodu w rozumieniu ustawy;

b) niewskazanie jak przedstawia się wysokość przyznawanych świadczeń w relacji do liczby osób objętych pomocą, to jest ile osób jest objętych pomocą w wysokości od - do, powyżej i poniżej określonej wartości,

Ewentualnie, na wypadek nieuwzględnienia ww. zarzutów, bądź uznania, że nie miały one wpływu na wynik sprawy, pełnomocnik wskazał na naruszenie przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w postaci:

1. przepisu art. 10 ust. 6a ustawy poprzez jego błędną wykładnię, że pomoc okresowa na okres 6 miesięcy może być przyznana nie wcześniej niż po upływie 12 miesięcy od momentu rozpoczęcia pobierania poprzedniej takiej pomocy;

2. przepisu art. 10 ust. 5-7 ustawy poprzez:

a) przekroczenie granic uznania administracyjnego;

b) błędną wykładnię, że niemożliwe jest ponowne przyznanie pomocy pieniężnej, zwłaszcza w formie okresowej, jeżeli osoba uprawniona spełni przesłanki przewidziane w przepisach art. 10 ustawy;

c) odmowę przyznania wnioskodawcy pomocy okresowej mimo spełnienia ustawowych przesłanek do jej przyznania.

Mając na uwadze powyższe pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W niniejszym przypadku w sprawie orzekał już WSA w Kielcach, który wyrokiem z dnia 10 października 2018r. (sygn. akt 546/18) uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 5 lipca 2018 r. o odmowie przyznania pomocy pieniężnej w formie pomocy okresowej. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził m.in., że "nie zasługuje (...) na akceptację dla wydania decyzji negatywnej w niniejszej sprawie twierdzenie organu, że skarżący już uzyskał pomoc pieniężną udzieloną w trybie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, ponieważ (...) wykładnia przepisów tej ustawy nie wskazuje, aby niemożliwe było ponowne przyznanie pomocy pieniężnej, zwłaszcza w formie okresowej, jeżeli osoba uprawniona spełni przesłanki przewidziane w przepisach art. 10 ustawy". Sąd orzekający w ww. sprawie posiadał wiedzę o tym, że A. B. został objęty pomocą pieniężną w formie pomocy okresowej na mocy decyzji z dnia 12 października 2017 r., przyznanej na okres od września 2017 r. do lutego 2018 r. Gdyby zatem uznawał, że niemożliwe jest przyznanie pomocy na okres następujący bezpośrednio po tym, którego dotyczyła ta decyzja, i to już tylko z powodu brzmienia przepisów art. 10 ustawy (w szczególności ust. 6a), zbędnym byłoby uchylanie decyzji organu w celu czynienia dodatkowych ustaleń dowodowych.

Rozpatrując ponownie sprawę i będąc, na podstawie powołanego art. 153 p.p.s.a., związany oceną prawną Sądu orzekającego w sprawie II SA/Ke 546/18, organ dokonał mimo to odmiennej wykładni przepisu art. 10 ust. 6a ustawy z dnia 20 marca

2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Stwierdził zatem, że nie ma możliwości przyznania na zasadach ogólnych określonych w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej, osobie, która korzystała z pomocy okresowej przez 6 miesięcy, kolejnej pomocy okresowej w okresie 12 miesięcy licząc od momentu rozpoczęcia pobierania poprzedniej pomocy okresowej. Pomijając fakt naruszenia art. 153 p.p.s.a., Sąd w niniejszym składzie także nie podziela takiego stanowiska. Art. 10 ust. 6a w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji przewidywał bowiem możliwość przyznania okresowej pomocy pieniężnej na okres do 6 miesięcy na podstawie jednej decyzji, nie wyłączał jednak możliwości przyznania takiej pomocy na kolejny okres. Po upływie 6 miesięcy należało wydać kolejną decyzję, dokonawszy uprzednio ustaleń co do spełnienia przesłanek do przyznania tego rodzaju pomocy. Jedynym ograniczeniem, jakie przewidywał przepis art. 10 ust. 6a, była wspomniana możliwość jednokrotnego przyznania pomocy na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, a przepis art. 10 ust. 7 ustawy mógł znaleźć zastosowanie w sytuacji gdyby chciano przyznać pomoc na okres dłuższy niż 6 miesięcy. Przyznawanie pomocy na bezpośrednio następujące po sobie okresy 6-miesięczne nie oznacza także, że przyznawana pomoc przekształca się w stałą, w dalszym ciągu bowiem ocena przesłanek przyznania pomocy następowała okresowo, co 6 miesięcy, i na takie też – co do zasady – okresy pomoc mogła być przyznawana. Zmiana art. 10 ust. 6a ustawy, dokonana ustawą z dnia 15 marca 2019 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019r. poz. 752), polegająca na dodaniu stwierdzenia, że pomoc pieniężna okresowa jest przyznawana – oprócz tego, że na okres do 6 miesięcy - nie częściej niż raz na 12 miesięcy, może jedynie potwierdzać, że jak dotąd stanowisko ustawodawcy, nie zawierające takiego zastrzeżenia, było w tym względzie odmienne.

Należy zauważyć, że w dacie wydawania zaskarżonej decyzji obowiązywał przepis art. 10 ust. 6a w poprzednim brzmieniu, w związku z czym nie zachodziły przesłanki zwalniające organ ze stosowania przepisu art. 153 p.p.s.a. Co więcej, wspomniana ustawa zmieniająca z dnia 15 marca 2019r. nie zawiera przepisu przejściowego co do stosowania przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. w zmienionym brzmieniu. Ponieważ jednak sprawa niniejsza dotyczy rozpatrzenia wniosku złożonego w dniu 2 lutego 2018 r., a zatem – z mocy art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.), stosowanego w tym przypadku na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy – niewątpliwie dotyczy okresu, w którym obowiązywała ustawa w poprzednim brzmieniu, w takiej też wersji ustawę organ winien stosować w dalszym ciągu, także po dniu 10 maja 2019 r., kiedy to weszła w życie ustawa zmieniająca z dnia 15 marca 2019 r.

Powyższe naruszenie art. 153 p.p.s.a. oraz błędna wykładnia art. 10 ust. 6a ustawy, skutkowały uznaniem przez organ, że przyznanie pieniężnej pomocy okresowej w rozpatrywanym przypadku może nastąpić wyłącznie na podstawie art. 10 ust. 7 ustawy, przewidującego możliwość przyznania pomocy jedynie w "szczególnie uzasadnionych przypadkach". W takim też kontekście organ rozpatrywał możliwość przyznania pomocy. Naruszył tym samym przepis art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy, który zobowiązany był zastosować i ocenić, czy są spełnione przesłanki przewidziane w tym przepisie – i to nie przez pryzmat "szczególnie uzasadnionego przypadku" – jak to uczynił. O konieczności zbadania przesłanek art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy mowa jest także wprost w uzasadnieniu wyroku tut. Sądu z dnia 10 października 2018r., sygn. II SA/Ke 546/18. Sąd ten podkreślił, że dopiero stwierdzenie, że przesłanki określone w tych przepisach ustawy (tj. art. 10 ust. 5 pkt 2 i ust. 6a) nie są przez wnioskodawcę spełnione, a spełnia on warunek określony w art. 10 ust. 1 ustawy, pozwalało organowi na ocenę, czy jest możliwe odstąpienie od zasad przewidzianych w przepisach art. 10 ust. 3-6a ustawy i przyznanie pomocy pieniężnej na podstawie wyjątku z art. 10 ust. 7 ustawy.

Należy także zauważyć, że organ przyznał skarżącemu okresową pomoc pieniężną w okresach od września 2017r. do lutego 2018r. i od września 2018r. do lutego 2019r. A zatem uznał, że w tych okresach skarżący spełniał przesłanki do przyznania takiej pomocy, w tym te określone w art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy. Odmawiając przyznania pomocy za okres, którego dotyczy niniejsza sprawa – a zarazem nie chcąc być niekonsekwentnym – organ winien zatem dokładnie wykazać, czym różni się sytuacja skarżącego w tym okresie od sytuacji we wspomnianych okresach, kiedy to pomoc została mu przyznana.

Dalej należy zauważyć, że w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 października 2018r., sygn. II SA/Ke 546/18, WSA w Kielcach wyraził także stanowisko, zgodnie z którym ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych w art. 11 ust. 3 zawiera odesłanie do ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, ale do enumeratywnie wskazanych przepisów tej ustawy. Brak jest tam odesłania do art. 3 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (ust. 1); zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (ust. 2); rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3); potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (ust. 4). Zatem odmowy przyznania pomocy pieniężnej – zdaniem ww. Sądu – osobie uprawnionej w trybie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych organ nie może konstruować w oparciu o brak podejmowania przez skarżącego własnych starań zmierzających do przezwyciężenia życiowych trudności oraz dysponowania przez organ ograniczonymi zasobami środków finansowych przeznaczonymi na taką pomoc. W tej sytuacji organ – będąc na podstawie art. 153 p.p.s.a. związany taką oceną prawną – w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odmownej mimo to w sposób nieuprawniony odwołał się także do argumentów związanych z ograniczoną ilością środków jakimi dysponuje na pomoc osobom uprawnionym.

Za nieuzasadnione należy uznać także powołanie się przez organ na zasadę równości w kontekście pomocy udzielanej innym osobom na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Pomoc przewidziana w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych ma bowiem charakter szczególny i dotyczy osób o szczególnym statusie, a zatem samo założenie i istota tej ustawy czyni niezasadnym odwoływanie się do zasady równości we wspomnianym kontekście.

W uzasadnieniu wyroku w sprawie II SA/Ke 546/18 Sąd podniósł, że skarżący utrzymuje się z zasiłku stałego i zasiłku pielęgnacyjnego, ale dochody te, w świetle art. 11 ust. 3 ustawy, nie stanowią dochodu, od którego wysokości uwarunkowane jest przyznanie prawa pomocy w formie okresowej. Stąd wnioskodawca - w świetle przepisów ustawy - nie osiąga żadnego dochodu, co powoduje, że spełnia kryterium dochodowe, a ponadto bez wątpienia znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i spełnia przesłanki z art. 10 ust. 1 i 3 ustawy. Mimo to organ w aktualnie zaskarżonej decyzji stwierdził, że "niepełnosprawność strony nie może stanowić podstawy przyznania okresowej pomocy pieniężnej, gdyż z tego tytułu strona pobiera już świadczenia z innego źródła".

Wreszcie nieuprawnionym jest odwoływanie się przez organ do treści art. 11 ust. 2 powoływanej ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym podstawą m.in. do odmowy przyznania świadczenia może być brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym. Przepis ten bowiem nie został wymieniony w art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015r. jako ten, który znajduje zastosowanie do spraw związanych z przyznawaniem pomocy pieniężnej na gruncie tej ustawy.

Z tych wszystkich względów, wobec faktu, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisu art. 153 p.p.s.a., a także powołanych przepisów prawa materialnego, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 kpa, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w punkcie I wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a.

Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji wyeliminuje wskazane wyżej uchybienia, zgodnie z art. 153 p.p.s.a. uwzględni spostrzeżenia i wykładnię przepisów dokonaną przez Sąd, po czym wyda stosowne rozstrzygnięcie.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł w punkcie II wyroku – na podstawie § 2 pkt 1, § 4 ust. 1, § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. 2019r. poz. 68), w związku z art. 250 p.p.s.a.