Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 450/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 31zo, art. 31zq ust. 7
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 11 ust. 1a
journal: Dz.U. 2020 poz 1228
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - tj
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 187 poz 1 art. 2 pkt 18
law: Rozporządzenie Komisji (UE) NR 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w  zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Asesor WSA Jacek Boratyn, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 października 2020 r. sprawy ze skargi M.D.-M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład/organ) z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...], którą odmówiono M D-M (dalej: wnioskodawczyni/skarżąca) na podstawie art. art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm., dalej: ustawa o przeciwdziałaniu COVID-19) w związku z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm.), zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

Z akt sprawy administracyjnej oraz uzasadnienia skarżonej decyzji wynika następujący stan faktyczny.

Wnioskodawczyni wnioskiem z dnia [...] maja 2020 r. wystąpiła do Zakładu o zastosowanie wobec niej zwolnienia z art. 31 zo ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19 to jest zwolnienie z opłacenia wskazanych w w/w przepisie należności ZUS.

Organ w opisanej na wstępie decyzji z dnia [...] czerwca 2020 r. stwierdził, że dochodzone zwolnienie przysługuje, o ile na dzień 31 grudnia 2019 r. płatnik nie znajdował się w trudnej sytuacji finansowej. Wskazał, że zwolnienie takie stanowi pomoc publiczną, tym samym pomoc może być udzielona wyłącznie przedsiębiorcy, który na dzień 31 grudnia 2019 r. nie znajdował się w trudnej sytuacji w rozumieniu przepisów unijnych, ale który później, z powodu epidemii COVID-19, napotkał trudności lub znalazł się w trudnej sytuacji. W związku z tym skonkludował, że ze zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek mogą skorzystać tylko ci przedsiębiorcy, którzy na dzień 31 grudnia 2019 r. nie zalegali z opłacaniem należności z tytułu składek za okres dłuższy niż 12 miesięcy.

Zakład wskazał, że na koncie wnioskodawczyni, na dzień 31 grudnia 2019 r., figuruje zadłużenie z tytułu nieopłaconych należności za okres dłuższy niż 12 miesięcy. Powyższe oznacza, według organu, że na 31 grudnia 2019r, wnioskodawczyni znajdowała się w trudnej sytuacji a tym samym, nie mogła zostać zwolniona z opłacania składek.

Nie zgadzając się z w/w decyzją wnioskodawczyni wniosła skargę do tut. Sądu administracyjnego.

Skarżąca w uzasadnieniu skargi podniosła, że wskutek negatywnej decyzji Zakładu została postawiona w sytuacji realnego zagrożenia dla własnej i jej rodziny egzystencji.

Następnie skarżącą przedstawiła charakterystykę prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej podkreślając, że stanowi ona dla niej jedyne źródło utrzymania. Polega ona na konserwacji i renowacji zabytków i dzieł sztuki na terenie gminy U D. Zaznaczyła, że jest to jedyna tego rodzaju działalność prowadzona w całym powiecie [...]. W związku z sezonowym charakterem tej działalności, opłacała składki w ZUS w momencie, gdy otrzymywała zapłatę za wykonane usługi. Ze względu na specyfikę tej działalności wystawia 2 lub 3 faktury w ciągu całego roku, więc nie jest możliwe comiesięczne regulowanie składek. Mimo to stara się w miarę możliwości jednorazowo wpłacać większe kwoty do ZUS choćby 5000 zł w styczniu 2020 r., a wcześniej również kwoty 4000 zł.

Skarżąca stwierdziła, że decyzja odmowna w sprawie zawieszenia na okres 3 miesięcy opłacania składek z powodu pandemii koronawirusa dotkliwie pogłębia kryzys prowadzonej działalności i niechybnie doprowadzi do jej zlikwidowania. Zaznaczyła, że jest to jedyna firma w całym powiecie [...] oraz jedna z nielicznych w województwie podkarpackim, nie występowała do tej pory o przyznanie jakiejkolwiek pomocy ze strony Państwa oraz innych jednostek rządowych. Dotychczasowe osiągnięcia i rozwój pracowni konserwatorskiej wypracowała samodzielnie, inwestując własne środki i własną pracę. Podkreśliła ponadto, że w obecnej sytuacji niemożliwe jest pozyskanie jakichkolwiek zleceń w dziedzinie konserwacji zabytków z powodu wyłączenia Urzędów z ogłaszania przetargów oraz wydawania decyzji odnośnie dofinansowań dla potencjalnych inwestorów. Natomiast nieliczne przetargi w dziedzinie konserwacji zabytków obwarowane są warunkami, których początkująca firma skarżącej nie jest w stanie spełnić (wysokie wadia, ubezpieczenia).

Wskazała także skarżąca, że bardzo często warunkiem uczestniczenia w przetargu jest wymóg niezawieszania działalności, i z tego powodu nie zawieszała działalności, pomimo, iż wielokrotnie mogła to zrobić, zwłaszcza w okresie zimowym i wczesnej wiosny, ponosząc z tego tytułu koszty składek ZUS. Ponadto od marca bieżącego roku utraciła wszelkie dochody.

Podniosła, że dodatkowo działalność gospodarcza nie może zostać zawieszona ze względu na przyznanie jej pożyczki w wysokości 5000 zł, przy czym pożyczka w wysokości 5000 zł nie była przewidziana jako forma zapłaty kolejnych składek ZUS, tylko jako pomoc dla przedsiębiorców na najpilniejsze płatności, aby firmę utrzymać.

Końcowo wskazała, że sytuację kryzysową pogłębił fakt, że ZUS odmówił jej prawa do świadczenia postojowego decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...]. Jej zdaniem kolejna odmowa pomocy dla przedsiębiorcy przewidziana przez Państwo Polskie w ramach tarczy antykryzysowej jest fikcją i podważa zaufanie do Państwa.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podniósł, że przedsiębiorstwo znajduje się w trudnej sytuacji, m.in., gdy dany podmiot spełnia kryteria kwalifikujące go do objęcia postępowaniem upadłościowym. Podmiot, który nie opłaca swoich należności przez ponad rok spełnia, zdaniem organu, przesłankę do ogłoszenia upadłości wynikającą z ustawy Prawo upadłościowe. Zatem, skoro wnioskodawczyni posiadała zadłużenie za okres dłuższy niż 12 miesięcy, oznacza to, że na dzień 31.12 2019r. znajdowała się w trudnej sytuacji, a tym samym Zakład nie mógł udzielić jej żądanej ulgi.

W piśmie procesowym datowanym z dnia [...] sierpnia 2020 r. skarżąca podniosła, że w sprawie zaistniały nowe okoliczności, mianowicie w styczniu 2020 r. wpłaciła na rzecz ZUS kwotę 5 000 zł, a nadto urząd skarbowy zajął jej omyłkowo w styczniu kwotę około 7500 zł,, które przekazał na rzecz ZUS na poczet zaległych składek dopiero po rozliczeniu przez nią podatku za 2019 r. w miesiącu czerwcu lub lipcu 2020 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia następuje jedynie w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przez organ prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto Sąd stwierdza nieważność postanowienia, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Może też stwierdzić wydanie postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach szczególnych. Żadna z powyższych okoliczności w kontrolowanej sprawie jednak nie zaistniała.

W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżona decyzja, jakkolwiek lakonicznie uzasadniona, nie narusza prawa.

Skarżąca domagała się udzielenia jej ulgi w postaci wynikającej z art. 31 zo ust 2 i 4 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19. Zgodnie z tymi przepisami przedsiębiorcy przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Przesłanki wynikające wprost z przywołanych przepisów nie są kwestionowane i domniemywać należy, że organ przyjął, że skarżąca spełnia te przesłanki. Zasadniczym powodem decyzji odmownej jest okoliczność, że skarżąca posiada na swoim koncie zaległości składkowe, które na dzień 31 grudnia 2019 r. przekraczają okres jednego roku, co zdaniem organu świadczy o tym, że znajduje się ona, jako przedsiębiorca, w trudnej sytuacji. W przepisach powyższej ustawy brak jest wyłączenia dochodzonej ulgi z tego powodu, ale nie można pominąć tego oczywistego faktu, że skarżąca jest przedsiębiorcą i mają do niej zastosowanie zasady pomocy de minimis. Co do zasady pomoc de minimis została uregulowana w prawie unijnym, w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis (Dz.Urz.UE.L 352 z 24 grudnia 2013 r.), Rozporządzenie to dotyczy tzw. "pomocy bagatelnej" inaczej pomocy de minimis, która ze względu na znikomą wysokość nie spełnia wszystkich kryteriów określonych w art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w związku z czym nie podlega procedurze zgłoszenia przewidzianej w art. 108 ust. 3 Traktatu. Zasady wynikające z rozporządzenia Komisji (WE) nr 1407/2013 precyzowane przez prawodawcę unijnego w aktach prawa unijnego stanowiących wskazówki dla krajów członkowskich do ich interpretacji i implementacji.

W niniejszej sprawie w grę wchodzi komunikat wydany przez Komisję Europejską w sprawie tymczasowych środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 ( Dz. Urz. UE seria C 2020/C 91 I/01 z 20.03.2020 r.). W zakresie tymczasowych środków pomocy państwa członkowskiego zgodnie z art. 3.1. ust. 22 lit. c) tego komunikatu przyjęto warunek uznania pomocy przez komisję, o ile pomoc nie zostanie przyznana przedsiębiorstwom, które nie znajdowały się w trudnej sytuacji w dniu 31 grudnia 2019 r. Sens udzielanej pomocy w związku z przeciwdziałaniem i zwalczaniem skutków epidemii COVID-19 polega na tym, że może być ona przyznana przedsiębiorstwom, które nie znajdowały się w trudnej sytuacji w dniu 31 grudnia 2019 r., ale które później napotkały trudności lub znalazły się w trudnej sytuacji z powodu epidemii COVID-19.

Z zaprezentowanych regulacji należy wyprowadzić wniosek, że dochodzona ulga ma przeciwdziałać negatywnym skutkom związanych z pandemią koronawirusa a nie stanowić panaceum na bolączki przedsiębiorców borykających się z trwałymi problemami finansowymi, które nastąpiły zanim ogłoszono pandemię. Nie ma więc charakteru powszechnego, lecz skierowana jest do podmiotów, które wypełniają ściśle przesłanki tej pomocy.

Pojęcie "przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji" należy rozumieć zgodnie z definicją z art. 2 pkt 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz.Urz. UE L 187 z 26.6.2014). Według tej definicji za takie przedsiębiorstwo uważa się przedsiębiorstwo, wobec którego zachodzi co najmniej jedna z wymienionych w tym przepisie okoliczności nawiązująca do określonej sytuacji ekonomiczno-finansowej danego podmiotu. W podpunkcie c) jako świadczącą o trudnej sytuacji przedsiębiorcy wymieniono sytuację gdy dany podmiot podlega zbiorowemu postępowaniu w związku z niewypłacalnością lub spełnia kryteria na mocy obowiązującego prawa krajowego, by zostać objętym zbiorowym postępowaniem w związku z niewypłacalnością na wniosek jego wierzycieli. Odwołać tu się należy do pkt 14 Preambuły do rozporządzenia nr 651/2014, statuującego dyrektywę postępowania dla wszystkich organów państw członkowskich uprawnionych do rozpoznawania spraw związanych z realizacją rozporządzenia nr 651/2014. Prawodawca unijny nakazał ustanowić tam jasne kryteria, które nie wymagają przeprowadzania oceny wszystkich szczegółowych aspektów sytuacji przedsiębiorstwa w celu określenia, czy dane przedsiębiorstwo należy uznać za przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji.

Zdaniem Sądu Zakład prawidłowo odczytał sytuację wnioskodawczyni, która posiada ponad 12 miesięczne zaległości składkowe, jako taką, w której wobec wnioskodawczyni wystąpiły przesłanki do zgłoszenia upadłości, czego zewnętrznym przejawem jest owo zadłużenie. Zgodnie bowiem z treścią art. 11 ust. 1a ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (tekst jedn.: Dz. U. 2020, poz. 1228), niezależną, normatywną przesłanką do ogłoszenia upadłości, jest opóźnienie w wykonywaniu wymagalnych zobowiązań pieniężnych przekraczających trzy miesiące. Nie jest konieczne więc wykazywanie, że zobowiązania pieniężne danego podmiotu przekraczają wartość majątku przedsiębiorstwa. Przywołany przepis ustanawia domniemanie utraty zdolności do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Domniemywa się, że jeżeli opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań pieniężnych przekracza 3 miesiące, to dłużnik utracił zdolność do wykonywania zobowiązań pieniężnych. Oczywiście takie domniemanie faktyczne niewypłacalności można obalić, jednakże w takiej sytuacji ciężar dowodu został przesunięty na dłużnika, a skarżąca w skardze nie wykazała w żaden sposób, że owa niewypłacalność ma charakter przejściowy.

W aktach sprawy administracyjnej znajduje się saldo konta skarżącej na dzień 31 grudnia 2019 r. z którego wynika, że na tym koncie na dzień 31 grudnia 2019 r. figurowało zadłużenie w wysokości [...] zł, z czego przypis za cały 2019 r. wynosił [...] zł. Tak więc na ten dzień skarżąca posiadała zaległości datowane jeszcze za 2018 r.

W ocenie Sądu nie jest skutecznym argumentem przeciwko stanowisku organu powołanie się na charakter i specyfikę prowadzonej działalności, a przede wszystkim jej sezonowość. Nieregularne osiąganie dochodów w żaden sposób nie tłumaczy powstania zaległości przenoszącej okres 12 miesięcy. Należałoby się spodziewać, że w takiej sytuacji zaległości mogą być co najwyżej kilkumiesięczne a nie ponad roczne. Taka ponad roczna zaległość jest zdaniem Sądu zewnętrznym symptomem trwałej niewydolności finansowej.

Sąd nie pominął okoliczności, że jeszcze przed złożeniem wniosku skarżąca dokonała dobrowolnej wpłaty kwoty 5 000 zł na poczet zaległości z tytułu składek. Niemniej jednak do tego czasu, to jest daty rozpoznania wniosku, skarżąca nadal nie regulowała bieżących składek za okresy, nawet sprzed ogłoszenia pandemii koronawirusa a więc za miesiące styczeń i luty 2020 r., na które dochodzona ulga nie rozciąga się. Z kolei kwota 7630,50 zł przelana w dniach [...] i [...] lipca 2020 r. z konta Urzędu Skarbowego w U D nie miała charakteru dobrowolnego i nastąpiła już po złożeniu wniosku. Jak wynika z pisemnej informacji zalegającej w aktach administracyjnych (k.10) datowanej na dzień [...] lipca 2020 r., organ przy wydawaniu decyzji brał pod uwagę wpłaty, na które powołuje się obecnie skarżąca, wskazując, że pomimo tych wpłat na dzień [...] lipca 2020 r. skarżąca zalega z opłacaniem składek za okres od czerwca 2019 do czerwca 2020 r., a zadłużenie za okresy od 02/2018 do 10/2019 r. objęte jest postępowaniem egzekucyjnym. Okoliczności te organ potwierdził w piśmie procesowym z dnia [...] sierpnia 2020 r.

W świetle powyższych okoliczności oraz przywołanych regulacji unijnych stwierdzić przychodzi, że organ był uprawniony do przyjęcia, że skarżąca na dzień 31 grudnia 2019 r. znajdowała się w trudnej sytuacji, co eliminuje ją z dochodzonej pomocy.

Nie ma żadnego znaczenia dla oceny badanej sprawy okoliczność, czy skarżącej Zakład udzielił czy też nie innych preferencji, na co powołuje się w skardze. Każda taka preferencja jako pomoc dla przedsiębiorcy, która ingeruje w zasadę równego traktowania uczestników obrotu gospodarczego, powinna być oceniana odrębnie i udzielana tylko i wyłącznie po spełnieniu wszystkich prawem przewidzianych dla niej przesłanek, interpretowanych ściśle i restrykcyjnie. Także w tym kontekście Zakład dokonując negatywnej oceny wniosku skarżącej o udzielenie przedmiotowej ulgi dla przedsiębiorców, nie naruszył prawa.

Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł o oddaleniu skargi po myśli art. 151 P.p.s.a..