Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 593/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2007-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz, Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.), Sędzia WSA Grażyna Staniszewska, Protokolant, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 lutego 2007 przy udziale sprawy ze skargi O SA na Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odrzucenie zgłoszenia zanieczyszczenia nieruchomości Określono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Uchylono zaskarżoną decyzję, Określono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości., Zasądzono zwrot kosztów postępowania


UZASADNIENIE

[...] czerwca 2004 r. O Spółka akcyjna, dalej przywoływany jako O S.A., zgłosił Staroście fakt zanieczyszczenia powierzchni nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] wskazując, iż zanieczyszczenie to zostało spowodowane przed dniem wejścia w życie ustawy z 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.), tj. przed 1 października 2001 r., a także, iż sprawcą tego zanieczyszczenia była C S.A., która z rejestru handlowego została wykreślona z dniem 7 września 1999 r. O S.A. stwierdził, że działalność na nieruchomości prowadzona była od roku 1945. Jednocześnie zgłaszający wniósł o dokonanie wpisu nieruchomości do rejestru gruntów zanieczyszczonych, zgodnie z art. 12 ust. 3 ww. ustawy.

Decyzją z [...] grudnia 2004r. Nr [...] Starosta, na podstawie art.12 ust. 4 ustawy z 27 lipca 2002 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 100 poz.1085 ze zm.), przywoływanej dalej jako "ustawa wprowadzająca" oraz art.104 Kpa – odrzucił, dokonane przez O S.A., zgłoszenie zanieczyszczenia nieruchomości położonej w [...] – działka o numerze ewidencyjnym [...].

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że zgodnie z art.12 ust. 1 ww. ustawy władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy – 1 października 2001 r. na której przed tą datą nastąpiło zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu spowodowane przez inny podmiot, jest obowiązany do zgłoszenia tego faktu staroście w terminie do 30 czerwca 2004r. Natomiast zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy wprowadzającej, w sytuacji, gdy nie są spełnione warunki ustawy starosta może odrzucić, w drodze decyzji, zgłoszenie w ciągu roku od jego dokonania.

Na podstawie analizy przedłożonych dokumentów w tym wypisu z Krajowego Rejestru Sądowego Nr [...] organ ustalił, że wskazana wyżej spółka powstała w wyniku połączenia spółki "PP" Spółka Akcyjna (spółka przejmująca) ze spółką C Spółka Akcyjna (spółka przejęta).

Tym samym spółka O S.A stała się właścicielem nieruchomości, na której doszło do powstania zanieczyszczenia ziemi przed 1 października 2001r.

W ocenie organu wskutek połączenia spółek na spółkę przejmującą przeszły w myśl art. 465 § 3 Kh wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej, co w przedmiotowej sprawie nastąpiło 7 września 1999r. (data wykreślenia C S.A z rejestru handlowego). Zatem w ocenie organu O S.A stał się prawnym następcą wykreślonej z rejestru spółki C S.A, gdyż spółka przejmująca wstąpiła we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej. Do obowiązków takich należy również obowiązek naprawienia szkody w środowisku powstałej wskutek działania spółki przejętej, określony w przepisach prawa administracyjnego, w art. 82 obowiązującej w dacie połączenia spółek ustawy z 31 stycznia 1980r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz.U. z 1994r. Nr 49, poz. 196 ze zm.). Przyjęcie odmiennego stanowiska w ocenie organu I instancji byłoby sprzeczne z zasadą słuszności i mogłoby prowadzić do obejścia prawa. W ten sposób bowiem przez dokonywanie fikcyjnych, pozornych przejęć przez utworzone w tym celu spółki "przejmujące", "spółki przejmowane" mogłyby się skutecznie uwalniać od wszystkich ciążących na nich obowiązkach wynikających z przepisów prawa administracyjnego.

Na skutek odwołania O S.A. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z [...] stycznia 2005 r. Nr [...] na podstawie art.138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że sukcesja uniwersalna, w tym przewidziana w art. 463 i następne kodeksu handlowego wywołuje skutki także w sferze praw i obowiązków publiczno-prawnych. W ocenie organu odwoławczego jeżeli przepis art. 465 § 3 kodeksu handlowego będący normą rangi ustawowej mówi o wstąpieniu przez spółkę przejmującą we wszystkie prawa i obowiązki spółki przyjętej, to nie ma powodów do ograniczania jej zasięgu tylko do stosunków cywilno-prawnych. Szkoda w środowisku jest szkodą w rozumieniu prawa cywilnego a tryb i zasady jej naprawienia regulują przepisy prawa administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, uwzględniając skargę na powyższą decyzję wniesioną przez O S.A., prawomocnym wyrokiem z 28 grudnia 2005r. Sygn. akt II SA/Go 460/05, uchylił zaskarżoną decyzję w całości, stwierdzając naruszenie przez organ administracji przepisów prawa materialnego oraz postępowania administracyjnego mających wpływ na wynik sprawy.

Sąd wskazał, że uwzględniając dyspozycję art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej, w trakcie przeprowadzonego postępowania administracyjnego należało ustalić, czy przed wejściem w życie ustawy, tj. przed dniem 1 października 2001r. nastąpiło zanieczyszczenie ziemi na przedmiotowej działce. W tym zakresie orzekające organy nie poczyniły żadnych ustaleń. Sąd wskazał, że przepisy art. 7 i 77 § 1 kpa obligują organy administracji do wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do rozpatrzenia w tym celu całego materiału dowodowego. Organy administracji powinny zatem ocenić na podstawie sporządzonej w grudniu 2003r. przez AE Sp. z o.o. dokumentacji geologicznej określającej warunki hydrologiczne w związku z rozpoznaniem aktualnego stanu zanieczyszczenia środowiska gruntowo-wodnego na terenie stacji paliw O S.A nr [...] – czy występują i są udowodnione okoliczności objęte hipotezą art. 12 ust. 1 i 2 ustawy wprowadzającej.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zasada prawdy obiektywnej określona w art. 7 kpa dotyczy wszystkich postępowań jurysdykcyjnych, a więc prowadzonych przez organy obu instancji. Wynika z tego, że organ odwoławczy nie może orzekać wyłącznie na podstawie dostarczonych akt sprawy, ale sam winien podejmować ocenę, czy zgromadzony w I instancji materiał dowodowy jest wystarczający i odpowiedni do istniejącego w dniu orzekania stanu prawnego. W tej sytuacji organ odwoławczy powinien przeanalizować, czy posiadany już materiał dowodowy, zgromadzony w trakcie innego postępowania – z zakresu Prawa geologicznego i górniczego – przeprowadzonego jeszcze przed formalnym zgłoszeniem faktu zanieczyszczenia ziemi spełniał i czynił zadość wymaganiom określonym w art. 12 ustawy.

Sąd nie podzielił także motywów rozstrzygnięcia organu II instancji w zakresie następstwa prawnego, uznając za prawidłową wykładnię przepisu art.12 ust.1 omawianej ustawy, wskazaną przez stronę skarżącą. Zdaniem Sądu literalne brzmienie tego przepisu uprawnia do możliwości skorzystania z niego przez wszystkich "władających" powierzchnią w dniu wejścia w życie ustawy i brak jest podstaw by z grona "władających" wyłączyć następców prawnych.

Rozpoznając ponownie sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] lipca 2006 r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z [...] grudnia 2004r.

Organ odwoławczy wskazał, że dokumentując zanieczyszczenie na przedmiotowej nieruchomości oznaczonej nr [...] obecnie oraz w czasie przejmowania stacji paliw od C S.A, O S.A. przedłożył wyniki badań określające warunki hydrogeologiczne w związku z rozpoznaniem aktualnego stanu zanieczyszczenia środowiska gruntowo-wodnego, sporządzone w grudniu 2003 r. Zdaniem organu odwoławczego wyniki te dokumentują stan zanieczyszczenia gleby i jakości ziemi, dopuszczalne stężenie substancji zanieczyszczających na rok 2003, wg. rozporządzenia Ministra Środowiska z 9 września 2002 r. w sprawie standardów jakości gleby oraz standardów jakości ziemi. Na stronie 14 opracowania scharakteryzowano aktualny stan środowiska gruntowo-wodnego, tj. na rok 2003. Wyniki tych badań potwierdziły obecność zanieczyszczeń produktami naftowymi na terenie stacji paliw. I tak w próbkach gruntu z otworu 0-2 stwierdzono 1,5 krotne przekroczenie dopuszczalnego stężenia benzyny – węglowodory oraz znaczne przekroczenie dopuszczalnych stężeń substancji ropopochodnych (206,2 – krotne), oleje mineralne – węglowodory (19,5 –krotne) a także 64,2 krotne przekroczenie BTEX-u. Natomiast wyniki badań nie wskazują, iż zanieczyszczenia te zaistniały przed 1 października 2001r. Nie znajduje zatem potwierdzenia zawarte w zgłoszeniu z [...] lipca 2004r. stwierdzenie, iż w 1999r. w ramach restrukturyzacji sektora paliwowego nieruchomość została przekazana do O S.A w stanie zanieczyszczonym, czyli, że zanieczyszczenie miało miejsce przed 1 października 2001r. Natomiast z uwagi na fakt, że strona przejęła majątek C S.A. w 1999 r. i przez cały czas kontynuuje na tych nieruchomościach działalność do chwili obecnej, to musiałaby wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że występujące zanieczyszczenia ziemi i gleby miały miejsce przed 7 września 1999 r., a O S.A. od tego czasu nie doprowadził do zwiększenia zanieczyszczeń. Dalej organ wskazał, że nie można uznać za dowód, a nawet uprawdopodobnienie faktu zaistnienia wykazanych w zgłoszeniu zanieczyszczeń przed ww. datą, na które powołuje się strona jedynie na podstawie zasłyszanych informacji. Dodatkowo Kolegium podniosło, że O S.A. stał się sukcesorem uniwersalnym praw i obowiązków po przejętej C S.A. (po połączeniu spółek na podstawie art. 463 pkt 1 i art. 464 § 1, 2 i 4 obowiązującego wówczas kodeksu handlowego) i nie może skutecznie uchylać się od obowiązku określonego w art. 102 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska.

Na tej podstawie organ odwoławczy uznał, że w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione warunki wymienione w art. 12 ust. 1 i 2 ustawy wprowadzającej do wpisania przedmiotowych zanieczyszczeń powierzchni ziemi do rejestru określonego w art. 110 Prawa ochrony środowiska, co upoważniało Starostę do odrzucenia wniosku O S.A. na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy wprowadzającej. Ponadto Kolegium wywiodło, iż możliwe byłoby wezwanie do uzupełnienia zgłoszenia w momencie, kiedy nie upłynąłby termin 30 czerwca 2004 r. Obowiązkiem zgłaszającego było dołączenie dowodów potwierdzających warunki przyjęcia zgłoszenia. Po upływie ww. terminu, brak jest możliwości jego uzupełnienia, gdyż jest to termin o charakterze materialno-prawnym. Kolegium uznało, że prawidłowo organ pierwszej instancji podniósł kwestię, iż zgłaszający nie dołączył do zgłoszenia wymaganych przepisami prawa dokumentów pozwalających na przyjęcie zgłoszenia.

O S.A., reprezentowany przez radcę prawnego K.W., zaskarżył powyższą decyzję organu drugiej instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Starosty z [...] grudnia 2004r. oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) przepisu art. 12 ust. 2 ustawy wprowadzającej z 27 lipca 2001 r., poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że nakłada ona na zgłaszającego obowiązek udowodnienia, że zanieczyszczenie ziemi nastąpiło przed 1 października 2001 r., a w szczególności, że nakłada obowiązek przedstawienia wyników badań ziemi, które potwierdzałyby fakt zanieczyszczenia ziemi przed tym dniem,

2) przepisu art. 12 ust. 1 ww. ustawy, przez błędną jego wykładnię i uznanie, że przejęcie przez skarżącego spółki C S.A. wyłącza możliwość stosowania w stosunku do niego przepisu art. 12 ustawy,

3) przepisu art. 12 ust. 4 ww. ustawy, poprzez jego zastosowanie w sprawie pomimo braku do tego przesłanek.

Ponadto decyzji Kolegium z 21 lipca 2006r. zarzucono także naruszenie:

1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. przepisu art. 7 i art. 77 § 1 Kpa poprzez prowadzenie postępowania niezgodnie z zasadą praworządności i zaniechanie wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz przyjęcie, że ciężar dowodu spoczywa na stronie postępowania,

2) przepisu art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez pominięcie wskazań dotyczących dalszego postępowania oraz dokonanie odmiennych ocen prawnych od ocen wyrażonych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z 28 grudnia 2005r. wydanym w tej samej sprawie (sygn. akt II SA/Go 460/05).

Skarżący jako błędne uznał stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym badania, o których mowa w przepisie art. 12 ustawy z dnia 27.07.2001 r. "mają udokumentować fakt istnienia zanieczyszczeń w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 1 października 2001", gdyż wymóg taki nie wynika z żadnego z przepisów ustawy z dnia 27.07.2001 r. Przepis art. 12 ust. 2 stanowi jedynie, że do zgłoszenia należy załączyć wyniki badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby. W opinii skarżącego jest oczywiste, że od zgłaszającego nie można wymagać by wyniki badań potwierdzały fakt zanieczyszczenia w chwili wejścia w życie ustawy z dnia 27.07.2001 r., ponieważ nie mógł on przewidzieć kilka lat wcześniej, że w przyszłości będzie potrzebował wyników badań dokumentujących fakt zanieczyszczenia ziemi przed dniem 1.10.2001r. Ponadto Strona skarżąca podkreśliła, iż w przypadku badań przeprowadzanych po dniu wejścia w życie ustawy nie jest możliwe - z przyczyn technicznych - określenie czasu powstania zanieczyszczenia. Osoby przeprowadzające badania są w stanie potwierdzić lub wykluczyć obecność zanieczyszczeń produktami naftowymi, natomiast nie są w stanie ustalić w jakim okresie zanieczyszczenia te powstały. Skarżący wskazał także, że w wyroku z 31.01.2006r. (wydanym w analogicznej sprawie) Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził wprost, iż "nie podzielił stanowiska organów administracji orzekających w sprawie, iż władający nieruchomością zobowiązany był przedłożyć wyniki badań potwierdzających kiedy do zanieczyszczenia doszło. Nie można ocenić jako właściwej rozszerzającej wykładni przepisu art. 12 ust. 2 ww. ustawy, gdzie jednoznacznie określono rodzaje dokumentów i oświadczeń, które zgłaszających zobowiązany był dołączyć do zgłoszenia".

Dalej skarżący podniósł iż, w celu umożliwienia organowi dokonania oceny czy do zanieczyszczenia doszło przed wejściem w życie ustawy z dnia 27.07.2001 r. przepis art. 12 ust. 2 tejże ustawy przewiduje konieczność przedstawienia przez zgłaszającego opisu okoliczności wskazujących, iż sprawcą zanieczyszczenia ziemi lub gleby był inny podmiot. Taki opis okoliczności został zawarty przez Skarżącego w zgłoszeniu z dnia 30.06.2006 r. Żaden z organów rozstrzygających sprawę nie odniósł się do tego opisu i nie ocenił jego wiarygodności. Tymczasem, w opinii Skarżącego, opis ten — oceniany zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego - w stopniu graniczącym z pewnością uprawdopodabnia fakt, iż zanieczyszczenia dopuścił się inny podmiot a mianowicie C S.A. Podmiot ten władał gruntem przez ponad 50 lat, podczas gdy Skarżący — do czasu przeprowadzenia badań – władał gruntem jedynie 4 lata. Choćby z tego powodu prawdopodobieństwo zanieczyszczenia gruntu przez C S.A., w ocenie strony skarżącej, jest znacznie wyższe. Ponadto, jest faktem powszechnie znanym, że podmioty działające przed rokiem 1990 nie dbały o ochronę środowiska i niejednokrotnie doprowadzały do jego zanieczyszczenia. Dopiero zmiana przepisów w tym zakresie oraz wzrost świadomości społecznej spowodowały, że do kwestii tych przywiązuje się istotne znacznie. Wskazano także, że w O S.A. obowiązują obecnie rygorystyczne procedury, które minimalizują prawie do zera ryzyko zanieczyszczenia środowiska. Względy doświadczenia życiowego, a także wiedza historyczna na temat stanu technicznego zakładów oraz sposobu ich eksploatacji w czasie, gdy brak było ostrych kryteriów ochrony środowiska oraz odpowiednich środków technicznych, które umożliwiałyby ochronę środowiska w stopniu w jakim może ono być chronione obecnie, nakazują przychylić się do poglądu, że w ciągu czterdziestoletniej eksploatacji zakładu przez C S.A. nastąpiło zanieczyszczenie ziemi i gleby. Podkreślono przy tym, że w czasie gdy Skarżący włada nieruchomością, nie były odnotowywane żadne awarie instalacji paliwowej, co świadczy o tym, że nie mogło w tym czasie dojść do powstania zanieczyszczeń.

Skarżący, opierając się na treści uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie, podniósł także, iż pomimo wyraźnych wskazań w tym zakresie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaniechało przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego. Tymczasem, zgodnie z wskazaniami Sądu, jeżeli organ ten uznał, że przedstawione przez Skarżącego dokumenty lub opis okoliczności, były niewystarczające dla rozstrzygnięcia sprawy, powinien był przeprowadzić postępowanie dowodowe w tym zakresie. Organ odwoławczy ponownie zatem naruszył generalną regułę kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany w sposób wyczerpujące zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zaniechanie organu stanowi jednocześnie naruszenie przepisu art. 153 ustawy z dnia 30.08.2002 r.

Odnosząc się do powołania się w zaskarżonej decyzji na fakt sukcesji generalnej jako okoliczności wyłączającej możliwość skorzystania przez O S.A. z przepisu art. 12 ustawy 27.07.2001 r. skarżąca spółka podtrzymała swoje stanowisko, zgodnie z którym sukcesja uniwersalna przewidziana przepisami kodeksu handlowego nie wyłącza korzystania z możliwości stworzonej przez ww. Skarżący zauważał, że w tym zakresie decyzja narusza przepis art. 153 ustawy z dnia 30.08.2002 r., bowiem w wyroku z 28.12.2005r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. stwierdził m.in.: "Następstwo prawne nie ma znaczenie dla możliwości zastosowania art. 12 ust. 1 ustany z dnia 27 lipca 2001 r. o prowadzeniu ustawy — Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw, w stosunku do następcy". Stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stoi w sprzeczności z oceną prawną wyrażoną przez Sąd Administracyjny.

Na marginesie Skarżąca wskazała również, że organ I instancji nie badał faktu dołączenia przez, Skarżącego dokumentów pozwalających na przyjęcie zgłoszenia. Nie jest zatem trafne stwierdzenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zgodnie z którym "prawidłowo organ I instancji podniósł kwestię, iż ogłaszający nie dołączył do zgłoszenia wymagany przepisami prawa dokumentów pozwalających na przyjęcie zgłoszenia".

Opierając się na powyższych przesłankach Strona skarżąca wywiodła, że zostały przez nią spełnione wszystkie warunki przewidziane przepisami art. 12 ustawy z dnia 27.07.2002 r. Zgłoszenie faktu zanieczyszczenia nieruchomości dokonane zostało bowiem przed terminem określonym w art. 12 ust. 1 tejże ustawy tj. przed 30.06.2002 r. Zanieczyszczenie zostało spowodowane przez inny podmiot niż Skarżącego — C S.A. Opis okoliczności skazujących na to, że zanieczyszczenia dopuścił się inny podmiot został zawarty w zgłoszeniu. Do zgłoszenia dołączono też wyniki badań potwierdzających zanieczyszczenie. Spełniono wszystkie warunki uwzględnienia zgłoszenia w rejestrze, o którym mowa wart. 110 Prawa ochrony środowiska.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu nie uwzględnienia stanowiska i zaleceń Sądu wyrażonego w wyroku z 28 grudnia 2005r. Kolegium uznało go za nieprawdziwy, bowiem dokonało oceny posiadanego materiału zgromadzonego w trakcie postępowania tj. dokumentacji geologicznej sporządzonej w 2003 r. przez AE Sp. z o.o.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na gruncie przepisów ustawy z 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (jedn. tekst Dz. U. z 1994 r. Nr 49, poz. 196 ze zm.) odpowiedzialność za szkody w środowisku naturalnym i co za tym idzie obowiązek przywrócenia środowiska do stanu właściwego - co do zasady - spoczywał na podmiotach, których działania lub zaniechania miały szkodliwy wpływ na to środowisko - art. 80 i 82 ust. 1 tej ustawy.

W myśl obowiązujących od 1 października 2001 r. roku przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 ze zm.), obowiązek rekultywacji gruntów - co do zasady - nałożony został na władających powierzchnią ziemi, na której występuje zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu - art. 102 ust. 1 tej ustawy. Przewidziane w przepisach art. 102 ust. 2-5 tej ustawy odstępstwo od powyższej reguły dotyczy przypadków, gdy władający powierzchnią ziemi wykaże, iż zanieczyszczenie gleby lub ziemi, albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu, dokonane po dniu objęcia przez niego władania, spowodował inny wskazany podmiot. Wówczas obowiązek rekultywacji spoczywa na sprawcy. Jeżeli zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie terenu odbyło się za zgodą lub wiedzą władającego powierzchnią ziemi, jest on obowiązany do ich rekultywacji solidarnie ze sprawcą. Na tych zasadach władający gruntem oraz sprawca ponoszą też ekonomiczny ciężar przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego, jeżeli w przypadkach, o których mowa w przepisach art. 102 ust. 4 pkt 1 i 5 rekultywacji dokonuje za nich organ administracyjny - art. 102 ust. 6-7 tej ustawy.

W związku z powyższymi zmianami stanu prawnego szczególnie istotna stała się kwestia ochrony podmiotów władających powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy - Prawo ochrony środowiska, na której przed jej wejściem w życie nastąpiło zanieczyszczenie ziemi lub gleby, albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu spowodowane przez inny podmiot. Ochronie tej służyć ma przepis art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.). Zgodnie z jego brzmieniem władający powierzchnią ziemi, w dniu wejścia w życie ustawy, na której przed jej wejściem w życie nastąpiło odpowiednio zanieczyszczenie ziemi lub gleby, albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu spowodowane przez inny podmiot, obowiązany był do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004 r. W tym przypadku przepisów art. 102 ust. 1-3 Prawa ochrony środowiska nie stosuje się. Do zgłoszenia należało dołączyć odpowiednio wyniki badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby oraz opis okoliczności wskazujących, iż sprawcą zanieczyszczenia był inny podmiot.

Słusznie wskazał skarżący, że wyrokiem z 28 grudnia 2005r. Sygn. akt II SA/Go 460/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił uprzednią decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiotowej sprawie z [...] stycznia 2005 r., zawierając w uzasadnieniu m.in. wskazania co do dalszego postępowania organu. Zgodnie z przepisem art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że zarówno organ orzekający w sprawie jak i Sąd nie mogą formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązane są do podporządkowania się uprzedniemu wyrokowi w sprawie w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść zarówno decyzji jak i nowego wyroku.

W uzasadnieniu wyroku z 28 grudnia 2005r. Sąd wskazał, że przepisy art. 7 i 77 § 1 kpa obligują organ do wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do rozpatrzenia w tym celu całego materiału dowodowego. Sąd zwrócił uwagę, iż organy administracji powinny ocenić na podstawie dokumentacji geologicznej sporządzonej przez AE Sp. z o.o. – stosownie do art. 80 kpa – czy występują i są udowodnione okoliczności objęte hipotezą art. 12 ust. 1 i 2 ustawy wprowadzającej. Jednocześnie jednak Sąd podkreślił, że organ odwoławczy nie może orzekać wyłącznie na podstawie dostarczonych akt sprawy, ale sam powinien podejmować ocenę, czy zgromadzony w I instancji materiał dowodowy jest wystarczający i odpowiedni do istniejącego w dniu orzekania stanu prawnego.

Sąd nie podzielił także motywów rozstrzygnięcia organu odwoławczego w zakresie skutków następstwa prawnego O S.A. "władającego" powierzchnią w dniu wejścia w życie ustawy wobec uprzednio władającej nieruchomością spółki C S.A. , uznając, że nie wyklucza ono możliwości zastosowania wobec następcy art.12 ust.1 ustawy wprowadzającej, pod warunkiem, że wypełnione zostaną ustawowe przesłanki skorzystania z dobrodziejstwa przedmiotowej normy prawnej, a przeprowadzone postępowanie umożliwi ustalenie, że zanieczyszczenie spowodował rzeczywiście podmiot poprzednio władający nieruchomością.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, po szczegółowej analizie akt sprawy a w szczególności treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Sąd orzekający w niniejszej sprawie, uznał za zasadny zarzut skargi dotyczący naruszenia przepisu art. 153 p.p.s.a.

w związku z art. 12 ustawy wprowadzającej z dnia 27 lipca 2001 r. Niezgodnie bowiem z oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu Sądu z 28 grudnia 2005r., w zaskarżonej decyzji Kolegium zastosowało błędną interpretację przepisu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.

Sąd podzielił zarzut skargi, zgodnie z którym organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, sprzecznie z oceną prawną wyrażoną w wyroku Sądu z 28 grudnia 2005 r. ponownie przyjął, że O S.A. jako sukcesor uniwersalny po przejętej C S.A., nie może skutecznie uchylać się od obowiązku określonego w art. 102 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska.

Wskazując na zasadę związania organu wskazanym wyżej wyrokiem Sądu, co do kwestii, które objęte były treścią rozstrzygnięcia dodatkowo należy wskazać, że w przepisie art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska ustawodawca, dokonując rozróżnienia podmiotu władającego powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy od podmiotu, który spowodował zanieczyszczenie ziemi lub gleby, nie wprowadził żadnych ograniczeń w stosowaniu tego przepisu, które wiązałyby się z następstwem prawnym między tymi podmiotami. W świetle tego przepisu władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy może skorzystać z przewidzianego w nim dobrodziejstwa niezależnie od tego, czy nabycie tego władania miało charakter pierwotny, czy też jest wynikiem następstwa prawnego, w tym następstwa prawnego o charakterze generalnym. Pogląd taki wyrażony został także w orzecznictwie sądów administracyjnych m.in. w wyrokach WSA w Białymstoku z 14 lipca 2005 r., sygn. akt II SA/Bk 187/05, z 8 grudnia 2005 r., sygn. akt II SA/Bk 608/05, WSA w Lublinie z 31 maja 2005 r. sygn. akt II SA/Lu 344/05; sygn. akt II SA/Lu 343/05 oraz WSA w Gorzowie Wlkp. z 31 stycznia 2006 r., sygn. akt II SA/Go 675/05. Powyższy pogląd podziela również Sąd orzekający w niniejszej sprawie.

Organ odwoławczy uznał, że z art. 12 ust. 1 i 2 ww. ustawy wynika, iż badania o których mowa w tym przepisie mają udokumentować fakt istnienia zanieczyszczeń w dniu wejścia w życie ustawy (tj. 1 października 2001 r.). Stwierdzono, że przedstawione przez O S.A. wyniki badań dokumentują stan zanieczyszczeń gleby i jakości ziemi, dopuszczalne stężenie substancji zanieczyszczających w związku

z rozpoznaniem aktualnego stanu zanieczyszczenia środowiska gruntowo-wodnego w 2003 r., które potwierdziły obecność zanieczyszczeń produktami naftowymi na terenie stacji paliw O S.A Nr [...].

Organ odwoławczy, wbrew wskazaniom Sądu, nie uzupełnił postępowania dowodowego, nie przeprowadził jakichkolwiek dowodów zmierzających do wszechstronnego i właściwego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w tym ustalenia jaki podmiot i w jakim czasie spowodował zanieczyszczenia przedmiotowej nieruchomości. Ponownie zatem z naruszeniem podstawowych norm postępowania administracyjnego organ ograniczył rozpoznanie sprawy do dowolnej oceny dokumentów przedłożonych przez stronę tj. wyników badań oraz opisu okoliczności wskazujących, zdaniem strony na fakt, iż sprawcą stwierdzonych zanieczyszczeń był inny podmiot.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w całości stanowisko wyrażone

w orzeczeniu Sądu z 28 grudnia 2005r. i ponownie wskazuje, że przepis art. 12 ustawy wprowadzającej nie zwalnia organów administracyjnych od obowiązku ustalenia stanu faktycznego danej sprawy, do czego prowadzić ma wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego - art. 7 i 77 § 1 Kpa. Podkreślić należy, że jeżeli organ prowadzący postępowanie powziął wątpliwości co do przedstawionych przez wnioskodawcę okoliczności dotyczących sprawcy zanieczyszczeń oraz czasookresu ich powstania, to obowiązkiem tego organu, zgodnie z zasadą prawdy materialnej, jest wyjaśnienie tych wątpliwości w toku postępowania dowodowego. Istotą tego postępowania jest ustalenie wszelkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy po to, by następnie dokonać ich oceny pod kątem przepisów materialnoprawnych. Udowodnienie jakiegoś faktu nie ma wyłącznie znaczenia procesowego, który ma przeważyć spór na którąś stronę, ale ma także znaczenie materialnoprawne, gdyż od tego zależy prawidłowe zastosowanie normy prawnej. Organ administracyjny nie może ponadto w sposób dowolny oceniać zebranego materiału dowodowego. Granica między swobodą oceny dowodów, o której mowa w art. 80 Kpa, a dowolnością takiej oceny nie jest ostra. Kryteriami, według których można badać, czy ramy swobody nie zostały przekroczone w kierunku dowolności są: zgodność oceny z prawidłami logiki, prawami nauki i doświadczenia, traktowanie zebranych dowodów i materiału dowodowego jako zjawisk obiektywnych, ocenianie dowodów wyłącznie z punktu widzenia ich znaczenia i wartości dla toczącej się sprawy, wszechstronność oceny.

W ocenie Sądu, również powyższe zasady zostały w niniejszej sprawie naruszone. Organ drugiej instancji stwierdzając w uzasadnieniu swojej decyzji, cyt. "nie znajduje zatem zawarte w zgłoszeniu z dnia [...] lipca 2004 r. stwierdzenie, iż w roku 1999 w ramach restrukturyzacji sektora paliwowego nieruchomość została przekazana do O S.A. w stanie zanieczyszczonym, czyli, że zanieczyszczenie miało miejsce przed 1 października 2001 r (...) nie można uznać za dowód, a nawet uprawdopodobnienie faktu zaistnienia wskazanych w zgłoszeniu zanieczyszczeń przed 7 września 1999 r., jedynie na podstawie zasłyszanych informacji.", w gruncie rzeczy nie oparł swego rozstrzygnięcia na udowodnionej tezie, lecz jedynie na przypuszczeniu.

Przyczyną tego istotnego uchybienia procesowego, w ocenie Sądu, było przyjęcie przez organ odwoławczy błędnego założenia, zanegowanego w uprzednim orzeczeniu Sądu, iż to na podmiocie zgłaszającym ciąży wyłączny obowiązek udowodnienia nie tylko faktu zanieczyszczenia powierzchni ziemi, ale także okresu powstania zanieczyszczeń oraz podmiotu, który je spowodował. Wskazuje na to m.in. stanowisko Kolegium wyrażone w zaskarżonej decyzji, "skoro O S.A. przejął majątek C S.A. w 1999 r. i przez cały czas kontynuuje na tych nieruchomościach działalność do chwili obecnej, to musiałby wykazać w sposób nie budzący wątpliwości, że występujące zanieczyszczenia ziemi i gleby miały miejsce przed [...] września 1999 r., a O S.A. od tego czasu nie doprowadził do zwiększenia zanieczyszczeń."

Taka konkluzja na tle przepisu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska nie znajduje uzasadnienia i jest całkowicie dowolną interpretacją, której nie sposób podzielić w świetle charakteru postępowania administracyjnego i wynikających z niego obowiązków organu prowadzącego to postępowanie. Okoliczności, które budzą wątpliwości organu co do spełnienia warunków ustawy, powinny być dokładnie wyjaśnione przez organy orzekające, w trybie właściwym dla procedury administracyjnej (z wykorzystaniem możliwych środków dowodowych), czego jednak w tej sprawie nadal nie uczyniono.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko organu drugiej instancji wyrażone w zaskarżonej decyzji, iż po upływie ustawowego terminu składania zgłoszeń tj. [...] czerwca 2004 r., brak jest możliwości ich uzupełnienia, a termin ten ma charakter materialno-prawny. Jednakże konstatacja ta nie zwalnia organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia stanu faktycznego sprawy czyli do wyjaśnienia na podstawie innych dowodów, po pierwsze czy okoliczności wskazane w zgłoszeniu oraz przedłożone z nim wyniki badań można uznać za zgodne ze stanem rzeczywistym, czy też nie można im dać wiary, a po wtóre, czy podmiot zgłaszający spełnia ustawowe przesłanki skorzystania z dobrodziejstwa art. 12 ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska.

W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonego naruszenia przepisu art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 12 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie innych ustaw, a także przepisów art. 7 i art. 77, art. 80 cyt. ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Rozpoznając ponownie sprawę, organy administracyjne zastosują się do wyrażonej w niniejszym wyroku oraz wyroku z 28 grudnia 2005r. oceny prawnej przepisu art. 12 ust. 1 cyt. ustawy wprowadzającej z dnia 27 lipca 2001 r., a także powinny przeprowadzić postępowanie dowodowe zmierzające do wyjaśnienia wątpliwości dotyczących okresu, w którym nastąpiło zanieczyszczenie gleby na działce w Rzepinie i podmiotu, który je spowodował. Należy także ocenić prawidłowość trybu prowadzenia postępowania zainicjowanego zgłoszeniem zanieczyszczenia przedmiotowej nieruchomości z [...] czerwca 2004 r. (wraz z wnioskiem o wpisanie do rejestru) oraz wszczętego przez organ pierwszej instancji z urzędu postępowania w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia, zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji - w kontekście zapewnienia stronie realizacji jej praw określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na zasadzie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. O tym, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.

as. WSA M. Ruszyński s. WSA M. Bohdanowicz s. WSA G. Staniszewska

Sygn. akt II SA/Go 593/06

ZARZĄDZENIE

Dnia 1 marca 2007r.

1. Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć :

- SKO – z pouczeniem o skardze kasacyjnej,

- pełnomocnikowi skarżącego.

2. Za 30 dni.

as. WSA Michał Ruszyński