Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 3267/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1, art. 13k ust. 4
journal: Dz.U. 2008 nr 218 poz 1391
law: Ustawa z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2015 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2011 r. w części dotyczącej nałożenia kary pieniężnej w wysokości 3000 (trzy tysiące) złotych z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd w dniu [...] sierpnia 2011 r. o godzinie 16:49:28 czasu UTC po autostradzie [...], na odcinku węzeł B.– węzeł S.; 2. stwierdza, że decyzje, o których mowa w pkt 1 nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego G. M. kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego.


UZASADNIENIE

Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...], na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. zwanej dalej Kpa), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t. j. Dz. U. z 2007r. Nr 19, poz. 115 ze zm., Dz. U. z 2008 r., Nr 218, poz. 1391 zwanej dalej udp) oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2011 r., Nr 80, poz. 433 z poźn. zm.), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b, art. 51 ust. 7 ustawy z dnia 6 września 2001r. o transporcie drogowym (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1265 - zwanej dalej utd), utrzymał w mocy decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego nr [...] z dnia [...] października 2011 r. nakładającą na G. M. (dalej zwany "skarżącym") karę pieniężną z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd w dniu [...] sierpnia 2011 r. o godzinie [...] czasu UTC, po autostradzie [...], na odcinku węzeł [...] – węzeł [...].

Do wydania niniejszych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu [...] października 2011 r., na autostradzie [...], na odcinku węzeł [...]- węzeł [...] inspektor Inspekcji Transportu Drogowego zatrzymał do kontroli mobilnej zespół pojazdów: samochód ciężarowy marki [...] o nr rej. [...] wraz z przyczepą ciężarową marki [...] o nr rej. [...]. Pojazdem samochodowym kierował G. M. Dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów przekraczała 3,5 t. Inspektorzy w czasie kontroli pojazdu stwierdzili, że urządzenie służące do pobierania opłat elektronicznych znajduje się w pojeździe, lecz nie było ono zamontowane we właściwy sposób, przewidziany w instrukcji obsługi urządzenia viaBox - pozwalający na prawidłowe automatyczne naliczanie opłaty elektronicznej za przejazd odcinkami płatnymi dróg krajowych. Ustalono również, że urządzenie o nr [...] działa i jest przypisane do kontrolowanego pojazdu ciężarowego. Kontrolowany zespół pojazdów mieści się w klasie pojazdów pomiędzy powyżej 3, 5 tony do 12 ton z możliwością przejścia na pojazd poniżej 3, 5 t (sam pojazd samochodowy). W toku dalszych czynności kontrolnych dokonano sprawdzenia statusu urządzenia viaBox poprzez naciśnięcie przycisku kontrolnego przez mniej niż 2 sekundy. Stwierdzono, iż status urządzenia viaBox jest ustawiony na pojazd lub zespół pojazdów do 3, 5 tony, tj. po naciśnięciu przycisku kontrolnego jednokrotnie zapalał się wskaźnik w kolorze zielonym. Powyższy sygnał oznacza, że urządzenie viaBox działa prawidłowo. Natomiast w przypadku zadeklarowania przyczepy powyższy wskaźnik powinien sygnalizować działanie wraz ze wskaźnikiem drugim. W tym przypadku brak było sygnalizacji drugiego wskaźnika. Na podstawie informacji uzyskanych z systemu centralnego oraz rozmowy telefonicznej z przedstawicielem spółki Kapsch Telematic Services Sp. z o. o. ustalono, że na kontrolowany pojazd o nr rej. [...] zawarta jest umowa na pojazd lub zespół pojazdów poniżej 3, 5 tony z możliwością zmiany klasy pojazdu na pojazd powyżej 3, 5 tony do 12 ton. Zatem urządzenie viaBox było sprawne i możliwa była zmiana systemu pracy urządzenia na pojazd podlegający opłacie tj. powyżej 3, 5 tony do 12 ton.

Ustalono, że z kontrolowanym zespołem pojazdów powiązany jest incydent zanotowany w dniu [...] sierpnia 2011 r. o godzinie [...] czasu UTC, przez bramownicę kontrolną nr [...], służącą do naliczania opłaty elektronicznej znajdującą się na autostradzie [...], na odcinku węzeł [...] - węzeł [...]. W momencie przejazdu przez ww. bramownicę opłata elektroniczna nie była uiszczana. Biorąc pod uwagę brak komunikacji pomiędzy skanerem urządzenia kontrolnego, a urządzeniem viaBox znajdującym się w kontrolowanym pojeździe, brak zadeklarowania przyczepy oraz zanotowany w systemie centralnym incydent stwierdzono, iż za przejazd kontrolowanego zespołu pojazdów nie była uiszczana opłata elektroniczna za przejazd po drogach krajowych. Podczas kontroli przesłuchano skarżącego, który zeznał, że przejazdów zespołem pojazdów składającym się z samochodu ciężarowego o nr rej. [...] oraz przyczepy ciężarowej o nr rej. [...] w dniach, w których zostały zarejestrowane incydenty przez bramownice znajdujące się na płatnych odcinkach dróg krajowych dokonywał on sam. Wszelkie przejazdy ww. zespołem pojazdów są realizowane przez niego. Podkreślił, że nie wiedział o źle ustawionym urządzeniu viaBox tj. ustawionym na sam pojazd do 3, 5 t. ponieważ w instrukcji, którą otrzymał wraz z urządzeniem nie było nic napisane o konieczności przełączenia urządzenia na tryb pojazd plus przyczepa, czyli zespół pojazdów powyżej 3, 5 t. Kierowca oświadczył, że zgodnie z załączoną do urządzenia ulotką przed każdym wyjazdem sprawdzał, czy urządzenie funkcjonuje prawidłowo i znajdują się na jego koncie pieniądze. W związku z powyższym uważał, że urządzenie działa prawidłowo i są pobierane środki pieniężne.

Mając na uwadze poczynione ustalenia organ decyzją z dnia [...] października 2011 r. nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 81 000 złotych. Powyższa kara wynikała z ustalenia 27 przejazdów z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej.

Następnie skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym zarzucił organowi naruszenie zostały art. 8 i 9 Kpa poprzez uniemożliwienie stronie dokonania zapłaty za przejazd, wskutek błędnego pouczenia o działaniu urządzenia viaBox, a następnie nałożenie na stronę sankcji za niedokonanie tych czynności. Zdaniem skarżącego naruszono również art. 7 i 77 Kpa poprzez niepodjęcie działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Ponadto naruszono art. 8 i 10 Kpa poprzez naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu i uniemożliwienie stronie obrony swych praw, a także naruszenie art. 107 Kpa poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu decyzji do okoliczności podnoszonych przez stronę w postaci otrzymania błędnej instrukcji obsługi urządzenia viaBox. Zdaniem skarżącego, zgodnie z zawartą w dniu [...] lipca 2011 r. umową i otrzymaną instrukcją obsługi urządzenia viaBox skarżący wykonywał nałożone na niego zgodnie z ustawą o drogach publicznych obowiązki. W instrukcji nie została zawarta informacja o konieczności zadeklarowania przyczepy poprzez naciśnięcie dłużej niż dwie sekundy przycisku na urządzeniu, gdyż dopiero wtedy będzie pobierana opłata. Natomiast instrukcja uzupełniająca do instrukcji obsługi urządzenia nie została właścicielce pojazdu nigdy doręczona. Posiadane urządzenie viaBox działało prawidłowo, kierowca przed każdym wyjazdem sprawdzał, czy na koncie znajdują się środki pieniężne. Wynika z tego, że strona zastosowała się do instrukcji obsługi przekazanej mu wraz z urządzeniem i uruchomieniem i uruchomiła urządzenie w sposób w niej opisany w celu wykonania obowiązków wynikających z ustawy. Według skarżącego strona otrzymała błędną instrukcję, zatem błędnie została pouczona o sposobie uiszczania opłaty. Zdaniem skarżącego, status spółki Kapsch Telematic Services Sp. z o. o. jest tożsamy ze statusem organu administracji publicznej, wobec czego mankamenty w postępowaniu podmiotu realizującego zadanie publiczne są równoznaczne z błędami w działaniu organu administracji publicznej.

Główny Inspektor Transportu Drogowego ponownie rozpoznając sprawę postanowieniem z dnia [...] grudnia 2012 roku wyodrębnił z postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] października 2011 roku 24 sprawy dotyczące 27 przejazdów.

Organ odwoławczy przeprowadził dodatkowe postępowanie wyjaśniające. Organ wezwał podmiot odpowiedzialny za obsługę krajowego systemu poboru opłat działający w imieniu i na rzecz Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad - Kapsch Telematic Services Sp. z o.o., do udzielenia informacji związanych z kontrolowanym przejazdem, w tym do wskazania, czy oplata za wskazane w protokole kontroli przejazdy została uiszczona. Pismem z dnia [...] grudnia 2011 r. Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. wskazała, iż w momencie przejazdu pojazdu samochodowego o nr rej. [...] w dniu [...] sierpnia 2011 r. opłata za przejazd nie została uiszczona. Użytkownik nie składał reklamacji w związku z niepoprawnym działaniem urządzenia viaBox. Umowa zawarta z klientem nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej po dokonaniu przejazdu. Natomiast do każdego urządzenia viaBox została dołączona instrukcja obsługi. Od połowy sierpnia wydawane były naklejki instrukcyjne (piktogramy) do każdego urządzenia. W związku ze stanowiskiem skarżącego, który po zapoznaniu się ze stanowiskiem podmiotu odpowiedzialnego za obsługę krajowego systemu poboru opłat wskazał, iż faktycznie instrukcja obsługi urządzenia viaBox zawierała niepełne informacje, a instrukcja uzupełniająca do instrukcji obsługi nie została nigdy skarżącemu doręczona. Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. uzupełniając swoje stanowisko w sprawie wskazała, iż opłata elektroniczna za przejazd ww. pojazdem w dniu [...] października 2011 r. o godzinie [...] czasu UTC, po autostradzie [...], na odcinku [...] (granica państwowa) - węzeł [...] została uiszczona. Natomiast w pozostałych przypadkach opłata elektroniczna za przejazd ww. pojazdem po wskazanych odcinkach płatnych dróg krajowych w ww. okresach nie została uiszczona. Przejazd ww. pojazdem nie został odnotowany przez system. Użytkownik nie składał reklamacji w związku z niesprawnym działaniem urządzenia viaBox. Umowa zawarta z klientem nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej po dokonaniu przejazdu. Do pisma została załączona instrukcja wydana do urządzenia viaBox. Instrukcja uzupełniająca do instrukcji obsługi viaBox nie została wydana. Pismo tej samej treści, jednakże podpisane przez inną osobę wpłynęło do organu również w dniu [...] stycznia 2012 r.

W związku z zaistniałymi rozbieżnościami w odpowiedziach operatora systemu Główny Inspektor Transportu Drogowego pismem z dnia [...] stycznia 2012 r. wezwał Pana R. S. Kierownika Centrum Obsługi Klienta Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. do osobistego stawiennictwa i złożenia zeznań w charakterze świadka w celu wyjaśnienia zaistniałych wątpliwości zawartych w treści odpowiedzi na wezwania organu udzielonych przez Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. w powyższej sprawie. W dniu [...] lutego 2012 r. do Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego wpłynęło pismo skarżącego z dnia [...] lutego 2012 r. Do przesłanego pisma pełnomocnik załączył kopię instrukcji obsługi urządzenia viaBox otrzymaną przez użytkownika urządzenia ViaBox i wniósł o dopuszczenie jej jako dowodu w sprawie. Pełnomocnik przesłał również wraz z pismem kopię dokumentu o nazwie "Informacja uzupełniająca do instrukcji obsługi urządzenia viaBox" i wniósł o dopuszczenie go jako dowodu w sprawie. Skarżący wniósł o wyjaśnienie rozbieżności w kwestii wydania instrukcji uzupełniającej.

Zeznający w charakterze świadka Pan R. S. Kierownik Centrum Obsługi Klienta Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. zeznał, że opłata elektroniczna za przejazd pojazdu o nr rej. [...] w dniu [...] sierpnia 2011 r. o godzinie [...] czasu UTC, po autostradzie [...], na odcinku węzeł [...] - węzeł [...] nie została uiszczona. Przyczyną nieuiszczenia był brak zmiany trybu pracy urządzenia viabox z pojazdu lekkiego (poniżej 3, 5 t) na pojazd ciężki (powyżej 3, 5 t). W odpowiedzi na pytanie na jakiej podstawie zostało ustalone, że pojazd o nr rej. [...] poruszał się z przyczepą, świadek zeznał, że wszystkie naruszenia zostały zarejestrowane przez bramownice kontrolne PEF, które dokonują miedzy innymi pomiaru długości pojazdu. Świadek wskazał również, że powodem braku komunikacji mogło być niewłaściwe zamontowanie urządzenia viaBox. Natomiast ustawienie urządzenia viaBox na tryb bez zadeklarowanej przyczepy nie wpływa na brak komunikacji. Jako przyczynę udzielenia rozbieżnych odpowiedzi świadek wskazał skomplikowany charakter sprawy i dużą ilość naruszeń do sprawdzenia. Ponadto świadek zeznał, że od początku działania systemu do urządzenia viaBox dołączana była instrukcja obsługi wraz z informacją uzupełniającą odnoszącą się do sposobu przechodzenia na tryb pojazdu z przyczepą. Wedle umowy taka informacja zawarta jest również na stronie internetowej operatora systemu oraz udzielana przez konsultantów telefonicznego centrum obsługi klienta. Wedle informacji z systemu przed pierwszym naruszeniem w dniu [...] sierpnia 2011 r. strona poruszała się z urządzeniem viaBox ustawionym na tryb z przyczepą. Świadek załączył ostateczną wiążącą odpowiedź Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. W oficjalnym stanowisku Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. wskazała, że powodem niepobrania opłaty elektronicznej za wskazany przejazd był brak zmiany trybu pracy (z poniżej 3, 5 t na powyżej/równa się 3, 5 t) przez użytkownika na urządzeniu viaBox lub brak urządzenia w pojeździe. Instrukcja obsługi wraz z instrukcją uzupełniającą dołączana była do każdego urządzenia viaBox, wydawanego w punktach obsługi klienta przy rejestracji urządzenia, od początku działania systemu. Z początkiem września do urządzenia dołączana była nowa instrukcja zawierająca informacje z pierwszej instrukcji oraz instrukcji uzupełniającej.

Skarżący odnosząc się do stanowiska Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. stwierdził, że zachodzi wewnętrzna sprzeczność w zeznaniu świadka. Podkreślił, iż w jego ocenie świadek twierdził, że z jednej strony ustawienie urządzenia viaBox bez zadeklarowanej przyczepy nie wpływa na brak komunikacji z urządzeniem viaBox, a z drugiej strony powodem niepobrania opłaty za przejazdy na wymienionych odcinkach dróg krajowych był brak zmiany trybu pracy przez użytkownika lub brak urządzenia w pojeździe.

Na dalszym toku postępowania, organ wezwał Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. do nadesłania dokumentacji fotograficznej przejazdów ww. pojazdu.

Organ mając na względzie zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz wydane postanowienie z dnia [...] grudnia 2012 r., o rozdziale spraw administracyjnych, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w mocy, jak również wydał 23 kolejne indywidualne decyzje w sprawie. Wskazał na przepisy obowiązujące w sprawie, w szczególności na obowiązki wynikające z art. 13k ustawy o drogach publicznych.

Organ odwoławczy uznał, że zgromadzony materiał dowodowy w sposób pełny odzwierciedla ustalony w rozpatrywanej sprawie stan faktyczny. Zdaniem organu, z całokształtu materiału dowodowego w sposób nie budzący wątpliwości wynikało, że kontrolowany pojazd samochodowy poruszał się po drodze wymienionej w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej i za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp. Strona postępowania administracyjnego została ustalona prawidłowo, gdyż jest nią osoba, która kierowała kontrolowanym pojazdem samochodowym, stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 1 udp.

Organ ponownie rozpoznając sprawę stwierdził, iż okoliczności podniesione przez skarżącego nie mogą stanowić podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Ustawodawca nie przewidział bowiem okoliczności pozwalających na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13 k ust. 1 i 2 udp w przypadku nieuiszczenia opłaty elektronicznej. Z tych względów przyczyny z powodu których opłata nie została uiszczona nie są okolicznościami istotnymi dla rozpoznania sprawy administracyjnej. Kary pieniężne wynikające z naruszenia przepisów ustawy o drogach publicznych są nakładane na podstawie obiektywnie stwierdzonych naruszeń. Wina i stopień ewentualnego zawinienia nie są przesłankami odpowiedzialności administracyjnej. Tu przesłankami odpowiedzialności jest stwierdzenie nieprzestrzegania przez określony podmiot nałożonych prawem obowiązków. Dlatego też bez znaczenia są okoliczności, skutkiem których strona (kierujący) dopuściła się nieprawidłowości, albowiem organy administracji nie są upoważnione do ustalania i oceny przyczyn powstałych naruszeń prawa, lecz mają za zadanie jedynie stwierdzenie zaistniałych skutków. Kara administracyjna nie jest konsekwencją dopuszczenia się czynu zabronionego, lecz skutkiem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem, co sprawia, że ocena stosunku sprawcy do czynu nie mieści się w reżimie odpowiedzialności obiektywnej. Odpowiedzialność administracyjna, przewidziana w ustawie o drogach publicznych nie jest oparta na zasadzie winy, lecz powstaje w wyniku obiektywnego stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego.

Główny Inspektor Transportu Drogowego ponownie rozpoznając sprawę, mając na względzie treść art. 7, 77 oraz 80 kpa, po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania dowodowego stwierdził, iż w zaskarżonej decyzji prawidłowo ustalono stan faktyczny. Z pism Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. w sposób niebudzący wątpliwości wynikało, że za ww. przejazd opłata elektroniczna nie została uiszczona. Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. jest podmiotem odpowiedzialnym za obsługę krajowego systemu poboru opłat. Skoro zaś podmiot odpowiedzialny za obsługę powyższego systemu ustalił, że oplata nie została uiszczona, to organ dał wiarę tej informacji pochodzącej bezpośrednio od podmiotu obsługującego elektroniczny system poboru opłat. Dlatego też organ odwoławczy decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego nr [...] z dnia [...] października 2011 r. o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 3000 (słownie: trzy tysiące) złotych z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd w dniu [...] sierpnia 2011 r. o godzinie [...] czasu UTC, po autostradzie [...], na odcinku węzeł [...]- węzeł [...], utrzymał w mocy.

Następnie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2011 roku nr [...],

2) zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych zgodnie z par. 18 ust. 1 pkt 1 w zw. z par. 6 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w łącznej kwocie 13 800 z! (wynikającej z 23 postępowań).

Podstawę skargi stanowią zarzuty naruszenia:

1) art. 7 kpa i art. 77 par. 1 przez nierozpatrzenie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i niepodjęcie działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy takich jak ustalenie - wobec zgłaszanych przez stronę zarzutów dotyczących otrzymanej instrukcji obsługi - jakie pouczenie w zakresie używania urządzenia otrzymał G. M., w sytuacji gdy wyjaśnienia G. M. i zeznania przedstawiciela Kapsch Telematic Services sp. z o.o. były sprzeczne, a nadto zeznania przedstawiciela Kapsch,Telematic Services sp. z o.o. wraz z pismami tego organu były sprzeczne wewnętrznie i niewiarygodne w świetle zasad doświadczenia życiowego i logiki, a przez to niewystarczające do ustalenia, że skarżący otrzymał prawidłowe pouczenie co do wnoszenia opłat,

2) art. 78 kpa przez uznanie, że wnioski strony, zmierzające do ustaleń w zakresie opisanym powyżej nie dotyczą okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy,

- które to naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego doprowadziły do braku uznania, że w stosunku do strony nie został wdrożony system umożliwiający dokonywanie poboru opłat określonych w ustawie o drogach publicznych,

3) art. 8 kpa i 9 kpa przez brak zastosowania tych przepisów przy ocenie materiału dowodowego w sprawie, w której uniemożliwiono stronie dokonania zapłaty za przejazd drogą podlegającą takiej opłacie, wskutek błędnego pouczenia o działaniu urządzenia. viaBOX, a następnie nałożono na stronę sankcję za niedokonanie tych czynności co spowodowało naruszenie zasady pogłębiania zaufania do organów Państwa oraz zasady informowania stron.

4) art. 138 § 1 pkt 2 kpa przez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy organ winien uchylić decyzję z dnia [...] października 2011 r. w całości i umorzyć postępowanie w sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle przepisu § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.).

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane kryteria, doszedł do przekonania, iż decyzje obu instancji Głównego Inspektora Transportu Drogowego naruszają prawo.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy administracji nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego do czego zobowiązane są na podstawie art. 7 i 77 k.p.a., nie wykazując należytej dbałości o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Zebrane natomiast w sprawie dowody oceniły z naruszeniem zasady zawartej w art. 80 k.p.a. tj. swobodnej oceny dowodów. W konsekwencji uzasadnienia wydanych decyzji nie spełniają wymogów określonych w art.107§ 3 k.p.a.

Przedmiotem skargi jest decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego utrzymująca w mocy decyzję tego organu o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 3000 (słownie: trzy tysiące) złotych z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd w dniu [...] sierpnia 2011 r. o godzinie [...] czasu UTC, po autostradzie [...], na odcinku węzeł [...] – węzeł [...].

Na wstępie należy zauważyć, iż elektroniczny system poboru opłat z dniem [...] lipca 2011 r. zastąpił system "winietowy". Zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji obowiązek ponoszenia powyższej opłaty spoczywa na korzystającym z dróg krajowych lub ich odcinków, natomiast sankcja za naruszenie tego obowiązku nakładana jest na kierującego pojazdem, na co wskazuje wykładnia normy prawnej - art. 13k ustawy o drogach publicznych. W myśl art. 5 ust. 1 udp do dróg krajowych zalicza się:

1. autostrady i drogi ekspresowe oraz drogi leżące w ich ciągach do czasu wybudowania autostrad i dróg ekspresowych;

2. drogi międzynarodowe;

3. drogi stanowiące inne połączenia zapewniające spójność sieci dróg krajowych;

4. drogi dojazdowe do ogólnodostępnych przejść granicznych obsługujących ruch osobowy i towarowy bez ograniczeń ciężaru całkowitego pojazdów (zespołu pojazdów) lub wyłącznie ruch towarowy bez ograniczeń ciężaru całkowitego pojazdów (zespołu pojazdów);

5. drogi alternatywne dla autostrad płatnych;

6. drogi stanowiące ciągi obwodnicowe dużych aglomeracji miejskich;

7. drogi o znaczeniu obronnym.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm.), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej.

Stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 1 udp za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną: bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3.000 zł.

Według art. 13k ust. 4 udp kary pieniężne, o których mowa w art. 13k ust. 1 udp, nakładają, w drodze decyzji administracyjnej, uprawnieni do kontroli, o których mowa w art. 13 1 ust. 1 udp.

Podstawę wydania decyzji stanowiły ustalenia kontroli przeprowadzonej w dniu [...] października 2011 r., na autostradzie [...], na odcinku węzeł [...] - węzeł [...]. Inspektorzy GITD zatrzymali do kontroli mobilnej zespół pojazdów: samochód ciężarowy marki [...] o nr rej. [...] wraz z przyczepą ciężarową marki [...] o nr rej. [...]. Pojazdem samochodowym kierował G. M. Dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów przekraczała 3,5 t. Obecność urządzenia viaBox nie została zarejestrowana przez skaner urządzenia kontrolnego znajdującego się na wyposażeniu mobilnej jednostki kontrolnej Inspekcji Transportu Drogowego.

W ocenie Sądu postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego.

Sąd zgadza się ze stanowiskiem, że odpowiedzialność administracyjna, przewidziana w ustawie o drogach publicznych nie jest oparta na zasadzie winy, lecz powstaje w wyniku obiektywnego stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego. Jednocześnie nie można jednak podzielić poglądu, że przyczyny z powodu których opłata nie została uiszczona nie są okolicznościami istotnymi dla rozpoznania sprawy administracyjnej, zwłaszcza jeżeli przyczyny te mogą leżeć po stronie operatora systemu.

Strona skarżąca konsekwentnie w toku postępowania administracyjnego podnosiła, że nie mogła dokonać zapłaty za przejazd, wskutek błędnego pouczenia o działaniu urządzenia viaBox. Pełnomocnik strony wskazywał, że zgodnie z zawartą w dniu [...] lipca 2011 r. umową i otrzymaną instrukcją obsługi urządzenia viaBox G. M. wykonywał nałożone na niego zgodnie z ustawą o drogach publicznych obowiązki. Pełnomocnik skarżącego podkreślał, że w instrukcji nie została zawarta informacja o konieczności zadeklarowania - przyczepy poprzez naciśnięcie dłużej niż dwie sekundy przycisku na urządzeniu, gdyż dopiero wtedy będzie pobierana opłata. Natomiast instrukcja uzupełniająca do instrukcji obsługi urządzenia viaBox nie została właścicielce pojazdu nigdy doręczona. Strona stosowała się do instrukcji obsługi przekazanej mu wraz z urządzeniem i uruchomiła urządzenie w sposób w niej opisany w celu wykonania obowiązków wynikających z ustawy. Zdaniem pełnomocnika strona umożliwiła pobór opłaty elektronicznej.

Bezsporne jest, że w dniu, w którym stwierdzono nieuiszczenie przez skarżącego opłaty za przejazd po drodze krajowej, na koncie były wystarczające środki pieniężne do jej uiszczenia.

Dlatego w ocenie Sądu zgodzić należy się ze stroną skarżącą, że dla ustalenia odpowiedzialności administracyjnej skarżącego decydujące znaczenie ma okoliczność o jakiej treści pouczenie w zakresie uiszczania opłat za przejazd drogą krajową bądź autostradą otrzymał oraz dlaczego urządzenie viaBox nie nawiązywało komunikacji z bramownicą.

W ocenie Sądu poczynione w tym zakresie przez organ ustalenia, uznać należy za niewystarczające.

Przesłuchiwany w trakcie postępowania świadek stwierdził, że strona przed wystąpieniem pierwszego naruszenia poruszała się z urządzeniem viaBox ustawionym na tryb z przyczepą, a więc operowała urządzeniem w sposób prawidłowy. Późniejsze wystąpienie naruszeń było więc wynikiem nieprawidłowego operowania przełącznikiem przez kierowcę. Przyczyną nieuiszczenia był brak zmiany trybu pracy urządzenia viabox z pojazdu lekkiego (poniżej 3, 5 t) na pojazd ciężki (powyżej 3, 5 t).

Jednocześnie świadek wskazał, że powodem braku komunikacji mogło być niewłaściwe zamontowanie urządzenia viaBox. Natomiast ustawienie urządzenia viaBox na tryb bez zadeklarowanej przyczepy nie wpływa na brak komunikacji. Jako przyczynę udzielenia rozbieżnych odpowiedzi świadek wskazał skomplikowany charakter sprawy i dużą ilość naruszeń do sprawdzenia. Ponadto świadek zeznał, że od początku działania systemu do urządzenia viaBox dołączana była instrukcja obsługi wraz z informacją uzupełniającą odnoszącą się do sposobu przechodzenia na tryb pojazdu z przyczepą. Wedle umowy taka informacja zawarta jest również na stronie internetowej operatora systemu oraz udzielana przez konsultantów telefonicznego centrum obsługi klienta.

W oficjalnym stanowisku Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. wskazała, że powodem niepobrania opłaty elektronicznej za wskazany przejazd był brak zmiany trybu pracy (z poniżej 3, 5 t na powyżej/równa się 3, 5 t) przez użytkownika na urządzeniu viaBox lub brak urządzenia w pojeździe. Instrukcja obsługi wraz z instrukcją uzupełniającą dołączana była do każdego urządzenia viaBox, wydawanego w punktach obsługi klienta przy rejestracji urządzenia, od początku działania systemu. Z początkiem września do urządzenia dołączana była nowa instrukcja zawierająca informacje z pierwszej instrukcji oraz instrukcji uzupełniającej.

W ocenie organu natomiast brak komunikacji z urządzeniem viaBox spowodowany był nieprawidłowym zamontowaniem urządzenia viaBox. Położenie luzem urządzenia viaBox na desce rozdzielczej, stwierdzone podczas kontroli spowodowało, że skaner urządzenia kontrolnego nie wykrył obecności urządzenia viaBox w pojeździe.

Pomimo tych rozbieżności co do przyczyn braku komunikacji z urządzeniem viaBox, organ nie podjął działań mających na celu ich wyjaśnienie uznając stanowisko Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. za wystarczające.

Powyższe działanie organu uznać należy za niedopuszczalne z punktu widzenia zasad prowadzenia postępowania administracyjnego.

Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 8 k.p.a. wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej, nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 7 grudnia 1984 r., sygn. akt III SA 729/84, ONSA 1984, nr 2, poz. 117, podkreślił, że w celu realizacji tej zasady konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględnienia w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli, przy założeniu, że wszyscy obywatele są równi wobec prawa. Organ administracji jest ponadto obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i ocenić cały materiał dowodowy (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. Warto w tym miejscu przypomnieć treść zasad ogólnych rządzących postępowaniem administracyjnym.

Zgodnie z art.7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie Główny Inspektor Transportu Drogowego dopuścił się naruszenia wskazanych wyżej przepisów postępowania - poprzez niewyjaśnianie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy.

Jednocześnie organ uznał, że złożone przez pełnomocnika strony wnioski dowodowe nie mają znaczenia dla rozpoznania sprawy, gdyż nie dotyczą udowodnienia okoliczności istotnych dla rozpoznania sprawy, albowiem ustawodawca nie przewidział okoliczności pozwalających organowi na odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej za naruszenia wynikające z przepisu art. 13k ust. 1 udp.

Podkreślenia wymaga, iż rolą organu nie było ustalenie okoliczności pozwalających organowi na odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej za naruszenia wynikające z przepisu art. 13k ust. 1 udp., albowiem jak słusznie zauważył organ takich ustawodawca nie przewidział, lecz ustalenie czy skarżący w ogóle podlegał karze.

W ocenie Sądu biorąc pod uwagę bardzo dotkliwe skutki finansowe takiej decyzji, powyższe okoliczności powinny być udowodnione w sposób nie budzący wątpliwości.

Niezależnie od powyższego według oceny Sądu nieuprawniony jest także przyjęty przez organ sposób rozumienia w/w przepisów pozwalający na kumulację kar pieniężnych za jeden czyn polegający na przejeździe danym odcinkiem drogi krajowej bez wniesienia opłaty elektronicznej w pełnej wysokości, w zależności od liczby tzw. bramownic znajdujących się na tym odcinku, które zarejestrowały brak pełnej wysokości opłaty.

Wykładnia językowa przepisu art. 13k ust. 1 u.d.p. prowadzi do wniosku, że karze podlega "przejazd po drodze krajowej". Przepis ten nie przewiduje możliwości wielokrotnego wymierzenia kary za jeden przejazd danym odcinkiem drogi. Zastosowanie tego rodzaju kary musiałoby mieć swoje wyraźne umocowanie w prawie. Z uwagi zaś na sankcyjny charakter przepisu art. 13k ust. 1 u.d.p. nie jest, zdaniem Sądu dopuszczalne stosowanie dowolnej wykładni tego rodzaju przepisu. Tak więc w niniejszej sprawie Główny Inspektor Transportu Drogowego dopuścił się naruszenia prawa materialnego tj. art. 13k ust. 1 ustawy o transporcie drogowym nakładając na skarżącego kilkakrotnie karę pieniężną za przejazd po tej samej drodze krajowej.

Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie przepisów art. 145 § 1 lit. a) i c) oraz art. 152. p.p.s.a. orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł w myśl art. 200 p.p.s.a.