Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Ka 436/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2004-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 620  Ochrona zdrowia, w tym sprawy dotyczące chorób zawodowych, zakładów opieki zdrowotnej, uzdrowisk, zawodu lekarza, pielęg
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie: NSA Henryk Wach, WSA Małgorzata Jużków ( spr.), Protokolant referent Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2004 r. sprawy ze skargi H. B. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Powiatowy Inspektor Sanitarny w W., w oparciu o art. 1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej ( tekst jednolity Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm.) oraz § 1 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r, w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u H. B. choroby zawodowej uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu - wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do powołanego rozporządzenia. Swoje rozstrzygnięcie oparł na ustaleniach dochodzenia epidemiologicznego oraz na orzeczeniach lekarskich : Przychodni Chorób Zawodowych [...] Centrum Medycznego w K. i Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., które to placówki rozpoznały u pracownika obustronny niedosłuch typu odbiorczego, ale nie rozpoznały choroby zawodowej uszkodzenia słuchu. Pierwsza z uwagi na wykonywanie pracy bez narażenia na ponadnormatywny hałas, a druga ze względu na stwierdzony zbyt mały ubytek słuchu.

Organ orzekający ustalił, że H. B. był zatrudniony w "A" S.A. "B" w R. w okresie od 1960 r. do 1992 r. Pracował początkowo jako [...] na powierzchni, a następnie jako [...] i [...] pod ziemią. Ustalono, iż tylko w latach 1960 - 1968 pracował w warunkach narażenia na działanie czynnika szkodliwego - hałasu o natężeniu 87 dB, zaś potem natężenie hałasu wynosiło 73 dB, zatem nie przekraczało dopuszczalnych norm.

W konkluzji Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. uznał, że pracownik w trakcie zatrudnienia miał kontakt z czynnikiem szkodliwym dla zdrowia - hałasem. Jednak ze względu na treść orzeczenia lekarskiego z dnia [...] r, w którym potwierdzono istnienie u badanego obustronnego niedosłuchu typu odbiorczego, ale nie uznano jego zawodowej etiologii ze względu na zbyt mały ubytek słuchu, organ I instancji nie znalazł podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

Odwołanie od decyzji wniósł H. B.. Nie zgadzał się z wnioskami przedstawionymi w jej uzasadnieniu. Podniósł, że przez wiele lat pracował w kopalni w nadmiernym hałasie. Kwestionował wyniki badań lekarskich, które w jego ocenie nie oddają faktycznego stanu jego słuchu oraz pozostają w sprzeczności z poglądem wyrażonym w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenie choroby zawodowej.

Zaskarżoną decyzję, wydaną na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. utrzymał w mocy.

Organ odwoławczy ustalił, iż jakikolwiek odwołujący się pracował w latach 1964 - 1987 pod ziemią, gdzie hałas w środowisku pracy był istotnym zagrożeniem dla narządu słuchu i w warunkach stwarzających ryzyko powstania przewlekłego urazu akustycznego tzn. gdzie równoważny poziom dźwięku przekraczał 82 dB, to jednak w pozostałym okresie takiego narażenia nie stwierdzono. Wyjaśnił, że dwie kompetentne placówki diagnostyczne nie rozpoznały u niego choroby zawodowej, to istniejące u niego schorzenie nie może zostać uznane za taką chorobę.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego H. B. zakwestionował legalność decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wnosząc o ich uchylenie i stwierdzenie choroby zawodowej. Powołał się na orzecznictwo sądowe, w którym wyrażono pogląd, że każde uszkodzenie słuchu przekraczające fizjologiczne uszkodzenie słuchu związane ze starzeniem się organu słuchu jest chorobą zawodową, jeżeli wywołane jest hałasem wywołanym w środowisku pracy. Nadto podał, że stwierdzenie takiego ubytku stwarza domniemanie związku przyczynowego pomiędzy chorobą a warunkami pracy. Podkreślił, że związek ten nie ulega rozerwaniu przez to, że między ustaniem zatrudnienia w warunkach szkodliwych a ujawnieniem schorzenia upłynął znaczny okres czasu. Wyeksponował również sprzeczności pomiędzy orzeczeniami lekarskimi wydanymi w sprawie oraz tychże orzeczeń ze stanem faktycznym sprawy, zwłaszcza wadliwość ustaleń o braku narażenia na hałas ponadnormatywny podczas wykonywania przez niego pracy.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz argumenty przytoczone w uzasadnieniu. Dodatkowo wskazał, że wydanie w niniejszej sprawie innej decyzji było niemożliwe ze względu na negatywne orzeczenia lekarskie obu kompetentnych placówek służby zdrowia. Wyjaśnił, że rozpoznanie zawodowego uszkodzenia słuchu winno być zgodne z wiedzą o patofizjologii urazu akustycznego i dlatego przyjęto jednolite kryterium definiujące zawodowe uszkodzenie słuchu w rozumieniu wykazu chorób zawodowych - jako obustronny, odbiorczy ubytek słuchu o wielkości, co najmniej 30 dB w uchu lepiej słyszącym. Podkreślono, że jest to medyczne kryterium diagnostyczne nie normowane przepisami prawa, a wynikające ze zgromadzonego przez lata materiału badawczego placówek naukowych ("Kliniczna patologia zawodowa" - K. Marek, wyd. PZWL 1982 r., strona 204 i 205 ).

Wyrokiem z dnia 22 maja 2001 r. sygn. akt II SA/Ka 1545/99 Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach uchylił zaskarżoną decyzję stwierdzając, że jako naruszająca przepisy prawa procesowego i materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy nie mogła się ostać. Podkreślił, iż w aktualnym stanie sprawy nie sposób zaakceptować poglądu o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u skarżącego z powołaniem się li tylko na treść wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich, a zwłaszcza na treść orzeczenia lekarskiego placówki II stopnia. Tymczasem jak wynikało z uzasadnienia zaskarżonej decyzji zbyt mały ubytek słuchu był jedyną przesłanką odmowy stwierdzenia choroby zawodowej. Sąd w uzasadnieniu wyroku wskazał na konieczność dokonania przez organ Inspekcji Sanitarnej ponownej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a w szczególności wyjaśnienie charakteru i przyczyny niedosłuchu skarżącego. Przypomniał także organowi odwoławczemu, iż orzeczenia lekarskie, chociaż mają przymiot opinii biegłego podlegają takiej samej ocenie jak każdy inny dowód zgromadzony w sprawie.

Decyzją z [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji w całości.

W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał się na orzeczenie lekarskie z dnia [...] r. wydane przez lekarzy orzeczników z Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Ustalił, że ujawnione u H. B., w badaniach audiometrycznych, obniżenie ostrości słyszenia nie powoduje skutków zdrowotnych, które można kwalifikować jako chorobę zawodową słuchu. Lekarze stwierdzili, że przesunięcie progu słyszalności u pracownika nie jest schorzeniem, a jedynie odchyleniem od normy - nie skutkującym istotnym zaburzeniem funkcji organizmu. Funkcja słuchu nie jest upośledzona w stopniu, w którym można uznać jako społecznie niewydolny.

Reasumując swoje wywody organ odwoławczy stwierdził, że wobec braku medycznego rozpoznania zawodowego uszkodzenia słuchu nie znalazł uzasadnienia do zmiany decyzji organu I instancji o braku stwierdzenia choroby zawodowej uszkodzenia narządu słuchu wywołanego działaniem hałasu.

Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł H. B.. Zarzucił, iż została wydana z naruszeniem prawa, tj. art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 k.p.a. a w konsekwencji z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych przez błędne przyjęcie, że występujący u niego uszczerbek słuchu nie jest chorobą zawodową w rozumieniu art. 7 wskazanej wyżej ustawy oraz § 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Na koniec wskazał, że wyrokiem z dnia [...] r. Sąd Pracy w W., sygn. akt [...] orzekł, że obustronny ubytek słuchu typu odbiorczego stwierdzony u skarżącego jest chorobą zawodową powstałą w związku z warunkami pracy w hałasie ponadnormatywnym ostatnio w "A" S.A. "B" w R.. H. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i przemawiające za nim argumenty. Podkreślił, że podwyższenie poziomu progowego słuchu typu odbiorczego jest kwalifikowane jako choroba dopiero wówczas, gdy zaburza czynność narządu słuchu z jej konsekwencjami zdrowotnymi i społecznymi, czyli tym samym zgodna jest z definicjami zdrowia i choroby Światowej Organizacji Zdrowia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a podniesione przez skarżącego zarzuty są w pełni zasadne.

Na wstępnie należy zauważyć, że ustawa o Naczelnym Sądzie Administracyjnym straciła moc z dniem 31 grudnia 2003 r. Z dniem 1 stycznia 2004 r. weszła w życie reforma sądownictwa administracyjnego. Na podstawie art. 1 i art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) utworzono w Warszawie i w miejscowościach w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego, wojewódzkie sądy administracyjne.

Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (...), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ). Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości ( Dz. U. Nr 72, poz. 652 ) dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach.

Zgodnie z treścią art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r. wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Zatem w niniejszej sprawie treść orzeczeń lekarskich wydanych do czasu wyrokowania w sprawie nie mogła stanowić jedynej przesłanki odmowy stwierdzenia choroby zawodowej.

Organ odwoławczy celem wyjaśnienia charakteru i przyczyny niedosłuchu skarżącego uzupełnił materiał dowodowy o kolejne orzeczenie z dnia [...] r. wydane przez lekarzy orzeczników z Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. W swej treści było ono jednak tożsame z orzeczeniem lekarskim z dnia [...] r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej słuchu ze względu na zbyt mały ubytek słuchu i zostało wydane przez tych samych lekarzy specjalistów.

Przypomnieć należy, że materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej wyznaczał § 1 ust. 1 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 294 ze zm.). W myśl tego przepisu przez choroby zawodowe rozumie się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do wymienionego rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Wystąpienie tych przesłanek organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z wymogami procedury administracyjnej, a w szczególności art. 7 i 80 k.p.a.

Jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznania chorób zawodowych są jednostki wymienione w § 7 powołanego rozporządzenia. Takimi jednostkami były orzekające w niniejszej sprawie Przychodnia Chorób Zawodowych [...] Centrum Medycznego w K. oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Organ odwoławczy pominął jednak to, że opinia lekarska podlega jego ocenie jak każdy inny dowód, a zatem powinna być oceniana w aspekcie rozpatrzenia całego materiału dowodowego - art. 77 § 1 k.p.a.

W pozycji 15 obowiązującego w dacie wydania decyzji wykazu chorób zawodowych umieszczono uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu. Placówka diagnostyczna II stopnia do swojego orzeczenia z dnia [...] r. wprowadziła ponownie pozaprawne kryterium zbyt małego obniżenia ostrości słuchu ucha lewego i prawego, które stanowiło jedyną przyczynę orzeczenia o braku choroby zawodowej narządu słuchu. Rozpoznano u skarżącego obustronny odbiorczy ubytek słuchu, charakterystyczny dla urazu akustycznego. Średni ubytek słuchu w uchu lewym wynosił [...] dB, a w uchu prawym [...] dB. Dokonując ponownej oceny materiału dowodowego organ odwoławczy błędnie ocenił orzeczenia lekarskie gdyż nie odniósł się do zasadniczego zarzutu podniesionego w odwołaniu, tj. kwestii stopnia ubytku słuchu jako pozaprawnego kryterium odmowy stwierdzenia choroby zawodowej i nie uwzględnił wiążącej go w tym zakresie oceny prawnej zawartej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Choroba zawodowa jest w istocie pojęciem prawnym oznaczającym, zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostają w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną jej wystąpienia jest sama praca, jej rodzaj, warunki wykonywania. W konstrukcji prawnej choroby zawodowej istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym narażeniem pracownika na działanie czynnika szkodliwego w środowisku pracy, a rozpoznaną chorobą ujętą w wykazie chorób zawodowych. Organ odwoławczy winien był dokładnie uzasadnić swoje stanowisko i wyjaśnić dlaczego wykluczył związek przyczynowy między ujawnionym u H. B. schorzeniem w postaci obustronnego niedosłuchu odbiorczego i stwierdzonym narażeniem go na działanie hałasu - czynnika szkodliwego w środowisku pracy. Powołanie się tylko na wadliwe, oparte o pozaprawne przesłanki orzeczenia placówek diagnostycznych nie było wystarczającym dowodem na obalenie związku przyczynowego. To na organach administracji publicznej orzekających w sprawach chorób zawodowych ciąży obowiązek wyjaśnienia wszystkich wątpliwości występujących w toku prowadzonego postępowania dowodowego.

Wobec uchybienia przez organ odwoławczy wyżej opisanym obowiązkom na podstawie art. 145 § 1 pkt a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżoną decyzję uchylono.

Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy uwzględni zalecenia wynikające z powyższych rozważań Sądu i wyda orzeczenie o stwierdzeniu u H. B. choroby zawodowej słuchu, tak jak to uczynił Sąd Pracy w W. w powołanym wyżej wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony wielokrotnie w orzeczeniach Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, że dla rozpoznania choroby zawodowej wystarczającym było ujawnienie obniżenia poziomu słuchu poza granice ubytku fizjologicznego, narażenie pracownika na działanie czynnika szkodliwego, jakim był hałas i domniemanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą.

Z uwagi na międzyczasowy przepis § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz. U. Nr 132, poz. 1115) obowiązującego od dnia 3 września 2002 r. dalsze postępowanie organ odwoławczy będzie prowadził na podstawie dotychczasowych przepisów. Oznacza to, że nie będzie można uzależnić stwierdzenia choroby zawodowej od stopnia ujawnionego odbiorczego ubytku słuchu.

Sąd nie dopatrzył się podstaw do zastosowania art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ zaskarżona decyzja nie podlegała wykonaniu.