Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 842/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.  83  ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.), Sędzia WSA - Joanna Kube, Sędzia WSA - Przemysław Szustakiewicz, Protokolant - Izabela Filipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2008 r. sprawy ze skargi E. U. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku E. U. (ur. [...] sierpnia 1963 r.) z dnia 27 lutego 2008 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla wyżej wymienionej świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Natomiast wśród świadczeń przewidzianych w art. 3 ustawy, nie ma wcześniejszej emerytury dla pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki, zaś w rozpoznawanej sprawie skarżąca jest zdolna do pracy.

We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 kwietnia 2008 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, E. U. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i powołała się na fakt, że znajduje się w ciężkiej sytuacji, bowiem dziecko wymaga bezpośredniej i osobistej opieki, zaś ona sama przepracowała przeszło 20 lat.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] marca 2008 r. i w uzasadnieniu – powołując się na argumentację podaną już w zaskarżonej decyzji – podał, że przyznanie emerytury z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem specjalnej troski na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149) jest możliwe, kiedy kobieta udowodniła łącznie 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych na dzień 31 grudnia 1998 r. Tymczasem na ten dzień skarżąca posiadała udowodniony łączny okres 18 lat 8 miesięcy i 21 dni. Ponadto sytuacja materialna skarżącej jest trudna, lecz nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, E. U. nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją i wniosła o jej zmianę oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu natomiast powołała się na dotychczasowe argumenty.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.

Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Podstawą materialnoprawną owej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie.

Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (vide: art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na charakter uznaniowy decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie.

Z przepisu tego bowiem wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze – przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny. Po drugie – niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami. Po trzecie – ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub ze względu na wiek. Po czwarte – osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia wszystkie wskazane powyżej przesłanki powinny być spełnione łącznie, co oznacza, iż brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej takie świadczenie.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie spełnia przynajmniej jednego z wyżej wymienionych warunków. Sąd podzielił stanowisko organu, iż skarżąca nie spełnia warunku, jakim jest niemożność podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Zarówno stan zdrowia skarżącej, jak i wiek, nie uniemożliwiają jej podjęcia pracy.

Same okoliczności, iż opiekuje się synem wymagającym stałej opieki oraz trudna sytuacja materialna, nie uzasadniają przyznania przedmiotowego świadczenia, które nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb. Zaś możliwość zastosowania w sprawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki nie może być brana pod uwagę z uwagi na fakt, iż rozporządzenie to utraciło moc z dniem 1 stycznia 1999 r. na podstawie art. 194 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), i w tej sytuacji nie mogło stanowić podstawy prawnej przyznania skarżącej wcześniejszej emerytury.

Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do niewątpliwie trudnej sytuacji skarżącej, jednakże sama trudna sytuacja materialna nie wystarcza do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem nie jest ono świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się, nawet w sytuacji, gdy potrzeby te są w pełni uzasadnione. Dodatkowo Sąd podzielił stanowisko organu, iż podnoszony przez skarżącą niewątpliwie ciężki stan zdrowia jej dziecka nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia, bowiem to stan zdrowia wnioskodawcy jest brany pod uwagę przy rozpoznawaniu sprawy.

Reasumując należy stwierdzić, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpoznawanej sprawie dokonał prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 cytowanej już ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a nadto przestrzegał wskazanych reguł procesowych, zaś swoje rozstrzygnięcie należycie uzasadnił.

W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.