Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 268/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie: Asesor WSA Renata Kubot-Szustowska, Asesor WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Protokolant asystent sędziego Dominika Janicka, po rozpoznaniu w dniu 26 października 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi B. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą wydaną przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]; Nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie przepisów art. 127 par. 3 i art. 138 par. l pkt l ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz przepisu art.25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 roku, Nr 42, poz. 371 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na wniosek B. J., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wskazał, iż uprawnienia kombatanckie B. J. uzyskał z mocy decyzji Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w S. z dnia [...] z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od lipca do grudnia 1947 roku w ramach służby w Wojskach Ochrony Pogranicza w okresie od lipca 1947 roku do września 1949 roku.

W wyniku wszczętego postępowania weryfikacyjnego decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] pozbawiono stronę uprawnień kombatanckich. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2003 roku w sprawie sygn. akt II SA/Łd 2005/01 oddalił skargę na powyższą decyzje.

Decyzją z dnia [...] oraz decyzją ją poprzedzającą z dnia [...], Nr [...] odmówiono uchylenia wyżej wskazanych decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich.

Postanowieniem z dnia [...], Nr [...] organ wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z uwagi na nowe, nieznane organowi we wcześniejszym postępowaniu weryfikacyjnym dowody w sprawie, w postaci oświadczeń świadków. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich.

W dniu 4 listopada 2004 roku strona zwróciła się do Kierownika Urzędu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, iż podejmując decyzję z dnia [...] organ odmówił wiarygodności zeznaniom świadków J. P. oraz M. P. z uwagi na fakt, iż świadek M. P. służył w innych jednostkach wojskowych oraz w innym okresie niż zainteresowany, natomiast J. P. nie otrzymał uprawnień kombatanckich z tytułu udziału w walkach z UPA. Ponadto z zaświadczenia Archiwum Straży Granicznej w S. z dnia 3 października 2000 roku wynika, że w zasobie aktowym Archiwum nie odnaleziono dokumentów potwierdzających udział strony w walkach z oddziałami UPA i grupami Wehrwolfu. W związku z powyższym – w ocenie organu – do strony nie odnosi się przesłanka pozytywna przewidziana w przepisie art. l ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 roku, Nr 42, poz. 371 ze zm.) pozwalająca na przyznanie uprawnień kombatanckich uczestnikom walk w ramach struktur Wojska Polskiego i zmilitaryzowanych służb państwowych z oddziałami UPA i grupami Wherwolfu.

Jednocześnie organ stwierdził, iż uprawnienia kombatanckie zainteresowany uzyskał wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej, co potwierdzają obiektywne dokumenty w postaci akt ZBOWiD Zarząd Wojewódzki w S., w tym zaświadczenie Archiwum WOP z dnia 27 listopada 1978 roku. Fakt, iż zainteresowany brał udział w "utrwalaniu władzy ludowej" i wyłącznie z tego tytułu uzyskał uprawnienia zgodnie z treścią dyspozycji przepisu art. 25 ust 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, stanowi samoistną podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich.

Organ podkreślił, iż w sprawie brak jest dowodów świadczących o tym, aby zainteresowany spełniał przesłanki przewidziane w treści przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie 2 wskazanej wyżej ustawy warunkujące zachowanie dotychczasowych uprawnień kombatanckich. Takimi okolicznościami są: uczestnictwo w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936 – 1939, czy pełnienie z poboru służby wojskowej w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 roku do 30 czerwca 1947 roku.

W dniu 8 lutego 2005 roku skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych złożył B. J. podnosząc, iż decyzja ta jest niezasadna, a dla niego osobiście bardzo krzywdząca. Skarżący wskazał, iż wspólnie z osobami, które wskazał jako świadków walczył z bandami UPA na przełomie 1947 i 1948 roku. Podniósł, iż nie służył z M. P. w jednej jednostce, lecz razem z nimi chodził na akcje, po tym jak razem z J. P. i porucznikiem W., przeniesiony został do zwalczania band UPA. Wspólna służba trwała około trzy miesiące, a po niej wszyscy wrócili do swych macierzystych jednostek. Skarżący wskazał, iż nie pamięta już dzisiaj nazwisk innych żołnierzy. Tych natomiast pamięta bowiem udzielali mu pomocy, gdy podczas jednej z akcji został ranny w kolano.

Skarżący podniósł, iż nie może zgodzić się ze stwierdzeniem, iż wyłącznie utrwalał władzę ludową. Wskazał, iż walczył o wolną Polskę i nie wiedział, czy będzie to "Polska Ludowa czy jakaś inna".

W ocenie skarżącego jest on osobą poszkodowaną, bowiem tylko 11 dni zabrakło mu oby otrzymać status kombatanta z tego powodu, iż służył w Wojsku Polskim. Wskazał, iż jego koledzy, którzy podejmowali podobne do niego działania otrzymali status kombatanta i należne uprawnienia.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie wywodząc jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Zgodnie z treścią art. 3 par. l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) (w skrócie: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Analogiczne unormowanie zawiera art. 1 par. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Zgodnie zaś z art. 145 par. 1 ust.1 p.p.s.a. decyzja podlega uchyleniu w całości lub w części, jeżeli sąd administracyjny stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie wskazać należy, iż nie budzi uwag krytycznych przyjęty przez organ tryb postępowania zainicjowany wnioskiem skarżącego z dnia 8 października 2004 roku. Wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją administracyjną, z uwagi na złożenie przez stronę nowych dowodów w sprawie, odpowiada treści przepisu art. 145 par. 1 pkt 5 k.p.a.. Z tego też powodu zasadnie wydał organ w dniu [...] postanowienie o wznowieniu postępowania. Konsekwencją wznowienia postępowania z powyższej przyczyny jest konieczność zbadania ujawnionych dowodów i ich wpływu na wydaną ostateczną decyzję o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich.

Przepisy materialnoprawne miarodajne dla oceny poprawności działań organów administracji publicznej w niniejszej sprawie zawiera ustawa z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 roku, Nr 41, poz. 371 ze zm.). Przepis art. 1 ust. 1 tejże ustawy stanowi, iż kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Dalej przepisy ustawy określają jakie rodzaje działalności uznaje się za działalność kombatancką (art. 1 ust. 2 ustawy), oraz co stanowi działalność równorzędną z działalnością kombatancką (art. 2 ustawy).

Stosownie do treści art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 142 z 1997 roku, poz. 950 ze zm.) pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 – 1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. l ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936 – 1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 roku do 30 czerwca 1947 roku. Nie pozostawia wątpliwości kwestia, iż wymienionym w ustawie tytułem działalności kombatanckiej jest uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu (art. 1 ust. 2 pkt 6 omawianej ustawy).

Skarżący konsekwentnie w toku postępowania weryfikacyjnego powoływał się na okoliczności związane z walką w ramach Wojsk Obrony Pogranicza z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Na poparcie powyższych okoliczności skarżący przywołał zeznania dwóch świadków. Były to zresztą dowody, które, jako nowo ujawnione, zdecydowały o wznowieniu postępowania.

Pojawiła się zatem przed organem kwestia oceny twierdzeń skarżącego na temat jego walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Zweryfikowanie powyższej tezy możliwe jest jedynie w następstwie przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego w takim zakresie, jaki ujawnił się i stanowił podstawę wznowienia postępowania.

Przeprowadzenie powyższych dowodów i wszechstronna ocena już wówczas całego materiału dowodowego pozwoli dopiero na wypracowanie stanowiska wobec tezy strony o walce z oddziałami UPA. Do takiego zachowania przymusza organ brzmienie przepisów art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 k.p.a. Od wykonania tegoż obowiązku organ nie może uwolnić się zawierając w uzasadnieniu decyzji stwierdzenia nie mające pokrycia w przeprowadzonych dowodach. W szczególności zaniechanie przesłuchania wskazanych przez skarżącego świadków, którzy wskazują na korzystne dla interesów skarżącego okoliczności, nie jest działaniem organu możliwym do zaakceptowania z punktu widzenia opisanych powyżej reguł gromadzenia i oceny materiału dowodowego.

Ponadto nie jest możliwy do zaakceptowania sposób postępowania organu przy ocenie materiału dowodowego. Okoliczność, iż J. P. nie uzyskał uprawnień kombatanckich z tytułu walk z oddziałami UPA generalnie nie deprecjonuje go, jako świadka w niniejszym postępowaniu. Zarzut organu w tym zakresie wydaje się próbą wprowadzenia ograniczenia dowodowego, a na taką praktykę przepisy postępowania administracyjnego nie dają przyzwolenia. Ponadto nie można racjonalnie powiedzieć za organem, iż oświadczenie J. P. jest z tego powodu niewiarygodne, iż nie uzyskał on uprawnień kombatanckich, nie wskazując nawet, czy świadek ów ubiegał się o przyznanie takowych uprawnień.

Ponadto zupełnie dowolny jest wniosek organu, iż okresy służby wojskowej skarżącego i świadków nie pokrywają się, skoro z materiału dowodowego zgromadzonego wynika, iż skarżący pełnił służbę wojskową w okresie od 11 lipca 1947 roku do 21 grudnia 1949 roku, zaś J. P. od 10 lipca 1947 roku do 2 sierpnia 1949 roku (vide: kserokopia książeczki wojskowej), natomiast M. P. od dnia 24 sierpnia 1946 roku do 6 października 1948 roku (vide: kserokopia książeczki wojskowej). Nie ulega zatem wątpliwości, iż na przełomie lat 1947 i 1948 (jak podaje skarżący) wszyscy byli wcieleni do wojska.

Konkludując podnieść należy, iż wskazane przez skarżącego okoliczności, mogące świadczyć o tym, iż winien on zachować uprawnienia kombatanckie, uznać wypada za istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Skoro jednak okoliczności te nie były przedmiotem rzetelnego postępowania wyjaśniającego, a w ślad za tym analizy i oceny organu administracji, to tym samym wskazać należy, iż w toku postępowania administracyjnego organ dopuścił się naruszenia przepisów art. 7, art. 77 par. 1, i art. 80 k.p.a. Nie można bowiem powiedzieć, iż w toku postępowania administracyjnego organ stosując się do kodeksowej zasady prawdy obiektywnej w sposób wyczerpujący zgromadził i rozpatrzył materiał dowodowy w celu zweryfikowania twierdzeń strony i przedłożonych przez nią wniosków dowodowych.

Z przytoczonych powyżej względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 "c" p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.