Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1161/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 1 i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki (spr.) Sędzia: WSA Wiesław Kuśnierz Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Boczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 lipca 2019 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek - skargę oddala -


UZASADNIENIE

27 października 2016 r. K. P. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia w łącznej kwocie około [...] zł. Wskazał, że jest inwalidą z orzeczeniem [...] w związku z poważną [...]. Nadmienił, że problemy zdrowotne uniemożliwiają podjęcie dodatkowej pracy, a jedynym źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł. Dodał, że zaległość wobec ZUS powstała, ponieważ prowadzona działalność gospodarcza nie przynosiła dochodów, które umożliwiłyby opłacenie składek. Ponadto podał, że stan zdrowia pogarszał się, a następnie uniemożliwił wykonywanie pracy. Wskazał, że nie posiada żadnego majątku, ani oszczędności, a otrzymywana emerytura wystarcza jedynie na skromne życie.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 12 stycznia 2017 r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek, a następnie, jako organ II instancji decyzją z 29 marca 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Wyrokiem z 1 grudnia 2017 r. sygn. akt l SA/Kr 551/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił te decyzje, wskazując, że nie ustalono czy wnioskodawca posiada jakikolwiek majątek, pozwalający wyegzekwować całość należności. Sąd stwierdził, że organ wziął pod uwagę posiadanie samochodu i możliwość spłaty zaciągniętej na niego pożyczki w miesięcznych ratach w kwocie [...]zł, jednak nie wziął pod uwagę niezbędności posiadania samochodu w aktualnej sytuacji życiowej.

Następnie decyzją z 1 sierpnia 2018 r. Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek, która to decyzja została 31 października 2018 r. uchylona decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z 1 sierpnia 2018 r.

4 stycznia 2019 r. Zakład poinformował o ponownym wszczęciu postępowania administracyjnego i możliwości złożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności z tytułu składek.

23 stycznia 2019 r. wnioskodawca złożył wyjaśnienia do wniosku oraz dodatkowe dokumenty. Wskazał, że dokumentacja znajdująca się w Zakładzie jest nadal aktualna. Ponadto podał, że ponosi połowę kosztów wynajmu mieszkania w kwocie [...]zł, koszty związane z leczeniem w kwocie [...]zł oraz opłaty za media w kwocie [...]zł. Dodał, że na skromne jedzenie zostawała mu kwota [...]zł. Zaznaczył, że co miesiąc zmuszony był pożyczać pieniądze. Nadmienił, że żona zażądała, by oddał środki pożyczone na zakup samochodu. Podał, że wziął kredyt na spłatę pożyczki z miesięczną ratą w kwocie [...]zł, więc nic nie pozostawało mu na życie.

l Oddział ZUS w Ł. po przeprowadzeniu postępowania w sprawie, decyzją z 13 marca 2019 r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ:

- nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.,

- nie wykazał wnioskodawca, zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych;

- nie wskazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;

-nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

K. P. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podkreślając, iż wnioski wyciągnięte z postępowania wyjaśniającego są nierzetelne i jednostronne, mające potwierdzić z góry przyjęte założenia. Zarzucił Zakładowi, że sam sobie zaprzecza i zmienia zdanie na dany temat w zależności od potrzeb, w tym iż otrzymuje świadczenie emerytalne, z którego można prowadzić skuteczne postępowanie egzekucyjne przy jednoczesnym zapewnieniu środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb, w innym zaś miejscu wywodzi, iż w ocenie Zakładu zadeklarowany stan materialny może uniemożliwić zaspokojenie potrzeb życiowych.

Decyzją nr UP- [...] z dnia 10 lipca 2019r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. póz. 300 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.", utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych l Oddział w Ł. nr [...] z 13 marca 2019 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu podano, iż wnioskodawca nie pracuje zarobkowo, pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł brutto, [...] netto, nie osiąga dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ponosi stałe miesięczne wydatki związane z wynajmem mieszkania w kwocie [...]zł, opłatami eksploatacyjnymi w kwocie [...]zł, kosztami związanymi z leczeniem w kwocie [...]zł, posiada zobowiązania pieniężne z tytułu kredytów w kwocie [...]zł, z ratą miesięczną [...] zł, nie posiada nieruchomości, praw majątkowych ani wierzytelności, posiada samochód osobowy [...] z [...] r o szacowanej wartości w kwocie ok. [...] zł, z tym, że ze względu na problemy zdrowotne, auto jest potrzebne do poruszania się.

Wedle przepisów, nowa zł. kwota wolna od potrąceń egzekucyjnych w przypadku emerytury wynosi [...] zł. Skoro wnioskodawca pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł, to odliczając kwotę wolną w przypadku egzekucji można dokonać potrącenia w wysokości [...] W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., sygn. akt. l SA/Ka 14/99). Zatem organ rentowy działając, jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Zatem trudna sytuacja materialna nie może być powodem umorzenia zaległości. Podkreślono przy tym, iż od 11 lat wnioskodawca nie podjął czynności w celu uregulowania zobowiązań, w szczególności rozłożenia ich na raty, co zapobiegłoby naliczaniu odsetek. Nadto podkreślono fakt spłaty kredytu cywilnoprawnego w kwocie około [...] zł miesięcznie. Wedle organu sytuacja skarżącego nie jest na tyle szczególna lub uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby miała być potraktowana odmiennie niż sytuacja innych płatników składek. ZUS podkreślił przy tym, że każda osoba, która podjęła się prowadzenia działalności gospodarczej i podlega z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym, musi liczyć się z obowiązkiem odprowadzania należnych składek na te ubezpieczenia oraz wykazywać staranność w prowadzeniu firmy. Płatnik powinien więc szukać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez udziału państwa. Fakt uzyskiwania mniejszych dochodów nie zwalnia z obowiązku uregulowania zobowiązań, zaś trudności finansowe nie są równoznaczne z niemożnością spłaty zaległych składek i w żadnym przypadku nie mogą być podstawą do ich umorzenia. Działalność gospodarcza obarczona jest bowiem ryzykiem, które przedsiębiorca powinien kalkulować, więc i ewentualne niepowodzenia, względnie nieosiąganie zamierzonych rezultatów nie może być uznawane za zdarzenia nadzwyczajne warunkujące możliwość umorzenia należności. Nadto, dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając, jako wierzyciel nie może jednoznacznie stwierdzić, iż zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności zadłużenia, a tym samym - zaniechać prób egzekwowania tego zadłużenia.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się K. P. wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i przywołując dotychczas prezentowaną argumentację akcentując, iż nie ma żadnej możliwości spłaty zaległości ze względu na niską emeryturę i problemy zdrowotne, nadto zarzucił, iż stanowisko organu jest niekonsekwentne, wzajemnie sprzeczne i nie uwzględnia trudnej sytuacji finansowej skarżącego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu administracyjnego, stwierdzeniem jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W wypadku niestwierdzenia takich wad, sąd skargę oddala, co wynika z art. 151 p.p.s.a.

Skarga nie jest uzasadniona, a wobec tego zaskarżona decyzja nie może być wyeliminowane z obiegu prawnego. W kontrolowanej sprawie, wbrew odmiennym twierdzeniom skarżącego postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ czyniło zadość wymogom prawa, zwłaszcza wymogom proceduralnym określonym w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ zebrał pełny materiał dowodowy, dokonał jego prawidłowej oceny, oraz niewadliwie uzasadnił rozstrzygnięcie, czyniąc zadość treści art. 107 § 3 k.p.a.

Zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach określonych w ust. 3. Wskazania tam zawarte są wyczerpujące i stanowią zamknięty katalog. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek przewidzianych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W sytuacjach, w których nie występuje całkowita nieściągalność składek w świetle art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. mamy do czynienia z tzw. decyzją związaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności ZUS, nie zaś decyzją wydaną w ramach uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia tych należności, gdyż wydanie takiej decyzji nie jest możliwe, bowiem naruszałaby ona prawo materialne.

W świetle analizy akt poddanej sądowej kontroli sprawy nie budzi wątpliwości, że zobowiązany K. P. nie pracuje zarobkowo, pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł brutto, ([...] netto), nie osiąga dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ponosi stałe miesięczne wydatki związane z wynajmem mieszkania w kwocie [...]zł, opłatami eksploatacyjnymi w kwocie [...]zł, kosztami związanymi z leczeniem w kwocie [...]zł, posiada zobowiązania pieniężne z tytułu kredytów w kwocie [...]zł, z ratą miesięczną [...] zł, które to należności zobowiązany reguluje, nie posiada nieruchomości, praw majątkowych, ani wierzytelności, posiada samochód osobowy [...] z [...] r o wartości ok. [...] zł, z tym że ze względu na problemy zdrowotne, auto jest mu niezbędne do przemieszczania się. Wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne.

Organ poddał powyższe okoliczności stosownej analizie konkludując, że kwota wolna od potrąceń egzekucyjnych w przypadku emerytury wynosi aktualnie [...] zł., a skoro wnioskodawca pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł, to odliczając kwotę wolną w przypadku egzekucji można dokonywać potrącenia w wysokości [...] zł.

W świetle powyższego organ zasadnie uznał, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Nieściągalność należności z tytułu składek związana jest wszak generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie występuje. Należy dodatkowo wskazać, iż w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., I SA/Ka 14/99).

Zasadnie także oceniono w decyzji, że nie zachodzą wobec skarżącego inne okoliczności wskazane w przywołanym wyżej przepisie przemawiające za umorzeniem należności odsetkowych. W szczególności podstawy takiej nie stanowią przesłanki z p. 2 i 4 ust. 2 art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, albowiem nie nastąpiło oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika, ani też umorzenie postępowania upadłościowego z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, a należność Zakładu nie została zaspokojona w postępowaniu likwidacyjnym.

Z kolei w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdzie wskazano na okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Również i w powyższym przypadku ustawodawca posłużył się tzw. uznaniem administracyjnym, co oznacza, że nawet po stwierdzeniu istnienia przesłanek, których wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ ma możliwość dokonania swobodnej oceny tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający zastosowanie ulgi. Należy mieć przy tym na uwadze, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

Pozostawienie do uznania organu istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości, jak również zakres ewentualnego umorzenia, nie może prowadzić do dowolności rozstrzygnięcia, a więc w każdym przypadku wydanie decyzji powinno być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.

Analizując sytuację bytową zobowiązanego wskazano, że od 11 lat wnioskodawca nie podjął czynności w celu uregulowania zobowiązań, w szczególności rozłożenia ich na raty, co zapobiegłoby naliczaniu odsetek. Nadto podkreślono fakt spłaty kredytu cywilnoprawnego w kwocie około [...] zł miesięcznie. Zauważyć też należy, iż wskazywane przez skarżącego ponoszone przezeń wydatki w wymiarze miesięcznym przewyższają kwotę ujawnionych dochodów, co wskazuje na istnienie nieujawnionych źródeł przychodu. Wedle organu sytuacja skarżącego nie jest na tyle szczególna lub uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby miała być potraktowana odmiennie niż sytuacja innych płatników składek. ZUS podkreślił przy tym, że każda osoba, która podjęła się prowadzenia działalności gospodarczej i podlega z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym, musi liczyć się z obowiązkiem odprowadzania należnych składek na te ubezpieczenia oraz wykazywać staranność w prowadzeniu firmy.

Organ, na co wskazuje uzasadnienie decyzji, poddał twierdzenia i dowody przedstawione w sprawie wnikliwej analizie i wyprowadził z nich prawidłowe wnioski. Dokonana w sprawie ocena wniosku mieści się w granicach uznania administracyjnego. Zauważyć trzeba, że kontrolujący zaskarżoną decyzję sąd administracyjny nie może dokonywać własnych ustaleń faktycznych, ani też nie może zmienić zaskarżonej decyzji. Powyższe wynika m.in. z art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. "Stosowanie środków określonych w ustawie" polega, w razie uwzględnienia skargi, zgodnie z art.145 §1 cyt. ustawy m.in. na uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości lub w części, stwierdzeniu jej nieważności, ewentualnie stwierdzeniu, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż w sprawach gdzie rozstrzygnięcie organów opiera się na uznaniu administracyjnym sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o tym, czy pobór należności powinien być zaniechany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast w pełnym zakresie zaskarżona decyzja podlega badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (tak też: wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 1227/97, LEX nr 33404). O ile więc zachowano wszelkie wymogi prawa procesowego, to sąd administracyjny, który sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem, nie jest władny jej uchylić (zob. wyrok NSA z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. akt III SA 1745/97, dost. LEX nr 44771). Wyrazistym podkreśleniem roli orzecznictwa w sprawach ulg i zwolnień uznaniowych jest teza wyroku NSA z 7 lutego 2001 r. stwierdzająca , iż sądowa kontrola legalności uznaniowych decyzji sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA z 7 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 1507/00, LEX nr 46473). Analogiczne stanowisko dominuje w doktrynie prawa podatkowego, gdzie wskazuje się, że kontrola wobec uznania może mieć ograniczony zakres, ale nie można z niej rezygnować, zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności. Zasada nieingerencji przez sąd administracyjny wynika z faktu, że nie jest on, co wyżej już wywiedziono - trzecią instancją postępowania administracyjnego (A. Habuda, Uznanie administracyjne – zmierzch czy renesans pojęcia; opublikowane w: Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s.117).

W orzecznictwie NSA utrwalony jest pogląd, iż umorzenie jest instytucją prawną o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie należności, nie zaś zwalnianie podatników od tego obowiązku (por. teza wyroku NSA z dnia 9 stycznia 2001 r., III SA 628/00), ponieważ zobowiązania podatkowe określone ustawami mają charakter powszechny (por. uzasadnienie wyroku z dnia 8 stycznia 2008 r. WSA w Gdańsku, I SA/Gd 909/07), co z kolei nie jest samodzielną przesłanką powodującą oddalenie wniosku podatnika bez pełnej merytorycznej oceny sytuacji. Umorzenie zaległości publicznoprawnych pociąga za sobą zmniejszenie wpływów do budżetu, tym samym ograniczeniu ulegają możliwości realizacji zadań związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb całego społeczeństwa. Wykładnia pojęć nieostrych, będących przesłankami możliwości zastosowania ulgi, czyli wyjątku od zasady, powinna mieć zawężający charakter. Zbyt szerokie i dowolne wykorzystanie uprawnień w przyznawaniu ulg doprowadziło by do naruszenia dyscypliny podatkowej, do zachowania której powołano organy podatkowe oraz do naruszenia zasady równego traktowania podatników, pozostających w takim samym stanie faktycznym i prawnym. O istnieniu ważnego interesu zobowiązanego nie mogą decydować jego subiektywne przekonania, lecz kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości (por. teza wyroku WSA w Gdańsku z dnia 18 października 2005 r., I SA/Gd 257/03). Dolegliwość wynikająca z zapłaty należności publicznoprawnej jest oczywista, ale sama w sobie nie stanowi o umorzeniu w całości owej zaległej należności. Każdy zobowiązany powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być również traktowane, jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych zobowiązanego, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a podatnik nie był pochopnie z niego zwalniany (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2001 r., I SA/Ka 577/00, niepubl.). Zważyć należy, iż niejednokrotnie zobowiązani, znajdujący się również w trudnej sytuacji życiowej, czy to ze względu na zdrowie czy finanse, wywiązują się ze swych zobowiązań publicznoprawnych w sposób należyty i terminowy.

Wedle sądu, ocena organu w przedmiocie istnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana po wszechstronnym i wystarczająco wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym dokładnym wyjaśnieniem okoliczności faktycznych. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz wszechstronna analiza ustawowych przesłanek umorzenia zaległości nie pozwalają postawić zaskarżonej decyzji zarzutu dowolności. Chybiony jest przy tym zarzut, jakoby organ poczynił ustalenia w oderwaniu od aktualnej sytuacji materialno-bytowej zobowiązanego, czy abstrahował od wysokości faktycznych dochodów, przeciwnie ustalenia organu są w tym zakresie wystarczająco precyzyjne.

Zważyć należy, iż bardzo ograniczone możliwości płatnicze zobowiązanego, podnoszone, jako jeden z głównych jego argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia powstałych zaległości. Organ zasadnie przyjął, że nie uzasadniają one uznania, iż wypełniają przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia z 2003 r. Przesłanka ta nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych świadczeń składkowych, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, które wynikają nie tylko z zaległości wobec ZUS, ale w przeważającej większości powstały w wyniku windykacji długów prywatnych. Umorzenie zaległości wobec ZUS doprowadzi więc istotnie do uprzywilejowania należności prywatnoprawnych, jednocześnie nie przyczyniając się do znacznej poprawy sytuacji dłużnika.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "zasady sprawiedliwości wymagają, by każdy zobowiązany do płacenia należności obowiązek ten wypełnił. Udzielanie ulg jednym podmiotom, a egzekwowanie obowiązku od innych, zasady sprawiedliwości społecznej burzyłoby" (wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SA/Bk 1205/99, 1206/99). W przedmiotowej sprawie ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną zobowiązanego, jednocześnie brak jej cech wyjątkowości, jaką odznaczają się wypadki losowe. Organy zasadnie wskazały, że mimo aktualnej sytuacji finansowej zobowiązanego nie jest wykluczone wyegzekwowanie zobowiązania, choć dopiero w dłuższej perspektywie czasowej.

Reasumując, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, w tym powołanych w skardze przepisów materialnoprawnych. Zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniły wad tego rodzaju, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie doszło do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu skarżącego, czy ważnego interesu strony oraz zasady zaufania obywateli do organów państwa. Organ wyważył wzajemne relacje pomiędzy ważnym interesem zobowiązanego, a interesem społecznym, podjął także wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

Prawnie irrelewantne były argumenty skargi związane z przyczynami powstania zaległości składkowych, gdyż przy badaniu przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy w związku z § 3 przywołanego wyżej rozporządzenia istotna staje się ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane, jako samodzielna przesłanka umorzenia należności. (wyrok NSA z 15.09.2011r., sygn. akt II GSK 832/10)

Godzi się również podnieść, że spłata kredytów i pożyczek zaciągniętych przez skarżącego nie może mieć pierwszeństwa w stosunku do obowiązku uregulowania należności publicznoprawnych. Decyzja o zaciągnięciu kredytu powinna być przemyślana i uwzględniać rzeczywiste możliwości finansowe kredytobiorcy. Strona nie może liczyć na to, że sam fakt zaciągnięcia pożyczki będzie skutkować odstąpieniem od egzekwowania obowiązku zapłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, społeczne i Fundusz Pracy.( wyrok WSA w Łodzi z 23.02.2012r., III SA/Łd 1196/11.

Wobec tego decyzja organu o odmowie umorzenia zaległości nie nosi znamion dowolności, a w konsekwencji skarga podlega oddaleniu w oparciu o art. 151 ustawy o p.p.s.a.