Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 699/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: § 2 ust. 1, § 9 ust. 3
journal: Dz.U. 2004 nr 73 poz 657
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie   działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
article: § 2
journal: Dz.U. 2007 nr 68 poz 448
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013
article: art. 3 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 229 poz 2273
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej
article: art. 29 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
journal: Dz.U.UE.L 1999 nr 160 poz 80 art. 14 ust. 2
law: Rozporządzenie Rady (WE) Nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu  Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia*
article: § 9 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 153 poz 30 art. 39 ust. 2
law: Rozporządzenie Komisj
article: art. 7, art. 8, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska – Jóźków (spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, , Protokolant sekretarz sądowy - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2011 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez J. L. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z [...] stycznia 2011r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z [...] listopada 2010r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

Wnioskiem z 14 maja 2004 r. skarżący wystąpił o przyznanie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (dalej: płatności ONW) na rok 2004. Decyzją z [...] grudnia 2004 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. (dalej: Kierownik Biura) przyznał wnioskowane płatności do powierzchni 5,48 ha. Płatność została przekazana na rachunek bankowy [...] lutego 2005 r.

Kolejnymi decyzjami z [...] kwietnia 2006 r., [...] listopada 2006 r., [...] lutego 2008 r., [...] listopada 2008r. Kierownik Biura, rozpatrując wnioski kontynuacyjne skarżącego, przyznał J. L. płatności ONW na lata 2005 – 2008, przy czym decyzją z [...] kwietnia 2006r przyznano płatności do powierzchni 5,71 ha, natomiast decyzjami z [...] listopada 2006r., 19 lutego 2008r. i [...] listopada 2008r. do powierzchni 5,58 ha. Płatności za lata 2005 – 2008 zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez wnioskodawcę.

Wnioskiem z 6 kwietnia 2009 r. skarżący wystąpił o przyznanie płatności ONW w roku 2009. W dniu [...] sierpnia 2009r. w gospodarstwie skarżącego została przeprowadzona kontrola na miejscu. W wyniku przeprowadzonej kontroli ustalono, że na części działek skarżący zaniechał prowadzenia działalności rolniczej oraz że jedna z działek jest mniejsza od deklarowanej. Stwierdzono, że powierzchnia działek kwalifikowana do płatności to 3,77 ha. W związku z powyższym Kierownik Biura decyzją z [...] kwietnia 2010 r. odmówił przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2009. Decyzją z [...] lipca 2010r. wydaną na skutek wniesionego odwołania Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w L. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Biura z [...] kwietnia 2010r. Na powyższą decyzji skarżący nie złożył skargi.

Zawiadomieniem z [...] września 2010 r. poinformowano skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu ONW. Decyzją nr [...] z [...] listopada 2010 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezes Agencji) ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za lata 2004-2008.

W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Agencji zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2011r. utrzymał w mocy decyzję własną z [...] listopada 2010r. W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, iż skarżący składając wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2004 - oświadczył (sekcja X Wniosku Oświadczenia i Zobowiązania), że znane są mu m.in. zasady przyznawania płatności. Skarżący tym samym podpisując wniosek na rok 2004 zobowiązał się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarze o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Ponadto zobowiązał się do informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależnie lub nadmiernie przyznane płatności, jak i o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia niniejszego wniosku do dnia przyznania pomocy.

Organ podniósł, że zgodnie z § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329, ze zm.), jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 pkt 1 albo w § 6 ust. 3 pkt 1 lit. a, albo w § 7 ust. 1 pkt 2 lit. a, to zwraca część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których zaniechał prowadzenia tej działalności, za cały okres jej pobierania, gdy łączna powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej 1 ha.

Prezes Agencji zauważył, że przeprowadzona kontrola na miejscu, wraz z wykonanymi zdjęciami, szkicem pomiarów działek była prawidłowo przeprowadzona. Ustalenia kontroli na miejscu jasno wskazują, że w gospodarstwie skarżącego brak było możliwości zakwalifikowania całej powierzchni deklarowanych działek rolnych do przyznania pomocy. Organ podniósł również, że skarżący do dnia wydania decyzji z [...] kwietnia 2010 r. o odmowie przyznania płatności ONW na rok 2009 nie wnosił żadnych uwag do raportu z kontroli na miejscu.

Odnosząc się do zarzutów wystąpienia przyczyn niezależnych od skarżącego, tj. pogarszający się stan zdrowia oraz suszy Prezes Agencji powołał się na § 9 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 73, poz. 657 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem z 14 kwietnia 2004r. i wskazał, że żadna z przesłanek wyłączających zwrot pobranych płatności nie wystąpiła u skarżącego.

Mając powyższe na uwadze organ podkreślił, że prawidłowo wobec skarżącego wydano decyzję ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności ONW i zobowiązano go do jej zwrotu wraz z należnymi odsetkami.

Pismem z 24 lutego 2011r. J. L. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Agencji z [...] stycznia 2011r. Skarżący podkreślił, że przyznane płatności ONW były należne, gdyż: 1) gospodarstwo leżało i leży na obszarze ONW, 2) wykonywał on wraz z rodziną prace w gospodarstwie, 3) Agencja do składanych rokrocznie wniosków nie miała żadnych zastrzeżeń, 4) nie mógł on przewidzieć, że w 2009 r., po przyjęciu wniosku (6 kwietnia 2009r.) kontrola zostanie przeprowadzona dopiero [...] sierpnia 2009r., a stan gospodarstwa uległ w międzyczasie od 2005 do 2008 znacznej zmianie z powodu klęsk żywiołowych, atmosferycznych, losowych i zdrowotnych oraz kryzysu finansowego skarżącego.

J. L. wyjaśnił, że nie pamięta co w 2004 roku oświadczał i wobec kogo. Wskazał, że nikt go nie pouczał co do zasad dotyczących płatności ONW, nikt także przy składaniu wniosków o płatności ONW nie interesował się trudnościami w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Skarżący oświadczył, że stan działek później wykluczonych z płatności ONW, był zgodny z deklarowanym we wnioskach za lat 2004-2008 o przyznanie płatności, co mogą potwierdzić wskazani świadkowie. W powyższym okresie skarżący prowadził działalności rolniczą na wszystkich działkach. Organ nie uwzględnił faktu udokumentowanej długotrwałej niezdolności do pracy skarżącego, co było sygnalizowane w piśmie z 23 listopada 2010.

Wyjaśnił również, że w jego gospodarstwie wystąpiły klęski żywiołowe w postaci huraganu i suszy. Skarżący zwrócił się do sądu administracyjnego, aby uznał za przyczynę nadzwyczajną, niezależną od skarżącego okoliczność polegającą na braku środków finansowych, który to brak miał wpływ na zaniedbania jakościowe w gospodarstwie. Zdaniem skarżącego brak środków finansowych na wynajęcie robotnika oraz zły stan jego zdrowia był przyczyną, że w dniu kontroli łąki nie były utrzymane zgodnie z wymaganiami (wykoszone) oraz że na innych gruntach nie zostały zlikwidowane samosiejki, odrosty i nie dokonano przecinki na drzewach owocowych.

Ponadto zdaniem skarżącego pięcioletni okres zobowiązania jest niezgodny z prawami obywatelskimi, gdyż nie da się planować na tak długi czas i przewidzieć zmian faktycznych.

W odpowiedzi na skargę Prezes Agencji podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie procesowym z 17 października 2011r. skarżący poinformował m.in., że w 2006 r. wystąpiła w jego gospodarstwie susza, na dowód czego załączył pismo Urzędu Gminy z [...] września 2006r. W piśmie procesowym z 25 października 2011r. pełnomocnik skarżącego usystematyzował zarzuty podniesione wobec decyzji Prezesa Agencji z [...] stycznia 2011r. i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej z [...] listopada 2010r. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1. przepisów prawa procesowego:

- art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98. poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., wskutek błędnego ustalenia stanu faktycznego przez Prezesa Agencji,

- art. 77 k.p.a. wskutek braku rozpatrzenia przez Prezesa Agencji złożonych przez skarżącego dowodów z dokumentów.

- art. 80 k.p.a. wskutek braku oceny przez Prezesa Agencji całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego

- art. 107 § 3 k.p.a. wskutek braku w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyczyn, z powodu których Prezes Agencji odmówił wiarygodności dowodom z dokumentów przedstawionych przez skarżącego.

- art. 8 k.p.a. wskutek przeprowadzenia postępowania administracyjnego przez Prezesa Agencji w sposób sprzeczny z zasadą pogłębiania zaufania obywateli.

2. przepisów prawa materialnego

- § 9 ust. 2 rozporządzenia RM z 14 kwietnia 2004 r. wskutek jego zastosowania, gdy tymczasem skarżący nie zaniechał w latach 2004-2009 prowadzenia działalności na działkach rolnych o łącznej powierzchni 5.58 ha, do których otrzymał płatności w tym okresie z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

W uzasadnieniu pisma wskazano, że skarżący prowadził w latach 2004-2009 działalność rolniczą nie tylko na gruntach o pow. 3.77 ha, ale również na pozostałym zadeklarowanym obszarze, łącznie na obszarze 5.58 ha. Prezes Agencji bezzasadnie pominął działalność rolniczą w latach 2004-2009 na następujących działkach rolnych:

1. Działka A (nr ew. 18/4 i 92. pow. 0.16 ha) - prowadzona była uprawa porzeczek czarnych i czerwonych.

2. Działka B (nr ew. 92 i 45. pow. 1.05 ha) oraz działka C (nr ew. 92. pow. 0.2 ha) - na tych działki był sad i łąki, które zostały skoszone.

3. Działka D (nr ew.45, pow. 0.1 ha) oraz działka II (nr ew. 45. pow. 0,3 ha) - na tych działkach były łąki, które zostały skoszone.

W piśmie podniesiono, że Skarżący złożył to akt sprawy administracyjnej toczącej się przed Prezesem Agencji oświadczenia rolników, którzy potwierdzili, iż prowadził on działalność rolniczą na całości działek, do których otrzymał płatności w latach 2004-2009. Prezes Agencji w ogóle nie wziął przedmiotowych dowodów z dokumentów pod uwagę przy wydawaniu decyzji. Stanowi to w rezultacie o naruszeniu art. 77 i 80 k.p.a. W ocenie pełnomocnika, Prezes Agencji oparł się jedynie na protokole kontroli z [...] sierpnia 2009 r., który jest nie wiarygodny, gdyż zawiera liczne skreślenia i pomyłki oraz jest sprzeczny z faktami ustalonymi na podstawie dowodów z dokumentów zawierających oświadczenia woli osób. Sam fakt, że na zdjęciach z protokołu kontroli widnieją drzewa nie może oznaczać, że nie prowadzi się na tych obszarach działalności rolniczej, ponieważ w takiej sytuacji zboże jest koszone pomiędzy drzewami. Poza tym działki rolne, które wg Prezesa Agencji stanowią nieużytek, są w rzeczywistości przeznaczone na łąki, pastwiska oraz sady. W związku z powyższym Prezes Agencji dopuścił się naruszenia art. 107 3 k.p.a. wskutek braku wskazania przyczyn z powodu których odmówił mocy dowodowej dowodom z dokumentów przedstawionych przez skarżącego.

W piśmie podniesiono, iż Prezes Agencji bezzasadnie zastosował § 9 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004 r., gdyż powołane wyżej dowody z dokumentów wyraźnie wskazują, iż skarżący nie zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW. Zwrócono również uwagę, iż przejściowa niemożność gospodarowania, skutkująca opóźnieniem w wycięciu trawy na łąkach związana była po pierwsze z klęskami żywiołowymi jakie nawiedziły gospodarstwo rolne w latach 2004- 2009 r. (susze, powodzie, trąba powietrzna w 2006 r., pomór królików, utrata konia) oraz kryzysem finansowym w 2009 r., a po wtóre z bardzo złym stanem zdrowia skarżącego. Okoliczności stanu zdrowia skarżącego były doskonale znane Prezesowi Agencji, gdyż skarżący przedłożył do akt sprawy szereg dowodów z dokumentów dokumentujących jego stan zdrowia. Również istniejące klęski żywiołowe zostały udokumentowane. Kryzys finansowy jest zaś okolicznością notoryjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona.

Zaskarżona decyzja dotyczy obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przyznanych za lata 2004-2008.

W dacie składania wniosków za lata 2004-2006 zasady przyznawania pomocy ONW były regulowane w rozporządzeniu RM z 14 kwietnia 2004 r. (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 73, poz. 657 ze zm.) Natomiast za lata 2007-2008 zasady te regulowało rozporządzenie MRiRW 11 kwietnia 2007r. (rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 kwietnia 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 68, poz. 448). Rozporządzenie RM z 14 kwietnia 2004 r. zostało wydane na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.). Natomiast rozporządzenie MRiRW z 11 kwietnia 2007r. zostało wydane na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427).

Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia RM z 14 kwietnia 2004 r. płatności ONW udzielało się producentowi rolnemu, który zobowiązał się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160, z 26.06.1999). Podobnie w § 2 rozporządzenia MRiRW z 11 kwietnia 2007r. wskazano, że płatność ONW przyznaje się rolnikowi, który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa o których mowa w art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r.

Wymagania, o których mowa w art. 14 ust. 2 rozporządzenia 1257/1999/WE z 17 maja 1999 r. polegają na:

- prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze o powierzchni co najmniej 1 ha (obszar ten określony został w 2 § ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ONW),

- prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze znajdującym się w mniej korzystnych warunkach gospodarowania, przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego,

- stosowaniu dobrej praktyki rolniczej zgodnie z potrzebną ochroną środowiska naturalnego i utrzymaniem terenów wiejskich, w szczególności przez zrównoważoną gospodarkę rolną.

Natomiast podstawę merytoryczną rozstrzygnięcia w przypadku zaniechania prowadzenia działalności rolniczej stanowi obowiązujące w sprawie z uwagi na datę wszczęcia postępowania rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 ( Dz.U., Nr 40, poz.329 ze zm.), zwane dalej rozporządzeniem MRiRW z 11 marca 2009r.

Zgodnie z treścią § 9 ust. 1 pkt 2 powołanego wyżej rozporządzenia, w przypadku gdy rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 pkt 1 albo w § 6 ust. 3 pkt 1 lit. a, albo w § 7 ust. 1 pkt 2 lit. a), zwraca część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których zaniechał prowadzenia tej działalności, za cały okres jej pobierania, gdy łączna powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej 1 ha.

Wyliczenie płatności ONW następuje w oparciu o powierzchnię zadeklarowanych i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (obszary ONW) działek, użytkowanych jako grunty orne, sady łąki i pastwiska trwałe. Powyżej cytowane przepisy określają m.in. wymóg prowadzenia działalności rolniczej na zgłoszonych do płatności działkach rolnych, a działalność ta powinna być prowadzona zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej, o której mowa w art. 14 ust 2 rozporządzenia Rady Wspólnot Europejskich 1257/1999/WE.

Zwrot nienależnie lub nadmiernie pobranych środków z tytułu płatności ONW następuje w trybie i na zasadach określonych w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

W sprawie niniejszej spór między stronami sprowadza się do ustalenia, czy w świetle powyższego oraz argumentów skarżącego doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634, z późn. zm.) funduszy.

Przede wszystkim podkreślić należy, że w dniu otrzymania płatności za rok 2004 (płatności dokonano [...] lutego 2005 roku) powstało po stronie skarżącego J. L. pięcioletnie zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych, do których ww. płatność ONW została przyznana ( tj. do powierzchni nie mniejszej niż 5,48 ha). Ubiegając się o przyznanie płatności ONW rolnik podpisał stosowne oświadczenie we wniosku (sekcja X str. 4 wniosku z 2004r. i kolejnych), podejmując tym samym zobowiązanie prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od tej, za którą otrzymał płatność w pierwszym roku wsparcia, zobowiązał się również do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji o każdym fakcie, który miał wpływ na nienależnie pobrane płatności, a także o każdej zmianie powstałej w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, a w szczególności jeżeli zmiana dotyczy wykorzystywania gruntów rolnych, wielkości powierzchni. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków ma miejsce niewątpliwie wówczas, gdy nie zostaje dotrzymane podjęte zobowiązanie.

Jak słusznie zauważył organ, zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej, o którym mowa powyżej, stanowi samodzielną przesłankę zwrotu otrzymanych przez producenta rolnego płatności ONW. Oznacza to, że do powstania obowiązku zwrotu nie jest konieczne wystąpienie innych, dodatkowych okoliczności. Sam fakt zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na określonym obszarze stwierdzony w danym roku okresu pięcioletniego zobowiązania powoduje, że po stronie producenta rolnego powstaje obowiązek zwrotu otrzymanej dotychczas płatności.

Kontrola przeprowadzona w dniu [...] sierpnia 2009r. w gospodarstwie skarżącego metodą inspekcji terenowej wobec kolejnego wniosku o przyznanie płatności ONW (na 2009 rok) stwierdziła, że na części zgłoszonych do tych płatności działkach rolnych nie jest prowadzona działalność rolnicza. Zdaniem kontrolujących na części zadeklarowanego obszaru zgłoszonego do płatności ONW (działki B, C, D, E ) stanowiły bądź nieużytki (działka E), bądź obszar ten był zadrzewiony (działki B, C, D). Stwierdzono również, że deklarowana powierzchnia działki A, jest niższa od stwierdzonej na miejscu i wynosi 0,37 ha, zamiast deklarowanej 0,53 ha. W związku z powyższym brak było rolniczego wykorzystania działek, co oznaczało zaniechanie działalności rolniczej. Strona po otrzymaniu powyższego raportu i pouczeniu o możliwości złożenia zastrzeżeń nie zakwestionowała jego wyników, nie złożyła zastrzeżeń co do ustaleń zawartych w protokole z kontroli, natomiast jej argumenty kwestionujące sposób jak i wyniki przeprowadzonej kontroli nie zostały uwzględnione w postępowaniu o przyznanie płatności ONW zakończonego ostateczną i prawomocną decyzją Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w L. z [...] lipca 2010r. o odmowie przyznania płatności ONW na rok 2009.

Z ustaleń organów Agencji dokonanych w tym postępowaniu wynika, że do powierzchni uprawnionej do płatności nie można zaliczyć działek nie użytkowanych rolniczo, w związku z tym z płatności wykluczono działki B, C, D, E. Wyniki kontroli wraz z dołączonymi zdjęciami oraz szkicami gruntów rolnych, zdaniem organów w postępowaniu o płatności ONW wskazują jednoznacznie, że sporne działki zadeklarowane przez skarżącego nie kwalifikują się do objęcia płatnością ONW. Decyzja o odmowie przyznania płatności ONW na 2009r. nie została przez stronę zaskarżona do sądu administracyjnego i stała się prawomocna.

Zdaniem Sądu, zastrzeżenia strony dotyczące kontroli na miejscu przeprowadzonej w gospodarstwie wnioskodawcy, w tym ustalenia powierzchni gruntów rolnych kwalifikujących się do płatności mogły być przedmiotem postępowania w sprawie przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, a nie postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Skoro bowiem w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja odmawiająca przyznania płatności dotycząca pięcioletniego okresu ustalonego od dnia wypłaty pierwszej płatności, w postępowaniu dotyczącym ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków organ jest związany ustaleniami dokonanymi w tej decyzji

Tym samym rację ma organ, że postępowanie dotyczące przyznania płatności ONW poprzedziło postępowanie w sprawie ustalenia obowiązku zwrotu płatności pobranych nienależnie lub nadmiernie. Sprawa przyznania producentowi płatności z tytułu ONW na rok 2009 stanowiła przedmiot odrębnego postępowania i z tego względu zarzuty strony skarżącej dotyczące decyzji w sprawie płatności na rok 2009 należy traktować jako wyjaśnione i niemieszczące się w zakresie rozpoznania przez Prezesa Agencji w niniejszym postępowaniu. Stwierdzone ostateczną decyzją zaniechanie działalności rolniczej na części działek rolnych położonych na obszarze ONW i objętych zobowiązaniem nastąpiło w roku 2009 i nie jest istotne, czy w latach poprzedzających rok 2009 i kolejnych latach na tych działkach rolnych skarżący rzeczywiście prowadził działalność rolniczą, czy też nie. Istotne było natomiast to, że w dacie kontroli skarżący nie prowadził takiej działalności rolniczej, co również potwierdził sam skarżący informując, że działalność ta nie była prowadzona z powodów zdrowotnych i braku środków finansowych. Zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie musi mieć charakteru stałego. Skarżący bowiem, jak i ewentualnie jego następcy prawni mogą działalność taką na tym obszarze w późniejszym terminie podjąć. Organ podczas kontroli stwierdził, że taka działalność nie była prowadzona, skarżący powyższe potwierdza, jednakże twierdzi, że działalności tej nie zaniechał tylko spóźnił się z zabiegami agrotechnicznymi. Okoliczności te, o czym wyżej, zostały już wyjaśnione w ostatecznej, prawomocnej decyzji Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w L. z [...] lipca 2010r. Obecna sprawa jest natomiast konsekwencją ostatecznego uznania, że na części obszaru ONW skarżący zaniechał prowadzenia działalności rolniczej i wobec tego nie dotrzymał pięcioletniego zobowiązania. Składane odmienne oświadczenia sąsiadów skarżącego wobec ostatecznego i prawomocnego ustalenia braku prowadzenia działalności rolniczej na części powierzchni obszaru ONW nie mają w sprawie dotyczącej ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW zasadniczego znaczenia, co zostało prawidłowo wskazane w zaskarżonej decyzji. Oświadczenia te mogły mieć jedynie znaczenie w sprawie dotyczącej odmowy przyznania płatności ONW. Tym samym niezasadne są zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia przepisów postępowania administracyjnego poprzez nieodniesienie się do składanych oświadczeń i twierdzeń, gdyż na obecnym etapie takie dowody nie mają zasadniczego znaczenia, winny one być oceniane, zgodnie z tym co zostało powiedziane wyżej, na etapie wniosku o przyznanie płatności ONW (w przedmiotowej sprawie płatności na 2009 rok.).

Wobec rozstrzygnięcia organów Agencji o odmowie przyznania płatności ONW na rok 2009 z uwagi na fakt stwierdzenia, że na zgłoszonych do płatności działkach nie jest prowadzona działalność rolnicza oraz że deklarowana powierzchnia działki A jest niższa od stwierdzonej na miejscu uzasadnione było przyjęcie przez Agencję zaniechania przez skarżącego działalności rolniczej, które w konsekwencji stanowi samodzielną przesłankę zwrotu otrzymanych przez producenta rolnego płatności ONW.

Składając wniosek o przyznanie płatności ONW w 2004 r. wnioskodawca podpisał oświadczenie, w którym zobowiązał się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i znajdujących się na obszarach ONW przez okres 5 lat od daty otrzymania pierwszej płatności z tytułu tego wsparcia. Zobowiązanie to rozpoczęło swój byt w dniu przekazania środków finansowych tj. w dniu [...] lutego 2005r., a następnie w roku 2009 skarżący zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW na części powierzchni. W związku z czym zobowiązanie nie zostało dotrzymane. Dlatego też zasadnie Prezes Agencji przyjął, że uzyskane płatności ONW, uznane następnie za nienależnie pobrane, podlegają zwrotowi.

Należy również podkreślić, że skarżący pomimo zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na terenach ONW mógł zwolnić się z obowiązku zwrotu tych płatności. Zgodnie z przepisami § 9 ust. 3 rozporządzenia RM z 14 kwietnia 2004 r. płatność ONW nie podlega zwrotowi, jeżeli zaniechanie działalności rolniczej na działkach położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem nastąpiło na skutek zaistnienia chociażby jednej z następujących okoliczności (m.in.):

a) długotrwała niezdolność do pracy producenta rolnego,

b) wystąpienie klęski żywiołowej,

c) zniszczenie budynków inwentarskich w gospodarstwie rolnym producenta rolnego na skutek ognia lub innych zdarzeń losowych w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych,

- pod warunkiem, że producent rolny zawiadomił kierownika biura powiatowego Agencji o zaistnieniu jednej ze wskazanych wyżej okoliczności w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym jest w stanie dokonać tej czynności, (zgodnie z art. 39 ust. 2 rozporządzenia 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004). Okoliczności te mogły wyłączyć jedynie zwrot płatności ONW za lata 2004-2006, gdyż w późniejszych rozporządzeniach dotyczących ONW okoliczności te nie wyłączały już obowiązku zwrotu płatności ONW.

Skarżący powołuje się na klęski, jakie nawiedziły jego gospodarstwo w latach 2004 – 2009 (susze, powodzie, trąba powietrzna w 2006 r., pomór królików, utrata konia) a także zły stan zdrowia. Jednakże w wypadku ich wystąpienia wnioskodawca winien niezwłocznie pisemnie wraz z odpowiednimi dowodami poinformować Agencję o tych okolicznościach.

Ponadto należy zauważyć, że okoliczności, na które powołuje się skarżący miały miejsce wcześniej np. w 2006 rok (susza), a nie w roku którym nastąpiło zaprzestanie działalności rolnej tj. 2009 r. Skarżący przedstawił dokumenty dotyczące jedynie leczenia, a nie długotrwałej niezdolności do pracy i co najważniejsze nie złożył ich w wymaganym terminie.

W ocenie Sądu nieuzasadnione są również zarzuty o charakterze procesowym. Należy zaznaczyć, iż stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwanej dalej p.p.s.a.), naruszenie przepisów postępowania stanowi podstawę do uwzględnienia skargi tylko wówczas, gdy mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W świetle powołanego przepisu uwzględnienia skargi nie mogą uzasadniać podniesione przez skarżącego zarzuty dotyczące naruszenia art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 k.p.a. Zdaniem Sądu skarżona decyzja została wydana z uwzględnieniem całego materiału dowodowego.

Mając wszystkie powyższe okoliczności na uwadze, Sąd uznał, że organ administracji w sposób należyty ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy zaś wydane na jego podstawie decyzje podjęte w obu instancjach odpowiadają prawu.

Z tych względów, w oparciu o art. 151 ustawy p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.