Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 813/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 pkt 1-2
journal: Dz.U. 2014 poz 849
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jednolity
article: art. 21 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 520
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jednolity.
article: art. 122, art. 123, art. 194 par. 1, art. 210 par. 4
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

| | Sygn. akt I SA/Po 813/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska (spr.) Protokolant: ref. staż. Karolina Samolczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi TC na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2012 r. I. oddala skargę; II. zasądza od skarżącej [...] na rzecz uczestniczek postępowania: [...] i [...] kwotę [...] zł,- (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta A. decyzjami z dnia [...], nr [...] oraz z dnia [...], nr [...], ustalił T. C. wymiar podatku za 2012 i 2013 r. od nieruchomości zabudowanej położonej w A. przy ul. Q. (pawilon handlowy).

Pismem z dnia 8 kwietnia 2014 r. Prezydent Miasta A. wystąpił do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w A. z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższych decyzji, gdyż zostały one wydane bez podstawy prawnej. W argumentacji pisma organ I instancji podniósł, iż przedmiotowe decyzje zostały skierowane do osoby, która - jak wynika z ewidencji gruntów i budynków - nie jest właścicielem nieruchomości położonej w A. przy ul. Q. Jednocześnie wskazano, że z rejestru ewidencji gruntów i budynków wynika, że współwłaścicielami powyższej nieruchomości są: J. S. oraz T. S.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w A. decyzją z dnia [...], nr [...], stwierdziło nieważność decyzji Prezydenta Miasta A. z dnia [...], nr [...] oraz z dnia [...], nr [...], ustalających wymiar podatku od nieruchomości zabudowanej położonej w A. przy ul. Q. za 2012 i 2013 r., gdyż zostały one wydane bez podstawy prawnej.

W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że osoba, która nie jest właścicielem nieruchomości w myśl art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 849 ze zm. - w skrócie: "u.p.o.l."), nie spełnia przesłanki w zakresie ponoszenia obowiązku podatkowego w podatku od nieruchomości. W związku z tym uznano, że w sprawie ziściły się warunki do stwierdzenia nieważności opisanych na wstępie decyzji, na zasadzie art. 247 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja Podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2015, poz. 613 ze zm. - w skrócie: "O.p."), albowiem decyzje te wydane zostały bez podstawy prawnej - zostały skierowane do osoby, na której zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.o.l. nie ciąży obowiązek podatkowy.

Kwestionując powyższą decyzję w odwołaniu T. C., reprezentowana przez adwokata, wniosła o uchylenie tej decyzji oraz o umorzenie postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 3 ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. poprzez wadliwe zastosowanie i przyjęcie, że T. C. nie jest podatnikiem podatku od nieruchomości, podczas gdy podatnikiem tego podatku jest także posiadacz samoistny. Strona podniosła zarzuty naruszenia przepisów art. 123, art. 180 i art. 210 § 4 O.p. W argumentacji odwołania podatniczka podkreśliła m.in., że na sporną nieruchomość otrzymała pozwolenie na budowę pawilonu handlowego (decyzja Prezydenta Miasta A. z dnia [...], nr [...]). Pawilon ten został wybudowany, a grunt na którym został posadowiony, jest w posiadaniu odwołującej się praktycznie nieprzerwanie od 1977 r.

Pismem z dnia 25 listopada 2014 r. do niniejszego postępowania zgłosiły się jako uczestniczki, współwłaścicielki nieruchomości, J. S. oraz T. S.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w A. decyzją z dnia [...], nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Odnosząc się do podniesionych w odwołaniu zarzutów organ stwierdził, że istotnie w toku postępowania pierwszoinstancyjnego nie powiadomiono strony o zakończeniu postępowania, a co za tym idzie naruszono uprawnienie strony do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Przy czym zaznaczono, że w toku postępowania odwoławczego zagwarantowano stronie czynny udział w postępowaniu. Za chybione uznano natomiast pozostałe zarzuty odwołania. W szczególności organ II instancji stwierdził, że T. C. nie może być uznana za posiadacza samoistnego nieruchomości położonej w A. przy ul. Q. Zdaniem organu odwoławczego T. C. nie jest też jakimkolwiek innym podmiotem wymienionym w przepisie art. 3 ust. 1 u.p.o.l. W tym kontekście zwrócono uwagę, że w aktach znajduje się umowa dzierżawy przedmiotowej nieruchomości z dnia [...] listopada 1994 r., na mocy której Zarząd Budynków Mieszkalnych w A., jako wynajmujący, oddał T. C. w dzierżawę na czas nieoznaczony działkę gruntu położoną przy ulicy Q. w A. Z powyższego organ wywiódł, że T. C. nie może zostać uznana za posiadacza samoistnego, a była jedynie posiadaczem zależnym. Organ powołał się na treść zawiadomienia o zmianach danych w ewidencji gruntów i budynków z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...], z którego wynika, że aktualnymi właścicielami spornego gruntu są J. S. oraz T. S., a poprzednim właścicielem tej działki był R. K.

Organ zwrócił także uwagę, że zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 520 ze zm. - w skrócie: "P.g.k."), podstawę planowania gospodarczego, planowania przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków. Dane te mają walor dokumentu urzędowego, o którym mowa w art. 194 O.p., a zatem stanowią dowód tego, co zostało w nich zawarte. W tym kontekście stwierdzono, że dla celów podatkowych decydujące znaczenie mają zapisy wynikające z powyższej ewidencji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu T. C., reprezentowana przez adwokata, wniosła o uchylenie obu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w A., a także o zasądzenie kosztów postępowania. Kwestionowanym decyzjom zarzucono naruszenie art. 122, art. 123 i art. 210 § 4 O.p., a także naruszenie art. 3 ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. poprzez jego wadliwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżąca nie jest podatnikiem podatku od nieruchomości, gdy tymczasem podatnikiem tego podatku jest m.in. posiadacz zależny.

W uzasadnieniu skargi zarzucono, że organ podatkowy nie dostrzegł, iż właścicielem spornej nieruchomości jest Miasto A., a skarżąca jest dzierżawcą tej nieruchomości. Według strony organ w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji pominął fakt, iż skarżąca otrzymała na sporną nieruchomość pozwolenie na budowę pawilonu handlowego (decyzja Prezydenta Miasta A. z dnia [...], nr [...]). Pawilon ten został wybudowany na gruncie, który jest w posiadaniu T. C. praktycznie nieprzerwanie od 1977 r. Skarżąca podniosła, że w świetle przepisu art. 20 ust. 2 pkt 1 P.g.k., w ewidencji gruntów i budynków wykazuje się właściciela, a w odniesieniu do gruntów państwowych i samorządowych - inne osoby fizyczne lub prawne, w których władaniu znajdują się grunty i budynki lub ich części. Oznacza to, że osoba władającego danym gruntem, która nie jest właścicielem (użytkownikiem wieczystym), jest ujawniana w ewidencji tylko jeżeli, dotyczy to gruntów państwowych i samorządowych. Strona wyraziła przy tym przekonanie, że w sytuacji gdy nieruchomość znajduje się w posiadaniu zależnym, to obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu. W związku z tym podatkiem obciążony winien zostać posiadacz zależny przed właścicielem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w A. podtrzymało w całości swoje stanowisko i argumentację wyrażoną w zaskarżonych decyzjach i wniosło o oddalenie skargi.

Podczas rozprawy przed WSA w Poznaniu pełnomocnik uczestniczek postępowania (T. S. i J. S.) wniosła o oddalenie skargi oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Jednocześnie złożyła kserokopie dokumentów potwierdzających, że uczestniczki postępowania są współwłaścicielkami spornej nieruchomości, oświadczając jednocześnie, że skarżąca nie jest jej dzierżawcą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Badając zaskarżone decyzje według kryteriów przewidzianych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - w skrócie: "P.p.s.a.") Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem wydanie decyzji SKO poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Kwestią sporną jest, czy zasadnie w trybie postępowania nadzwyczajnego stwierdzono nieważność decyzji Prezydenta Miasta A. w przedmiocie podatku od nieruchomości za rok 2012 i 2013, uznając, że zostały one wydane bez podstawy prawnej jako skierowane do osoby nie będącej podatnikiem tego podatku. SKO orzekło bowiem, że skarżąca T. C. nie może być uznana za podatnika podatku od nieruchomości, natomiast skarżąca uważa się za podatnika jako posiadacz zależny.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym, zasadnie SKO uznało, że w sprawie zachodziły wady wskazujące na przesłanki nieważności dwóch decyzji Prezydenta Miasta A., aczkolwiek prawidłowo organ winien powołać treść art. 247 § 1 pkt 5 O.p., zgodnie z którym przesłanka ta występuje w sytuacji, gdy decyzja została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, co jest przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii osoby podatnika, Sąd zauważa, że jak wynika z bezspornego stanu faktycznego, skarżąca jest dzierżawcą nieruchomości przy ul. Q. w A., na której prowadzona była działalność gospodarcza (w pawilonie handlowym). Uczestniczki postępowania J. S. i T. S., co również nie ulega wątpliwości, są współwłaścicielkami powyższej nieruchomości ujawnionymi w księdze wieczystej i w ewidencji gruntów i budynków. Wbrew zatem twierdzeniom zawartym w skardze właścicielem spornej nieruchomości nie jest Miasto A.

W art. 3 ust. 1 pkt 1 i u.p.o.l. ustawodawca dokonał rozróżnienia dwóch kategorii podatników podatku od nieruchomości: właścicieli nieruchomości lub obiektów budowlanych (pkt 1) oraz posiadaczy samoistnych nieruchomości lub obiektów budowlanych (pkt 2). Jednocześnie art. 3 ust. 3 tej ustawy, stanowiąc swoistą normę kolizyjną, rozstrzyga, że w sytuacji gdy samoistny posiadacz nieruchomości nie jest jej właścicielem, to na nim, a nie właścicielu nieruchomości ciąży obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości. Powołany przepis rozstrzyga kwestię "pierwszeństwa" w przypisaniu określonemu podmiotowi statusu podatnika, w sytuacji, w której obok przysługującego jednemu podmiotowi prawa własności, nieruchomość pozostawała w posiadaniu samoistnym innego niż właściciel podmiotu.

Zgodnie z art. 336 Kodeksu cywilnego, posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Fakt posiadania zależnego eliminuje możliwość przypisania takiemu posiadaczowi statusu podatnika podatku od nieruchomości, w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. Z przyjętej przez ustawodawcę definicji posiadacza samoistnego rzeczy (jest nim ten kto nią faktycznie włada jak właściciel) można wyprowadzić wniosek, że dla przyjęcia samoistności posiadania konieczne jest wykonywanie przez posiadacza czynności faktycznych wskazujących na samodzielny, rzeczywisty i niezależny od woli innej osoby stan władztwa. Wszystkie dyspozycje posiadacza powinny zatem swą treścią odpowiadać dyspozycjom właściciela (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2011 r., o sygn. akt II CSK 17/11). Skoro w rozpatrywanej sprawie taka sytuacja nie występowała, nie jest bowiem kwestionowane, że T. C. objęła sporną nieruchomość w posiadanie na podstawie umowy dzierżawy, to relacje faktyczne między właścicielem, a posiadaczem nieruchomości należy określić jako posiadanie zależne, a nie samoistne. Tym samym, wbrew stanowisku skarżącej, posiadacz nie manifestuje woli posiadania nieruchomości jak właściciel (niezależnie od właściciela). Z powyższych względów za nietrafne uznać należy podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 3 ust. 1 i ust. 3 u.p.o.l. Podatnikiem podatku od nieruchomości w tej sprawie mogą być współwłaścicielki spornego gruntu, a nie jego dzierżawca, na co słusznie wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji.

Organy podatkowe wydając decyzje w sprawach podatkowych winny opierać swoje rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności na danych zawartych w ewidencji i gruntów i budynków. Co istotne na gruncie badanej sprawy organ podatkowy ustalając wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości nie dysponuje pełną swobodą w prowadzeniu postępowania wyjaśniającego, jeśli chodzi o ustalenia dotyczące osoby podatnika czy podstawy opodatkowania. W tym zakresie jest bowiem związany danymi z ewidencji gruntów i budynków. Stanowi o tym art. 21 ust. 1 P.g.k., zgodnie z którym, podstawę planowania gospodarczego, planowania przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków. Jak trafnie podniósł organ wiążący charakter danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków wynika z faktu, iż posiada ona walor dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 194 § 1 O.p., a tym samym, że stanowi dowód tego, co zostało w niej urzędowo stwierdzone. Związanie organu podatkowego treścią ewidencji gruntów i budynków oznacza w konsekwencji, że organy podatkowe nie mogą pominąć danych z ewidencji w toku postępowania podatkowego. Co więcej, nie są także uprawnione do weryfikowania klasyfikacji wskazanej w ewidencji oraz do dokonywania samodzielnych ustaleń w zakresie powierzchni gruntu lub jego przeznaczenia bądź danych właściciela.

Uwzględniając powyższe rozważania Sąd stwierdza, że prawidłowe jest stanowisko SKO w A. co do usunięcia z obrotu prawnego obu decyzji Prezydenta Miasta A., albowiem zasadnie uznano, że decyzje te skierowano do osoby, co do której istnieją uzasadnione wątpliwości czy posiada przymiot podatnika w podatku od spornej nieruchomości. Wobec powyższego taką wadliwą decyzję należało wyeliminować, a zadaniem organu I instancji będzie wnikliwe zbadanie i jednoznaczne wskazanie podmiotu podlegającego opodatkowaniu w sprawie. W tym zakresie, jak wspomniano wcześniej, organ podatkowy winien opierać się na danych wynikających z ewidencji gruntów i budynków, a tam z kolei uczestniczki postępowania widnieją jako współwłaścicielki spornej nieruchomości. Jednocześnie Sąd w składzie orzekającym stoi na stanowisku, że zawarta w treści art. 3 ust. 1 u.p.o.l. kolejność podmiotów zobowiązanych do uiszczania podatku od nieruchomości i wskazanie tam jako pierwszego właściciela nieruchomości lub obiektów budowlanych (pkt 1) nie jest przypadkowa i wskazuje na pierwszeństwo tego podmiotu jako zobowiązanego.

Konkludując Sąd stwierdza, że zaskarżone decyzje SKO w A. nie uchybiają obowiązującym przepisom prawa podatkowego. W szczególności decyzje te nie naruszają wskazanych w skardze przepisów procesowych, a mianowicie art. 122, art. 123 i art. 210 § 4 O.p., jak i przepisów u.p.o.l. W ocenie Sądu w sprawie przeprowadzono wyczerpujące postępowanie dowodowe, na podstawie którego ustalono stan faktyczny sprawy w sposób niebudzący wątpliwości, a sama skarżąca nie wskazała jaki dowód został pominięty i nie sformułowała w tym zakresie wniosków dowodowych.

W tym stanie rzeczy Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.