Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 235/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2009-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 107 § 3, art. 80, art. 11, art.77 § 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28 ust. 1-4
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Izabela Najda – Ossowska Sędzia WSA Ewa Kruppik – Świetlicka Protokolant: Asystent sędziego Agnieszka Kujawa po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 maja 2009 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił A. R. umorzenia należności w kwocie [...] zł z powodu nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności o której stanowi art. 28 ust. 2 i 3 ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych (j. t. Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) oraz

z uwagi na brak podstaw do umorzenia należności w oparciu o ust. 3a powołanego wyżej artykułu tj. z uwagi na "ważny interes" osoby zobowiązanej do opłacania składek.

W związku z powyższym, pismem z dnia [...]. zobowiązany wystąpił

o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia zadłużenia z tytułu składek za okres od [...] do [...], powołując się na "tragiczną sytuację rodzinną". W przedmiotowym wniosku wskazał, że zgłosił fakt wznowienia działalności gospodarczej do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jak i do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Na dowód powyższego, przedłożył pismo z dnia [...]. i decyzję ZUS z dnia [...]. o objęciu obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi. Następnie zaznaczył, że przed [...]. nie informował Zakładu o likwidacji pozarolniczej działalności gospodarczej. W dalszej części wniosku nadmienił, że nie chciał nikogo oszukać, chciał jedynie dorobić, a dochody jakie otrzymywał z pozarolniczej działalności gospodarczej były znikome na dowód powyższego przedłożył pismo z dnia [...]. Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. o dokonanych wpłatach na podatek dochodowy od osób fizycznych w formie należnego ryczałtu.

W dalszej części wniosku zobowiązany podkreślił, że od roku nie opłaca mieszkania oraz zalega od dwóch lat ze składkami do KRUS. Podkreślił także, że żona w [...]. zrezygnowała z renty, aby podjąć pracę. Następnie nadmienił, że oboje

z żoną są po 50 roku życia i o pracę w tym wieku jest ciężko. Zaznaczył także, że ma na utrzymaniu dwoje dzieci w wieku szkolnym. Na koniec zwrócił się również z prośbą

o spotkanie z Dyrektorem ZUS.

W związku z wnioskiem strony o ponowne rozpatrzenie sprawy wszczęto stosowne postępowanie o czym poinformowano zobowiązanego pouczając go jednocześnie o treści art. 10 § 1 Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U.

z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). W reakcji na powyższe, w dniu [...]. strona oświadczyła, że za [...] rok złożyła do Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. PIT -28 oraz 28A. Natomiast PIT-u 36 nie składała, z uwagi na brak innych dochodów. Zobowiązany wyjaśnił także, że żona w [...]r. otrzymywała rentę z KRUS w wysokości [...] zł miesięcznie. Natomiast w [...]r. utrzymywał się jedynie z dochodu z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego tj. z hodowli zwierząt oraz z uprawy [...] ha ziemi. Nadmienił także, że żona zrezygnowała w lipcu ubiegłego roku z renty i obecnie

w dalszym ciągu poszukuje pracy.

W dniu [...] zobowiązany spotkał się z Z-cą Dyrektora O/ZUS

i ponownie przedstawił swoją sytuację materialną i rodzinną.

Pismem z dnia [...]. Zakład poinformował stronę o zakończeniu postępowania w niniejszej sprawie i o przysługujących uprawnieniach na mocy art. 10 k.p.a. W odpowiedzi na powyższe, w dniu [...]. zobowiązany przedłożył zaświadczenie lekarskie z dnia [...]. Wielospecjalistycznego Szpitala Miejskiego w B. potwierdzającego, że jego małżonka leczy się w Poradni Gastroenterologicznej z powodu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego.

Decyzją z dnia [...]. Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazał, że Zakład podejmuje decyzje w przedmiocie umorzenia należności składkowych w oparciu o przepis art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365). Wyjaśnił, że aktualnie wobec zobowiązanego nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Tym samym nie można stwierdzić, że zachodzi ustawowa przesłanka umorzenia należności ZUS w postaci całkowitej nieściągalności w formie określonej brzmieniem art. 28 ust. 3 pkt. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w przypadku, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

W opinii organu okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniały również umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w myśl którego istnieje możliwość umorzenia składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ze względu na tzw. "ważny interes" osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zdaniem Prezesa ZUS, umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz znikome źródła dochodów lub ich całkowity brak, jest realnie niemożliwe wywiązanie się ze zobowiązań wobec ZUS.

Organ zauważył, że jak wynika z kwestionariusza o stanie majątkowym z dnia [...]. aktualnie zobowiązany prowadzi wraz z żoną gospodarstwo rolne

w miejscowości P. gm. Z. K. o powierzchni [...] ha [...] ary i uzyskuje dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Ma na utrzymaniu dwoje dzieci w wieku [...] i [...] lat. Posiada samochód osobowy marki F. F. rok produkcji [...]. Poza zadłużeniem na rzecz ZUS nie ma innych zobowiązań publicznoprawnych i cywilnoprawnych. Dotychczas nie zawarł z żoną umowy wyłączającej wspólność majątkową małżeńską. Koszty utrzymania mieszkania wynoszą [...] zł miesięcznie, ponadto zobowiązany zeznał, że mieszkanie aktualnie jest zadłużone, jednak na dowód powyższego nie przedłożył żadnego dokumentu. Dodatkowo jest współwłaścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m2. położonego w B. przy ul. Ch. [...] (jak ustalono współużytkownikiem wieczystym - nr [...]). W tym miejscu organ wskazał, że zgodnie z dyspozycją art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być zabezpieczone hipoteką lub zastawem i nie ulegają one przedawnieniu. Jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Prezes podkreślił ponadto, że jak z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, zobowiązany był również współwłaścicielem działki rolnej położonej

w miejscowości Ł. w gm. L. - nr [...], którą sprzedał z końcem ubiegłego roku, nie realizując zobowiązania wobec ZUS.

Organ zauważył, że bezspornym jest, że żona skarżącego ma dolegliwości zdrowotne, niemniej jednak w myśl § 3 pkt. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającą go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności, nie jest w stanie spłacić zobowiązań wobec ZUS. Taka sytuacja, w ocenie organu, jednak nie ma miejsca, gdyż jak zobowiązany sam wskazał, żona pomaga mu w prowadzeniu gospodarstwa rolnego.

Prezes zwrócił również uwagę na przedłożone przez stronę pismo Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...]. o dokonanych wpłatach na podatek dochodowy od osób fizycznych opłacany w formie należnego ryczałtu w latach [...]-[...], z treści którego wynikało, że prowadzona przez zobowiązanego działalność gospodarcza nie przynosiła dużych zysków. Ponadto organ zauważył, że we wniosku z dnia [...]. zobowiązany sam wskazał, ze dochody z działalności gospodarczej były znikome. Zatem, w ocenie Prezesa, niezrozumianym było, że skarżący wcześniej nie zlikwidował działalności gospodarczej i czekał z podjęciem decyzji aż do [...].

W tym miejscu podkreślił, że powód znajdowania się w trudnej sytuacji finansowej nie może uwalniać płatników od obowiązku opłacania wymaganych prawem składek i automatycznego umarzania zaległości z tego tytułu.

Reasumując organ stwierdził, że ustalenia faktyczne niniejszej sprawy stwarzają szansę na spłatę zobowiązań wobec ZUS w ramach układu ratalnego dostosowanego do możliwości płatniczych zobowiązanego z uwzględnieniem słusznego interesu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W skardze do Sądu strona wniosła o umorzenie należności z tytułu składek

w łącznej kwocie [...] zł na podstawie art. 28 ust. 3a ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz uznanie zaniechania obowiązków służbowych przez Zakład. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art.6, art.7, art.8, art. 16 § 2 Kodeksu Postępowania Administracyjnego. W uzasadnieniu zobowiązany wskazał, że w decyzji

o umorzeniu zadłużenia z tytułu składek (powstałego w wyniku zaniechania przez KRUS, uznanym przez prawomocny wyrok Sądu Apelacyjnego III Wydział Pracy

i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku), nie wzięto pod uwagę ubóstwa w jakim znalazła się jego rodzina. Podkreślił, że przez ostatnich pięć lat, zamiast poświęcać swój czas i energię na pracę, skoncentrował swoją uwagę na udowadnianiu swojej niewinności. Zauważył, że w obecnej sytuacji opłacenie należności z tytułu składek, pozbawiłoby jego oraz jego rodzinę, możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jak wyżywienie, ubranie, utrzymanie mieszkania, zakup lekarstw dla przewlekle chorej żony, zakup niezbędnych podręczników dla dzieci.

Skarżący wyjaśnił, że prowadząc gospodarstwo rolne chciał dorobić, wznawiając działalność pozarolniczą usługową prowadzoną samodzielnie. Zgłosił ten fakt do KRUS oraz ZUS. KRUS przysyłał mu co kwartał rachunki do opłacenia. W ZUS wypełnił formularze zgłoszeniowe i przez pierwsze półrocze [...]r. opłacał składkę zdrowotną, później ZUS zwolnił go z tego obowiązku. Działalność pozarolniczą prowadził dorywczo, co udokumentował zaświadczeniem z Urzędu Skarbowego, osiągając znikome dochody. Obecnie, jedynym dochodem, jest gospodarstwo rolne - ok. [...] zł. miesięcznie. Strona wskazała, że zajmuje się głównie hodowlą zwierząt. Podkreślił, że żona choruje na nieuleczalną chorobę, przedstawiając aktualne zaświadczenie lekarskie. Zaznaczył, że miesięczny koszt lekarstw dla żony to od [...] do [...] zł., na dowód czego przedstawił aktualną fakturę. Dodał, że jest ojcem pięciorga dzieci, dwoje w wieku szkolnym [....], [...] lat. Obecnie starsze dzieci im pomagają.

Zobowiązany powołując się na art. 68 ust.6 (Dz. U. Z 2007r.nr 11 poz. 74 ze zm.), zgodnie z którym, do zakresu działania zakładu należy między innymi: kontrola wykonywania przez płatników składek, wskazał, że przez dziesięć lat nie otrzymał żadnego upomnienia o nie opłacaniu składek, co w jego opinii świadczy o zaniechaniu obowiązków.

Następnie przywołując art. 39a z ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku,

o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Z 1998r. nr 7 poz.25 ze zm.), stwierdził, że Zakład z Kasą miał obowiązek przekazywania wzajemnego decyzji, czego nie dokonał. Podkreślił, że w decyzjach nr [...] oraz nr [...] nie wzięto pod uwagę ubóstwa jego rodziny tylko to, że posiadają mieszkanie, gospodarstwo rolne oraz [...]-letni samochód. Zdaniem zobowiązanego, w decyzjach tych posunięto się do kłamstw, pisząc nieprawdę. Na potwierdzenie swojej argumentacji przedstawił dowód

w postaci decyzji ZUS z dnia [...].

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem.

W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie. Dlatego też, zaskarżona decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego.

Rozstrzygnięcie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podjęte zostało na podstawie art. 28 ust. 1-4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej u.s.u.s. (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Zgodnie z ust. 1 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub

w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 stanowi, że należności

z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności,

z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3a postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś ust. 3b Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z regulacją przewidzianą w powołanych przepisach decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona w dotychczasowym orzecznictwie. Powszechnie panuje zgoda co do tego, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej

i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Szczególnie trzeba o tym pamiętać wtedy, kiedy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie tak, jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, ma odmówić obywatelowi możliwości skorzystania z prawem przewidzianych uprawnień (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06).

Uznanie ograniczają przesłanki nieściągalności nakreślone przez ustawodawcę we wspomnianym powyżej ust. 3 art. 28. Jak wcześniej wskazano stanowią one katalog zamknięty, inaczej rzecz ujmując, sformułowano je w sposób wyczerpujący,

w przeciwieństwie do normy pomieszczonej w art. 28 ust. 3b, która zawiera delegację dla Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, do określenia

w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a) szczegółowych zasad umarzania, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Przywołana regulacja w sposób ogólny, oczywiście w zakreślonych tym przepisem ramach, pozwala na sprecyzowanie innych niż nieściągalność należności z tytułu składek przypadków zastosowania ulgi w postaci umorzenia.

Wypełniając ustawowy obowiązek unormowania innych przypadków umożliwiających skorzystanie z ulgi Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 ze zm. ), postanowił w § 3 ust. 1, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zwrot w szczególności oznacza, iż w zakresie tego przepisu mieszczą się wszystkie przypadki, które będą spełniały warunki w nim określone, tj. przypadki, gdy zobowiązany w ich ramach wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Taka konstrukcja przepisu zobowiązuje Zakład podczas postępowania prowadzonego w przedmiocie przyznania umorzenia do szczególnie wnikliwej oceny sytuacji zobowiązanego pod kątem przesłanek warunkujących umorzenie, określonych w punktach 1-3 § 3 ust. 1 rozporządzenia oraz wszystkich przypadków do nich podobnych, a zarazem mieszczących się w treści § 3 ust. 1.

Nie ulega wątpliwości – zdaniem Sądu – że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Ustalony w toku postępowania stan majątkowy zobowiązanego (posiadanie mieszkania) wskazuje na możliwość ściągnięcia, chociażby w części należności z tytułu składek. W tym zakresie zatem nie było możliwości zastosowania instytucji uznania, o której to mowa w art. 28 ust. 2 omawianej ustawy.

Sytuacja faktyczna skarżącego winna być jednak w sposób wnikliwy rozważona

w kontekście przesłanek zawartych w rozporządzeniu, w szczególności w oparciu

o treść § 3 ust. 1 pkt 1. Z powołanego przepisu wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Wnikliwej oceny stanu faktycznego sprawy należy dokonać z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych. Winna ona znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta

w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Szczególnie w przypadku decyzji o charakterze uznaniowym, brak prawidłowego uzasadnienia uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego.

Stosownie do treści art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,

w sprawach uregulowanych tą ustawą, a więc również i w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa stanowi inaczej. W tym przypadku ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewiduje innych rozwiązań. Wobec tego decyzja wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, winna być poprzedzona postępowaniem dowodowym zgodnym z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, oraz winna spełniać wymagania zawarte m.in.

w art. 107 § 3 k.p.a.

Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), realizowanej na mocy art. 107 § 3 powołanego aktu prawnego. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Celem jest doprowadzenie stron do przekonania o trafności wydanego rozstrzygnięcia i uniknięcie w ten sposób wykonania decyzji z zastosowaniem środków przymusu.

Warto w tym miejscu przywołać orzeczenie NSA z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77), w którym podniesiono, że zwłaszcza

w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla zobowiązanego, powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia.

Rozstrzygniecie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego

i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji zgodnej z unormowaniami z zakresu procedury administracyjnej.

W postępowaniu ustalono, że skarżący uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego

w wysokości [...] zł miesięcznie. Na utrzymaniu ma dwójkę dzieci w wieku [...] i [...] lat oraz żonę, która pomaga mu w prowadzeniu tego gospodarstwa. Posiada samochód osobowy marki F. F. (rok produkcji [...]). Poza zadłużeniem wobec ZUS nie ma innych zobowiązań publicznoprawnych i cywilnoprawnych. Utrzymanie mieszkania wynosi [...] zł miesięcznie. Zobowiązany, jak zeznał, jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni [...] m2. Oświadczył, że mieszkanie jest zadłużone, ale nie przedstawił na tą okoliczność żadnego dowodu.

W oparciu o zebrane dane organy rozpoznające przedmiotową sprawę uznały, iż skarżący nie spełnia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Przypomnieć w tym miejscu wypada, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Do niezbędnych potrzeb życiowych, w szczególności należą: wyżywienie, ubranie i mieszkanie.

Zdaniem Sądu oceniając zebrany materiał dowodowy i dokonane ustalenia faktyczne trudno jest zaaprobować tezę, że skarżący nie spełnia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1, w szczególności jeśli się zważy, iż uzyskiwany dochód nie wystarcza na zaspokojenie niezbędnych potrzeb zobowiązanego i jego rodziny. Brak jest w sprawie uzasadnienia opartego o stan faktyczny sprawy, dlaczego stwierdzono, że skarżący nie spełnia przesłanki z omawianego przepisu. Nie umotywowano powodów odmowy przyznania ulgi. Wprawdzie decyzja ta – jak wcześniej wspomniano - ma charakter uznaniowy, ale wyłącznie wtedy, gdy organ rozpatrujący sprawę stwierdzi zaistnienie przesłanki umorzenia. Niezbędne jest zatem wnikliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy i przekonujące uzasadnienie, bazujące na dowodach, na których organ się oparł podejmując decyzję oraz wskazanie dowodów, którym odmówił wiarygodności.

Zauważyć należy, iż jeśli organy rozstrzygające sprawę uznały, że możliwa jest sprzedaż mieszkania na pokrycie długów, to winny takie stanowisko umotywować, przede wszystkim zaś winny w sposób szczegółowy wyjaśnić: co to jest za mieszkanie, kto jest jego współwłaścicielem, jaki udział przysługuje skarżącemu, jaka jest jego wartość, jaka jest wartość całego mieszkania, a także czy możliwe jest jego zbycie. Następnie rozważyć, czy zbycie mieszkania nie będzie skutkowało brakiem zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych, gdyż w większości przypadków utrata mieszkania taki skutek wywołuje.

Wyjaśnieniu w ponownym postępowaniu winna podlegać również kwestia zbycia działki położonej w Ł. gmina L., na którą to transakcję powołuje się organ, twierdząc, że skarżący był właścicielem działki, zbył ją i nie uregulował swoich zobowiązań wobec ZUS. Zobowiązany zaś w skardze twierdzi, że jest to nieprawda. Okoliczność ta z uwagi na charakter przesłanki wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia winna być także w sposób dbały wyjaśniona. Czy rzeczywiście skarżący był właścicielem działki, czy ją zbył, jakie środki z tego tytułu uzyskał i w jaki sposób nimi rozporządził. Ustalone dane winny być przedmiotem oceny w kontekście zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych skarżącego i jego rodziny, a także w tego konsekwencji pod kątem odmowy bądź przyznania wnioskowanej ulgi.

Niezależnie od wskazanych powyżej uchybień podnieść należy, że na rozprawie

w dniu 26 maja 2009 r. skarżący przedłożył dowód świadczący o zadłużeniu mieszkania i fakturę zakupu leków dla chorej żony oraz oświadczył, że nie stać go było na wykupienie wszystkich lekarstw. Okoliczności te jako związane ściśle z sytuacją majątkową skarżącego i jego rodziny winny być wzięte pod uwagę podczas ponownego rozpatrywania przez organ niniejszej sprawy.

Podkreślić jeszcze raz trzeba, że każda okoliczność podnoszona przez stronę

w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 28 u.s.u.s., która wiąże się z jej sytuacją rodzinną lub majątkową winna być przedmiotem oceny podmiotu podejmującego decyzję. Tym bardziej, że jest to decyzja o charakterze uznaniowym. Zaznaczyć wypada, że skarżący podczas postępowania administracyjnego powoływał się na zadłużenie mieszkania oraz na chorobę żony.

W sytuacji, gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, w szczególności, jeżeli zobowiązany wykaże, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności tej konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny.

Kierując się powyższym Sąd uznał, iż decyzja będąca przedmiotem skargi, wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, z powodu naruszenia powyżej wymienionych przepisów proceduralnych, w tym w szczególności art. 107 § 3 i art. 11 k.p.a. z uwagi na brak właściwego uzasadnienia decyzji, tak prawnego, jaki i faktycznego, oraz art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. z powodu braków w materiale dowodowym, o czym bezsprzecznie świadczy jej treść, jest wadliwa w stopniu wymagającym jej uchylenia.

W świetle powyższego, wobec takiej treści uzasadnienia decyzji Prezesa Zakładu, nie można było przyjąć, iż organ ten przeprowadził zgodnie z normami Kodeksu postępowania administracyjnego postępowanie dowodowe, mając przy tym na względzie przesłanki umożliwiające przyznanie ulgi wynikające z postanowień § 3 rozporządzenia, którymi to winien kierować się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji.

Rozstrzygając ponownie sprawę Prezes Zakładu winien, więc przeprowadzić

w sprawie postępowanie dowodowe, uwzględnić całość zgromadzonego

i uzupełnionego w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a następnie na podstawie całego materiału dowodowego dokonać oceny poszczególnych dowodów

i ustalić w ten sposób stan faktyczny w sprawie, kierując się przy tym normą prawa materialnego mającą tu zastosowanie i wyznaczającą zakres tego postępowania. Następnie, Sąd zauważa, iż przebieg postępowania dowodowego musi znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek wskazać wszystkie dowody występujące w sprawie, zarówno te, na których się oparł, jak i te, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących

w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę, a także wyjaśnienie podstawy prawnej z przytoczeniem przepisu prawa materialnego mającego w sprawie zastosowanie, tak, aby strona nie miała wątpliwości, co do zasadności wydanego rozstrzygnięcia.

Mając zatem na względzie powyższe Sąd dokonał rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. W przedmiocie braku możliwości wykonania decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a.