Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1230/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi Kopalnia na decyzję Dyrektora Zarządu z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości opłaty stałej za usługi wodne 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora Zarządu na rzecz skarżącej Kopalnia kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2020 roku nr [...] Dyrektor Zarządu na podstawie art. 273 ust. 6 w związku z art. art. 268 ust. 1 pkt 2, art. 271 ust. 5, art. 298 pkt 1, art. 14 ust. 2 i ust. 6 pkt 2 w zw. z art. 552 ust. 2 pkt 1 i art. 552a pkt 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2020 r., poz. 310 ze zm.), § 10 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz. U. z 2017 r., poz. 2502 ze zm.) oraz art. 104 § 1 i § 2 i art. 107 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.), D. określił PAK K. za okres od dnia [...] stycznia 2020 r. do dnia [...] grudnia 2020 r. opłatę stałą w wysokości [...] zł za wprowadzanie ścieków - wód z odwodnienia zakładu górniczego O. (ścieki z odwodnienia wgłębnego i powierzchniowego) do wód i do ziemi, obliczoną jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty wynoszącej [...] zł na dobę za 1 m3/s, czasu wyrażonego w dniach wynoszącego [...] dni i maksymalnego zrzutu określonego w pozwoleniu wodnoprawnym, tj. decyzji Marszałka Województwa W. znak [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. w łącznej ilości [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z treścią przepisu art. 271 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo wodne, wysokość opłaty stałej za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi ustalają Wody Polskie oraz przekazują podmiotom obowiązanym do ponoszenia opłat za usługi wodne w formie informacji rocznej. W dniu [...] marca 2020 r. P. na podstawie przepisu art. 271 ust. 5 w zw. z art. 271 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne ustaliło, w formie informacji rocznej, PAK K. za okres od dnia [...] stycznia 2020 r. do dnia [...] grudnia 2020 r., opłatę stałą w wysokości [...] zł za wprowadzanie ścieków - wód z odwodnienia zakładu górniczego O. (ścieki z odwodnienia wgłębnego i powierzchniowego) do wód i do ziemi, obliczoną jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty wynoszącej [...] zł na dobę za 1 m3/s, czasu wyrażonego w dniach wynoszącego [...] dni i maksymalnego zrzutu określonego w pozwoleniu wodnoprawnym, tj. decyzji Marszałka Województwa W. znak [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. w łącznej ilości [...]

Ustalając w analizowanej sprawie wysokość opłaty stałej organ przeliczył określoną w powołanym wyżej, aktualnym pozwoleniu wodnoprawnym ilość wprowadzanych do środowiska ścieków wyrażoną tam w m3/h (w łącznej ilości [...] m3/r) - na m3/s. Organ zsumował ilość wprowadzanych do środowiska ścieków - wód z odwodnienia wgłębnego i powierzchniowego zakładu górniczego O. co dało łączną ilość [...] m3/h, co następnie po przeliczeniu, w działaniu [...] : [...] (liczba sekund w godzinie) dało wynik [...], który zastosowano do obliczenia opłaty stałej. Przeliczenia dokonano zgodnie z obowiązującym od dnia 1 stycznia 2020 r. przepisem art. 552a pkt 4 ustawy Prawo wodne. I tak, opłata roczna w zakresie wprowadzania ścieków do środowiska została obliczona jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty wynoszącej [...] zł na dobę za 1 m3/s, czasu wyrażonego w dniach wynoszącego [...] dni i maksymalnego zrzutu określonego w pozwoleniu wodnoprawnym w ilości [...] m3/h i wynoszącego po przeliczeniu [...]. Określenie wysokości opłaty stałej dokonano w oparciu o przepis art. 271 ust. 5 ustawy Prawo wodne oraz § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne w zw. z art. art. 552 ust. 2 pkt 1 i art. 552a pkt 4 ustawy Prawo wodne. Jednocześnie PGW W. w informacji rocznej wskazało, że opłatę należy uiścić w czterech kwartalnych ratach.

Powołana informacja roczna została doręczona Kopalnia w dniu [...] kwietnia 2020 r. W dniu [...] kwietnia 2020 r. Kopalnia, z zachowaniem 14-dniowego terminu określonego w art. 273 ust. 2 Prawa wodnego, złożyła reklamację, w której co do zasady nie zgodziła się z określoną w informacji rocznej opłatą stałą za wprowadzanie do wód lub do ziemi ścieków-wód pochodzących z odwodnienia zakładu górniczego O. uznając, że tego rodzaju szczególne korzystanie z wód nie zostało objęte obowiązkiem ponoszenia opłaty stałej na gruncie obowiązującej ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne.

PGW WP Z. nie uznało reklamacji Kopalnia, gdyż obowiązek określenia opłaty stałej w wysokości wskazanej w informacji rocznej z dnia [...] marca 2020 r. wynika z aktualnego stanu faktycznego i prawnego, a dokonana przez Kopalnia w reklamacji interpretacja przepisu art. 271 ust. 5 w zw. z art. 16 pkt 61 lit. e) ustawy Prawo wodne nie zasługuje na uwzględnienie.

Kopalnia korzysta z pozwolenia wodnoprawnego objętego decyzją Marszałka Województwa W. znak [...] z dnia [...] grudnia 2012 r., które zostało wydane zgodnie z wnioskiem Kopalnia i szczegółowo określa w pkt 1.3 dopuszczalne wskaźniki zanieczyszczeń wód kopalnianych z odwodnienia zakładu górniczego. Zanieczyszczone, bo zawierające substancje szkodliwe, wody z odwodnienia zakładu górniczego - O. stanowią więc ścieki w rozumieniu art. 16 pkt 61 lit. e) ustawy Prawo wodne, stąd szczególne korzystanie z wód polegające na wprowadzaniu takich zanieczyszczonych wód do ziemi podlega obowiązkowi ponoszenia opłaty stałej - obowiązek ten wynika wprost z przepisu art. 271 ust. 5 w zw. z art. 16 pkt 61 lit. e) oraz w zw. z art. 552 ust. 2 pkt 1 i art. 552a pkt 4 ustawy Prawo wodne, co potwierdza treść pozwolenia wodnoprawnego znak [...] z dnia [...] grudnia 2012 r., a tym samym wprowadzanie takich ścieków do wód lub do ziemi podlega opłacie stałej za usługi wodne zgodnie z art. 268 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo wodne. Kwalifikacja wód pochodzących z odwodnienia odkrywkowego zakładu górniczego jako wód zanieczyszczonych nastąpiła nie tylko w oparciu o powołane regulacje prawne, ale także w oparciu o treść powołanego pozwolenia wodnoprawnego w powiązaniu z charakterystyką działalności kopalni odkrywkowej PAK K. z siedzibą w K. oraz celem i sposobem korzystania przez kopalnię z wód.

Odnośnie wód kopalnianych organ wskazał, że odwodnienie zakładu górniczego realizowane jest poprzez system hydrotechniczny. Wody spływające do rząpi pompowni ulegają po drodze zanieczyszczeniu ilastą lub węglową zawiesiną koloidalną. Ze względu na jej szczególny charakter wynikający ze składu litologicznego złoża, wielkość i głębokość wyrobiska, zawiesiny tej praktycznie nie można usunąć metodami mechanicznymi. Na zawiesiny te składają się cząstki węgla, piasku, iłów i glin. Procesowi zanieczyszczenia wód z wyrobiska sprzyja dodatkowo niezbędne podczas wydobywania kopalin jej rozdrobnienie. Ze względu na ww. właściwości fizyczne na skutek oddziaływania sił międzycząsteczkowych, znaczna część zawiesiny nie aglomeruje i nie jest wytrącana z wody w procesie sedymentacji, szczególnie w okresach deszczowych. Podkreślić przy tym należy, że nawet poddanie takich wód procesom oczyszczania nie spowoduje, że wody takie nabędą cechy wód niezanieczyszczonych (tak m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 sierpnia 2018 r. sygn. akt II SA/Kr 819/18).

Co więcej, wartość sumy chlorków i siarczanów (CI+S04) w tych ściekach, tj. w zanieczyszczonych "w wodach pochodzących z odwodnienia Odkrywki Drzewce kształtuje się na poziomie 1500 mg/l, co również wynika wprost z treści powołanego wyżej pozwolenia wodnoprawnego. Wartość sumy chlorków i siarczanów (CI+S04) w ściekach wprowadzanych do ziemi przekracza zatem w analizowanej sprawie [...] mg/l, co wynika jednoznacznie z treści pozwolenia wodnoprawnego znak [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. Podkreślić należy, że to właśnie wskazane pozwolenie wodnoprawne stanowi źródło danych niezbędnych do ustalenia wysokości opłaty stałej w niniejszej sprawie, zgodnie z treścią przepisu art. 552 ust. 2 pkt 1 i art. 552a pkt 4 ustawy Prawo wodne. Podkreślenia wymaga, że wydane na rzecz PAK KWB K. S.A. pozwolenie wodnoprawne odzwierciedla faktyczny zakres korzystania przez Kopalnię z wód - gdyż to pozwolenie od daty jego wydania, aż do dnia wydania niniejszej decyzji zachowało identyczne brzmienie, tj. nie zostało cofnięta lub ograniczone, ani jego treść nie uległa mianie - w szczególności co do wskaźnika określającego wartość sumy chlorków i siarczanów na poziomie [...] mg/l. Zmiana tego wskaźnika mogłaby nastąpić, gdyby systematycznie dokonywane przez Kopalnię, w wykonaniu obowiązków nałożonych w pkt 1.4, 1.5, 1.6 pozwolenia, pomiary ilości i jakości dopuszczalnych wskaźników zanieczyszczeń - sumy chlorków i siarczanów - wykazywały wartość niższą niż wskazana w pozwoleniu, a nadto wartość ta musiałaby osiągać poziom niższy niż [...] mg/l, aby kopalnia mogła skorzystać ze zwolnienia z opłaty za usługi wodne. Wobec powyższego, w analizowanej sprawie nie znajduje zastosowania przepis art. 279 pkt 3 ustawy Prawo wodne umożliwiający zwolnienie z opłat za usługi wodne.

Należy nadto mieć na względzie, że opłata stała za usługi wodne jest ściśle powiązana z wydanym, aktualnym pozwoleniem wodnoprawnym; podmiot legitymujący się ważnym pozwoleniem wodnoprawnym - w analizowanej sprawie zakład górniczy w rozumieniu przepisu art. 6 pkt 18 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze - obowiązany jest do ponoszenia opłaty stałej za usługi wodne z niego wynikające. Odmienne przyjęcie przeczyłoby intencji Ustawodawcy co do naliczania opłaty stałej za usługi wodne uzależnionej i ściśle powiązanej z zapisami pozwoleń wodnoprawnych. Woda pochodząca z odwodnienia zakładu górniczego staje się ściekiem z chwilą wprowadzenia do wód lub do ziemi; wody takie zanieczyszczają środowisko - o czym była mowa powyżej i ich wprowadzanie podlega opłatom, z wyżej wskazanym wyjątkiem dotyczącym wód o wartości jonów nie przekraczającej [...] mg/l, który to wyjątek nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie, gdyż wartości jonów w tej sprawie wynoszą [...] mg/l zgodnie z aktualnym i wiążącym pozwoleniem wodnoprawnym znak [...] z dnia [...] grudnia 2012 r.,

Skargę na decyzję Dyrektora Zarządu z dnia [...] maja 2020 roku wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Kopalnia zarzucając jej :

- naruszenie art. 271 ust 5 prawa wodnego poprzez nierozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych dotyczących tego przepisu ,

- naruszenie art. 279 pkt 3 oraz art. 16 pkt 61 prawa wodnego poprzez niewyjaśnienie zaistnienia przesłanek w nich określonych i poczynienia niezbędnych ustaleń w zakresie zastosowania tych przepisów oraz uznanie, bez analizy tych przepisów, że naliczanie opłaty stałej jest zasadne .

- naruszenie art. 7a § 1 k.p.a. poprzez nierozstrzygniecie wątpliwości dotyczących interpretacji przepisu art. 271 ust. 5 k.p.a. [winno być: Prawa wodnego – uw. Sądu] na korzyść strony zobowiązanej do wniesienia opłaty i obliczenie tej opłaty w najwyższej możliwej do uzyskania wielkości - naruszenie art. 77 §1 k.p.a. , które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania , poprzez niewyjaśnienie okoliczności faktycznych relewantnych z punktu widzenia wskazywanych przez stronę naruszeń prawa materialnego tj art. 279 pkt 3 oraz art. 16 pkt 61 lit e prawa wodnego

W skardze wniesiono o wnoszę o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zwrot kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że zdaniem skarżącej stanowisko organu jest wadliwe, a wprowadzanie do wód lub do ziemi - wód pochodzących z odwodnienia zakładu górniczego, zdefiniowanych przez ustawodawcę w ustawie Prawo wodne w art. 16 pkt. 61 lit. e., powinno być zwolnione z opłat za usługi wodne z dwóch zasadniczych powodów.

Po pierwsze zgodnie z postanowieniami art. 16 pkt 61 lit. e Prawa wodnego ściekami nie są zgodnie z postanowieniami tego przepisu niezanieczyszczone wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych. Skoro zaś z postanowieniami przytoczonej normy prawnej wody czyste pochodzące z odwodnienia zakładu górniczego nie są ściekami to ich wprowadzanie do środowiska nie może być objęte opłatami za wprowadzanie ścieków, gdyż w świetle przytoczonych rozwiązań nie są one ściekami. W analizowanym przypadku nie budzi wątpliwości, że odprowadzane wody są wodami z odwodnienia zakładu górniczego. W związku z tym w sposób bezsporny (organ tego nie kwestionuje) została spełniona jedna przesłanka pozwalająca na uznanie, że odprowadzane wody nie są ściekami. Drugą , która musi być spełniona kumulatywnie do uznania, że konkretne wody nie są ściekami jest to, aby były one wtłaczane do górotworu, jeżeli rodzaje i ilość substancji zawartych w wodzie wtłaczanej do górotworu są tożsame z rodzajami i ilościami substancji zawartych w pobranej wodzie, z wyłączeniem niezanieczyszczonych wód pochodzących z odwodnienia zakładów górniczych. W analizowanym przypadku niewątpliwie nie mamy do czynienia z wtłaczaniem wód do górotworu, ale występuje odprowadzanie wód niezanieczyszczonych pochodzących z odwodnienia zakładu górniczego. Z punktu widzenia technologicznego wody pochodzące z odwodnienia wgłębnego są wodami niezanieczyszczonymi, gdyż jedynym oddziaływaniem na nie jest ich przepompowywanie. Dlatego też w świetle art. 16 pkt 61 lit. e Prawa wodnego, nie mogą być uznane za ścieki, a skoro tak to ich odprowadzanie do środowiska nie powinno być objęte obowiązkiem ponoszenia opłat, gdyż te ponoszone są tylko za odprowadzanie ścieków. Stanu tego nie zmienia również fakt, na którym koncentruje się organ , a mianowicie to, że w pozwoleniu wodnoprawnym z 2012 r. wskazano, że upoważnia ono do odprowadzania ścieków. Decyzja ta była bowiem wydana przed wejściem w życie Prawa wodnego z 2017 r., a skoro tak, to w procesie interpretacji jego postanowień należy uwzględnić aktualne znaczenie poszczególnych pojęć, w którym się nim posłużono. Mogą one bowiem wpływać na zakres obowiązków spoczywających na podmiotach korzystających ze środowiska. Najlepszym przykładem takiej zmiany wynikającej ze zmiany stanu prawnego, są wody opadowe. W poprzednim stanie prawnym nie budziło najmniejszej wątpliwości, że były one ściekami. W obecnym zaś już takiego charakteru nie mają. Nie budzi jednak wątpliwości, aktualnie ich odprowadzanie do środowiska na podstawie pozwoleń, w których były one nazywane ściekami, nie jest już odprowadzaniem ścieków. Dokładnie taka sama sytuacja występuje w przypadku wód pochodzących z odwodnienia zakładu górniczego. Nawet bowiem gdyby przyjąć założenie, że w poprzednim stanie prawnym były one ściekami, to nie są już nimi świetle art. 16 pkt 61 lit. e Prawa wodnego, a skoro tak to nie mogą być one kwalifikowane obecnie jako ścieki, analogicznie jak ma to miejsce w przypadku wód opadowych. Przyjęcie zaś przez organ , że skoro w pozwoleniu wskazano, że odprowadzane wody są ściekami stanowi niedopuszczalne uproszczenie, które pomija zmianę znaczenia pojęć, którymi posłużono się pod rządami poprzednio obowiązujących przepisów, a które obecnie mają inne.

Po drugie art. 279 pkt 3 Prawa wodnego, stanowi, że zwolnione z opłat za usługi wodne (bez zróżnicowania ich rodzaju) jest wprowadzanie do wód lub do ziemi - ścieków będących wodami zasolonymi, jeżeli wartość sumy chlorków I siarczanów (CI+S04) w tych wodach nie przekracza [...] mg/l. Z przepisu tego nie wynika czy zwolnienie to odnosi się tylko do opłat stałych, czy też tylko do opłat zmiennych. W związku z tym należy uznać, że zwolnienie to obejmuje wszystkie rodzaje opłat pod warunkiem, że wprowadzane ścieki spełniają warunki wskazane w tym przepisie. W analizowanym przypadku w odniesieniu do wód innych niż niezanieczyszczone wody pochodzące z odwodnienia wgłębnego organ w ogóle nie przeprowadzał w tym zakresie postępowania wyjaśniającego. Tymczasem z wyników prowadzonych badań monitoringowych spełniających wszystkie wymagania formalne, które są przekazywane organom ochrony środowiska wynika, że poziomy te w praktyce nie są przekroczone, a wielkości znacząco są poniżej progów uprawniających organ do ustalenia opłaty. Skoro zaś w art. 279 pkt 3 Prawa wodnego nie wskazano, że zwolnieniem objęte są tylko przypadki, w których już w pozwoleniu przewidziano, że emisja siarczanów i chlorków nie będzie przekraczała tych wielkości, to znaczy że organ powinien badać rzeczywistą emisję. W przeciwnym razie doszłoby do absurdalnych sytuacji, w których ze zwolnienia korzystałyby podmioty przekraczające w praktyce wielkości emisji wynikające z art. 279 pkt 3 Prawa wodnego, tylko dlatego, że miały określone niższe parametry w pozwoleniu.

W ocenie skarżącej postępowanie organu administracji narusza również obowiązujące standardy prowadzenia postępowania administracyjnego. Mimo iż sposób ustalania opłat za pobór wód ma obecnie charakter szczególny, to jednak znajdują w nim zastosowanie standardy wynikające z ogólnych reguł przeprowadzenia postępowania zawartych w k.p.a. jak i dziale III Ordynacji podatkowej, do którego wprost odsyła ustawodawca w art. 300 ust. 1 Prawa wodnego. Ustalając zakres przedmiotowy obowiązku ponoszenia opłat stałych nie można zapominać o tym, że stanowią one element realizacji w praktyce wynikającej z art. 7 ust. 1 Prawa ochrony środowiska zasady "zanieczyszczający płaci" zgodnie, z którą każdy korzystający powinien ponosić koszty swojego korzystania ze środowiska lub możliwości korzystania ze środowiska. Jeśli zaś narusza standardy wynikające z prawa lub wydanych decyzji administracyjnych to powinien ponosić opłaty podwyższone lub kary pieniężne (w zależności od sytuacji). Jeśli zatem nie ma negatywnego oddziaływania na środowisko, to automatycznie powinno to być brane pod uwagę, przy ustalaniu czy opłaty powinny być ponoszone. Mówiąc o opłatach za korzystanie ze środowiska , których rodzajem są opłaty stałe ustalane na podstawie Prawa wodnego nie można także zapominać, że nie mają one typowego charakteru fiskalnego, ale ich rolą jest stymulowanie określonych zachowań zmierzających do ograniczenia oddziaływania na środowisko. Przyjęcie zaś, że obowiązek poniesienia opłaty występuje wówczas gdy z samego pozwolenia wynika możliwość określonej w nim emisji nie wywoływałoby takiego skutku, a zatem pozostawało w sprzeczności z przywołaną zasadą Prawa ochrony środowiska. Zwłaszcza w sytuacji gdy w art. 279 pkt 3 Prawa wodnego nie mówi się o potencjalnej wielkości emisji ale o jej rzeczywistym rozmiarze.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842, z późn. zm.).

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie, inny akt) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie może się ostać w obrocie prawnym, gdyż wydana została z istotnym naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego.

Z art. 267 pr.wod. wynika, że opłaty za usługi wodne stanowią jeden z instrumentów ekonomicznych służących gospodarowaniu wodami. Z kolei art. 268 pr.wod. (podobnie art. 269) formułuje regułę, w myśl której do usług wodnych, za które pobiera się opłaty, zalicza się m.in. wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi (ust. 1 pkt 2 art. 268). Artykuł 270 ust. 8 pr.wod. stanowi, że: "Opłata za usługi wodne za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi składa się z opłaty stałej i opłaty zmiennej zależnej od ilości i jakości ścieków wprowadzonych w ramach pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego". Jednocześnie ustawodawca przewidział zwolnienia o charakterze podmiotowym i przedmiotowym od obowiązku ponoszenia opłat, które pomieszczone zostały w różnych przepisach, w tym w niżej przywołanym art. 279 pkt 3 pr.wod.

W niniejszej sprawie istota sporu ogniskuje się wokół dwóch zasadniczych kwestii, a mianowicie tego, czy:

- można uznać wody pochodzące z odwodnienia zakładu górniczego, odprowadzane przez skarżącą do wód lub do ziemi, za ścieki w myśl definicji legalnej zamieszczonej w art. 16 pkt 61 lit. e pr.wod., zgodnie z którą "ściekami" są wprowadzane do wód lub do ziemi "wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych, z wyjątkiem wód wtłaczanych do górotworu, jeżeli rodzaje i ilość substancji zawartych w wodzie wtłaczanej do górotworu są tożsame z rodzajami i ilościami substancji zawartych w pobranej wodzie, z wyłączeniem niezanieczyszczonych wód pochodzących z odwodnienia zakładów górniczych";

- nawet jeśli wody te stanowiłyby ścieki, to czy nie powinny one zostać objęte zwolnieniem z opłaty stałej na mocy przepisu art. 279 pkt 3 pr.wod., w myśl którego zwolnione z opłat za usługi wodne jest wprowadzanie do wód lub do ziemi - ścieków będących wodami zasolonymi, jeżeli wartość sumy chlorków i siarczanów (Cl+SO4) w tych wodach nie przekracza 500 mg/I.

W odniesieniu do pierwszej z wymienionych kwestii skarżąca już w reklamacji wskazywała, że w jej ocenie w przedmiotowej sprawie wody pochodzące z odwodnienia zakładu górniczego, jako wody niezanieczyszczone, nie spełniają znamion ścieków określonych w art. 16 pkt 61 lit. e pr.wod. Z kolei organ, wydając zaskarżoną decyzję, stanął na stanowisku, że wody pochodzące z odwodnienia odkrywki są ściekami, gdyż nie są one "wodami niezanieczyszczonymi" w rozumieniu tego przepisu.

Przywołany wyżej art. 16 pkt 61 lit. e pod pojęciem "ścieków" nakazuje rozumieć wprowadzane do wód lub do ziemi: "wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych, z wyjątkiem wód wtłaczanych do górotworu, jeżeli rodzaje i ilość substancji zawartych w wodzie wtłaczanej do górotworu są tożsame z rodzajami i ilościami substancji zawartych w pobranej wodzie, z wyłączeniem niezanieczyszczonych wód pochodzących z odwodnienia zakładów górniczych". W świetle cytowanej definicji legalnej wody pochodzące z odwodnienia zakładu górniczego należy, co do zasady, uznawać za ścieki, poza dwoma wskazanymi w tym przepisie wyjątkami:

i) wód wtłaczanych do górotworu, jeżeli rodzaje i ilość substancji zawartych w wodzie wtłaczanej do górotworu są tożsame z rodzajami i ilościami substancji zawartych w pobranej wodzie;

ii) niezanieczyszczonych wód pochodzących z odwodnienia zakładów górniczych.

W niniejszej sprawie jest poza sporem, że mamy do czynienia z odwodnieniem zakładu górniczego oraz że - co przyznała skarżąca w skardze - nie dochodzi w tym przypadku do wtłaczania pozyskanych wód do górotworu. Powyższe jednak nie może prowadzić do automatycznego uznania, iż mamy do czynienia ze ściekami, skoro w omawianym przepisie zawarto jeszcze wyłączenie co do wód niezanieczyszczonych.

W ocenie Sądu kwestia kwalifikacji prawnej spornych wód - czy są one, czy nie, ściekami w rozumieniu ww. przepisu - nie została dotychczas przez organ należycie wyjaśniona.

Spółka w skardze podtrzymała swe stanowisko, że w przedmiotowej sprawie występuje odprowadzanie wód niezanieczyszczonych pochodzących z odwodnienia, wskazując, że jedynym oddziaływaniem na nie jest ich przepompowywanie (s. 4 skargi).

Sąd w niniejszym składzie podziela pogląd zaprezentowany w wyroku WSA w Poznaniu z 25 lutego 2021 r. o sygn. akt IV SA/Po 1263/20 (jak dotychczas nieprawomocnym; dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie "CBOSA"), zgodnie z którym ocena tego, czy można określone wody uznać za ścieki zależy nie tylko od rozumienia (wykładni) art. 16 pkt 61 lit. e pr.wod., "ale także od ustaleń faktycznych, obejmujących choćby bliższą charakterystykę działalności skarżącej oraz celu i sposobu korzystania przez nią z wód".

Jakkolwiek organ w niniejszej sprawie podał, na czym opiera swoje stanowisko co do kwalifikacji - jako ścieków - wód pochodzących z odwodnienia odkrywki, to swoich twierdzeń w żaden sposób nie udokumentował. Co więcej, z akt administracyjnych sprawy wcale nie wynika, aby prowadzone w niej było jakiekolwiek postępowanie wyjaśniające. Z uzasadnienia decyzji nie wynika, na jakiej konkretnie podstawie (tj. na jakich dowodach, źródłach, opracowaniach fachowych, itp.) organ oparł swe "ustalenia" co do charakterystyki działalności kopalni odkrywkowej Spółki (zwięźle w zaskarżonej decyzji przedstawionej, wraz z odnośną charakterystyką fizyczną wód kopalnianych) oraz celu i sposobu korzystania przez nią z wód. Nie wynika to również żadną miarą z materiałów zebranych w aktach sprawy.

Są to braki istotne, zwłaszcza że stanowisko organu jest kwestionowane przez skarżącą, która utrzymuje, że wody pochodzące z odwodnienia jej odkrywki są wodami niezanieczyszczonymi, a w skardze dodatkowo podaje, iż dysponuje wynikami przeprowadzonych badań monitoringowych.

Wszystko to, w ocenie Sądu, prowadzi do wniosku, że w kontrolowanej sprawie doszło do naruszenia przepisów art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się w tym miejscu do zawartego w odpowiedzi na skargę żądania Organu, aby Sąd zobowiązał Skarżącą do przedłożenia wyników badań, na które się ona w skardze powołuje, wypada zaznaczyć, że prowadzenie postępowania dowodowego i dokonywanie ustaleń faktycznych (które, jak wynika z zawartego w odpowiedzi na skargę wniosku, sam Organ uznaje za istotne w tej sprawie) należy do organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie administracyjne.

Postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym ma jedynie uzupełniający charakter, na co wskazuje w sposób jednoznaczny brzmienie art. 106 § 3 p.p.s.a., w myśl którego: "Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie". Stan faktyczny niniejszej sprawy wymagał wyjaśnienia podstawowych kwestii, których Organ w ogóle nie zbadał. Sąd zaś, o ile może przeprowadzić dowód uzupełniający (acz pod ww. warunkami), o tyle nie może zastępować w dokonywaniu istotnych dla sprawy ustaleń organu administracji publicznej, który w okolicznościach badanej sprawy nie podjął żadnych czynności w celu udokumentowania twierdzeń, na których oparł swoje rozstrzygnięcie. Tymczasem zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd dokonuje kontroli zaskarżonej decyzji "na podstawie akt sprawy", co oznacza, że podstawę orzekania stanowi materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania (por. wyrok NSA z (...).11.2008 r., II FSK (...), CBOSA) oraz że, co do zasady, zakazane jest uwzględnianie okoliczności nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy (por. wyrok WSA z (...).12.2008 r., VI SA/Wa (...), CBOSA). Przy tym "akta sprawy" w powyższym rozumieniu oznaczają dokumentację sprawy, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny sprawy i wydał rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Zarazem sąd jest zobligowany przyjmować, że przesłane przez organ przy skardze akta sprawy są tymi, które organ posiadał prowadząc postępowanie zakończone orzeczeniem zaskarżonym do sądu (por. wyrok NSA z (...).02.2008 r., I OSK (...), CBOSA).

Można przypuszczać, że brak potrzeby udokumentowania swoich ustaleń Organ wiązał z treścią obowiązującego Pozwolenia wodnoprawnego i zawartymi w nich danymi dotyczącymi możliwych zanieczyszczeń odprowadzanych wód ("ścieków").

W związku z tym należy zauważyć, że w pozwoleniu udzielonym skarżącej podane zostały maksymalne - a nie rzeczywiście cechujące odprowadzane wody - wskaźniki zanieczyszczeń. W uzasadnieniu pozwolenia znalazło się zresztą stwierdzenie, że wody z odwodnienia wgłębnego to tzw. wody czyste (str. 4).

W tym kontekście wypada również odwołać się do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, które, jakkolwiek zostało sformułowane na gruncie stanu faktycznego dotyczącego opłaty zmiennej za odprowadzanie wód opadowo-rozpadowych, to jednak z uwagi na przeprowadzoną przez ten Sąd wykładnię przepisów prawa przy użyciu dyrektyw systemowych i celowościowych zawiera pewne uniwersalne wskazówki, które należy uwzględniać dokonując wykładni przepisów obecnie obowiązującego Prawa wodnego z 2017 r. na potrzeby ustalania opłat za usługi wodne w stosunku do podmiotów, które korzystają z pozwoleń wodnoprawnych wydanych na podstawie nieobowiązującego już Prawa wodnego z 2001 r. Otóż, NSA przede wszystkim wskazał, że ustawa Prawo wodne z 2017 r. wprowadziła nieznaną wcześniejszej regulacji instytucję "usług wodnych" oraz wprowadziła opłatę stałą i zmienną za usługi wodne. Dlatego, mając na uwadze konkretne okoliczności danej sprawy, "organ ustalający wysokość opłaty stałej lub zmiennej za usługę wodnoprawną nie może oprzeć się wyłącznie na fakcie istnienia w obrocie prawnym pozwolenia wodnoprawnego" (wyrok NSA z 26.06.2020 r., II OSK 3980/19, CBOSA).

Przepis art. 271 ust. 1 pkt 4 pr.wod. wyraźnie wskazuje, że wysokość opłaty stałej za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi (...) ustalają W. P.. Zatem treść tego przepisu wprowadza zasadę, że opłata stała może być ustalona tylko i wyłącznie za "wprowadzanie" ścieków do wód lub do ziemi, a nie za potencjalną możliwość takiego wprowadzania. Zasadę ustalania opłaty za korzystanie z zasobów środowiska (wód), o której mowa w art. 271 ust. 1 pr.wod., należy odróżnić od zasady ustalania wysokości tej opłaty, o której mowa w art. 271 ust. 5 pr.wod. (przy czym również w tym ostatnim przepisie mowa jest o wysokość opłaty stałej za "wprowadzanie" ścieków do wód lub do ziemi).

W szczególności mając na względzie te przepisy, NSA w innym orzeczeniu - tj. w dotyczącym opłaty stałej wyroku z 23 kwietnia 2020 r. o sygn. akt II OSK 317/19 (CBOSA) - stwierdził, że nie można z zasady dotyczącej ustalania wysokości opłaty stałej wywodzić wymagalności samego świadczenia. Z powołanych przepisów w żaden sposób nie wynika bowiem, że opłatę stałą ustala się za fakt posiadania pozwolenia wodnoprawnego, zgodnie z którym bycie adresatem pozwolenia wodnoprawnego implikuje nałożenie opłaty stałej, niezależnie od tego, czy adresat tego pozwolenia faktycznie korzysta z wód, poprzez wprowadzanie do nich ścieków. Z przepisów tych natomiast wynika, że opłatę stałą ustala się za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, czyli korzystanie z wód na podstawie udzielonego pozwolenia wodnoprawnego, co oznacza, że dopiero korzystanie z wód implikuje obowiązek ponoszenia opłat, których wysokość ustalana jest na podstawie art. 271 ust. 5 pr.wod. Jednocześnie organ uprawniony do ustalenia opłaty stałej nie może abstrahować od okoliczności faktycznych sprawy i poprzestawać wyłącznie na fakcie uzyskania przez podmiot ostatecznego pozwolenia wodnoprawnego. Z treści art. 268 ust. 1 pkt 2 pr.wod. wynika, że obowiązek ponoszenia opłat za usługi wodne wiąże się tylko z wprowadzaniem ścieków do wód lub do ziemi. Zatem ustawodawca wyraźnie ograniczył zakres obowiązku wnoszenia opłat do sytuacji, gdy faktycznie wprowadzane są ścieki do wód lub do ziemi, a nie - gdy istnieje tylko taka potencjalna możliwość, przewidziana w udzielonym pozwoleniu wodnoprawnym. W referowanym tu wyroku NSA zauważono też, że wprawdzie zgodnie z art. 270 ust. 8 pr.wod. opłata za usługi wodne w postaci wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi składa się z opłaty stałej oraz opłaty zmiennej zależnej od ilości i jakości ścieków wprowadzanych w ramach pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego, to nie można jednak przyjąć interpretacji najmniej korzystnej tego przepisu dla podmiotu obowiązanego i dążyć do jak najwcześniejszego ustalenia zaistnienia obowiązku wniesienia opłaty stałej. Zasadny jest bowiem pogląd, że w stosunku do opłat wynikających z ustawy Prawo wodne należy stosować reguły wykładni charakterystyczne dla prawa podatkowego, gdyż ciężary wynikające z tej ustawy mają charakter danin publicznych. Za "daniny publiczne" uważa się świadczenia powszechne, przymusowe, bezzwrotne, ustalane jednostronnie w drodze ustawy i pobierane na rzecz podmiotu prawa publicznego w celu realizacji zadań publicznych (por.: wyrok TK z 16.03.2010 r., K 24/08, OTK-A 2010/3/22; L. Garlicki, M. Zubik (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej (...), Komentarz, Tom II, LEX/el. 2016). Stanowisko to potwierdza również dyspozycja art. 300 pr.wod., który nakazuje do ponoszenia opłat za usługi wodne stosować odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej (z wyjątkami określonymi we wskazanych przepisach). W związku z tym przepisy regulujące problematykę danin publicznych i ich stosowanie muszą być zgodne z całokształtem obowiązujących norm i zasad konstytucyjnych na gruncie prawa podatkowego, gdzie organy administracji publicznej powinny - zgodnie z zasadą in dubio pro tributario - rozstrzygać wątpliwości interpretacyjne na korzyść podatnika (por. wyrok TK z 18.07.2013 r., SK 18/09, OTK-A 2013/6/80). NSA zwrócił ponadto uwagę, że opłata stała za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi niewątpliwie mieści się w pojęciu opłat za usługi wodne (art. 268 ust. 1 pkt 2 pr.wod.) i służy ochronie środowiska. Jest zatem instrumentem ekonomicznym mającym na celu racjonalne gospodarowanie wodami (art. 267 pkt 1 pr.wod.). Usługa wodna jest realizowana wówczas, gdy dany podmiot odprowadza ścieki do wód lub do ziemi, bo wówczas można mówić o korzystaniu ze środowiska, za co należą się opłaty (zwrot kosztów świadczonych usług wodnych). Zgodnie z art. 9 ust. 3 pr.wod. gospodarowanie wodami opiera się na zasadzie zwrotu kosztów usług wodnych, uwzględniających koszty środowiskowe i koszty zasobowe oraz analizę ekonomiczną. Stąd też wcześniejsze pobieranie opłat (także stałych), zanim dojdzie do faktycznego realizowania usługi wodnej, byłoby nieracjonalne i nieuprawnione (por. też wyrok z 25.02.2020 r., II OSK 3693/18, CBOSA).

Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że organ, poza dołączeniem do akt kopii pozwolenia wodnoprawnego oraz jego lekturą, nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego w niniejszej sprawie. Tym samym stan faktyczny ustalony w tej sprawie należy uznać za co najmniej niekompletny. W konsekwencji Organ, jak to już wyżej wskazano, naruszył art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Podkreślić należy, że organ nie poczynił - a przynajmniej w aktach sprawy nie udokumentował - żadnych ustaleń na temat faktu występowania oraz wskaźników ewentualnych zanieczyszczeń w wodach pochodzących z odkrywki i to pomimo, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji sam zauważył, iż spółka mogłaby skorzystać ze zwolnienia z opłaty za usługi wodne, określonego w art. 279 pkt 3 pr.wod., "gdyby systematycznie dokonywane przez Kopalnię, w wykonaniu obowiązków nałożonych w pkt I.4, I.5, I.6 pozwolenia, pomiary ilości i jakości dopuszczalnych wskaźników zanieczyszczeń - sumy chlorków i siarczanów - wykazywały wartość niższą niż wskazano w pozwoleniu, a nadto wartość ta musiałaby osiągać poziom niższy niż [...] mg/I".

Należy podkreślić, że organ nie tylko nie udokumentował swoich własnych twierdzeń, ale również jego uwadze uszło, iż w kontrolowanym postępowaniu powinien był znaleźć zastosowanie art. 79a k.p.a., który stanowi, że:

" § 1. W postępowaniu wszczętym na żądanie strony (a za takie "żądanie" należy w kontrolowanej sprawie uważać reklamację, która wszak inicjuje postępowanie administracyjne - uw. Sądu), informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.

§ 2. W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1".

Także w świetle tego przepisu, w okolicznościach kontrolowanej sprawy nie jest prawidłowe stanowisko organu, jakoby wystarczającym dla rozpoznania i rozstrzygnięcia tej sprawy było oparcie się wyłącznie na treści obowiązującego i niekwestionowanego przez skarżącą pozwolenia wodnoprawnego, a także na, nieudokumentowanym w żaden sposób, opisie charakterystyki pracy kopalni zamieszczonym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W procesie ustalania opłat za usługi wodne, organ właściwy w sprawach gospodarowania wodami zobowiązany jest w pierwszym rzędzie do zbadania, czy dla danego podmiotu istnieje w ogóle obowiązek ponoszenia tych opłat - co obejmuje także analizę możliwości zastosowania przewidzianych w ustawie zwolnień. Dopiero po ustaleniu, że nie zachodzi żaden ze wskazanych w ustawie wyjątków od obowiązku ponoszenia opłaty, organ może przystąpić do jej ustalenia (por. wyrok w sprawie IV SA/Po 1261, CBOSA).

W konsekwencji w kontrolowanej sprawie rolą organu było przede wszystkim ustalenie, czy w tej sprawie występują okoliczności - po pierwsze - pozwalające w ogóle na uznanie inkryminowanych wód, pochodzących z odwodnienia kopalni, za "ścieki" w rozumieniu art. 16 pkt 61 lit. e pr.wod., a jeśli tak, to - po drugie - mogące stanowić przesłankę do zastosowania ustawowego zwolnienia, przewidzianego w art. 279 pkt 3 pr.wod. Dyrektor Z. nie poczynił - a przynajmniej w aktach sprawy nie udokumentował - żadnych ustaleń faktycznych w tym zakresie, lecz oparł swoje rozstrzygnięcie de facto wyłącznie na treści pozwolenia wodnoprawnego. W istocie więc organ oparł się jedynie na "potencjalnej" możliwości wprowadzania ścieków z odkrywki, nie zbadawszy, czy wprowadzanie "ścieków" w rozumieniu art. 16 pkt 61 lit. e in principio pr.wod. (a nie tylko "wód niezanieczyszczonych", o których mowa w art. 16 pkt 61 lit. e in fine pr.wod.) faktycznie ma miejsce, ani - jeśli okazałoby się, że ma miejsce - czy nie są to ścieki będące wodami zasolonymi, w których wartość sumy chlorków i siarczanów (Cl+SO4) nie przekracza wielkości określonej w art. 279 pkt 3 pr.wod. ([...] mg/l).

Z treści art. 279 pr.wod. wynika, że wszystkie wyszczególnione w jego pkt 1-5 rodzaje usług wodnych, polegające na wprowadzaniu ścieków lub wód, do ziemi albo do wód lub do ziemi, obligatoryjnie zwolnione zostały z opłat za usługi wodne - których to opłat generalny obowiązek ponoszenia wynika z art. 268 ust. 1 pr.wod. Już wykładnia językowa art. 279 pr.wod. wskazuje, że - lege non distinguente - zwolnienie w nim przewidziane znajduje zastosowanie do "opłat za usługi wodne" bez rozróżnienia, czy chodzi o opłaty stałe czy opłaty zmienne. Skoro zaś z art. 270 ust. 8 pr.wod. jasno wynika, że w pojęciu "opłaty za usługi wodne za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi" - z jaką mamy do czynienia w kontrolowanej sprawie - mieści się zarówno opłata stała, jak i opłata zmienna, to już literalne brzmienie tego przepisu, zestawione z dyspozycją art. 279 pkt 3 pr.wod., dowodzi, że brak podstaw do ograniczania zwolnienia, o którym mowa w tym ostatnim przepisie, tylko do opłaty zmiennej. Posłużenie się przez ustawodawcę w art. 279 pr.wod. (we wprowadzeniu do wyliczenia) terminem "opłata za usługi wodne", powoduje, że na gruncie analizowanej tu regulacji art. 279 pkt 3 pr.wod. termin ten należy odczytywać w znaczeniu, jakie nadane mu zostało w art. 270 ust. 8 pr.wod., na które składają się opłata stała i opłata zmienna. Jest to tym bardziej uzasadnione, że lektura przepisów Prawa wodnego dotyczących opłat za usługi wodne pokazuje, że w przypadku, gdy wolą ustawodawcy jest zastosowanie zwolnienia tylko w odniesieniu do jednej ze składowych opłat za usługi wodne (stałej albo zmiennej), to daje on temu wyraz w sposób jednoznaczny - tak, jak uczynił to np. w art. 270 ust. 2 pr.wod., wprowadzającym zwolnienie z opłaty stałej.

Przy wykładniart. 279 pr.wod. należy mieć także na uwadze, że prawodawca unijny pozostawił dowolność państwom członkowskim w kształtowaniu systemu opłat za usługi wodne, z tym wszakże zastrzeżeniem, że system ten ma uwzględniać analizę ekonomiczną wykonaną zgodnie z załącznikiem III do Ramowej Dyrektywy Wodnej oraz zasadę "zanieczyszczający płaci" (odpowiednio: "korzystający płaci").

Sąd w niniejszym składzie podziela też stanowisko judykatury, w myśl którego przepisy regulujące problematykę danin publicznych i ich stosowanie muszą być zgodne z całokształtem obowiązujących norm i zasad konstytucyjnych. Stosowanie przepisów zobowiązujących do uiszczania opłat za usługi wodne nie może zatem prowadzić do naruszenia wartości objętych ochroną konstytucyjną, a w szczególności nie może prowadzić do tego, ażeby opłaty te stały się instrumentem nadmiernego fiskalizmu. Władczość państwa jako źródło obowiązku opłat za usługi wodne oraz minimalny, albo żaden, wpływ jednostki na treść tego stosunku prawnego wymagają ścisłego, zgodnego z zakładanym celem ustawy, stosowania przepisów określających ten obowiązek. Charakter opłat za usługi wodne jako daniny publicznej wymaga od organu stosowania wykładni prawa zawężającej ingerencję w uprawnienia jednostki i stosowania zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony (art. 7a § 1 k.p.a.). Podkreślić bowiem należy, że decyzje organów władzy publicznej, w których wątpliwości interpretacyjne rozstrzygnięto na niekorzyść strony, istotnie obniżają zaufanie do państwa i stanowionego przez nie prawa (por. wyrok NSA z 23.04.2020 r., II OSK 413/19, CBOSA).

Wszystkie te okoliczności pozostały poza rozważaniami organu, który również nie zbadał, czy w okolicznościach niniejszej sprawy, we wprowadzanych przez spółkę wodach pochodzących z odwodnienia odkrywki wartości sumy chlorków i siarczanów faktycznie przekraczają wielkości uprawniające do skorzystania ze zwolnienia, o którym mowa w art. 279 pkt 3 pr.wod. Należy raz jeszcze podkreślić, że w pozwoleniu wodnoprawnym wskazane zostały jedynie maksymalne dopuszczalne wartości zanieczyszczeń, co nie oznacza, że takie są faktycznie osiągane. Kwestia ta wymaga wyjaśnienia - co wobec nałożenia na skarżącą w Pozwoleniu wodnoprawnym obowiązku wykonywania regularnych pomiarów jakości wód w zakresie m.in. stężeń chlorków i siarczanów nie powinno nastręczać istotnych trudności - a co w świetle art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. stanowiło kolejną podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Reasumując, Sąd uwzględniając skargę uznał zasadność jej zarzutów dotyczących niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych w świetle prawidłowej - wyżej przedstawionej - wykładni przepisów art. 16 pkt 61 lit. e, art. 271 ust. 5 i art. 279 pkt 3 pr.wod.

Mając na względzie powyższe oraz uznając, że stwierdzone naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję (pkt 1 sentencji wyroku).

O należnym skarżącej od organu zwrocie kosztów postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając kwoty: uiszczonego przez skarżącą wpisu od skargi (2.000 zł) i wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi skarżącej ustalonego według stawek minimalnych na podstawie § 2 pkt 6 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265), w wysokości [...] zł - łącznie [...] zł.

Organ ponownie rozpoznając sprawę, w warunkach art. 153 p.p.s.a., kierować się będzie wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim zaś ustali, czy wody pochodzące z odwodnienia odkrywki, wprowadzane przez skarżącą do wód powierzchniowych, rzeczywiście są "ściekami", o których mowa w art. 16 pkt 61 lit. e in principio pr.wod., tj. czy nie stanowią "wód niezanieczyszczonych" w rozumieniu art. 16 pkt 61 lit. e in fine pr.wod. Ponadto, w razie ustalenia, że sporne wody mają jednak status "ścieków", organ ustali - opierając się na rzeczywistych dostępnych danych (np. z monitoringu) co do zawartości chlorków i siarczanów w inkryminowanych wodach, a nie na treści pozwolenia wodnoprawnego - czy w sprawie nie zachodzą przesłanki zastosowania zwolnienia z opłat, o którym mowa w art. 279 pkt 3 pr.wod. W zależności od wyników tych ustaleń, organ wyda stosowną decyzję, należycie ją uzasadniając, jak tego wymaga art. 107 § 3 k.p.a.