Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 392/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2018-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit.c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz / spr./ Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska WSA Jarosław Szaro Protokolant sek. sąd. Aleksandra Baczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2018 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za grudzień 2015 roku uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

I SA/Rz 392/18

UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 20 grudnia 2016r. M. L. (dalej: zobowiązany lub skarżący) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS), o umorzenie zadłużenia z tytułu składek za grudzień 2015r. powstałego

w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, powołując się na trudną sytuację finansową oraz brak środków na uregulowanie zaległości. Zobowiązany podał, że w okresie od 15 kwietnia 1991r. do 21 grudnia 2015r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie produkcji mebli. Decyzją z dnia [...] listopada 2013r. orzeczono wobec niego o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników od dnia 12 listopada 2013r. Zobowiązany podał, że jest osoba schorowaną, wymagającą leczenia. W dniu 22 lutego 2013r. doznał urazu głowy, który stał się przyczyną silnych bóli i zawrotów głowy. Wskazał, że na co dzień opiekuje się ciężko chorą matką, która od wielu lat jest niezdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga stałej opieki, w związku z czym musiał on zlikwidować działalność gospodarczą. Podkreślił, że choroba matki uniemożliwia mu podjęcie chociażby dorywczego zatrudnienia, a dodatkowo znacznie obciąża budżet domowy, opierający się wyłącznie na emeryturze matki w wysokości około 1.000 zł miesięcznie. Zaznaczył, że same miesięczne koszty lekarstw dla matki wynoszą około 200 zł, a z emerytury matki pokrywane są wszystkie wydatki związane z bieżącymi opłatami za media, zagospodarowanie odpadów komunalnych oraz wydatki na żywność. Podał, że nie osiąga żadnych zysków z działalności rolniczej, które pozwoliłyby mu na, chociażby częściowe, uregulowanie należności składkowych bez znacznego uszczerbku dla niego i rodziny. Wskazał również, że wszelka dokumentacja odzwierciedlająca wydatki znajduje się w aktach sprawy dotyczącej umorzenia pozostałych należności z tytułu składek.

Decyzją z dnia [...] marca 2017r., nr [...], ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne w wysokości 483,34zł, ubezpieczenie zdrowotne – 300,41zł i Fundusz Pracy – 37,55zł.

W toku postępowania wyjaśniającego ZUS ustalił, że w latach 2011-2015 zobowiązany deklarował dochód z prowadzonej działalności gospodarczej

w wysokości ok.1700-1800zł. Zobowiązany nie korzystał ze środków pomocy społecznej. Ustalono również, że zobowiązany jest właścicielem samochodu ciężarowego z 1997r. oraz współwłaścicielem nieruchomości o pow. 1 ha

i właścicielem gruntów rolnych o pow. 1,19 ha, położonych w F., na których ZUS dokonał zabezpieczenia. Posiada również 1/3 udziału w nieruchomości o pow. 0,1 ha w F. Zobowiązany nie pracuje, nie pobiera żadnych świadczeń, pozostaje w gospodarstwie domowym z matką, która uzyskuje dochód ze świadczenia emerytalnego w wysokości 1060zł. Posiada również zadłużenie

w kwocie 13 000zł, dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym przez Izbę Skarbową w R.

ZUS wyjaśnił, że zgodnie z obowiązującymi przepisami umorzenie należności z tytułu składek może na nastąpić na podstawie art. 28 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016r., poz. 963 – dalej: u.s.u.s.) jedynie w przypadku ich całkowitej nieściągalności oraz na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 – dalej: rozporządzenie z 2003r.), w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Organ I instancji stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, gdyż zadłużenie będące przedmiotem wniosku objęte jest postępowaniem egzekucyjnym ZUS oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego, które dotychczas nie zostało umorzone.

Zdaniem ZUS, w oparciu o zgromadzone w postępowaniu dane, brak jest możliwości jednoznacznego określenia czy zachodzą przesłanki określone

w rozporządzeniu z 2003r., nie można bowiem jednoznacznie stwierdzić, czy ubóstwo zobowiązanego jest stanem trwałym. Zobowiązany nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej, zatem mimo trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej jest on

w stanie zaspokajać potrzeby materialne swoje i matki bez pomocy państwa. Organ podkreślił również, że obowiązujące przepisy określają jedynie warunki, w których zaległości mogą być umarzane, co oznacza, że spełnienie jednego z nich nie skutkuje umorzeniem należności.

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu, skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, powołując się przede wszystkim na trudną sytuację finansową i życiową.

Decyzją z dnia [...] lipca 2017r., nr [...], ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję stwierdzając, że rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności nie narusza prawa. Organ stwierdził, że sytuacja zobowiązanego jest ciężka i ma charakter trwały, gdyż zobowiązany opiekuje się chorą matką i nie jest w stanie podjąć zatrudnienia i spłacić zaległości wobec ZUS. Zdaniem ZUS, spłata zadłużenia może zagrozić egzystencji zobowiązanego, ponieważ wraz z matką utrzymuje się z jej dochodów wynoszących 1068zł i przewyższających miesięczne wydatki rodziny. Organ stwierdził, że z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną rodziny zobowiązanego w sprawie zaistniały w pełni przesłanki uzasadniające umorzenie należności, ale w "istocie dowolności" w zakresie podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności skałkowych, ZUS odmówił umorzenia należności. Podkreślając uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych, organ stwierdził, że mimo istnienia przesłanki uzasadniającej umorzenie, można odmówić wnioskowi strony.

Jednocześnie ZUS stwierdził, że w oparciu o zgromadzone w postępowaniu dane, nie można jednoznacznie określić czy zachodzą przesłanki określone

w rozporządzeniu z 2003r., a tym samym podjąć stosowną decyzję.

Na decyzję z dnia [...] lipca 2017r. zobowiązany złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającego ją rozstrzygnięcia organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej: WSA w Rzeszowie), wyrokiem z dnia 14 listopada 2017r. – I SA/Rz 591/17, uchylił zaskarżoną decyzję.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy w związku ze złożeniem przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS decyzją z dnia [...] marca 2018r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2017r. nr [...].

W uzasadnieniu decyzji z dnia [... marca 2018r. organ wskazał, jakie dokumenty poddał analizie oraz jakich dokonał czynności, które stanowiły podstawę rozpatrzenia sprawy. Wskazał również podstawę prawną stanowiącą wyznacznik granic przeprowadzonego postępowania, a mianowicie art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a i 3b u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia z 2003r.

Organ ustalił, że Skarżący nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń, zasiłków z pomocy społecznej, ani nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie 200zł, z tytułu kosztów leczenia w kwocie 250zł oraz z tytułu innych wydatków (artykuły spożywcze, środki czystości, transport) w kwocie od 500zł do 550zł. Prowadzi gospodarstwo domowe z matką, która uzyskuje dochód – 1068,88zł miesięcznie, z którego pokrywane są wskazane wydatki. Skarżący ma zobowiązania pieniężne w kwocie 13 000zł, które są egzekwowane. Organ opisał doznanie urazu głowy przez skarżącego w dniu 13 lutego 2013r., okresy zwolnienia lekarskiego, a także wypadek któremu skarżący uległ 28 października 2017r. (w związku z ostatnio powołanym wydarzeniem orzeczono u Skarżącego 1% długotrwały uszczerbek na zdrowiu). Organ wskazał na schorzenia, na które cierpi matka Skarżącego i wskazał, że Skarżący podnosi, że matka wymaga stałej opieki z jego strony; jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. W tym zakresie organ powołał się na zaświadczenie lekarskie z dnia 1 lutego 2018r., z którego między innymi wynika, że Skarżący mieszka z matką w jednym domu i opiekuje się nią. Organ podkreślił, że w tym zaświadczeniu lekarskim, ani w przedłożonej wcześniej dokumentacji lekarskiej nie wskazuje się wprost, że matka jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji i konieczne jest sprawowanie nad nią opieki. Zatem sam fakt stwierdzenia przewlekłości chorób oraz sprawowania opieki nie jest tożsame z koniecznością jej sprawowania w rozumieniu § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003r. Z tego tytułu więc nie zostały spełnione przesłanki do umorzenia zaległości ze względu na przewlekłą chorobę zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiające dłużnika możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Skarżący jest właścicielem uszkodzonego samochodu, zaś drugi sprzedał w 2007r. za kwotę 400zł.

Nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 28 u.s.u.s. Wobec Skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, nie prowadzi on działalności gospodarczej, ale dysponuje majątkiem nieruchomym samodzielnie lub na zasadzie współwłasności: nieruchomości gruntowe o pow. 1,1918ha, o pow. 0,9990ha i o pow. 0,1100ha – wszystkie położone w F., a więc których wartość przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, a organ prowadzący postępowanie egzekucyjne nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Wdrożenie egzekucji z nieruchomości pozwoli na uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W konsekwencji wobec Skarżącego nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności.

Organ zauważył, że Skarżący wraz z matką utrzymują się w całości ze świadczenia, jakie otrzymuje matka Skarżącego – Z. L., a w tej sytuacji dochody uzyskiwane przez Skarżącego z działalności rolniczej mogłyby zostać przeznaczone na spłatę zadłużenia wobec ZUS – np. w ramach okresowego układu ratalnego.

Niewątpliwie sytuacja materialna zobowiązanego jest trudna, jednak nie spełnia przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia z 2003r. i nie wyklucza możliwości przystąpienia do spłaty zadłużenia, tym bardziej że Skarżący terminowo reguluje składki na Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

Organ zwrócił uwagę, że realizując wytyczne zawarte w prawomocnym wyroku WSA w Rzeszowie z 14 listopada 2017r. – I SA/Rz 591/17 i ponownie rozpatrując sprawę w postępowaniu wywołanym złożeniem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w konsekwencji odmawiając umorzenia należności nie naruszył przepisów uznania administracyjnego. W świetle przedłożonych dokumentów i dokonanej w jej oparciu analizy organ mając możliwość wyegzekwowania należności w drodze egzekucji odmówił umorzenia zaległości, przy czym miał również na uwadze, że jedynie częściowe udziały, jakie Skarżący ma w nieruchomościach – w przypadku prowadzenia egzekucji – zapewnią, że nie zostaną naruszone funkcje ochronne systemu ubezpieczeń społecznych i w dalszym ciągu będzie możliwe zaspokajanie potrzeb życiowych dłużnika i jego matki.

Organ wskazał również, że nie zgadza się "z kolejną sugestią Sądu w kwestii częściowego umorzenia należności, ponieważ jako organ państwowy powinien stać na straży poszanowania przepisów prawa". Zgodnie z art. 28 u.s.u.s., jak i przepisów rozporządzenia z 2003r. umorzenie należności może nastąpić w przypadku zaistnienia jednej z wykazanych tam przesłanek. Bez znaczenia pozostaje okoliczność, czy dotyczy to całkowitego czy częściowego umorzenia.

Końcowo organ zauważył, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publiczno-prawnych w tym należności z tytułu składek ZUS.

Skargę na decyzję ZUS z [...] marca 2018r. wniósł Skarżący.

Decyzji zarzucił:

1) naruszenie art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017r. poz. 1257 ze zm.; dalej: K.p.a.) poprzez jego błędne niezastosowanie,

2) błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę wydanej decyzji, polegający na przyjęciu, że dochody M. L. z działalności rolniczej mogłyby zostać przeznaczone na spłatę zadłużenia wobec ZUS-u, podczas gdy w rzeczywistości Skarżący nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi, które z tytułu takiej działalności mógłby przeznaczyć na spłatę zadłużenia,

3) błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę wydanej decyzji, polegający na przyjęciu, że nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności ze względu na opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiające dłużnika możliwości uzyskania dochodu, umożliwiającego opłacenie należności, podczas gdy w rzeczywistości matka Skarżącego – Z. L. nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji, a sprawowanie nad nią opieki przez Skarżącego uniemożliwia mu podjęcie pracy zarobkowej i spłaty zadłużenia,

4) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że wyegzekwowanie zaległych należności z tytułu składek nie pozbawi zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, podczas gdy wyegzekwowanie zaległej kwoty doprowadzi Skarżącego i jego matkę do ubóstwa.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia [...] marca 2018r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] marca 2017r. oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi administracji publicznej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, o ile wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji. Sąd administracyjny z mocy art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016r. poz. 1066 ze zm.) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej i kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej i kontrola ta obejmuje, między innymi, orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

Z mocy art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Jak już wyżej zauważono WSA w Rzeszowie wyrokiem z dnia 14 listopada 2017r. – I SA/Rz 591/17, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. L. uchylił zaskarżoną decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2017r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz fundusz pracy za grudzień 2015r. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że Skarżący uzasadnił wniosek o umorzenie należności trudną sytuacją materialną, wskazując, że nie jest w stanie zapłacić należności składkowych, gdyż nie uzyskuje żadnego dochodu, utrzymuje się z emerytury matki w wysokości ok. 1000zł., z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym i która z uwagi na stan zdrowia od wielu lat pozostaje pod jego opieką.

Dalej WSA wskazał, że w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji ZUS stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, ponieważ wobec zobowiązanego jest prowadzona egzekucja administracyjna, a postępowanie egzekucyjne dotychczas nie zostało umorzone, co nie jest przez skarżącego kwestionowane.

W dalszej części uzasadnienia organ stwierdził, że sytuacja materialna i rodzinna zobowiązanego jest ciężka i w sprawie zaistniały przesłanki w pełni uzasadniające umorzenie należności, jednakże odmówił udzielenia ulgi, powołując się na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych. Ponadto ZUS stwierdził, że w oparciu o zgromadzone w postępowaniu dane, nie można jednoznacznie określić, czy zachodzą przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu z 2003r.

W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie organu odwoławczego, narusza przepis art.107 § 3 k.p.a. przez brak jasnego i wyczerpującego uzasadnienia.

Po pierwsze, przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wnioski ZUS są sprzeczne. Z jednej bowiem strony organ uznaje, że z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną rodziny zobowiązanego zachodzą przesłanki do umorzenia należności składkowych, po czym w dalszej części uzasadnienia podnosi, że w oparciu o zgromadzone dane nie ma możliwości jednoznacznego stwierdzenia, iż w sprawie zachodzą przesłanki określone w rozporządzeniu z 2003r. i tym samym brak jest możliwości podjęcia stosownej decyzji. Brak jednoznacznego stanowiska organu, co do występowania w sprawie przesłanek umorzenia powoduje, że rozstrzygnięcie to nie poddaje się kontroli Sądu.

Ponadto należy wskazać, że uzasadnienie decyzji ZUS powinno zawierać wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej zobowiązanego, jego zdolności płatniczych przy uwzględnieniu dochodów i niezbędnych wydatków oraz rozważenie wpływu egzekucji konkretnej kwoty należności na sytuację życiową zobowiązanego, w tym przede wszystkim jego zdolność do utrzymania. Okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości. Konieczne jest skonfrontowanie sytuacji materialnej strony z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego – dalej: NSA, z dnia 10 października 2007r., II GSK 176/07, publ. LEX nr 399183).

Z powyższego wynika, że uzasadnienie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie powinno wskazywać na wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej skarżącego, jego zdolności płatniczych przy uwzględnieniu obecnej sytuacji życiowej, braku majątku i niezbędnych wydatków, a więc dotyczących zakupu żywności, odzieży, leków, kosztów związanych z opieką nad matką itp. Odwołanie się przez organ wyłącznie ogólnie do zasady uznaniowości warunków tych nie spełnia.

Zdaniem Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów, o których mowa powyżej. Ogranicza się ono bowiem w zasadzie do przytoczenia przepisów warunkujących umorzenie należności, przedstawienia sytuacji majątkowej Skarżącego, stwierdzenia, że w sprawie wystąpiły przesłanki umorzenia należności i powołanie się na uznanie administracyjne jako podstawę odmowy udzielenia wnioskowanej ulgi. Organ nie wyjaśnił również, jaka jest rzeczywista możliwość spłaty zadłużenia, nie przedstawił przy tym jakie konkretnie w sytuacji życiowej skarżącego są realne szanse wyjścia skarżącego z pogłębiającej się spirali zadłużenia. Wystarczającym uzasadnieniem dla odmowy umorzenia składek nie może być też okoliczność, że skarżący nie korzysta z opieki społecznej.

Ponadto w okolicznościach sprawy, ZUS powinien mieć na uwadze, że funkcja ochronna systemu ubezpieczeń społecznych nie pozwala na egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego i jego rodziny. Zadaniem regulacji zawartej w art.28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003r. jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Przy czym prawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której nie wolno przekraczać przy ściąganiu składek jest doprowadzenie do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego (por. wyroki NSA z dnia 28 września 2017r. sygn. akt II GSK 1490/17, z dnia 21 maja 2009r. sygn. akt II GSK 1045/08, z dnia 28 września 2017r. sygn. akt II GSK 1490/17, dost. CBOiS).

Z akt sprawy wynika, że sytuacja materialna skarżącego jest ciężka, nie uzyskuje on żadnego dochodu, ma niewielki majątek (udziały w nieruchomościach rolnych, samochód ciężarowy), z którego prowadzona jest egzekucja administracyjna, utrzymuje się jedynie z niewielkich dochodów pochodzących z emerytury matki. Ponadto zobowiązany sprawuje stałą opiekę nad przewlekle chorą matką, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, co uniemożliwia mu podjęcie jakiekolwiek zatrudnienia i uzyskanie dochodu, pozwalającego na spłatę przedmiotowych należności. Okoliczności sprawy wskazują zatem, że w sytuacji zobowiązanego zachodzą przesłanki umorzenia określone

w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003r., tj. opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1), konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem Sądu, organ nie wskazał, w jaki sposób skarżący byłby w stanie uregulować zaległości składkowe bez sięgania do środków pomocy państwa, skoro jednocześnie sam stwierdza, że jego sytuacja materialna i rodzinna jest ciężka i nie pozwala na spłatę przedmiotowych należności. Podkreślenia wymaga, że chociaż co do zasady instytucja umorzenia ma charakter wyjątkowy, to jednak nie może być ona instytucją martwą, dlatego organ powinien rozważyć choćby częściowe umorzenie należności.

Wymienione mankamenty uzasadnienia zaskarżonej decyzji i przyjętej przez organ argumentacji, nieprzekonujące o słuszności podjętego rozstrzygnięcia, zaważyły na rozstrzygnięciu sprawy. Należy tym samym stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. art. 28 ust.3a oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z 2003r. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Rozpatrując ponownie sprawę organ winien wyeliminować wszystkie wskazane przez Sąd wadliwości. Tyle wywodów i wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 listopada 2017r. – I SA/Rz 591/17.

Niezależnie od powyższego Sąd wskazuje również, że WSA w Rzeszowie - nieprawomocnym wyrokiem z dnia 21 czerwca 2018r. – I SA/Rz 388/18, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. L. na decyzję ZUS z dnia [...] marca 2018r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz fundusz pracy za okres od listopada 2013r. do listopada 2015r., uchylił tę decyzję. Skoro okres objęty tym wyrokiem obejmuje listopad 2015r., a w przedmiotowej sprawie decyzja obejmuje grudzień 2015r., a analiza treści uzasadnienia wyroku w sprawie I SA/Rz 388/18, a także akt tej sprawy uprawnia do wniosku że właściwie w zakresie stanu faktycznego, co do sytuacji rodzinnej, majątkowej przychodów Skarżącego ustalenia są analogiczne, jak w niniejszej sprawie, a ponadto argumentacja organów również prawie analogiczna, to niewątpliwie Sąd przy ocenie kontroli zaskarżonej w przedmiotowej sprawie decyzji musiał rozważyć naprowadzone zbieżności. W sprawie I SA/Rz 388/18 Sąd – w uzasadnieniu wyroku – wskazał, że Skarżący uzasadnił wniosek o umorzenie należności trudną sytuacją materialną, wskazując, że nie jest w stanie zapłacić należności składkowych, gdyż nie uzyskuje żadnego dochodu, utrzymuje się z emerytury matki w wysokości ok. 1068zł., z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym i która z uwagi na stan zdrowia od wielu lat pozostaje pod jego opieką.

Organ nie dokonał niezbędnych ustaleń faktycznych odnośnie sytuacji majątkowej i rodzinnej Skarżącego i jego rodziny, a dopiero na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego mógł prawidłowo rozpoznać zasadność wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek. Organ nie ustalił, jaką faktycznie powierzchnię gruntu rolnego użytkuje Skarżący, jakie uprawy stosuje i jakie osiąga z tego tytułu dochody. Odnośnie większości działek rolnych Skarżący jest współwłaścicielem, więc zachodzą wątpliwości, czy użytkuje powyższe działki w całości.

Wobec braku takich ustaleń, wniosek organu, iż Skarżący z działalności rolniczej jest w stanie się utrzymać jest przedwczesny, jak również dowolny.

Ustalenie faktu, iż Skarżący nie korzysta z pomocy opieki społecznej, wymaga analizy czy po wyegzekwowaniu należności nie będzie musiał z niej korzystać, co nie byłoby zgodne z interesem społecznym.

Zachodzi też konieczność głębszej analizy dokumentacji lekarskiej matki Skarżącego, dla prawidłowej oceny, czy wymaga ona stałej opieki Skarżącego, co prowadziłoby do zaistnienia przesłanki do umorzenia należności w oparciu o § 3 ust. 1 wyżej cyt. rozporządzenia z 2003r., skoro Skarżący z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką, nie jest w stanie podjąć pracy.

Ponadto w okolicznościach sprawy, ZUS powinien mieć na uwadze, że funkcja ochronna systemu ubezpieczeń społecznych nie pozwala na egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego i jego rodziny. Zadaniem regulacji zawartej w art.28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003r. jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Przy czym prawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której nie wolno przekraczać przy ściąganiu składek jest doprowadzenie do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego (por. wyroki NSA z dnia 28 września 2017r. sygn. akt II GSK 1490/17, z dnia 21 maja 2009r. sygn. akt II GSK 1045/08, z dnia 28 września 2017r. sygn. akt II GSK 1490/17, dost. CBOiS).

Przytoczone uwagi i wytyczne Sądu są również adekwatne odnośnie do realiów niniejszej sprawy. Dodać należy, że Skarżący na rozprawie w dniu 3 lipca 2018r. przedłożył dokumenty, z których Sąd – na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. - przeprowadził w postępowaniu sądowoadministracyjnym dowód. Między innymi przedłożył zaświadczenie lekarskie z dnia 28 czerwca 2018r. wystawione przez tego samego lekarza i z tej samej poradni, co zaświadczenie lekarskie z dnia 1 lutego 2018r., które stanowiło element materiału dowodowego, na podstawie którego organ ustalił stan faktyczny.

Zasadą oczywiście jest, że Sąd ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu, według stanu faktycznego i prawnego, jaki był dostępny organowi, niemniej jednak ustawodawca poprzez art. 106 § 3 P.p.s.a. wprowadził możliwość weryfikacji pewnych dowodów w postępowaniu sądowoadministracyjnym, co jest powszechnie akceptowane w orzecznictwie i literaturze przedmiotu. Z przedłożonego na rozprawie zaświadczenia wynika, że matka Skarżącego z uwagi na stwierdzone schorzenia, częściowo niewymienione w poprzednim zaświadczeniu, wymaga opieki osób drugich. Sąd dostrzega, że różne daty wydania zaświadczeń lekarskich – mogą co jest oczywiste powodować różnice co do merytorycznej treści, ale zauważyć należy, że Skarżący również poprzednio konsekwentnie twierdził, że opiekuje się matką, bo ta jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Podkreślić należy, że w zaświadczeniu z 1 lutego 2018r. nie ma stwierdzenia, że pacjentka nie wymaga opieki osób drugich; jest natomiast stwierdzenie, że Skarżący z nią mieszka i opiekuje się. Już te okoliczności nasuwają wątpliwości, co do ustalenia organu w zakresie konieczności korzystania matki Skarżącego z pomocy osób drugich w codziennej egzystencji. Sąd nie przeprowadza dowodów w tym znaczeniu, że może oceniać ich przydatność, zupełność i moc dowodową dla ustalenia stanu faktycznego, a bada treść dowodów tylko w tym celu, aby ocenić czy organy należycie dokonały weryfikacji dowodów, stanowiących podstawę ustaleń. Kwestia konieczności stałej opieki nad osobą bliską ma istotne znaczenie w sprawie, również w kontekście możliwości rolniczego uprawiania przez Skarżącego gruntów, których jest współwłaścicielem lub właścicielem, tym bardziej że Skarżący podnosi, że nie prowadzi żadnej działalności rolniczej, która przynosiłaby dochody (karta 6 skargi). Skarżący podkreśla, że jeżeli prowadzi jakiekolwiek uprawy to wyłącznie na własny użytek w ilościach symbolicznych. Okoliczność ta jest istotna wobec twierdzenia organu w zaskarżonej decyzji, że potrzeby życiowe, w tym w zakresie leczenia Skarżącego i jego matki zaspokajane są z dochodu matki w kwocie około 1060zł.

W niedostatecznym stopniu organ w niniejszej sprawie uwzględnił zadłużenie Skarżącego co do innych okresów, nie objętych niniejszą sprawą, a tylko kompleksowa ocena okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie może prowadzić do takiego wyniku kontroli przeprowadzanej przez Sąd, że ramy tak zwanego uznania administracyjnego nie zostały przekroczone.

Sąd również zauważa, że z punktu widzenia prawa niedopuszczalnym jest sformułowanie, że "Natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie zgadza się z kolejną sugestią Sądu (...)", a to wobec kategorycznego brzmienia art. 153 P.p.s.a. Wspomniany wyrok WSA nie został zaskarżony przez organ i wobec tego stał się prawomocny z prawnymi konsekwencjami tego faktu. Oznacza to, że wytyczne Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku WSA z dnia 14 listopada 2017r. – I SA/Rz 591/17 są bezwzględnie obowiązujące dla organu.

Sąd wskazał, że w sytuacji Skarżącego zachodzą przesłanki umorzenia, określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003r. Organ nie wskazał, w jaki sposób skarżący byłby w stanie uregulować zaległości składkowe bez sięgania do środków pomocy państwa, skoro jednocześnie sam stwierdza, że jego sytuacja materialna i rodzinna jest ciężka i nie pozwala na spłatę przedmiotowych należności. Sąd wskazał też, że organ powinien rozważyć choćby częściowe umorzenie należności.

W uzasadnieniu obecnie zaskarżonej decyzji brak jest wystarczających ustaleń i rozważań wobec wyżej przytoczonych wiążących organ wytycznych Sądu – z mocy art. 153 P.p.s.a.

Powyżej przedstawione niedostatki postępowania uprawniają do stwierdzenia, że organ naruszył przepisy postępowania, a to art. 7, 77 § 1 i 80, a w konsekwencji także 107 § 3 K.p.a. w związku z art. 153 P.p.s.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji.

W ponownym rozpatrzeniu sprawy w postępowaniu wywołanym wnioskiem o ponowne jej rozpatrzenie organ uwzględni powyżej wyłuszczone niedostatki postępowania, a swoje stanowisko należycie uzasadni.