Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 180/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2015-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65  art. 80
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18  art. 73
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1  art. 3
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Janowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Cisyk Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Protokolant St. sekretarz sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 26 lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych płatności w ramach wsparcia bezpośredniego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez M. M. jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu (dalej ARMiR) z dnia 26 lutego 2015 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Brzegu z siedzibą w Lewinie Brzeskim z dnia 28 listopada 2014 r., nr [...], o ustaleniu M. M. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2011.

Wniesienie skargi poprzedziło postępowanie mające następujący przebieg:

W dniu 18 kwietnia 2011 r. wpłynął do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Brzegu wniosek z nakreślonym na nich podpisem: "M. M.", dotyczące przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011.

Na skutek rozpoznania powyższego wniosku, decyzją z dnia 16 listopada 2011 r. nr [...], organ przyznał stronie wnioskowaną płatność w wysokości 10.216,01 zł w tym z tytułu jednolitej płatności obszarowej w wysokości 7.588,89 zł i uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grup upraw podstawowych w wysokości 2.627,12 zł.

Następnie, postanowieniem z dnia 4 stycznia 2013 r. Kierownik Biura ARiMR w Lewinie Brzeskim, działając na podstawie art. 149 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5, art. 147 i art. 150 K.p.a., wznowił z urzędu postępowanie zakończone decyzją z dnia 16 listopada 2011 r., podając w uzasadnieniu, że wyszły na jaw nowe okoliczności i dowody nieznane organowi w dniu wydania, a dotyczące nieużytkowania przez M. M. w latach 2007-2011 działek zgłoszonych we wnioskach.

W następstwie powyższego, Kierownik Bira Powiatowego ARiMR w Lewinie Brzeskim, decyzją z dnia 25 kwietnia 2013 r., nr [...], uchylił w całości decyzję z dnia 16 listopada 2011 r. i odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

W wyniku rozpoznania odwołania wywiedzionego od powyższej decyzji przez M. M., Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu, decyzją z dnia 6 lutego 2014 r., nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie wznowieniowe organu pierwszej instancji, jako bezprzedmiotowe.

Następnie, postanowieniem z dnia 13 października 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Brzegu, działając na podstawie art. 149 § 1, art. 146§ 1 i art. 150 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a., wznowił z urzędu postępowanie zakończone decyzją z dnia 11 listopada 2011 r. r., z uwagi na uzyskanie informacji, że w rok 2011 M. M. nie użytkował działek zgłoszonych we wniosku o dofinansowanie, jak również nie złożył takiego wniosku.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Lewinie Brzeskim wydał w dniu 31 października 2014 r. decyzji nr [...], mocą której uchylił decyzję przyznającą płatność w ramach wsparcia bezpośredniego na rok 2011 i umorzył w całości postępowanie w tym zakresie.

W aktach administracyjnych przedmiotowej sprawy znajdują się ponadto:

a) pismo D. M. (żony M. M.), z którego wynika, że rodzice M. M., pomimo przepisania gospodarstwa w roku 2006, nadal prowadzili działalność rolniczą i w latach 2007-2012 składali wnioski o przyznanie płatności, fałszując podpisy syna;

b) projekt zawiadomienia Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Lewinie Brzeskim z dnia 4 czerwca 2012 r., o podejrzeniu popełnienia przez K. M. wykroczenia określonego w art. 270 § 1 Kodeksu karnego;

c) postanowienie Prokuratora Rejonowego w Brzegu z dnia 30 października 2012 r. o umorzeniu dochodzenia w sprawie sfałszowania podpisów na dokumentach dotyczących otrzymanej dotacji obszarowej wypełnionych na M. M. w okresie od 2005- 2011 r., z powód śmierci S. M.;

d) opinia biegłego sądowego z dnia 12 grudnia 2013 r., nr [...], z której wynika, że wnioski o przyznanie płatności na lata 2005-2010 oraz wnioski o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na lata 2005-2010 zostały podpisane przez S. M.;

e) postanowienie Prokuratora Rejonowego w Brzegu z dnia 17 grudnia 2013 r. o umorzeniu śledztwa prowadzonego w sprawie przedłożenia w latach 2005-2011 w Biurze Powiatowym ARiMR w Brzegu nierzetelnych pisemnych oświadczeń we wnioskach o przyznanie płatności w ramach wsparcia bezpośredniego i z tytułu realizacji przedsięwzięć rolno-środowiskowych i poprawy zwierząt, z powodu śmierci S. M.

Zawiadomieniem z dnia 24 listopada 2014 r. Kierownik Bura Powiatowego ARiMR w Lewinie Brzeskim wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, przyznanych mocą decyzji z 16 listopada 2011 r.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, organ decyzją z dnia 4 grudnia 2014 r. - wydaną na podstawie art. 104 K.p.a., art. 29 ust. 1, 1a, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. nr 98, poz. 634, z późn. zm.), art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r. poz. 1164, z późn. zm.) i art. 80 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316, s. 65 - zwane dalej rozporządzeniem nr 1122/2009) - ustalił M. M. kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, uzyskanych w łącznej wysokości 10.216,01 zł. Jednocześnie organ wskazał numery rachunków, na które należy zwrócić ustaloną kwotę i podał, że w przypadku niedokonania zwrotu w terminie 60 dni od daty doręczenia decyzji, od ww. kwoty naliczane będą odsetki w wysokości, jak dla zaległości podatkowej.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na fakt wydania decyzji w sprawie płatności za rok 2011 i odnotował okoliczność realizacji tej płatności. Podał także, że w dniu 25 maja 2012 r. do Biura Powiatowego ARiMR zgłosiła się D. M. - żona M. M., która poinformowała, że jej teściowe prawdopodobnie w latach 2007-2012 składali wnioski o przyznanie płatności, podrabiając podpis swojego syna. Wyjaśniła również, że teściowe przepisali w 2006 r. swoje gospodarstwo na syna M. w zamian za rentę z KRUS, lecz nadal uprawiali ziemię i nie dopuszczali syna do użytkowania. Dnia 7 listopada 2012 r. do organu wpłynęło postanowienie Prokuratury Rejonowej w Brzegu o umorzeniu dochodzenia w sprawie sfałszowania podpisów na dokumentach dotyczących otrzymania dotacji obszarowych na M. M. w okresie od 2005-2011 r. i przedłożonych w Agencji przez S. M. - z powodu śmierci S. M. Z postanowienia tego wynikało, że w dniu 25 kwietnia 2005 r. do Biura Powiatowego Agencji został złożony wniosek o wpis do ewidencji producentów na nazwisko – M. M., w celu nadania numeru identyfikacyjnego. Oprócz danych osobowych dokument wskazywał również numer konta bankowego, na który miały być przekazywane środki finansowe z ARiMR. W latach 2005-2008 decyzje były odbierane przez rodziców M. M., natomiast za lata 2009-2011 były odbierane przez D. M. W toku prowadzonego postępowania przesłuchano M. M., który zakwestionował autentyczność swego podpisu na okazanych mu dokumentach, złożonych w ARiMR w latach 2007-2011. M. M. zeznał, że będąc właścicielem działek rolnych, nie uprawiał ich. Pola - za jego zgodą - uprawiał jego ojciec i to on ponosił wszelkie koszty. Dopiero po śmierci S. M., która miała miejsce w listopadzie 2011 r., M. M. zajął się uprawą. Z tego co pamiętał, w 2005 r. na konto wpłynęły pieniądze z ARiMR, które wybrał i przekazał ojcu, lecz nie wiedział, z jakiego tytułu one wpłynęły. Do korzystania z konta upoważnił ojca, który dokonywał wypłat środków pieniężnych pochodzących z Agencji. Jak ustalono, M. M. zapoznał się z decyzjami, odebranymi przez jego żonę – D. M., w sprawie przyznanych dopłat w latach 2009, 2010 i 2011, co potwierdził w swoich zeznaniach, jednak nie powiadomił Agencji o fakcie, iż o żadne dopłaty się nie stara. Wskutek zawiadomienia organu, Prokurator Rejonowy w Brzegu powołał biegłego sądowego z zakresu pisma ręcznego i okazało się, że szereg dokumentów, w tym wnioski pomocowe za lata 2005-2010 zostały podpisane przez S. M., z tym że we wniosku z 5 maja 2005 r. "Oświadczenie" zostało podpisane również przez M. M. W tym stanie rzeczy organ stwierdził, że M. M. nie składał w latach 2005-2011 do Agencji żadnych wniosków o przyznanie płatności oraz nie uprawiał gruntów zadeklarowanych w przedmiotowych wnioskach, a także nie składał podpisów pod wnioskiem o przyznanie płatności na rok 2011 r. Pomimo, że na jego konto bankowe wpływały nienależne środki pomocowe, nie poinformował o tym fakcie Agencji. W ocenie organu, w tej sytuacji ma zastosowanie przepis art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji dotyczący ustalenia kwot nienależnie pobranych środków publicznych. Dalej, organ przypomniał, że decyzja przyznająca płatności za rok 2011 została uchylona, a postępowanie umorzono, zatem strona utraciła uprawnienie do uzyskania tych płatności, w związku z czym środki pieniężne w łącznej wysokości 10.216,01 zł, przekazane na rachunek bankowy strony, zostały pobrane bezpodstawnie, co uzasadnia ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności. Ponadto organ wyliczył, że każda z kwot płatności przyznanych w poszczególnych latach przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, tym samym w odniesieniu do płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności. Organ nie stwierdził również, by wystąpiły przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. M. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz umorzenie postępowania wznowieniowego. Zarzucił organowi pierwszej instancji, że dokonał ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, nie uchylając uprzednio decyzji w sprawie przyznania płatności. W ocenie odwołującego, decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności została skierowana do podmiotu, który nie był stroną postępowania w sprawie przyznania płatności, ponieważ podpisy pod wnioskami o przyznanie płatności złożył S. M., a zatem do zwrotu kwoty nienależnie pobranej zobowiązany jest S. M.

W wyniku rozpoznania odwołania, opisaną na wstępie decyzją z dnia 26 lutego 2015 r., Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Po zrelacjonowaniu stanu faktycznego wskazał na mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa materialnego. Stwierdził, że dla płatności pobranych za rok 2011, z uwagi na uchylenie rozporządzenia nr 796/2004, zastosowanie ma art. 80 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1122/2009. W myśl powołanych regulacji, w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca przedmiotową kwotę powiększoną o odsetki. Natomiast obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. W sytuacji, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, obowiązek zwrotu stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności (art. 80 ust.3). W przypadku płatności finansowanych w całości lub w części ze środków unijnych, przedawnienie obowiązku zwrotu płatności zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95, następuje po 4 latach od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości lub najpóźniej 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości uwzględniając przerwanie okresu przedawnienia.

Organ odwoławczy podkreślił, że wypłacone nienależnie M. M. środki finansowe w ramach systemu wsparcia bezpośrednich pochodzą z Europejskiego Funduszu Rolnej Gwarancji, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U z 2014 r. poz. 1438), zwanej dalej również ustawą. M. M. na mocy decyzji z 16 listopada 2011 r. uzyskał płatności na rok 2011, która została zrealizowana w dniu 2 grudnia 2011 r. na rachunek bankowy wskazany przez M. M. we wniosku o wpis do ewidencji producentów, prowadzony przez Bank Spółdzielczy w Brzegu.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, organ drugiej instancji zauważył, że w sprawie M. M. - w odniesieniu do płatności za rok 2011 - została wydana decyzja o uchyleniu decyzji przyznającej płatności oraz umorzeniu postępowania administracyjnego. Jednocześnie podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że stroną niniejszego postępowania jest M. M., ponieważ był on adresatem decyzji administracyjnych. Pokreślił, że płatności za rok 2011, zostały pobrane przez S. M., jednak legitymując się pełnomocnictwem działał w imieniu i na rzecz swego syna, a więc obowiązek zwrotu obciąża M. M. Dalej, organ odwoławczy stanął na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki zawarte w art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009. W rozważnym przypadku nie może być bowiem mowy o błędzie, ponieważ płatności zostały przekazane na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej. Ponadto w chwili wydania decyzji o przyznaniu płatności na rok 2011, organ nie posiadał informacji, że wnioskodawca nie spełnia warunków do ich przyznania. Poza tym analiza stanu konta, co w sytuacji prowadzenia rozsądnej gospodarki finansowej jest podstawową czynnością, winna doprowadzić stronę do wniosku, że przekazane środki nie są mu należne. Zachowanie odwołującego, który nie reagował na fakt przekazywania mu środków przez Agencję, świadczą o tym, że wyrażał dorozumianą zgodę na działanie swego ojca, mające na celu pozyskanie pieniędzy z ARiMR, co w konsekwencji pozwala też przyjąć, że S. M. działał na rzecz syna. W uzasadnieniu zauważono także, że decyzja w sprawie przyznania płatności na rok 2011 została doręczona M. M. zgodnie z art. 43 K.p.a. i bez znaczenia pozostaje okoliczność faktycznego ich przekazania stronie. Następnie organ wyliczył, że przyznana płatność przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, dlatego nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Organ odwoławczy stwierdził także, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki umożliwiające odstąpienie od dochodzenia zwrotu pobranych środków pieniężnych, a M. M. zobowiązany jest do zwrotu otrzymanych płatności w wysokości 10.216,01 zł, która to kwota stanowi całość płatności naliczonych w roku 2011. Kwotę tę naliczono podmiotowi, który nie prowadził działalności rolniczej, więc została ona wypłacona bez podstawy prawnej. W efekcie, jest to kwota nienależna w rozumieniu artykułu 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Organ podał również, że w sprawie zastosowanie znajduje art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95, zgodnie z którym w przypadku płatności finansowanych w całości lub w części ze środków unijnych, przedawnienie obowiązku zwrotu płatności następuje po 4 latach od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości lub najpóźniej 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości uwzględniając przerwanie okresu przedawnienia. W przedmiotowej sprawie za datę dopuszczenia się nieprawidłowości uznać należy dzień realizacji płatności za rok 2011, tj. 2 grudnia 2011 r. W związku z tym nie doszło do przedawnienia, gdyż nie upłynął termin czteroletni.

W skardze na powyższą decyzję M. M. zarzucił:

1) rażące naruszenie art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, poprzez wydanie zaskarżonej decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji pomimo, że z obrotu prawnego nie wyeliminowano skutecznie decyzji o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oraz płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, bowiem została ona doręczona skarżącemu, który nie był wnioskodawcą w tamtej sprawie, a zatem również nie był stroną przedmiotowego postępowania;

2) naruszenie art. 61 § 1 i 3 K.p.a., poprzez przyjęcie, że skarżący jest stroną postępowania wznowieniowego w zakresie uchylenia decyzji w sprawie przyznania płatności z tytułu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oraz płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz uznanie, że jest stroną w postępowaniu wznowieniowym, bo jest adresatem decyzji administracyjnej w sprawie przyznania płatności;

3) naruszenie przepisów rozporządzenia nr 796/2004 i przepisów rozporządzenia nr 1122/2009, poprzez nieuprawnione przyjęcie, że skarżący był obowiązany do sprawdzania stanu rachunku bankowego, z którego nie korzystał i nie spodziewał się wpływu żadnych środków;

4) brak ustosunkowania się do zarzutu zgłoszonego w odwołaniu, a to w zakresie wskazania podstawy prawnej nakładającej na skarżącego obowiązek informowania ARiMR o fakcie wpłynięcia środków finansowych przesyłanych przez Agencję;

5) naruszenie art. 7 K.p.a. poprzez przyjęcie, że S. M. działał pomimo braku formalnego pełnomocnictwa w imieniu syna, na co skarżący wyrażał dorozumianą zgodę, celem pozyskania pieniędzy z ARiMR, oraz poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz brak konsekwencji w uzasadnieniu stanu faktycznego;

6) nieuwzględnienie przy rozstrzygnięciu sprawy, że środki finansowe z rachunku bankowego skarżącego pobierał jego ojciec, który posiadał umocowanie do tego rachunku udzielone jedynie do środków zgromadzonych, a nie do środków uzyskanych przez pełnomocnika w wyniku sfałszowanego podpisu, co do których to środków skarżący jako właściciel rachunku nie posiadał wiedzy;

7) naruszenie art. 8 K.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób, który narusza zasadę zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, gdyż uzasadnienie zaskarżonej decyzji stanowi w istocie powtórzenie argumentów uzasadnienia decyzji pierwszej instancji;

8) naruszenie art. 107 § 3 K.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób sprzeczny z przepisami prawa, a w szczególności poprzez brak wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz brak ustosunkowania się do wszystkich zarzutów zaskarżenia decyzji Kierownika Powiatowego.

W związku z tymi zarzutami skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Brzegu i umorzenie postępowania, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Skarżący wniósł również o zwolnienie od kosztów sądowych oraz wstrzymanie wykonania decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podniósł, że skarżona decyzja rażąco narusza przepisy prawa, bowiem z obrotu prawnego nie zostały wyeliminowane decyzje przyznające płatności. Organ wykazał się niekonsekwencją, bo w decyzji z dnia 6 lutego 2014 r., nr [...] - o uchyleniu decyzji Kierownika Biura Powiatowego w Lewinie Brzeskim i umorzeniu postępowania - stwierdził, że skoro skarżący nie składał podpisów pod wnioskiem o przyznanie płatności, to nie mógł być wnioskodawcą oraz stroną postępowania, o której mowa w art. 61 § 1 i 3 K.p.a. Podkreślił także, że pomimo złożenia wniosku częściowo spersonalizowanego - wystawionego na jego dane - podpis na wniosku nie jest jego podpisem, tym samym nie może być on stroną postępowania o przyznanie płatności, jak również postępowania wznowieniowego. Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zmienił stanowisko i obecnie twierdzi, że w odniesieniu do płatności za lata 2006-2010 zostały wydane decyzje o uchyleniu prawomocnych decyzji w sprawie przyznania płatności oraz umorzeniu postępowań administracyjnych, lecz nie odnosi się do kwestii, czy w wyniku wydania tych decyzji i doręczenia ich skarżącemu, skutecznie wyeliminowano z obrotu prawnego prawomocne decyzje o przyznaniu płatności. W ocenie skarżącego, organ pierwszej instancji błędnie i nielogicznie ocenił stan faktyczny sprawy, stwierdzając, że S. M. działał w jego imieniu, na co miał dorozumianą zgodę. Takie stanowisko świadczy co najmniej o braku logicznej oceny materiału dowodowego i błędnym uzasadnieniu decyzji, co narusza podstawowe zasady K.p.a. Skarżący podniósł również, że organ nie ustosunkował się do wszystkich zarzutów podnoszonych w odwołaniu, w tym nie ustosunkował się do zarzutu braku podstawy prawnej do zobowiązania go do przekazywania Agencji informacji o wpływie środków finansowych pochodzących z Agencji na jego konto, oraz pominął istotną okoliczność, że skoro skarżący nie spodziewał się pieniędzy na rachunku, to rachunku nie kontrolował i nie ma żadnego znaczenia argument o prowadzeniu rozsądnej gospodarki finansowej. W tej sytuacji brak jest podstaw do żądania od skarżącego zwrotu wypłaconych środków, których nie pobrał. Akcentował też skarżący, że z orzecznictwa NSA wynika, iż dochodzenie nienależenie pobranych środków może nastąpić jedynie od podmiotu, który je rzeczywiście podjął.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji, wniósł o oddalenie skargi.

Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Op 180/15, referendarz sądowy WSA w Opolu zwolnił skarżącego od kosztów w części obejmującej połowę wpisu od skargi w wysokości 200 zł, w pozostałym zakresie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

Pismem procesowym z dnia 17 sierpnia 2015 r. skarżący ponowił wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, z uwagi na wszczęcie postępowania egzekucyjnego i zajęcie wynagrodzenia za pracę.

Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2015 r, sygn. akt II SA/Op 180/15, WSA w Opolu wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej.

Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie stanowi decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu z dnia 26 lutego 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 4 grudnia 2014 r. o ustaleniu M. M. wysokości nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w kwocie łącznej 10.216,01, a także o nakazie zwrotu tej kwoty w terminie 60 dni od doręczenia rozstrzygnięcia, z jednoczesnym wskazaniem, że w przypadku braku uiszczenia tej kwoty w wyznaczonym terminie, od dnia następującego po jego upływie zostaną naliczone odsetki w wysokości jak dla zaległości podatkowych. Wyraźne określenie przedmiotu zaskarżenia stało się konieczne dla wyjaśnienia, że Sąd oceniał w przedmiotowej sprawie działania organów administracyjnych podejmowane w toku postępowania dotyczącego ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności i w tym zakresie nie dopatrzył się takich naruszeń przepisów prawa materialnego lub procesowego, które mogłyby skutkować uwzględnieniem skargi. Wbrew oczekiwaniu skarżącego, Sąd - z uwagi na wskazane związanie granicami danej sprawy - nie mógł objąć swą kontrolą postępowania nadzwyczajnego, w wyniku którego uchylono decyzje przyznające skarżącemu płatności i umorzono postępowania administracyjne w tym zakresie. Zatem, podnoszona w skardze argumentacja, podważająca prawidłowość prowadzonych postępowań wznowieniowych i sformułowanych w nich stanowisk, nie mogła zostać uwzględniona.

Materialnoprawną podstawę wydania przedmiotowej decyzji stanowił art. 29 ust. 1 cyt. wyżej i obowiązującej w dacie orzekania przez organ odwoławczy ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, nadal zwanej w skrócie "ustawą", zgodnie z którym organ - właściwy miejscowo kierownik biura powiatowego Agencji - ustala w drodze decyzji administracyjnych, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej lub krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej lub finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Środkiem odwoławczym od takiej decyzji jest odwołanie do Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji, jako organu wyższego stopnia w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 9 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1 i 2 ustawy).

Orzeczenie o obowiązku zwrotu nienależnie uzyskanych płatności ma swoje podstawy również w przepisach unijnych. Ponieważ nienależnie pobrane środki publiczne dotyczyły płatności za rok 2011, prawidłowo organy wskazały, że - z uwagi na uchylenie z dniem 1 stycznia 2010 r. ww. rozporządzenia nr 796/2004 - zastosowanie znajduje przepis art. 80 ust. 1 rozporządzenia nr 1122/2009, zgodnie z którym w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca przedmiotową kwotę powiększoną o odsetki naliczone zgodnie z ust. 2, czyli za okres między terminem zwrotu płatności przez rolnika wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia. Stosowana stopa odsetek obliczana jest zgodnie z przepisami prawa krajowego, ale nie jest niższa niż stopa procentowa stosowana na mocy przepisów krajowych przy odzyskiwaniu kwot.

Przyjdzie odnotować, że w ramach kontroli postępowania prowadzonego na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji chodzi o zbadanie, czy w danej sprawie mamy do czynienia z nienależnym lub nadmiernym pobraniem środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków występuje wówczas, gdy środki te zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnych i nastąpi ich wypłata, a następnie decyzja ta zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego. Natomiast środków tych należy dochodzić od podmiotu, który je otrzymał. W omawianym postępowaniu zadaniem właściwego organu nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne (czy nastąpiło ostateczną decyzją administracyjną) i czy decyzja organu pierwszej instancji została skierowana do właściwego podmiotu. Zatem, w postępowaniu uregulowanym w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, czyli postępowaniu odrębnym od postępowania o przyznanie płatności, należy zbadać, czy dana kwota stanowi kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych środków i czy nie zachodzą okoliczności wyłączające możliwość żądania zwrotu.

Dokonując kontroli kwestionowanych decyzji w tak określonych granicach, Sąd w pierwszym rzędzie badał, czy stan faktyczny został wyjaśniony w sposób dostateczny, i w tym zakresie nie stwierdził żadnych braków. W decyzjach organy poruszyły wszystkie istotne kwestie dla rozstrzygnięcia sprawy, dokonały oceny zgromadzonych dowodów, a inne stanowisko skarżącego co do tej oceny nie świadczy o naruszeniu art. 7, art. 8 i art. 107 § 3 K.p.a. W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że skarżącemu zostały wypłacone środki publiczne - z tytułu JPO i UPO - z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy, w łącznej wysokości 10.216,01 zł. Wysokość przyznanych środków wynika z decyzji z dnia 16 listopada 2011 r., przyznającej skarżącemu płatności za 2011r. w łącznej wysokości 10.216,01 zł. Powyższa decyzja, na skutek przeprowadzonego z urzędu postępowania wznowieniowego, została uchylona decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 31 października 2014 r., zaś postępowanie w sprawie przyznania tej płatności umorzono.

Konsekwencją powyższego było wszczęcie przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych przez skarżącego środków finansowych, a następnie wydanie w dniu 4 grudnia 2014 r., - w tym przedmiocie - decyzji, w której określono wysokość nienależnie pobranych świadczeń, podlegających zwrotowi.

Uwzględniając powyższe okoliczności, w ocenie Sądu, organy administracyjne zasadnie uznały, że skarżący utracił prawo do uzyskania płatności za rok 2011, skoro decyzja przyznająca to świadczenie została usunięta z obrotu prawnego. W świetle przytoczonych wyżej regulacji, prawidłowe jest zatem stanowisko organów, że przyznane i wpłacone skarżącemu płatność, jako nienależnie pobrana, podlega zwrotowi. Ponadto uchylona w trybie nadzwyczajnym decyzja przyznająca płatność nie została zaskarżona, a więc stała się ostateczna. Dlatego Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącego o braku skutecznego wyeliminowania decyzji o przyznaniu płatności. Z zarzutem w tym zakresie wiąże się bezpośrednio zarzut kolejny, dotyczący nieprawidłowego uznania skarżącego za stronę postępowania wznowieniowego. I z tym poglądem nie sposób się zgodzić. Niewątpliwie, w decyzji o przyznaniu płatności uznano za stronę postępowania M. M., do którego decyzja ta została skierowana. Konsekwentnie, stroną postępowania wznowieniowego zmierzającego do wyeliminowania z obrotu prawnego takiej decyzji powinna być osoba ujawniona jako jej adresat, ponieważ właśnie na podstawie tej decyzji nabyła ona prawa i określone obowiązki. Tak się też stało w rozważanym przypadku, ponieważ skarżący jest adresatem decyzji wydanej w tym trybie. Inną natomiast rzeczą jest, czy w podjętej decyzji przyznającej świadczenie prawidłowo uznano, że M. M. powinien być stroną postępowania. Wyjaśnieniu tej właśnie kwestii służyły prowadzone z urzędu postępowania nadzwyczajne.

Dokonując dalszej oceny zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdził, że orzekające w sprawie organy administracji trafnie uznały, że w rozpatrywanym przypadku nie wystąpiły przesłanki zwalniające skarżącego z obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności. W przypadku płatności za rok 2011 zastosowanie znajduje przepis art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009, który stanowi, że obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności. Nie ulega zatem wątpliwości, że możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności wymaga, co do zasady spełnienia łącznie dwóch wymienionych w nim przesłanek. Po pierwsze, płatność dokonana musi być na skutek błędu organu, po wtóre zaś, błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika

Odnosząc przytoczone przepisy do realiów przedmiotowej sprawy, zasadnie w decyzji wywodzono, że w rozważanej sytuacji nie mamy do czynienia z pomyłką organu czy błędem, który nie mógłby zostać wykryty przez skarżącego. W orzecznictwie sądowym akcentuje się, że błędem organu jest m.in. zastosowanie błędnych stawek, czy popełnienie błędów rachunkowych. W przedmiotowej sprawie stan faktyczny jest jasny i nie wzbudza wątpliwości zarówno, co do osoby winnej wydania wadliwej decyzji, jak i bezpodstawnej wypłaty płatności. W kontrolowanym postępowaniu istotnym faktem jest to, że przyznana płatność została przekazana M. M. w dniu 2 grudnia 2011 r., na wskazane przez niego konto, dlatego także zdaniem Sądu, powinien on tę płatności zwrócić. Dowody zgromadzone w sprawie, a to zeznania samego skarżącego, opinia biegłego z zakresu badań pisma i dokumentów oraz oświadczenie żony skarżącego potwierdzają, że w latach 2005-2010 o dopłaty faktycznie występował S. M., podpisując stosowne dokumenty imieniem i nazwiskiem syna, natomiast skarżący nie składał i nie podpisywał wniosków o przyznanie płatności oraz nie uprawiał w tym czasie gruntów zadeklarowanych w tych wnioskach. O powyższych okolicznościach organ pierwszej instancji dowiedział się już po wydaniu decyzji przyznających płatności i po wypłacie tych płatności na podstawie ostatecznych decyzji, tak więc nie może tu być mowy o pomyłce organu. Natomiast popełniony błąd mógł być, w ocenie Sądu, wykryty przez rolnika, bo - jak przekonująco wywodził organ odwoławczy - z doświadczenia życiowego wynika, że osoby posiadające konta bankowe znają ich stan i wykazują, co najmniej zainteresowanie w przypadku znacznego przysporzenia majątkowego. Z tych przyczyn za nieprzekonujące Sąd uznał wyjaśnienia M. M. odnośnie braku wiedzy, z jakiego tytułu sporne środki z Agencji zostały mu przyznane, tym bardziej, że płatności za rok 2005 skarżący osobiście pobrał i przekazał ojcu, a ponadto zapoznał się z odebranymi przez żonę decyzjami przyznającymi płatności za rok 2009, 2010 i 2011, z których wynikała wysokość tych płatności i źródło ich pochodzenia. Łatwo więc było je zidentyfikować (wykryć). W efekcie tego, skarżący wiedział też, że środki z Agencji mają nienależny charakter, bo - jak twierdzi - nie składał wniosków pomocowych.

Zdaniem Sądu, podzielić także należało stanowisko organów, że w odniesieniu do płatności przyznanej skarżącemu za rok 2011 zastosowanie w sprawie znalazł art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L 312, s. 1), zgodnie z którym w przypadku płatności finansowanych w całości lub w części ze środków unijnych, przedawnienie obowiązku zwrotu płatności następuje po 4 latach od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości lub najpóźniej 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, uwzględniając przerwanie okresu przedawnienia. W przedmiotowej sprawie za datę dopuszczenia się nieprawidłowości uznać należy dzień realizacji płatności za rok 2011, tj. 2 grudnia 2011 r. W związku z tym, w zakresie powyższej płatności, nie doszło do przedawnienia, gdyż w dacie orzekania przez organ odwoławczy nie upłynął termin czteroletni.

Prawidłowo również organy wskazały, że do należności z tytułu nienależnie pobranej płatności ustalonej zaskarżoną decyzją, z mocy art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji, stosuje się przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749), z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładnia płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tym że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej, wynosi 60 dni. W kontrolowanej sprawie zastosowanie ma również art. 56 § 1 i § 3 Ordynacji podatkowej, określający stawkę odsetek za zwłokę. W przypadku niewpłacenia wskazanej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności w terminie 60 dni od daty doręczenia decyzji, od dnia następującego po upływie ww. terminu do dnia zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, od ustalonej kwoty nalicza się odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

Nadto Sąd podzielił stanowisko, że w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, o jakich mowa w cyt. wyżej art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zgodnie z tym przepisem, kierownik biura powiatowego Agencji odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych jednolitej płatności obszarowej, wsparcia specjalnego, oddzielnej płatności do owoców miękkich, płatności uzupełniającej, płatności cukrowej lub płatności do pomidorów, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, w przypadku gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro. Uwzględniając zatem wysokość przyznanych i wypłaconych środków (podane wcześniej), przeliczonych według kursu ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1913/2006, stwierdzić należy, że kwota płatności, jak prawidłowo obliczyły organy, przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro.

W świetle przedstawionych powyżej rozważań, słusznie uznał organ odwoławczy, że w sprawie nie zachodzą przesłanki umożliwiające odstąpienie od dochodzenia pobranych środków pieniężnych. Stąd, M. M. zobowiązany jest do zwrotu otrzymanej płatności w łącznej wysokości 10.216,01 zł. Kwota ta stanowi sumę płatności JPO i UPO przyznanych na mocy decyzji, która w ramach prowadzonego postępowania wznowieniowego została następnie uchylona, a postępowanie w tej sprawie umorzono w całości, co oznacza, że jest to kwota wypłacona bez podstawy prawnej, czyli nienależna w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy.

Reasumując, w ocenie Sądu, organ odwoławczy nie naruszył powołanych w skardze przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, działając w niniejszej sprawie na podstawie wskazanych w decyzji przepisów prawa. Wbrew zarzutom skargi, materiał dowodowy został zebrany w sposób wyczerpujący, ponieważ wyjaśnia wszystkie istotne i niezbędne kwestie dla załatwienia sprawy. Organ drugiej instancji dokonał prawidłowej jego oceny, zgodnie z podstawową zasadą postępowania dowodowego, tj. zasadą swobodnej oceny dowodów. Przeprowadzona ocena materiału dowodowego znalazła swój wyraz w obszernym uzasadnieniu skarżonej decyzji i - zdaniem Sądu - jest ona prawidłowa. W sprawie nie może być wątpliwości, że Dyrektor Oddziału Regionalnego ARMiR dokonał ponownego rozpatrzenia sprawy, czemu nie zaprzecza fakt częściowego powtórzenia argumentacji zawartej w decyzji pierwszoinstancyjnej, uznanej za prawidłową. Jednocześnie wskazać należy, że w świetle przedstawionych powyżej rozważań, nieodniesienie się przez organ odwoławczy do zarzutu odwołania dotyczącego braku prawnego obowiązku informowania Agencji o wpływie na konto skarżącego spornych środków, nie miał wpływu na wynik sprawy. Natomiast przemilczenie przez skarżącego okoliczności otrzymania nienależnych środków słusznie zostało uwzględnione przy ocenie jego zachowania i postawy w kontekście przesłanek zwalniających z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę.