Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 585/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości A w upadłości z siedzibą w O.W. na decyzję Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (poprzednio Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w P.) z dnia [...] czerwca 2009r. Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę /-/ E. Podrazik /-/ A. Łaskarzewska /-/ W. Batorowicz


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...]z dnia [...] listopada 2003 roku, znak [...] , Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w O. W., na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 roku o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. Nr 12 poz. 49) stwierdził u A. D. chorobę zawodową narządu słuchu, wymienioną pod pozycją nr 21 w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132 poz. 1115). Organ wskazał w uzasadnieniu, iż oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy – w szczególności orzeczenie lekarskie nr [...]Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w P. Oddział w K. z dnia[...]lipca 2003 roku, skierowanie na badania lekarskie w celu rozpoznania choroby zawodowej wystawione przez lekarza otolaryngologa i kartę oceny narażenia zawodowego – spełnione zostały przesłanki niezbędne do uznania, iż A.D. świadczył pracę w warunkach narażenia na hałas ponadnormatywny, czego skutkiem był obustronny, trwały ubytek słuchu typu ślimakowego.

Pismem z dnia 1 grudnia 2003 roku Fabryka A S.A. w upadłości w O.W. odwołała się od powyższej decyzji, zarzucając organowi I instancji nierzetelne oraz sprzeczne z prawem ustalenie związku przyczynowego. Nie kwestionując faktu pracy w hałasie o wartościach ponadnormatywnych, odwołująca się strona ocenia narażenie to tylko jako okresowe. Wskazano bowiem, że od dnia 1 grudnia 1994 roku do dnia 14 grudnia 2001 roku A.D. pracował w części opisowej lakierni, miejscu pozbawionym źródeł omawianego zagrożenia. Zgodnie z kolei z § 2 ust. 2 przywołanego rozporządzenia, zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej powinno nastąpić w trakcie zatrudnienia lub po zakończeniu pracy, nie później jednak niż w ciągu 2 lat. Tymczasem w niniejszej sprawie do odpowiedniego zgłoszenia doszło dopiero po upływie 9 lat.

Decyzją z dnia [...] lutego 2004 roku, znak [...], Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w P. uchylił w całości decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Podzielając zarzuty podniesione w odwołaniu, organ zwrócił uwagę na konieczność stosowania § 2 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia w toku mającego nastąpić postępowania.

Pismem z dnia 28 lutego 2004 roku A. D. zaskarżył decyzję organu II instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wyjaśniając, iż czuje się pokrzywdzony przedstawionym w niej stanowiskiem, jako że ubytek słuchu pochodzenia zawodowego rozpoznano u niego już w latach 1990-1994, tj. w okresie największej ekspozycji na hałas ponadnormatywny. Ponadto, w roku 1994 został on skierowany na badania laryngologiczne w celu ustalenia ewentualnej choroby zawodowej. Obecnie cierpi także na inne dolegliwości m.in. szumy uszne, bóle i zawroty głowy oraz kłopoty z porozumiewaniem się.

Wyrokiem z dnia 21 czerwca 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, w sprawie IV SA/Po 276/06, uchylił decyzję Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Poznaniu z dnia 12.02.2004 r. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że wydanie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach w zakresie zapisu § 2 ust. 2 nastąpiło z przekroczeniem delegacji ustawowej, gdyż art. 237 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy (Dz. U. Nr 24 poz. 141) nie udziela Radzie Ministrów kompetencji do określenie terminu końcowego do złożenia stosownego wniosku. Kierując się zatem brzmieniem art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej (Dz. U. 1997 Nr 78 poz. 483), Sąd odmówił stosowania normy wysłowionej w tym przepisie.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 roku, znak [...], Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w P. utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Pracy w P., stwierdzającą powstanie choroby zawodowej u A. D. w związku z pracą w warunkach narażenia na hałas o wartościach ponadnormatywnych.

Decyzję powyższą doręczono B sp. z o.o. w O.W ., przyjmując, iż przedsiębiorstwo to jest następcą prawnym upadłej Fabryki A SA w O. W .

B sp. z o.o. w O. W. złożyło skargę na opisaną decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, kwestionując swój przymiot strony w niniejszym postępowaniu i wskazując, że nie jest następcą prawnym Fabryki A SA w upadłości oraz że nigdy nie było pracodawcą A. D. i nie przejęło wobec niego zobowiązań upadłego ze stosunku pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 4 grudnia 2008 roku, sygn. akt IV SA/Po 396/08, uchylił decyzję Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w P. z dnia [...].01.2007 r. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, iż przepis art. 231 Kodeksu pracy musi być widziana w świetle istoty i podstawowego celu prawnej regulacji zmiany pracodawcy wskutek przejścia zakładu pracy, którą jest stabilizacja (utrzymanie) zatrudnienia pracownika i dotychczasowych warunków tego zatrudnienia pomimo zmiany pracodawcy. Celem tego przepisu jest, by przejście zakładu pracy na innego pracodawcę nie uzasadniało samo w sobie pogorszenia warunków pracy przejmowanego pracownika. Stąd należy zgodzić się ze stosowaną powszechnie interpretacją art. 231 Kodeksu pracy, iż nie jest możliwe objęcie pracownika ochroną wynikającą z tego przepisu, jeżeli przed przejściem zakładu pracy na innego pracodawcę stosunek pracy został skutecznie rozwiązany. Tak więc rację ma B twierdząc, że nie dotyczy go dyspozycja normy zawartej w tym przepisie. Tym samym Kodeks pracy nie stanowi podstawy materialnoprawnej dla uznania, iż B jest stroną przedmiotowego postępowania administracyjnego. Fakt doręczenia B zaskarżonej decyzji wskazuje na legitymację skargową B, nie przesądza to jednak o tym, że B jest adresatem zaskarżonej decyzji i że decyzja ta została prawidłowo doręczona. W kwestii doręczenia zaskarżonej decyzji Sąd poczynił następujące ustalenia faktyczne. Na wszystkich wydanych w sprawie decyzjach (w I instancji oraz dwóch decyzjach II instancji, w tym decyzji zaskarżonej) wskazywano, jako jednego z adresatów – Fabrykę A S.A. O.W. w upadłości. Odwołanie od decyzji organu I instancji wniósł syndyk masy upadłości Fabryki A. Zaskarżoną decyzję, przesłano pocztą na adres wskazywany przez syndyka, przesyłki nie podjęto i zwrócono z adnotacja o zlikwidowaniu firmy. Organ, wysyłając decyzję na adres B uznał, iż podmiot ten jest następcą prawnym Fabryki A na podstawie adnotacji pocztowej o zlikwidowaniu Fabryki A i informacji, że pod dotychczasowym adresem tego podmiotu mieści się siedziba innego podmiotu: B. Takie rozumowanie i wniosek w tak istotnej kwestii, jaką jest następstwo prawne strony stanowi niedopuszczalne uproszczenie. W związku z powyższym należy zauważyć, że o następstwie prawnym po określonym podmiocie można mówić, gdy dany podmiot przestał istnieć w obrocie prawnym. Organ nie wykazał, że Fabryka A w upadłości zakończyła swój byt prawny w konkretnej dacie. To, że B nabyło majątek upadłego nie oznacza, że upadły przestał istnieć. Zatem w pierwszej kolejności trzeba było ustalić to, czy Fabryka A istnieje jako podmiot prawa. Miarodajnym dowodem co do tego faktu jest odpis KRS. Dopiero ustalenie, że Fabryka A S.A. w upadłości została wykreślona z KRS-u, otwiera kwestię następstwa prawnego tego podmiotu. Brak wykazania, iż B jest następcą prawnym upadłej spółki uzasadnia wniosek, że doręczenie zaskarżonej decyzji nie było prawidłowe, a nieprawidłowe doręczenie pozbawiło adresata decyzji możliwości skorzystania z instytucji procesowych w postaci wniesienia skargi. Sąd wskazał także na specyfikę i niektóre rozwiązania prawa upadłościowego. I tak do pojęcia przedsiębiorstwa i skutków jego sprzedaży w zakresie nabycia składników stosuje się art. 551 i 552 Kodeksu cywilnego, ale skutki tej czynności w zakresie osobistej odpowiedzialności za długi upadłego unormowane są odrębnie; obowiązująca ustawa z 28 lutego 2003 r. w Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535) normuje je w art. 317 ust. 2. Można też wskazać na art. 342 ust. 1 wymienionej ustawy, określający kategorie wierzytelności i należności podlegające zaspokojeniu z funduszów masy upadłości; do kategorii pierwszej należą m. in. "renty należne za wywołanie choroby". Można też wskazać na inne przepisy, nakładające na syndyka masy upadłości wiele obowiązków, wiążących się z gromadzeniem, przechowywaniem i archiwizowaniem dokumentacji przedsiębiorstwa w upadłości, np. art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku o ochronie danych osobowych, art. 36 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 roku, znak [...], Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w P. ponownie utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Pracy w P. z dnia [...].11.2003 r. W uzasadnieniu organ przytoczył dotychczasowy przebieg postępowania, przedstawił stanowisko Sądu wyrażone w wyroku z dnia 04.12.2008 r. i wskazał, iż Fabryka A SA w upadłości nadal jest wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego, a jej reprezentantem jest syndyk, z tego względu jest on uczestnikiem niniejszego postępowania. Organ wskazał także na ustalenia faktyczne i materialnoprawną podstawę stwierdzenia u A. D. choroby zawodowej słuchu spowodowanej hałasem.

Pismem z dnia 22 czerwca 2009 roku syndyk masy upadłości Fabryki A SA wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję, zarzucając jej nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego w zakresie strony postępowania. Zdaniem skarżącej organ odwoławczy błędnie przyjął, iż odpis z Krajowego Rejestru Sądowego jest dowodem na istnienie roszczenia względem upadłego, że zbycie przedsiębiorstwa w drodze aktu notarialnego nie zobowiązuje strony przejmującej zakład do udziału w toczącym się postępowaniu, że syndyk jest następcą prawnym upadłego. Konsekwentnie syndyk domagała się uznania za stronę niniejszego postępowania B sp. z o.o. oraz orzeczenia, że to jego praw i obowiązków dotyczy toczące się postępowanie. Skarżąca powołała się na umowę sprzedaży Fabryki A S.A. Wywodziła ponadto, iż niewykreślenie upadłego przedsiębiorstwa z Krajowego Rejestru Sądowego nie może uzasadniać nawiązania stosunku zobowiązaniowego pomiędzy syndykiem a byłym pracownikiem upadłego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 przytoczonej wcześniej ustawy, co oznacza, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowi art. 237 Kodeksu pracy i wydane na jego podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132 poz. 1115), w tym § 2 ust. 2 rozporządzenia w zw. z art. 5 ust. 4a ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Na wstępie dalszych rozważań należy zauważyć, że decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej ma charakter deklaratoryjny, nie tworzy nowego stanu prawnego, lecz stwierdza pewien już istniejący stan faktyczny (tak też: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 grudnia 2007 roku, sygn. akt II OSK 1420/07, LEX nr 434097). Ponadto, jak trafnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 grudnia 2008 roku, sygn. akt II OSK 1457/08, LEX nr 507909, decyzja właściwego inspektora sanitarnego nie przesądza bynajmniej o podmiocie ponoszącym ewentualną odpowiedzialność cywilnoprawną, a zatem w takim zakresie nie można podzielić zarzutów podniesionych w skardze.

Kluczową kwestią, jaka wyłoniła się w niniejszej sprawie, jest status syndyka masy upadłościowej jako strony postępowania o wydanie decyzji stwierdzającej chorobę zawodową. Zgodnie z art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Nie ulega wątpliwości, iż przymiot ten wyraża się w istnieniu powiązania o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawną a konkretną sytuacją podmiotu prawa.

Stronami postępowania o wydanie decyzji stwierdzającej chorobę zawodową są pracownik oraz pracodawca. W toku rozważanej sprawy nigdy nie kwestionowano faktu zatrudnienia A.D. w Fabryce A S.A. oraz narażenia go na pracę w warunkach hałasu o wartości ponadnormatywnej. Problematyczne okazało się natomiast określenie właściwego podmiotu po stronie pracodawcy. Taki przymiot niewątpliwie przysługiwał wspomnianej Fabryce. Ponieważ jednak, jak trafnie zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w uprzednio cytowanym wyroku z dnia 4 grudnia 2008 roku, przywołany podmiot nie uległ zgaśnięciu – chociażby i istotne składniki jego majątku zostały już rozdysponowane – toteż, kierując się art. 57 art. 61 i art. 317 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, byt prawny upadłego "kontynuuje" syndyk. Wykonuje on wynikające z tego tytułu prawa, jak i ciążą na nim stosowane obowiązki, co dodatkowo uzasadnia wniosek o przyznaniu mu charakteru strony. Podobne stanowisko zajął również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 lutego 1998 roku, sygn. akt I SA/Kr 304/97, LEX nr 58223 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 9 października 2007 roku, sygn. akt I SA/Gd 425/07, LEX nr 423885. Skarżący syndyk sam zresztą wyraźnie przyznał w skardze, że proces zaspokajania wierzycieli, a w konsekwencji i likwidacji Fabryki A S.A., nie dobiegł jeszcze do końca.

Sąd pragnie także zwrócić uwagę na brzmienie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), nakładającego obowiązek respektowania oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania, zawartych we wcześniejszych orzeczeniach tego Sądu. W wyroku z dnia 04.12.2008 r. Sąd wyraźnie przesądził, iż przymiot strony w niniejszym postępowaniu nie przysługuje wskazywanemu przez syndyka B . Sąd wówczas odniósł się do kwestii umowy zbycia przedsiębiorstwa upadłego oraz do szeregu przepisów, w tym art. 231 Kodeksu pracy i przepisów prawa upadłościowego, stając na stanowisku, iż nie stanowią one przesłanki do przyznania wspomnianemu przymiotu strony. Przywołana ocena prawna jest wiążąca. Jedynie istotna zmiana okoliczności może uzasadniać odstąpienie od tej normy bez narażania się na zarzut prowadzenia niedopuszczalnej polemiki z prawomocnymi wyrokami (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2008 roku, sygn. akt II OSK 835/07, LEX nr 486489). W niniejszej sprawie trudno jednakże dopatrzeć się modyfikacji dotychczasowego stanu faktycznego; za takową nie można z pewnością poczytywać treść skargi.

Dodatkowo odnieść się należy do podstawy prawnej zaskarżonej decyzji, którą były przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 roku, sygn. akt P 23/07 (Dz. U. Nr 116 poz. 740) uznał przytaczane rozporządzenie za niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny skorzystał zarazem z uprawnienia z art. 190 ust. 3 Konstytucji, określając, iż utrata mocy obowiązującej nastąpi z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku, tj. z dniem 3 lipca 2009 roku. Zaskarżoną decyzję wydano dnia[...]czerwca 2009 roku, a zatem przed stwierdzeniem niezgodności powołanego rozporządzenia z Konstytucja i przed utratą przez nie mocy obowiązującej.

W tych okoliczności rozważyć należy problem skutku wyroku Trybunału Konstytucyjnego dla kontrolowanej decyzji. Zgodnie z art. 178 ust. 1 Konstytucji, Sąd może odmówić stosowania aktu normatywnego rangi podustawowej, jeżeli ten został pozbawiony domniemania konstytucyjności. Z przepisu tego nie wynika jakkolwiek obowiązek powyższego zachowania, lecz jedynie kompetencja (podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 lutego 2006 roku, sygn. akt II OSK 1403/05, Wokanda 2006, nr 5). Uwzględniając zatem specyfikę rozpatrywanej sprawy, w szczególności fakt, że podtrzymanie w obrocie decyzji, opartej na wspomnianej podstawie, nie wywrze ujemnych skutków w sferze praw i obowiązków jej beneficjenta, Sąd postanowił nie wykonywać przysługującego mu uprawnienia.

Rozstrzygając w granicach niniejszej sprawy, Sąd wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, nie znalazł podstaw do wzruszenia zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze rozważania przytoczone powyżej, orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

/-/ W. Batorowicz /-/ A. Łaskarzewska /-/ E. Podrazik