Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 88/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2011-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 6
journal: Dz.U. 1989 nr 10 poz 53
law: Ustawa z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Marek Szumilas (spr.) Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2011 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie przeniesienia własności działek oraz odmowy przyznania prawa do własności działek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2009 r. sygn. akt II SA/Go 19/09 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2008r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty nr [...] z dnia [...] lipca 2008r. w przedmiocie przeniesienia własności działki gruntu. W uzasadnieniu wyroku Sąd podkreślił, iż zasadniczy zarzut pod adresem zarówno rozstrzygnięcia Kolegium, jak również rozstrzygnięcia organu I instancji dotyczy naruszenia przepisu art. 10 § 1 kpa. Wszczynając bowiem postępowanie administracyjne w sprawie, organ administracji publicznej zobligowany jest do wyczerpującego ustalenia wszystkich podmiotów, których interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć będzie to postępowanie (art. 28 kpa) tj. ustalić wszystkie strony tego postępowania administracyjnego, poinformować je o wszczęciu postępowania (art. 61 § 4 kpa), a następnie umożliwić im czynny udział w tym postępowaniu w każdym jego stadium zgodnie z art. 10 § 1 kpa. Zebrany przez organy materiał dowodowy wskazuje, że nieruchomość (działka nr ewid. [...]), dla której prowadzona jest KW nr [...], stanowiła przedmiot współwłasności w częściach ułamkowych: E.P. i C.P. we wspólności do 1/2 części oraz J.S. jako współwłaściciel samych zabudowań w udziale do 1/2 części, Skarbu Państwa do 1/2 części jako właściciel gruntu. W przedmiotowym postępowaniu ustalono podział działki nr [...] a także sposób korzystania z prawa własności działki nr [...]. Sposób korzystania z prawa własności dotyczy zatem zarówno skarżącego, jak również pozostałych współwłaścicieli nieruchomości znajdującej się na działce nr [...], tj. E. i C.P.. Organ stopnia podstawowego nie poinformował E.P. i C.P. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie przyznania prawa własności działki siedliskowej oznaczonej nr [...]. Strony te nie były także informowane o czynnościach podejmowanych przez organ w toku postępowania oraz o wydanym w sprawie rozstrzygnięciu. Fakt ten nie został dostrzeżony przez organ odwoławczy. Co więcej, Kolegium również nie umożliwiło w/w współwłaścicielom udziału w prowadzonym postępowaniu odwoławczym.

Ponadto Sąd stwierdził również, że przeprowadzone przez Starostę oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze postępowanie wyjaśniające nie pozwala na ustalenie ponad wszelką wątpliwość stanu faktycznego sprawy. Tymczasem na gruncie rozpatrywanej sprawy skarżący w toku instancji zakwestionował przyjęty przez organ I instancji sposób oznaczenia granic nieruchomości znajdującej się na działce nr ewid. [...] wskazując, iż przyjęte przez organ oznaczenie granic działki nr [...], uniemożliwia mu faktycznie korzystanie z budynku mieszkalnego znajdującego się na działce nr [...]. Podkreślał fakt, iż przyjęty przez organ podział powoduje, iż z przyznanej mu działki [...] nie ma dostępu do budynku znajdującego się na działce nr [...], bowiem drzwi wejściowe skierowane są w połowie na działkę [...]. Nadto skarżący podniósł, że wprowadzony podział nieruchomości, uniemożliwia swobodne korzystanie ze sprzętu rolniczego. Organ w tym zakresie nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego. Sąd wskazał, że organ I instancji, będąc zobowiązanym do stania na straży praworządności i podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa), a nadto będąc zobowiązanym do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 kpa), nie wyczerpał wszystkich możliwości postępowania wyjaśniającego (art. 75 i nast. kpa). Sąd uznał za zasadne rozważenie zarówno możliwości przeprowadzenia w sprawie oględzin, jak również w związku z dopuszczeniem do postępowania Państwa P., także rozprawy administracyjnej.

Po ponowny przeprowadzeniu postępowania sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] Starosta orzekł o przeniesieniu na własność działek nr [...] o pow. 1631 m kw., nr [...] o pow. 180 m kw oraz nr [...] o pow. 190 m kw. w udziale do ½ części, stanowiących własność Skarbu Państwa – Zasoby Agencji Nieruchomości Rolnych, położonych w [...], na rzecz J.K. oraz odmówił przyznania w/w prawa własności działek: [...] o pow. 297 m kw. oraz [...] o pow. 1184 m. wk stanowiących własność Skarbu Państwa – Zasoby Agencji Nieruchomości Rolnych, położonych w [...].

W uzasadnieniu decyzji organ szczegółowo opisał przebieg postępowania administracyjnego w sprawie, wskazując również kolejne, wydawane w sprawie decyzje, które następnie uchylane były przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Przede wszystkim jednak organ wyjaśnił, iż w toku postępowania przeprowadzono w sprawie oględziny (w dniu [...] września 2009 r.) z udziałem stron postępowania. Oględziny dotyczyły działek nr [...]. W trakcie czynności Wnioskodawca zaproponował wydzielenie działki gruntu, która poprawi funkcjonalność korzystania z wejścia do budynku mieszkalnego od strony frontowej z działki nr [...]. Państwo P. natomiast wyrazili zgodę na taki podział pod warunkiem otrzymania na własność pozostałej części gruntu. W wyniku przeprowadzonych oględzin sporządzono wstępny projekt podziału działki nr [...] (zał. mapowy nr 62), w celu wydzielenia dodatkowej działki gruntu, który uwidoczniono na mapie ewidencyjnej, podpisany został przez strony oraz zaakceptowany przez organ. Organ wskazał, iż zaproponowany podział i przydzielenie dodatkowej powierzchni na poprawę funkcjonalności korzystania z wejścia do mieszkania spełni oczekiwania wnioskodawcy i nie ograniczy swobodnego korzystania z budynku mieszkalnego przez drugiego współwłaściciela - małżonków P.. W wyniku podziału działki nr [...] powstały działki nr [...] o pow. 180 m2 i [...] o pow. .297 m2. Do budynku mieszkalnego są dwa wspólne wejścia od podwórka (granica działki nr [...] nie została naruszona i przebiega do środka otworu wejściowego) oraz od strony frontowej (granica działki [...] z działką nr [...] również biegnie do środka otworu wejściowego). Zaznaczyć należy, że uwzględniono propozycję wnioskodawcy wydzielenia dodatkowej powierzchni gruntu od strony frontowej, aby swobodnie przemieszczać się mógł do wewnątrz budynku mieszkalnego.

W dalszej kolejności organ wyjaśnił, iż na działce nr [...] usytuowane są wszystkie zabudowania stanowiące własność wnioskodawcy tj. budynek gospodarczy - obora i stodoła. Obora od granicy działki [...] posadowiona jest

w odległości 6 m, a od domu mieszkalnego w odległości 4,25 m i od stodoły

w odległości 4,80 m.

Natomiast, zdaniem organu, przyznanie własności działki nr [...] o pow. 1184 m2 (powstałej po podziale działki [...]) stanowiącej grunt orny, na podtrzymywane żądanie Pana J.S., jest nadmierne i nieuzasadnione. Podkreślił on, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że w postępowaniu opartym na art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U.Nr 10, poz. 53), organ administracji nie ma obowiązku przeniesienia na rzecz właścicieli budynków, znajdujących się na działce, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego, przekazanego Państwu za świadczenia rentowe, całego dawnego siedliska lecz jedynie takiej powierzchni gruntu (działki), która jest niezbędna do korzystania z budynków (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 02 grudnia 1990 r. II SA 593/90-ONSA 1991/1/8). Tymczasem zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy wyraźnie wskazuje na to, że ze względu na kształt i sposób zabudowy, wydzielone działki gruntu oznaczone nr [...] o pow. 1631 m2, nr [...] o pow. 180 m2 oraz [...] o pow. 190 m2 w udziale do 1/2 części pozwalają wnioskodawcy na swobodne korzystanie z budynków. Na załączonych do akt sprawy mapach uwidocznione są dane określające sposób podziału poszczególnych działek, dotychczasowy sposób korzystania z zabudowań oraz zaznaczone są odległości pomiędzy zabudowaniami (zał. mapowy nr 43).

Starosta jednocześnie wyjaśnił, iż na podstawie wypisów z rejestru gruntów

i mapy ustalono, że działka nr [...] o pow. 0.0200 ha, zabudowana domem mieszkalnym sklasyfikowana jako Br na roli klasy VI i stanowi współwłasność małżonków C. i B.P. w udziale do 1/2 części, Pana S. właściciela udziału 1/2 części w samych zabudowaniach i Skarbu Państwa jako właściciela 1/2 części gruntu. W skład działki nr [...] o pow. 0,28 ha oprócz gruntów obejmujących zabudowania gospodarcze według konturu klasyfikacyjnego o symbolu Br/RVI wchodziły również grunty orne sklasyfikowane jako RVI oraz sad na roli klasy VI. W celu wydzielenia działki siedliskowej sporządzono projekt podziału działki, a następnie zlecono uprawnionej jednostce geodezyjnej podział działki i sporządzenie stosownej dokumentacji

z uwzględnieniem dostępu do drogi publicznej działek geodezyjnych powstałych po podziale - przeznaczonych do rolniczego użytkowania. Z podziału działki nr [...] powstały działki: nr [...] o pow. 0,1631 ha obejmująca zabudowania gospodarcze, nr [...] o pow. 0,1184 ha działka rolna z dostępem do drogi publicznej i działka nr [...] o pow. 0,0477 ha również działka rolna z dostępem do drogi publicznej (dow. wykaz zmian danych ewidencyjnych zał. nr 21).

Wnioskodawca w toku postępowania nie zgodził się z proponowanym przez organ podziałem i wytyczeniem granic przyznanych na własność działek zarzucając, iż jest on niezgodny ze sztuką geodezyjną. Zdaniem jednak Starosty kwestionowanie ustalonych granic jest bezzasadne, ponieważ podziału działki nr [...] i sporządzenia stosownej dokumentacji geodezyjnej dokonał geodeta mający uprawnienia do tego rodzaju zadań, a żądanie przeniesienia na własność całego dawnego siedliska jest nieuzasadnione.

Wyjaśnił, iż w praktyce działki siedliskowe są zabudowane samodzielnie, to znaczy, że cała działka jest zabudowana i nie można jej podzielić na dwie lub więcej, są też działki kilku hektarowe, w których siedlisko stanowi tylko niewielką ich część. Po wydzieleniu siedliska z większej działki i oznaczeniu go nr ewidencyjnym powstaje działka siedliskowa oraz druga działka lub ich więcej- przeznaczone do rolniczego użytkowania. Organ uznał, że podział działki nr [...] został prawidłowo dokonany, ponieważ wydzielona do zwrotu działka nr [...] stanowi część działki nr [...],

a przedmiotem zwrotu własności może być tylko taka działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione tzn., która miała charakter budowlany a jej granice przebiegają według konturu klasyfikacyjnego o symbolu Br/RVI. Zaznaczył, że przygotowując projekt podziału działki [...] (dow. zał. mapowy nr 18) celem wyodrębnienia działki gruntu, na której budynki te zostały wzniesione, brany był pod uwagę stan faktyczny zabudowy działki. Wydzielając odległość 6m od ściany budynku gospodarczego do granicy działki oraz biorąc pod uwagę istniejące odległości między budynkami 4,25m, 4,80m, 6,80m (dow. zał. mapowy nr 43), cechy geometryczne i dostęp do drogi publicznej, uznano, że jest to powierzchnia o takim rozmiarze jaki jest niezbędny do swobodnego korzystania z tych zabudowań

i urządzeń położonych na tej działce.

Odnosząc się do zarzutów J.S., iż taki podział uniemożliwia mu poruszanie się po wydzielonym siedlisku ciężkim sprzętem rolniczym jak również uniemożliwia mu wejście do domu mieszkalnego, którego jest współwłaścicielem w ½ części, organ wskazał, że przy ustaleniu powierzchni przekazywanej na podstawie art. 6 cyt. ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, decyduje stan faktyczny zabudowy działki w dniu wydania decyzji o przeniesienie jej własności, a nie ewentualne zamierzenia właściciela budynków na przyszłość. Słuszność takiego stanowiska, zdaniem organu, potwierdza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 08 listopada 1990 r. II SA 639/90. Biorąc nawet pod uwagę , że przeciętna droga publiczna ma 4 m szerokości i dwa pasy ruchu po której porusza się również ciążki sprzęt to istniejące odległości między budynkami oraz wydzielenie 6m od ściany budynku gospodarczego do granicy działki wg organu są całkowicie wystarczające do swobodnego z nich korzystania.

Odnosząc się natomiast do zarzutu, iż taki podział uniemożliwia wnioskodawcy wejście do domu mieszkalnego, organ stwierdził, iż nie polega on na prawdzie. Stan ten obrazuje zał. mapowy nr 72 znajdujący się w aktach sprawy. Budynek mieszkalny oznaczony kolorem niebieskim położony na działce nr [...] stanowi współwłasności małżonków C. i B.P. do 1/2 części i Pana S. do 1/2 części samych zabudowań. Granica działki nr [...] (będąca przedmiotem nadania) przebiega z działką nr [...] będącą własnością małżonków P. i prowadzi do środka otworu drzwiowego (od strony podwórka). Organ zaznaczył, że z wejścia tego korzystają małżonkowie B. i C.P. co nie znaczy, że z wejścia tego nie może korzystać wnioskodawca jako współwłaściciel. W tym zakresie odnieść się należy do istoty prawa współwłasności, zgodnie z którym własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku podmiotom (art. 195 kodeksu cywilnego). Charakteryzuje je jedność przedmiotu, wielość podmiotów i niepodzielność wspólnego prawa. Oznacza to, że pomimo istnienia takiej wspólności, rzecz nie jest podzielona, a żadnemu ze współwłaścicieli nie przysługuje wyłączne prawo do fizycznie określonej rzeczy. Przyznając na wyłączną własność skarżącemu działkę nr [...], organ naruszyłby zasady równego rozporządzania rzeczą wspólną tj. otworu drzwiowego. Drugie wejście znajduje się od strony frontowej gdzie granica działek nr [...] (zaznaczone kolorem czerwonym), będących przedmiotem nadania przebiega z działką nr [...] (zaznaczona kolorem żółtym), która stanowi własność Skarbu Państwa- Zasoby Agencji Nieruchomości Rolnych. W trakcie podziału działki nr [...] granicę poprowadzono do środka otworu drzwiowego, mając na względzie drugiego współwłaściciela - małżonków P., aby nie ograniczyć im wejścia do mieszkania mimo, że z niego nie korzystają. Biorąc pod uwagę drugiego współwłaściciela Państwa P. do korzystania z tego otworu drzwiowego, organ uznał, iż tylko przy takim podziale obie strony będą miały równe prawo korzystania z tego wejścia, wobec czego żądania nie uwzględniono jako zasadne.

Jednocześnie Starosta zauważył, że J.S. zarzuca organowi, iż nie reaguje na uzasadnione jego potrzeby przeniesienia na własność również działki nr [...] o pow. 1184 m2, gdzie w przyszłości chciałby wybudować mini oczyszczalnię ścieków. W tym zakresie organ stwierdził, iż przedmiotowa działka stanowi samodzielną działkę rolną z bezpośrednim dostępem do drogi publicznej, a oddzielona została ze względu na brak przynależności do użytku gruntowego zabudowanego, bowiem nigdy nie miła charakteru gruntów rolnych zabudowanych, jak również w chwili obecnej nie znajdują się na niej żadne zabudowania. Stan faktyczny wskazuje, że jest to działka rolna. Natomiast plany Pana S. na przyszłość (budowa mini oczyszczalni ścieków) nie mogą być argumentem przemawiającym za przeniesieniem własności na jego rzecz spornej działki nr [...], bowiem przy ustalaniu powierzchni działki przekazywanej na podstawie art. 6 cyt. ustawy, decyduje stan faktyczny zabudowy działki w dniu wydania decyzji o przeniesieniu jej własności, a nie ewentualne zamierzenia właściciela budynków na przyszłość (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 08.11. 1990 r. II SA 639/90). Z tych przyczyn wydzielenie z większej działki jej części zabudowanej jako odrębnej działki i przeniesienie własności tylko części zabudowanej na rzecz dotychczasowego właściciela budynków, a przeznaczenie pozostałej części - jako odrębnej działki - na inne cele nie narusza przepisów prawa i jest zgodne z celem, jakiemu służyło unormowanie zawarte w art. 6 cytowanej wyżej ustawy co potwierdza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 1990 r. II SA 697/90. Jeżeli w przyszłości J.S. będzie miał zamiar wznosić jakiekolwiek urządzenia lub budynki, a przepisy prawa budowlanego uniemożliwiają ich realizację ze względu na powierzchnię działki, będzie miał możliwość powiększyć swój areał nabywając grunty od Skarbu Państwa - Agencji Nieruchomości Rolnych.

Wreszcie w ocenie organu biorąc pod uwagę powierzchnię działki nr [...] oraz odległości między ścianami budynków a granicami działek sąsiednich (25m x 15m, 33,50m x 10,80m, 18,5m x 22,55 m - zał. map. nr 90), istnieje możliwość lokalizacji przydomowej oczyszczalni ścieków czy zbiornika bezodpływowego na nieczystości ciekłe przy zastosowaniu przepisów Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie Dz.U.Nr 75, póz. 690 ze zm.).

J.S. wniósł odwołanie od powyższej decyzji Starosty znak: [...] z dnia [...] lipca 2010r., wnosząc o jej uchylenie w całości oraz ewentualne nakazanie organowi pierwszej instancji uwłaszczyć go do [...], które to działki powstały po podziale działki [...] oraz do działki [...] w udziale do 1/2 części.

Podkreślił, iż organ pierwszej instancji nie reaguje na jego uzasadnione potrzeby przeniesienia na własność jego w/w działek, a do tego udowadnia, że z większej działki w myśl ustawy art. 6 z dnia 24-02-1989 o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy

o podatku rolnym (DU nr 10 póz 53ze zm.) może wyodrębnić działkę gruntu jaka mu się podoba, wg. uznania urzędnika, uznania nie popartego żadnymi logicznymi powodami i obowiązującymi przepisami prawa. Odwołujący się wskazał, iż działka [...] jest jego własnością, a działka [...] jest własnością Państwa P., w związku z czym, każdy z właścicieli może postawić płot do środka otworu drzwiowego. Taka zaś sytuacja dotyczy obu wejść do domu, który stoi na działce [...] i tylko ta działka jest we współwłasności i tylko po obrysie budynku mieszkalnego. Organ natomiast błędnie identyfikuje w tym zakresie przedmiot współwłasności.

Odnosząc się do odmowy przyznania własności działki nr [...] wskazał, iż przed wydzieleniem działki [...] wchodziła ona w skład działki [...], gdzie w księdze wieczystej zapisana była jako zabudowana budynkami gospodarczymi, przynależała do użytku gruntowego zabudowanego. Ponadto dojazd do budynków gospodarczych przebiegał właśnie z drogi publicznej przez oddzieloną działkę [...], która wchodziła w skład działki [...]. Działanie organu pozbawiło go w konsekwencji dojazdu do otworów drzwiowych budynków gospodarczych, które znajdują się po tamtej stronie obecnej działki [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżona odwołaniem decyzję Starosty.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 roku o zmianie ustawy

o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 10, poz. 53). Z treści powołanego przepisu wynika, iż uprawnienie do nieodpłatnego nabycia działki gruntu, na której wzniesione zostały budynki, przysługuje właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 roku. Uprawnienie to przysługuje każdemu podmiotowi, który potrafi wykazać, że przysługuje mu prawo własności do tych budynków, bez względu na sposób jego nabycia. Celem art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 było uporządkowanie stosunków własnościowych przez zrównanie sytuacji prawnej rolników przekazujących gospodarstwo rolne Państwu przed dniem l stycznia 1983 roku i po tej dacie, a także odejście od oderwania własności budynków od działki gruntu na której je wzniesiono (vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2002 roku w sprawie III CZP 37/02- OSNC 2002, nr 7-8, póz. 96; wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 1991 roku w sprawie II SA 194/91, OSP 1992/2/3). Analiza uregulowań prawnych zawartych w art. 6 wskazanej ustawy prowadzi do wniosku, iż przepis ten nie gwarantuje właścicielom budynków, które pozostały własnością rolnika po przekazaniu gospodarstwa rolnego (wraz z działką gruntu na której budynki te były posadowione) na rzecz Skarbu Państwa bezpłatnego przekazania na ich rzecz tej samej co do powierzchni, działki geodezyjnie wyodrębnionej która była przedmiotem przekazania w zamian za świadczenie emerytalne- rentowe, ale tylko takiej działki która jest zabudowana,

a więc nieruchomości co do zasady odpowiadającej powierzchni posadowionych na niej budynków. W tym zakresie organ powołał bogate orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym przepis art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 roku nie nakłada na organ administracji państwowej (obecnie starostę) obowiązku przeniesienia na rzecz właścicieli budynków znajdujących się na działce, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu, własności gruntu całego dawnego siedliska, lecz jedynie takiej powierzchni gruntu (działki), która jest niezbędna do korzystania z budynków (wyrok NSA z dnia 8 grudnia 1990 r. sygn. akt II SA 593/90, z dnia 20 lutego 1990 r. sygn. akt SA/Lu 941/89, z dnia 30 listopada 1990 r. sygn. akt II SA 697/90).

Tym samym zdaniem organu odwoławczego, niezasadne jest stanowisko skarżącego, że art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 roku o zmianie ustawy

o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin co do zasady gwarantuje właścicielowi budynków zwrot całej, wchodzącej w skład przekazywanego gospodarstwa rolnego, działki na której znajdowały się budynki pozostające nadal własnością rolnika. Podobnie jest także z twierdzeniem, że rozpoznając wniosek o zwrot działki pod budynkami organ powinien uwzględniać potrzeby i zamierzenia przyszłe skarżącego.

Organ odwoławczy podkreślił, iż zgodnie z art. 7 kpa, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada prawdy obiektywnej nakłada na organy administracji publicznej obowiązek dążenia do tej prawdy. Organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania

i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1994 r. III ARN 55/94 (OSNAPiUS 1995, Nr 7, poz. 83) jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane

w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego

i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 kpa).(tak m.in. wyrok Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 16 kwietnia 2008 r.

w sprawie sygn. akt: II SA/Go 167/08).

Z kolei słuszny interes (art. 7 kpa) podmiotu o jakim mowa w art. 6 ustawy z 24 lutego 1989 roku, organ ma obowiązek uwzględniać w granicach wyznaczonych tym przepisem i celem ustawy tj. wielkość działki do zwrotu powinna być określona przy uwzględnieniu zapewnienia możliwości normalnego korzystania z budynków stanowiących własność wnioskodawcy, w tym dojazdu do nich. W ramach tak rozumianego słusznego interesu strony nie mieści się obowiązek organu uwzględniania zamierzeń przyszłych wnioskodawcy, czy wyłącznie jego subiektywnych potrzeb. Przyznanie działki ma zapewniać normalne korzystanie

i dojazd do budynków na działce.

W konsekwencji Kolegium wskazało, iż podziela stanowisko organu I instancji, że działka [...] zostały wydzielone w sposób zapewniający swobodne korzystanie z zabudowań stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności. Odległość 6 m od ściany, biorąc pod uwagę istniejące odległości pomiędzy budynkami 4,25m, 4,80m, 6,80m oraz kształt samej działki, zapewniają nieskrępowaną komunikację zarówno z drogą publiczną, jak i wewnątrz samej działki. Uwzględnić również należy, że otwory drzwiowe w budynku gospodarczym na działce [...] są zlokalizowane od strony wewnętrznej podwórza (karta nr 23 w aktach sprawy), zaś zarówno część frontowa, jak i tylna działki pozwala na manewrowanie sprzętem w jej obrębie.

Organ odwoławczy podkreślił także okoliczność, że w niniejszej sprawie występują strony o spornych interesach. Tym samym każde orzeczenie w zakresie przyznania prawa własności skarżącemu ponad to, co ustalił organ I instancji naruszało by jednocześnie słuszny interes drugiej strony- C. i B.P.. Zdaniem Kolegium decyzja organu I instancji jest więc nie tylko zgodna z prawem ale i słuszna, gdyż wyważa słuszne interesy stron postępowania. Na mocy tej decyzji, strony pozostawać będą w podobnej sytuacji prawnej i faktycznej, bowiem obie korzystają z wejść do budynku mieszkalnego, znajdujących się po przeciwnych stronach tego budynku. Pamiętać należy, że działka nr [...], objęta będzie współwłasnością stron. Nie ma jednak żadnych przeszkód aby strony uzgodniły między sobą taki sposób użytkowania nieruchomości wspólnej, który będzie odpowiadał ich interesom.

Organ stwierdził nadto, iż w postępowaniu wykonane zostały wszystkie zalecenia zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 23.04.209r. w sprawie sygn. akt. II SA/Go 19/09., bowiem zapewniony został czynny udział wszystkim stronom postępowania. Natomiast stan faktyczny sprawy został dokładnie wyjaśniony, ustalenia w tym zakresie są jednoznaczne

i bezsporne, a nadto znajdują swoje odzwierciedlenie z jednej strony w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 kpa).

W sprawie przeprowadzone zostały oględziny, których efektem było wydzielenia działki nr [...] o pow. 0,0180ha na poprawienie funkcjonalności korzystania

z wejścia do budynku mieszkalnego. Przeprowadzona została również rozprawa administracyjna z udziałem stron o spornych interesach, która pozwoliła na konfrontację ich stanowisk.

J.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wnosząc o uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Starosty. Wniósł jednocześnie aby Wojewódzki Sąd Administracyjny nakazał organowi administracji państwowej uwłaszczyć go do działek [...], które to działki powstały po podziale działki [...] oraz do działki [...] w udziale do procentowej części.

Zdaniem skarżącego w sprawie naruszone zostały art. 77 paragraf 1 kpa oraz art. 7 kpa bo ocena stanu faktycznego mino zebranych dowodów została "zakłamana". Zdaniem skarżącego działanie organu zmierza do wyłudzenia pieniędzy. rezultacie chodzi o wyłudzenie pieniędzy ze sprzedaży ziemi przez Skarb Państwa. Powołując się na wyrok NSA SA/Łd 983/94; (ONSA1996/2/87) wskazał, iż ma prawo do uwłaszczenia się do całej działki wydzielonej już do bezpłatnego użytkowania moim poprzednikom tj. działki [...] (przed podziałem).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium odwoławcze w całości podtrzymało stanowisko wyrażone w decyzji I i II instancji i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna i z tej racji nie mogła być uwzględniona.

W pierwszej kolejności wskazać należy na reguły według których orzekają sądy administracyjne. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo

o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. z 2002roku, Nr 153, poz. 1269, ze zm.) w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002roku - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – przywoływana dalej jako: ppsa ) sądy te dokonują kontroli zaskarżonych skargą decyzji administracyjnych pod względem zgodności z prawem ( legalności ). Powołana regulacja oznacza w konsekwencji, iż przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego jest ta sama sprawa administracyjna, która została rozstrzygnięta zaskarżoną decyzją. Istotą tego postępowania jest zatem badanie, przez sąd administracyjny, prawidłowości konkretyzacji stosunku administracyjnoprawnego, który stanowił przesłankę wszczęcia i przeprowadzenia postępowania administracyjnego oraz wydania decyzji.

Wskazania wymaga, iż zgodnie z przepisem art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei w myśl § 2 powołanego przepisu, sąd administracyjny nie może wydać rozstrzygnięcia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu w całości lub w części. O ile więc przy rozpoznawaniu sprawy sąd nie jest związany zakresem zaskarżenia kwestionowanej decyzji, to w zakresie możliwości orzekania w kontrolowanej sprawie sądowoadministracyjnej zobowiązany jest stosować się do reguły wynikającej z przepisu art. 134 § 2 ppsa. Wynikający

z powołanego przepisu zakaz reformationis in peius stanowi przeszkodę do uchylenia zaskarżonej decyzji czyli wydania orzeczenia na niekorzyść skarżącego, tj. orzeczenia pozbawiającego skarżącego uprawnienia nabytego już decyzją ostateczną.

Dodatkowo wskazać należy też, że sąd administracyjny nadto może, na zasadach wynikających z art. 135 ppsa , usunąć z obrotu prawnego także akty inne niż zaskarżony skargą, ale dotyczy to jedynie rozstrzygnięć wydanych w granicach tej samej sprawy administracyjnej, której dotyczy skarga, a nie wydanych w innych postępowaniach dotyczących innych spraw. Natomiast usunięcie z obrotu prawnego zaskarżonej skargą decyzji może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydawaniu organy naruszyły prawo materialne w stopniu mającym wpływ na treść rozstrzygnięcia zawartego w decyzji lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na jego treść albo gdy doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub zaszły podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji ( art. 145 § 1 pkt 1-3 ppsa ).

Jak wynika z zebranych w sprawie materiałów dowodowych, postępowanie administracyjne zostało wszczęte na wniosek J.K. z dnia [...] sierpnia 2007 roku, w którym domagał się nadania na własność działki oznaczonej nr [...]. Jako uzasadnienie wniosku, J.S. podał, że jest właścicielem zabudowań gospodarskich posadowionych na tej działce należącej do Skarbu Państwa oraz współwłaścicielem budynku mieszkalnego usytuowanego na działce nr [...], której współwłaścicielem jest Skarb Państwa.

Zgodnie z art. 61§ 1 kpa postępowanie administracyjne wszczyna się z urzędu lub na żądanie strony. Przywołany przepis należy jednak interpretować w związku z przepisami prawa materialnego, które nie tylko wyznaczają rodzaj sprawy załatwianej w formie decyzji administracyjnej ale i normują inicjatywę co do powstania danej treści stosunku materialnoprawnego. Przepisy prawa materialnego stanowią zatem, czy postępowanie administracyjne może być wszczęte z urzędu, czy na wniosek strony. Natomiast w przypadku, gdy przepis nie normuje expressis verbis inicjatywy wszczęcia postępowania, przyjmuje się, że postępowanie wszczyna się na wniosek jeżeli jego przedmiotem jest ustalenie sytuacji prawnej jednostki w zakresie jej uprawnień. Jeżeli zaś przedmiotem postępowania jest określenie ciążących na jednostce obowiązków, ograniczenie lub cofnięcie uprawnień – wszczęcie postępowania następuje z urzędu. Z przedstawionego przepisu wywieść również można, że w przypadku wszczęcia postępowania na wniosek, rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania, określa treść żądania wszczęcia tego postępowania. Wyznacza ono stosowną normę prawa materialnego lub normę prawa procesowego, która ma znaczenie dla ustalenia zakresu podmiotowego i przedmiotowego postępowania, a organ związany jest tym żądaniem.

Przedmiotem skargi jest decyzja którą organ II instancji utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] Starosty o przeniesieniu na własność działek nr [...] o pow. 1631 m kw., nr [...] o pow. 180 m kw oraz nr [...] o pow. 190 m kw. w udziale do ½ części, stanowiących własność Skarbu Państwa – Zasoby Agencji Nieruchomości Rolnych, położonych w [...], na rzecz J.K. oraz odmówił przyznania w/w osobie prawa własności działek: [...] o pow. 297 m kw. oraz [...] o pow. 1184 m. wk stanowiących własność Skarbu Państwa – Zasoby Agencji Nieruchomości Rolnych, położonych w [...].

Postępowanie administracyjne prowadzone było przez organ pierwszej instancji według wskazań zawartych w uzasadnieniach decyzji organu drugiej instancji uchylających wcześniejsze decyzje Starosty oraz wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp z dnia 23 kwietnia 2009 r. sygn. akt II SA/Go 19/09 zawierającego ocenę prawną sprawy i wskazania co do dalszego postępowania. Zgodnie z wytycznymi Sądu o postępowaniu administracyjnym zostali zawiadomieni współwłaściciele nieruchomości B. i C. małżonkowie P. zaś dla wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy została przeprowadzona przez organ rozprawa z udziałem tychże małżonków P. i wnioskodawcy.

Ustalając stan prawny nieruchomości objętych wnioskiem, organ pierwszej instancji zgromadził w aktach administracyjnych ponad kopie dokumentów przedłożone przez wnioskodawcę również wypisy z rejestru gruntów, na podstawie których ustalił, iż właścicielem działki nr [...], na której posadowiony jest budynek mieszkalny stanowiący w ½ części własność J.S., są B. i C.P., jednocześnie współwłaściciele tego budynku w łącznie ½ części oraz Skarb Państwa. Natomiast własność działki [...], podzielonej następnie na działki [...] tej ostatniej podzielonej na działki [...], należy do Skarbu Państwa. Okoliczności powyższe są w sprawie bezsporne.

Podstawą materialnoprawną decyzji Starosty jako organu pierwszej instancji, jak również zaskarżonego rozstrzygnięcia SKO jako organu drugiej instancji, stanowił przepis art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 roku o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 10, poz. 53 ).

Z treści powołanego przepisu wynika, iż uprawnienie do nieodpłatnego nabycia działki gruntu, na której wzniesione zostały budynki, przysługuje właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 roku. Uprawnienie to przysługuje każdemu podmiotowi, który potrafi wykazać, że przysługuje mu prawo własności do tych budynków, bez względu na sposób jego nabycia. Celem art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 było uporządkowanie stosunków własnościowych przez zrównanie sytuacji prawnej rolników przekazujących gospodarstwo rolne Państwu przed dniem 1 stycznia 1983 roku i po tej dacie, a także odejście od oderwania własności budynków od działki gruntu na której je wzniesiono (vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2002 roku w sprawie III CZP 37/02- OSNC 2002, nr 7-8 , poz. 96 ; wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 1991 roku w sprawie II SA 194/91 , OSP 1992/2/3 ). Analiza uregulowań prawnych zawartych w art. 6 powołanej ustawy prowadzi do wniosku, iż przepis ten nie gwarantuje właścicielom budynków, które pozostały własnością rolnika po przekazaniu gospodarstwa rolnego (wraz z działką gruntu na której budynki te były posadowione) na rzecz Skarbu Państwa bezpłatnego przekazania na ich rzecz tej samej co do powierzchni , działki geodezyjnie wyodrębnionej która była przedmiotem przekazania w zamian za świadczenie emerytalno- rentowe, ale tylko takiej działki która jest zabudowana, a więc nieruchomości co do zasady odpowiadającej powierzchni posadowionych na niej budynków. W wyroku z dnia 8 grudnia 1990 roku Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie II SA 593/90 stwierdził, iż przepis art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 roku nie nakłada na organ administracji państwowej (obecnie starostę) obowiązku przeniesienia na rzecz właścicieli budynków znajdujących się na działce, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu, własności gruntu całego dawnego siedliska, lecz jedynie takiej powierzchni gruntu (działki), która jest niezbędna do korzystania z budynków (vide: ONSA 1991/1/8). W uzasadnieniu tego wyroku NSA wskazał, iż przy ustalaniu rozmiarów i kształtu działki, która ma być przedmiotem nieodpłatnego przekazania właścicielom budynków usytuowanych na byłym siedlisku należy uwzględniać przede wszystkim ich uzasadniony interes przejawiający się w umożliwieniu im dojazdu do tych budynków i swobodnego z nich korzystania. Z kolei w wyroku z dnia 20 lutego 1990 roku w sprawie NSA Sa/Lu 941/89 NSA stwierdził, iż powierzchnia działki gruntu podlegającej zwrotowi w trybie analizowanego art. 6 nie musi być równa powierzchni działki siedliskowej przekazanej Państwu (bez budynków) przed 1 stycznia 1983 roku. O wielkości działki podlegającej zwrotowi w trybie art. 6 rozstrzyga organ orzekający w sprawie oceniając całokształt zebranego materiału, interes społeczny i mieszczący się w granicach prawa słuszny interes strony. W wyroku z dnia 30 listopada 1990 roku w sprawie II SA 697/90 ( vide: OSNA 1991/1/6) wyrażony został przez NSA pogląd, iż wydzielenie z większej działki jej części zabudowanej jako odrębnej działki i przeniesienie własności tylko części zabudowanej na rzecz dotychczasowego właściciela budynków, a przeznaczenie pozostałej części - jako odrębnej działki - na inne cele nie narusza prawa i jest zgodne z celem, jakiemu służyło unormowanie zawarte w art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (vide: ONSA 1991/1/6). NSA stwierdził, iż z brzmienia powołanego przepisu wynika iż ustawodawca, posługując się pojęciem "działka" miał na uwadze działkę lub część większej działki, na której znajdują się budynki, wydzielonej geodezyjnie w oddzielną działkę. Wyjaśnił, iż w praktyce działki siedliskowe mogły być zabudowane samodzielnie, to znaczy, że cała działka została zabudowana i nie można jej podzielić na dwie lub więcej działek; mogły też być działki kilku-, a nawet kilkunastohektarowe, stanowiące gospodarstwo rolne, w których siedlisko stanowi tylko niewielka ich część. Po wydzieleniu siedliska z większej działki i oznaczeniu go numerem geodezyjnym powstaje działka siedliskowa i druga działka geodezyjna przeznaczona do rolniczego użytkowania, która nie podlega przekazaniu.

Odnosząc poczynione rozważania ogólne do rozpoznawanej sprawy wskazać należy, iż zasadnie organy obydwu instancji uznały żądanie skarżącego zwrotu całej działki [...] za bezpodstawne. W tym miejscu odwołać się należy do przedstawionego wyżej orzecznictwa sądów administracyjnych w których podkreśla się, że przepis art. 6 powoływanej ustawy nigdy nie gwarantował i nie gwarantuje nadal właścicielom budynku nieodpłatnego przekazania na ich rzecz tej samej, co do powierzchni, działki geodezyjnie wyodrębnionej, która była przedmiotem przekazania na rzecz Skarbu Państwa, lecz tylko takiej działki która jest zabudowana, a więc nieruchomości co do zasady odpowiadającej powierzchni posadowionych na niej budynków. Wszakże celem zwrotu przekazanej uprzednio na własność Państwa działki gruntu pod budynkami jest zapewnienie bardziej racjonalnego wykorzystania zarówno budynków, jak i gruntu pod tymi budynkami i doprowadzenie do sytuacji,

w której będą one stanowiły jeden przedmiot własności danej osoby. W świetle art. 6 wyżej powołanej ustawy należy uznać, że to uregulowanie nie może być traktowane jako podstawa prawa do zwrotu działki gruntu, na której nie ma budynków, po to tylko aby przysporzyć materialnych korzyści następcy właścicieli przekazanego na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego. Celem uprawnienia określonego w tym przepisie jest zwrócenie właścicielowi budynków działki gruntu ściśle związanej z tymi budynkami, a tym samym zniesienie odrębnej od gruntu własności budynków (zob. wyrok NSA z dnia 9 maja 1995 r. sygn. akt SA/Łd 983/94, ONSA 1996, nr 2, poz. 87 wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 1 grudnia 2010 roku w spr I OSK 1648/10).

Powyższe oznacza, iż organ nie miał obowiązku przekazania J.K. na własność całej nieruchomości gruntowej określonej jako działka nr [...], która niegdyś wchodziła w skład przekazanego gospodarstwa rolnego, ale jedynie tylko taką jego część, która jest niezbędna do prawidłowego korzystania z należących do uprawnionego nieruchomości budynkowych.

Decyzję w tym zakresie organy podjęły kierując się uznaniem administracyjnym Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 kpa, załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Wymaga szczególnej staranności w przedstawieniu przesłanek i wniosków, jakie legły u podstaw jego zastosowania, nowiem brak należytego uzasadnienia rozstrzygnięcia, powoływanie się na ogólniki jest zaprzeczeniem uznania administracyjnego i wskazuje na dowolność organu. Z kolei kontroli sądowej nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony

w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności ( por. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 1996 r. sygn. akt SA/Wr 3095/95, z dnia 25 lutego 2002 r. sygn. akt V SA 1766/01, z dnia 3 listopada 2000 r. sygn. akt III SA 8065/98).

Odnosząc się do zarzutu skarżącego bezpodstawnej odmowy przyznania własności działki nr [...] i określeniu granicy działki w odległości 6 m od zabudowań, wskazać należy, iż organowi przysługuje prawo określenia wielkości działki przekazanej nieodpłatnie właścicielom budynków stanowiących odrębny przedmiot własności, jest samodzielną podstawą podziału nieruchomości, z której następuje jej wydzielenie (wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 1992 r. SA/Gd 1180/91). Jednakże , co Sąd podkreślał, organ administracji publicznej przenosi na własność właściciela budynku znajdującego się na działce, tylko taką jej część, która jest niezbędna do korzystania z budynku. W tym znaczeniu istotny jest stan faktyczny działki w dniu wydania decyzji o przeniesieniu własności ( por. wyrok NSA z dnia 6 grudnia 1990 r. sygn. akt II SA 593-595/90, z dnia 8 listopada 1990 r. sygn. akt II SA/639/90 wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2008 roku w spr IV SA/Wa 928/08). Powtórzyć w pierwszej kolejności należy za powołanym wyżej wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2009 r. sygn. akt II SA/Go 19/09, iż o wielkości działki podlegającej zwrotowi w trybie art. 6 rozstrzyga organ orzekający w sprawie oceniając całokształt zebranego materiału, interes społeczny i mieszczący się w granicach prawa słuszny interes strony. Tutejszy Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku z dnia 30 listopada 1990 roku w sprawie II SA 697/90 (vide: OSNA 1991/1/6 ), iż wydzielenie z większej działki jej części zabudowanej jako odrębnej działki i przeniesienie własności tylko części zabudowanej na rzecz dotychczasowego właściciela budynków, a przeznaczenie pozostałej części - jako odrębnej działki - na inne cele nie narusza prawa i jest zgodne z celem, jakiemu służyło unormowanie zawarte w art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (vide: ONSA 1991/1/6 ). NSA stwierdził, iż z brzmienia powołanego przepisu wynika iż ustawodawca, posługując się pojęciem "działka" miał na uwadze działkę lub część większej działki, na której znajdują się budynki, wydzielonej geodezyjnie w oddzielną działkę. Wyjaśnił, iż w praktyce działki siedliskowe mogły być zabudowane samodzielnie, to znaczy, że cała działka została zabudowana i nie można jej podzielić na dwie lub więcej działek; mogły też być działki kilku-, a nawet kilkunastohektarowe, stanowiące gospodarstwo rolne, w których siedlisko stanowi tylko niewielka ich część.

Po wydzieleniu siedliska z większej działki i oznaczeniu go numerem geodezyjnym powstaje działka siedliskowa i druga działka geodezyjna przeznaczona do rolniczego użytkowania, która nie podlega przekazaniu. Przyjęty przez organ podział nieruchomości i jego przydział (względnie odmowa przyznania własności) wypełniają w ocenie tut. Sądu cel jakiemu służy ustawa z dnia 24 lutego 1989 roku

o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym i umożliwia stronie korzystanie z należących do niej odrębnej własności budynków. Przepis art. 6 służąc uregulowaniu stanu prawnego gruntów i posadowionych na nich budynków, zgodnie z obowiązującymi przepisami, nie zmierza także do zaspokojenia wszystkich obszarowych potrzeb i oczekiwań właściciela budynku. W takim ujęciu uwzględnić należy, jako wyczerpujące wyjaśnienia organu w zakresie odmowy przyznania własności działki nr [...]. Wydzielona działka [...], jak wynika z wyjaśnień organu ma takie parametry, które zapewniają możliwość korzystania z należących do J.S. zabudowań. Przede wszystkim ma on zapewniony swobodne dojście do tych budynków, ale również, wielkość działki zapewnia w niezbędnym zakresie, także możliwość korzystania z tych zabudowań zgodnie z ich przeznaczeniem. Oczekiwania strony, co do wielkości przyznanej nieruchomości nie uwzględniają powyższych uwag dlatego nie zasługują na uwzględnienie w kontekście celu jakiemu służy instytucja wynikająca z art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.

Organ pierwszej instancji poczynił ustalenia co do możliwości swobodnego korzystania przez J.K. z zabudowań. W tym celu organ przeprowadził oględziny działki dokonując pomiarów pomiędzy budynkami oraz budynkiem mieszkalnym i granicą działki [...]. Poczynione obmiary ujawniono na szkicu załączonym do akt administracyjnych z zaznaczeniem otworów drzwiowych budynków gospodarczych i budynku mieszkalnego Zaznaczyć nadto trzeba, iż ze szkiców znajdujących się w aktach sprawy jednoznacznie wynika, że drzwi do budynków gospodarczych znajdują się od wewnętrznej strony podwórza, nie zaś od strony granicy z działką nr [...] ( k - 23 akt adm.). Poczynione przez organ, w omawianym zakresie, ustalenia należy uznać za prawidłowe zaś argumentację umiejscowienia granicy pomiędzy działkami [...] za trafną jako logiczną konsekwencję takich ustaleń. Argumentacji strony o trudności w korzystaniu z ciężkiego sprzętu rolniczego na terenie przyznanej działki nr [...], w kontekście tych ustaleń, nie można uznać za słuszną, skoro najmniejsza odległość pomiędzy granicą tej działki i krawędzią budynku mieszkalnego wynosi aż 6 metrów.

Nie można uznać za zasadne odwoływania się skarżącego do zamiaru budowy oczyszczalni ścieków na działce nr [...] jako przesłanki do przyznania na własność także tej działki. Przesłanką określającą granice przyznanej działki jak wyżej wskazano jest umożliwienie wnioskodawcy swobodnego korzystania z budynków do niego należących. Posługiwanie się przez J.S. powołanym kryterium jest wykroczeniem ponad przesłanki ustawowe nadto dotyczy zamierzenia przyszłego i niepewnego (podobnie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 1990 w spr II SA/639/90). Zwrócić uwagę wypada na fakt przeniesienia prawa gruntowej przysługującego Skarbowi Państwa wobec własności nieruchomości, które nabył w zamian za wypłacanie renty poprzedniemu właścicielowi, tytułem dartym. Przyznanie wnioskodawcy działki gruntu ponad konieczne minimum, nawet dla możliwości urzeczywistnienia jego przyszłych inwestycji, byłoby nieusprawiedliwionym uszczupleniem majątku Państwa i mogło narazić organ administracji publicznej na zarzut marnotrawstwa lub niegospodarności.

Powyższe uwagi dotyczą również zarzutu skarżącego o niemożności manewrowania kombajnem w tak oznaczonej granicy działki [...], skoro kombajnu nie posiada.

Jak ustalił organ pierwszej instancji na działce nr [...] posadowiony jest budynek mieszkalny, który stanowi współwłasność J.S. oraz B. i C. małżonków P., co skutkuje, jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie w wyroku wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Go 19/09, uznaniem ich za strony postępowania. Tym samym prowadząc postępowanie w sprawie przyznania własności działki [...] organ zobligowany do uwzględnienia spornych interesów stron postępowania - współwłaścicieli budynku mieszkalnego posadowionego na działce nr [...] - w tym do uwzględnienia bezwzględnego charakteru przysługujących im praw do wspólnej rzeczy, nie powodując pokrzywdzenia równych praw współwłaścicieli.

Kwestię sporną w rozpatrywanej sprawie stanowi przede wszystkim wytyczenie granicy od strony frontu budynku, gdzie w wyniku podziału geodezyjnego przebiega granica między działkami nr [...] (którą następnie podzielono na działki [...]). Granicę wydzielono na środek drzwi znajdujących się w frontowej ścianie budynku (tj od strony drogi). W tym miejscu zwrócić uwagę należy, iż z jednej strony organ nie mógł kosztem ograniczenia faktycznego praw współwłaścicieli przyznać J.S. całej powierzchni gruntu od strony frontu budynku. Taka decyzja stanowiłaby bowiem istotne ograniczenie dla B. i C.P. możliwośi korzystania z wejścia frontowego do budynku, do którego korzystania przysługuje im identyczne uprawnienie jak skarżącemu.

Nie jest możliwe ustanowienie służebności na rzecz B. i C.P. albowiem powoływany przepis art. 6 nie przydaje organowi po temu kompetencji. W tym zakresie Sąd podziela pogląd zawarty w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 14 stycznia 2010 roku w spr. II SA/Bk 693/09, że w drodze decyzji organ nie może orzec o ustanowieniu służebności na rzecz działki sąsiedniej, należącej dosoby trzeciej, niebędącej wnioskodawcą. Możliwość taka istnieje jedynie w trybie określonym przez przepisy prawa prywatnego. Służebność może być ustanowiona jedynie w celu umożliwienia korzystania z przyznanej na własność nieruchomości.

Podział działki w ten sposób, że granica działki przebiega przez środek drzwi, służyć ma ochronie interesu prawnego zarówno wnioskodawcy – J.S., jak również B. i C. małżonków P., którym przysługują równe prawa do całości budynku posadowionego na działce nr [...].

Zaznaczyć również należy, iż w ten sam sposób wyznaczona została uprzednio granica działki nr [...] z działką nr [...] (stanowiąca wyłączną własność B. i C. małżonków P.). Organy obu instancji wskazywały na konieczność równego traktowania współwłaścicieli budynku. W szczególności organ odwoławczy wskazał: "Każde orzeczenie w zakresie przyznania prawa własności skarżącemu ponad to, co ustalił organ I instancji naruszało by jednocześnie słuszny interes drugiej strony- Państwa C. i B.P.. Decyzja organu I instancji jest więc nie tylko zgodna z prawem ale i słuszna, gdyż wyważa słuszne interesy stron postępowania. Na mocy decyzji, strony pozostawać będą w podobnej sytuacji prawnej i faktycznej. Obie korzystają przecież z wejść do budynku mieszkalnego, znajdujących się po przeciwnych stronach tego budynku. Pamiętać należy, że działka nr [...], objęta będzie współwłasnością stron. Nie ma jednak żadnych przeszkód aby strony uzgodniły między sobą taki sposób użytkowania nieruchomości wspólnej, który będzie odpowiadał ich interesom." Takie stanowisko Sąd uznał za słuszne skoro organ administracji publicznej, stosownie do treści przepisu art. 7 kpa, stać musi na straży praworządności, a zatem jego działania muszą służyć także ochronie prawem przewidzianych wartości.

Zarówno przepisy Konstytucji RP jak i ustaw zwykłych, w tym ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny ( Dz. U. nr 16 poz. 93 ze zm.), zapewniają ochronę prawa własności i wynikających z niego uprawnień. Sporne wytyczenie granicy wydaje się uwzględniać równe prawa współwłaścicieli oraz wynikające z przepisów ustawy – Kodeks cywilny zasady korzystania z wspólnej rzeczy, jaką niewątpliwie jest budynek posadowiony na działce nr [...]. Uprawnienie współwłaściciela do współposiadania rzeczy wspólnej polega na tym, że tak jak każdy inny współwłaściciel może on posiadać całą rzecz i korzystać z niej. Jest to więc wspólne uprawnienie, bo żadnemu współwłaścicielowi nie przysługuje z tytułu udziału we własności prawo do wyłącznego korzystania (posiadania) z jakiejś określonej części rzeczy. W celu usunięcia wątpliwości związanych ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy wchodzących w skład majątku wspólnego małżonków, a więc objętych współwłasnością łączną, w Kodeksie rodzinnym

i opiekuńczym dodano art. 341, który stanowi, że uprawnienia te przysługują każdemu z małżonków w takim zakresie, jaki daje się pogodzić z takim samym uprawnieniem drugiego małżonka. Art. 206 jest podstawą roszczeń sui generis winykacyjnych i negatoryjnych współwłaścicieli między sobą, rozumianą jako ochrona uprawnień wzajemnych w rodzaju tej, którą przewiduje dla właścicieli art. 222 (tak orz. SN z 28 września 1978 r., III CRN 172/78, LexPolonica nr 296471, OSNCP 7-8/79, poz. 150 i z 23 kwietnia 1993 r., III CZP 36/93, LexPolonica nr 296417, OSNCP 12/93, poz. 213). Konstrukcja tych roszczeń różni się od konstrukcji ochrony własności w art. 222 tym tylko, że są one korygowane przez art. 206 regulujący kwestię współposiadania i korzystania przez współwłaścicieli z rzeczy wspólnej ze względu na zakres, którego granice zakreślają uprawnienia pozostałych współwłaścicieli. Powołane przepisy wyznaczają zasięg kognicji sądu mogącego - stosownie do zgłoszonego żądania oraz wyników postępowania dowodowego - orzec tylko nakaz przywrócenia stanu zgodnego z prawem, ewentualnie zakaz dalszych naruszeń. Przepis art. 206 kc jest przede wszystkim normą określającą zakres współposiadania współwłaścicieli, pełni jednak także funkcję normy kolizyjnej, której zadaniem jest zapobieganie konfliktom między współwłaścicielami. Nie można natomiast zgodzić się z prezentowanym w piśmiennictwie poglądem, jakoby przepis ten był tylko "regułą kolizyjną". Współwłaściciel może domagać się od pozostałych współwłaścicieli, korzystających z rzeczy wspólnej z naruszeniem art. 206 k.c.

w sposób wykluczający jego współposiadanie, wynagrodzenia za korzystanie z tej rzeczy z zachowaniem przesłanek określonych w art. 224 § 2 lub art. 225 k.c.(tak SN w uchwale z 13 marca 2008 r. III CZP 3/2008, LexPolonica nr 1858134; podobnie

w uchwale z 10 maja 2006 r., III CZP 9/2006, LexPolonica nr 407360, OSNC 3/2007, poz. 37 z krytycznymi glosami: B. Jelonek, PS 7-8/2007, s. 165 i J. Naworskiego, MoP 16/2007, s. 909; za: Rudnicki Stanisław, Najnowsze wydanie: Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Warszawa 2009, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis (wydanie IX) – LexisNexis LexPolonica).

Decyzja organu I instancji i utrzymująca ją w mocy zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w omawianej kwestii, uporządkowała stosunki własnościowe dotyczące uprawnień współwłaścicieli do korzystania

z budynku w zakresie drzwi wejściowych w granicach przyznanego tym organom upoważnienia ustawowego. Organy obydwu instancji umożliwiły wymienionym P. oraz skarżącemu do korzystania w takim samym stopniu z drzwi od strony frontowej oraz od strony podwórza. Przyznanie wyłącznie skarżącemu dostępu do drzwi od strony frontowej byłoby zapewnieniem jemu przewagi i uprzywilejowanej pozycji a tym samym naruszeniem zasady równego współposiadania i współkorzystania z rzeczy wspólnej przez współwłaścicieli, w rozumieniu art. 206 kodeksu cywilnego. Rozstrzygnięcie dalszych kwestii będących następstwem zniesienia współwłasności należy do drogi postępowania przed sądami powszechnymi.

Wskazanie przez skarżącego treści art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników ( t.j. Dz.U. z 2008 roku Nr 50 poz. 291 ze zm. ), jako podstawy prawnej umożliwiającej przyznanie jemu całej działki [...] jest niezasadne. Zgodnie z treścią powołanego przepisu : osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki ( ust. 1 ), z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej,

o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada,

w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków( ust. 2).

W pierwszej kolejności należy wskazać, że skarżący we wniosku wszczynającym postępowanie domagał w sposób jednoznaczny przeniesienia na jego własność działki nr [...] oraz udziału we współwłasności działki nr [...] a to

z tytułu prawa własności budynków posadowionych na tych działkach. Tak sformuowane żądanie wywodzić można wyłącznie z treści przepisu art. 6 ustawy

o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W szczególności skarżący jako wnioskodawca wskazał przesłanki przewidziane w tym przepisie mianowicie przysługujące jemu prawo własności budynków, prawo własności (współwłasności) przysługujące Skarbowi Państwa do gruntów na jakich są posadowione, przekazanie tych gruntów Państwu przez poprzednich właścicieli w zamian za rentę. Wobec tak oznaczonego żądania i powołanych przesłanek uzupełnionego dokumentami przesłanki takie potwierdzającymi, organ I instancji prowadził postępowanie administracyjne w trybie właściwym dla powołanego przepisu.

Przepis art. 118 powołanej ustawy tymczasem, dla przeniesienia własności gruntów, zawiera zupełnie inne przesłanki a to: wydzielenie działki z gruntów oddanych w zamian za rentę do dożywotniego użytkowania, prawo do użytkowania tej działki, brak zabudowy na takiej działce, przynależność do kręgu spadkobierców poprzednich właścicieli. Skarżący we wniosku nie odwoływał się do tych przesłanek poza wskazaniem prawawłasności Skarbu Państwa. W decyzji przejęcia gospodarstwa pozostawiono faktycznie A.G. i K.G. – poprzednim właścicielom prawo dożywotniego użytkowania działki o obszarze, 5 ha ( pkt. III 3 ), jednak skarżący we wniosku nie wskazał, że o przejęcie własności tej działki się ubiega. Identyfikacja działki jest w świetle zgromadzonych dokumentów niemożliwa, jak powiedziano wnioskodawca nie wskazał jej położenia ani we wniosku ani też później w trakcie czteroletniego okresu postępowania. Jednakże zestawiając obszar tej działki (0, 5 ha ) z działką nr [...], której uwłaszczenia domagał się wnioskodawca (0,3292 ha) stwierdzić można z całą stanowczością o braku ich tożsamości. Pogląd ten doznaje utwierdzenia gdy zważyć, że działka przeznaczona do użytkowania była niezabudowana natomiast na działce [...] usytuowane są budynki, zresztą z tego tytułu skarżący wywodził sobie prawo do uwłaszczenia. W omawianej kwestii Sad podziela pogląd zawarty w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 stycznia 2009 roku w spr II SA/Rz 625/08, że rolnikowi przysługuje prawo ubiegania się o nieodpłatne przyznanie własności takiej właśnie działki ( nie zaś jakiejkolwiek działki gruntu Skarbu Państwa ).

Wnioskodawca nie poparł swojego żądania wykazaniem aby na działce [...] przysługiwało a.O. i K.O. prawo dożywotniego użytkowania, z którego to tytułu mogli oni albo ich spadkobiercy wywodzić swoje prawo do uprawnień przewidzianych w omawianym art. 118. Wreszcie stwierdzić należy, że pomimo wykazania spełnienia tych przesłanek J.S. nie wypełniłby wymagania przynależności do kręgu spadkobierców poprzednich właścicieli, których osoby zostały enumeratywnie wymienione w załączonym do akt administracyjnych postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku.

Wreszcie wskazać należy, odwołując się do treści art. 3 ppsa, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, zatem tego co było przedmiotem postępowania administracyjnego. Jak wykazano wyżej przedmiotem postępowania administracyjnego było żądanie J.S. wywodzące się z art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Postępowanie administracyjne w takim też zakresie stało się przedmiotem kontroli Sądu. Wnioskodawca w kilkuletnim okresie postępowania nie zmienił żądania jak również nie powoływał przesłanek uzasadniających przyznanie działki o jakiej mowa w art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zarzut niestosowania tego przepisu J.S. zawarł dopiero w skardze, z racji tej podniesiony zarzut nie może stać się przedmiotem kontroli Sądu

Przeniesienie własności działki, o jakiej mowa w omawianym art. 6, następuje nieodpłatnie, Skarb Państwa wyzbywa się własności gruntu jaki nabył odpłatnie –

w zamian za rentę. W ocenie Sądu skarga ma charakter roszczeniowy albowiem J.S. domaga się przyznania własności gruntu jaki uważa za potrzebny podczas gdy ustawa dozwala tylko na przyznanie gruntu o obszarze koniecznym zatem najmniejszym jaki jest możliwy. Skarżący nie podważył prawidłowości ustaleń organów obydwu instancji nie wykazał uchybień w postępowaniu administracyjnym.

Kierując się powyższymi rozważaniami Sąd uznał, że postępowanie administracyjne jest wolne od wad zaś zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

W istniejącym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę jako bezzasadną tym samym niemożliwą do uwzględnienia.