Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1374/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7; art. 77 par 1; art. 80;
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 15zzs indeks 4 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
article: art. 2 ust. 1;
journal: Dz.U. 1989 nr 46 poz 250
law: Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 lipca 1989 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin.
article: art. 8 pkt 1 lit c; art. 11 ust. 1; art. 22 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 28 poz 153
law: Ustawa z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym.
article: art. 9 ust. 1 pkt 1 lit c; art. 12 ust. 1; art. 24 ust. 1;
journal: Dz.U. 2003 nr 45 poz 391
law: Ustawa z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia.
article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit c; art. 69 ust. 1; art. 82 ust. 1;
journal: Dz.U. 2020 poz 1398
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
article: art. 13 pkt 4; art. 122 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 14a ust. 1, 3 i 5;
journal: Dz.U. 2007 nr 155 poz 1095
law: Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej - tekst jednolity
article: art. 61 pkt 5
journal: Dz.U. 2002 nr 199 poz 1673
law: Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.
article: art. 2;
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Sędzia WSA Tomasz Sałek Protokolant spec. Marcin Just po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Dyrektor OW NFZ wszczął postępowania administracyjne o czym poinformował Skarżącego, pouczając go jednocześnie o przysługujących prawach i ciążących obowiązkach, a także wzywając do zajęcia stanowiska.

W toku postępowania Dyrektor OW NFZ uzyskał od Urzędu Miasta w [...] informację, że Skarżący był wpisany w ewidencji działalności gospodarczej pod numerem [...] i działalność ta nigdy nie była zawieszana. W oparciu o dane znajdujące się na stronie internetowej CEDiG organ ustalił natomiast, że Skarżący posiadał wpis pod firmą przedsiębiorcy: D. M., ze wskazaną datą rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej: 21 lutego 1994 r., przy czym wpis ów posiada obecnie status: "wykreślony", z datą zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej określoną na dzień 1 listopada 2015 r., przy dacie wykreślenia wpisu z rejestru w dniu 5 listopada 2015 r. W historii zapisów CEDiG brak jest informacji o okresach zawieszenia wykonywania przedmiotowej działalności.

Skarżący w toku postępowania potwierdził ustalony przez organ stan faktyczny. Dodatkowo oświadczył, że w 2015 r. nie wykazywał z tytułu działalności gospodarczej żadnych dochodów. Do akt przedłożył m.in.:

- zaświadczenia o wpisie działalności do ewidencji działalności gospodarczej;

- decyzję ZUS z 23 kwietnia 1994 r. ustalającą, na podstawie ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (Dz.U. z 1989 r nr 46, poz. 250 ze zm.), niepodleganie przez niego ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej a to z powodu, że był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy;

- zaświadczenie o numerze indentyfikacyjnym REGON;

- potwierdzenie przyjęcia dnia 5 listopada 2015 r. przez Referat Ewidencji Działalności Gospodarczej w [...] wniosku o wykreślenie wpisu ww. działalności z CEIDG;

- kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2015 - PIT-36;

- zaświadczenie Naczelnika US z 5 września 2016 r. dotyczące zeznań podatkowych złożonych za lata 2005-2008 oraz za lata 2012-2014;

- zaświadczenie Naczelnika US, zgodnie z którym za lata 2009, 2010 i 2011 (według PIT-36) wykazywał dochód z działalności gospodarczej.

W tym stanie Dyrektor OW NFZ wydał w dniu 3 kwietnia 2017 r. decyzję w której ustalił, że Skarżący w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 1 listopada 2015 r. podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytuły wykonywania, w sposób nieprzerwany, działalności gospodarczej.

W odwołaniu od tej decyzji Skarżący podniósł, że decyzją ZUS z 23 marca 1994 r. stwierdzono, że nie podlega ubezpieczeniom społecznym. Stwierdził przy tym, że nie miał wiedzy o zmianie przepisów w zakresie ubezpieczeń, a wiedza ta z pewnością skutkowałaby rezygnacją z prowadzenia przez niego działalności gospodarczej.

Prezes NFZ, utrzymując w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, na wstępie wyjaśnił stan prawny obowiązujący w okresie, którego sprawa dotyczy, a który potwierdza obowiązek podlegania i opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej mimo odrębnego zatrudnienia, czy podlegania świadczeniu emerytalnemu. Podał także, że przywołana w odwołaniu decyzja ZUS stwierdzała jedynie, że Skarżący nie podlega ubezpieczeniom społecznym, a nie ubezpieczeniu zdrowotnemu. W ocenie organu bezspornie Skarżący w okresie od 21 lutego 1994 r. do 1 listopada 2015 r., m.in. zgodnie z danymi ewidencji działalności gospodarczej oraz CEDiG, prowadził, w sposób nieprzerwany, działalność gospodarczą, z tytułu czego nie został zgłoszony do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego.

Prezes NFZ stwierdził, ze wysokość uzyskiwanych przychodów lub ich brak nie stanowi przesłanki do wyłączenia z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego. Istotą działalności pozarolniczej jest jej prowadzenie w sposób ciągły i zorganizowany, na własny rachunek i ryzyko, dlatego też składka na ubezpieczenie zdrowotne nie jest zależna od uzyskanego przychodu.

Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyrok NSA w Warszawie z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt II GSK 179/06) zgłoszenie i wpis do ewidencji działalności gospodarczej stanowi tylko podstawę rozpoczęcia działalności gospodarczej w rozumieniu jej legalizacji i nie jest zdarzeniem ani czynnością utożsamianą z podjęciem takiej działalności. Określenie przez samego przedsiębiorcę daty rozpoczęcia działalności gospodarczej wpisywanej do ewidencji powodowało istnienie domniemania faktycznego, że z tą datą działalność gospodarcza została podjęta i była prowadzona aż do czasu jej wykreślenia z ewidencji. Domniemanie faktyczne ma znaczenie dowodowe i może być obalone. W takiej sytuacji ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która wywodzi z niego skutki prawne. Nie chodzi, więc o niedopuszczalność korygowania czasookresu prowadzenia działalności gospodarczej wynikającego z wpisu do ewidencji, lecz o powiązanie takiej czynności z wynikami postępowania dowodowego. Uprawdopodobnienie przez stronę faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej wymaga przedstawienia dowodów przeciwnych dla nieuwzględnienia twierdzeń strony, jednak strona takich dowodów nie przedstawiła.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze Skarżący zarzucił:

I. błąd w ustaleniach faktycznych spowodowany błędnym przyjęciem, że:

1. incydentalne, okolicznościowe czynności zarobkowe podejmowane w spornym okresie można uznać za skuteczne, faktyczne prowadzenie przez niego działalności gospodarczej;

2. w latach 2005-2008 oraz 2012-2014 prowadził działalność gospodarczą, w sytuacji gdy w okresach tych działalność nie była faktycznie prowadzona, co wynika z przedłożonych dowodów w postaci zeznań podatkowych PIT-36, zgodnie z którymi dochód w tych okresach wynosił "0";

II. naruszenie prawa materialnego w postaci:

1. rażącego naruszenia art. 102 ust 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust 5 oraz art. 66 ust 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach poprze błędne ich zastosowanie i wydanie decyzji, mimo że w obrocie prawnym istniała decyzja ZUS z 23 marca 1994 r. w zakresie niepodlegania przez Skarżącego ubezpieczeniom społecznym ze względu na zatrudnienie w Wojskowym Biurze Projektów Budowalnych w Gdyni, co narusza zasadę zaufania obywateli do Państwa,

2. naruszenie art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w wyniku przyjęcia, że od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2014 r. prowadził działalność gospodarczą, w sytuacji gdy czynności i działania podejmowane przez niego miały charakter incydentalny, doraźny, nieregularny, oddzielone były często kilkuletnimi przerwami w ich wykonywaniu, co wyklucza uznanie, że działania te nosiły znamiona faktycznego wykonywania działalności gospodarczej w sposób ciągły i\ zorganizowany;

3. naruszenie art. 2 w zw. z art. 7 w zw. z art. 32 ust. 2 w zw. z art. 83 Konstytucji poprzez nierówne, dyskryminacyjne traktowanie obywateli, również poprzez działanie organu, które powoduje naruszenie zasady legalizmu, pewności prawa, praworządności oraz zaufania obywateli wobec organów administracyjnych, a tym samym wobec Państwa, co w konsekwencji powoduje wprowadzanie obywateli w błąd co do nabytych uprawień poprzez niezgodne z przepisami funkcjonowanie w obrocie prawnym dwóch wykluczających się decyzji;

4. naruszenie art. 7 Konstytucji poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy z literalnego brzemienia art. 13 pkt 4 s.u.s. w zw. z art. 2 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej ani z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej nie wynika, że działalność gospodarcza ma być "faktycznie wykonywana", ani co należy rozumieć przez takie określenie;

5. art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach poprzez błędne przyjęcie, że w latach 2005-2008 oraz 2012 i 2014 osiągał przychód, a w konsekwencji winien w tym okresie być objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, w sytuacji, gdy z przedłożonych dowodów wynika, że dochód wynosił w tych okresach "0";

6. art. 66 ust. 1 w zw. z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, a także analogicznych przepisów obowiązujących w ramach ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia przez błędną ich wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie z powodu przyjęcia, że mimo, że wykonywał doraźnie i incydentalnie czynności, które nie miały charakteru ciągłego i zorganizowanego wykonywał działalność gospodarczą, oraz mimo że przez szereg lat nie uzyskiwał z tego tytułu przychodów podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu z tego tytułu, wywodząc to wyłącznie z faktu, że miał zarejestrowaną działalność gospodarczą we wskazanym okresie; w oderwaniu od dyspozycji art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach oraz mimo nieuzyskiwania przez niego przychodów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej;

III. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że w postępowaniu administracyjnym ciężar dowodu spoczywa na Skarżącym, co skutkowało nieprawidłowym rozłożeniem ciężaru dowodu w niniejszej sprawie i miało wpływ na wynik sprawy;

2. art. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędną ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów, co skutkowało nieprawidłowym przyjęciem, że faktycznie w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2014 r. prowadził działalność gospodarczą, pomimo wykazania, że dokonywał on jedynie incydentalnych, okolicznościowych czynności, a nadto na przestrzeni kilku kolejnych lat jego dochód wynosił "0";

3. art. 107 § 3 k.p.a. przez lakoniczne uzasadnienie faktyczne decyzji, niewskazanie dowodów, na których się oparł organ, nienależyte wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji oraz nie rozpoznanie merytorycznie wszystkich zarzutów odwołania.

W oparciu o tak postawione zarzuty Skarżący wniósł o uchylnie zarówno zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji Dyrektora OW NFZ.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ, wnioskując o oddalenie skargi, podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Wyrok został wydany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na rozprawie przeprowadzonej przy użyciu urządzeń technicznych w oparciu o art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz związanych z nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 1842 ze zm.).

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Naczelnym zarzutem skargi jest brak wyjaśnienia przez organ stanu sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia, że Skarżący, jako prowadzący w sposób nieprzerwany działalność gospodarczą, podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

W postępowaniu administracyjnym reguły determinujące czynności ustalania stanu faktycznego, zwane zbiorczo postępowaniem wyjaśniającym, wytyczone są przede wszystkim przez uregulowane w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.: zasadę prawdy obiektywnej, zasadę oficjalności, zasadę ciężaru dowodu, bezpośredniości i zupełności zgromadzonego materiału. Treścią zasady prawdy obiektywnej jest powinność organu procesowego dokonania ustaleń co do faktów zgodnie z ich rzeczywistym przebiegiem. Tylko takie fakty mogą stanowić podstawę załatwienia sprawy (zob. wyrok NSA z 14 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Za zgodne z prawdą przyjmuje się w orzecznictwie takie ustalenia faktyczne, które prowadzą do konkluzji, że "w świetle przeprowadzonych dowodów fakt przeciwny dowodzeniu jest niemożliwy lub wysoce nieprawdopodobny" (zob. postanowienie SN z 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt V KK 13/13, LEX nr 1312594; wyrok SA w Katowicach z 13 czerwca 2013 r., sygn. akt II AKa 156/13, LEX nr 1349898). Wniosek o zaistnieniu określonego przebiegu zdarzeń może stanowić także rezultat uwzględniającego wiedzę wynikającą z zasad doświadczenia życiowego i obserwacji życia społecznego oraz logicznego rozumowania o faktach wykazanych określonymi dowodami (zob. postanowienie SN z 23 maja 2002 r., sygn. akt V KKN 426/00, OSNKW 2002/9-10, s. 81).

Ustanowiona w Kodeksie postępowania administracyjnego zasada oficjalności obciąża organ administracji publicznej obowiązkiem zebrania, a następnie rozważenia całego materiału dowodowego z urzędu. Koresponduje z nią przyjęta w postępowaniu administracyjnym koncepcja spoczywającego na organach administracji ciężaru dowodu, która nabiera szczególnego znaczenia w postępowaniu, którego przedmiotem jest nałożenie obowiązku.

Nie mniej powyższy obowiązek organu nie wyklucza/nie wyłącza, że strona jest obowiązana do czynnego udziału w postępowaniu wyjaśniającym i wykazania faktów przeciwnych do tych ustalonych przez organ prowadzący postępowanie, jeżeli z tych faktów wyciągnąć chce konsekwencje prawne dla siebie i uwolnić się od sankcji. Strona nie może oczekiwać, że samo zaprzeczenie ustaleniom faktycznym organu wypełnia ciążący na niej obowiązek przedstawienia dowodów potwierdzających własne twierdzenia, zwłaszcza jeśli są one w kontrze do poczynionych przez organ. Strona nie może także oczekiwać, że organ administracji publicznej niejako będzie poszukiwał dowodów świadczących o braku odpowiedzialności administracyjnej strony za stwierdzone naruszenia. Zadaniem organu jest wyłącznie zebranie dowodów potwierdzających zaistnienie faktu, z którym prawo wiąże obowiązek administracyjny. Jednocześnie wypada zauważyć, że dla odpowiedzialności administracyjnej bez znaczenia pozostaje nieznajomość przepisów prawa, czy też wina, jej brak, czy też stopień winy w powstaniu naruszenia, jeżeli przepis sankcjonujący dane naruszenie nie przewiduje okoliczności usprawiedliwiających, zobowiązując organ np. do badania stopnia wpływu strony na powstałe naruszenie.

W ocenie Sądu Prezes NFZ zadość uczynił powyższym obowiązkom i zgromadził w sprawie materiał dowody dający podstawę do wydania skarżonego rozstrzygnięcia. Jednocześnie przepisy regulujące kwestię obowiązku zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie przewidują możliwości zwolnienia z uiszczenia składek, jeżeli działalność taka nie została zawieszona.

Ze zgromadzonych w sprawie dowodów wynika, czego Skarżący nie kwestionuje, że w okresie ustalonym przez organy nieprzerwanie prowadził (nie zawieszał jej prowadzenia) pozarolniczą działalność gospodarczą, z tytułu której uzyskiwał - we wskazanych okresach, dochody/przychody (v. zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej i wydruk CEDiG oraz informacje pozyskane od Naczelnika US oraz złożone do akt deklaracje PIT – 36). Bezspornym jest, że decyzją ZUS z [...] marca 1994 r., wobec zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy w Wojskowym Biurze Projektów Budowlanych w [...], stwierdzono, że Skarżący od 23 lutego 1994 r. nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu unormowanemu w ustawie o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą i ich rodzin (Dz.U. 1989, nr 46, poz. 250 ze zm.). Nie ulega także wątpliwości, że z tytułu prowadzenia ww. działalności, w okresie ustalonym w skarżonej decyzji, Skarżący nie dokonał zgłoszenia do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego i nie odprowadził z tego tytułu należnych składek (v. dane z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS).

Kwestia sporna w sprawie sprowadza się do błędnego – zdaniem Skarżącego, przyjęcia przez Prezesa NFZ, że w okresie ustalonym w skarżonej decyzji podlegał on obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, w sytuacji gdy działalność gospodarcza nie była przez niego faktycznie prowadzona przez cały ten okres, bowiem czynności w jej ramach podejmował incydentalnie, doraźnie, nieregularnie, często w kilkuletnich odstępach czasowych i z tytułu jej prowadzenia nie zawsze uzyskiwał przychody/dochody. To w ocenie Skarżącego uniemożliwiało przyjęcie – jak uczyniły to organy, że działalność gospodarcza była prowadzona nieprzerwanie mimo, że nie była ona zawieszana. To z kolei doprowadziło do nałożenia na niego nienależnego obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, zwłaszcza wobec wydania na jego rzecz decyzji ZUS o niepodleganiu ubezpieczeniom społecznym od 23 lutego 1994 r.

Powszechny obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego na przestrzeni ostatnich lat - obejmujący również okres, którego dotyczy rozpoznawana sprawa, wynikał z różnych aktów normatywnych, mianowicie: do 31 marca 2003 r. z art. 8 pkt 1 lit. c p.u.z., w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały osoby prowadzące pozarolniczą działalność lub osoby z nimi współpracujące; do 30 września 2004 r. z art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c p.u.NFZ., w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniem społecznym rolników (...), które były osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi; do 19 września 2008 r. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy o świadczeniach, w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które były osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi; z dniem 20 września 2008 r. zaczął obowiązywać przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy o świadczeniach, w brzmieniu zmienionym przez art. 12 ustawy z 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz niektórych innych ustaw, w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej; w 2018 r. zaczął z kolei obowiązywać, stanowiący podstawę prawną skarżonej decyzji, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które zostały wymienione w tym przepisie. Należą do nich m.in. osoby prowadzące działalność pozarolniczą, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub przepisów o ubezpieczeniach społecznych lub ubezpieczeniu społecznym rolników.

Zgodnie z art. 13 pkt 4 s.u.s. - obowiązującym do 19 września 2008 r., obowiązek ubezpieczenia dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, powstawał od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. Po nowelizacji - dokonanej art. 7 ustawy o zmianie, tj. od 20 września 2008 r., przepis art. 13 pkt 4 s.u.s. stanowi, że obowiązek ubezpieczenia dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, powstaje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (j.t.. Dz.U. z 2009 r., nr 205 poz. 1585). Przepis art. 13 pkt 4 s.u.s., na dzień orzekania przez organ, stanowił, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców. Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym.

Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w ww. przepisach powstaje i wygasa - w myśl art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach - zarówno w brzmieniu sprzed, jak i po nowelizacji, w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Kwestię tą zbieżnie regulowały także ww. ustawy wcześniejsze, odpowiednio w art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1.

Podobnie jak przywołane powyżej ustawy, tj. o świadczeniach oraz o systemie ubezpieczeń społecznych, także ustawa o swobodzie działalności gospodarczej została znowelizowana ustawą o zmianie. Art. 1 ustawy o zmianie wprowadził do ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej sprzed nowelizacji (j.t. Dz.U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095), dalej "ustawa o swobodzie", art. 14a ust. 1, w myśl którego przedsiębiorca niezatrudniający pracowników może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na okres od 1 miesiąca do 24 miesięcy. Ust. 3 cytowanego przepisu stanowił, że w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Nadto ust. 5 wskazywał, że zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej oraz wznowienie wykonywania działalności gospodarczej następuje na wniosek przedsiębiorcy i okres zawieszenia rozpoczyna się od dnia wskazanego we wniosku o wpis informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej, nie wcześniej niż w dniu złożenia wniosku, i trwa do dnia złożenia wniosku o wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej.

Z powyższych regulacji wynika więc, że dopiero z dniem 20 września 2008 r. ustawodawca wprowadził dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą możliwość wyłączenia się spod obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w związku z prawem zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej na podstawie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

Mając wszystkie powyższe regulacje ustawowe na uwadze Sąd zauważa, że czas objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego jest tożsamy z czasem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Jedynie wykreślenie wpisu pozarolniczej działalności gospodarczej z ewidencji lub odnotowanie przerwy w jej prowadzeniu (zawieszenie) powoduje zawsze - na stałe lub okresowo – ustanie obowiązku ubezpieczenia. Ocena, czy działalność gospodarcza rzeczywiście jest wykonywana (a więc także czy zaistniała przerwa w jej prowadzeniu) należy do sfery ustaleń faktycznych, a istnienie wpisu do ewidencji nie przesądza o faktycznym prowadzeniu działalności gospodarczej, jednakże wpis ten prowadzi do domniemania prawnego, według którego osoba wpisana do ewidencji, która nie zgłosiła zawiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, jest traktowana jako prowadząca taką działalność. W konsekwencji domniemywa się, że skoro nie nastąpiło wykreślenie działalności gospodarczej z ewidencji, bądź zawieszenie jej prowadzenia, to działalność ta była faktycznie prowadzona i w związku z tym istniał obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenia (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 11 stycznia 2005 r., I UK 105/04, OSNP 2005 Nr 13, poz. 198, z 25 listopada 2005 r., I UK 80/05, OSNP 2006 nr 19-20, poz. 309 oraz z 30 listopada 2005 r., I UK 95/05, OSNP 2006 nr 19-20, poz. 311). Domniemanie to może być obalone w drodze przeprowadzenia przeciwdowodu, który obciąża stronę twierdzącą o faktach przeciwnych twierdzeniom wynikającym z domniemania. Ciężar dowodu wystąpienia przesłanek uzasadniających ustanie obowiązku ubezpieczenia (rzeczywistego zaistnienia przerwy w prowadzeniu działalności) obciąża tę stronę, która z faktu tego wywodzi skutki prawne w zakresie ustania obowiązku ubezpieczenia.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że dla samego ustalenia podlegania przez Skarżącego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego znaczenie ma fakt zarejestrowania przez niego działalności gospodarczej. Jak wynika ze sprawy - co jest okolicznością niesporną, Skarżący prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą od 21 lutego 1994 r. (dzień rozpoczęcia działalności) do 1 listopada 2015 r. (data zaprzestania jej prowadzenia) , której wykreślenie nastąpiło 5 listopada 2015 r. (v. dane CEDiG). Zatem okresem prowadzenia ww. działalności był okres od 21 lutego 1994 r. (data rozpoczęcia) do 1 listopada 2015 r. (likwidacja) i co do zasady w tym okresie Skarżący podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Zarówno przepisy obowiązujące od 1 stycznia 1999 r., tj. ustawa o ubezpieczeniu zdrowotnym, a następnie ustawa o ubezpieczeniu w NFZ, jak i obecnie obowiązująca ustawa o świadczeniach, wiążą obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego z ubezpieczeniem społecznym.

W tym miejscu wypada zauważyć, że okoliczności, że Skarżący ma ustalone prawo do emerytury od 1 stycznia 1999 r. i że nie podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia ww. działalności gospodarczej od 23 lutego 1994 r., a to zgodnie z decyzją ZUS, wydaną na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin, nie miały wpływu na wynik rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Jak prawidłowo wskazał Prezes NFZ, powołując się w zaskarżonej decyzji na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 września 2009 r., ww. decyzja ZUS z mocy samego prawa wygasła z 1 stycznia 1999 r., gdyż art. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin z tym dniem utracił moc, zaś cała powołana ustawa utraciła moc z dniem 1 stycznia 2003 r., a to w oparciu o art. 61 pkt 5 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. z 2002 r. Nr 199, poz. 1673 ze zm.).

Tak więc za prawidłową należało uznać ocenę Prezesa NFZ, że Skarżący, w realiach tej sprawy, podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jako osoba prowadząca działalność pozarolniczą od dnia 1 stycznia 1999 r. (wygaśnięcie ww. decyzji ZUS) do zaprzestania wykonywania tej działalności.

Odnosząc się do zarzutu Skarżącego dotyczącego ochrony nabytych przez niego praw z ww. decyzji ZUS wskazać należy, że zasada ochrony praw nabytych jest zasadą wyprowadzaną z konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji). Z zasady tej wyprowadza się trwałość uprawnień, jak i obowiązków. W związku z tym wymaga rozważenia, czy zmiana stanu prawnego, jaka miała niewątpliwie miejsce w przedmiotowej sprawie w odniesieniu do uprawnień nabytych przez Skarżącego na mocy owej decyzji ZUS, wpłynęła na dopuszczalność zmiany w zakresie uprawnień Skarżącego dotyczących obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Podkreślić przy tym należy, że nie do przyjęcia jest sytuacja, w której jednostka ma prawo do realizowania uprawnień, które nie mają ustawowej podstawy, zaś zwolniona jest z realizowania obowiązków (taki pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w uchwale z 25 listopada 2013 r., sygn. akt I OPS 9/13, dostępnej na orzeczenia.nsa.gov.pl). Dla wyznaczenia granic trwałości praw nabytych istotne jest, czy przyznane prawo zostało w oparciu o przepisy prawa materialnego tak ukształtowane, że dało podstawę do żądania przez jednostkę ciągłych świadczeń od państwa lub innego podmiotu. W związku z tym stwierdzić należy, że konstrukcja prawna ustalenia podlegania przez określone osoby (w tym Skarżącego) obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wyklucza koncepcję, że decyzja ZUS daje prawo do zwolnienia Skarżącego od podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w kolejnych, następujących po dniu 1 stycznia 1999 r., latach. Przesądza o tym jednoznacznie art. 122 ust. 1 pkt 4 s.u.s., zgodnie z którym art. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin, na podstawie którego została wydana ww. decyzja ZUS, utracił moc od 1 stycznia 1999 r. Przy czym przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewidywały żadnych przepisów chroniących prawa osób korzystających z regulacji art. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin, ani też nie wprowadziły podobnych w skutkach regulacji prawnych.

W rozpoznawanej sprawie nastąpiła więc zmiana stanu prawnego, która miała istotne znaczenie z uwagi na badanie legalności zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu, okoliczność ta, a więc zmiana stanu prawnego, nie wpłynęła na ważność i prawidłowość zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji, gdyż obie te decyzje zostały wydane na podstawie nowego stanu prawnego. Istnienie zatem ww. decyzji ZUS, stwierdzającej, że Skarżący od 23 lutego 1994 r. nie podlega ubezpieczeniu społecznemu, normowanemu ustawą o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin, nie wyłącza dopuszczalności wydania przez organu Funduszu decyzji obejmującej Skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym od 1 stycznia 1999 r., a więc od dnia, w którym przepis art. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin, na podstawie którego została wydana decyzja ZUS, utracił moc. Wypada zauważyć przy tym, że istnienie tej decyzji ZUS nie jest równoznaczne z funkcjonowaniem jej w obrocie prawnym, wszak - jak już to wykazano, wygasła ona z mocy prawa w skutek uchylenia przepisów, w oparciu o które została ona wydana. Nie można mówić zatem o funkcjonowaniu w obrocie prawnym sprzecznych decyzji administracyjnych, tj. skarżonej decyzji Prezesa NFZ oraz decyzji ZUS z [...] marca 1994 r. W związku z powyższym Sąd uznał, że wbrew twierdzeniom Skarżącego, zaskarżona decyzja nie narusza praw nabytych Skarżącego.

Nadto wypada zauważyć, że zaskarżona decyzja nie jest rozstrzygnięciem konstytutywnym w zakresie ustalenia obowiązku po stronie Skarżącego, gdyż ten wynika z mocy samego prawa. Decyzja ta jedynie ustala okres tego podlegania, w żadnym razie nie konstytuuje samego obowiązku podlegania. Z tego też względu okoliczności, że Skarżący nie został poinformowany o zmianie stanu prawnego, czy też nie został wcześniej wezwany do opłacenia składek zdrowotnych, nie ma wpływu na rozstrzygnięcie odnośnie objęcia go obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w ww. okresie. Wypada przy tym zauważyć, że ewentualne wątpliwości i zastrzeżenia co do dotychczasowego postępowania ZUS w sprawie ubezpieczenia zdrowotnego Skarżącego nie mogą być przedmiotem niniejszego postępowania, wszak ustalanie wysokości samej składki/składek, będące następstwem niniejszego postępowania, stanowi odrębne postępowanie toczone przed i przez organ rentowy, które z kolei nie zostało poddane kognicji sądu administracyjnego.

Wobec powyższego także zarzut dotyczący posiadania przez Skarżącego ww. decyzji ZUS jest bezzasadny i jako taki nie mający wpływu na ocenę skarżonej decyzji i działań organów NFZ.

Na marginesie zauważyć należy, że zaskarżona decyzja ustala, że Skarżący podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 1 stycznia 1999 r., w sytuacji gdy działalność prowadził od 1994 r. To dowodzi, że została wydana niejako z uwzględnieniem ww. decyzji ZUS.

Zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach (obowiązującej od 1 października 2004 r.), z art. 24 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu w NFZ (obowiązującej do 30 września 2004 r.) oraz z art. 22 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu zdrowotnym (obowiązującej do 31 marca 2003 r.), w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.

Reasumując Sąd stwierdza, że o istnieniu obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego po stronie Skarżącego, w okresie objętym skarżoną decyzją, zadecydował prawidłowo ustalony stan faktyczny, z którego bezspornie wynika, że Skarżący od 1 stycznia 1999 r. do 1 listopada 2015 r. miał zarejestrowaną działalność gospodarczą, którą rzeczywiście prowadził oraz stan prawny oparty na wszystkich przepisach prawa materialnego wymienionych w zaskarżonej decyzji. Organy zasadnie zastosowały domniemanie polegające na przyjęciu, że działalność gospodarcza przez Skarżącego była prowadzona od chwili wpisu do ewidencji do momentu jej zaprzestania, tym bardziej, że od 2008 r. Skarżący miał prawo jej zawieszenia, jeżeli istotnie/faktycznie/rzeczywiście jej nie prowadził. Na ocenę tą bez wpływu pozostaje twierdzenie Skarżącego, że działalność nie była przez niego faktycznie wykonywana przez cały czas aktywności wpisu jej do rejestrów. Ani oświadczenie, że czynności podejmowane w ramach przedmiotowej działalności gospodarczej mały charakter incydentalny, nieregularny, czy doraźny, jak również to, że nie zawsze Skarżący uzyskiwał z tytułu prowadzenia tej działalności przychody, nie dowodzą, że działalność nie była prowadzona. Fakt, że Skarżący nie zawiesił owej działalności dowodzi, że jego wolą było prowadzenie jej, oczekiwanie na zlecenia. To że Skarżący nie miał owych zleceń, albo z jakiegoś powodu ich nie przyjmował, w konsekwencji czego nie generował przychodów, w kontekście ustalenia okresu podlegania ustawowemu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, pozostaje bez wpływu. Ustalenie, że Skarżący nie osiągnął dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza, że tej działalności nie prowadził. Tak długo, jak osoba prowadząca działalność gospodarczą wyraża gotowość jej prowadzenia i jednocześnie na zewnątrz nie daje wyrazu zaprzestania tej działalności, powinna być uważana za osobę prowadzącą działalność gospodarczą ze wszystkimi, wynikającymi z tego tytułu, uprawnieniami, a także zobowiązaniami, również wynikającymi z faktu podlegania dyspozycji art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach.

Z tych względów Sąd uznał, że zarzuty skargi nie znajdują oparcia w przepisach prawa, a biorąc dodatkowo pod uwagę, że Sąd nie dostrzegł takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy – skargę należało oddalić.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.