Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 608/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 24 ust. 1, ust. 2 i ust. 2a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.),, Sędzia WSA Edyta Kędzierska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 października 2022 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 21 lutego 2022 r. nr SKO-PSŚ/41.5/254/2022/1318 w przedmiocie umorzenia postępowania w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do niego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 6 grudnia 2021 r. I. M. (strona, skarżąca) zwróciła się do Prezydenta Miasta T. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2020/2021 na dzieci L. M. i M. M.

Do wniosku załączono m.in. poświadczoną za zgodność oryginałem kopię wyroku Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] r. sygn. [...], w którym stwierdzono, że małoletni L. M. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku decyzją z dnia 22 grudnia 2021 r. nr [...] Prezydent Miasta T. umorzył postępowanie w sprawie w całości jako bezprzedmiotowe.

W uzasadnieniu organ wskazał, że warunkiem przyznania świadczenia w okresie zasiłkowym 2020/2021 było złożenie wniosku w okresie do 31 października 2021 r., co wynika z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej w skrócie "u.ś.r."). Jest to termin prawa materialnego, który nie podlega przywróceniu. Upływ tego terminu stanowi trwałą i nieusuwalną przeszkodę w kontynuacji postępowania administracyjnego, co czyni to postępowanie bezprzedmiotowym.

Strona, działając przez pełnomocnika, wniosła odwołanie od powyższej decyzji, domagając się jej uchylenia w całości oraz ustalenia prawa do wnioskowanego zasiłku. Wskazała, że przyznanie tego świadczenia jest uzależnione od orzeczenia o niepełnosprawności, co uzasadnia zastosowanie art. 24 ust. 2a u.ś.r. Natomiast art. 24 ust. 2 u.ś.r. dotyczy sytuacji, w której wniosek o przyznanie świadczenia jest pierwszym wnioskiem w sprawie.

Odwołanie nie przyniosło jednak oczekiwanego przez stronę skutku, gdyż zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 21 lutego 2022 r. nr SKO-PSŚ/41.5/254/2022/1318 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Według Kolegium termin do złożenia wniosku o zasiłek rodzinny ma charakter materialnoprawny. Wniosek o jego przyznanie powinien zatem zostać złożony do organu przed upływem okresu zasiłkowego tj. do 31 października 2021 r. Po bezskutecznym upływie tego terminu następuje utrata prawa do otrzymania zasiłku bez możliwości ubiegania się, w trybie art. 58 k.p.a., o przywrócenie uchybionego terminu. Upływ terminu prawa materialnego stanowi przeszkodę do kontynuacji postępowania, przesądzając o jego bezprzedmiotowości.

Ponadto wbrew stanowisku strony Kolegium uznało, że w sprawie nie znajduje zastosowania art. 24 ust. 2a u.ś.r. Zasiłek rodzinny przyznawany jest niezależnie od tego, czy dziecko legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Orzeczenie takie ma natomiast znaczenie z punktu widzenia kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania prawa do zasiłku (art. 5 ust. 2 u.ś.r.). Prawo do zasiłku rodzinnego w sytuacji, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności w odniesieniu do daty początkowej i końcowej daty przyznania jest ustalane na podstawie art. 24 ust. 2 u.s.r., a nie na podstawie art. 24 ust. 2a u.ś.r.

Kolegium nie zgodziło się także z przedstawionym w odwołaniu stanowiskiem strony, że przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. dotyczy sytuacji, gdy wniosek o przyznanie określonego świadczenia jest pierwszym wnioskiem wszczynającym postępowanie. Tym samym, to że strona w poprzednim okresie zasiłkowym 2019/2020 miała ustalone prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do niego nie zwalniało jej z konieczności ponownego złożenia wniosku w celu ustalenia prawa do tego świadczenia na kolejny okres zasiłkowy, co strona powinna była uczynić w określonym przedziale czasowym tj. od dnia 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r.

W skardze na powyższą decyzję Kolegium strona, działając przez pełnomocnika (mąż strony), zarzuciła mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie:

- art. 24 ust. 2 i ust. 2a oraz art. 5 ust. 2 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że prawo do zasiłku rodzinnego nie jest uzależnione od niepełnosprawności dziecka skarżącej,

- art. 13 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i jego niezastosowanie, skutkujące uznaniem, że dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka, nie jest świadczeniem uzależnionym od niepełnosprawności dziecka.

Ponadto strona zarzuciła, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w nieuwzględnieniu, że wniosek strony o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2020/2021 był kolejnym wnioskiem w sprawie mającym zapewnić ciągłość uprawnienia do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności syna.

W związku z podniesionymi zarzutami skarżąca domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz zobowiązania organu do wydania decyzji w sprawie ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego za okres zasiłkowy 2020/2021 w terminie nie dłuższym niż 14 dni z uwzględnieniem dyspozycji wynikającej z art. 24 ust. 2a u.ś.r. Ponadto domaga się zasądzenia ewentualnych kosztów postępowania administracyjnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację mającą przemawiać za zasadnością podniesionych zarzutów. Podniosła m.in., że art. 24 u.ś.r. in extenso w świetle ust. 2a nie wyłącza możliwości złożenia wniosku o ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do niego po zakończeniu okresu zasiłkowego. Ponadto brak orzeczenia o niepełnosprawności syna skarżącej uniemożliwiał jej złożenie prawidłowo wypełnionych dokumentów i kompletnego wniosku. Strona zaś nie powinna ponosić negatywnych konsekwencji prawnych związanych z przedłużającym się postępowaniem przed organami, na których działanie nie ma wpływu. Skarżąca wskazała także, że wyrok Sądu Rejonowego uprawomocnił się z dniem 25 listopada 2021 r. przez co dochowany został ustawowy termin na złożenie wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Ponadto Kolegium wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny nie stanowi przedmiotu sporu. Sporna jest natomiast jego ocena z punktu widzenia przepisów ustawy z dnia 28 stycznia 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.), które stanowiły podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji.

Istota sporu sprowadza się do kwestii, czy zasiłek rodzinny jest świadczeniem uzależnionym od niepełnosprawności (orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności), o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. i czy w związku z tym przepis ten powinien znaleźć zastosowanie przy rozpatrzeniu wniosku skarżącej. Rozstrzygając tę kwestię Sąd w składzie orzekającym podziela i przyjmuje za własną argumentację, którą tutejszy Sąd przedstawił już w wyroku z dnia 8 lipca 2020 r. sygn. II SA/Gl 141/20, a według której świadczenie rodzinne nie jest objęte hipotezą normy prawnej wynikającej z art. 24 ust. 2a u.ś.r. W konsekwencji przepis ten nie mógł znaleźć zastosowania przy rozpatrywaniu wniosku skarżącej o przyznanie zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2020/2021 r.

Zgodnie z art. 4 ust 1 u.ś.r. zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Pozytywne przesłanki, konieczne do jego uzyskania określa art. 5 i 6 u.ś.r., w tym kryterium dochodowe. W art. 7 ustawodawca zaś zawarł przesłanki negatywne.

Dla określania kryterium dochodowego istotne znaczenie ma art. 5 ust. 2 u.ś.r., przewidujący jego podwyższenie, jeśli członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. W takim przypadku zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 764,00 zł. Według skarżącej wpływ orzeczenia o niepełnosprawności na zastosowanie tego podwyższonego kryterium dochodowego powoduje, że wnioskowany przez nią zasiłek rodzinny jest świadczeniem uzależnionym od niepełnosprawności w rozumieniu art. 24 ust. 2a u.ś.r. Zauważyć jednak należy, że wprost od niepełnosprawności zależą świadczenia rodzinne mieszczące się w grupie świadczeń opiekuńczych, w tym zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne. W odniesieniu do tych świadczeń orzeczenie o niepełnosprawności o określonej treści stanowi w każdym przypadku warunek sine qua non nabycia uprawnienia do świadczenia. Brak zaś takiego orzeczenia jest w każdym przypadku przesłanką negatywną. Zasiłek rodzinny nie należy do tej grupy, bowiem niepełnosprawność dziecka nie stanowi przesłanki nabycia uprawnień. Brak takiego orzeczenia nie stanowi przesłanki negatywnej wykluczającej przyznanie zasiłku rodzinnego. Nie sposób więc twierdzić, że przyznanie tego zasiłku zależy od tego, czy osoba, której on ma dotyczyć legitymuje orzeczeniem o wymaganym stopniu niepełnosprawności. Powiązanie stopnia niepełnosprawności dziecka w rodzinie z wyższym kryterium dochodowym jest w ocenie Sądu niewystarczające, aby zasiłek rodzinny traktować tak samo inne świadczenia, które już z samej zasady nie mogą zostać przyznane, jeżeli nie dotyczą osoby legitymującej się wymaganym orzeczeniem o niepełnosprawności.

Na gruncie zasiłku rodzinnego niepełnosprawność dziecka potwierdzona odpowiednim orzeczeniem może mieć wpływ jedynie na zastosowanie określonego kryterium dochodowego. Co istotne, chodzi tutaj o niepełnosprawność któregokolwiek dziecka w rodzinie, a nie koniecznie wszystkich dzieci, których dotyczy wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego. Jest to jedynie wpływ pośredni na przyznanie zasiłku. Można przy tym wyobrazić sobie sytuację, w której pomimo legitymowania się przez jedno z dzieci w rodzinie orzeczeniem spełniającym wymogi wynikające z art. 24 ust. 2a u.ś.r., dochód i tak przewyższy kryterium dotyczące jego maksymalnej wysokości. Wówczas pomimo uzyskania orzeczenia, o którym mowa w art. 24 ust 2a u.ś.r. zasiłek rodzinny i tak nie zostanie przyznany.

Zasiłek rodzinny jest świadczeniem ustalanym na okres zasiłkowy. Wynika to z art. 24 ust. 1 u.ś.r. Przepis ten ustanawia regułę, zgodnie z którą świadczenia rodzinne przyznawane są na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c. Do wyjątków, o których mowa w tym przepisie ustawodawca nie zaliczył zasiłku rodzinnego, uregulowanego w przytoczonych wcześniej przepisach u.ś.r. Zgodnie z definicją przyjętą w art. 3 pkt 10 u.ś.r, okresem zasiłkowym jest okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Z kolei w art. 24 ust. 2 u.ś.r. wprowadzono zasadę, że prawo do świadczeń rodzinnych organ ustala począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z treści tego przepisu, przy uwzględnieniu pozostałych przytoczonych wyżej regulacji, jednoznacznie wynika, że decydujące znaczenie dla ustalenia, że możliwym jest ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, posiada data złożenia wniosku w konkretnym okresie zasiłkowym wraz z wymaganymi przez przepisy prawa załącznikami. Na gruncie zasiłku rodzinnego nie ma przy tym znaczenia to, czy wniosek o przyznanie tego zasiłku jest składany po raz pierwszy, czy też składający go wnioskodawca zmierza do kontynuowania świadczenia w kolejnym okresie zasiłkowym.

W realiach rozpoznawanej sprawy zasadnicze znaczenie miała ocena skuteczności wniosku złożonego już po zakończeniu okresu zasiłkowego. Oceniając tą skuteczności zaakcentować przede wszystkim należy, że prawo do ubiegania się o przyznanie omawianego tutaj świadczenia wygasa wraz z zakończeniem okresu zasiłkowego. Omówiony zaś wcześniej art. 24 ust. 2a u.ś.r. zdaniem Sądu nic nie zmienia w tym zakresie. W konsekwencji złożony już po zakończeniu postępowania wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego nie mógł zostać uwzględniony. Wskazać jednak należy, że wbrew stanowisku Kolegium, a wcześniej organu I instancji w sprawie nie zachodziła bezprzedmiotowość postępowania. Istniały bowiem wszystkie konieczne elementy stosunku administracyjnoprawnego tj. podmiot tego stosunku, jego przedmiot i podstawa prawna. Organ I instancji powinien więc wydać decyzję o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia, a nie decyzję o umorzeniu postępowania. Zaistniała w związku z tym wadliwość rozstrzygnięcia organu I instancji, jak i (na skutek jej niedostrzeżenia w ramach postępowania odwoławczego) wadliwość decyzji Kolegium, pozostaje jednak bez istotnego wpływu na wynik sprawy. Wynik ten sprowadza się bowiem do niemożności ustalenia wnioskowanego zasiłku rodzinnego. Z tego względu Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż w świetle art. 145 § pkt 1 lit. c p.p.s.a. podstawę takiego uchylenia może być naruszenie postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna. Skoro zaś żaden z podniesionych w skardze zarzutów nie mógł odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, to Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, a to wobec wniosku Kolegium zgłoszonego w odpowiedzi na skargę przy jednoczesnym braku żądania strony o przeprowadzenie rozprawy (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.)