Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1572/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 68 par. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alojzy Skrodzki (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę


UZASADNIENIE

W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Dyrektora Izby Celnej w K. wobec A. Sp. z o.o. (dalej – "Spółka", "Skarżąca") organ egzekucyjny w lokalu w K. przy ul. [...] dokonał pobrania od Spółki gotówki.

Spółka zaskarżyła powyższą czynność egzekucyjną, stwierdzając, że egzekucja prowadzona przez Dyrektora Izby Celnej jest niedopuszczalna z uwagi na to, iż tytuły wykonawcze obejmują należności, które powstały na podstawie nieobowiązujących przepisów. Wskazała również, iż organy celne z jednej strony uznają urządzanie gier za przestępstwo, a z drugiej egzekwują kwoty z tych urządzeń, uznając je za legalną działalność. Podniosła również uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego, którego zastosowanie uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej. Wskazała, iż automaty do gier nie stanowią jedynego majątku Spółki, z którego organ mógłby prowadzić egzekucję.

Postanowieniem z [...] czerwca 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej w K. oddalił powyższą skargę.

Spółka wniosła zażalenie na to postanowienie, w którym zarzuciła naruszenie:

- art. 97 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm., dalej – "u.p.e.a.") w zw. z art. 55 K.c., poprzez skierowanie egzekucji do przedmiotów nie będących własnością zobowiązanego. Zdaniem Spółki, poborca nie był uprawniony do zajęcia pieniędzy, znajdujących się w automacie stanowiącym przedmiot dzierżawy;

- art. 45 § 1 u.p.e.a. poprzez niewzięcie pod uwagę słusznego stanowiska Spółki i przedstawionych przez nią dowodów, faktów i okoliczności, wpływających na zasadność prowadzenia egzekucji;

- art. 45 Konstytucji RP w zw. z art. 89 § 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, poprzez dokonanie egzekucji z wartości pieniężnej, która stanowiąc dochód z czynności uznanej za nielegalną, w przypadku istnienia podstawy prawnej, powinna ulec przepadkowi;

- zasady niemożności czerpania korzyści przez państwo z popełnionego czynu niedozwolonego, bezprawnego lub nielegalnego, uznanego za taki przez organy państwowe;

- art. 68 § 1 i 3 w zw. z art. 47 § 2 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a., poprzez zastosowanie przymusu w celu dokonania egzekucji, przy braku podstaw faktycznych i formalnoprawnych do zastosowania takiego przymusu oraz brak spełnienia przesłanki bezpośredniości podczas przeprowadzania czynności egzekucyjnych. W sprawie nie doszło do bezpośredniego zapłacenia określonej sumy, gdyż poborca wezwał do otworzenia urządzenia do gry. Oznacza to, że miało miejsce przeszukanie pomieszczenia i automatu do gry. Z tego względu działania powinny być poprzedzone stosownym zarządzeniem na podstawie art. 47 u.p.e.a.

Postanowieniem z [...] marca 2016 r. Minister Finansów utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Wskazał, że w niniejszej sprawie zastosowano jeden ze środków egzekucyjnych wymienionych w u.p.e.a., a mianowicie egzekucję z pieniędzy. Jak bowiem wynika z akt sprawy, na wezwanie poborcy skarbowego pełnomocnik Spółki otworzył urządzenia do gier, w których znajdowała się gotówka. Kwotę tę poborca skarbowy pobrał i wystawił pokwitowanie. Pełnomocnik Spółki nie stawiał żadnego oporu, lecz na wezwanie poborcy otworzył automaty, umożliwiając tym samym pobranie znajdującej się tam gotówki. W rezultacie organ egzekucyjny nie zarządził przymusowego otwarcia automatów i nie dokonał ich przeszukania. Przepis art. 47 § 2 u.p.e.a., nie mógł więc być naruszony, bo nie miał w niniejszej sytuacji zastosowania.

Minister Finansów zauważył przy tym, iż co prawda został sporządzony protokół z czynności egzekucyjnych, jednak nie skutkowało to wadliwością egzekucji z pieniędzy. Jego sporządzenie uzasadniały zgłoszone przez pełnomocnika Spółki uwagi.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 97 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 55 K.c., poprzez skierowanie egzekucji do przedmiotów nie będących własnością zobowiązanego, Minister Finansów wskazał, że zaskarżona czynność dotyczyła zajęcia gotówki, a nie dzierżawionych automatów.

Minister Finansów odniósł się również do zarzutu naruszenia art. 45 Konstytucji RP w zw. z art. 89 § 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych i wyjaśnił, że rozpoznając skargę na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 u.p.e.a., nie ma prawnej możliwości odniesienia się do kwestii podstawy prawnej do wystawienia tytułów wykonawczych (kwestii obowiązywania przepisów), jak również do charakteru (w tym legalności) prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej.

W skardze na powyższe postanowienie Skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) art. 68 § 1 u.p.e.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie przejawiające się w uznaniu, iż w sprawie doszło do dobrowolnej zapłaty dochodzonej należności w wyniku czego organ egzekucyjny wydał Skarżącej pokwitowanie odbioru pieniędzy;

2) art. 67 § 1 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie przejawiające się w niewydaniu zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego i niesporządzeniu protokołu z czynności egzekucyjnej według ustalonego w rozporządzeniu wzoru;

3) art. 97 § 2 u.p.e.a. poprzez skierowanie egzekucji na przedmioty nie będące własnością zobowiązanego, co stanowi rzeczywistą przeszkodę dla prowadzenia egzekucji,

4) art. 47 § 2 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a., poprzez zastosowanie przymusu w celu dokonania egzekucji, przy braku podstaw faktycznych do zastosowania takiego przymusu, w szczególności braku wyczerpania innych możliwości realizacji celu egzekucji,

5) art. 45 § 1 u.p.e.a. poprzez niewzięcie pod uwagę słusznego stanowiska Skarżącej i przedstawianych przez nią dowodów, faktów i okoliczności wpływających na zasadność prowadzenia egzekucji w wyniku czego organ był zobowiązany do odstąpienia od dalszych czynności egzekucyjnych.

Uzasadniając skargę Skarżąca zaznaczyła, że w niniejszej sprawie czynność otwarcia automatów do gry została wykonana na wyraźne polecenie poborcy skarbowego, zatem uiszczenie kwot nie było dobrowolne. Nie miała zatem miejsca bezpośrednia zapłata określonej sumy, co oznacza, iż organ egzekucyjny miał obowiązek zastosowania art. 67 § 1 u.p.e.a., a nie art. 68 § 1 u.p.e.a.

W takiej sytuacji podstawę zastosowania środków egzekucyjnych stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu, sporządzone według wzoru określonego w drodze rozporządzenia. Tymczasem w niniejszej sprawie brak jest protokołu, spełniającego wymogi z art. 67 § 1 u.p.e.a. W szczególności, protokół nie został sporządzony na stosownym formularzu. W efekcie dokonane czynności nie mają waloru skutecznych w obrocie prawnym i noszą cechy nieważności.

Skarżąca podniosła też, że w niniejszej sprawie brak było prób dobrowolnego wyegzekwowania należności. Przeciwnie już przy pierwszej odmowie otwarcia urządzeń organy egzekucyjne sięgnęły do najbardziej dotkliwego środka, jakim jest przymusowe ich otwarcie.

Tym samym działanie poborcy skarbowego w niniejszej sprawie nosi znamiona działania przymusowego, a zatem naruszony został art. 47 § 1 w zw. z § 3 u.p.e.a., poprzez niedoręczenie zarządzenia otwarcia urządzeń. Zdaniem Skarżącej działanie poborcy skarbowego, który nakazuje otworzyć automat, trudno inaczej interpretować niż dokonanie faktycznego przeszukania pomieszczenia i automatu do gry. Bez czynności imperatywnego, władczego nakazania otwarcia urządzenia do gry poborca skarbowy danej sumy by nie uzyskał, zatem otwarcie urządzeń nastąpiło pod przymusem.

Dalej Skarżąca nie zgodziła się z twierdzeniem, że skoro dzierżawca mógł dysponować kwotami znajdującymi się w automatach i posiadał klucz do urządzenia to uprawniona była egzekucja z pieniędzy znajdujących się w automatach. Wskazała na treść art. 97 § 2 u.p.e.a. i zaznaczyła, że egzekucji mogą podlegać tylko te przedmioty, które są własnością osoby zobowiązanej. Nie można natomiast skierować egzekucji na przedmioty, które są przedmiotem stosunku obligacyjnego (dzierżawy).

Na koniec Skarżąca podniosła, że w niniejszej sprawie mógł mieć pełne zastosowanie art. 45 u.p.e.a. Z literalnego brzmienia przepisu wynika bowiem, iż możliwość odstąpienia od czynności egzekucyjnych nie jest obwarowana czasem ani okolicznościami w jakich wnosi się o odstąpienie od egzekucji. Każdorazowo, gdy organ uzyska informacje stanowiące podstawę do odstąpienia od egzekucji, powinien to uczynić.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów uznał ją za bezzasadną i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie jest zgodne z obowiązującym prawem.

Przedmiot sporu dotyczy prawidłowości dokonanej przez poborcę skarbowego czynności egzekucyjnej polegającej na pobraniu od Skarżącej gotówki znajdującej się w automatach do gier dzierżawionych przez Skarżącą.

Zgodnie z art. 54 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego.

Przepis art. 1a pkt 2 u.p.e.a. definiuje pojęcie "czynności egzekucyjnych", stanowiąc, że są to wszelkie działania podejmowane przez organ egzekucyjny i egzekutora, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Owe działania, jak podkreśla się w doktrynie, to czynności faktyczne (a nie akty prawne). Ten środek prawny służy wyłącznie zaskarżaniu czynności o charakterze wykonawczym. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają zatem tylko zastrzeżenia odnoszące się do czynności egzekucyjnych dokonanych przez organ egzekucyjny (por. wyroki WSA w Warszawie z: 6 listopada 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 1433/07, 3 grudnia 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 1580/07, 21 czerwca 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 885/15). Przedmiotem skargi zatem nie mogą być kwestie materialnoprawne. W wyroku z 18 sierpnia 2015 r. (sygn. akt II FSK 1688/13) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przedmiotem skargi mogą być tylko zarzuty formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania prowadzonego przez organ egzekucyjny oraz ewentualnego naruszenia przepisów regulujących sposób i formę dokonania czynności egzekucyjnych.

W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a tiret 1 u.p.e.a., tj. egzekucję z pieniędzy.

Podstawą prawną zajęcia pieniędzy był art. 68 § 1 u.p.e.a., który stanowi, że jeżeli zobowiązany na wezwanie poborcy skarbowego płaci dochodzoną należność pieniężną, poborca wystawia pokwitowanie odbioru pieniędzy, które wywiera ten sam skutek prawny, co pokwitowanie wierzyciela. Za pokwitowaną należność pieniężną organ egzekucyjny ponosi odpowiedzialność wobec wierzyciela. Zgodnie zaś z art. 68 § 2 u.p.e.a. do czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 nie stosuje się przepisów art. 53. Natomiast art. 53 ustawy egzekucyjnej stanowi, że jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, egzekutor sporządza protokół z czynności egzekucyjnych, który zawiera: 1) oznaczenie miejsca, czasu i rodzaju czynności, 2) imiona i nazwiska osób uczestniczących w czynności, 3) sprawozdanie z przebiegu czynności, 4) zgłoszone przez obecnych wnioski i oświadczenia, 5) podpisy obecnych lub wzmiankę o przyczynie braku podpisów, 6) podpis egzekutora (§ 1). Odpis protokołu, o którym mowa w § 1, doręcza się niezwłocznie zobowiązanemu (§ 2).

Wykładnia art. 68 § 1 i § 2 w zw. z art. 53 u.p.e.a. prowadzi do jednoznacznego wniosku, że w przypadku określonym w art. 68 § 1 u.p.e.a. nie sporządza się protokołu z czynności egzekucyjnych. Przepis ten stanowi lex specialis w stosunku do art. 67 u.p.e.a. Taki charakter tego przepisu potwierdza również treść art. 68 § 3 u.p.e.a., zgodnie z którym w przypadku odebrania pieniędzy w wyniku przeszukania pomieszczeń i schowków, środków transportu oraz odzieży, teczek, waliz i podobnych przedmiotów stosuje się odpowiednio przepis § 1. Zatem w zakresie obowiązku sporządzenia protokołu ustawodawca odmiennie uregulował dwa przypadki. Pierwszy, gdy odebranie pieniędzy przez poborcę następuje w wyniku przeszukania. W takiej sytuacji poborca – poza wystawieniem pokwitowania – jest obowiązany jeszcze sporządzić protokół. Natomiast w drugim przypadku, gdy zobowiązany na wezwanie poborcy skarbowego płaci dochodzoną należność pieniężną, poborca wystawia tylko pokwitowanie odbioru pieniędzy. Nie ciąży na nim obowiązek sporządzenia protokołu.

W przypadku zastosowania tego środka egzekucyjnego przyjmuje się, że z chwilą jego zastosowania zobowiązany zostaje jednocześnie zawiadomiony o tym fakcie. Przyjęcie należności pieniężnej przez poborcę skarbowego nie wymaga odrębnego zawiadomienia, ani przed dokonaniem czynności (o planowanym przyjęciu należności), ani po jej dokonaniu.

W rozpoznawanej sprawie poborca skarbowy dokonał pobrania gotówki. Pełnomocnik Spółki na wezwanie poborcy skarbowego otworzył automaty do gry, w których znajdowała się wskazana gotówka. Następnie poborca skarbowy wystawił pokwitowanie oraz sporządził protokół z czynności egzekucyjnych. Chociaż organ egzekucyjny poza pobraniem gotówki żadnych innych czynności egzekucyjnych nie podjął, to do protokołu pełnomocnik Spółki załączył kopię umowy dzierżawy urządzeń (automatów do gier), kopię pełnomocnictwa, a także wniósł uwagi dotyczące czynności egzekucyjnej.

Można więc zgodzić się z Ministrem Finansów, że takie działanie poborcy skarbowego (sporządzenie protokołu z czynności egzekucyjnych) uzasadniał fakt, że informacje udzielone przez pełnomocnika Spółki nie mogły zostać umieszczone na prawidłowo sporządzonym pokwitowaniu.

Zdaniem Sądu, dodatkowe sporządzenie protokołu nie skutkuje wadliwością przeprowadzonej czynności egzekucyjnej. Czynność poborcy skarbowego ma bowiem oparcie w treści art. 68 § 1 u.p.e.a. Nie można się zgodzić z argumentacją Skarżącej, że skoro czynność otwarcia automatów do gry została wykonana na wyraźne polecenie poborcy skarbowego to uiszczenie kwoty nie było dobrowolne, a w konsekwencji działanie poborcy skarbowego w rozpoznawanej sprawie nosiło znamiona działania przymusowego oraz, że takie działanie poborcy skarbowego, który nakazuje otworzyć automat, trudno inaczej interpretować niż dokonanie faktycznego przeszukania pomieszczenia i automatu do gry. Wbrew bowiem twierdzeniom zawartym w skardze, ani pomieszczenie, ani automaty do gry nie zostały przeszukane a pełnomocnik Spółki dysponując kluczami sam otworzył automaty do gry, a więc dobrowolnie wydał rzeczy w postaci znajdujących się w tych urządzeniach pieniędzy. Posiłkowo w tym zakresie można się także odwołać do regulacji Kodeksu postępowania karnego (art. 224 § 1), który określa, że każde przeszukanie poprzedzone jest wezwaniem do dobrowolnego wydania rzeczy. Jeżeli zaś rzecz zostanie dobrowolnie wydana to przeszukanie nie następuje i jest bezprzedmiotowe (por. P. Hofmański (red.), E. Sadzik, K. Zgryzek, Kodeks postępowania karnego, Tom I. Komentarz, Warszawa 2004, s. 936-937; R. A. Stefański w pracy zbiorowej pod red. Z. Gostyńskiego, Kodeks postępowania karnego, Komentarz, Tom I, ABC 1998, s. 581).

W świetle powyższych rozważań niezasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 68 § 1 u.p.e.a. oraz art. 47 § 2 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a.

Całkowicie chybiony jest także podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 67 § 1 u.p.e.a. Przepis ten nie ma bowiem zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Wskazuje na to chociażby treść § 1 wskazanego przepisu, który stanowi, że z zastrzeżeniem art. 68 § 1, podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a, stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu, sporządzone według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Określając wzór, minister uwzględni uwarunkowania wynikające z elektronicznego przetwarzania danych zawartych w tym zawiadomieniu lub protokołach.

Przepis ten nie ma zastosowania w egzekucji z pieniędzy, o której mowa w art. 68 § 1 u.p.e.a. Zatem organ egzekucyjny nie miał w przedmiotowej sprawie obowiązku wydania zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego ani sporządzenia protokołu zajęcia i odbioru ruchomości.

Niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 97 § 2 u.p.e.a. Wbrew twierdzeniom Skarżącej, pieniądze znajdujące się w automatach do gry należały do niej. Potwierdza to treść umowy dzierżawy znajdującej się w aktach sprawy.

Ponadto, wskazać należy, iż celem zaskarżonej czynności egzekucyjnej było zajęcie gotówki, która znajdowała się w automatach, a nie samych automatów, które dla celów zarobkowych Spółka wydzierżawiła. Nie budzi wątpliwości fakt, iż gotówka znajdująca się w przedmiotowych automatach należała do zobowiązanej Spółki, a jak już wyżej zaznaczono, egzekucja była ograniczona tylko do egzekucji z pieniędzy (art. 1a pkt 12 lit. a tiret 1 u.p.e.a.).

Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut naruszenia art. 45 § 1 u.p.e.a. W sprawie nie wystąpiła żadna z okoliczności wskazanych w tym przepisie. Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu organ egzekucyjny i egzekutor są obowiązani odstąpić od czynności egzekucyjnych, jeśli zobowiązany okazał dowody stwierdzające wykonanie, umorzenie, wygaśnięcie lub nieistnienie obowiązku, odroczenie terminu wykonania obowiązku, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych, albo gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego. Skarżąca żadnych dowodów wskazujących na zaistnienie okoliczności wymienionych w tym przepisie w momencie przeprowadzania czynności egzekucyjnej nie przedstawiła.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.).