Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 369/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2018-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 40, art. 37 ust. 1, art. 42 ust. 1
journal: Dz.U. 1974 nr 38 poz 229
law: Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 listopada 2018 r. sprawy ze skargi D. P. i S. J. P. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie nakazania wykonania określonych robót budowlanych oddala skargę


UZASADNIENIE

Na skutek interwencji F. M., Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w S. (dalej jako: "PINB") wszczął postępowanie administracyjne w sprawie otworów okiennych w ścianach budynków gospodarczych na działce nr [...], stanowiącej własność D. i S. P. (dalej jako: "Inwestorzy" lub "skarżący"), położonej przy ul. [...] w S.. Organ ustalił, że na działce nr [...] usytuowane są m.in. budynki gospodarczo – inwentarskie, położone częściowo bezpośrednio przy granicy z działką nr [...] oraz częściowo w odległości około 3 m od tej granicy. W ścianach tych budynków znajduje się dziewięć otworów okiennych (tj. cztery w budynku usytuowanym bezpośrednio przy granicy oraz pięć w budynku oddalonym około 3 m od granicy).

W wyniku przeprowadzonego postępowania, decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] nakazał Inwestorom zamurowanie wszystkich otworów okiennych w ścianach budynków gospodarczo-inwentarskich zlokalizowanych na działce nr [...] bezpośrednio przy granicy z działką nr [...] oraz w odległości mniejszej niż 4 m od granicy z tą działką, materiałem ściennym nierozprzestrzeniającym ognia np. cegłą, pustakami gazobetonowymi lub luksferami, w terminie do dnia [...] grudnia 2014 r.

Decyzja ta została uchylona w całości decyzją P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. (dalej jako: "PWINB") z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...], który nakazał Inwestorom zamurowanie wszystkich otworów okiennych w ścianach budynków gospodarczo-inwentarskich zlokalizowanych na działce nr [...] bezpośrednio przy granicy z działką nr [...] oraz w odległości mniejszej niż 4 m od granicy z tą działką, materiałem ściennym nierozprzestrzeniającym ognia np. cegłą, pustakami gazobetonowymi lub luksferami, w terminie do dnia [...] stycznia 2015 r.

Na skutek skargi Inwestorów tut. Sąd wyrokiem z dnia 2 czerwca 2015 r. wydanym w sprawie sygn. akt II SA/Bk 70/15, uchylił obie ww. decyzje wskazując, że organy nadzoru budowlanego, w ustalonym stanie faktycznym, w którym stwierdzony nieprawidłowy stan techniczny budynków jest wynikiem nieprawidłowości podczas jego budowy, a nie jego niewłaściwego użytkowania przez skarżących, zastosowały nieprawidłową podstawę prawną rozstrzygnięć, tj. art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (j.t. Dz.U. 2013 r., poz. 1409, dalej: "P.b.") dotyczący usunięcia nieprawidłowości powstałych podczas użytkowania obiektu budowlanego, a nie art. 51 P.b., odnoszący się do nieprawidłowości powstałych bezpośrednio na etapie procesu budowlanego. Jak wyjaśnił Sąd, art. 66 P.b. nie daje podstaw do usunięcia stanu pierwotnej niezgodności obiektu z przepisami techniczno–budowlanymi, lecz do usunięcia nieprawidłowości powstałych na skutek jego nieprawidłowego użytkowania, a więc zaistniałych później. Tymczasem, jak ustaliły organu obu instancji, nieprawidłowy stan techniczny budynku jest skutkiem nieprawidłowości z chwili jego budowy, a nie jego niewłaściwego użytkowania. W ocenie Sądu, w tak ustalonym przez organy stanie faktycznym, art. 66 ust. 1 nie mógł znaleźć zastosowania, bowiem tylko na podstawie art. 51 P.b. można, w takim stanie rzeczy, doprowadzić do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania administracyjnego PINB wydał w dniu [...] października 2015 r. decyzję nr [...], na mocy której, na podstawie art. 51 ust. 2 P.b., nakazał Inwestorom zamurowanie wszystkich otworów okiennych (9 sztuk) w ścianach budynków gospodarczo-inwentarskich zlokalizowanych na działce nr [...] bezpośrednio przy granicy z działką nr [...] oraz w odległości mniejszej niż 4 m od granicy z tą działką, materiałem ściennym nierozprzestrzeniającym ognia np. cegłą, pustakami gazobetonowymi lub luksferami, w terminie do dnia [...] grudnia 2015 r. W uzasadnieniu decyzji PINB wskazał, że w dniu [...] września 2015 r. dokonał ponownych oględzin budynków inwentarskich wraz z zamieszczonymi w nich oknami, w trakcie których dokonano również pomiarów pięciu otworów okiennych znajdujących się w ścianie budynku gospodarczo-inwestorskiego na działce nr [...] od strony działki [...]. Organ wskazał, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, brak jest przesłanek przemawiających za stwierdzeniem, że przedmiotowe budynki gospodarczo-inwentarskie powstały w warunkach samowoli budowlanej lub nie zostały przyjęte do użytkowania. Organ wskazał, że jakkolwiek nie zachowało się pozwolenie na budowę tych budynków, to jednak przyjął zasadę legalności tych obiektów, co umożliwiało zastosowanie art. 51 ust. 2 P.b.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. znak [...] PWINB uchylił ww. decyzję w części dotyczącej terminu wykonania obowiązków i wyznaczył nowy termin – [...] marca 2016 r., zaś w pozostałej części utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Organ odwoławczy uznał za bezsporny fakt, że sporne otwory okienne istnieją od momentu powstania budynków gospodarczych, które to budynki – wobec braku jakiejkolwiek dokumentacji budowlanej (z uwagi na upływ czasu) – należało uznać za wzniesione na podstawie pozwolenia na budowę. Jak wskazał, uwzględniając ocenę zawartą w wyroku tut. Sądu wydanego w sprawie II SA/Bk 70/15, ustalono konieczność zastosowania w sprawie art. 51 P.b. jako przepisu pozwalającego na dostosowanie do stanu zgodnego z prawem obiektu wybudowanego niezgodnie z udzielonym pozwoleniem na budowę w którym to celu nakazano zlikwidowanie otworów okiennych w przedmiotowych budynkach.

Wyrokiem z dnia 16 sierpnia 2016 r. wydanym w sprawie sygn. akt II SA/Bk 99/16 tut. Sąd uchylił obie ww. decyzje wydane w ponownie przeprowadzonym postępowaniu, wskazując, że po wyroku uchylającym uprzednie wydane w sprawie decyzje, wskutek wejścia w życie z dniem 28 czerwca 2015 r. ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. – o zmianie ustawy Prawo budowlane oraz niektórych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 443, dalej: "ustawa zmieniająca") zmianie uległ stan prawny sprawy. W związku z tym, rozstrzygające sprawę organy, miały obowiązek zbadania przepisów przejściowych, w szczególności art. 6 ustawy zmieniającej, celem ustalenia prawidłowej podstawy prawnej swego orzekania, czego zaniechały, jednocześnie wadliwie uznając, że tut. Sąd, w wyroku z dnia 2 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bk 70/15), przesądził sposób orzekania w niniejszej sprawie na podstawie art. 51 P.b., podczas gdy wyrażona w nim ocena odnosiła się jedynie do ustalonego przez organy stanu faktycznego, którego prawidłowości Sąd wówczas nie oceniał, nakazując ponowne rozpoznanie sprawy. Tymczasem, w ocenie Sądu, organy nie dokonały ustalenia stanu faktycznego w oparciu o zebrane dowody. Co więcej bezpodstawnie (tj. bez jakiejkolwiek oceny dowodów dotyczących ustalenia czasokresu budowy) i wobec toczącego się pomiędzy stronami zaognionego sporu, przyjęły domniemanie o wybudowaniu spornych budynków na podstawie pozwolenia na budowę. Sąd zwrócił uwagę na rozbieżności, w zakresie podawanych przez strony postępowania dat wzniesienia spornych budynków, których to organy nie poddały analizie, a w związku z tym zaniechały ustalenia czasokresu budowy, tego przez kogo została ona wykonana, jakich formalności prawnych wymagała w dacie jej wykonania i czy zostały one dopełnione oraz czy obiekt jest zgodny z przepisami prawa. Od tych ustaleń zależą zaś dalsze kroki prawne organu, tj. albo umorzenie postępowania w przypadku ustalenia braku naruszenia przepisów (wykonania obiektu wymagającego pozwolenia zgodnie z pozwoleniem na budowę a obiektu zgłoszonego zgodnie z treścią zgłoszenia od którego organ administracji architektoniczno–budowlanej nie wniósł sprzeciwu) albo zobowiązanie do podjęcia kroków prawnych zmierzających do usunięcia ewentualnej samowoli budowlanej. Tymczasem organy nie ustaliły okresu budowy, a w zakresie pozwolenia na budowę przyjęły domniemanie, że było ono udzielone, jednakże wskutek upływu lat, mogło się nie zachować. Sąd podkreślił konieczność dokonania wnikliwej oceny zarówno dotychczas zgromadzonych dowodów, jak i celowość uzupełnienia postępowania przez dopuszczenie innych dowodów, np. pozyskanych z akt sprawy [...] prowadzonej przed Sądem Rejonowym w S. o rozgraniczenie, czy też przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron. Tylko bowiem kompleksowe i wszechstronne zebranie materiału dowodowego pozwoli na poczynienie ustaleń zarówno co do daty budowy jak i faktu uzyskania bądź braku pozwolenia na budowę lub zgłoszenia, gdyby w obowiązującym w dacie budowy stanie prawnym to zgłoszenie było wymagane.

Wskutek ponownie przeprowadzanego postępowania PINB wydał w dniu [...] marca 2018 r. decyzję nr [...] mocą której, nakazał Inwestorom zamurowanie otworów okiennych w ścianie budynku obory oznaczonym nr 6 pokazanym na załączniku graficznym nr 1 do decyzji, zlokalizowanym na działce nr [...] w odległości mniejszej niż 4 m od granicy z działką nr [...], materiałem ściennym nierozprzestrzeniającym ognia np. cegłą, pustakami gazobetonowymi lub luksferami, w terminie do dnia [...] lipca 2018 r. oraz wydał odrębną decyzję dotyczącą otworów okiennych w ścianach budynków gospodarczo-inwentarskich oznaczonych nr 3, 4, 5 i 7, zlokalizowanych na działce nr [...] bezpośrednio przy granicy z działką nr [...] oraz w odległości mniejszej niż 4 m od granicy z tą działką (decyzja z dnia [...] marca 2018 r. nr [...]).

W uzasadnieniu decyzji nr [...] organ wskazał, że w celu pozyskania dowodów potwierdzających lata budowy spornych obiektów, wystąpił do Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej o zdjęcia lotnicze nieruchomości o nr [...] położonej przy ul. [...] w S., z lat 1960-2000. W odpowiedzi uzyskano trzy zdjęcia lotnicze wykonane w latach: 1969 r., 1979 r. i 1981 r., na których widoczne są: budynek mieszkalny z kalenicą zlokalizowaną równolegle do drogi, stodoła z kalenicą równoległą do budynku mieszkalnego oraz budynek obory. Organ stwierdził, że stan zabudowy działki widoczny na ww. zdjęciach istotnie odbiega od obecnego, bowiem przeprowadzone w sprawie oględziny wykazały, że na terenie działki znajdują się obecnie: budynek mieszkalny, (który oznaczono na załączniku graficznym nr l), budynek stodoły, (oznaczony nr 2), spichlerz z kurnikiem (oznaczony nr 3), budynek gospodarczy do przechowywania sprzętu rolniczego, (oznaczony nr 4), dobudowa do budynku obory, (oznaczona nr 5), budynek obory (oznaczony nr 6), oraz dobudowa do budynku obory od strony północnej (oznaczona nr 7). Organ ustalił, że spichlerz z kurnikiem, budynek gospodarczy oraz jedna z dobudów do budynku obory (oznaczona nr 5), zlokalizowane są bezpośrednio przy granicy z działką nr [...], z kolei budynek obory wraz z dobudową od strony północnej (oznaczoną nr 7) zlokalizowane są w odległości mniejszej niż 3 m od granicy z działką nr [...]. Następnie organ przeprowadził analizę zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, w kontekście ustalenia dat budowy poszczególnych ww. budynków. W tym celu dokonano oceny m.in. pisma Wydziału Geodezji Gospodarki Nieruchomościami i Rolnictwa Urzędu Miejskiego w S. z dnia [...] marca 2017 r., w którym wyjaśniono podstawę ujawnienia w ewidencji budynków roku 1970 jako datę zakończenia budowy budynków oznaczonych nr [...] na działce nr [...] oraz opinii biegłego sporządzonej w sprawie rozgraniczenia gruntów, która toczyła się przed Sądem Rejonowym w S. pod sygn. akt [...] oraz załączonego do niej szkicu sporządzonego w czerwcu 2004 r., a także pism Wydziału Architektury i Gospodarki Przestrzennej Urzędu Miejskiego w S. z dnia [...] października 2014 r. oraz z dnia [...] stycznia 2017 r., z których wynika, że w rejestrach wydanych decyzji o pozwoleniu na budowę prowadzonych od 1979 r., nie ma decyzji udzielającej S. P. pozwolenia na budowę budynków gospodarczych na działce o nr [...] w S.. Wskazano również na wyjaśnienia Inwestorów złożone w trakcie oględzin przeprowadzonych w dniu [...] września 2014 r., wedle których budynki na działce nr [...] miały zostać wzniesione przed 1985 r. przez ich poprzedników prawnych oraz kopię mapy z 1956 r.

Po przeprowadzeniu analizy ww. dowodów, organ doszedł do wniosku, że znajdujące się na ww. działce budynki poza: mieszkalnym, stodołą i oborą zostały wybudowane po 1981 r. (data ostatniego zdjęcia lotniczego) w warunkach samowoli budowlanej. W przedmiocie tych budynków organ wydał w dniu [...] marca 2018 r. decyzję nr [...], która została utrzymana w mocy decyzją PWINB z dnia [...] kwietnia 2018 r. [...], stanowiącą przedmiot skargi Inwestorów, rozpoznanej przez tut. Sąd w sprawie sygn. akt II SA/Bk 368/18. Przedmiotową decyzją zaś rozstrzygnął w zakresie budynku obory (oznaczonego nr 6 na załączniku), który w jego ocenie istniał na działce już w 1969 r., a także jest uwidoczniony na kopii mapy z 1956 r., jednakże o innych gabarytach i usytuowaniu (około 6 m od granicy z działką nr [...]), co świadczy o prawdopodobnej rozbudowie tego budynku w okresie pomiędzy 1956 r. a 1969 r. Organ wskazał, że ze względu na upływ czasu oraz brak fizycznej możliwości odnalezienia ewentualnych dokumentów świadczących o wykonaniu tych budów w oparciu o projekty i pozwolenia, uznał domniemanie legalności jego wybudowania. Wskazał, że umiejscowiony jest on w odległości mniejszej niż 4 m od granicy z działką [...] (tj. od 2,59 m do 2,76 m), co narusza przepisy techniczno-budowlane obowiązujące od lat 60-tych: § 9 ust. 1 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 21 lipca 1961 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego, § 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r., w sprawie warunków technicznych oraz § 12 ust. 1 i § 272 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Z ostatniego z ww. przepisów wynika, że dopuszczalna jest możliwość sytuowania budynków w odległościach mniejszych od granicy działki sąsiedniej niż 3 i 4 m, jednakże ściany tych budynków muszą być bez okien i drzwi. Tymczasem okoliczność istnienia otworów okiennych w budynku obory od momentu jego wybudowania jest okolicznością niesporną. W związku z powyższym, organ rozstrzygnął, że w celu dostosowania ww. budynku do obowiązujących przepisów, niezbędne jest wykonanie robót określonych w sentencji decyzji, wydanej na podstawie art. 51 P.b.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] utrzymał ww. decyzję w mocy. W jej uzasadnieniu wskazał, że organ I instancji wyeliminował braki postępowania opisane w uzasadnieniu wyroku tut. Sądu z dnia 16 sierpnia 2016 r. (II SA/Bk 99/16) oraz przytoczył wynikające z nich stwierdzenia. Organ odwoławczy wskazał, że zgromadzony materiał dowodowy w sposób wyczerpujący i kompleksowy wykazał, że przedmiotowa obora została wybudowana legalnie przed 1956 r., a następnie w latach 1956-1969 poddana rozbudowie. W ocenie organu odwoławczego, obecne usytuowanie okien obory, w odległości mniejszej niż 4 m od granicy z działką sąsiednią, narusza przepisy techniczno-budowlane obowiązujące zarówno w dacie budowy, jak i obecnie, w związku z czym, należało orzec na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 P.b. o nałożeniu na Inwestorów nakazu wykonania określonych robót budowlanych, mających na celu doprowadzenie budynku obory do stanu zgodnego z prawem, tj. zamurowanie okien. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy wskazał, że okoliczność uchylenia przez sąd decyzji organów administracji rodzi konieczność powtórzenia całego postępowania zgodnie z zaleceniami zawartymi w uzasadnieniu wyroku, co miało miejsce w niniejszej sprawie.

Skargę na ww. decyzję wnieśli do tut. Sądu D. i S. P., wskazując, że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa, tj. po uprzednim wydaniu prawomocnych wyroków tut. Sądu, w sytuacji, gdy przeprowadzone przez organy postępowanie dowodowe nie wniosło do sprawy żadnych nowych okoliczności. W ocenie skarżących budynki zostały wybudowane legalnie, na działce o szerokości 45 m, z zachowaniem wszelkich wymaganych odległości, zaś przesłuchani w sprawie świadkowie składali fałszywe zeznania. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując zawartą w decyzji argumentację.

W piśmie procesowym z dnia 29 października 2018 r. Skarżący wskazali, że w związku z uprzednimi wyrokami tut. Sądu nie było potrzeby prowadzenia postępowania od nowa. Wskazali, że przez Sądem Okręgowym w S. toczyło się postępowanie o przywrócenie posiadania (sygn. akt [...]), zaś zapadły wówczas wyrok nie został do tej pory wykonany. Podkreślili, że w 1990 r. ich działka miała 44 m szerokości, natomiast dokumentacja zawarta w ewidencji nie jest aktualna, o czym świadczy fakt, że do chwili obecnej nie są naliczane skarżącym podatki.

W trakcie rozprawy w dniu [...] listopada 2018 r. skarżący wskazali, że w 2000 r. r. państwo M. zaorali przygraniczny pas ziemi i zawłaszczyli grunty skarżących. Złożyli do akt dokumentację poświadczającą przebieg granicy w chwili przejęcia przez skarżących gospodarstwa po poprzednikach prawnych, w tym: kopię umowy o wykonanie dokumentacji projektowej, a także szkic zdegradowanych gruntów rolnych w 1990 r. oraz protokół ich pomiarów. Dokumentacja niniejsza została załączona do akt sprawy sygn. II SA/Bk 368/18.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.

Skarga okazała się niezasadna.

Przedmiotem kontroli tut. Sądu jest decyzja PWINB z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję PINB z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] mocą której, nakazano skarżącym zamurowanie otworów okiennych w ścianie budynku obory oznaczonym nr 6 na załączniku graficznym nr 1 do decyzji, zlokalizowanym na działce nr [...] w odległości mniejszej niż 4 m od granicy z działką nr [...], materiałem ściennym nierozprzestrzeniającym ognia np. cegłą, pustakami gazobetonowymi lub luksferami, w terminie do dnia [...] lipca 2018 r. Obie ww. decyzje zapadły na skutek ponownego przeprowadzenia przez organy nadzoru budowlanego, postępowania dotyczącego stanu prawnego budynków gospodarczych zlokalizowanych na działce nr [...] przy ul. [...] w S., stanowiącej własność skarżących, po uprzednim dwukrotnym sądowym uchyleniu wydanych przez ww. organy decyzji, które dotyczyły zarówno ww. budynku obory, jak i pozostałych budynków gospodarczych zlokalizowanych na przedmiotowej działce (względem których, na skutek obecnie przeprowadzonego postępowania, wydane zostało odrębne rozstrzygnięcie, stanowiące przedmiot zaskarżenia w sprawie II SA/Bk 368/18).

W tym względzie przypomnieć należy, że na mocy wyroku z dnia 2 czerwca 2015 r. (II SA/Bk 70/15) tut. Sąd uchylił decyzję PWINB z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję PINB z dnia [...] listopada 2014 r. ze względu na niedopuszczalność orzekania przez organy, w ustalonym przez nie stanie faktycznym, na podstawie art. 66 P.b. (stanowiącego podstawę prawną zapadłych wówczas rozstrzygnięć). Jakkolwiek w powtórnie przeprowadzonym postępowaniu organy zasadnie odstąpiły od stosowania ww. przepisu, nakładając na skarżących obowiązki wykonania określonych robót budowlanych w celu doprowadzenia przedmiotowych obiektów budowlanych do stanu zgodnego z prawem (na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 P.b.), to jednak dopuściły się wówczas szeregu zaniechań i uchybień procesowych, które – ze względu na ich istotny wpływ na wynik sprawy, doprowadziły do uchylenia wydanej przez PWINB decyzji z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji PINB z dnia [...] października 2015 r. nr [...], na mocy kolejnego wyroku tut. Sądu wydanego dnia 16 sierpnia 2016 r. (II SA/Bk 99/16).

W związku z powyższym oraz ze względu na brzmienie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2018 r., poz. 1302, dalej jako: "p.p.s.a."), które obliguje tut. Sąd do uwzględnienia oceny prawnej i wskazań sformułowanych w obu poprzednio wydanych ww. prawomocnych wyrokach tego Sądu (jak stanowi bowiem art. 153 p.p.s.a.: ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie), rolą Sądu obecnie kontrolującego zaskarżone decyzje, jest zatem weryfikacja, czy organy w pełni zastosowały się do zawartych w nich zaleceń i wskazań, w szczególności zaś do tych sformułowanych w wyroku z dnia 16 sierpnia 2016 r. (II SA/Bk 899/16).

W jego uzasadnieniu, Sąd wskazał, że pomimo uprzedniego nakazania w wyroku z dnia 2 czerwca 2015 r. (II SA/Bk 70/15) ponownego rozpoznania sprawy, organy ani nie poczyniły ustaleń faktycznych w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, ani nie dokonały analizy w zakresie podstawy prawnej swojego orzekania, przyjmując u podłoża wydanych rozstrzygnięć abstrakcyjne domniemanie, że przedmiotowe budynki zostały wybudowane (w nieokreślonej dacie) na podstawie pozwolenia na budowę, które – ze względu na upływ czasu mogło się nie zachować. W wyrażonej wówczas ocenie Sądu, domniemanie to pozostawało w wyraźnej sprzeczności z częścią zgromadzonych wówczas w sprawie dowodów, które także wzajemnie cechowała wewnętrzna niejednoznaczność. Tymczasem organy owej sprzeczności nie dostrzegły, co było z kolei pokłosiem braku dokonania oceny dowodów (co więcej - ich pominięcia), a tym samym i brakiem jakichkolwiek ustaleń faktycznych w zakresie: czasokresu budowy przedmiotowych budynków, formalności prawnych, których wymagała ich budowa w dacie jej wykonania oraz tego czy zostały one dopełnione - które to ustalenia warunkują w istocie dalsze kroki prawne organu, uzależnione od tego czy inwestor popełnił samowolę budowlaną, a jeżeli tak, to w jakim ewentualnym charakterze. Taki stan sprawy uzasadniał, zdaniem Sądu, konieczność uzupełnienia postępowania przez dopuszczenie innych dowodów, w tym pozyskanych z akt sprawy o rozgraniczenie prowadzonej przed Sądem Rejonowym w S. pod sygn. akt [...], zaś w przypadku dalszych niewyjaśnionych okoliczności, rozważenia dopuszczenia dowodu z przesłuchania stron. Sąd podkreślił wówczas, że nakazując doprowadzenie obiektu do stanu zgodności z prawem, organ ma obowiązek wskazania, które przepisy prawa zostały naruszone wykonaniem obiektu budowlanego oraz na jakiej podstawie prawnej nakazuje usunięcie zaistniałej niezgodności z prawem. Tym samym Sąd zobowiązał organy do usunięcia wskazanych uchybień, poprzez kompleksowe i wszechstronne zebranie materiału dowodowego, pozwalającego na poczynienie ustaleń w tym przedmiocie.

Jak wskazuje analiza obecnie wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów obu instancji, zastosowały się one do powyższych wytycznych, dokonując koniecznych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń faktycznych, opartych na wyczerpująco uzupełnionym materiale dowodowym.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że w celu uzupełnienia materiału dowodowego, organ I instancji pozyskał z Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej zdjęcia lotnicze nieruchomości skarżących wykonane w: 1969 r., 1979 r. i 1981 r., zwrócił się do Archiwum Państwowego w S., Archiwum Państwowego w B. oraz Archiwum Zakładowego P. Urzędu Wojewódzkiego z zapytaniem, czy w zasobach archiwalnych tych jednostek znajduje się dokumentacja potwierdzająca uzyskanie przez skarżących lub ich poprzednika prawnego pozwoleń na budowę lub rozbudowę budynków posadowionych na przedmiotowej nieruchomości, uzyskując w odpowiedzi informacje o tym, że: w Archiwum Państwowym w S. nie odnaleziono przedmiotowej dokumentacji w zbiorach obejmujących lata: 1974-1999, w Archiwum Państwowym w B. nie odnaleziono jej w materiałach archiwalnych z lat 1922-2014 oraz w Archiwum Zakładowym w P. Urzędu Wojewódzkiego w B. nie odnaleziono jej w zbiorach z lat 1970-1979. Ponadto organ zgromadził fotokopie akt sprawy o rozgraniczenie prowadzonej przed Sądem Rejonowym w S. ([...]) obejmujące m.in. opinię biegłego sądowego geodety oraz załączone do niej szkice z pomiarów przeprowadzonych na nieruchomości w czerwcu 2004 r., a także uzyskał pismo Wydziału Architektury i Gospodarki Przestrzennej Urzędu Miejskiego w S. z dnia [...] stycznia 2017 r. z którego wynika, że w rejestrach wydanych decyzji o pozwoleniu na budowę prowadzonych od 1979 r. nie ma decyzji udzielającej poprzednikowi prawnemu skarżących pozwolenia na budowę budynków gospodarczych na przedmiotowej nieruchomości oraz, że w zasobach archiwalnych urzędu nie ma dokumentów dotyczących wybudowania tych budynków, jednakże w ww. rejestrze znajduje się wpis dotyczący wydania poprzednikowi prawnemu pozwolenia na budowę budynku gospodarczego na działce nr [...], która obecnie oznaczona jest nr [...]. Organ I instancji zamierzał przeprowadzić w dniu [...] lutego 2017 r. również dowód z przesłuchania stron, jednakże skarżący w pismach z dnia [...] stycznia 2017 r. wskazali, w odpowiedzi na zawiadomienie o terminie przeprowadzenia ww. dowodu, że nie mają do dodania nic więcej, aniżeli to co zostało przez nich dotychczas zadeklarowane. Ponadto w dniu [...] stycznia 2018 r. przeprowadzono dodatkowe oględziny przedmiotowej nieruchomości oraz wykonano szkic obrazujący usytuowanie budynków gospodarczych, oznaczając każdy z nich na kopii mapy zasadniczej. Ponadto organ uzyskał pisma Wydziału Architektury i Gospodarki Przestrzennej Urzędu Miejskiego w S. z dnia [...] lutego 2018 r. i z [...] lutego 2018 r. zawierające analizę zgodności zabudowań na przedmiotowej działce z obowiązującymi w latach 1981-2018 r. planami zagospodarowania przestrzennego, potwierdzające zgodność obecnej zabudowy z aktualnie obowiązującym planem miejscowym.

W ocenie Sądu, gromadząc ww. materiał dowodowy, organ I instancji zadośćuczynił zaleceniom sformułowanym w uzasadnieniu wyroku tut. Sądu z dnia 16 sierpnia 2016 r. (II SA/Bk 99/16), dotyczącym w szczególności konieczności jego uzupełnienia. Co więcej organ nie tylko pozyskał dowody zgromadzone w aktach sprawy o rozgraniczenie prowadzonej pod sygn. akt [...] przed Sądem Rejonowym w S., ale również skierował zapytania o dokumentację do instytucji prowadzących archiwa, zwrócił się do organu ewidencyjnego o wydanie zdjęć lotniczych nieruchomości, a także o weryfikację do organu prowadzącego rejestr wydawanych pozwoleń na budowę oraz przeprowadził dodatkowe oględziny na nieruchomości. Następnie zarówno ww. materiał dowodowy, jak i ten, którym dysponował organ na wcześniejszym etapie postępowania, został poddany szczegółowej analizie, która doprowadziła do słusznego wniosku, że poza budynkiem obory, pozostałe objęte postępowaniem budynki gospodarcze, usytuowane na działce skarżących, zostały wybudowane po 1981 r., na co wskazują przede wszystkim pozyskane zdjęcia lotnicze, na których oprócz obory, (a także stodoły i budynku mieszkalnego, których postępowanie nie dotyczy) nie widnieje żaden z pozostałych budynków gospodarczych. Szczegółowe ustalenia dotyczące tych budynków zostały zawarte w odrębnej decyzji, która wraz z decyzją organu II instancji, stanowiła przedmiot kontroli sądowej w sprawie II SA/Bk 368/18.

Decyzje zaskarżone w niniejszym postępowaniu dotyczą zatem jedynie budynku obory, co do której organ poczynił prawidłowe ustalenia, że istniał on nie tylko już w 1969 r. (na co wskazuje najwcześniejsze z uzyskanych zdjęcie lotnicze), ale również w 1956 r. Fakt ten wynika ze znajdującej się w aktach postępowania mapy datowanej na 1956 r., na której ów budynek jest widoczny, jednakże cechują go inne parametry aniżeli te - zarówno stwierdzone obecnie, jak i widoczne na zdjęciu lotniczym z 1969 r. oraz inne usytuowanie względem granicy z działką sąsiednią, tj. w odległości 6 m od tej granicy. Z powyższych okoliczności organ wyprowadził zasadny wniosek, że najprawdopodobniej w okresie pomiędzy 1956 r. a 1969 r. budynek stodoły oraz pozostałe, wybudowane już wówczas budynki, były poddane rozbudowie. Ze względu zaś na brak możliwości odnalezienia dokumentacji budowlanej dotyczącej budynku obory, z powodu upływu wielu lat, organ słusznie przyjął domniemanie legalności jego wybudowania, co z kolei pozwoliło na zastosowanie w przedmiotowej sprawie procedury legalizacyjnej art. 51 ust. 1 pkt 2 P.b. (do czego upoważniała organ dyspozycja art. 103 ust. 1 P.b. wprowadzająca zasadę stosowania przepisów P.b. do budynków wybudowanych przed wejściem w życie tej ustawy, tj. przed 1 stycznia 1995 r.). Jak stanowi art. 51 ust. 1 pkt 2 P.b., organ nadzoru budowlanego w drodze decyzji nakłada obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, określając termin ich wykonania.

Jak wynika z prawidłowych ustaleń organu, budynek ten jest obecnie posadowiony w odległości mniejszej niż 4 m od granicy z działką sąsiednią, a jego ściana zwrócona w kierunku działki sąsiedniej, nie posiada właściwości ognioodpornych i znajdują się w niej otwory okienne. Ze względu na fakt, że nie jest możliwe poczynienie precyzyjnego ustalenia od kiedy ww. niezgodność zachodzi, w ocenie Sądu, dokonana przez organ nadzoru budowlanego analiza przepisów techniczno-budowlanych, obowiązujących od roku 1961 r. do chwili obecnej jest wystarczająca dla przyjęcia wniosku o niezgodności tego budynku z przepisami techniczno-budowlanymi.

Słusznie stwierdzono zatem o niespełnianiu przez przedmiotowy budynek § 13 rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki (Dz.U. Nr 17, poz. 62), obowiązującego od 1 stycznia 1981 r. do 1 kwietnia 1995 r., a więc niewątpliwie w chwili budowy przedmiotowych obiektów budowlanych. Wedle § 13 tego rozporządzenia: dopuszcza się sytuowanie bezpośrednio przy granicy działki budynku gospodarczego ze ścianami z materiałów niepalnych i z dachem o pokryciu z materiałów niepalnych lub trudno zapalnych, jeżeli nie utrudni to prawidłowej zabudowy działki sąsiedniej, a ponadto jest zgodne z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Na terenach zabudowy zagrodowej w indywidualnych gospodarstwach rolnych zgodę na usytuowanie budynku bezpośrednio przy granicy wyraża terenowy organ administracji państwowej, właściwy w sprawach pozwoleń na budowę (ust. 1). W wypadkach określonych w ust. 1 ściany budynku gospodarczego, graniczące z działką sąsiednią, nie powinny mieć okien i drzwi, a wody opadowe z dachu od strony granicy działki nie mogą być odprowadzane na teren działki sąsiedniej. Budynki gospodarcze usytuowane bezpośrednio przy granicy działki nie mogą przylegać do budynków mieszkalnych na sąsiedniej działce (ust. 2). Również słusznie organ dostrzegł niezgodność przedmiotowego obiektu z obecnie obowiązującymi przepisami techniczno-budowlanymi, tj. z § 12 ust. 1 i § 272 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. 2015 r., poz. 1422), wedle których budynki mieszkalne jednorodzinne, rekreacji indywidualnej oraz budynki mieszkalne zagrodowe i gospodarcze, ze ścianami i dachami z przekryciami nierozprzestrzeniającymi ognia, powinny być sytuowane w odległości nie mniejszej od granicy sąsiedniej, niezabudowanej działki, niż jest to określone w § 12 tego rozporządzenia (§ 272 ust. 2), a więc: 4 m w przypadku budynku zwróconego ścianą z oknami lub drzwiami w stronę tej granicy oraz 3 m w przypadku budynku zwróconego ścianą bez okien i drzwi w stronę tej granicy (§ 12 ust. 1). Z kolei budynek usytuowany bezpośrednio przy granicy działki powinien mieć od strony sąsiedniej działki ścianę oddzielenia przeciwpożarowego o klasie odporności ogniowej określonej w § 232 ust. 4 i 5 (§ 272 ust. 3).

Co do zasady słuszne było także powołanie przepisów budowlanych obowiązujących w latach 60-tych XX w. – tj. § 9 ust. 1 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 21 lipca 1961 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego (Dz.U. Nr 38, poz. 196), jednakże należy zauważyć, że treść tego przepisu sugeruje celowość sprecyzowania, którym konkretnie wymaganiom konstrukcyjnym lub przepisom przeciwpożarowym obiekt nie odpowiada, ze wskazaniem podstaw prawnych tych wymogów lub przepisów. Uchybienie to jednak, w świetle powyższych ustaleń, nie miało wpływu na zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie.

Wobec powyższego, słusznie orzeczono o konieczności wykonania opisanych w decyzji organu I instancji robót budowlanych, w celu doprowadzenia wskazanego budynku do zgodności z przepisami techniczno-budowlanymi, mając na względzie dyspozycję art. 51 ust. 1 pkt 2 P.b.

Reasumując, dokonując kontroli zapadłych w sprawie decyzji, Sąd doszedł do wniosku o ich zgodności zarówno z prawem, jak i ze wskazaniami oraz oceną prawną, wyrażonymi w uprzednio zapadłych w niniejszej sprawie wyrokach tut. Sądu. Dostrzeżone wówczas nieścisłości dowodowe oraz braki w ustaleniach stanu faktycznego, stanowiące oczywiste uchybienia procesowe, zostały obecnie wyeliminowane. Podkreślić przy tym należy obszerność zgromadzonego materiału dowodowego, którego źródła wykraczały poza te, literalnie wskazane w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 sierpnia 2016 r. (II SA/Bk 99/16). Materiał ten był konieczny oraz wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy, umożliwił przy tym prawidłowe ustalenie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych. W tym względzie zauważyć należy, że w kontekście deklaracji skarżących zawartych w pismach zgromadzonych w aktach sprawy, słusznie zaniechano przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron, który jak się wydaje, nie wniósłby żadnych nowych okoliczności, a więc nie był to dowód konieczny, tym bardziej, że – jak się wydaje – w sprawie nie zaistniały przesłanki opisane w art. 86 k.p.a. Wszelkie istotne okoliczności mające znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, zostały bowiem ustalone przez organy w oparciu o uzupełniony w sposób wyczerpujący materiał dowodowy, który następnie został zbiorczo właściwie oceniony. Wnioski organu są bowiem logiczne, zaś zaprezentowany w uzasadnieniu decyzji proces dedukcyjny jest jasny, precyzyjny i trafny.

W konsekwencji, w ocenie Sądu, zapadłe w sprawie rozstrzygnięcia zawierają wszystkie niezbędne elementy, w tym przytoczenie przepisów prawnych mających zastosowanie w przedmiotowej sprawie oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Przytoczono przy tym najistotniejsze dla rozstrzygnięcia sprawy konkluzje, wynikające z materiału dowodowego oraz dokonano jego oceny zgodnie z zasadami: swobodnej oceny dowodów, prawdy obiektywnej oraz pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej, czego wyrazem są pisemne motywy zapadłych rozstrzygnięć, w pełni oddające rzeczywisty stan rzeczy i zawierające przekonywującą argumentację, a więc odpowiadające warunkom opisanym w art. 107 § 3 k.p.a. Jakkolwiek uzasadnienie decyzji organu II instancji, ze względu na swoją lakoniczność, nie zawiera szczegółowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, to jednak wynika z niego wprost, że organ ten w całości podzielił ocenę dokonaną przez PINB oraz wynikające z niej ustalenia stanu faktycznego, a także zawartą tam wykładnię oraz dokonaną subsumpcję.

Odnosząc się zaś do podniesionych przez skarżących twierdzeń, mających w ich ocenie świadczyć o prawidłowości posadowienia przedmiotowego budynku na ich działce, zauważyć należy, że sprowadzają się one w istocie do zakwestionowania dokonanej przez organy oceny materiału dowodowego oraz poczynionych na jego podstawie ustaleń faktycznych. Stanowią zatem w ocenie Sądu jedynie polemikę, która, jako nie znajdująca oparcia w materiale dowodowym, a przy tym pozbawiona racji przekonywania, nie mogła doprowadzić do zdeprecjonowania ustaleń poczynionych przez organ. Podkreślić przy tym należy, że ani niezadowolenie strony z zapadłego rozstrzygnięcia, ani subiektywne jej przekonanie o wadliwości zaskarżonej decyzji, co więcej nie poparte żadnymi logicznymi argumentami lub dowodami, nie mogą same w sobie stanowić podstawy uwzględnienia skargi. Co więcej, zasada prawdy obiektywnej i obowiązek wyczerpującego zebrania przez organ materiału dowodowego, nie oznaczają nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez organ materiałów dowodowych mających potwierdzić okoliczności korzystne dla strony skarżącej, czy też wydania rozstrzygnięcia zgodnego z jej żądaniem, jeżeli zgromadzony i wystarczający do wydania rozstrzygnięcia materiał dowodowy, przemawia za przyjęciem okoliczności przeciwnych.

Odnosząc się z kolei do wywiedzionych w uzasadnieniu skargi twierdzeń podważających legalność prowadzonego przez organy nadzoru budowlanego postępowania, wyjaśnić należy, że skoro na mocy wyroku tut. Sądu z dnia 16 sierpnia 2016 r. (II SA/Bk 99/16) uchylono uprzednio wydane w sprawie decyzje, zachodziła konieczność ponownego przeprowadzenia całego postępowania, celem uzupełnienia przez organy dostrzeżonych przez Sąd braków oraz wyeliminowania zaistniałych uchybień procesowych. Postępowanie to zostało należycie uzupełnione oraz zakończone, czego wyrazem są decyzje zapadłe na obecnym etapie postępowania i stanowiące przedmiot kontroli sądowej dokonanej w niniejszej sprawie, która wykazała, że odpowiadają one prawu.

Reasumując stwierdzić należy, że Sąd nie doszukał się takich naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, w związku z czym skargę oddalił, zgodnie z art.151 p.p.s.a.