Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 378/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6142 Szkoły wyższe niepaństwowe, w tym  zawodowe
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1 pkt 5, art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz 26
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 152 par. 1 i 4, art. 254  par. 1 i 4
journal: Dz.U. 2000 nr 94 poz 1037
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych.
article: art. 58  par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 26  ust. 3
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.) Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz Sędzia WSA Andrzej Góraj Protokolant specjalista Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2011 r. sprawy ze skargi P. Sp. z o.o. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji zarządzającej przeniesienie pozwolenia na utworzenie uczelni - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3, art. 151 § 1 pkt 2, art. 145 § 1 pkt 5, art. 105 § 1 i art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku P. Sp. z o.o. z siedzibą w C. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] lipca 2010 r., uchylającą decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] grudnia 2008 r. w przedmiocie przeniesienia pozwolenia na utworzenie [...] Wyższej Szkoły [...] z siedzibą w C. z C. Sp. z o.o. z siedzibą w C. na rzecz P. Sp. z o.o. z siedzibą w C. oraz w przedmiocie umorzenia postępowania w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu decyzji Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wskazał, co następuje:

W dniu [...] marca 2004 r. została wydana decyzja o utworzeniu [...] Wyższej Szkoły [...] z siedzibą w C. Jako organ założycielski wskazano C. Sp. z o.o. z siedzibą w C.

Pismem z dnia [...] grudnia 2008 r. Z.G. (Prezes Zarządu) oraz S.L. (Członek Zarządu) w imieniu spółki C. Sp. z o.o. z siedzibą w C. wystąpili do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z wnioskiem o przeniesienie pozwolenia na utworzenie ww. uczelni z dotychczasowego założyciela C. Sp. z o.o. z siedzibą w C. na rzecz P. Sp. z o.o. z siedzibą w C.

W ocenie Ministra, przedmiotowy wniosek spełniał wszystkie wymogi formalno-prawne, zarówno ze strony dotychczasowego założyciela, jak i spółki P., ponadto nie zachodziły żadne okoliczności, które przemawiałyby za odmową udzielenia zgody na to przeniesienie, nie sprzeciwiał się temu również słuszny interes społeczny. W szczególności organ oparł się na domniemaniu, iż wniosek ten został skutecznie złożony przez osoby uprawnione do reprezentowania C. Sp. z o.o., czyli również do występowania w imieniu założyciela uczelni, tym bardziej, iż do wniosku załączono odpis z Krajowego Rejestru Sądowego C. Sp. z o.o. (stan na dzień [...] listopada 2008 r.) wskazujący na uprawnienia wymienionych na wstępie osób do reprezentowania ww. Spółki. Z tych też względów, Minister postanowił przychylić się do żądania założyciela i na mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r. [...] zarządził przeniesienie pozwolenia na utworzenie [...] Wyższej Szkoły [...] z siedzibą w C. na rzecz P. Sp. z o.o. Żadna ze stron nie złożyła wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dlatego też ww. decyzja stała się ostateczna.

Pismem z dnia [...] lutego 2010 r. C. Sp. z o.o. złożyła wniosek o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r., żądając uchylenia przedmiotowej decyzji w tym trybie. Jako podstawę wznowienia wskazano art. 145 § 1 pkt 5 Kpa. W uzasadnieniu strona podniosła, że zarówno S.L., jak i Z.G. w dniu złożenia wniosku o przeniesienie pozwolenia nie byli uprawnieni do reprezentowania spółki C., a w konsekwencji do wystąpienia w imieniu założyciela uczelni z przedmiotowym wnioskiem. Na poparcie swojego stanowiska strona przedstawiła wyroki: Sądu Okręgowego w S. z dnia [...] maja 2008 r., sygn. akt [...] oraz Sądu Apelacyjnego w G. z dnia [...] grudnia 2008 r., sygn. akt [...] stwierdzające nieważność uchwał Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników C. podjętych w dniu [...] czerwca 2007 r., w tym uchwały nr [...] w sprawie wyboru nowych członków Rady Nadzorczej. W kolejnych pismach strona wskazała, że stwierdzenie nieważności ww. uchwały ma moc wsteczną, oznacza to, że powyższa uchwała nie wywołała żadnych skutków prawnych, powodując w konsekwencji nieważność wszystkich uchwał podjętych przez tę Radę, w tym uchwały z dnia [...] czerwca 2007 r. dotyczącej zmiany w składzie osobowym Zarządu spółki, powołującej do Zarządu Z.G. i S.L.. Strona podkreśliła, że powyższe stanowisko potwierdził Sąd Rejonowy [...] w G., [...], który postanowieniem z dnia [...] lutego 2009 r. (sygn. akt [...]) dokonał zmiany w KRS spółki polegającej na wykreśleniu Z.G. i S.L. z Zarządu C. oraz dotychczasowych członków Rady Nadzorczej powołanych unieważnioną przez sąd uchwałą nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r.

Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2010 r. wznowił postępowanie we wskazanej wyżej sprawie i po przeprowadzeniu stosownego postępowania w dniu [...] lipca 2010 r. wydał decyzję uchylającą swoją decyzję z dnia [...] grudnia 2008 r. w przedmiocie przeniesienia pozwolenia na utworzenie [...] Wyższej Szkoły [...] z siedzibą w C. z C. Sp. z o.o. z siedzibą w C. na rzecz P. Sp. z o.o. z siedzibą w C. oraz umorzył postępowanie w przedmiocie przeniesienia pozwolenia na utworzenie ww. szkoły.

P. Sp. z o.o. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Strona zarzuciła, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 145 § 1 pkt 5, art. 151 § 1 pkt 1 i 2, art. 105 § 1 oraz przepisów kodeksu spółek handlowych, tj. art. 252 § 1 Ksh. Jej zdaniem, w niniejszym postępowaniu nie zachodziły przesłanki określone w art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, w konsekwencji brak było podstaw do uchylenia decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r. na mocy art. 151 § 1 pkt 2 Kpa. Strona nie zgadzała się również z zastosowaniem przez Ministra art. 105 § 1 Kpa, wskazując, że postępowanie w sprawie przeniesienia pozwolenia nie było bezprzedmiotowe.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. utrzymał w mocy swoją poprzedzająca decyzję z dnia [...] lipca 2010 r.

Minister podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lipca 2010 r. i w tym zakresie wskazał, że przyczyną uzasadniającą wznowienie postępowania w przedmiotowej sprawie na mocy art. 145 § 1 pkt 5 Kpa było ujawnienie wyroków: Sądu Okręgowego w S. z dnia [...] maja 2008 r. i Sądu Apelacyjnego w G. z dnia [...] grudnia 2008 r. oraz, wynikający z nich na zasadzie ex tunc, brak po stronie Z.G. oraz S.L. legitymacji do wystąpienia w imieniu spółki C. z wnioskiem o przeniesienie pozwolenia na utworzenie [...] Wyższej Szkoły [...] z siedzibą w C. Ujawnione w przedmiotowej sprawie powyższe okoliczności i dowody są nowe, co oznacza, że zostały one po raz pierwszy zgłoszone po wydaniu przedmiotowej decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r. Minister podkreślił że, zarówno wyroki Sądu, jak i wynikające z nich okoliczności istniały w dniu wydania decyzji przenoszącej pozwolenie, nie były one jednak znane organowi w momencie podejmowania ostatecznego rozstrzygnięcia w dniu [...] grudnia 2008 r. W ocenie Ministra, ww. okoliczność wywiera bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie zawarte w decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r., powodując, że w kwestii przeniesienia pozwolenia powinna zapaść decyzja co do swej istoty odmienna od rozstrzygnięcia dotychczasowego. Stosownie do wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1985 r. (sygn. akt I SA 198/85), przez nową okoliczność istotną dla sprawy należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2000 r., sygn. akt V SA 1885/99, wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 grudnia 2005 r., sygn. akt VII SA/Wa 855/05). W wyroku z dnia 7 lutego 2007 r. (I OSK 429/06) NSA stwierdził ponadto, że przesłanka wznowienia postępowania określona w art. 145 § 1 pkt 5 Kpa będzie zachodziła wówczas, gdy ujawnione nowe okoliczności faktyczne lub dowody nieznane organowi wydającemu decyzje są istotne dla sprawy, to znaczy dotyczą przedmiotu sprawy oraz mają znaczenie prawne, mające w konsekwencji wpływ na treść decyzji w kwestiach zasadniczych.

Sąd Okręgowy w S. w wyroku z dnia [...] maja 2008 r., sygn. akt [...], ze względu na uchybienia formalno-prawne, dotyczące trybu zwołania zgromadzenia wspólników, stwierdził nieważność uchwał Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki C. podjętych w dniu [...] czerwca 2007 r., w tym uchwały nr [...] w sprawie wyboru nowych członków Rady Nadzorczej. Zdaniem Sądu, zwołanie zarówno zwyczajnego, jak i nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników, jako czynności przekraczającej zakres zwykłych czynności spółki, wymagało uprzedniej uchwały podjętej przez wszystkich członków zarządu; zgromadzenie nie mogło być natomiast zwołane, jak to miało miejsce w omawianej sprawie, tylko przez jednego członka Zarządu – S.L. Zgromadzenie Wspólników zostało zwołane w sposób nieprawidłowy, tym samym nie było władne podjąć jakichkolwiek uchwał. W konsekwencji ww. uchwały, jako sprzeczne z przepisami Kodeksu spółek handlowych, były dotknięte wadą nieważności. Sąd Apelacyjny w G. w wyroku z dnia [...] grudnia 2008 r., sygn. akt [...], oddalił apelację od ww. wyroku.

Dla ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie faktycznie zaszły przesłanki wznowienia postępowania z ww. przepisu i uchylenia wadliwej decyzji, konieczne jest w pierwszej kolejności dokonanie interpretacji art. 252 § 1 Ksh i określenie sankcji nieważności uchwały wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością sprzecznej z ustawą, a w konsekwencji skutków prawnych unieważnienia uchwał Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z dnia [...] czerwca 2007 r. Minister nie zgadza się jednocześnie z zaprezentowanym przez spółkę P. stanowiskiem odnośnie ww. kwestii i tym samym zarzutem naruszenia w przedmiotowym postępowaniu art. 252 § 1 Ksh.

Kodeks spółek handlowych przyjął podział uchwał wspólników spółki na: uchwały podjęte prawidłowo, uchwały, które mogą ulec uchyleniu (art. 249 Ksh) i uchwały, wobec których można stwierdzić nieważność (art. 252 Ksh). Podstawowe różnice między dwoma powództwami dotyczą ich podstaw (art. 249 § 1 i art. 252 § 1 Ksh), terminów ich wniesienia (art. 251 i 252 § 3 Ksh) i ich charakteru. W wyroku z dnia 24 czerwca 2009 r., sygn. akt I CSK 510/08 Sąd Najwyższy podkreślił, że inne są przesłanki uchylenia uchwały wspólników (art. 249 § 1 Ksh), a inne stwierdzenia nieważności takiej uchwały (art. 252 §1 Ksh).

Zgodnie z art. 252 § 1 Ksh, osobom lub organom spółki, wymienionym w art. 250, przysługuje prawo do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą. Przepisu art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego nic stosuje się.

W orzecznictwie sądowym oraz w doktrynie prezentowane są dwa odmienne stanowiska co do skutków stwierdzenia nieważności w trybie art. 252 § 1 Ksh: pierwsze zakłada, że wyrok sądu stwierdzający nieważność ma charakter deklaratoryjny, natomiast sama kwestionowana uchwała jest bezwzględnie nieważna z mocy prawa na podstawie art. 58 Kodeksu cywilnego. Stan nieważności datuje się od początku (ab initio, ex tunc), tzn. od chwili podjęcia tej uchwały, drugie natomiast wskazuje, że wyrok sądu ma charakter konstytutywny, tym samym nieważność uchwały ma charakter względny, obowiązuje ona dopóki sąd wyrokiem nie orzeknie o jej nieważności. Z chwilą jednak gdy to nastąpi, taką uchwałę traktuje się jak czynność nieważną czyli uważa się ją za nieważną od chwili podjęcia, a nie uchylenia. W tym miejscu należy zauważyć, że w piśmiennictwie coraz częściej podkreśla się jednak, że w obecnym stanie prawnym, w odniesieniu do Kodeksu spółek handlowych, stracił aktualność spór o to, czy uchwala wspólników sprzeczna z ustawą jest bezwzględnie nieważna czy też tylko unieważnialna (względnie nieważna). Zgodnie bowiem z Kodeksem spółek handlowych, uchwała sprzeczna z prawem jest nieważna z mocy prawa, a wyrok sądu jest deklaratoryjny.

Zdaniem Ministra, uzasadniony wydaje się pogląd, który zakłada bezwzględną nieważność wadliwych uchwał wspólników spółki. W przypadku, gdy uchwały są sprzeczne z ustawą są one bezwzględnie nieważne na podstawie art. 58 Kc, tj. sankcja nieważności uchwały naruszającej prawo pojawia się ex lege. Osoby legitymowane - określone w art. 250 Ksh - mogą natomiast żądać ustalenia nieważności uchwały. Należy bowiem podkreślić, że w momencie zgłoszenia powództwa na podstawie art. 252 § 1 Ksh uchwała jest już nieważna, a chodzi jedynie o stwierdzenie jej nieważności. Takie stanowisko wyraził m.in. SN w wyroku z dnia 12 grudnia 2008 r. (sygn. akt II CSK 278/08), w którym uznał, że uchwała wspólników powzięta infraudem legis jest nieważna na podstawie art. 58 § 1 Kc. Zdaniem Sądu, nie przesądzając, czy w art. 252 Ksh została uregulowana szczególna postać nieważności bezwzględnej, czy raczej nieważności względnej, rozważenia wymaga, czy przepisy tego artykułu wyłączyły możliwość stosowania do uchwał sprzecznych z ustawą przepisów art. 58 Kc. Za udzieleniem odpowiedzi twierdzącej zdaje się przemawiać zamieszczenie w art. 58 § 1 Kc sformułowania, jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek". Takim "właściwym przepisem" byłby mianowicie art. 252 Ksh. Z drugiej jednak strony, zgodnie z art. 58 § 1 Kc, bezwzględnie nieważna jest nie tylko czynność prawna sprzeczna z ustawą ale również taka, która ma na celu obejście ustawy.

Stosownie natomiast do wyroku z dnia 15 października 2009 r. (sygn. akt I CSK 94/09), jeżeli naruszone są bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa odnoszące się do zwołania i przeprowadzenia zgromadzenia wspólników w spółce z o.o., to należy, niezależnie od zaskarżenia uchwał podjętych w takich okolicznościach, rozważyć zastosowanie do nich art. 58 Kc w zw. z art. 2 Ksh.

W związku z powyższym uznać należy, że rozstrzygnięcie sądu wydane na podstawie art. 252 § 1 Ksh ma charakter wyłącznie deklaratoryjny (stwierdzający istnienie określonego stanu prawnego), inaczej jak to jest w przypadku uchylenia uchwały wspólników (zgodnie z art. 249 § 1 Ksh), gdzie wyrok ma charakter konstytutywny (prawotwórczy). Naruszenie przepisów ustawowych wiąże się z nieważnością uchwały, a nie koniecznością jej uchylenia. W związku z tym sąd, rozstrzygając o stwierdzeniu nieważności, potwierdza jedynie określone okoliczności, które już zaistniały. Zgodnie z wyrokiem SN z dnia 31 marca 2006 r. (sygn. akt IV CSK 46/05), w sytuacjach określonych w art. 252 Ksh nie występuje "zaskarżenie uchwały" w rozumieniu, jakie nadawał temu pojęciu Kodeks handlowy. W postępowaniu wszczynanym na podstawie tego przepisu chodzi jedynie o "urzędowe" stwierdzenie nieważności.

Należy zauważyć, że uchwały zaskarżalne odróżnia od uchwał nieważnych bezwzględnie to, że są one ważne i skuteczne oraz podlegają wykonaniu do czasu ich uchylenia prawomocnym orzeczeniem sądu.

W przypadku uchwał nieważnych (art. 252 Ksh) są one nieważne bezwzględnie z mocy prawa od chwili ich podjęcia (ex tunc), co nie wymaga zasadniczo potwierdzenia tego faktu. Jednakże, może istnieć potrzeba czy konieczność potwierdzenia przez sąd takiej nieważności, przede wszystkim dla przeciwdziałania negatywnym skutkom wykonywania wadliwych uchwał. Należy w tym miejscu zauważyć, że w rządowym uzasadnieniu projektu ustawy - Kodeks spółek handlowych dotyczącym art. 425 (powództwo o stwierdzenie nieważności uchwały walnego zgromadzenia sprzecznej z ustawą), którego brzmienie jest identyczne z art. 252 § 1 Ksh, wskazano, że "za dominującym poglądem w judykaturze i doktrynie Projekt odróżnia uchwały zaskarżalne, które wymagają uchylenia uchwały (art. 422-424) od uchwał sprzecznych z prawem, które są bezwzględnie nieważne" (zob. wyrok SA w Poznaniu z dnia 6 listopada 2007 r., sygn. akt I ACa 884/ 07).

W ocenie Ministra, przyjęcie odmiennego poglądu, zakładającego względną nieważność uchwał (uchwała obowiązuje do momentu unieważnienia jej prawomocnym orzeczeniem sądu), choć wprawdzie także prowadzącą do ubezskutecznienia uchwały od chwili jej podjęcia, znacząco utrudnia kwestionowanie uchwał oczywiście sprzecznych z prawem do chwili stwierdzenia nieważności wyrokiem, a zwłaszcza wówczas, gdy do takiego stwierdzenia nigdy nic dojdzie. Jeżeli ustawodawca wyraźnie różnicuje reżim uchylania uchwał (art. 249 Ksh) i stwierdzenia ich nieważności (art. 252 Ksh), a zgodnie z jego zamiarem, to zróżnicowanie odnosić się ma także do skutków uchwał "zaskarżalnych" i "nieważnych", to brak jest podstaw i wystarczającego uzasadnienia dla łączenia tych skutków poprzez nadawanie w procesie wykładni pojęciu "nieważności", o której mowa w art. 252 Ksh, znaczenia nieważności względnej.

Ponieważ Z.G. i S.L. nie mogli w dniu [...] grudnia 2008 r. skutecznie działać w imieniu C. Sp. z o.o. w sprawie przeniesienia na inny podmiot pozwolenia na utworzenie [...] Wyższej Szkoły [...] z siedzibą w C., co wyżej wykazano, to osoby te, w świetle art. 26 ust. 3 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, nie posiadały interesu prawnego w przeniesieniu pozwolenia na utworzenie uczelni, a w konsekwencji nie miały legitymacji czynnej. W związku z tym, z wnioskiem o przeniesienie pozwolenia wystąpił podmiot nieuprawniony, nieposiadający przymiotu strony w rozumieniu przepisów postępowania administracyjnego. W świetle ustaleń doktryny procesu administracyjnego oraz orzecznictwa sądowego, wniesienie żądania przez podmiot niebędący stroną w rozumieniu art. 28 Kpa, powinno skutkować oddaleniem żądania z przyczyn formalnych i wydaniem decyzji odmownej, a w przypadku wszczęcia takiego postępowania - tak jak w niniejszej sprawie, umorzeniem postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 7 września 1989 r., sygn. akt SA/Ka 441/89). W wyroku z dnia 27 października 2006 r. (sygn. akt I OSIC 1080/05) NSA stwierdził, że jeśli organ podejmie czynności na skutek wniosku nieuprawnionego podmiotu, a nie zostanie w toku postępowania przez stronę legitymowaną konwalidowany brak wniosku, to takie postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 Kpa. Postępowanie wszczęte na wniosek nielegitymowanego podmiotu, w którym zapadło merytoryczne rozstrzygnięcie, jest natomiast dotknięte wadą którą należy usunąć we właściwym trybie postępowania przed organami administracji publicznej.

Polemizując ze stanowiskiem odwołującej się strony, Minister wskazał, iż nie można zgodzić się z poglądem, że eliminacja skutków prawnych uchwały sprzecznej z ustawą może nastąpić jedynie w drodze osobnego konstytutywnego orzeczenia sądowego i do tego czasu wadliwa uchwała obowiązuje w obrocie prawnym.

Należy zauważyć, że stosownie do art. 254 § 4 Ksh, przepisy art. 254 § 1-3 Ksh, odnoszące się do wyroku wydanego na podstawie powództwa o uchylenie uchwały, stosuje się odpowiednio do wyroku sądu stwierdzającego nieważność uchwały wydanego w trybie art. 252 § 1 Ksh. Nie powinno budzić wątpliwości - mimo, że w art. 254 Ksh nie rozstrzygnięto bezpośrednio jaki jest charakter wyroku uchylającego uchwałę - czy jest on skuteczny na przyszłość (ex nunc), czy też ma moc wsteczną (ex tunc). Gdyby przyjąć, że wyrok wywołuje skutki ex nunc, to art. 254 § 2 Ksh byłby zbędny. W związku z tym stwierdzić należy, że wyrok uchylający uchwałę ma moc wsteczną podobnie jak wyrok stwierdzający nieważność uchwały. Deklaratoryjny charakter orzeczenia o stwierdzenie nieważności oznacza natomiast, że uchwała sprzeczna z ustawą jest nieważna z mocy prawa i nie wywołuje skutków prawnych od chwili jej podjęcia. Deklaratoryjność orzeczenia potwierdza m.in. art. 252 § 4 Ksh, zgodnie z którym możliwe jest podniesienie zarzutu nieważności uchwały nawet jeżeli uchwała nie została zaskarżona w terminie, tj. bez wcześniejszego uzyskania w tej kwestii wyroku sądu. We wspomnianym powyżej orzeczeniu z dnia 31 marca 2006 r. (sygn. akt IV CSK 46/05) SN stwierdził, że zgodnie z art. 254 § 1 Ksh, prawomocny wyrok uchylający uchwałę ma moc obowiązującą w stosunkach między spółką a wszystkimi wspólnikami oraz w stosunkach między spółką a członkami organów spółki. Paragraf 2 tego artykułu stanowi natomiast, że w przypadkach gdy ważność czynności dokonanej przez spółkę jest zależna od uchwały zgromadzenia wspólników, uchylenie takiej uchwały nie ma skutku wobec osób trzecich działających w dobrej wierze. Artykuł 254 § 4 Ksh nakazuje odpowiednie stosowanie tych przepisów do wyroku, który zapadł w wyniku powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały. Wyrok ten ma więc charakter deklaratoryjny, a jego skutki "sięgają wstecz", aż do podjęcia tej uchwały, gdyż w innym przypadku odpowiednie stosowanie art. 254 § 2 Ksh należałoby uznać za zbędne. Warto też wskazać, że zgodnie z art. 252 § 4 Ksh możliwe jest podniesienie zarzutu nieważności uchwały bez wcześniejszego uzyskania w tym względzie wyroku, co dodatkowo przemawia za jego deklaratoryjnym charakterem.

Wyrok, który zapadł w wyniku powództwa o stwierdzenie nieważności, potwierdza jedynie, że uchwały zgromadzenia wspólników nie wywołują skutków prawnych w stosunkach między spółką a wszystkimi wspólnikami oraz w stosunkach między spółką a członkami organów spółki od chwili ich podjęcia. W stosunkach zewnętrznych art. 254 § 2 Ksh wyłącza skuteczność stwierdzenia nieważności uchwały wobec osób trzecich działających w dobrej wierze. Jednakże, Kodeks spółek handlowych ogranicza tę ochronę tylko do sytuacji, gdy ważność czynności dokonanej przez spółkę z osobą trzecią jest uzależniona od uchwały zgromadzenia wspólników. Chodzi tu najczęściej o takie czynności, przy których potrzebna jest zgoda wyrażona w uchwale zgromadzenia wspólników. W pozostałych sytuacjach brak jest podstaw do ochrony osób trzecich, będących nawet w dobrej wierze, jeżeli do ważności dokonanej czynności przez spółkę nie jest potrzebna uchwała zgromadzenia wspólników, tj. np. zarząd może samodzielnie bez niczyjej zgody dokonać stosownych czynności.

W przedmiotowej sprawie Sąd Okręgowy w S. w trybie art. 252 § 1 Ksh stwierdził nieważność uchwał Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników C. Sp. z o.o. nr [...] i nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r., w tym uchwały w sprawie wyboru nowych członków Rady Nadzorczej ww. spółki. Skoro bowiem niezgodne z prawem było samo zwołanie i odbycie zgromadzenia, to i nieważne były uchwały na nim podjęte. Sąd Apelacyjny podtrzymał stanowisko Sądu Okręgowego. Nadmienić należy, że nowo wybrana Rada uchwałą z dnia [...] czerwca 2007 r. powołała Zarząd spółki w składzie: Z.G. i S.L., który następnie w dniu [...] grudnia 2008 r. wystąpił z wnioskiem o przeniesienie pozwolenia na utworzenie [...] Wyższej Szkoły [...] z siedzibą w C.

Nie ma przy tym znaczenia fakt, że wyrok stwierdzający nieważność uchwały nie odnosi się do konkretnych uchwał Rady Nadzorczej, czy czynności podejmowanych przez Zarząd spółki. Wyrok ten, stwierdzając nieważność uchwały, determinuje określone skutki dla spółki i dla obrotu. Należy wyraźnie podkreślić, że stwierdzenie nieważności uchwały nr [...] Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników w sprawie wyboru członków Rady Nadzorczej wywiera istotny wpływ na ważność i skuteczność uchwał podejmowanych przez wadliwie powołaną Radę. W związku z tym przyjąć należy, że uchwały takie w istocie nie wywoływałyby żadnych skutków prawnych i byłyby nieważne ab initio. Dotyczy to także powołania Zarządu spółki. W konsekwencji przyjąć należy, że w dniach od [...] czerwca 2007 r. do [...] stycznia 2010 r. spółka C. była pozbawiona zarządu i tym samym nie miała organu uprawnionego do reprezentacji.

Nie sposób przyjąć argumentacji odwołującej się strony, że wadliwie powołana rada nadzorcza może podejmować uchwały, a te ostatnie mogą być uchylone jedynie w odrębnym trybie.

Stwierdzenie nieważności uchwały zgromadzenia wspólników będzie skutkowało automatycznie stwierdzeniem nieważności uchwał podjętych przez radę nadzorczą, bowiem dotyczyło ono uchwały o powołaniu rady nadzorczej. Nieuzasadniony tym samym jest pogląd P. Sp. z o.o., że uchwała Rady Nadzorczej z dnia [...] czerwca 2007 r. o powołaniu Z.G. i S.L. do Zarządu spółki C. Sp. z o.o. nadal obowiązuje i będzie funkcjonować w obrocie prawnym tak długo dopóki nie zostanie stwierdzona jej nieważność w drodze odrębnego orzeczenia sądowego.

Nie można tym samym zgodzić się ze stanowiskiem P. Sp. z o.o., iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa. Strona błędnie bowiem podnosi, że okoliczności stwierdzone wyrokami Sądu Okręgowego w S. oraz Sądu Apelacyjnego w G., jak również same te orzeczenia (jako dowody), nie wykazują jakiegokolwiek związku z przedmiotem postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r., a tym samym nie mają wpływu na treść zawartego w tej decyzji rozstrzygnięcia.

Nietrafione jest również twierdzenie Spółki P., że rzeczywistą podstawą ustaleń w przedmiocie rzekomego braku uprawień po stronie Z.G. i S.L. do wystąpienia z wnioskiem o przeniesienie pozwolenia na utworzenie uczelni było postanowienie Sądu Rejonowego [...] w G. z dnia [...] lutego 2009 r., które zapadło już po wydaniu decyzji o przeniesieniu pozwolenia na założenie uczelni. Pogląd ten jest chybiony, albowiem organ wykazał, iż ww. wymienieni nie mogli skutecznie reprezentować Spółki C. w postępowaniu o przeniesienie pozwolenia na utworzenie uczelni, na skutek nieważności uchwał podjętych przez Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników tej Spółki w dniu [...] czerwca 2007 r. i w dalszej konsekwencji wadliwości tych uchwał.

Bezpodstawny jest zarzut Spółki P. odnośnie naruszenia przez organ art. 151 § 1 pkt 2 Kpa, poprzez jego błędne zastosowanie i w konsekwencji uchylenie decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r.

W ocenie Ministra nie ulega wątpliwości, że wyroki Sądu z dnia [...] maja i [...] grudnia 2008 r. oraz nieważność zmian w składzie Zarządu spółki C. miały bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie zawarte w decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r. Zgodnie z poglądem NSA wyrażonym w wyroku z dnia 9 stycznia 2001 r. (sygn. I SA 1788/99), warunkiem sine qua non uchylenia decyzji w trybie art. 151 § 1 pkt 2 Kpa jest przede wszystkim zaistnienie przesłanek z art. 145 § 1 Kpa, a dopiero potem wyniki postępowania co do istoty sprawy. Nawet prawidłowe ustalenia co do istoty sprawy nie mogą decydować o uchyleniu decyzji - jeśli nie wystąpiła przesłanka z art. 145 § 1 Kpa. Dlatego, na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, wystąpiła przesłanka spełniająca warunki określone w art. 145 § 1 pkt 5 Kpa., przy równoczesnym braku negatywnych przesłanek wymienionych w art. 146 § 1 i 2 Kpa. Jednocześnie, ocena co do istoty sprawy wskazała, w oparciu o treść art. 26 ust. 3 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, na brak podstaw do przeniesienia pozwolenia na utworzenie uczelni z uwagi na brak umocowania wnioskodawców do wystąpienia w przedmiotowym wnioskiem.

Organ wskazał także, iż Spółka P. w odwołaniu błędnie podnosi, że przyjęta przez Ministra podstawa prawna wznowienia postępowania wydaje się być nieprawidłowa. Jej zdaniem, skoro Minister ustalił, że Z.G. oraz S.L. nie byli członkami Zarządu C. w dacie wystąpienia z wnioskiem o przeniesienie pozwolenia, to powinien był w świetle poczynionych ustaleń za podstawę wznowienia przyjąć art. 145 § 1 pkt 4 Kpa, zgodnie z którym wznawia się postępowanie jeżeli strona z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Powyższe stanowisko jest, zdaniem Ministra, bezpodstawne. Stosownie bowiem do art. 147 Kpa, wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 oraz w art. 145a następuje tylko na żądanie strony. W przypadku art. 145 § 1 pkt 4 uzasadnione jest to tym, że strona rozporządza swoim prawem do obrony w postępowaniu. W przedmiotowej sprawie strona wnioskująca o przeniesienie pozwolenia na utworzenie uczelni i następnie wznowienie postępowania, tj. C. nie wystąpiła z takim żądaniem, tym samym organ nie mógł z urzędu bez wyraźnego żądania zainteresowanej strony wznowić postępowanie z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 4 Kpa, jak również dokonać konwersji i zastąpienia podanej przez stronę podstawy wznowienia - art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, przyczyną z art. 145 § 1 pkt 4 Kpa.

Minister wyjaśnił, iż Z.G. oraz S.L. nie przysługiwał status strony w postępowaniu w sprawie przeniesienia pozwolenia na utworzenie uczelni. Ww. osoby nie były uprawnione do reprezentowania C. Sp. z o.o. - strony przedmiotowego postępowania, w konsekwencji nic posiadały legitymacji procesowej do wystąpienia z wnioskiem o przeniesienie pozwolenia na utworzenie uczelni.

Zgodnie z treścią art. 28 Kpa, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Ustawodawca, definiując pojęcie strony postępowania administracyjnego, wskazał wyraźnie na powiązanie danego podmiotu z konkretnym interesem prawnym. O istnieniu interesu prawnego decydują w myśl ugruntowanych poglądów orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, przepisy prawa materialnego przyznające stronie konkretne, indywidualne i aktualne korzyści (wyrok NSA z dnia 26 listopada 1998 r., sygn. akt II SA 1390/98). W wyroku z dnia 5 października 1998 r., sygn. akt II SA 1104/98, NSA przyjął, że pojęcie strony może być wyprowadzone tylko z konkretnej normy prawnej, która może stanowić podstawę do sformułowania interesu lub obowiązku. Interes prawny w postępowaniu administracyjnym oznacza więc ustalenie przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można żądać skutecznie czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby.

Minister zaznaczył, że zgodnie z art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym, minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego, na wniosek osoby, której udzielono pozwolenia na utworzenie uczelni niepublicznej, w drodze decyzji, może przenieść to pozwolenie na rzecz innej osoby fizycznej lub prawnej, jeżeli przyjmuje ona wszystkie warunki zawarte w pozwoleniu. W świetle ww. przepisu stroną postępowania w przedmiocie przeniesienia pozwolenia na utworzenie uczelni jest podmiot, czyjego interesu prawnego dotyczy postępowanie, czyli ten, który uzyskał pozwolenie na utworzenie uczelni, tj. założyciel. Tylko założyciel może wystąpić z odpowiednim wnioskiem o przeniesienie pozwolenia. W niniejszej sprawie pozwolenie na utworzenie [...] Wyższej Szkoły [...] na mocy decyzji Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] marca 2004 r. [...] uzyskała spółka C. Sp. z o.o. z siedzibą w C. i wyłącznie ona poprzez uprawnione do tego, zgodnie z zasadami reprezentacji, organy mogła wystąpić z odpowiednim wnioskiem.

Odnosząc się do wniosku C. Sp. z o.o. o dokonanie zmiany w rejestrze uczelni niepublicznych i związków uczelni niepublicznych polegającej na wpisaniu spółki C. jako obecnego założyciela [...] Wyższej Szkoły [...], Minister pragnie zaznaczyć, że stosownie do art. 30 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym, zarządzenie wpisu w rejestrze następuje w drodze decyzji administracyjnej. Do tej pory brak było podstaw do wydania takiej decyzji, zgodnie bowiem z art. 130 § 2, w związku z art. 127 § 3 Kpa, złożenie w terminie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wstrzymuje wykonanie decyzji. W związku z powyższym wniesienie przez P. Sp. z o.o. w dniu [...] lipca 2010 r. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. spowodowało, że decyzja ta utraciła charakter ostateczności i nie podlegała wykonaniu, a zatem założycielem uczelni pozostawała nadal spółka P. Sp. z o.o. w C.

P. sp. z o.o. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] grudnia 2010 r. Zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] lipca 2010 r. oraz postanowieniu z dnia [...] kwietnia 2010 r. w sprawie wznowienia postępowania Spółka zarzuciła:

1. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

- naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 5 Kpa poprzez błędne uznanie, iż w niniejszym stanie faktycznym zaistniała podstawa wznowienia w postaci ujawnienia istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

- naruszenie przepisu art. 151 § 1 pkt 1 Kpa poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie;

- naruszenie przepisu art. 151 § 1 pkt 2 Kpa poprzez jego błędne zastosowanie i w konsekwencji uchylenie decyzji z dnia [...] grudnia 2008 roku pomimo braku podstaw uzasadniających jej uchylenie.

2. Naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy to jest naruszenie przepisu art. 252 § 1 Ksh poprzez błędne uznanie, iż stwierdzenie nieważności uchwały Zgromadzenia Wspólników nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 roku w sprawie wyboru nowego składu Rady Nadzorczej w sposób automatyczny pozbawiło uchwały podjęte przez tą Radę Nadzorczą wszelkich skutków prawnych, co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia przez Ministra błędnego założenia, zgodnie z którym działający w imieniu C. sp. z o.o. w dniu [...] grudnia 2008 roku członkowie zarządu w osobach Z.G. oraz S.L. nie byli uprawnieniu do reprezentacji tej spółki.

Wskazując na powyższe zarzuty P. sp. z o.o. wniosła:

1) o stwierdzenie nieważności w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji oraz postanowienia z dnia [...] kwietnia 2010 r. w sprawie wznowienia postępowania;

2) w przypadku nieuwzględnienia przez Sąd powyższego wniosku, zażądała uchylenia w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji oraz postanowienia z dnia [...] kwietnia 2010 r.

W odpowiedzi na skargę Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

C. Sp. z o.o. – uczestnik postępowania – wniosła o oddalenie skargi. Na rozprawie, działający w jej imieniu członek zarządu – J.D. oświadczył, iż zarząd Spółki C. w składzie S.L. i Z.G. jesienią 2010 r. starali się wykreślić Spółkę z rejestru, co doprowadziłoby do likwidacji szkoły. Szkoła jest właścicielem budynku po starym szpitalu, który miasto C. jej przekazało.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka, co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Badana pod tym kątem skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

C. Sp. z o. o uzyskała w dniu [...] marca 2004 r. pozwolenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu na utworzenie uczelni i następnie w dniu [...] kwietnia 2004 r. stanęła do Aktu Notarialnego - Aktu Założycielskiego Repertorium [...] Nr [...] tworząc przedmiotową uczelnię – [...] Wyższą Szkołę [...] z siedzibą w C. C. Sp. z o.o. jest więc założycielem uczelni od początku jej istnienia.

Zmiana założyciela uczelni jest możliwa na mocy odrębnej decyzji administracyjnej - wyłącznie w trybie określonym w art. 26 ust. 3 ustawy z dnia [...] lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym.

Tak więc, tylko C. Sp. z o. o. jako założyciel i osoba, której udzielono pozwolenia na utworzenie uczelni, mogła wystąpić - poprzez swoje uprawnione do reprezentacji organy - z wnioskiem do właściwego Ministra o przeniesienie pozwolenia na rzecz innej osoby.

Wniosek taki został złożony w dniu [...] grudnia 2008 r. przez Z.G. i S.L., występujących jako ówczesny zarząd C. Sp. z o. o. Uwzględniając ten wniosek Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. przeniósł pozwolenia na utworzenie [...] Wyższej Szkoły [...] z siedzibą w C. z C. Sp. z o.o. na rzecz P. Sp. z o.o.

Przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, czy wznowienie postępowania w przedmiocie przeniesienia praw założycielskich uczelni i wydana w tym przedmiocie zaskarżona decyzja utrzymująca w mocy poprzedzającą decyzję z dnia [...] lipca 2010 r. o uchyleniu w trybie wznowienia postępowania decyzję z dnia [...] grudnia 2008 r. oraz umarzająca postępowanie w przedmiocie przeniesienia praw założycielskich uczelni, są prawidłowe.

Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadą procesową wyliczoną wyczerpująco w art. 145 § 1 Kpa. Zgodnie ze stanowiskiem NSA (uchwała z dnia 2 grudnia 2002 r., sygn. akt OPS 11/02), celem wznowionego postępowania jest ustalenie, czy postępowanie zwykłe było dotknięte określonymi wadami wymienionymi w art. 145 § 1 i art. 145a § 1 Kpa i usunięcie ewentualnych wadliwości zakończonego postępowania zwykłego, ustalenie, czy i w jakim zakresie wadliwość postępowania zwykłego wpłynęła na byt prawny decyzji ostatecznej wydanej w postępowaniu zwykłym, oraz w razie stwierdzenia określonej wadliwości decyzji dotychczasowej doprowadzenie do jej uchylenia i wydania nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy.

Dla ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie faktycznie zaszły przesłanki wznowienia postępowania z przepisu art. 145 § 1 pkt 5 Kpa i uchylenia w tym trybie decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r., konieczne jest w pierwszej kolejności dokonanie interpretacji art. 252 § 1 Ksh i określenie sankcji, w przypadku stwierdzenia nieważności sprzecznej z ustawą uchwały wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością a w konsekwencji skutków prawnych unieważnienia uchwał Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z dnia [...] czerwca 2007 r.

Kodeks spółek handlowych przyjął podział uchwał wspólników spółki na: uchwały podjęte prawidłowo, uchwały, które mogą ulec uchyleniu (art. 249 Ksh) i uchwały, wobec których można stwierdzić nieważność (art. 252 Ksh). Podstawowe różnice między dwoma powództwami dotyczą ich podstaw (art. 249 § 1 i art. 252 § 1 Ksh), terminów ich wniesienia (art. 251 i 252 § 3 Ksh) i ich charakteru. W wyroku z dnia 24 czerwca 2009 r., sygn. akt I CSK 510/08 Sąd Najwyższy podkreślił, że inne są przesłanki uchylenia uchwały wspólników (art. 249 § 1 Ksh), a inne stwierdzenia nieważności takiej uchwały (art. 252 §1 Ksh).

Zgodnie z art. 252 § 1 Ksh, osobom lub organom spółki, wymienionym w art. 250, przysługuje prawo do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą. Przepisu art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego nic stosuje się.

W orzecznictwie sądowym oraz w doktrynie prezentowane są dwa odmienne stanowiska co do skutków stwierdzenia nieważności w trybie art. 252 § 1 Ksh: pierwsze zakłada, że wyrok sądu stwierdzający nieważność ma charakter deklaratoryjny, natomiast sama kwestionowana uchwała jest bezwzględnie nieważna z mocy prawa na podstawie art. 58 Kodeksu cywilnego. Stan nieważności datuje się od początku (ab initio, ex tunc), tzn. od chwili podjęcia tej uchwały, drugie natomiast wskazuje, że wyrok sądu ma charakter konstytutywny, tym samym nieważność uchwały ma charakter względny, obowiązuje ona dopóki sąd wyrokiem nie orzeknie o jej nieważności. Z chwilą jednak gdy to nastąpi, taką uchwałę traktuje się jak czynność nieważną czyli uważa się ją za nieważną od chwili podjęcia, a nie uchylenia. W tym miejscu należy zauważyć, że w piśmiennictwie coraz częściej podkreśla się jednak, że w obecnym stanie prawnym, w odniesieniu do kodeksu spółek handlowych, stracił aktualność spór o to, czy uchwala wspólników sprzeczna z ustawą jest bezwzględnie nieważna czy też tylko unieważnialna (względnie nieważna). Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, uchwała sprzeczna z prawem jest nieważna z mocy prawa, a wyrok sądu jest wskazujący na taką nieważność ma charakter deklaratoryjny – potwierdzający istnienie wady nieważności od dnia powzięcia takiej uchwały. Zatem nieważność ta istnieje daleko wcześniej, niż data uprawomocnienia się takiego wyroku.

Uzasadniony jest pogląd, który zakłada bezwzględną nieważność wadliwych uchwał wspólników spółki. W przypadku, gdy uchwały są sprzeczne z ustawą są one bezwzględnie nieważne na podstawie art. 58 Kc, tj. sankcja nieważności uchwały naruszającej prawo pojawia się ex lege. Osoby legitymowane - określone w art. 250 Ksh - mogą natomiast żądać ustalenia nieważności uchwały. Należy bowiem podkreślić, że w momencie zgłoszenia powództwa na podstawie art. 252 § 1 Ksh uchwała jest już nieważna, a chodzi jedynie o stwierdzenie jej nieważności. Takie stanowisko wyraził m.in. SN w wyroku z dnia 12 grudnia 2008 r. (sygn. akt II CSK 278/08), w którym uznał, że uchwała wspólników powzięta infraudem legis jest nieważna na podstawie art. 58 § 1 Kc. Zdaniem Sądu, nie przesądzając, czy w art. 252 Ksh została uregulowana szczególna postać nieważności bezwzględnej, czy raczej nieważności względnej, rozważenia wymaga, czy przepisy tego artykułu wyłączyły możliwość stosowania do uchwał sprzecznych z ustawą przepisów art. 58 Kc. Za udzieleniem odpowiedzi twierdzącej zdaje się przemawiać zamieszczenie w art. 58 § 1 Kc sformułowania "jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek". Takim "właściwym przepisem" byłby mianowicie art. 252 Ksh. Z drugiej jednak strony, zgodnie z art. 58 § 1 Kc, bezwzględnie nieważna jest nie tylko czynność prawna sprzeczna z ustawą ale również taka, która ma na celu obejście ustawy.

Nadto, gdy przy podjęciu danej uchwały naruszone zostały bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa, odnoszące się do zwołania i przeprowadzenia zgromadzenia wspólników w spółce z o.o., to należy, niezależnie od zaskarżenia uchwał podjętych w takich okolicznościach, rozważyć zastosowanie do nich art. 58 Kc w zw. z art. 2 Ksh.

W związku z powyższym uznać należy, że rozstrzygnięcie sądu wydane na podstawie art. 252 § 1 Ksh ma charakter wyłącznie deklaratoryjny (stwierdzający istnienie określonego stanu prawnego), inaczej jak to jest w przypadku uchylenia uchwały wspólników (zgodnie z art. 249 § 1 Ksh), gdzie wyrok ma charakter konstytutywny (prawotwórczy). Naruszenie przepisów ustawowych wiąże się z nieważnością uchwały, a nie koniecznością jej uchylenia. W związku z tym sąd, rozstrzygając o stwierdzeniu nieważności, potwierdza jedynie określone okoliczności, które już zaistniały. Zgodnie z wyrokiem SN z dnia 31 marca 2006 r. (sygn. akt IV CSK 46/05), w sytuacjach określonych w art. 252 Ksh nie występuje "zaskarżenie uchwały" w rozumieniu, jakie nadawał temu pojęciu Kodeks handlowy. W postępowaniu wszczynanym na podstawie tego przepisu chodzi jedynie o "urzędowe" stwierdzenie nieważności.

Należy zauważyć, że uchwały zaskarżalne odróżnia od uchwał nieważnych bezwzględnie to, że są one ważne i skuteczne oraz podlegają wykonaniu do czasu ich uchylenia prawomocnym orzeczeniem sądu.

W przypadku uchwał nieważnych (art. 252 Ksh) są one nieważne bezwzględnie z mocy prawa od chwili ich podjęcia (ex tunc), co nie wymaga zasadniczo potwierdzenia tego faktu. Jednakże, może istnieć potrzeba czy konieczność potwierdzenia przez sąd takiej nieważności, przede wszystkim dla przeciwdziałania negatywnym skutkom wykonywania wadliwych uchwał. Należy w tym miejscu zauważyć, że w rządowym uzasadnieniu projektu ustawy - Kodeks spółek handlowych dotyczącym art. 425 (powództwo o stwierdzenie nieważności uchwały walnego zgromadzenia sprzecznej z ustawą), którego brzmienie jest identyczne z art. 252 § 1 Ksh, wskazano, że "za dominującym poglądem w judykaturze i doktrynie Projekt odróżnia uchwały zaskarżalne, które wymagają uchylenia uchwały (art. 422-424) od uchwał sprzecznych z prawem, które są bezwzględnie nieważne" (zob. wyrok SA w Poznaniu z dnia 6 listopada 2007 r., sygn. akt I ACa 884/ 07).

Przyjęcie odmiennego poglądu, zakładającego względną nieważność uchwał (uchwała obowiązuje do momentu unieważnienia jej prawomocnym orzeczeniem sądu), choć wprawdzie także prowadzącą do ubezskutecznienia uchwały od chwili jej podjęcia, znacząco utrudnia kwestionowanie uchwał oczywiście sprzecznych z prawem do chwili stwierdzenia nieważności wyrokiem, a zwłaszcza wówczas, gdy do takiego stwierdzenia nigdy nic dojdzie. Jeżeli ustawodawca wyraźnie różnicuje reżim uchylania uchwał (art. 249 Ksh) i stwierdzenia ich nieważności (art. 252 Ksh), a zgodnie z jego zamiarem, to zróżnicowanie odnosić się ma także do skutków uchwał "zaskarżalnych" i "nieważnych", to brak jest podstaw i wystarczającego uzasadnienia dla łączenia tych skutków poprzez nadawanie w procesie wykładni pojęciu "nieważności", o której mowa w art. 252 Ksh, znaczenia nieważności względnej.

Przenosząc powyższe wywody prawne na grunt niniejszej sprawy, wskazać należy, iż Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego prawidłowo zinterpretował stan prawny sprawy, prawidłowo dokonał subsumcji materiału dowodowego i wyciągnął prawidłowe wnioski – uchylając w trybie wznowienia postępowania dotkniętą wadą, określoną w art. 145 § 1 pkt 5 Kpa decyzję z dnia [...] grudnia 2008 r. o zmianie organu założycielskiego uczelni oraz prawidłowo umorzył postępowanie.

Otóż Sąd Okręgowy w S. w wyroku z dnia [...] maja 2008 r., sygn. akt [...], ze względu na uchybienia formalno-prawne, dotyczące trybu zwołania zgromadzenia wspólników, stwierdził nieważność uchwał Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki C. podjętych w dniu [...] czerwca 2007 r., w tym uchwały nr [...] w sprawie wyboru nowych członków Rady Nadzorczej. Zdaniem Sądu, zwołanie, zarówno zwyczajnego, jak i nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników, jako czynności przekraczającej zakres zwykłych czynności spółki, wymagało uprzedniej uchwały podjętej przez wszystkich członków zarządu; zgromadzenie nie mogło być natomiast zwołane, jak to miało miejsce w omawianej sprawie, tylko przez jednego członka Zarządu – S.L.. Zgromadzenie Wspólników zostało zwołane w sposób nieprawidłowy, tym samym nie było władne podjąć jakichkolwiek uchwał. W konsekwencji ww. uchwały, jako sprzeczne z przepisami Kodeksu spółek handlowych, były dotknięte wadą nieważności. Sąd Apelacyjny w G. w wyroku z dnia [...] grudnia 2008 r., sygn. akt [...], oddalił apelację od ww. wyroku.

Nie ma żadnych wątpliwości, że wyroki te potwierdzają, że uchwały podjęte przez Zgromadzenie Wspólników w dniu [...] czerwca 2007 r., w tym uchwała nr [...] o powołaniu Rady Nadzorczej, były nieważne. Uchwały te były nieważne ex lege, od chwili ich podjęcia, powodując, iż ostatecznie nigdy nie doszło do skutecznego powołania Rady w nowym składzie. Wyrok Sądu z dnia [...] maja 2008 r. był natomiast wyłącznie potwierdzeniem ww. stanu prawnego. W konsekwencji nieważne i pozbawione skuteczności prawnej stały się wszelkie dalsze czynności dokonywane przez tak powołaną "radę nadzorczą", czyli również uchwała z dnia [...] czerwca 2007 r. dotycząca zmiany w składzie osobowym Zarządu C., powołująca na prezesa Zarządu Z.G. oraz na jego członka – S.L.

Trafnie zatem organ uznał, iż wyroki te stanowią przyczynę uzasadniającą wznowienie postępowania w przedmiotowej sprawie na mocy art. 145 § 1 pkt 5 Kpa. Nie były one znane organowi w chwili wydania decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r. Mimo, iż ówczesne władze Spółki C., tu występujący w jej imieniu, w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r., członkowie zarządu – S.L. i Z.G. - musieli mieć świadomość toczącego się przed sądami powszechnymi postępowania o stwierdzenie nieważności, podjętych w dniu [...] czerwca 2007 r. uchwał Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Wspólników Spółki C. i wydania w tej sprawie w dniu [...] maja 2008 r. wyroku sądu I instancji stwierdzających nieważność tych uchwał oraz potwierdzenia prawidłowości tego rozstrzygnięcia przez wyrok sądu apelacyjnego z dnia [...] grudnia 2008 r.

Trafnie także w uzasadnieniu decyzji Minister stwierdził, że postępowanie w sprawie przeniesienia pozwolenia na utworzenie uczelni zakończone decyzją ostateczną z dnia [...] grudnia 2008 r. było dotknięte wadą z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, która skutkuje uchyleniem podjętej z taką wadą decyzji. Charakter orzeczeń sądów powszechnych unieważniających uchwały Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z dnia [...] czerwca 2007 r. oraz przewidziane skutki prawne tych orzeczeń dają podstawę do uznania, zgodnie ze wskazanym wyżej przepisem, że w sprawie wyszły na jaw nowe istotne okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję zarządzającą przeniesienie pozwolenia na utworzenie uczelni.

Minister wskazał, że zgodnie z panującym w doktrynie poglądem, stwierdzenie nieważności na podstawie art. 252 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037, ze zm.) ma moc wsteczną, co oznacza, że taka uchwała traci moc ze skutkiem ex tunc, od chwili jej podjęcia i w konsekwencji nie wywołuje żadnych skutków prawnych.

W związku z tym należy uznać, że wyrok sądu z dnia [...] maja 2008 r. (prawomocny z dniem [...] grudnia 2008 r.), który unieważnił uchwałę Zgromadzenia Wspólników C. w sprawie wyboru nowych członków Rady Nadzorczej ze skutkiem wstecznym, powodując, tym samym, że ostatecznie nigdy nie doszło do powołania Rady w nowym składzie. W konsekwencji nieważne stały się wszystkie uchwały podjęte przez tę Radę, w tym uchwała z dnia [...] czerwca 2007 r. dotycząca zmiany w składzie osobowym Zarządu spółki C., powołująca na prezesa zarządu Z.G. oraz na jego członka – S.L.. Dlatego też osoby te nie mogły skutecznie działać w imieniu spółki C. i skutecznie złożyć wniosku z dnia [...] grudnia 2008 r. w przedmiocie przeniesienia pozwolenia na utworzenie [...] Wyższej Szkoły [...] z siedzibą w C. z C. Sp. z o.o. z siedzibą w C. na rzecz P. Sp. z o.o. z siedzibą w C.

Powyższe ustalenia spowodowały także konieczność umorzenia postępowania w przedmiocie przeniesienia pozwolenia na utworzenie [...] Wyższej Szkoły [...], na podstawie art. 105 § 1 Kpa, albowiem stał się on bezprzedmiotowy, ponieważ wniosek z dnia [...] grudnia 2008 r., który wpłynął do organu w trybie art. 26 ust. 3. ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, został złożony prze osoby nieuprawnione do reprezentacji Spółki C. organu założycielskiego uczelni, a zatem postępowanie w przedmiocie przeniesienia pozwolenia na utworzenie uczelni nie mogło zostać prawidłowo wszczęte.

Przechodząc do podstawowego zarzutu skargi, naruszenia prawa materialnego - przepisu art. 252 § 1 Ksh poprzez błędne uznanie, iż stwierdzenie nieważności uchwały Zgromadzenia Wspólników nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. w sprawie wyboru nowego składu Rady Nadzorczej w sposób automatyczny pozbawiło uchwały podjęte przez tę Radę Nadzorczą wszelkich skutków prawnych, co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia przez Ministra błędnego założenia, zgodnie, z którym działający w imieniu C. sp. z o.o. w dniu [...] grudnia 2008 r. członkowie zarządu w osobach Z.G. oraz S.L. nie byli uprawnieniu do reprezentacji tej spółki, stwierdzić należy jego nieprawidłowość. Zatem aby uznać brak uprawnień ww. do reprezentowania Spółki, zdaniem skarżącego, należałoby uprzednio uzyskać wyrok sądu stwierdzający nieważność uchwały zmieniającej skład zarządu Spółki podjętej przez Radę Nadzorczą w dniu [...] czerwca 2007 r.

Zarzut ten stanowił podstawowy zarzut wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pełni podziela argumentację w tym aspekcie sprawy, zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wskazać tu należy, iż taki pogląd byłby częściowo zasadny pod rządami dawnego prawa handlowego. W świetle przepisów obowiązującego Kodeksu spółek handlowych, pogląd taki jest niedopuszczalny.

Nie można zgodzić się z poglądem, że eliminacja skutków prawnych uchwały sprzecznej z ustawą może nastąpić jedynie w drodze osobnego konstytutywnego orzeczenia sądowego, i do tego czasu wadliwa uchwała obowiązuje w obrocie prawnym, zwłaszcza gdy mamy do czynienia ze stwierdzeniem nieważności takiej uchwały przez sąd powszechny. Nadto istotą stwierdzenia przez sąd powszechny nieważności uchwał Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki C. podjętych w dniu [...] czerwca 2007 r. jest także i to, że powołane tymi uchwałami dalsze organy Spółki, zostały powołane w sposób nieważny od samego początku a zatem nieważność ta rozciąga się w sposób oczywisty na wykreowane dalsze uchwały, wywodzące się z wadliwych uchwał Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki C. z dnia [...] czerwca 2007 r.

Wyrok sądu z dnia [...] maja 2008 r. (prawomocny z dniem [...] grudnia 2008 r.), który unieważnił uchwałę Zgromadzenia Wspólników C. w sprawie wyboru nowych członków Rady Nadzorczej ze skutkiem wstecznym, powodując, tym samym, że ostatecznie nigdy nie doszło do powołania Rady w nowym składzie. W konsekwencji nieważne stały się wszystkie uchwały podjęte przez tę Radę, w tym uchwała z dnia [...] czerwca 2007 r. dotycząca zmiany w składzie osobowym Zarządu spółki C., powołująca na prezesa zarządu Z.G. oraz na jego członka – S.L. W wyniku przytoczonych wyżej prawomocnych wyroków sądowych Z.G. i S.L. nie posiadali mandatów do sprawowania funkcji w organach C. Sp. z o. o. z mocą wsteczną - na zasadzie ex tunc. Oznacza to, że organy Spółki tj. Zarząd i Rada Nadzorcza w składzie przedstawionym Ministrowi de iure nigdy nie istniały. Potwierdził to Sąd Rejonowy [...] w G., [...], który w dniu [...] lutego 2009 r. wydał prawomocne postanowienie o wykreśleniu z urzędu całego składu osobowego wymienionych organów z KRS Spółki, uznając te dane za niedopuszczalne ze względu na obowiązujące przepisy prawa. W chwili rozpatrywania przez organ wniosku o wznowienie postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją treść tego postanowienia była oczywista.

Nadto, co jest tu bardzo istotne, przedstawionej przez skarżącą Spółkę tezie stoi na przeszkodzie deklaratoryjny charakter orzeczenia o stwierdzenie nieważności (tu: wyroki sądów powszechnych z dnia [...] maja 2008 r. i z dnia [...] grudnia 2008 r.). Oznacza to, że uchwała sprzeczna z ustawą jest nieważna z mocy prawa i nie wywołuje skutków prawnych od chwili jej podjęcia. Deklaratoryjność takiego orzeczenia potwierdza m.in. art. 252 § 4 Ksh, zgodnie z którym możliwe jest podniesienie zarzutu nieważności uchwały nawet jeżeli uchwała nie została zaskarżona w terminie, tj. bez wcześniejszego uzyskania w tej kwestii wyroku sądu. W orzeczeniu z dnia 31 marca 2006 r. (sygn. akt IV CSK 46/05) SN stwierdził, że zgodnie z art. 254 § 1 Ksh, prawomocny wyrok uchylający uchwałę ma moc obowiązującą w stosunkach między spółką a wszystkimi wspólnikami oraz w stosunkach między spółką a członkami organów spółki. Paragraf 2 tego artykułu stanowi natomiast, że w przypadkach gdy ważność czynności dokonanej przez spółkę jest zależna od uchwały zgromadzenia wspólników, uchylenie takiej uchwały nie ma skutku wobec osób trzecich działających w dobrej wierze. Artykuł 254 § 4 Ksh nakazuje odpowiednie stosowanie tych przepisów do wyroku, który zapadł w wyniku powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały. Wyrok ten ma więc charakter deklaratoryjny, a jego skutki "sięgają wstecz", aż do podjęcia tej uchwały, gdyż w innym przypadku odpowiednie stosowanie art. 254 § 2 Ksh należałoby uznać za zbędne. Warto też wskazać, że zgodnie z art. 252 § 4 Ksh możliwe jest podniesienie zarzutu nieważności uchwały bez wcześniejszego uzyskania w tym względzie wyroku, co dodatkowo przemawia za jego deklaratoryjnym charakterem i pozostaje w sprzeczności z postawioną w skardze tezą.

Chybione są także zarzuty skargi dotyczące naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 5 oraz art. 151 § 1 pkt 1 i 2 Kpa.

W sprawie jest oczywiste, podczas postępowania zakończonego wydaniem decyzji w dniu [...] grudnia 2008 r. organ nie wiedział o istniejącej przesłance nieważności umocowania osób działających za Spółkę C., choć przesłanka ta już istniała. Dlatego ujawnienie wyroków stwierdzających nieważność uchwał Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z dnia [...] czerwca 2007 r. stanowiło przesłankę wymieniona w art. 145 § 1 pkt 5 Kpa. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego ustosunkował się już do tego zarzutu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, albowiem zarzut ten zawarty był także we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podziela wywody organu w tym zakresie.

Także zarzut naruszenia art. 151 § 1 pkt 1 Kpa i art. 151 § 1 2 Kpa stanowił treść wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożonego przez Spółkę P..

W przedmiotowej sprawie zaistniały przesłanki do uchylenia decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r. Uchylenie decyzji ostatecznej może nastąpić tylko wtedy, gdy okoliczności stanowiące podstawę wznowienia okażą się na tyle istotne, że wywrą bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie zawarte w decyzji ostatecznej. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, co zostało już wskazane wyżej, że wyroki Sądu z dnia [...] maja i [...] grudnia 2008 r. oraz nieważność zmian w składzie Zarządu Spółki C. miały bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie zawarte w decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r., a zatem zaszła potrzeba wyeliminowania takiej wadliwej decyzji z obrotu prawnego. Jednocześnie ocena co do istoty sprawy, w oparciu o art. 26 ust. 3 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, wskazuje na brak podstaw do przeniesienia pozwolenia na utworzenie uczelni na inny podmiot, z uwagi na brak umocowania wnioskodawców do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa przez organ przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także w postanowieniu o wznowieniu postępowania administracyjnego, które mogłoby stanowić o ich uchyleniu bądź o stwierdzeniu ich nieważności.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.