Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2176/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Oddalono skargę w części
Powołane przepisy: article: art. 58 § 1 pkt 6, art. 134 § 2, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156, art. 133 § 1 art. 138 § 1 pkt 2 art. 136, art. 138 § 2,  art. 140 art. 138  art. ,art. 140 kpa. 127 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Protokolant - Anna Lew-Starowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi B. J. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1. Oddala skargę w części dotyczącej umorzenia zaskarżoną decyzją odsetek od zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników. 2. W pozostałej części skargę odrzuca.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi złożonej w dniu 13 lipca 2007 r. ( data nadania pocztowego ) przez B. J. jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2007 r. Nr [...] zmieniająca decyzję własną nr [...] z dnia [...] lutego 2007 r. w części i umarzająca odsetki za zwłokę w kwocie [...] złotych.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

Pismem z dnia 7 września 2006 r. B. J. złożył wniosek o umorzenie

zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Wniosek swój uzasadnił trudną sytuacją materialną wskazując, iż znajduje się w trudnej sytuacji z powodu suszy.

Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego umorzył wnioskodawcy składki za [...] i [...] kwartał 2006 r. w kwocie [...] zł oraz odmówił umorzenia pozostałej należności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż rolnik prowadząc gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha fizycznych co stanowi [...] ha przeliczeniowych nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Organ rentowy zaznaczył, iż dłużnik wywiązał się tylko w [...] kwartale 2005 r., natomiast składek za okres od [...] kwartału 1996 r. do [...] kwartału 2004 r. oraz od [...] kwartału 2005 r. do [...] kwartału 2006 r. nie opłacił , co doprowadziło do ich powiększenia o odsetki za zwłokę w kwocie. Organ podniósł również, iż w sierpniu 2005 r. warunkowo umorzono zobowiązanemu odsetki za zwłokę w kwocie [...] zł jednakże z pomocy tej nie skorzystał, gdyż nie wywiązał się z warunku udzielonej ulgi. Prezes Kasy wskazał także, iż z protokołu Komisji sporządzonego przez miejscowy Urząd Gminy wynika, iż zainteresowany poniósł straty w wyniku suszy w 2006 r. na poziomie [...] %, co stanowi podstawę do umorzenia składek za [...] i [...] kwartał 2006 r. Organ zaznaczył, iż trudna sytuacja finansowa została uwzględniona przy podejmowaniu decyzji z dnia [...] sierpnia 2005 r. o warunkowym umorzeniu całości odsetek za zwłokę oraz rozłożeniu pozostałej zaległości na raty. Ponadto wskazano, iż zostały podjęte działania zmierzające do zabezpieczenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek na hipotece gospodarstwa dłużnika.

Pismem z dnia [...] lutego 2007 r. B. J. wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy. W uzasadnieniu pisma wskazał, iż zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca, ponieważ nie jest w stanie zapłacić należności ze względu na bardzo niskie dochody. Zobowiązany podkreślił, iż posiada ziemie gorszej klasy, ponadto w wyniku [...] zostały uszkodzone jego budynki gospodarcze oraz dom, które obecnie wymagają remontu. Dłużnik wskazał, iż budynki gospodarcze nie są ubezpieczone, gdyż go na to nie stać, zaś brak pieniędzy uniemożliwił mu regulowanie należności z tytułu składek.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. Nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zmienił decyzję własną nr [...] z dnia [...] lutego 2007 r. w części i umorzył odsetki za zwłokę w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż rolnik jako właściciel gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha fizycznych co stanowi [...] ha przeliczeniowych nie podlegając innemu ubezpieczeniu i nie posiadając przyznanych praw emerytalno rentowych podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników jednakże od wielu lat dłużnik nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Organ wskazał, iż zobowiązany uzasadnił wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy brakiem środków finansowych na spłatę zaległości spowodowaną uzyskiwaniem niewielkich dochodów z gospodarstwa o niskiej klasie bonitacji gleby oraz dodatkowo koniecznością remontu dachu stodoły i budynku mieszkalnego uszkodzonego przez [...]. Prezes Kasy podkreślił, iż prowadzone przez dłużnika gospodarstwo rolne jest niedoinwestowane i w złej kondycji ekonomicznej. [...] oraz zły stan techniczny budynków powoduje, iż przynosi niewielkie dochody. W ocenie organu okoliczności te wpływają na obniżenie możliwości płatniczych, jednakże nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia całego zadłużenia z tytułu składek z uwagi na podjęte działania zmierzające do zabezpieczenia zaległości na hipotece gospodarstwa umożliwiające ich odzyskanie w przyszłości.

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego podkreślił, iż umorzenie odsetek może być stosowane w wyjątkowych i w szczególnie uzasadnionych przypadkach lub wskutek nieszczęśliwych zdarzeń losowych. Organ podkreślił ,iż zgodnie z postanowieniami art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może m.in. umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2007 r. Nr [...] B. J. wskazał, iż posiada gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha przeliczeniowego. Z powodu braku dochodów nie jest w stanie uzyskać środków unijnych, nie ma też środków by wyremontować stodoły i dom po [...]. Ponadto zaznaczył, iż w 2005 r. wpłacił [...] zł z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zaś w 2006 r. wpłacił [...] zł , natomiast w 2007 r wpłacił z tego tytułu [...] zł . Dłużnik podkreślił, iż nie posiada maszyn rolniczych. Zobowiązany wskazał, iż płaci podatek i nie brał pożyczki. Zaznaczył również, iż nie posiada środków na utrzymanie w tym na zakup węgla na zimę, odzieży, lekarstw i leczenia zębów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej jako p.p.s.a. ) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071) lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z treścią art. 134 p.p.s.a., Sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Jednocześnie podkreślić należy, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają jednak organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń należy do kompetencji Prezesa Kasy. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. dokonania umorzenia należności.

Kierując się wskazanymi przesłankami oraz dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa Kasy, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie jest pełnym rozstrzygnięciem co od wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy i co do zakresu objętego kontrolowaną decyzją pierwszoinstancyjną. Nie jest też prawidłowo zredagowana w myśl art. 138 § 1 pkt 2 kpa w części, w której merytorycznie rozstrzyga część wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Poza sporem pozostaje fakt, iż Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego był zobligowany do rozpoznania wniosku B. J. o ponowne rozpoznanie sprawy złożonego w dniu [...].02.2007 r. Wniosek ten był środkiem zaskarżenia na decyzję pierwszoinstancyjną. Prezesa KRUS z [...] lutego 2007, w której częściowo umorzono zaległe składki, a częściowo odmówiono umorzenia składek. Pomimo takiego merytorycznego rozstrzygnięcia wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy skarżył całą wskazaną decyzję.

Zgodnie z treścią art. 136 i art. 138 § 2 i art. 140 kpa mających tu zastosowanie w myśl art. 127 § 3 kpa organ odwoławczy jest zobligowany do rozpoznania sprawy na nowo w oparciu o stan prawny i faktyczny sprawy obejmując zarówno legalność rozstrzygnięcia sprawy przez organ I instancji, jak i ocenę przez ten organ stanu faktycznego sprawy. Przy czym mając wątpliwości co do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy organ odwoławczy powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe uzupełniające.

Zawsze jednak wydając rozstrzygnięcie musi odnieść się do decyzji pierwszoinstancyjnej . Wymieniony wyżej art. 138 kpa wyraźnie stanowi o treści decyzji odwoławczej. Będzie nią albo utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji albo jej uchylenie w całości lub części i rozstrzygnięcie merytoryczne lub umorzenie postępowania pierwszej instancji. Może też uchylić decyzję pierwszoinstancyjną i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania bądź też może umorzyć postępowanie odwoławcze. Wymieniony, przewidywany redakcyjny zakres rozstrzygnięcia nie został zachowany w przedmiotowej, zaskarżonej do Sądu decyzji.

Przede wszystkim zaskarżona decyzja zawiera własną nie przewidzianą przez przepisy prawa redakcję , mianowicie ,,zmienia-- zaskarżoną decyzję w części i umarza odsetki za zwłokę. Organ odwoławczy może umorzyć składki czy odsetki od nich uchylając wcześniej w tej części decyzję pierwszoinstancyjną. Zabrakło tu elementu uchylenia decyzji, a zastąpiono go nieznanym elementem ,, zmiany--. Mając to na uwadze Sąd uznał, że to naruszenie prawa jest błędem organu, który na ogólnych zasadach winien być eliminowany uchyleniem decyzji. Nie mniej jednak takie uchylenie byłoby działaniem na niekorzyść skarżącego , gdyż niewątpliwie decyzją tą umorzono mu zaległości na kwotę [...] zł.

Zatem kierując się art. 134 § 2 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustawy z 30 sierpnia 2002 r. ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. ) zakazującym orzekania na niekorzyść skarżącego i art. 151, p.p.s.a. Sąd oddalił skargę w części odnoszącej się do zaskarżonej decyzji umarzającej mu w w/w sposób odsetki od zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Ponieważ zaskarżona decyzja, mimo że powinna, nie odnosiła się do w ogóle do pozostałego rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego , czyli do odmowy umorzenia samych składek, tzn. ani nie utrzymywała decyzji pierwszoinstancyjnej w mocy ani jej nie uchylała i nie rozstrzygała merytorycznie - to skarga wniesiona w tej części musiała ulec odrzuceniu. Brak jest rozstrzygnięcia drugoinstancyjnego w tej części i skarga co do tego zakresu jako przedwczesna ulega odrzuceniu w oparciu o art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.

Tym samym wskazana wada zaskarżonej decyzji stanowi okoliczność przesądzającą o treści niniejszego rozstrzygnięcia. Sąd nie może się w tej sytuacji ustosunkować do merytorycznej argumentacji skargi. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w wyroku.