Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 52/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par.3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Olesińska sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 marca 2022 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz T.K. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

W złożonym [...] czerwca 2021 r. wniosku o umorzenie należności z tytułu składek Skarżąca podała, że utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł. Poprzednio otrzymywała jedynie zasiłek pielęgnacyjny. Skarżąca podała, że odwoływała się od decyzji ZUS do sądu. Po kilku latach przeszła na emeryturę oraz podjęła się prowadzenia działalności gospodarczej. Oznajmiła, że poinformowano ją w ZUS o braku obowiązku odprowadzania składki zdrowotnej. Wedle Skarżącej, nie miała wiedzy, że nie dotyczy to sytuacji, w której dochody z działalności przekraczają połowę najniższej emerytury. Podkreśliła, że przez 12 lat nie miała żadnej informacji o istniejącym zadłużeniu. Odnośnie swej sytuacji materialnej Skarżąca podała, że była właścicielem 100-letniego, nadającego się do kapitalnego remontu domu odziedziczonego po rodzicach oraz drugiego – 30-letniego. Po zachorowaniu obie nieruchomości przepisała na córki, które również mają swoje zobowiązania, lecz pomagają Skarżącej, jeśli tylko mogą.

Aktualnie działalność Skarżącej jest wyrejestrowana, ale z obawy o własne zdrowie podczas pandemii już w roku poprzedzającym złożenie wniosku była zamknięta. Skarżąca podkreśliła, że trudno jest się utrzymać za [...] zł. Po otrzymaniu informacji o zadłużeniu zachorowała na astmę. Obecnie znajduje się pod opieką kardiologa, neurologa, urologa i pulmonologa. Zaznaczyła, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej i nie ma innych zobowiązań pieniężnych. Wskazała, że prowadzi z mężem oddzielne gospodarstwa domowe, jednak w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym podała, że zamieszkuje wspólnie z mężem. Małżonek ma wymagający remontu mały domek, ma problemy zdrowotne, aktualnie jest bezrobotny. Poszukuje pracy, jednak otrzymywane oferty zatrudnienia są związane z wysiłkiem fizycznym lub z pracą na wysokości.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek. Organ uznał, że brak jest przesłanek pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Skarżąca nie wykazała również, że zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego; Skarżąca nie wykazała również, aby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, a także, by przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Analizując kwestię przedawnienia należności organ podał, że zgodnie z treścią art. 24 ust. 5f ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej "u.s.u.s.") wszczęte [...] lipca 2016 r. postępowanie w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od listopada 2006r. do marca 2007r., od maja do sierpnia 2007r., od października 2007r. do września 2009r., listopad i grudzień 2009r., od lutego 2010r. do grudnia 2011r., od lutego do października 2012r., od grudnia 2012r. do stycznia 2013r., marzec 2013r., od maja do sierpnia 2013r., październik i grudzień 2013r., marzec, kwiecień, lipiec, sierpień, wrzesień, październik i grudzień 2014r. oraz kwiecień, lipiec, sierpień i grudzień 2015r. spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia, które trwało do uprawomocnienia się wyroku Sądu Apelacyjnego, tj. do [...] czerwca 2018r.

Organ podał również, że wobec strony jest prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne. W świetle art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia w stosunku do wszystkich należności figurujących na koncie strony jako płatnika składek uległ zawieszeniu na okres od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został powiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W rezultacie, zdaniem organu nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Organ wskazał, że należności za okres od listopada 2006 r. do grudnia 2015 r. nie uległy przedawnieniu i są wymagalne. Podał, że kwestia przedawnienia była przedmiotem oceny dokonanej przez Sąd Apelacyjny w G., który wyrokiem z dnia [...] czerwca 2018 r., sygn. akt [...] stwierdził, że w okresach spornych Skarżąca nie spełniała warunków do zwolnienia z opłacania składki zdrowotnej z powodu przekroczenia przychodu.

Organ podał, że wobec strony jest prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne. Wobec tego, bieg terminu przedawnienia w stosunku do wszystkich należności figurujących na koncie strony jako płatnika składek uległ zawieszeniu.

Analizując z kolei przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Zakład uznał, że nie wystąpiła żadna z okoliczności uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne.

W ocenie organu nie zaistniały także uzasadnione przypadki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, o jakich mowa w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie").

W tym zakresie wskazano, że strona pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, z którego w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego potrącana jest kwota [...]zł. Do wypłaty pozostaje więc [...] zł. Mąż zobowiązanej od [...] marca 2021 r. jest zarejestrowany jako bezrobotny i pobiera zasiłek dla bezrobotnych w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Dochód wspólnego gospodarstwa domowego po uwzględnieniu potrąceń wynosi więc [...] zł netto. Dochód ten jest niższy od minimum socjalnego ustalonego w I kwartale 2021 r. przez Instytut Pracy i Spraw Społecznych na podstawie danych GUS (2134,87 zł). Przewyższa jednak będące miarą ubóstwa minimum egzystencji ustalone na 2020 r. dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego przez Instytut Pracy i Spraw Społecznych i wynoszące [...] zł. Po pomniejszeniu dochodu wspólnego gospodarstwa domowego o opłaty związane z utrzymaniem pozostaje kwota [...]zł. W ocenie Zakładu sytuacja finansowa i materialna strony nie nosi znamion ubóstwa i nie zagraża dalszej egzystencji. Organ uznał, że strona dysponuje niezależnym od stanu zdrowia i aktywności zawodowej źródłem dochodu, tj. świadczeniem emerytalnym. Jest ono corocznie waloryzowane, ponadto strona uzyskuje dodatkowe świadczenia – tzw. 13 i 14 emeryturę. Wzięto pod uwagę, że względem małżonka brak jest przeciwskazań zdrowotnych, czy zawodowych do podjęcia zatrudnienia. Mąż jest zgłoszony jako osoba bezrobotna, wyraził gotowość i chęć podjęcia pracy. Strona nie korzysta z pomocy społecznej

Organ podkreślił, iż Skarżąca nie udokumentowała istnienia przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Z okoliczności ujawnionych we wniosku o umorzenie oraz oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym nie wynika bowiem, że wyrejestrowanie działalności gospodarczej było spowodowane tymi czynnikami.

Odnośnie przesłanki związanej z istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, Zakład podkreślił, iż strona dysponuje świadczeniem emerytalnym niezależnie od stanu zdrowia i aktywności zawodowej. Wskazywane przez skarżącą schorzenia, których istnienia organ nie negował, pozostają bez wpływu na możliwość uzyskiwania dochodu z emerytury, umożliwiającego opłacenie należności.

Końcowo organ stwierdził, że względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany. Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji, lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie.

Na to rozstrzygnięcie, strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika pismem z dnia [...] grudnia 2021 r. wniosła skargę. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w związku z art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przez uznanie, że nie wystąpił uzasadniony przypadek uprawniający do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonej, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wniosła też o dopuszczenie dowodów z kart informacyjnych leczenia szpitalnego oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, na okoliczność wystąpienia przesłanek uprawniających do umorzenia należności.

Zdaniem Skarżącej zapłata należności pozbawia ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z emerytury, której wolna od zajęcia kwota wynosi [...] zł, Skarżąca nie jest w stanie pokryć niezbędnych i podstawowych wydatków obejmujących opłaty eksploatacyjne, koszty leczenia, wyżywienie, środki higieny. W toku sprawy zmianie uległa też sytuacja zdrowotna Skarżącej. W dniu [...] listopada 2021 r. zostało wydane orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, w którym skarżąca została zaliczona do stopnia niepełnosprawności znacznego. W orzeczeniu stwierdzono, że skarżąca wymaga konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie. Wymaga również korzystania z systemu środowiskowego wsparcia samodzielnej egzystencji oraz koniecznej, stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Stwierdzone schorzenia, zdaniem Skarżącej, kwalifikują się do uznania ich za chorobę przewlekłą. Pogorszenie stanu zdrowia ma również wpływ na wysokość ponoszonych przez nią wydatków, w tym na leki, środki rehabilitacji i wspierające funkcjonowanie.

Zarzucono w skardze, że Skarżąca powinna być w sposób należyty i wyczerpujący poinformowana o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą być przedmiotem jej praw i obowiązków. Skarżąca działała w zaufaniu do organu. Zasady słuszności i sprawiedliwości wymagają chronić obywatela. Skarżąca zwracała się z każdą wątpliwością dotyczącą obowiązku płatności składek na ubezpieczenie społeczne czy zdrowotne do organu rentowego.

Uzasadniając wniosek o przeprowadzenie dowodów z kart informacyjnych leczenia szpitalnego oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wskazano na brak możliwości ich przeprowadzenia w toku postępowania administracyjnego. Zaskarżona decyzja ZUS jest datowana na dzień [...] listopada 2021 r., z kolei orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane w dniu [...] listopada 2021 r. Zawnioskowane dowody mają w ocenie Skarżącej istotne znaczenie dla sprawy, w szczególności na ocenę przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tj. istnienia choroby przewlekłej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej: "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo.

Na wstępie należy zauważyć, że rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. Pierwszy z podanych przepisów stanowi, że sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym w niniejszej sprawie został zgłoszony przez organ w odpowiedzi na skargę z dnia [...] stycznia 2022 r., a Skarżąca we wskazanym terminie nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2021 r. wydana w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Wniosek Skarżącej obejmował umorzenie składek za okres od listopada 2006r. do marca 2007r., od maja do sierpnia 2007r., od października 2007r. do września 2009r., listopad i grudzień 2009r., od lutego 2010r. do grudnia 2011r., od lutego do października 2012r., od grudnia 2012r. do stycznia 2013r., marzec 2013r., od maja do sierpnia 2013r., październik i grudzień 2013r., marzec, kwiecień, lipiec, sierpień, wrzesień, październik i grudzień 2014r. oraz kwiecień, lipiec, sierpień i grudzień 2015r.

Mając na uwadze, że strona wnioskowała o umorzenie należności składkowych począwszy od miesiąca listopada 2006r., zadaniem organu rozpatrującego sprawę powinno być w pierwszej kolejności ustalenie i związana z tym analiza i ocena, czy należności te istnieją, czy też wygasły, bo np. uległy przedawnieniu. Decyzja o odmowie umorzenia należności z tytułu składek może być wydana bowiem wyłącznie w przypadku należności istniejących, czyli takich, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Skarżąca we wniosku podkreśliła, że przez 12 lat nie miała żadnej informacji o istniejącym zadłużeniu.

Ponieważ stosowne regulacje prawne dotyczące przedawnienia należności składkowych ulegały szeregu istotnym zmianom, wskazać trzeba, że od

[...] stycznia 2003r., w związku ze zmianą wprowadzoną ustawą z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002r. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Po zmianie, od 1 stycznia 2012r., przepis ten stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Jednocześnie, zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy nowelizującej u.s.u.s., tj. ustawy z dnia 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378), do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012r. Wedle zasady wynikającej z tych przepisów do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012r. Wyjątek od tej zasady zawiera art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011r., stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013r., sygn. akt III AUa 1656/12).

Najstarsze należności składkowe (począwszy od listopada 2006r.) pierwotnie objęte zostały 10-letnim okresem przedawnienia. W dniu [...] stycznia 2012 r. nie były więc przedawnione i wobec tego organ powinien ocenić, czy zastosowanie w sprawie miał przepis art. 27 ust. 1 czy ust.2 wspomnianej ustawy z dnia [...] września 2011 r.

Niezależnie od tego, w sprawie istotne znaczenie mają także przepisy dotyczące zawieszenia biegu terminu przedawnienia i związane z nimi ustalenia. Organ podał, że w związku z wszczęciem [...] lipca 2016r. postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek, doszło do zawieszenia na podstawie art. 24 ust. 5f u.s.u.s. biegu terminu przedawnienia, które trwało do uprawomocnienia się wyroku Sądu Apelacyjnego w G. z dnia [...] czerwca 2018r., sygn. akt [...]. Nadmienił też, że kwestia przedawnienia była przedmiotem oceny dokonanej przez ten sąd, który stwierdził, że w okresach spornych Skarżąca nie spełniała warunków do zwolnienia z opłacania składki zdrowotnej z powodu przekroczenia przychodu.

Jak z kolei wynika z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (w brzmieniu nadanym na postawie art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. Nr 121, poz. 1264) bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Taką czynnością może być wystawienie i doręczenie zobowiązanemu tytułów wykonawczych. Nadto, w ocenie składu orzekającego, w sytuacji gdy skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych już wystąpił, to zmiana przepisu dotyczącego samego terminu (okresu) przedawnienia, nie niweczy tego skutku, który trwa, do czasu zakończenia postępowania egzekucyjnego. Skład orzekający podziela stanowisko WSA we Wrocławiu, wyrażone w wyroku z dnia 7 sierpnia 2019r., sygn. akt III SA/Wr 10/19, iż okolicznością zawieszającą bieg terminu przedawnienia, w myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s. jest "podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został powiadomiony" (zawieszenie na czas od podjęcia tej czynności do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego). Przepis ten, w analogicznym brzmieniu obowiązywał przed 1 stycznia 2012 r. Co istotne, zmiany dotyczące długości terminu przedawnienia, wprowadzone nowelizacją z 16 września 2011 r., nie wiązały się z żadnymi regulacjami uchylającymi skutki czynności egzekucyjnych podjętych przed 1 stycznia 2012 r. lub odmiennie te skutki określającymi.

Organ podał, że w niniejszej sprawie wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec Skarżącej nastąpiło [...] sierpnia 2018r. Dyrektor Oddziału ZUS w [...] zajął świadczenie emerytalne. Postępowanie to nadal trwa i jest skuteczne.

Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że należności składkowe nie uległy przedawnieniu.

Należy jednak podkreślić, że okoliczności faktyczne, na których organ oparł zaskarżone rozstrzygnięcie, powinny znajdować pełne odzwierciedlenie w zgromadzonym w aktach sprawy materiale dowodowym. Wydanie decyzji (zgodnie z art. 7 K.p.a.) musi poprzedzać wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz ocena na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.), co w efekcie powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Jakąkolwiek dowolność w tym zakresie wyklucza art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Tymczasem akta rozpatrywanej sprawy nie zawierają żadnych materiałów, potwierdzających przywołane w zaskarżonej decyzji przez organ okoliczności:

- potwierdzających wszczęcie [...] lipca 2016r. postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek i wydania związanych z tym decyzji,

- wyroku Sądu Apelacyjnego w G. z dnia [...] czerwca 2018r., sygn. akt [...],

- potwierdzających wszczęcie postępowania egzekucyjnego w dniu [...] sierpnia 2018r. i podjęcia czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został zawiadomiony.

Sąd dostrzega, że strona nie kwestionuje faktu toczącego się nadal postępowania egzekucyjnego. Pośrednio potwierdza go w skardze, wskazując na wysokość otrzymywanej emerytury w kwocie wolnej od zajęcia. Jednak akta administracyjne nadesłane wraz z odpowiedzią na skargę zawierają jedynie szczątkowe i daleko niewystarczające informacje o okolicznościach mogących mieć wpływ na bieg terminu przedawnienia. Na ich podstawie nie sposób zweryfikować twierdzeń organu o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia objętych wnioskiem składek ubezpieczenia zdrowotnego. I tak, informacja o stanie należności z tytułu tych składek wskazuje tylko kwotę kosztów egzekucyjnych odnoszących się do objętych wnioskiem o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego, zaś rubryka IV tego formularza zawierająca wyniki dotychczas prowadzonego przymusowego postępowania pozostaje niewypełniona (k. 12-13 akt adm. przed organem pierwszej instancji).Nadto, dane zawarte w tym dokumencie nie są ze sobą spójne. Innych danych o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym i jego skutkach w zakresie przedawnienia objętych wnioskiem o umorzenie należności akta sprawy nie zawierają.

Podobnie, powoływane okoliczności związane z zawieszeniem biegu terminu przedawnienia w związku z wszczęciem [...] lipca 2016r. postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek, nie mają żadnego odzwierciedlenia w przekazanych aktach sprawy.

Sama wiedza organu o tych okolicznościach, nie poparta odpowiednimi dowodami jest niewystarczająca. Jak wynika z art. 133 § 1 p.p.s.a. zdanie pierwsze, sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Akta przedmiotowej sprawy są niekompletne. Nie zawierają dokumentów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Zgromadzony materiał dowodowy jest więc niepełny. Sąd nie jest przy tym zobowiązany uzupełniać za organ akt sprawy o brakujące dokumenty. Wskazać należy, że stosownie do art. 54 § 2 p.p.s.a. przekazane sądowi akta powinny być kompletne. W rezultacie Sąd nie mógł zweryfikować prawidłowości ustaleń faktycznych organu, a w konsekwencji skontrolować czy organ prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego. W powyższym zakresie Zakład naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.

Wyjaśnienie kwestii przedawnienia ma kluczowe znaczenie dla niniejszej sprawy, a podnoszone przez ZUS okoliczności z tym związane, muszą znajdować odzwierciedlenie w aktach sprawy. Z uwagi na powyższe, przedwczesne byłoby zajmowanie przez Sąd stanowiska co do zasadności podjętego przez organ rozstrzygnięcia, z punktu widzenia przesłanek umorzenia należności składkowych.

Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni stanowisko Sądu i ocenę wynikającą z niniejszego wyroku i włączy do akt sprawy dowody, na których oprze swoją decyzję.

W skardze strona wniosła o dopuszczenie dowodów z kart informacyjnych leczenia szpitalnego oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, na okoliczność wystąpienia przesłanek uprawniających do umorzenia należności. Sąd, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. postanowił nie uwzględnić tego wniosku. W myśl tego przepisu sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Postępowanie sądowoadministracyjne nie może jednak zastąpić postępowania administracyjnego. Przeprowadzenie dowodu przez sąd administracyjny ogranicza się wyłącznie do dowodu z dokumentu i ma ono charakter wyjątkowy. Zaskarżone rozstrzygnięcie wydano w dniu [...] listopada 2021r., a orzeczenie o stopniu niepełnosprawności – w dniu [...] listopada 2021 r. Należy w związku z tym podkreślić, że Sąd weryfikuje zaskarżoną decyzję na dzień jej wydania, co wyklucza możliwość analizowania i oceny dokumentów, którymi organ nie mógł dysponować wydając decyzję.

Natomiast, w ponownie prowadzonym przez organ postępowaniu, nie ma przeszkód, aby Skarżąca na poparcie swojej argumentacji złożyła wymienione dokumenty organowi. Inicjatywa dowodowa w zakresie okoliczności obrazujących sytuację majątkową i zdrowotną obciąża bowiem stronę postępowania. Jeśli zatem Skarżąca przedłoży je organowi, to jego zadaniem będzie ustosunkowanie się do nich w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, mając przy tym na względzie, że okoliczności wymienione w § 3 ust. 1 rozporządzenia nie mają charakteru katalogu zamkniętego, nie muszą występować łącznie, a nadto dają organowi możliwość uwzględnienia jeszcze innych, ważnych przyczyn wskazujących na trudną sytuację zobowiązanego. Taką przyczyną może być zaliczenie Skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności i związana z tym konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające jej funkcjonowanie, czy też z wymogiem korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, jak też potrzebą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, co może również przekładać się na na sytuację materialną Skarżącej, związaną z ponoszonymi kosztami leczenia i rehabilitacji oraz potencjalnymi wydatkami wspierającymi jej funkcjonowanie.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach rozstrzygnięto w myśl art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz.265). Na zasądzone koszty składa się kwota [...]zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika oraz [...] zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.