Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 1864/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 243 § 1, art. 246 § 2 pkt 2, art. 184, art. 197 § 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 177 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 94 poz 1037
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z[...] sp. z o.o. w Z[...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 23 września 2014r., sygn. akt I SA/Go 359/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi Z[...] sp. z o.o. w Z[...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 3 kwietnia 2014 r. o nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty zapłaty zaległości w podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2012 r. oraz za okres od lipca do września 2013 r. wraz z odsetkami za zwłokę postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

1. Postanowieniem z 23 września 2014 r., I SA/Go 359/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Z[...] sp. z o.o. w Z[...].

Sąd pierwszej instancji w swoim rozstrzygnięciu wskazał, że spółka we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej i nie posiada środków niezbędnych na pokrycie wpisu od skargi, a jej rachunek bankowy jest zajęty przez komornika sądowego oraz administracyjny organ egzekucyjny. Z oświadczenia o majątku i dochodach oraz nadesłanych na wezwanie referendarza dodatkowych dokumentów wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000 zł. Spółka nie posiada środków trwałych, a zysk bilansowy za 2013 rok wyniósł 98.445,68 zł. Spółka posiada jeden rachunek bankowy o zerowym saldzie dostępnych środków. W deklaracjach dla podatku od towarów i usług spółka od marca 2014 roku nie deklarowała sprzedaży towarów i usług, a w styczniu i lutym wartość netto sprzedaży towarów i usług wyniosła 35.983 zł. Z przedłożonego zestawienia koszów i przychodów z 24 lipca 2014 r. wynika, że przychody spółki za okres do stycznia do czerwca 2014 roku wyniosły 23.264,85 zł a koszty uzyskania przychodów 206.862,10 zł.

W ocenie sądu pierwszej instancji, przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w części, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, nie zostały w niniejsze sprawie przez stronę skarżącą spełnione. Z przedstawionych przez spółkę dokumentów nadesłanych na wezwania referendarz wynika zaś, że spółka prowadząc działalność gospodarczą, comiesięcznie finansuje wysokie koszty jej prowadzenia, zaliczając je do kosztów uzyskania przychodów, co przy braku środków trwałych i wartości niematerialnych i prawych pozwala przyjąć, że zostały one faktycznie poniesione. Ponadto, z przedstawionego przez stronę zestawienia kosztów i przychodów za okres od stycznia do września 2014 r. wynika, że spółka ponosząc koszty w wysokości 206.862,10 zł. uzyskała jednocześnie przychód w wysokości 23.264,85 zł. Ponoszenie tak znacznych wydatków, przy dużo niższych przychodach oraz mimo licznych toczących się wobec spółki postępowań egzekucyjnych oraz dokonanych zajęć, uprawnia do stwierdzenia, że skarżąca uzyskuje dochody, których w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy nie ujawniła. Z kolei podnoszona okoliczność zajęcie rachunku bankowego w postępowaniu egzekucyjnym nie może przesądzać automatycznie o złej kondycji majątkowej spółki, zwłaszcza w sytuacji, gdy ta finansuje znaczne wydatki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą.

2. W zażaleniu sporządzonym w dniu 21 października 2014 r. spółka zarzuciła:

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że spółka jest w stanie wygospodarować kwotę 500 zł na pokrycie wpisu do skargi, podczas gdy z przedłożonych dokumentów wynika jasno, że funkcjonuje ona na pograniczu wypłacalności, nie dysponuje wolnymi środkami finansowymi, ani nie jest w stanie takich środków pozyskać;

- obrazę art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że w podanych i udokumentowanych okolicznościach faktycznych, po stronie skarżącej nie zachodzi przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, między innymi ze względu na wysokość kapitału zakładowego, czy też fakt, że w stosunku do spółki nie toczy się postępowanie likwidacyjne, czy upadłościowe;

- obrazę art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w drodze ich niezastosowania i przyjęcie, że warunkiem ochrony prawnej w postępowaniu przed sądem jest finansowe przygotowanie strony na koszty procesu, mimo, że żaden przepis tego nie nakazuje.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

3. Zażalenie jest niezasadne.

Na wstępie rozważań NSA stwierdza, że skarżąca błędnie wskazała datę wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia, tj. 13 sierpnia 2014 r. zamiast 23 września 2014 r. jednakże powyższy błąd został potraktowany jako oczywista omyłka pisarska. Odnosząc się do zarzutów sformułowanych wobec rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji NSA zauważa, że są one niezasadne i stanowią gołosłowną polemikę z rozstrzygnięciem sądu pierwszej instancji.

Stosownie do art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko sądu pierwszej instancji, że spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając sprawę sąd miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Uzasadnienie sądu w tym zakresie świadczy o rozpoznaniu przez sąd wniosku spółki o przyznanie prawa pomocy w sposób rzetelny i nienaruszający zasad postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że sąd pierwszej instancji przeanalizował sytuację materialną strony (w tym informacje dotyczące zajęcia rachunków bankowych). Sąd zasadnie podkreślił, że spółka prowadząc działalność gospodarczą, comiesięcznie finansuje wysokie koszty jej prowadzenia, zaliczając je do kosztów uzyskania przychodów, co przy braku środków trwałych i wartości niematerialnych i prawych pozwala przyjąć, że zostały one faktycznie poniesione. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. W konsekwencji nie uzasadniają one zwolnienia z kosztów sądowych. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, prawidłowo oceniony przez sąd pierwszej instancji, że pomimo pogorszenia warunków prowadzenia działalności gospodarczej i pogorszenia się sytuacji finansowej spółki nie zaprzestała ona prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11).

Należy także zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr. 94, poz. 1037 ze zm., dalej: K.s.h.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., II FZ 701/11).

Odnosząc się do zarzutu zażalenia, że bezprawnie żąda się od spółki finansowego przygotowania do procesu. W ocenie Sądu słusznie zauważył sąd pierwszej instancji, że taki obowiązek nie został na stronę nałożony na żadnych etapie postępowania.

Reasumując, należy stwierdzić, że w świetle przedłożonych przez spółkę dokumentów na pełną aprobatę zasługuje ocena stanu faktycznego przeprowadzona przez sąd pierwszej instancji oraz konkluzja, że spółka nie wykazała zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z tym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.