Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2144/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 53, art. 1
journal: Dz.U. 1977 nr 32 poz 140
law: Ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: w zw .z art. 7
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 188 i art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Wiśniewska sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant starszy asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 24 września 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 12/13 w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od J. R. na rzecz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi kwotę 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 12/13 uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2012 r., nr [...] oraz decyzję tego Ministra z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.

Wyrok został wydany w następującym stanie sprawy: Naczelnik Gminy w W. decyzją z dnia [...] kwietnia 1978 r., nr [...] na podstawie art. 53, art. 54 i art. 55 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140), orzekł o przejęciu od spadkobierców P. R. – za spłaty pieniężne – nieruchomości rolnej, bez budynków, oznaczonej jako działka nr 95/2 o powierzchni 0,10 ha, położonej w miejscowości M. na własność Państwa.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji wystąpił J. R.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 29 czerwca 2012 r. stwierdził nieważność decyzji Naczelnika Gminy w W. w części dotyczącej przejęcia od małoletniej J. K. D. udziału wynoszącego 3/8 części nieruchomości składającej się z działki ewidencyjnej nr 95/2 o powierzchni 0,10 ha, położonej w miejscowości M. i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika w pozostałej części, tj. w części dotyczącej przejęcia od J. R. udziału wynoszącego 5/8 części wskazanej nieruchomości.

J. R. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 29 czerwca 2012 r.

Organ wskazał, że w dniu [...] kwietnia 1978 r. (tj. w dniu wydania decyzji przez Naczelnika Gminy w W.) współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości byli spadkobiercy P. i W. małżonków R. –małoletnia J. K. D. oraz J. R. Minister zaznaczył, że w odniesieniu do wskazanej w art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin przesłanki dotyczącej niespełniania przez właściciela nieruchomości warunków do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie przywołanej ustawy, to przesłankę tę spełniał zarówno J. R., jak i małoletnia J. K. D. W odniesieniu do przesłanki złożenia stosownego wniosku przez współwłaścicieli Minister wskazał, że została ona spełniona jedynie przez J. R.

W ocenie organu argument użyty przez J. R. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zgodnie z którym w dacie wydania decyzji Naczelnika Gminy w W. ([...] kwietnia 1978 r.) ani on, ani małoletnia J. K. D. nie mogli być traktowani jako współwłaściciele przejmowanej nieruchomości z uwagi na nieuregulowane kwestie spadkowe po pierwotnych współwłaścicielach działki ewidencyjnej nr 95/2 – P. i W. małżonkach R., nie może zostać uwzględniony. Minister wskazał bowiem, że zarówno P. R., jak i jej mąż W. zmarli przed wydaniem decyzji przez Naczelnika (P. R. w dniu 22 lipca 1977 r., zaś W. R. w dniu 2 czerwca 1965 r.). W efekcie status spadkobierców po zmarłych małżonkach (a w konsekwencji także status współwłaścicieli nieruchomości wchodzących w skład spadku) w dacie 10 kwietnia 1978 r. przysługiwał J. R. oraz J. K. D. W ocenie organu, bez znaczenia jest okoliczność, iż postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po małżonkach R. zostały faktycznie wydane już po wejściu do obrotu prawnego decyzji z dnia [...] kwietnia 1978 r. Postanowienia takie mają charakter orzeczeń deklaratywnych, zaś dla nabycia spadku przez spadkobiercę kluczowe znaczenie ma chwila śmierci spadkodawcy.

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2012 r. J. R. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., poprzez uznanie, że przejęcie nieruchomości od J. R. na mocy decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] kwietnia 1978 r., nr [...] nie nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa i w związku z tym utrzymanie w mocy decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2012 r. w tym zakresie.

Skarżący podniósł, że przejęcie całości gospodarstwa lub jego części przez Państwo na podstawie przepisu art. 53 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin mogło nastąpić tylko na wniosek właściciela gospodarstwa. W decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] kwietnia 1978 r. wskazano, iż nieruchomość została przejęta na wniosek J. R., jednak skarżący takiego wniosku nigdy nie składał, a pismo znajdujące się w aktach nie jest napisane jego charakterem pisma ani przez niego podpisane. Zdaniem skarżącego, złożenie wniosku o przekazanie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, jako czynność przekraczająca zakres zwykłego zarządu wymagało zgody wszystkich współwłaścicieli.

Skarżący podniósł także, iż w decyzji całkowicie błędnie oznaczono strony postępowania. W jego ocenie wskazanie jako strony "spadkobierców P. R." stanowi rażące naruszenie prawa. Ponownie podniósł, że w dacie wydania decyzji z dnia [...] kwietnia 1978 r. nie był określony krąg spadkobierców P. i W. R., w szczególności w zakresie dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Zdaniem skarżącego nie bez znaczenia w sprawie badania zgodności z prawem decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] kwietnia 1978 r. jest okoliczność, że zainteresowany nigdy nie otrzymał odszkodowania za zabraną nieruchomość.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 12/13 na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2012 r., oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] czerwca 2012 r. Sąd zauważył, że zarówno w dacie złożenia wniosku o przejęcie nieruchomości z dnia 28 marca 1978 r., jak i w dniu wydania decyzji przez Naczelnika Gminy w W. ([...]kwietnia 1978 r.) właścicielami przedmiotowego gruntu byli J. R. i J. D., co wynika z prawomocnych postanowień spadkowych z dnia 11 lipca 2003 r., I Ns 328/03 i z dnia 25 października 1978 r., I Ns 877/78. Sąd podniósł, że poza sporem jest to, że wniosek z dnia 28 marca 1978 r. (data wpływu do organu) w oznaczeniu strony zawiera zapis "S-cy R. P. inż. R. J", a żądanie tego wniosku dotyczy wykupienia przez Urząd Gminy w W. działki leśnej nr 95/2 o pow. 0,10 ha oraz, że wniosek jest podpisany "R. J". W decyzji zaś, po rozpatrzeniu wniosku spadkobierców P. R. przejęto działkę stanowiącą ich własność. Jednakże, jak zauważył Sąd pierwszej instancji, uszło uwadze organu, iż we wniosku z dnia 28 marca 1978 r. J. R. nie domagał się przejęcia jego udziału w przedmiotowej nieruchomości, ale całego gruntu. Decyzja Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] kwietnia 1978 r. nie orzeka o przejęciu udziału J. R. w przedmiotowej nieruchomości, ale jej przedmiotem jest cały grunt. Wobec tego – w ocenie Sądu – Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi winien ocenić jakie konsekwencje, z punktu widzenia podstaw nieważności z art. 156 § 1 k.p.a., miało nadanie biegu wnioskowi odnoszącemu się do przejęcia całej nieruchomości, który nie był podpisany przez wszystkich spadkobierców po P. R., tj. osobę uprawnioną do działania za małoletnią wówczas J. D.

Sąd zwrócił uwagę, że decyzja współwłaścicieli dotycząca tego, czy wyzbyć się nieruchomości, której jest się właścicielem, w ten sposób aby przejęło ją Państwo należała do czynności przekraczających tzw. zwykły zarząd rzeczą wspólną, a więc wymagała zgody wszystkich współwłaścicieli (art. 199 kodeksu cywilnego). Sąd wskazał, że na gruncie procedury administracyjnej wniosek o przejęcie nieruchomości będący podaniem musiał wskazywać osoby właścicieli od których pochodzi i być podpisany przez wszystkich właścicieli nieruchomości (art. 58 § 2 i 3 ówcześnie obowiązującego k.p.a.). Jeżeli zaś podanie zawierało braki formalne, to obowiązkiem organu było wezwanie wnoszącego do uzupełnienia takich braków pod rygorem pozostawienia podania bez rozpoznania (art. 59 k.p.a.). W ocenie Sądu bez podjęcia tego rodzaju czynności sprawa o przejęcie nieruchomości przez Państwo nie nadawała się do merytorycznego rozpatrzenia poprzez wydanie decyzji.

Ponadto, zdaniem Sądu I instancji, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi błędnie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji z 1978 r. w części dotyczącej przejęcia udziału J. D. i odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji w części dotyczącej przejęcia udziału J. R. Zdaniem Sądu, kwestionowana decyzja z 1978 r. zawierała rozstrzygnięcie o charakterze niepodzielnym, ponieważ orzekała o przejęciu nieruchomości, a nie przejęciu udziałów poszczególnych współwłaścicieli. Wobec tego Minister, orzekając o legalności tej decyzji, nie był uprawniony do zmiany przedmiotu tej decyzji w postępowaniu nadzorczym. Tymczasem organ ten wykreował nowe rozstrzygnięcie w sprawie zakończonej decyzją z 1978 r., bowiem działał jakby był organem załatwiającym sprawę w trzeciej instancji w postępowaniu zwyczajnym, m.in. ustalając udziały we własności jakie nabyli J. D. i J. R.. Zdaniem Sądu, takie działanie organu nadzoru świadczy o tym, że Minister wyszedł poza granice sprawy o stwierdzenie nieważności, ponieważ jego rolą była ocena, czy kwestionowana decyzja zawiera wady nieważności, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a.

Sąd zwrócił uwagę, że w niniejszej sprawie nie chodziło o ocenę legalności decyzji przejmującej na własność Państwa udziały J. D. i J. R., ale o ocenę legalności decyzji, na mocy której Państwo na wniosek podpisany przez jednego ze współwłaścicieli, przejęło nieruchomość jako całość, mimo że przejęcie mogło nastąpić wyłącznie na wniosek wszystkich współwłaścicieli gruntu.

Wobec tego Sąd uznał, że w niniejszej sprawie błędnie ustalając stan faktyczny sprawy, pomijając wskazane wyżej zagadnienia i wychodząc poza granice sprawy nadzorczej Minister naruszył przepisy art. 7 w zw. z art. 156 § 1 k.p.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie nie miało natomiast znaczenia to, czy wniosek o przejęcie nieruchomości został napisany i podpisany przez inną osobę, niż skarżący, a więc, czy został podrobiony. Sąd zwrócił uwagę, że to, czy dowody na podstawie których ustalono okoliczności istotne dla sprawy okazały się fałszywe, bądź to, czy decyzja z 1978 r. została wydana w wyniku przestępstwa, może mieć znaczenie jako okoliczność stanowiąca podstawę do wznowienia postępowania zakończonego decyzją z 1978 r., nie zaś w sprawie o stwierdzenie nieważności tej decyzji. Również bez znaczenia w rozpoznawanej sprawie jest okoliczność czy skarżącemu wypłacono należność pieniężną za przejęcie nieruchomości.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną wniósł Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, domagając się uchylenia tego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7 k.p.a. wyrażające się w przyjęciu przez Sąd, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydając decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r., utrzymaną następnie w mocy decyzją z dnia [...] października 2012 r., błędnie ustalił w niniejszej sprawie stan faktyczny, nie uwzględniając w toku postępowania nieważnościowego zakończonego tymi decyzjami, ze wniosek J. R. z dnia 28 marca 1978 r. dotyczący przejęcia nieruchomości obejmującej działkę ewidencyjną nr 95/2 o powierzchni 0,10 ha, położonej w miejscowości M. na własność Państwa, obarczony był brakiem formalnym, bowiem nie zawierał niezbędnego podpisu opiekuna prawnego małoletniej J. K. D., tj. współwłaścicielki przejętej nieruchomości – w sytuacji, gdy wydając powyższe decyzje Minister w istocie uwzględnił powyższą okoliczność, co znalazło wyraz w treści rozstrzygnięcia zawartego w decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. stwierdzającego nieważność decyzji naczelnika Gminy w W. z dnia [...] kwietnia 1978 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa udziału J. K. D. w przedmiotowej nieruchomości oraz odmawiającego stwierdzenia nieważności tej decyzji w części dotyczącej przejęcia udziału J. R.;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (oraz § 36 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 37, poz. 166) i w konsekwencji uznanie przez Sąd, że stwierdzenie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., utrzymaną następnie w mocy decyzją z dnia [...] października 2012 r., nieważności decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] kwietnia 1978 r. w części dotyczącej przejęcia tą decyzją udziału J. K. D. we wskazanej nieruchomości oraz odmowa stwierdzenia nieważności tej decyzji w części dotyczącej przejęcia udziału J. R. oznaczało wyjście przez Ministra poza granice postępowania nieważnościowego (bowiem stanowiąca przedmiot tego postępowania decyzja Naczelnika zawierała rozstrzygnięcie o charakterze niepodzielnym) w sytuacji, gdy objęta decyzją Naczelnika nieruchomość stanowiła w dacie jej przejęcia przedmiot współwłasności w częściach ułamkowych pomiędzy wskazanymi wyżej osobami, a zatem przejęcie jej na własność Państwa decyzją z dnia 10 kwietnia 1978 r. oznaczało w istocie przejęcie udziałów tychże współwłaścicieli.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że od początku postępowania nieważnościowego Minister traktował wniosek J. R. jako odnoszący się do całości nieruchomości położonej w miejscowości M., nie zaś jedynie jego udziału. Nie zgodzono się także z konsekwencjami, jakie Sąd wywodzi z faktu braku podpisu J. K. D. na wniosku z dnia 28 marca 1978 r. W ocenie skarżącego kasacyjnie nie można z tego powodu odmówić jakiejkolwiek skuteczności temu wnioskowi z uwagi na nieuzupełnienie jego braku. Takie stanowisko jest zbyt daleko idące, pomija bowiem treść art. 53 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 27 października 1977 r. oraz § 36 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r.

Podniesiono, że podzielenie decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. na dwa punkty nie wynikało z błędnej interpretacji wniosku, czy też decyzji Naczelnika dokonanej przez Ministra, lecz z uwzględnienia w tym zakresie treści art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. oraz § 36 powołanego rozporządzenia.

Skarżący kasacyjnie organ podniósł, że współwłasność przedmiotowej nieruchomości pomiędzy J. R. a J. K. D. miała charakter współwłasności w częściach ułamkowych, zatem każdy ze współudziałów składających się na ten stosunek prawny mógł być oddzielnym przedmiotem obrotu prawnego. Natomiast okoliczność, że udziały te nie zostały wyraźnie określone w decyzji Naczelnika wynikała z faktu, że w dacie [...] kwietnia 1978 r. nie było postanowień spadkowych po pierwotnych współwłaścicielach przejmowanej nieruchomości, tj. P. i W. małżonkach R., w oparciu o które możliwe byłoby precyzyjne podanie tych udziałów. Wobec tego organ uznał, że Sąd nie ma racji twierdząc, iż w decyzji z dnia 29 czerwca 2012 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zmienił przedmiot decyzji Naczelnika z dnia [...] kwietnia 1978 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

Jak słusznie podniósł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zarówno w dniu złożenia wniosku o przejęcie na własność Państwa nieruchomości rolnej, oznaczonej jako działka nr 95/2 o pow. 0,10 ha położonej w miejscowości M. (28 marca 1978 r.), jak i w dniu wydania przez Naczelnika Gminy w W. decyzji o przejęciu tej nieruchomości ([...] kwietnia 1978 r.) stanowiła ona współwłasność J. K. D. (obecne nazwisko S.) (3/8 części) i J. J. R. (5/8 części). W tym czasie nie żyli już pierwotni właściciele nieruchomości – W. R. (zmarł 2 czerwca 1965 r.) i P. R. (zmarła 22 lipca 1977 r.). Okoliczność ta wynika ze znajdujących się w aktach sprawy odpisów prawomocnych postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po W. R. i po P. R.

Decyzja z dnia [...] kwietnia 1978 r. o przejęciu nieruchomości wydana została w dacie, gdy jej współwłaścicielka J. K. D., ur. 23 marca 1961 r., była osobą małoletnią, reprezentowaną przez opiekuna prawnego H. J. W takiej sytuacji, by wniosek o przejęcie nieruchomości w części stanowiącej własność J. K. D. mógł być uznany za skutecznie złożony konieczne było jego złożenie przez opiekuna prawnego małoletniej, po uprzednim uzyskaniu zezwolenia sądu opiekuńczego.

Okolicznością niesporną jest, że wniosek o przejęcie całej nieruchomości złożony został tylko przez J. R. (w sprawie niniejszej okoliczność sfałszowania podpisu wnioskodawcy, którą podnosi J. R., nie podlega rozważaniu, tego rodzaju zdarzenie stanowić może przesłankę wznowienia postępowania).

Z uwagi na wskazaną wcześniej wadę wniosku, która spowodowała w konsekwencji wadliwość decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] kwietnia 1978 r. organ nadzoru – Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność decyzji o przejęciu nieruchomości – w części dotyczącej przejęcia udziału J. K. D., natomiast odmówił stwierdzenia nieważności decyzji w pozostałej części, bowiem w postępowaniu nadzorczym nie ujawniły się inne kwalifikowane wady decyzji.

Nie można podzielić wyrażonego w zaskarżonym wyroku stanowiska, że tej treści decyzja nadzorcza narusza prawo.

Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że opisana wcześniej wada, jaką dotknięta jest decyzja z dnia [...] kwietnia 1978 r. nosi cechy rażącego naruszenia prawa w rozumieniu przytoczonej normy. Powstała między rozstrzygnięciem organu a wyrokiem Sądu pierwszej instancji rozbieżność dotyczy dopuszczalności stwierdzenia w niniejszym przypadku jedynie nieważności tej części decyzji, którą przejęto na własność Państwa udział w nieruchomości J. K. D., przy pozostawieniu w obrocie prawnym decyzji o przejęciu pozostałej części nieruchomości.

Zarówno w judykaturze jak i w piśmiennictwie (zob. np. J. Borkowski, w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2011, s. 406-408) nie budzi wątpliwości dopuszczalność wydania decyzji częściowej. Wydanie tego rodzaju decyzji jest przewidziane wprost w art. 104 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. W przepisach tych nie określono jednak żadnych przesłanek dopuszczalności wydania decyzji częściowej. Taka możliwość wiąże się niewątpliwie z charakterem przedmiotu postępowania, jego podzielnością. Sprawa jest podzielna, gdy można wyodrębnić jej części nadające się do samodzielnego rozstrzygnięcia. W orzecznictwie przyjmowana jest dopuszczalność stwierdzenia nieważności decyzji tylko w części dotkniętej wadą określoną w art. 156 § 1 k.p.a. W wyrokach tych podkreśla się, że takie działanie – jako zgodne z zasadami ogólnymi kodeksu postępowania administracyjnego – powinno być regułą działania organów nadzoru (wyrok NSA z 21 stycznia 1988 r., IV SA 859/87, ONSA 1990, nr 2-3, poz. 25). Wskazuje się także, że nie ma żadnego uzasadnienia do eliminowania z obiegu prawnego – i to w dodatku ze skutkiem ex tunc – prawidłowych rozstrzygnięć w pozostałych częściach, jeżeli tylko fragmenty decyzji rażąco naruszają prawo (wyrok NSA z 3 grudnia 1990 r., II SA 740/90, ONSA 1991, nr 1, poz. 7). Przedstawione stanowisko znalazło akceptację w późniejszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podzielając te poglądy należało rozważyć w niniejszym postępowaniu kasacyjnym czy z uwagi na charakter rozstrzygnięcia dopuszczalne było dokonanie przez organ nadzoru jedynie częściowego stwierdzenia nieważności decyzji.

Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że dla oceny czy występują przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa miarodajny jest stan prawny z daty wydania ocenianej w postępowaniu nadzorczym decyzji.

Kierując się powyższą zasadą Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi słusznie odwołał się do regulacji zawartej w art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin i w § 36 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. W myśl powołanego przepisu ustawowego: "Jeżeli właściciel gospodarstwa rolnego nie spełnia warunków do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie ustawy, nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogą być na jego wniosek w całości lub części przejęte odpłatnie przez Państwo". W § 36 rozporządzenia postanowiono: "Jeżeli rolnik jest współwłaścicielem lub współposiadaczem gospodarstwa rolnego albo ma udział we wspólnocie gruntowej, przekazaniu podlegają te udziały". W świetle powyższych regulacji nie może budzić wątpliwości dopuszczalność przejęcia przez Państwo na podstawie przepisów omawianej ustawy nie tylko całej nieruchomości, ale także poszczególnych udziałów. Okoliczność ta – wbrew przekonaniu Sąd pierwszej instancji – ma istotne znaczenie w sprawie.

Skoro wniosek dotyczący przejęcia nieruchomości złożył J. R. – będący jednym z ówczesnych współwłaścicieli nieruchomości, to w sytuacji, gdy brak było wniosku złożonego przez współwłaścicielkę pozostałej części tej nieruchomości – J. K. D., nie wystąpiły przesłanki, by z tej przyczyny kwestionować prawidłowość przejęcia części nieruchomości należącej do J. R. Zgodnie z art. 198 Kodeksu cywilnego każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli. Zasadnie więc przyjął Minister, że decyzja z dnia [...] kwietnia 1978 r., chociaż orzekała o przejęciu całości nieruchomości, to w istocie, wobec tego, że nieruchomość ta pozostawała we współwłasności, a przepisy prawa materialnego pozwalały również na częściowe przejęcie nieruchomości, to decyzja ta mogła być w postępowaniu nadzorczym potraktowana jako decyzja podzielna. Takie rozstrzygnięcie, będące konsekwencją stwierdzenia kwalifikowanej wadliwości jedynie części decyzji o przejęciu nieruchomości, nie mogło być postrzegane jako zmiana przedmiotu decyzji przez organ nadzorczy.

Wobec powyższego zawarte w pkt 2 skargi kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego uznać należało za usprawiedliwione. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a., o którym mowa w pkt 1 tej skargi jest wynikiem stwierdzonego naruszenia norm materialnoprawnych. W tej sytuacji wystąpiły więc w sprawie przesłanki do zastosowania art. 188 p.p.s.a. i po rozpoznaniu skargi orzeczenia o jej oddaleniu na podstawie art. 151 tej ustawy. O kosztach postępowania rozstrzygnięto zgodnie z art. 203 pkt 2 p.p.s.a.