Wyrok NSA oz. w Rzeszowie, sygn. akt SA/Rz 118/01
NSA oz. w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2002-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 98 par. 1, art. 101 par. 1, art. 112[1]
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
article: art. 247 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Teza: Skierowanie decyzji do rodzica zastępczego, który w świetle przepisów art. 98 par. 1, art. 101 par. 1 i art. 112[1] ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy /Dz.U. nr 9 poz. 59 ze zm./ nie jest ustawowym przedstawicielem małoletniego umieszczonego w rodzinie zastępczej, jest równoznaczne ze skierowaniem decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie oraz dotknięte jest wadą wskazaną w art. 247 par. 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./.

TEZY

Skierowanie decyzji do rodzica zastępczego, który w świetle przepisów art. 98 par. 1, art. 101 par. 1 i art. 112[1] ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy /Dz.U. nr 9 poz. 59 ze zm./ nie jest ustawowym przedstawicielem małoletniego umieszczonego w rodzinie zastępczej, jest równoznaczne ze skierowaniem decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie oraz dotknięte jest wadą wskazaną w art. 247 par. 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./.


UZASADNIENIE

W rozpoznawanej sprawie niespornym jest, że skarżący Adrian G. jest osobą małoletnią, wychowywaną w rodzinie zastępczej Adeli C. oraz że nabył prawo do spadku po Łukaszu C.

Stosownie do art. 135 par. 1 i par. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych strony ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. W postępowaniu podatkowym osoby fizyczne nie posiadające zdolności do czynności prawnych działają przez swych ustawowych przedstawicieli.

W myśl art. 11 w związku z art. 10 par. 1 Kodeksu cywilnego pełną zdolność do czynności prawnych posiada osoba pełnoletnia, tj. taka, która ukończyła lat osiemnaście.

Zgodnie z art. 112[1] Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli sąd opiekuńczy nie postanowi inaczej, obowiązek i prawo wykonywania bieżącej pieczy nad osobą małoletniego umieszczonego w rodzinie zastępczej (...), jego wychowania "oraz reprezentowania w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie potrzeb jego utrzymania należą do rodziny zastępczej (...)". Inne obowiązki i prawa wynikające z władzy rodzicielskiej należą do rodziców małoletniego.

Powyższy przepis dokonuje podziału obowiązków i praw wynikających z władzy rodzicielskiej względem małoletniego pomiędzy rodziną zastępczą a jego rodzicami. W świetle tych uregulowań rodzinie zastępczej w stosunku do dziecka przysługują tylko obowiązki i prawa w nim wymienione, natomiast w pozostałym zakresie wykonywanie władzy rodzicielskiej należy nadal do rodziców. Tak więc do rodziców zastępczych należy wyłącznie sprawowanie bieżącej pieczy nad osobą małoletniego i jego wychowywanie oraz reprezentowanie go w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie potrzeb jego utrzymania.

Natomiast do rodziców naturalnych należy piecza nad osobą dziecka nie mająca charakteru bieżącego, zarząd majątkiem dziecka oraz reprezentacja małoletniego we wszystkich wypadkach, poza dochodzeniem świadczeń na utrzymanie. Reprezentacja należąca do rodziców małoletniego obejmuje również reprezentowanie go w ramach zarządu jego majątkiem /por. J. Ignatowicz, K. Piasecki, J. Pietrzykowski, J. Winiarz - Kodeks rodzinny i opiekuńczy z komentarzem, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1993, str. 535-536/.

Także w uchwale z dnia 18 maja 1978 r., III CZP 27/78 /OSNC 1978 nr 12 poz. 222/ Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że tylko w wypadku - stosownie do art. 112[1] Krio - jeżeli sąd opiekuńczy nie zarządzi inaczej, obowiązek i prawo wykonywania bieżącej pieczy nad osobą małoletniego umieszczonego w rodzinie zastępczej, jego wychowania oraz reprezentowania w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie potrzeb jego utrzymania należą do rodziny zastępczej, ale i w takiej sytuacji inne obowiązki i prawa wynikające z władzy rodzicielskiej należą do rodziców małoletniego.

Należy także dodać, że w myśl art. 98 par. 1 i art. 101 par. 1 Krio rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską i obowiązani są z należytą starannością sprawować zarząd majątku takiego dziecka.

Powyższe uwagi ogólne odnoszą się do rozpoznawanej sprawy.

Z nadesłanego na wezwanie Sądu postanowienia Sądu Rejonowego w J. III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 7 listopada 1996 r., wynika, że Sąd ograniczył władzę rodzicielską Zofii G. i Stanisława G. nad ich małoletnim synem Adrianem G. - ur. 20 czerwca 1986 r. - przez zarządzenie umieszczenia tegoż małoletniego w rodzinie małżonków Adeli C. i Łukasza C. jako rodzime zastępczej. Z sentencji postanowienia jednoznacznie wynika, że w sprawie ma zastosowanie wprost przepis art. 112[1] Krio i omówiony wyżej podział praw i obowiązków rodziny zastępczej i rodziców małoletniego. Zatem do rodziców małoletniego Adriana G. należy reprezentacja we wszystkich - poza dochodzeniem świadczeń przeznaczonych na bieżące utrzymanie - jego sprawach z zakresu przysługującej im władzy rodzicielskiej. Tym samym są oni przedstawicielami ustawowymi małoletniego na postawie art. 135 par. 2 Ordynacji podatkowej w związku z art. 98 par. 1 Krio i powołanymi wcześniej przepisami Kodeksu cywilnego.

W aktach sprawy znajduje się decyzja Urzędu Skarbowego w J. z dnia 11 sierpnia 2000 r. ustalająca Adrianowi G. wysokość podatku od nabycia praw do spadku po zmarłym Łukaszu C. w kwocie 6.686 zł. Z druku "Potwierdzenie odbioru" wynika, że decyzję przesłano na adres "Adela C., opiekun prawny małoletniego Adriana G.". Odbiór decyzji potwierdziła Adela C.

Mając na uwadze przedstawiony wyżej stan prawny i faktyczny należy stwierdzić, że decyzji nie doręczono stronie, tj. do rąk ustawowego przedstawiciela małoletniego Adriana G. Oznacza to, że nie weszła ona do obrotu prawnego /art. 211 i art. 212 Ordynacji podatkowej/, a tym samym nie powstała zaległość podatkowa, którą zgodnie z art. 51 par. 1 Ordynacji podatkowej jest podatek nie zapłacony w terminie płatności. Tymczasem przedmiotem sprawy umorzeniowej może być - w myśl art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej - wyłącznie całość lub część zaległości podatkowej bądź odsetek za zwłokę.

W rezultacie pominięcia przez organy podatkowe powyższej kwestii, postępowanie podatkowe w sprawie umorzenia małoletniemu Adrianowi G. zaległości podatkowej w podatku od nabycia praw do spadku toczyło się na wniosek i z udziałem Adeli C., która nie była jego ustawowym przedstawicielem. Jak już Sąd wyjaśniał, przedstawicielami ustawowymi małoletniego Adriana G. są jego rodzice Zofia G. i Stanisław G., których władza rodzicielska została ograniczona wyłącznie do umieszczenia go w rodzinie zastępczej.

Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Urzędu Skarbowego w J. w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej są więc dotknięte nieważnością, jako obarczone wadami określonymi w art. 247 par. 1 pkt 3 i 5 Ordynacji podatkowej. Zostały bowiem wydane z rażącym naruszeniem omówionych przez Sąd przepisów prawa. Skierowanie tych decyzji do Adeli C. nie będącej ustawowym przedstawicielem nie posiadającego zdolności do czynności prawnych Adriana G. jest równoznaczne ze skierowaniem decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie.

Z wyłożonych wyżej powodów wypowiadanie się Sądu w przedmiocie merytorycznych zarzutów skargi nie jest możliwe.