Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 975/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust.1 pkt 3 w zw. z art.28 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: art.151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Dziel Sędziowie Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.) Sędzia WSA Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] maja 2021 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Sygn. akt I SA/Sz [...]

U Z A S A D N I E N I E

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS odmówił R. B. umorzenia należności 1) na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.); dalej: "u.s.u.s.", z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...]zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres 05.1999 r. - 08.1999 r., 10.1999 r. - 12.1999 r., 04.2000 r. - 12.2004 r., 09.2005 r. - 01.2007 r., 03.2007 r. - 01.2008 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek liczonych na [...] lutego 2020 r. - [...] zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 11.1999 r., 06.2000 r. - 12.2004 r., 10.2005 r. - 01.2008 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek [...] zł, odsetek liczonych na [...] lutego 2020 r. - [...] zł,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres 03.2000 r. - 12.2004 r., 10.2005 r. - 01.2008 r. łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek [...] zł, odsetek liczonych na [...] lutego 2020 r. - [...] zł,

2) na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365); dalej: "rozporządzenie", należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres 05.1999 r. - 08.1999 r., 10.1999 r. - 12.1999 r., 04.2000 r. - 12.2004 r., 09.2005 r. - 01.2007 r., 03.2007 r. - 01.2008 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek liczonych na [...] lutego 2020 r. - [...] zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 11.1999 r., 06.2000 r. - 12.2004 r., 10.2005 r.- 01.2008 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek liczonych na [...] lutego 2020 r. - [...] zł,

c) Fundusz Pracy - za okres 03.2000 r. - 12.2004 r., 10.2005 r. - 01.2008 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek liczonych na [...] lutego 2020 r. - [...] zł.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że [...] lutego 2020 r. strona zwróciła się do organu z prośbą o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. We wniosku strona wskazała, że składki są naliczone niesłusznie, a w sprawie orzeczenia o niepełnosprawności strony toczyły się sprawy przed sądem powszechnym i ostatecznie strona została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Z uwagi na chorobę strony, dokumenty były sporządzone przez pracownika ZUS. Strona dodała, że została oszukana przez pracownika ZUS, ponieważ złożyła podpis na dokumentach, których kopii nie otrzymała. Dokumenty zaś zawierają błędy formalne i od dwóch lat dokonywane są potrącenia z jej świadczenia emerytalnego. W dalszej części uzasadnienia strona wskazała, że jej stan zdrowia pogorszył się przez nieuczciwe działania ZUS i poinformowała, że od 1998 r. jest osobą głuchą, a działania urzędników doprowadziły do tego, że musiała korzystać z opieki psychiatry.

Dnia [...] czerwca 2020 r. ZUS wydał decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowej przez ubezpieczonych.

W dniu [...] czerwca 2020 r. do organu wpłynęło pismo strony, którym zwróciła się z prośbą o wyjaśnienie niejasnych dla niej kwestii, tj. kwestii odprowadzania składek za pracowników, kwestii potrąceń komorniczych i ich rozliczeń, kwestii przedawnienia. Ponadto strona ponownie wskazała, że jej stan zdrowia został potwierdzony przez lekarza orzecznika ZUS, który w 2007 r. stwierdził całkowitą niezdolność do pracy. Dnia [...] października 2020 r. organ skierował do strony pisma zawierające wyjaśnienia dotyczące zatrudnienia pracowników, przedawnień oraz podlegania ubezpieczeniom.

Ponadto [...] października 2020 r. do ZUS wpłynęło pismo, w którym strona wskazała, że przez działania ZUS, jej stan zdrowia znacznie się pogorszył. Wskazała, że sytuacja wystąpiła w latach 2000 - 2009. W tym czasie, strona starała się uzyskać pomoc z ZUS w postaci renty, której jednak jej odmówiono, wobec czego, strona wystąpiła na drogę sądową i otrzymała świadczenie rentowe. Strona ponownie wskazała, że czuje się oszukana przez ZUS, ponieważ od 1999 r. z uwagi na stan zdrowia nie wypełniała żadnych dokumentów (dokumenty zostały sporządzone przez ZUS). Nadto strona poinformowała, że wniosła pozew do Sądu Rejonowego w G. o odszkodowanie.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w sprawie, organ wskazał, że z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, iż strona prowadziła działalność gospodarczą do [...] stycznia 2010 r. i w tym okresie nie wywiązywała się z obowiązku opłacania składek.

Następnie organ przedstawił kwestię przedawnienia należności i wskazał, że zasady przedawnienia zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek reguluje art. 24 u.s.u.s. Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie, z dniem 1 stycznia 2012 r., do u.s.u.s. zostały wprowadzone zmiany dotyczące m.in. skrócenia okresu przedawniania należności z tytułu składek do 5 lat. Na ich podstawie, dochodzone należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Zgodnie jednak z art. 24 ust. 5 u.s.u.s., nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Odwołując się do ww. regulacji prawnych, organ wskazał, że figurujące na koncie strony zaległości za ubezpieczenia społeczne za okres 05.1999 r. - 08.1999 r., 10.1999 r. - 12.1999 r., 04.2000 r. - 06.2000 r., ubezpieczenia zdrowotne za okres 11.1999 r., 01.2005 r. - 09.2005 r., Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 03.2000 r. - 07.2000 r. uległyby przedawnieniu, jednak ZUS zabezpieczył ich spłatę poprzez ustanowienie hipotek na nieruchomości strony, nadal istnieje więc możliwość dochodzenia należności z przedmiotu hipoteki. Pozostałe należności są objęte postępowaniem egzekucyjnym i nie uległy przedawnieniu. Nadto nie upłynął jeszcze termin, w którym zaległości za ubezpieczenia społeczne za okres 07.2000 r. - 12.2004 r., 09.2005 r. - 01.2007 r., 03.2007 r. - 01.2008 r., za ubezpieczenia zdrowotne 06.2000 r. - 12.2004 r., 10.2005 r. - 01.2008 r., za Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 08.2000 r. - 12.2004 r., 10.2005 r. - 01.2008 r., mogą być dochodzone.

Następnie organ wymienił czynności zawieszające bieg terminu przedawnienia wobec zaległości figurujących na koncie strony:

1. ubezpieczenia społeczne:

- za okres 07.2000 r. - 12.2004 r. - postępowanie egzekucyjne prowadzone od [...] marca 2005 r. do chwili obecnej;

- [...] sierpnia 2013 r. strona złożyła wniosek o umorzenie na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz.U. z 2012 r., poz. 1551), co skutkowało zawieszeniem bieg terminu przedawnienia w stosunku do wszystkich należności od daty wpływu wniosku, tj. [...] sierpnia 2013 r. do dnia uprawomocnienia się decyzji o odmowie umorzenia należności tj. [...] lipca 2016 r.;

- za okres 09.2005 r. - 01.2007 r., 03.2007 r. - 01.2008 r. - postępowanie egzekucyjne prowadzone jest od [...] czerwca 2017 r. do chwili obecnej;

2. ubezpieczenia zdrowotne:

- za okres 06.2000 r. - 12.2004 r. - postępowanie egzekucyjne prowadzone jest od [...] marca 2005 r. do chwili obecnej;

- [...] sierpnia 2013 r. strona złożyła wniosek o umorzenie na podstawie ustawy o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, co skutkowało zawieszeniem biegu terminu przedawnienia w stosunku do wszystkich należności powstałych na koncie strony od daty wpływu wniosku, tj. [...] sierpnia 2013 r. do dnia uprawomocnienia się decyzji o odmowie umorzenia należności, tj. [...] lipca 2016 r.;

- za okres 10.2005 - 01.2008 r. - postępowanie egzekucyjne prowadzone od [...] czerwca 2017 r. do chwili obecnej;

3. Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych:

- za okres 08.2000 r. - 12.2004 r. - postępowanie egzekucyjne prowadzone od [...] marca 2005 r. do chwili obecnej;

- [...] sierpnia 2013 r. strona złożyła wniosek o umorzenie na podstawie ustawy o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, co skutkowało zawieszeniem biegu terminu przedawnienia w stosunku do wszystkich należności od daty wpływu wniosku, tj. [...] sierpnia 2013 r. do dnia uprawomocnienia się decyzji o odmowie umorzenia należności, tj. [...] lipca 2016 r.;

- za okres 10.2005 r. - 01.2008 r. - postępowanie egzekucyjne prowadzone od [...] czerwca 2017 r. do chwili obecnej.

Dalej organ wskazał, że z akt sprawy wynika, iż strona oświadczyła, że pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł netto. Z ustaleń organu wynika jednak, że strona otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł brutto i [...] zł netto (po potrąceniach). Strona wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która posiada dochód w kwocie [...]zł netto. Zakład ustalił, że świadczenie emerytalne żony wynosi [...] zł brutto i [...] zł netto. Strona poinformowała, że ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie [...]zł oraz koszty leczenia w kwocie [...]zł. Innych zobowiązań finansowych nie posiada. Strona jest właścicielem domu o pow. [...] m2 położonego w G.. Na podstawie Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców ustalono, że strona posiada samochód osobowy O. C. rok prod. 1997. Ponadto z informacji w Centralnej Bazie Ksiąg Wieczystych wynika, że strona jest współwłaścicielem nieruchomości o pow. [...] ha położonej w G. nr KW [...], na której ZUS dokonał zabezpieczenia należności.

Organ wskazał, że wniosek strony został rozpatrzony na podstawie wszystkich przepisów prawnych mogących mieć zastosowanie w sprawie, tj.: art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. i przepisów rozporządzenia.

Zdaniem organu, w stosunku do strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, wobec czego przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., nie zachodzą.

W sprawie nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., gdyż zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania.

Organ dodał, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Zaległości widniejące na koncie strony zostały objęte [...] maja 2017 r. postępowaniem egzekucyjnym w ramach, którego dokonano zajęcia świadczenia emerytalnego. W związku ze zbiegiem egzekucji sądowej z administracyjną do świadczenia emerytalnego do łącznego prowadzenia postępowania został wyznaczony komornik sądowy. Na przestrzeni ostatnich sześciu miesięcy wyegzekwowano kwotę [...]zł.

W ocenie organu, nie można zatem stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt. 3, 5 i 6 u.s.u.s., zaistniały w sprawie, gdyż naczelnik urzędu skarbowego oraz komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Z ww. powodów nie zachodzą wobec strony przestanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia rozpatrzenie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Organ dodał, że umarzanie należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, zostało określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s i w wydanym na tej podstawie rozporządzeniu. Przepisy te zobowiązują płatnika do wykazania, że - ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy - nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Organ powołał treść § 3 ust. 1 rozporządzenia, który wyliczył takie przypadki.

Dalej organ wskazał, iż analiza przedłożonych dokumentów dowiodła, że dochód rodziny strony wynosi [...] zł. Strona ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie [...]zł (czynsz - [...] zł, opłaty eksploatacyjne - [...] zł).

W ocenie organu, nie można uznać, że opłaty za gaz, wodę, energię stanowią nadzwyczajne czy nieprzewidziane wydatki. Ponadto strona wskazała, że ponosi koszty związane z leczeniem w kwocie [...]zł, jednak strona nie udowodniła, że brakuje jej środków finansowych na zakup lekarstw. Nadto wydatki związane z leczeniem nie stanowią przesłanki uzasadniającej umorzenie należności.

Nadto jak ustalono, poza ww. zadłużeniem strona nie ma innych zobowiązań finansowych. Po opłaceniu miesięcznych wydatków w łącznej kwocie [...]zł (czynsz - [...] zł, opłaty eksploatacyjne - [...] zł, koszty leczenia - [...] zł) pozostaje kwota [...]zł. Zadeklarowany stan majątkowy może uniemożliwiać zaspokajanie potrzeb, jednakże strona nie wykazała, aby miała problemy w regulowaniu miesięcznych opłat. Strona nie korzysta z pomocy społecznej.

Organ wskazał również, że dołączone do wniosku dokumenty medyczne potwierdzają stan zdrowia strony, jednak choroba strony lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia dłużnika możliwości uzyskiwania dochodu niezbędnego do opłacenia należności.

Po przeanalizowaniu przedłożonych przez stronę dokumentów, organ ocenił, że sytuacja, w jakiej znajduje się strona nie jest przesłanką do umorzenia należności na podstawie przepisów rozporządzenia.

Zdaniem organu, zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania wskazują na to, że zadłużenie było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej, a nie okoliczności nadzwyczajnych.

Odnosząc się do zarzutu strony, że składki są naliczone niesłusznie, organ wskazał, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek nie jest postępowaniem w przedmiocie ustalenia istnienia i określenia wysokości wskazanego obowiązku, jak również postępowaniem w przedmiocie ustalenia przebiegu ubezpieczenia, okresów prowadzenia pozarolniczej działalności, w której powstał dochodzony obowiązek. Nie jest to postępowanie w sprawie rozliczenia wpłat na koncie płatnika składek. Są to postępowania odrębne z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, podlegające kontroli sądu powszechnego.

W skardze do sądu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i o odszkodowanie w wysokości [...] zł z przyczyny naruszenia prawa przez organ, przez to, że ZUS oszukiwał skarżącego przez 9 lat, od 2009 r., pozbawiając go prawa do renty i tym samym doprowadzając go do całkowitej utraty zdrowia, potwierdzonej przez orzecznika ZUS.

Uzasadniając skargę, skarżący wskazał, że w 1999 r. doznał ciężkiej choroby serca oraz całkowitej głuchoty, dlatego wystąpił do ZUS o rentę, jednak ZUS odmówił jej przyznania oceniając, że nie spełnia wymogów, tj. nie posiada wymaganych 25 lat pracy. W tym czasie skarżącemu pomagali jego kontrahenci. W 2006 r. skarżący ponownie wystąpił do ZUS o przyznanie renty i ponownie jej nie otrzymał, a w 2007 r. doznał zawału serca i lekarz zakazał jemu wykonywania jakiejkolwiek pracy. W tym czasie skarżącemu pomagał Ośrodek Pomocy Społecznej w G.. ZUS skierował skarżącego do orzecznika ZUS, który stwierdził, że skarżący nie może wykonywać jakiejkolwiek pracy, jednak ZUS nie przyznał skarżącemu renty. Otrzymując trzy decyzje odmowne, skarżący postanowił przekazać sprawę do sądu. W międzyczasie na decyzji skarżący dostrzegł wykaz lat przepracowanych i stwierdził, że ZUS go oszukiwał od 2000 r., ponieważ spełniał warunki do ubiegania się o rentę. Wyrokiem sądu, który dostrzegł pomyłki ZUS, przyznano skarżącemu rentę. Jednocześnie skarżący wskazał, że kazano jemu podpisać czyste deklaracje. Skarżący nie znał ich treści i występował 6-krotnie do ZUS o owe dokumenty, jednak do dziś ich nie otrzymał. Dokumenty zawierają nieprawdę, a skarżący był zmuszony je podpisać. W związku z "narracją ZUS", skarżący wniósł o całkowite uchylenie decyzji i zasądzenie kwoty [...]zł na jego rzecz za odmowę prawa do renty i doprowadzenie do całkowitej utraty zdrowia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Odnosząc się do roszczenia skarżącego dot. zasądzenia kwoty [...]zł organ wskazał, że takie żądanie skarżący zawarł w pozwie z dnia [...] października 2016 r., w którym domagał się od organu kwoty [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami tytułem odszkodowania za okres 2000-2009 za pozbawienie go należnych praw (...), jednak 30 czerwca 2017 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie I Wydział Cywilny sygn. akt [...] oddalił powództwo skarżącego, a wyrokiem z dnia [...] r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie I Wydział Cywilny sygn. akt I [...] oddalił apelację skarżącego od ww. wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie, zaś postanowieniem z dnia 28 maja 2019 r. sygn. akt II [...], Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej skarżącego do rozpoznania.

Pismem z dnia [...] maja 2021 r. pełnomocnik skarżącego rozwinął argumentację skargi o zarzuty naruszenia przez organ art. 8 k.p.a., standardów budowania zaufania obywateli do państwa oraz art. 28 ust.3 pkt 6 u.s.u.s. i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia i przyznanie kosztów pomocy udzielonej z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Wyjaśnić na wstępie należy, że sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r.

o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału I zarządzeniem z dnia [...] kwietnia 2021 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Sporna w sprawie jest kwestia spełnienia przez skarżącego przesłanek do uzyskania ulgi w postaci umorzenia zaległych składek i odsetek od tych składek, jako osoba ubezpieczona będąca równocześnie płatnikiem tych składek.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji. Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz jedynie ocenia legalność działania organu rozstrzygającego sprawę. Oznacza to, że sąd nie może kształtować sytuacji prawnej obywatela poprzez zmianę treści zaskarżonej decyzji.

Przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS z uwzględnieniem treści ust. 2-4. Jest to regulacja określająca prawo wierzyciela do zwolnienia dłużnika z długu podobna do regulacji funkcjonującej w obrocie cywilnym, określonej w art. 508 k.c. Zwolnienie z długu uzależnione jest wyłącznie od woli wierzyciela, natomiast dłużnik nie ma możliwości prawnych pozwalających na uzyskanie od wierzyciela oświadczenia w tym przedmiocie. Jednak w przypadku wierzycieli, będących podmiotami dysponującymi środkami publicznymi, do których należy ZUS, nie występuje dowolność w tym zakresie. W takim bowiem przypadku, ustawodawca - zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności - wprowadza daleko idące ograniczenia prawne.

Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z zestawienia opisanych sytuacji wynika, że ZUS może zrezygnować z egzekwowania należności tylko wówczas, gdy dalsze prowadzenie egzekucji jest bezcelowe lub nieopłacalne. Wyliczenie zawarte w ww. przepisie jest wyczerpujące, tzn. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas, oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tych składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami tych składek, ustawa ta przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytuł składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wytyczne, którymi powinien się kierować organ podejmujący decyzję w takim przypadku, wskazane zostały w rozporządzeniu, w którym w § 3 ust. 1 przewidziano, że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że - ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną - nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1) lub, że ze względu na poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialne, opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2). Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, jest kolejną przesłanką wymienioną w tym rozporządzeniu wykonawczym (pkt 3).

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz powinno być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Z kolei, sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego, wynikające z przepisów k.p.a., reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.

W rozpoznawanej sprawie w toku postępowania administracyjnego organ ustalił, że dochód rodziny skarżącego wynosi [...] zł/m-c. Skarżący ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie [...]zł, obejmujące: czynsz - [...] zł, opłaty eksploatacyjne - [...] zł, koszty związane z leczeniem - [...] zł. Po opłaceniu miesięcznych wydatków w łącznej kwocie [...]zł, skarżącemu pozostaje kwota [...]zł. Nadto, skarżący jest właścicielem domu o pow. [...] m2 położonego w G.. Skarżący posiada samochód osobowy O. C. rok prod. 1997 oraz jest współwłaścicielem nieruchomości o pow. [...] ha położonej w G. (nr KW [...]), na której ZUS dokonał zabezpieczenia należności. Poza ww. zadłużeniem skarżący nie posiada innych zobowiązań finansowych i nie korzysta z pomocy społecznej.

Z dokonanych ustaleń wynika również, że w stosunku do skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, wobec czego organ zasadnie uznał, że nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. W sprawie nie znajduje również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Nadto, zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, a to oznacza, że również przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania. Nadto zaległości widniejące na koncie skarżącego zostały objęte [...] maja 2017 r. postępowaniem egzekucyjnym, w ramach którego dokonano zajęcia świadczenia emerytalnego. Na przestrzeni ostatnich sześciu miesięcy wyegzekwowano kwotę [...]zł. Naczelnik urzędu skarbowego oraz komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, zatem w sprawie nie zaistniały okoliczności o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt. 3, 5 i 6 u.s.u.s. Należności dochodzone przez organ rentowy zabezpieczone są hipoteką przymusową ustanowioną na nieruchomości, której skarżący jest współwłaścicielem. Oznacza to, iż w przypadku braku spłaty zadłużenia istnieje możliwość sprzedaży tego składnika majątkowego i pokrycia choćby części zobowiązań z tytułu składek.

Wobec tego, uprawnione było przyjęcie przez organ, iż na dzień wydania zaskarżonej decyzji w stosunku do skarżącego nie było podstaw do umorzenia należności z powodu całkowitej ich nieściągalności.

Organ rozpoznał sprawę także pod kątem wystąpienia okoliczności, o których mowa w powołanym rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek, wskazując, że dołączone do wniosku dokumenty medyczne potwierdzają stan zdrowia skarżącego i ocenił, że choroba skarżącego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia dłużnika możliwości uzyskiwania dochodu niezbędnego do opłacenia należności. Nadto, jak prawidłowo wskazał organ, zgromadzone w sprawie dowody nie wskazują na to, aby zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania przez skarżącego w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Prawidłowo zatem organ ocenił, że ww. okoliczności nie dają podstaw do przyjęcia, iż sytuacja w jakiej znajduje się skarżący jest sytuacją szczególną, o której mowa w rozporządzeniu, gdyż brak jest dowodów świadczących o poniesieniu przez skarżącego bądź jego rodzinę strat materialnych związanych z nadzwyczajnym zdarzeniem losowym.

Mając na uwadze podniesione okoliczności i uznając, że skoro ww. przepisy określające przesłanki umorzenia zaległości uzależniają zastosowanie tego rodzaju ulgi od stanowiska organu, a w tej sprawie organ - po rozważeniu zaistnienia w sprawie tych przesłanek i należytego ich uzasadnienia - podjął decyzję o odmowie ich umorzenia, to sąd nie znajduje podstaw do uznania, że w sprawie naruszone zostały przepisy regulujące zasady umarzania tych zaległości.

Natomiast argumentacja skarżącego dotycząca błędów ZUS nie może odnieść zamierzonego skutku w tym postępowaniu, ponieważ decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek nie rozstrzyga kwestii związanych z ich wysokością, przebiegiem ubezpieczenia, okresów prowadzenia pozarolniczej działalności, jak też nie jest postępowaniem w sprawie rozliczenia wpłat na koncie płatnika składek, lecz przesądza o braku podstaw do umorzenia kwoty wynikającej z zaległości.

Sąd nie dostrzegł również naruszenia przepisów postępowania, w tym przepisów wskazanych przez skarżącego w zarzutach skargi (art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a.). Nie budzi wątpliwości sądu, że stan faktyczny sprawy został wyjaśniony w sposób prawidłowy. Organ dokonał wnikliwej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego z punktu widzenia zaistnienia przesłanek uprawniających organ do umorzenia należności z tytułu składek. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie pozostawia wątpliwości co do faktów, które organ uznał za udowodnione. Organ szczegółowo przeanalizował sprawę także w kontekście przepisów dotyczących przedawnienia.

W ocenie sądu, organ dopełnił swoich obowiązków w zakresie postępowania dowodowego.

Nie znajduje w sprawie uzasadnienia argumentacja skarżącego o naruszeniu zasady informowania. W toku postępowania, pismem z dnia [...] lutego 2020 r., organ wskazał skarżącemu przesłanki, których spełnienie warunkuje możliwość umorzenia, jak również zwrócił uwagę na konieczność przedłożenia oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, poinformował o możliwości skorzystania z prawa do czynnego udziału w postępowaniu, poprzez prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii, odpisów, zgłaszania dowodów, przedstawiania wyjaśnień oraz - przed wydaniem decyzji - wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Podobną informację zamieścił organ w adresowanych do skarżącego pismach z dnia: [...] czerwca 2020 r., [...] lipca 2020 r., [...] sierpnia 2020 r., [...] września 2020 r., [...] października 2020 r. Jak wynika z akt sprawy, skarżący korzystał z przysługujących praw.

Z powyższych względów sąd odmówił zasadności podniesionym w skardze zarzutom naruszenia przepisów postępowania, a w zakresie, w jakim organ działał na zasadzie uznania administracyjnego, ocenił, że organ wziął pod uwagę wszelkie okoliczności sprawy. Ocena wniosku skarżącego znalazła pogłębiony wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dlatego nieuzasadnione jest również twierdzenie, że organy prowadziły postępowanie w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej.

Końcowo podkreślić należy, że zmiana sytuacji skarżącego i wystąpienie nowych okoliczności może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie należności.

Z powyższych względów, sąd - działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. - oddalił skargę.