Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1239/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Joanna Tuszyńska SWSA Agnieszka Nawara - Dubiel (spr.) SWSA Magda Froncisz po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. W. na decyzję Wojewody z dnia [...] sierpnia 2021 r., znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z 13 lipca 2021 r. znak: [...] Starosta [...] orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie o ustalenie i wypłatę odszkodowania na rzecz J. W. za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,0473 ha, poł. w obr. Z. , jedn. ewid. K. L. , objętą księgą wieczystą nr [...], z tytułu nabycia przez Skarb Państwa z mocy prawa, z dniem 1 czerwca 2003 r., prawa własności ww. nieruchomości, stwierdzając wygaśnięcie roszczenia odszkodowawczego na skutek złożenia wniosku po upływie ustawowego terminu.

Odwołanie od tej decyzji złożył J. W., zarzucając jej naruszenie art. 21 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 1 Protokołu Dodatkowego do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka poprzez ich niezastosowanie i umorzenie postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości, art. 128 i art. 129 ustawy o gospodarce nieruchomościami ("u.g.n.") poprzez ich niezastosowanie i umorzenie postępowania mimo że istnieje podstawa prawna do rozpatrzenia wniosku i przyznania wnioskodawcy prawa do odszkodowania z tytułu wywłaszczenia, oraz art. 37a ust. 7 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" ("ustawa o PKP") poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że norma tego przepisu odnosi się także do sytuacji, gdy wniosek o stwierdzenie nabycia na własność Skarbu Państwa nieruchomości przeznaczonych na cele kolejowe został złożony po 31 grudnia 2007 r., a więc i decyzja o stwierdzająca takie nabycie zapadła po tej dacie.

Wojewoda decyzją z dnia 31 sierpnia 2021 r., znak [...] na podstawie art. 9a w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm.) i art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 146) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 735 ze zm.) - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W jej uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że zgodnie z art. 37a ust. 1 i 7 ustawy o PKP, grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu Firma B, niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub Firma B stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje. Roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt, o którym mowa w ust. 1, pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym Firma B lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat.

Z treści ww. przepisów wynika, iż ustalenie i wypłata odszkodowania następuje przy łącznym spełnieniu następujących przesłanek:

- dana nieruchomość powinna wchodzić w dacie 28 lutego 2003 r. w skład linii kolejowej,

- nieruchomość taka nie stanowiła w ww. dacie własności Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego ani Firma B.,

- z wnioskiem o ustalenie odszkodowania występuje właściciel nieruchomości w terminie od 1 czerwca 2003 r. do 31 grudnia 2007 r.

Ostateczną i prawomocną decyzją z 8 lutego 2017 r. znak: [...] Wojewoda potwierdził m.in., że z dniem 1 czerwca 2003 r. Skarb Państwa nabył z mocy prawa własność gruntu stanowiącego fragment linii kolejowej nr [...] relacji Warszawa Zachodnia - Kraków Główny Osobowy, położonego w jednostce ewidencyjnej [...], obręb Z., oznaczonego w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. 0,0473 ha, objętego księgą wieczystą nr [...], stanowiącego własność J. W., s. E. i M..

Pismem z 5 listopada 2019 r. (data nadania w placówce pocztowej operatora wyznaczonego) J. W. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa do odszkodowania za ww. nieruchomość.

Dochowanie terminu do złożenia wniosku o odszkodowanie jest, jak wyżej wskazano, jedną z przesłanek, od zaistnienia których zależy pozytywne rozstrzygnięcie sprawy przez organ. Brak spełnienia choćby jednej z przesłanek powoduje niemożność ustalenia i wypłacenia odszkodowania. Powyższe wynika wprost z treści cytowanego przepisu i nie budzi żadnych wątpliwości, na co wskazuje również ugruntowane i jednoznaczne w tym zakresie orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie budzi żadnych wątpliwości, że termin dochodzenia odszkodowania za pozbawienie prawa własności ma charakter materialnoprawny. Nie może być więc przywrócony, nawet jeżeli uchybienie nie było zawinione przez stronę i było spowodowane brakiem wiedzy prawnej. (...) nie ma też prawnego znaczenia fakt, że decyzja stwierdzająca nabycie prawa przez Skarb Państwa, została wydana dopiero po upływie ustawowego terminu do złożenia wniosku o odszkodowanie. Ustawodawca nie powiązał bowiem terminu do dochodzenia odszkodowania z faktem i datą wydania decyzji o nabyciu własności gruntu.).

W świetle powyższego nie może budzić wątpliwości, iż wniosek J. W. z 5 listopada 2019 r. złożony został z uchybieniem terminu określonego w przepisie art. 73a ust. 7 ustawy o PKP. Niezłożenie wniosku w ustawowym terminie spowodowało wygaśnięcie roszczenia odszkodowawczego, które nie może być tym samym dochodzone w drodze postępowania administracyjnego. Wygaśnięcie roszczenia odszkodowawczego oznacza brak jednego z koniecznych, materialnych elementów sprawy administracyjnej, czyniąc wszczęte w tym zakresie postępowania administracyjne bezprzedmiotowym.

Z powyższych względów zaskarżona decyzja była prawidłowa.

Odnosząc się do zarzutów odwołania należy wskazać, iż przepis art. 37a ust. 7 zd. 1 ustawy o PKP posiada konstrukcję i funkcję zbieżną z art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r. Nr 133, poz. 872 ze zm.), który stanowi, iż odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2 (za nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego), będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

Powyższy przepis stanowił przedmiot kontroli konstytucyjnej przez Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z 15 września 2009 r. sygn. akt P 33/07 stwierdził, że w zakresie, w jakim ww. przepis określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest on zgodny z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W świetle powyższego zarzut naruszenia odnośnych przepisów Konstytucji RP oraz art. 37a ust. 7 ustawy o PKP nie mógł zostać uwzględniony, bowiem ustanowienie terminu zawitego do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych za grunty zajęte pod linie kolejowe (mowa tu o całej działce nr [...] o pow. 0,0473 ha, poł. w obr. Zastów. jedn. ewid. K. L. , objętej prawomocną decyzją Wojewody z 8 lutego 2017 r. znak: [...]), należy uznać za zgodne z Konstytucją, zaś norma wynikająca z przepisu art. 37 ust. 7 (zd. 1) ustawy o PKP obejmuje wszelkie sytuacje, tj. również takie, gdy wniosek o stwierdzenie nabycia na własność Skarbu Państwa nieruchomości przeznaczonych na cele kolejowe został złożony po 31 grudnia 2007 r., a więc i decyzja o stwierdzająca takie nabycie zapadła po tej dacie.

Podobnie nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia przepisów art. 128 i art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

Przepis art. 128 ust. 1 u.g.n. stanowi, iż wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Regulacja ta statuuje materialną podstawę dla ustalenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości sensu stricte, tj. dokonane ostateczną decyzją o wywłaszczeniu praw do nieruchomości. Tymczasem przepis art. 37a ust. 1 ustawy o PKP przewiduje szczególny tryb przejęcia prawa własności nieruchomości, które następuje z mocy prawa, jak również określa (wraz z ust. 7 tej jednostki redakcyjnej) szczególny tryb ustalania odszkodowania, odsyłając jedynie do zasad określonych w przepisach u.g.n.

Opisaną wyżej decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J. W.. Zaskarżonej decyzji zarzucił, iż została wydana z naruszeniem przepisów prawa, a to:

1. art. 21 ust 2 w zw. z art 31 ust 3 w zw. z art 64 ust 2 i 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz art 1 Protokołu Dodatkowego do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka poprzez ich niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji o umorzeniu postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości podczas gdy przepisy tych aktów prawnych przewidują, że przejęcie przez Skarb Państwa prawa własności możliwe jest pod określonymi przesłankami, w tym przede wszystkim za słusznym odszkodowaniem, a przepisy Konstytucji na mocy art. 8 ustawy zasadniczej podlegają bezpośredniemu stosowaniu istnieje więc podstawa prawna do rozpoznania wniosku i przyznania wnioskodawcy prawa do odszkodowania z tytułu wywłaszczenia,

2. art 128 i 129 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez ich niezastosowanie i umorzenie postępowania mimo że istnieje podstawa prawna do rozpoznania wniosku i przyznania wnioskodawcy prawa do odszkodowania z tytułu wywłaszczenia, 3. art 37a ust 7 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, iż norma tego przepisu odnosi się także do sytuacji kiedy wniosek o stwierdzenie nabycia na własność Skarbu Państwa nieruchomości przeznaczonych na cele kolejowe został złożony po dniu 31.12.2007 r., a więc i decyzja stwierdzająca takie nabycie zapadła po tej dacie podczas gdy prawidłowa, przede wszystkim zgodna z Konstytucją, interpretacja tego przepisu winna dotyczyć jedynie wniosków złożonych przed wskazaną datą albowiem ustalenie wygaśnięcia prawa obywatela do żądania odszkodowania w sytuacji, w której obywatel nie posiada wiedzy o istnieniu roszczeń co do jego prawa własności, a Skarb Państwa roszczeń tych nie realizuje, nie znajduje uzasadnienia i jest sprzeczny z podstawowymi zasadami demokratycznego państwa prawa.

Na podstawie tych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Podkreślił, że zarzuty skargi są tożsame z zarzutami podniesionymi wcześniej w odwołaniu, a na te szczegółowo odpowiedziano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Do dnia wyrokowania stan epidemii nie został odwołany. Zgodnie z art. 15zzs4 ust.2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zmianami) w brzmieniu obowiązującym od dnia 3 lipca 2021 r., wprowadzonym art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. (Dz.U.2021.1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID -19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, wojewódzkie sądy administracyjne przeprowadzają rozprawę wyłącznie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających prowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym, że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. W myśl art. 15zzs4 ust.3 ustawy Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W rozpoznawanej sprawie strony postępowania zostały wezwane o podanie, czy wnoszą o przeprowadzenie rozprawy zdalnej, a jeżeli tak – to o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP - w terminie 7 dni od dnia doręczenia - pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej.

Ponieważ strony, z wyjątkiem pełnomocnika organu (który wnioskował o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym), nie wykonały powyższego wezwania, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), dalej zwana p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a zarzuty skargi nie mogą odnieść skutku.

Podstawą prawną żądania wypłaty odszkodowania przez J. W. był art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 146). Zgodnie z ust. 1 art. 37a grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu Firma B, niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub Firma B stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7. Z kolei ust. 7 stanowi: "Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje. Roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt, o którym mowa w ust. 1, pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym Firma B lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat".

Prawidłowo oceniły organy obydwu instancji, że określony w art. 37a ust. 7 termin na złożenie wniosku (od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 31 grudnia 2007 r.) jest terminem prawa materialnego, co oznacza, że nie może zostać przywrócony, a po jego upływie roszczenie odszkodowawcze wygasa.

Nie ulega wątpliwości, że wniosek inicjujący niniejsze postępowanie z dnia 5 listopada 2019 r. został złożony po upływie wskazanego terminu. Okoliczność ta czyniła to postępowanie bezprzedmiotowym i prowadziła do konieczności jego umorzenia. Zaskarżona decyzja jest więc prawidłowa.

Zarzuty skargi stanowią w istocie powtórzenie zarzutów odwołania (co przyznaje zresztą sam skarżący). Wojewoda odniósł się do niech w sposób jasny i wyczerpujący, a Wojewódzki Sąd Administracyjny ocenę tę całkowicie podziela.

Przede wszystkim skarżący wskazuje na normy o randze konstytucyjnej i przepisy Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Podnosi, że prawo do uzyskania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia gwarantuje przede wszystkim art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, zgodnie z którym wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Przepisem, który również winien być uwzględniany jest art. 31 ust. 3 Konstytucji zakazujący nadmiernej ingerencji i ograniczenia praw człowieka i obywatela. Powołane przepisy na mocy art. 8 Konstytucji winny być stosowane bezpośrednio i stanowić mogą podstawę prawną uwzględnienia złożonego wniosku. Przepisy ustaw winny przy tym być interpretowane w sposób zgodny z normami prawnymi zawartymi w ustawie zasadniczej. Tylko taka bowiem interpretacja gwarantuje pełną ochronę praw człowieka i obywatela przed władczymi działaniami ze strony organów państwa. Biorąc to pod uwagę nie można jak czyni to organ I instancji, a w ślad za nim organ II instancji interpretować art. 37a ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe w sposób bezwzględny w sytuacji kiedy do dnia 31.12.2007 r. nie został nawet złożony wniosek o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez Skarb Państwa. Tylko bowiem wszczęcie postępowania w tego rodzaju sprawie pozwala na podjęcie przez właściciela decyzji o wystąpieniu z wnioskiem.

Z argumentacją tą nie można się zgodzić. Kwestia bezpośredniego stosowania Konstytucji w polskim systemie prawa należy do bardzo kontrowersyjnych. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 sierpnia 2019 r., sygn. I OSK 2707/17 (LEX nr 2740596) istota regulacji z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP polega na tym, że sąd lub inny podmiot stosujący prawo może oprzeć swoje rozstrzygnięcie bezpośrednio na konkretnym przepisie Konstytucji, który będzie stanowił podstawę prawną rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie. Nie oznacza to jednak powszechnego uprawnienia dla wskazanych podmiotów do konstytucyjnej kontroli obowiązującego ustawodawstwa, zarezerwowanej z mocy art. 188 Konstytucji RP do kompetencji TK.

Z kolei w wyroku z dnia 1 sierpnia 2019 r., sygn. I OSK 202/19 (LEX nr 2778932) NSA wskazał: "Współstosowanie Konstytucji i ustaw stanowi słabszą wersję jej bezpośredniego stosowania, ale jest też najszerszą formą jej stosowania. Ma ono miejsce wtedy, gdy dana materia jest jednocześnie uregulowana w części w Konstytucji, a w części w ustawie i polega na ustaleniu właściwego sensu normy ustawy za pomocą normy konstytucyjnej, z przyznaniem pierwszeństwa tej drugiej. Należy podzielić pogląd, że Konstytucja ma tutaj zatem przede wszystkim znaczenie dla właściwej, prokonstytucyjnej wykładni ustaw, co m.in. oznacza, że gdy na gruncie logiki możliwe będzie przyjęcie kilku różnych sposobów wykładni ustawy, organ stosujący prawo będzie musiał dać pierwszeństwo takiemu wynikowi wykładni, który najpełniej będzie odpowiadać treściom wyrażonym przez przepis Konstytucji".

Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi. Treść art. 37a ust. 3 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe w sposób całkowicie jednoznaczny i niepozostawiający miejsca na odmienną niż literalna wykładnię przewiduje wygaśnięcie roszczenia odszkodowawczego z dniem 1 stycznia 2008 r., o ile przed tą datą stosowny wniosek o odszkodowanie nie został złożony. Nie sposób więc za pomocą prokonstytucyjnej wykładni przepisów interpretować go w sposób odmienny, ani też całkowicie go pomijać.

Słusznie również Wojewoda zwrócił uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 września 2009 r. sygn. akt P 33/07. Wyrok dotyczył analogicznego (jak art. 37a ust. 7 ustawy restrukturyzacyjnej) przepisu dotyczącego dróg publicznych tj. art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną i stwierdzał, że "w zakresie, w jakim ww. przepis określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest on zgodny z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej".

Skarżący twierdzi, że "Ocen Trybunału nie można więc wprost i per analogiam przenosić na dokonywanie zgodnej z normami konstytucyjnymi wykładni przepisów ustawy, na podstawie której doszło do przejęcia własności Skarżącego". Oczywiście powołany wyrok TK nie ma bezpośredniego zastosowania w niniejszej sprawie (nie dotyczy ustawy mającej w tym przypadku zastosowanie), niemniej jednak brak jest przeszkód, by dokonać analogicznej wykładni art. 37a ust. 7 ustawy restrukturyzacyjnej.

W omawianym wyroku TK podkreślił: "Nieuzasadnione jest twierdzenie sądu pytającego jakoby wydanie decyzji potwierdzającej wywłaszczenie przed upływem terminu wystąpienia z wnioskiem odszkodowawczym (31 grudnia 2005 r.) bądź po upływie tego terminu spowodowało zróżnicowanie sytuacji prawnej byłych właścicieli - jedni mogli skutecznie żądać przysługującego odszkodowania, a drudzy nie mieli tej możliwości. Zdaniem sądu pytającego takie niekonstytucyjne zróżnicowanie wynika z tego, że dopiero decyzja wojewody określa precyzyjnie przedmiot wywłaszczenia i w konsekwencji pozwala byłemu właścicielowi na domaganie się odszkodowania. Skoro ustawodawca zdecydował, że wywłaszczenie nastąpiło 1 stycznia 1999 r., to każdy były właściciel nieruchomości miał możliwość zgłoszenia żądania odszkodowania w zakreślonym przez prawo terminie. Zakwestionowany stan prawny, wbrew wątpliwościom sądu pytającego, wyraźnie wskazuje, że wystąpienie z żądaniem odszkodowania nie było uzależnione od uprzedniego wydania decyzji wojewody. Złożenie w określonym przez art. 73 ust. 4 przepisów wprowadzających okresie wniosku było wystarczającą czynnością, by uzyskać prawo do odszkodowania za wywłaszczenie. Wniosek ten stanowił bowiem oświadczenie, że były właściciel zamierza skorzystać z prawa do odszkodowania, a dopiero w następnej kolejności zawierał żądanie ustalenia i wypłaty odszkodowania w przewidzianej prawem procedurze. W konsekwencji to, kiedy wojewoda wydał decyzję, nie stanowiło przeszkody do skorzystania przez każdego z byłych właścicieli z prawa do zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego".

Podzielając to stanowisko i stosując je przez analogię do przejęcia gruntów zajętych pod linie kolejowe, o których mowa w art. 37a ust. 1 ustawy restrukturyzacyjnej za bezzasadne należy uznać zarzuty naruszenia norm Konstytucji RP oraz Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Drugi z zarzutów skargi dotyczy pominięcia przepisów art. 128 i 129 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a które stanowią samodzielną przesłankę wypłaty odszkodowania. W tym zakresie skarżący powołuje się na wyrok NSA z 21.07.2020 r., sygn. I OSK 3326/19 (LEX nr 3035003): "Art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. stwarza możliwość zrealizowania obowiązku wypłaty odszkodowania w takich przypadkach, gdzie przewidziane przez akt normatywny będący podstawą wywłaszczenia odszkodowanie nie zostało ustalone, a mamy do czynienia z wywłaszczeniem w rozumieniu obecnej Konstytucji oraz obecnie obowiązujących przepisów o wywłaszczaniu". Powołany wyrok dotyczył jednak całkowicie odmiennej sytuacji, w której obowiązujące w dacie wywłaszczenia przepisy przewidywały, że przejście nieruchomości na własność Państwa następowało bez odszkodowania. Natomiast w niniejszej sprawie ustawodawca przewidział możliwość dochodzenia odszkodowania za odebrane grunty, jednakże bardzo znacznie je ograniczył.

Z kolei w najnowszym orzecznictwie NSA podkreśla się, że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie jest samoistną podstawą do ustalenia odszkodowania. Przepis ten ma charakter procesowy, a nie materialnoprawny. Materialnoprawny obowiązek ustalenia odszkodowania musi wynikać z odrębnych i obowiązujących podstaw prawnych, zwłaszcza w przypadkach ujętych w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. (wyrok z dnia 24 lutego 2022 r., sygn. I OSK 820/21, LEX nr 3318218).

W okolicznościach niniejszej sprawy takie materialne podstawy do ustalenia odszkodowania wygasły z dniem 1 stycznia 2008 r. – wobec niezłożenia stosownego wniosku przed tym terminem. Proponowana przez skarżącego wykładnia omawianych przepisów w istocie stanowiłaby obejście regulacji przewidzianej przez ustawodawcę w art. 37a ust. 7 ustawy restrukturyzacyjnej, co nie może znaleźć akceptacji Sądu.

W świetle powyższych rozważań należało dojść do wniosku, że skargę jako bezzasadną należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.