Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 884/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 6 pkt 7, ust. 9, 9a i 9b
journal: Dz.U. 2004 nr 121 poz 1267
law: Ustawa z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych - tekst jedn.
article: par. 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 209 poz 2027
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003 r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych
article: art. 18, art. 19 i art. 22 par. 1-3
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędziowie NSA Krystyna Nowak (sprawozdawca), WSA del. Sławomir Presnarowicz, Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. K. P. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 stycznia 2007 r. sygn. akt I SA/Po 984/06 w sprawie ze skargi P. K. P. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 3 lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w P. na rzecz P. K. P. S.A. z siedzibą w W. kwotę 380 (trzysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 11 stycznia 2007 r. sygn. akt I SA/Po 984/06, wydanym na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę P. S.A. w Warszawie na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z 3 lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Z uzasadnienia wyroku wynikało, że Naczelnik Urzędu Skarbowego P., prowadząc postępowanie egzekucyjne przeciwko P. S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w P. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Burmistrza C., obejmujących podatek od nieruchomości za miesiące od stycznia do kwietnia 2005 r., dokonał zajęcia wierzytelności.

Zarząd P. S.A. w W. wniósł zarzut prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny.

Naczelnik Urzędu Skarbowego P. zwrócił się do wierzyciela o wypowiedź odnośnie wniesionego zarzutu.

Postanowieniem z 23 listopada 2005 r. Burmistrz C. uznał zarzut za niezasadny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. postanowieniem z 9 marca 2006 r. utrzymało w mocy w/w rozstrzygnięcie.

Po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela organ egzekucyjny wydał w dniu 20 maja 2006 r. postanowienie o nr [...] w sprawie oddalenia zarzutu wniesionego przez zobowiązanego.

W zażaleniu z 1 czerwca 2006 r. Zarząd P. S.A. w W. wniósł o uchylenie postanowienia z 20 maja 2006 r. i orzeczenie, że właściwym organem egzekucyjnym w sprawie jest naczelnik urzędu skarbowego wymieniony w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 23 listopada 2003 r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych, a tytuł wykonawczy wydany w sprawie zawiera wady wymienione w art. 33 pkt 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Według Spółki właściwym organem egzekucyjnym w sprawie był naczelnik urzędu skarbowego właściwy według siedziby/miejsca położenia majątku P. S.A. Od 1 stycznia 2004 r. w związku z nowelizacją ustawy o urzędach i izbach skarbowych wprowadzone zostały zmiany we właściwości miejscowej naczelników urzędów skarbowych. Właściwość ta w stosunku do podmiotów spełniających kryteria określone w art. 5 ust. 9b ww. ustawy została podana w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Skoro więc P. S.A. spełniało warunki przewidziane w znowelizowanym przepisie ustawowym, to właściwym dla tego podmiotu powinien być naczelnik urzędu skarbowego wskazany w powołanym załączniku.

Postanowieniem z 3 lipca 2006 r. Dyrektor Izby Skarbowej w P. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, podzielił stanowisko zawarte w postanowieniu organu egzekucyjnego i Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. – wierzyciela, że właściwym organem egzekucyjnym do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie był Naczelnik Urzędu Skarbowego P.

Zgodnie z art. 22 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego. Wierzyciel, wystawiając tytuł wykonawczy, zobowiązany jest do wskazania w nim nazwy i adresu zobowiązanego oraz rodzaju dochodzonej należności, które to dane pozwalają określić właściwość rzeczową i miejscową organu egzekucyjnego.

W przedmiotowej sprawie wierzyciel – Burmistrz C. wskazał w tytułach wykonawczych jako zobowiązanego P. Spółka Akcyjna Oddział Gospodarowania Nieruchomościami z siedzibą w P. przy ul. N. [...].

W tej sytuacji organem egzekucyjnym właściwym dla zobowiązanego, którego siedzibę wierzyciel wskazał, był Naczelnik Urzędu Skarbowego P.

W kwestii natomiast właściwości organu egzekucyjnego ustalonej na podstawie art. 5 ust. 9a, 9b, 9c ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych, Dyrektor Izby Skarbowej w P. zauważył, iż zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003 r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych (Dz. U. Nr 209, poz. 2027) naczelnicy tzw. dużych urzędów skarbowych wskazani w załączniku nr 2 rozporządzenia są uprawnieni do wszczęcia i prowadzenia egzekucji tylko tych należności pieniężnych, do których poboru są właściwi. Tak więc tzw. duże urzędy skarbowe jako organy egzekucyjne mogą prowadzić postępowania egzekucyjne na rzecz tzw. obcych wierzycieli wyłącznie w przypadku wystąpienia zbiegu egzekucji.

W skardze z 7 sierpnia 2006 r. Zarząd P. S.A. wniósł o uchylenie postanowień Dyrektora Izby Skarbowej i Naczelnika Urzędu Skarbowego P. Zarzucił naruszenie art. 33 pkt 9 w związku z art. 19 § 1 i art. 22 § 2 i 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, art. 5 ust. 6, ust. 9a, ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych oraz § 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych.

Zdaniem Spółki właściwym organem egzekucyjnym w sprawie był naczelnik urzędu skarbowego właściwy według siedziby/miejsca położenia majątku. Fakt umiejscowienia siedziby/majątku zobowiązanego w obszarze właściwości miejscowej danego naczelnika wynika z wydanego na podstawie delegacji zawartej w ustawie o urzędach i izbach skarbowych rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003 r.

Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził, że skarga nie była zasadna.

Kwestią sporną między stroną skarżącą a organem, która pojawiła się w związku z wniesieniem przez zobowiązaną Spółkę zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, była właściwość miejscowa organu egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne może być prowadzone tylko przez jeden organ egzekucyjny. Art. 19 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954) stanowi, że naczelnik urzędu skarbowego jest organem egzekucyjnym. Ustawa uregulowała również kwestię właściwości rzeczowej i miejscowej. Właściwość organu egzekucyjnego określał wyłącznie jej art. 22. Zgodnie z § 2 tego art. właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się, co do zasady, według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego. W związku z czym wierzyciel, znając miejsce zamieszkania, czy siedzibę zobowiązanego w sposób prosty jest w stanie ustalić właściwy organ egzekucyjny. Kiedy właściwym rzeczowo jest naczelnik urzędu skarbowego, terytorialny zasięg działania naczelników urzędu skarbowego określa rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003 r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych (Dz. U. Nr 209, poz. 2027). Żadne inne kryteria oprócz wskazanych w powołanym art. 22 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie mogą wpływać na określenie właściwości miejscowej organu egzekucyjnego.

Ustawa z dnia 27 czerwca 2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych (Dz. U. Nr 137, poz. 1302) wprowadziła zmiany w ustawie z dnia 21 czerwca 1966 r. o urzędach i izbach skarbowych. Z treści art. 5 ust. 9 tej ostatniej ustawy wynikało, że właściwość miejscową naczelników urzędów skarbowych określa się według terytorialnego zasięgu działania odpowiednio urzędu skarbowego i izby skarbowej, z uwzględnieniem ust. 9a. Przepis art. 5 ust. 9a stanowi, że terytorialny zasięg działania określonego urzędu skarbowego wyłącznie w zakresie niektórych kategorii podatników (tzw. "dużych podatników" wymienionych w art. 5 ust. 9b tejże ustawy) – może obejmować terytorialny zasięg działania innych urzędów skarbowych. W rozporządzeniu wykonawczym z dnia 19 listopada 2003 r. w załączniku nr 2 ustalono siedziby i terytorialny zasięg działania naczelników urzędów skarbowych wyłącznie w zakresie podatników określonych w art. 5 ust. 9b ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych.

Należy zauważyć, że wskazane przepisy kładą nacisk na pojęcia "podatnik" – "terytorialny zasięg działania (...) wyłącznie w zakresie niektórych kategorii podatników". Postępowanie egzekucyjne nie zna pojęcia podatnik. Postępowanie egzekucyjne ma na celu przymuszenie zobowiązanego do wykonania ciążących na nich obowiązków, zatem postępowanie to prowadzi się wobec zobowiązanego na rzecz wierzyciela uprawnionego do żądania wykonania obowiązku. W tym postępowaniu podmiotami są "zobowiązany" i "wierzyciel". Dlatego też w opinii Sądu ta odrębna właściwość terytorialna naczelników urzędów skarbowych, obejmująca podmioty wymienione w art. 5 ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych, dotyczy kompetencji do prowadzenia spraw podatkowych jak również egzekucji, ale wyłącznie w zakresie należności, co do których te urzędy są właściwe. W takim przypadku właściwy naczelnik urzędu skarbowego jest zarówno organem egzekucyjnym jak i organem podatkowym (wierzycielem) wobec zobowiązanego. Zatem, zdaniem Sądu, naczelnicy urzędów skarbowych wymienieni w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów z 19 listopada 2003 r. nie byli właściwi (co do zasady) do prowadzenia egzekucji na rzecz tzw. obcych wierzycieli, chyba że nastąpi zbieg egzekucji i ten organ egzekucyjny został wyznaczony do prowadzenia egzekucji.

W skardze kasacyjnej od opisanego wyroku P. S.A. w W. wniosły o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Wyrokowi zarzuciły naruszenie prawa materialnego przez:

1. Błędną interpretację art. 5 ust. 6, 9a i 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych z dnia 21 czerwca 1996 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1267 ze zm.) oraz § 1, § 2 i § 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003 r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 209, poz. 2027), w związku z art. 19 i art. 22 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) – zwanej dalej ustawą:

poprzez przyjęcie, iż:

1.1) właściwym miejscowo organem egzekucyjnym w stosunku do P. S.A. jest w zakresie egzekucji zobowiązań z tytuł podatku od nieruchomości, Naczelnik Urzędu Skarbowego wymieniony w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych (Dz. U. Nr 209, poz. 2027 ze zm.),

podczas gdy w stosunku do P. S.A. jako podmiotu, o którym mowa w art. 5 ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych z dnia 21 czerwca 1996 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1267 ze zm.) właściwym miejscowo organem egzekucyjnym jest tylko i wyłącznie Naczelnik Urzędu Skarbowego wymieniony w załączniku nr 2 tego rozporządzenia;

1.2) Naczelnik Urzędu Skarbowego wymieniony w załączniku nr 2 do tego rozporządzenia jest właściwy miejscowo i rzeczowo – może prowadzić postępowanie egzekucyjne jedynie w stosunku do należności, do których poboru jest właściwy, a w stosunku do tzw. wierzycieli obcych jedynie, gdy w sprawie nastąpił zbieg egzekucji i organ ten został wyznaczony do łącznego prowadzenia postępowania egzekucyjnego,

podczas gdy w obowiązującym stanie prawnym nie istnieje przepis pozbawiający naczelników urzędów skarbowych wymienionych w zał. nr 2 do rozporządzenia w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych z 19 listopada 2003 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 209, poz. 2027 ze zm.), jakichkolwiek kompetencji przyznanych w art. 5 ust. 6 ustawy o urzędach i izbach skarbowych z dnia 21 czerwca 1996 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1267 ze zm.) w tym zwłaszcza egzekucji należności pieniężnych w stosunku do podmiotów spełniających kryteria wymienione w art. 5 ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych z dnia 21 czerwca 1996 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1267 ze zm.) w zakresie zobowiązań publicznoprawnych ciążących na tych podmiotach, w tym m.in. z tytułu podatku od nieruchomości;

1.3) nowelizacja ustawy o urzędach i izbach skarbowych z dnia 21 czerwca 1996 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1267 ze zm.) dokonana ustawą z dnia 27 czerwca 2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych (Dz.U. z 2003 r. Nr 137, poz. 1302) nie wywarła wpływu na zmianę właściwości organu egzekucyjnego egzekwującego podatek od nieruchomości w niniejszej sprawie, a więc w przypadku prowadzenia postępowania egzekucyjnego w stosunku do podmiotu wymienionego w art. 5 ust. 9b ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych, właściwym miejscowo organem egzekucyjnym jest naczelnik urzędu skarbowego wymieniony w zał. nr 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003 r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych (Dz.U. z 2003 r. Nr 209, poz. 2027),

podczas gdy właściwy miejscowo ze względu na siedzibę podatnika organ podatkowy I instancji jest, za wyjątkiem naczelników urzędów skarbowych wymienionych w załączniku nr 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003 r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych (Dz.U. z 2003 r. Nr 209, poz. 2027), jest także właściwym miejscowo organem egzekucyjnym.

2. Błędną interpretację art. 124 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego z 14 czerwca 1960 r. (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – zwanego dalej kodeksem, w związku z art. 107 § 1 i 3 tego kodeksu,

poprzez błędne uznanie, iż Dyrektor Izby Skarbowej w P., w postanowieniu nr [...] z 3 lipca 2006 r. zawarł uzasadnienie faktyczne i prawne zajętego przez Dyrektora Izby Skarbowej w P. stanowiska w kwestii właściwości miejscowej organu egzekucyjnego w stosunku do podmiotów, o których mowa w art. 5 ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych z dnia 21 czerwca 1996 r. (Dz.U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1267 ze zm.),

pomimo iż w postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej w P. nr [...] z 3 lipca 2006 r. zawarto jedynie lakoniczne wskazanie, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003 r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 209, poz. 2027) naczelnicy urzędów skarbowych wskazani w zał. nr 2 do tego rozporządzenia mogą prowadzić postępowanie egzekucyjne jedynie w stosunku do należności, do których poboru są właściwi, a w stosunku do tzw. wierzycieli obcych jedynie gdy w sprawie nastąpił zbieg egzekucji i organ ten został wyznaczony do łącznego prowadzenia postępowania egzekucyjnego,

podczas gdy uzasadnienie prawne i faktyczne powinno zawierać przynajmniej wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, za ś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa;

– co stanowi przesłankę określoną w art. 1674 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Odpowiadając na opisaną skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

Za uzasadniony i oparty na usprawiedliwionych podstawach należało uznać zarzut skargi kasacyjnej dotyczący prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez niewłaściwy organ egzekucyjny.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów, w oparciu o które należało ustalić organ egzekucyjny właściwy w sprawie prowadzenia egzekucji w pierwszej kolejności należało wyjaśnić, iż zarzut ten podlegał rozpoznaniu w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj. naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędna wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie.

Przyjęty w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 174 pkt 1 i 2) podział norm prawnych na normy prawa materialnego i formalnego (procesowego) nie uwzględniał tego, że na gruncie prawa administracyjnego (do niego odnosi się postępowanie sądowoadministracyjne) ukształtowała się koncepcja podziału norm prawa na normy ustrojowe, materialne i procesowe (por. E. Ochendowski, Prawo administracyjne. Część ogólna, Toruń 1994, s. 30). Przepisy ustrojowe dotyczące struktury aparatu administracyjnego, a więc traktują administrację jako organizację. Normy te ustalają także wzajemne powiązania organów administracyjnych, ich układ hierarchiczny, wyposażają je także w określone uprawnienia do wykonywania władztwa administracyjnego.

W tej sytuacji należało uznać, że zarzut naruszenia przepisów ustrojowych – określających właściwość rzeczową i miejscową organów egzekucyjnych – mógł być powołany w podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a.

W skardze kasacyjnej sformułowano zarzut błędnej interpretacji przepisów z art. 5 ust. 9 i ust. 9a i ust. 9b u.u.i.s., § 1, § 2 i § 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003 r. w związku z art. 19 i art. 22 § 2 u.p.e.a. W oparciu o wskazane przepisy w ocenie strony skarżącej należało przyjąć, iż właściwym organem egzekucyjnym w sprawach egzekucji należności pieniężnych we stosunku do Spółki był naczelnik urzędu skarbowego, którego właściwość została określona na podstawie przepisu art. 5 ust. 9b u.u.i.s. w związku z przepisami § 2 zał. 1 poz. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003 r.

Uznając stanowisko Spółki za trafne należało stwierdzić co następuje:

po pierwsze za błędną i nieuwzględniającą treści obowiązujących przepisów należało uznać ocenę zawartą w zaskarżonym wyroku aprobującą stanowisko organów egzekucyjnych wykazujące ich właściwość do prowadzenia egzekucji zaległości w podatku od nieruchomości. Ocena ta nie znajduje uzasadnienia w treści przepisów art. 19 § 1 i art. 22 § 2 u.p.e.a. W sprawie poza sporem pozostaje, iż organem właściwym do prowadzenia egzekucji należności pieniężnych z tytułu podatku od nieruchomości należnego Gminie Ś. był naczelnik urzędu skarbowego (art. 19 § 1 u.p.e.a.). Ustawa nie przyznawała bowiem Burmistrzowi tej Gminy uprawnień organu egzekucyjnego. Z kolei określenie organu egzekucyjnego właściwego miejscowo w sprawie prowadzenia tego postępowania następowało przy uwzględnieniu treści przepisu art. 22 § 2 u.p.e.a. W przypadku bowiem egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości (taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie) następowało poprzez wskazanie miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego. Ta ogólna reguła mogła podlegać wyłączeniu jedynie wówczas jeżeli istniały podstawy ustalenia tej właściwości według miejsca położenia składników majątku zobowiązanego (art. 22 § 3 u.p.e.a.). Aby tego rodzaju zmiana właściwości mogła mieć miejsce całość majątku lub większa jego część znana przed egzekucją powinna znajdować się poza terenem objętym właściwością organu egzekucyjnego ustalonego zgodnie z siedzibą zobowiązanego. Odmiennie ustalana jest również właściwość miejscowa organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z nieruchomości (art. 22 § 1 u.p.e.a.). W rozpoznawanej sprawie – czego nie kwestionowano – żaden z tych przypadków wyłączających właściwość organu egzekucyjnego nie wystąpił. Skoro nie budziło wątpliwości, że egzekucja należności z praw majątkowych i ruchomości dotyczyła zobowiązanego, którego siedziba została wskazana przez wpis w Krajowym Rejestrze Sądowym (ul. S. nr [...], W.), to w ogóle nie było podstaw do uznania za właściwe miejscowo organy egzekucyjne obejmujące swoim zasięgiem terytorialnym województwo wielkopolskie. W sprawie nie wskazywano równocześnie aby całość majątku bądź znaczna jego część położona była na terenie tego województwa. Zatem zarówno organ egzekucyjny pierwszej instancji (Naczelnik Urzędu Skarbowego P.) jak i organ odwoławczy (Dyrektor Izby Skarbowej w P.) nie mogły zostać uznane za właściwe miejscowo do prowadzenia egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych wobec Spółki (P. S.A. z siedzibą w W.). Nawet ta oczywista konstatacja wynikająca z treści omówionych przepisów uszła uwadze Sądu administracyjnego pierwszej instancji. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przepisy art. 19 § 1 i art. 22 § 2 u.p.e.a. były przedmiotem analizy Sądu, który nie wyciągnął z nich prawidłowych wniosków dla toczącego się postępowania egzekucyjnego. Podkreślić należy, iż kwestia ta miała zasadnicze znaczenie dla całego postępowania egzekucyjnego. Wobec tego, że stosownie do reguł wynikających z przepisów art. 19 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. organy egzekucyjne zobowiązane są do przestrzegania swojej właściwości z urzędu, to tym bardziej obowiązkiem Sądu pierwszej instancji kontrolującego zaskarżone postanowienie było zbadanie czy w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów o właściwości miejscowej organów egzekucyjnych (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.; art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 1, art. 19 k.p.a. oraz art. 19 § 1 i art. 22 § 2 u.p.e.a.).

Już tylko przedstawione stwierdzenie dotyczące naruszenia w rozpoznawanej sprawie przepisów o właściwości miejscowej organów egzekucyjnych uprawniały do uwzględnienia skargi kasacyjnej. Tym samym za pozbawione uzasadnionych podstaw należało uznać rozważania Sądu pierwszej instancji dotyczące wskazania organu egzekucyjnego mającego siedzibę i obejmującego swoim terytorialnym zasięgiem działania jeden z urzędów skarbowych województwa wielkopolskiego;

po drugie dalszemu wyjaśnieniu w oparciu o obowiązujące przepisy określające właściwość miejscową organów egzekucyjnych podlegało wskazanie, który z tych organów mających siedzibę na terenie W. był właściwy miejscowo do egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych wobec Spółki mającej siedzibę na terenie tego miasta. W oparciu o wcześniej omówione przepisy art. 19 § 1 i art. 22 § 2 u.p.e.a. w związku z art. 5 ust. 9 u.u.i.s. oraz przepisami wykonawczymi do tej ustawy (§ 1 i zał. 1 poz. 171 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003 r.) organem właściwym miejscowo ze względu na siedzibę Spółki był Naczelnik Urzędu Skarbowego W., a od 1 stycznia 2006 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. Sytuacja uległa zmianie wobec powołania z dniem 1 stycznia 2004 r. urzędów skarbowych właściwych dla niektórych kategorii podatników (art. 15 pkt 1 lit. j/ ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych... – określona jako ustawa zmieniająca). W przepisach tej ustawy znowelizowano ustawę o urzędach i izbach skarbowych (u.u.i.s.) w ten sposób, że obok dotychczas obowiązującej kategorii urzędów skarbowych obejmujących właściwością rzeczową i miejscową wszystkich podatników, powołano nową kategorię urzędów skarbowych dla niektórych kategorii podatników wskazanych za pomocą kryteriów ustalonych w tej ustawie (art. 5 ust. 9a i ust. 9b u.u.i.s. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą). Przepisy tej ustawy od początku jej obowiązywania wzbudziły szereg kontrowersji (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 czerwca 2005 r. sygn. K 4/04, publ. OTK-A 2005, nr 6, poz. 64 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2006 r. II FSK 1061/05, publ. Lex nr 187863).

Wątpliwości tego rodzaju powstały również na tle stosowania tych przepisów w przypadku konieczności określenia właściwości miejscowej organu egzekucyjnego, jeżeli organem podatkowym właściwym dla zobowiązanego stał się urząd skarbowy wskazany w art. 5 ust. 9a i ust. 9b u.u.i.s. W tym zakresie brak jest jednolitych poglądów ukształtowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Poza sporem pozostaje to, że wobec wskazań w art. 19 § 1 i art. 22 § 2 u.p.e.a. jako właściwego organu egzekucyjnego naczelnika urzędu skarbowego, określenie właściwości miejscowej powinno następować przy uwzględnieniu przepisów ustawy o urzędach i izbach skarbowych (u.u.i.s.).

Według pierwszej grupy poglądów ustawa o urzędach i izbach skarbowych nie wyłączała określenia właściwości miejscowej organu egzekucyjnego z uwzględnieniem ogólnej reguły wyrażonej w art. 22 § 2 u.p.e.a. W takiej sytuacji pomimo regulacji wprowadzonych w art. 5 ust. 9a i ust. 9b u.u.i.s. w dalszym ciągu właściwymi miejscowo pozostały dotychczasowe organy egzekucyjne. Jedynym kryterium pozostała bowiem siedziba lub miejsce zamieszkania zobowiązanego. Powstanie kategorii specjalnych urzędów skarbowych (tzw. "dużych urzędów skarbowych") nie wpłynęło na zmianę właściwości miejscowej organu egzekucyjnego (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia 8 września 2005 r. sygn. akt III SA/1178/05; z dnia 5 grudnia 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2830/06).

Odmienne poglądy wyrażone zostały w tych orzeczeniach, w których wskazywano, iż naczelnicy "dużych urzędów skarbowych" są właściwi miejscowo do prowadzenia egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, jeżeli zobowiązany został zaliczony do kategorii podatników wskazanych w art. 5 ust. 9a i ust. 9b u.u.i.s.

Uprawnienie to obejmuje zarówno należności, do których poboru są właściwi jak również należności na rzecz innych wierzycieli (por. wyroki WSA: z dnia 21 marca 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 4294/06; z dnia 7 listopada 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 1667/07; z dnia 12 czerwca 2008 r. sygn. akt III SA/Łd 53/08).

Do tej drugiej grupy poglądów przyłącza się również Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym. O tym, że tzw. "duże urzędy skarbowe" pozostają organami właściwymi w zakresie egzekucji administracyjnej w stosunku do tej kategorii podmiotów, które zostały wskazane w przepisach art. 5 ust. 9a i 9b u.u.i.s. w sposób dostateczny przemawiają regulacje odnoszące się do ich właściwości rzeczowej. Tworząc dodatkową kategorię urzędów skarbowych nie przewidziano dla nich odmiennego zakresu właściwości rzeczowej niż dla kategorii urzędów skarbowych dotychczas funkcjonujących. Stosownie do przepisu art. 5 ust. 6 pkt 7 u.u.i.s. do zakresu działania naczelników urzędów skarbowych należy wykonywanie egzekucji należności pieniężnych. Ograniczenie tego zakresu rzeczowego nie mogło z oczywistych względów nastąpić przy określeniu terytorialnego zasięgu działania naczelników urzędów skarbowych. Czym innym jest bowiem wyznaczenie właściwości rzeczowej poszczególnych organów, a czym innym ich właściwości miejscowej. Brak ograniczeń w zakresie prowadzenia egzekucji administracyjnej należności pieniężnych oznacza, że naczelnicy urzędów skarbowych, których terytorialny zasięg działania został wskazany według kryteriów wprowadzonych w art. 5 ust. 9a i 9b u.u.i.s. stali się właściwi miejscowo do prowadzenia egzekucji administracyjnej należności pieniężnych w stosunku do tej grupy podatników (art. 5 ust. 6 pkt 7 w związku z art. 5 ust. 9a i ust. 9b oraz § 2 i zał. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003 r.). Do zmiany tej oceny nie mogła doprowadzić zawiła wykładnia celowościowa zaproponowana w pierwszej grupie orzeczeń wskazująca na cel utworzenia tzw. "dużych urzędów skarbowych". Tego rodzaju wykładnia prowadząc do domniemania właściwości organu administracji w ogóle nie mogła zostać zaaprobowana. Na przeszkodzie do takiego rozumienia omawianych przepisów nie stoi również regulacja art. 22 § 2 u.p.e.a. wskazująca jedynie na ustalenie właściwości organu egzekucyjnego zgodnie z siedzibą zobowiązanego. Natomiast wskazanie zasięgu terytorialnego działania określonego urzędu skarbowego następuje w zgodzie z omówionymi przepisami ustawy o urzędach i izbach skarbowych.

Z tych względów w rozpoznawanej sprawie w oparciu o przepisy art. 19 § 1, art. 22 § 2 u.p.e.a. oraz o zasady odnoszące się do zasięgu terytorialnego urzędów skarbowych należało wskazać organ egzekucyjny właściwy dla Spółki. Zaproponowana w zaskarżonym wyroku wykładnia przepisów art. 5 ust. 9 i 9b u.u.i.s., kładąca nacisk na rozróżnienie pojęć "podatnik" i "zobowiązany" jest oczywiście błędna, nie mogła zostać zaakceptowana.

Przedstawiona argumentacja z obu podanych punktów widzenia prowadziła do wniosku o braku podstaw do zaakceptowania zaskarżonego wyroku ze względu na błędną wykładnię przepisów art. 19 § 1, art. 22 § 2 u.p.e.a. w związku z art. 5 ust. 6 pkt 7, ust. 9a i ust. 9b u.u.i.s. oraz przepisami § 1 i § 2 rozporządzenia.

W takiej sytuacji wpływu na wynik sprawy nie mogły już mieć podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

Zwrócić jedynie należy uwagę, iż część z nich została wadliwie sformułowana i tylko z tego względu nie mogłaby odnieść zamierzonego skutku. Naruszenia przepisów art. 33 pkt 10 w związku z art. 27 § 1 pkt 5 u.p.e.a., art. 124 § 2 k.p.a. nie powiązano z zarzutem naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego. Sformułowane w ten sposób zarzuty należało uznać za zmierzające w dalszym ciągu na podważenie oceny organów egzekucyjnych, a nie orzeczenia sądu.

Zasadnie natomiast zarzucono naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 33 pkt 10 i art. 27 § 1 pkt 5 u.p.e.a. oraz art. 7, art. 8 i art. 15 k.p.a. W tej spornej kwestii Sąd odniósł się do końcowej części uzasadnienia wyroku w istocie nie przedstawiając jednak oceny z jakich względów uznał, iż zarzuty te nie zasługiwały na uwzględnienie. Ocena odwołująca się wyłącznie do wskazania "obowiązku płacenia należnych podatków wynikających z ustawy" nie może zastępować oceny trafności podniesionych zarzutów naruszenia wskazanych przepisów postępowania egzekucyjnego oraz ich wpływu na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Z wszystkich przedstawionych powodów należało skargę kasacyjną uwzględnić orzekając jak w sentencji na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.

Rozstrzygnięcie o kosztach oparto na podstawie przepisu art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 i § 3 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b/ w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych... (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).