Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 366/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2007-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędziowie Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2007 r. na rozprawie sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 marca 2007 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności aktu nadania własności gospodarstwa rolnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 12 lipca 2006 r. Prokurator Prokuratury Okręgowej wniósł sprzeciw od orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej przy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 8 marca 1962 r. nr [...], domagając się stwierdzenia jego nieważności.

Orzeczeniem z dnia 8 lipca 1947 r. nr [...] Powiatowa Komisja Osadnictwa Rolnego, powołując się na przepisy dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta (Dz. U. nr 49, poz. 279 ze zm.), nadała L. K. działkę położoną w gminie K. o powierzchni około 1 ha obejmującą dom mieszkalny oraz szopę-stajnię. Orzeczeniem z dnia 8 marca 1962 r. nr [...] Powiatowa Komisja Ziemska przy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, powołując się na art. 2, 4 i 5 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. nr 46, poz. 340 ze zm.), orzekła o wydaniu L. K. zam. K., ul. [...] nr [...] aktu nadania jako potwierdzenia własności nabytej z mocy prawa działki Nr [...] i [...] km. 12 o ogólnej powierzchni około 1,35 ha wraz z ½ idealną częścią domu mieszkalnego i chlewu, położonych w K. przy ul. [...] nr [...] oraz odmówiła – na podstawie art. 4 powołanego dekretu potwierdzenia własności pozostałej części zabudowań, jako niepotrzebnej dla prowadzenia gospodarstwa w rozmiarach posiadanych przez L. K. Wojewódzka Komisja Ziemska przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej orzeczeniem z dnia 24 maja 1962 r. nr [...] utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie, uznając, że nie narusza ono prawa.

W sprzeciwie podniesiono zarzut rażącego naruszenia art. 5 ust. 2 i art. 7 dekretu z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. nr 46, poz. 340 ze zm.). W uzasadnieniu wskazano, że na podstawie art. 25 dekretu o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta (Dz. U. nr 49, poz. 279 ze zm.), Powiatowa Komisja Osadnictwa Rolnego nadała L. K. działkę o pow. ok. 1 ha, zabudowaną domem mieszkalnym i szopą-stajnią, położoną w K. Do wykonania tego orzeczenia jednakże nie doszło, chociaż 11 czerwca 1956 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Powiatowy Zarząd Rolnictwa zaświadczył, że z mocy dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, L. K. jest prawnym i faktycznym właścicielem nieruchomości. W 1962 r., po przeprowadzeniu oględzin nieruchomości, wydano orzeczenie z dnia 8 marca 1962 r. (utrzymane w mocy przez orzeczenie z dnia 24 maja 1962 r.). W orzeczeniu tym, powołując się na przepisy art. 2, 4 i 5 dekretu z dnia 6 września 1951 r. stwierdzono, że L. K. samodzielnie udostępnił połowę domu i część szopy-stajni zięciowi A. N., który teraz występuje o nadanie połowy budynków. W sprzeciwie potwierdzono, iż L. K. udostępnił część budynku i stajni-szopy córce H. i jej mężowi A. N., a pomoc w usamodzielnieniu się tej rodziny zaowocowała aspiracjami A. N. do otrzymania własności części nieruchomości i kwestionowanym okrojeniem aktu nadania. A. N. został najemcą połowy zabudowań, co w 1983 r. potwierdziło Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej. Prokurator wskazał, iż w 1962 r. zasadę trwałości decyzji administracyjnej określał art. 12 k.p.a., a na konieczność uzyskania zgody na uchylenie lub zmianę decyzji wskazywał art. 136 k.p.a. (obecnie art. 155). Dekret z dnia

6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych był aktem uzupełniającym wcześniejszy dekret z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta. Orzeczenie z 1962 r. narusza prawo, doszło bowiem do zmiany aktu nadania bez zgody osadnika i wbrew oczywistym regułom dekretu zakazującym pomniejszania dokonanego nadania. W sprawie, został rażąco naruszony art. 5 ust. 2 i art. 7 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych. Organ administracji rolnej bezpodstawnie zinterpretował art. 4 ust. 1 zdanie ostatnie tego dekretu jako podstawę rozciągnięcia możliwości pomniejszenia o zbędną część posiadania gospodarstwa rolnego na gospodarstwa nadane w trybie dekretu z 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta.

Decyzją z dnia 12 lutego 2007 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 157 § 1 i 3 oraz art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 5 ust. 2 i art. 7 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 24 maja 1962 r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Powiatowej Komisji Ziemskiej przy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 8 marca 1962 r. nr [...]. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 2 dekretu z dnia 6 września 1951 osoby, które posiadają gospodarstwa rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjącymi z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie tego dekretu nie nabyły ich własności, stały się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. W myśl art. 4 dekretu Prawo własności nie rozciągało się jednak na część gospodarstwa rolnego przekraczającą 15 ha użytków, a gdy chodzi o gospodarstwo hodowlane 20 ha użytków oraz te zabudowania, urządzenia gospodarcze, które nie były potrzebne do prowadzenia gospodarstwa rolnego w tych rozmiarach Organ wskazał, iż na mocy orzeczenia z dnia 8 marca 1962 r. L. K. stał się właścicielem działek nr [...] i [...] o pow. 1,35 ha oraz współwłaścicielem w ½ części budynku mieszkalnego i chlewu. W przypadku L. K. nie nastąpiło przeniesienie własności gospodarstwa w trybie dekretu z dnia 6 września 1946 r. bowiem nie zostało wydane w stosunku do niego orzeczenie o wykonaniu aktu nadania przewidziane w art. 31 tego dekretu. Dopiero decyzja z dnia 24 maja 1962 r. była aktem potwierdzającym własność określonej w niej nieruchomości. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie można zatem zastosować przepisu art. 5 ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1951 r., gdyż akt nadania nie został wydany przed dniem wejścia w życie tegoż dekretu, to jest dniem 7 września 1951 r. Nie doszło także do rażącego naruszenia przepisu art. 7 dekretu z dnia 6 września 1951 r., nie doszło bowiem do zmiany granic gospodarstwa rolnego po wydaniu aktu nadania orzeczeniem z dnia

8 marca 1962 r., albowiem to właśnie orzeczenie było aktem nadania określonej w nim nieruchomości na rzecz L. K. W tej sytuacji brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji w trybie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prokurator zarzucił, iż domagając się stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu, nie wskazywał, że skutkiem orzeczenia Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego z 8 lipca 1947 r. nr [...] było uzyskanie własności nadanego gospodarstwa rolnego. Celem dekretu z dnia 6 września 1951 r. było bowiem uwłaszczenie osadników nadanymi gospodarstwami rolnymi w takich sytuacjach, w których nie doszło do przejścia własności gospodarstwa rolnego przez wydanie orzeczenia przewidzianego w art. 31 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta. Nadto wskazał on, iż przytoczone w sprzeciwie przepisy dekretu z dnia 6 września 1951 r. w powiązaniu z regulacją kodeksową zabraniają pomniejszania gospodarstwa rolnego wyznaczonemu nabywcy i mimo obowiązywania konstytucyjnej zasady ochrony indywidualnych gospodarstw rolnych. Kwestionowane rozstrzygnięcie rażąco złamało to prawo.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia 29 marca 2007 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, powołując się na art. 127 § 3 i 4 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 i art. 157 § 1 i 2, art. 158 § 1 i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazano, iż jedną z zasad postępowania administracyjnego jest zasada trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych (art. 16 k.p.a.), co oznacza, że decyzja ostateczna może być wzruszona jedynie w przypadkach przewidzianych w k.p.a. We wniosku domagano się stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., który stanowi, iż organ administracyjny stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Organ wskazał, iż zarówno decyzja Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, jak i decyzja Powiatowej Komisji Ziemskiej przy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej zawierają podstawę prawną - przepisy art. 2, 4 i 5 dekretu z dnia

6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych. W ocenie organu brak jest również podstaw do przyjęcia, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Organ wskazał, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. można mówić, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym tylko w przypadku, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu, a rozstrzygnięciem objętym decyzją, przy czym nie każde naruszenie przepisów proceduralnych jak i prawa materialnego dają podstawę do wzruszenia bytu prawnego decyzji administracyjnych. Podstawę taką dają tylko kwalifikowane przypadki naruszeń prawa. Organ stwierdził, iż w niniejszej sprawie przeniesienie własności nastąpiło na podstawie dekretu z dnia

6 września 1951 r., nie zaś na podstawie dekretu z dnia 6 września 1946 r. W sprawie nie ma zatem zastosowania przepis art. 5 ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1951 r., a tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Prokurator podniósł zarzut rażącego naruszenia art. 104 k.p.a. i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 5 ust. 2 i art. 7 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, polegające na uznaniu decyzji rażąco naruszającej prawo za ważną i wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji.

W uzasadnieniu przytoczono okoliczności i argumentację zawartą w sprzeciwie oraz wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prokurator wskazał, że w sprawie doszło do naruszenia art. 5 ust. 2 i art. 7 dekretu z dnia 6 września 1951 r., bowiem ówczesny organ administracji rolnej bezpodstawnie zinterpretował art. 4 ust. 1 zdanie ostatnie tego dekretu jako podstawę pomniejszenia o zbędną część gospodarstwa rolnego, na gospodarstwa nadane w trybie dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta. Skarżący podkreślił, iż celem dekretu z dnia 6 września 1951 r. było uwłaszczenie osadników nadanymi gospodarstwami rolnymi właśnie w takich sytuacjach, w których nie doszło do wykonania aktu nadania poprzez wydanie orzeczenia przewidzianego w art. 31 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta. Przepisy dekretu z dnia 6 września 1951r. w powiązaniu z regulacją kodeksową zabraniają pomniejszania gospodarstwa rolnego wyznaczonemu nabywcy. Skarżący podał, iż L. K. stał się właścicielem gospodarstwa rolnego nadanego w 1947 r. w dniu 7 września 1951 r., a obowiązkiem Powiatowej Komisji Ziemskiej było zrealizowanie tego prawa w trybie art. 6 dekretu z dnia 6 września 1951 r. Łamiąc konstytucyjną zasadę ochrony indywidualnych gospodarstw rolnych badanymi decyzjami, wbrew art. 7 tego dekretu zmniejszono nadane L. K. gospodarstwo rolne i takie naruszenie prawa należy uznać za rażące.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Złożony wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji był oparty na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., stanowiącym, iż organ administracyjny stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Rozstrzygniecie sprawy sprowadzało się do oceny, czy przy wydaniu decyzji doszło do naruszenia prawa o charakterze rażącym - art. 5 ust. 2 i art. 7 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. nr 46, poz. 340 ze zm.).

Art. 5 ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, zwanego dalej dekretem z 1951 r., stanowi, iż akty nadania wydane na podstawie dotychczasowych przepisów są poświadczeniem własności, o którym mowa w ust. 1. Art. 7 dekretu z 1951 r. stwierdza, iż władza nie może zmienić granic gospodarstwa rolnego po wydaniu aktu nadania, przed wydaniem tego orzeczenia granice gospodarstwa mogą być zmienione w związku z regulacją i jedynie w przypadku, gdy jest to potrzebne dla racjonalnego rozmieszczenia gospodarstw (ust. 1), a przy zmianie granic gospodarstw rolnych władza nie może bez zgody zainteresowanego zmniejszyć obszaru gospodarstwa rolnego, jeżeli mieści się w granicach norm określonych w art. 4 (ust. 2). Skarżący zarzucał, iż granice gospodarstwa rolnego, w tym budynku, zostały określone w akcie nadania wydanym na podstawie dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta (Dz. U. nr 49, poz. 279 ze zm.), zwanego dalej dekretem z 1946 r., wobec czego zmniejszenie granic tego gospodarstwa przez przyznanie jedynie połowy budynku mieszkalnego stanowiło rażące naruszenie cytowanych przepisów. Wykładnia treści art. 5 ust. 2 i art. 7 dekretu z 1951 r. wymaga analizy celu i charakteru wprowadzonej dekretem instytucji nabycia prawa własności. Analiza ta winna umożliwić ocenę, czy nabycie w trybie dekretu własności gospodarstwa i zabudowań stanowiących jego przynależność następowało każdorazowo automatycznie w zakresie wynikającym z aktu nadania wydanego na podstawie art. 25 ust. 1 dekretu z 1946 r., czy też mogło nastąpić w zakresie innym niż wskazany w tym akcie, bądź nie nastąpić w ogóle mimo istnienia aktu nadania.

Dekret z 1951 r., zgodnie z art. 1 dotyczył gospodarstw rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych, a jego celem było uregulowanie własności chłopskiej na tym obszarze. Nadanie gospodarstw rolnych w trybie osadnictwa rolniczego odbywało się na podstawie dekretu z 1946 r. Dekret ten przewidywał w Rozdziale V art. 25 - 31 tryb nabycia gospodarstwa rolnego przez osadnika, zgodnie z którym w drodze orzeczenia zwanego aktem nadania następowało wyznaczenie nabywcy gospodarstwa. Prawa wynikające z tego aktu miały charakter osobisty, były niezbywalne i nie podlegały dziedziczeniu. (art. 27) Przeniesienie na nabywcę własności nadanego gospodarstwa zgodnie z art. 31 ust. 1 dekretu z 1946 r. następowało w drodze orzeczenia zwanego orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania.

Art. 2 ust.1 dekretu z 1951 r. stanowi, iż osoby, które posiadają gospodarstwa rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie niniejszego dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. Z treści tego przepisu w związku z art. 1 dekretu wynika, iż własność gospodarstwa rolnego nabywali na jego podstawie osadnicy posiadający gospodarstwa rolne nadane w trybie dekretu z 1946 r., którzy nie nabyli ich własności (w związku z faktem, iż odnośnie tych gospodarstw nie wydano orzeczeń o wykonaniu aktu nadania przewidzianych w art. 31 ust. 1 dekretu z 1946 r.). Przesłanką nabycia własności gospodarstwa na podstawie dekretu z 1951 r. było zatem

- wydanie odnośnie gospodarstwa rolnego aktu nadania na podstawie art. 25 ust. 1 dekretu z 1946 r.

- jako przesłanka negatywna – nie wydanie w trybie art. 31 ust. 1 dekretu z 1946 r. aktu o wykonani u aktu nadania przenoszącego własność gospodarstwa oraz

- posiadanie gospodarstwa rolnego i prowadzenie go osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z osobą posiadającą gospodarstwo we wspólności gospodarczej

Dla stwierdzenia faktu nabycia własności gospodarstwa rolnego w trybie dekretu z 1951 r. znaczenie miała zatem ocena wystąpienia przesłanki posiadania gospodarstwa rolnego i prowadzenia go osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z osobą posiadającą gospodarstwo we wspólności gospodarczej. Osoba, która uzyskała akt nadania w trybie dekretu z 1946 r., a która nie posiadała i nie prowadziła gospodarstwa rolnego w dacie wejścia w życie dekretu z 1951 r. nie nabywała bowiem w ogóle własności tego gospodarstwa. Jeżeli osoba taka posiadała uprzednio nadane gospodarstwo jedynie w części (bowiem część tego gospodarstwa posiadała i prowadziła inna osoba), nabywała ona gospodarstwo rolne jedynie w takim zakresie, w jakim je posiadała. W wyroku z dnia 14 grudnia 1998 r. sygn. akt II SA 1509/98 Lex Nr 41812 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż przepisy art. 1 i 2 dekretu z 1951 r. wyraźnie precyzowały, że dotyczy on gospodarstw rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych i odnoszą się do osób, które posiadają gospodarstwa rolne prowadzą je osobiście i przez członków rodziny żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie dekretu nie nabyły ich własności, a osadnik w dniu wejścia w życie dekretu, nie mógł nabyć całości zabudowań mieszkalno – gospodarczych jeżeli ich faktycznie nie otrzymał i nie posiadał. Także w wyroku z dnia 5 lutego 1998 r. sygn. akt II SA 1534/97 (Lex Nr 41790) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że osoba, która w dacie wejścia w życie dekretu nie posiadała danej nieruchomości nie stała się jej właścicielem.

Art. 2 ust. 2 dekretu z 1951 r. przewiduje, iż wraz z gospodarstwem rolnym przechodzą na własność posiadaczy gospodarstw

a) inwentarz żywy

b) zabudowania i inwentarz martwy, stanowiące przynależność gospodarstwa i potrzebne do jego prowadzenia

Z przepisu tego wynika, iż osoba spełniająca przesłanki z art. 2 ust. 1 dekretu nabywała zabudowania stanowiące przynależność gospodarstwa o ile były potrzebne do jego prowadzenia.

Art. 4 ust. 1 dekretu z 1951 r. przewidywał ograniczenie nabycia prawa własności gospodarstwa, związane z przekroczeniem normy obszarowej 15 ha użytków, bądź 20 ha użytków w przypadku gospodarstwa hodowlanego i stanowił, iż prawo własności nie rozciąga się na część gospodarstwa przekraczającą te normy oraz na te zabudowania, urządzenia gospodarcze i inne przedmioty inwentarza martwego, które nie są potrzebne do prowadzenia gospodarstwa rolnego w tych rozmiarach.

Porównując treść art. 2 ust. 2 pkt b i art. 4 dekretu z 1951 r. zaznaczyć należy, iż art. 2 ust. 2 pkt b określa pozytywnie zakres nabycia własności zabudowań przez użycie sformułowania, iż wraz z gospodarstwem przechodzą na własność zabudowania potrzebne do jego prowadzenia. Z przepisu tego wynika a contrario, że zabudowania nie spełniające tego warunku (nie potrzebne do prowadzenia gospodarstwa) nie przechodzą na własność osadnika. Treść art. 4 dekretu z 1951 r. skonstruowana została natomiast odmiennie bowiem określa negatywnie, które zabudowania nie przechodzą na własność nabywcy gospodarstwa i dotyczy ona gospodarstw przekraczających wskazane w nim normy obszarowe. Oba cytowane przepisy zawierają jednak normy przewidujące ograniczenie zakresu nabywanych przez osadnika zabudowań, urządzeń i inwentarza martwego posiadanych w ramach gospodarstwa będącego przedmiotem nadania na podstawie dekretu z 1946 r.

Analiza treści dekretu wskazuje, iż nabycie w trybie dekretu własności gospodarstwa i związanych z nim zabudowań mogło nastąpić w zakresie innym niż wynikający z aktu nadania, wydanego na podstawie art. 25 ust. 1 dekretu z 1946 r. Ustaleniu i ocenie, w związku z treścią art. 2 ust. 1 i 2 podlegały bowiem okoliczności dotyczące posiadania tego gospodarstwa i potrzeby posiadania zabudowań do jego prowadzenia. Natomiast z art. 4 dekretu z 1951 r. wynikało, że przejście własności może dotyczyć tylko tej części gospodarstwa, która nie narusza wskazanych w nim norm obszarowych, a ponadto norma zawarta w tym przepisie obligowała organ do oceny czy zabudowania, urządzenia gospodarcze i inne przedmioty inwentarza martwego są potrzebne do prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozmiarach w nim wskazanych, bowiem tylko w takim przypadku ich własność przechodziła w trybie dekretu na osadnika. Nabycie w trybie dekretu własności gospodarstwa i zabudowań stanowiących jego przynależność nie następowało zatem automatycznie, bez oceny przesłanek i zakresu nabycia prawa własności, i nie w każdym przypadku odpowiadało zakresowi wynikającemu z aktu nadania wydanego na podstawie art. 25 ust. 1 dekretu z 1946 r. Prawo własności, mimo istnienia aktu nadania mogło nie przejść na nabywcę, lub przejść na nabywcę w mniejszym zakresie, niż wynikający z aktu nadania.

Art. 5 dekretu z 1951 r. stanowił w ust. 1, iż w celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności organ wydaje z urzędu akty nadania, które zawierają określenie osób uprawnionych oraz powierzchni gruntów i innych składników gospodarstwa rolnego. Skoro z art. 2 ust.1 wynika, że nabycie własności gospodarstwa objętego aktem nadania następuje jedynie w razie spełnienia pewnych przesłanek, których nieistnienie wyklucza takie nabycie (co do całości lub części tego gospodarstwa), to oczywistym jest, iż wydanie aktu nadania na podstawie art. 5 ust. 1 mogło nastąpić jedynie w takim zakresie w jakim nastąpiło nabycie gospodarstwa, zabudowań i inwentarza. Interpretacja treści ust. 2 tego przepisu, stanowiącego, iż akty nadania wydane na podstawie dotychczasowych przepisów są poświadczeniem własności, o którym mowa w ust.1, musi być dokonywana z uwzględnieniem normy art. 2 i art. 5 ust. 1 dekretu oraz celu art. 5 ust. 2. Akty nadania wydane na podstawie dotychczasowych przepisów nie mogły bowiem stanowić poświadczenia własności, w zakresie w jakim własności nie przeszła na osadnika, t.j. w zakresie szerszym niż akty wydawane na podstawie art. 5 ust.1. Interpretacja art. 5 ust. 2 ograniczająca się wyłącznie do jego językowego brzmienia, proponowana przez skarżącego, prowadziłaby do sprzecznego z celem tego przepisu stwierdzenia, iż akty nadania wydane na podstawie dotychczasowych przepisów są poświadczeniem własności, mimo, iż osadnik nie nabył własności gospodarstwa w ogóle, lub nabył je, w związku z zakresem jego posiadania w dacie wejścia w życie dekretu, w mniejszym rozmiarze niż przewidziany w akcie nadania. W ocenie Sądu, prawidłowa wykładnia art. 5 ust. 2 dekretu prowadzi do wnioski, że dotychczasowe akty nadania mogłyby stanowić poświadczenie własności jedynie w takim zakresie w jakim własność gospodarstwa i zabudowań przeszła w trybie dekretu z 1951 r. na nabywcę. W sytuacji gdy zakres ten różnił się od zakresu wskazanego w akcie nadania uzasadnione było wydanie nowego aktu nadania, stanowiącego poświadczenie własności, a jego treść musiała różnić się od treści pierwotnego aktu nadania.

Wbrew stanowisku skarżącego, z treści dekretu z 1951 r. wynika zatem, że osadnik mógł nabyć własność gospodarstwa rolnego i zabudowań w rozmiarze mniejszym niż to wynikało z aktu nadania wydanego na podstawie dekretu z 1946 r., a zakres tego nabycia podlegał ocenie organu. Z okoliczności sprawy wynika, że w dacie wejścia w życie dekretu z 1951 r. L. K. nie był w posiadaniu całości domu, bowiem połowę domu zajmowała rodzina A. N. A. N. i jego rodzina, jak wynika z okoliczności sprawy, nie byli członkami rodziny żyjącymi we wspólności gospodarczej z L. K., i złożyły wniosek o nadanie im własności posiadanej połowy domu. Nadto z ustaleń organu dokonanych po przeprowadzeniu wizji lokalnej wynikało, iż przedmiotowy budynek mieszkalny jest typowym domem dwurodzinnym (posiada cztery kuchnie i dwa przedpokoje oraz sześć pokoi) i jako taki nie był potrzebny w całości dla potrzeb gospodarstwa prowadzonego przez L. K. (dowód Protokół k 17, Orzeczenie k. 18 akt administracyjnych) W tej sytuacji organ wydający akt nadania mógł dokonać oceny istnienia przesłanek art. 2 ust. 1 i 2 dekretu z 1951 r. i uznać, iż własność połowy domu nie przeszła w trybie dekretu na J. K. posiadającego akt nadania, z uwagi na brak przesłanki jego posiadania oraz fakt, iż nie był odpowiadał on potrzebom osadnika i jego rodziny.

Zdaniem Sądu, zgodzić się należy ze stanowiskiem, iż art. 4 dekretu z 1951 r. nie powinien być wskazany jako podstawa rozstrzygnięcia w orzeczeniu z dnia

8 marca 1962 r. W orzeczeniu tym jako podstawę odmowy potwierdzenia nabycia własności całości zabudowań wskazano art. 4 dekretu z 1951 r., z uzasadnieniem, iż nie są one niepotrzebne do prowadzenia gospodarstwa w rozmiarach posiadanych przez L. K. Oceny takiej organ nie mógł dokonać na podstawie tego przepisu, bowiem, zdaniem Sądu, z brzmienia art. 4 wynika, iż znajdował on zastosowanie jedynie do gospodarstw przekraczających normy obszarowe 15 i 20 ha, a więc nie dotyczył gospodarstwa L. K. Zaznaczyć przy tym należy, iż odmienna interpretacja treści art. 4 dekretu z 1951 r. została przyjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 września 1998 r. sygn. akt II S.A. 825/98 (Lex Nr 41810), w którym przyjęto, iż nabycie własności w trybie dekretu nie mogło dotyczyć drugiego zbędnego dla potrzeb osadnika budynku mieszkalnego. W wyroku tym, odnośnie gospodarstwa o wielkości 0, 16 ha, wskazano, iż zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt b dekretu z 1951 r., wraz z gospodarstwem rolnym przechodzą na własność posiadaczy gospodarstw zabudowania i inwentarz martwy, stanowiące przynależność gospodarstwa i potrzebne do jego prowadzenia, a zgodnie z art. 4 tego dekretu prawo własności nie rozciągało się na budynek niepotrzebny do prowadzenia gospodarstwa rolnego w takim rozmiarze. Błędne wskazanie przez organ art. 4 dekretu jako jednej z podstawy rozstrzygnięcia, nie uzasadnia jednak stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia, to naruszenie prawa nie stanowi bowiem naruszenia prawa o charakterze rażącym. Podkreślić należy, iż w orzeczeniu z dnia 8 marca 1962 r. jako jego podstawę wskazano również prawidłowo art. 2 dekretu, którego ust. 1 i 2 stanowił materialną podstawę ograniczenia zakresu nabytych zabudowań, a podstawa ta, z wyłączeniem art. 4, została powołana w orzeczeniu z dnia 24 maja 1962 r. utrzymującym w mocy orzeczenie z dnia 8 marca 1962 r.

Także podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia art. 7 dekretu z 1951 r. nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis ten stanowi, iż władza nie może zmienić granic gospodarstwa rolnego po wydaniu aktu nadania, a przed wydaniem tego orzeczenia granice gospodarstwa mogą być zmienione w związku z regulacją i jedynie w przypadku, gdy jest to potrzebne dla racjonalnego rozmieszczenia gospodarstw

(ust. 1); przy zmianie granic gospodarstw rolnych władza nie może bez zgody zainteresowanego zmniejszyć obszaru gospodarstwa rolnego, jeżeli mieści się w granicach norm określonych w art. 4 (ust. 2). Interpretacja tego przepisu wymaga uwzględnienia poczynionych wyżej uwag odnośnie zakresu nabycia nadanego gospodarstwa na podstawie dekretu z 1951 r. i możliwości zaistnienia rozbieżności między treścią aktu nadania wydanego na podstawie art. 25 ust. 1 dekretu z 1946 r., a zakresem nabycia własności na podstawie dekretu z 1951 r. Określenie w akcie nadania stanowiącym poświadczenie własności granic nabytego gospodarstwa mogło nastąpić jedynie w takim zakresie w jakim własność przeszła na nabywcę. Określenie granic tego gospodarstwa stosownie do zakresu jego nabycia nie stanowiło zmiany jego granic. Celem art. 7 dekretu nie było, zdaniem Sądu, wykluczenie oceny zaistnienia przesłanek nabycia gospodarstwa przez osadnika i zakresu tego nabycia, lecz wykluczenie możliwości arbitralnego zmniejszenia przez organ administracji gospodarstwa już nabytego przez osadnika. Przeciwna interpretacja prowadziłaby do sytuacji, w której organ nie mógłby ustalić wielkości gospodarstwa rolnego zgodnie z zakresem nabycia prawa własności tego gospodarstwa, wynikającym z dekretu, lecz musiałby ograniczyć się do wydanego pod rządami dekretu z 1946 r. aktu nadania, mimo braku przesłanek do nabycia całości gospodarstwa określonych w art. 2 ust. 1 i 2 dekretu. Interpretacja taka jako sprzeczna z celem dekretu jest niedopuszczalna.

W ocenie Sądu, brak jest w świetle okoliczności sprawy podstaw do uznania, że organ wydając orzeczenie z 8 marca 1962 r. naruszył prawo, i to w sposób rażący. Przepisy art. 5 ust. 2 i art. 7 dekretu z 1951 r. nie mogą być bowiem interpretowane jako wykluczające możliwości ustalenia zakresu nabycia przez osadnika gospodarstwa rolnego w trybie tego dekretu. Przyczyny ograniczenia nabycia budynku do połowy domu nie były arbitralne i dowolne lecz wiązały się z konkretnymi okolicznościami dotyczącymi braku posiadania i wielkości zabudowań zbędnych dla jednej rodziny. Okoliczności te stanowiły przesłanki nabycia prawa własności, podlegały one ustaleniu i ocenie przez organ wydający orzeczenie. Organ ten działał więc w granicach prawa, dokonana przez niego ocena mieści się w granicach normy art. 2 dekretu z 1951 r. i nie narusz art. 5 ust. 2 i 7 dekretu. W niniejszej sprawie brak było zatem podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Zgodzić się należy ze skarżącym, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie przeprowadziło w zaskarżonej decyzji szczegółowej analizy podniesionych przez niego zarzutów, niemniej zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę jako bezzasadną.