Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 4312/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 59
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak, po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Z.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 grudnia 2020 r. sygn. akt I SA/Gl 850/20 w sprawie ze skargi Z.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 22 kwietnia 2020 r. nr 2401-IEE2_.711.130.2020.4.MT 2401-20-078175 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 10 grudnia 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 850/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: "WSA") oddalił skargę Z. S. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej "Dyrektor") z 22 kwietnia 2020 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od tego wyroku, Skarżący żądając przeprowadzenia rozprawy zaskarżył go w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA, względnie, na wypadek uznania przez WSA, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") wniesiono o rozpoznanie skargi i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz na podstawie art. 135 p.p.s.a. o uchylenie postanowień organów I i II instancji w całości. Ponadto na podstawie art. 179a p.p.s.a. w zw. z art. 11 p.p.s.a. wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości albowiem podstawy skargi kasacyjnej z uwagi na prawomocnie stwierdzony przez właściwy sąd karny brak doręczenia tytułów wykonawczych Skarżącemu, są oczywiście usprawiedliwione. Wniesiono także o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych.

Ponadto na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. wniesiono o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w C. sygn. [...] z 23 grudnia 2019 r. na okoliczność tego, że w dniu 21 października 2013 r. Skarżący nie został skutecznie zawiadomiony o zastosowaniu środka egzekucyjnego w szczególności nie zostały mu doręczone tytuły wykonawcze nr [...] oraz zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w [...] wobec czego w dniu 21 października 2013 r. nie doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego Skarżącego za okres lipiec -grudzień 2009 r.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.; dalej jako: "p.p.s.a."), naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2197 ze zm., dalej jako: "p.u.s.a.") w zw. z at. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 123 § 1, art. 180 § 1, art. 187 § 1 oraz 197 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800, dalej: "o.p."), w zw. z art. 70 § 4 o.p. w zw. z art. 26 § 5, art. 80 § 1 i § 3 oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 z późn. zm., dalej jako: "u.p.e.a.") w zw. z art. 40 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postepowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096; dalej jako: "k.p.a."), poprzez:

- zaaprobowanie tego, że organy mimo wielokrotnie zgłaszanych wątpliwości nie podjęły żadnych działań w celu ustalenia czy Skarżący w dniu 21 października 2013 r. został skutecznie zawiadomiony o zastosowaniu środka egzekucyjnego, tj. zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w [...], w szczegóIności czy zostały doręczone mu tytuły wykonawcze nr S[...], nie uwzględniły wniosku Skarżącego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych grafologów w celu wykluczenia wątpliwości co do tego, kto podpisał zwrotne potwierdzenie przesyłki z 21 października 2013 r.,

- zaaprobowanie tego, że organy nie działały zgodnie z zasadą prawdy materialnej i nie podjęły wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i pozostając pasywne - mimo zgłaszanych zarzutów co do nieprawidłowości w zakresie doręczeń - oddaliły dwa wnioski dowodowe Skarżącego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego grafoIoga dotyczące weryfikacji doręczenia mu przesyłki z 21 marca 2013 r.,

- niedostrzeżenie błędów organów oraz wybiórcze potraktowanie zebranych dowodów, co wobec braku weryfikacji własnym postępowaniem dowodowym Sądu skutkowało powieleniem błędów organów podatkowych i ustaleniem stanu faktycznego niezgodnego z zasadą prawdy materialnej, co wszystko łącznie skutkowało wybiórczą weryfikacją rozstrzygnięć organów i oparciem wyroku na źIe ustalonym stanie faktycznym sprawy.

2. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zarzucono także naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a, art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. zw. z art. 26 § 5 u.p.e.a. w zw. z art. 80 § 1 i § 3 u.p.e.a. w zw. z art. 70 § 1 o.p. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 40 § 2 k.p.a., przez ich niezastosowanie wynikające z niewłaściwego zastosowania art. 70 § 4 o.p. opartego na nieprawidłowym uznaniu, że Skarżący w dniu 21 października 2013 r. został skutecznie zawiadomiony o zastosowaniu środka egzekucyjnego, tj. zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w [...] podczas gdy w wyżej wymienionym dniu nie zostały ma skutecznie doręczone zawiadomienia o zastosowaniu środków egzekucyjnych ani tytuły wykonawcze - co wynika z prawomocnego wyroku karnego skazującego SR w C. sygn. XI [...] z 23 grudnia 2019 r. - zaś kolejne zawiadomienia o stosowaniu środków egzekucyjnych były kierowane do Skarżącego z pominięciem ustanowionego pełnomocnika, wobec czego nie spełniały wymogu prawidłowego zawiadomienia o zastosowaniu środka egzekucyjnego, co skutkowało błędnym uznaniem, ze w dniu 21 października 2013 r. doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego za okres lipiec - grudzień 2009 r. natomiast termin ten biegł dalej w konsekwencji czego upłynął 8 sierpnia 2019 r. a jednocześnie postępowanie egzekucyjne wobec braku doręczenia Skarżącemu tytułów wykonawczych było niedopuszczalne i winno zostać umorzone.

Dyrektor nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 95 z późn. zm.). Strony zostały powiadomione o skierowaniu skargi kasacyjnej do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym z jednoczesnym pouczeniem o możliwości uzupełnienia argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej albo żądania jej oddalenia.

Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia 23 grudnia 2019 r., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Zgodnie bowiem z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przewidziana w art. 106 § 3 p.p.s.a. możliwość przeprowadzenia przez sąd administracyjny uzupełniającego dowodu z dokumentów stanowi wyjątek od zasady przeprowadzania kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a.), a więc bez czynienia przez sąd administracyjny własnych ustaleń faktycznych. Wyjątek ten doznaje dalszego ograniczenia w postępowaniu kasacyjnym, ponieważ na mocy art. 193 p.p.s.a. do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym stosuje się nie wprost, ale tylko odpowiednio. W odniesieniu do możliwości prowadzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny uzupełniającego postępowania dowodowego oznacza to, że przeprowadzenie dowodu przez ten Sąd możliwe jest tylko, gdy zależy od tego ocena prawidłowości przeprowadzenia przez wojewódzki sąd administracyjny kontroli zgodności aktu administracyjnego z prawem. Przeprowadzenie dowodu nie może natomiast służyć ustalaniu stanu faktycznego sprawy, do czego obowiązane są organy podatkowe. Co więcej, jeśli Skarżący był w posiadaniu dokumentów potwierdzających prezentowane przez niego stanowisko w sprawie, to powinien był je przedłożyć na odpowiednim etapie: postępowania administracyjnego, bądź sądowoadministracyjnego, a nie dopiero przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Przechodząc do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może badać sprawy w całokształcie jej okoliczności faktycznych i prawnych. Granice kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku wyznaczają wskazane przez stronę skarżącą naruszenia konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego. Sąd kasacyjny nie może zastępować stron postępowania i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 lipca 2013 r., II FSK 2208/11). Naczelny Sąd Administracyjny nie może również modyfikować uzasadnienia zarzutów kasacyjnych pod kątem okoliczności danej sprawy. Musi bazować na zarzutach i ich uzasadnieniu sformułowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2015 r., II FSK 1079/13).

Drugie ważne przypomnienie dotyczy przedmiotu tej sprawy, którym jest umorzenie postępowania egzekucyjnego, którego przesłanki są ściśle określone w art. 59 u.p.e.a. Kontrolując wydane w tej sprawie rozstrzygnięcie WSA odwołał się do treści art. 59 § 1 u.p.e.a. który stanowi, że postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Jak stanowi przepis art. 59 § 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Z kolei w myśl art. 59 § 3 omawianej ustawy, w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego (...).

Umorzenie postępowania egzekucyjnego jest konsekwencją stwierdzenia, że postępowanie to nie może być prowadzone i że przyczyny niedopuszczalności egzekucji mają trwały, a nie przejściowy charakter. Do umorzenia postępowania egzekucyjnego może dojść również wskutek oceny, że egzekucja należności pieniężnej nie będzie celowa, gdyż koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania [P. M. Przybysz (w:) Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023, art. 59].

Prawidłowo WSA uznał, że na gruncie tej sprawy nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania. Na gruncie tej sprawy nie jest sporne, że Skarżący nie uregulował należności przed wszczęciem postępowania oraz że we wskazanym trybie skutecznie przerwano bieg terminu przedawnienia (art. 70 § 4 o.p.) a także zawieszono jego bieg (art. 70 § 6 pkt 2 o.p.). W sprawie tej, jak słusznie zauważył WSA, nie zaistniała także okoliczność z art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. Skarżący nie wykazał bowiem, że egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa. Nie można dopatrzeć się również wystąpienia przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Otóż pełnomocnik wskazuje na niedopuszczalności egzekucji uzasadniając to stanowisko – podobnie jak inne wymienione przez niego przesłanki umorzeniowe – brakiem skutecznego doręczenia Zobowiązanemu tytułów wykonawczych.

Odpowiadając na zarzut Skarżącego dotyczący braku doręczenia mu wspomnianych tytułów wykonawczych zauważyć należy, co trafnie podkreślił WSA, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że Zobowiązanemu w dniu 21 października 2013 r. doręczono tytuły wykonawcze oznaczone "[...]" które odpowiadają numerom wspomnianych kodów kreskowych. Ponadto ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika także, że Skarżącemu doręczono pisma oznaczone: "Cz. nr 375292" oraz "Cz. nr 375293" z dnia 18 października 2013 r. będące "Zawiadomieniem o zajęciu prawa majątkowego stanowiącą wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem", kierowane do BGŻ/Centrala w W. oraz BNPPL/O. C. W tym kontekście należy zauważyć, że istotnie na zwrotnym potwierdzeniu nie odnotowano numerów tytułów wykonawczych. Natomiast wskazana tam numeracja jest zgodna z numerami kodów kreskowych, którymi opatrzone zostały poszczególne tytuły wykonawcze (naklejka zawierająca numer oraz kod kreskowy). Pozwala to na identyfikację poszczególnych tytułów, a w konsekwencji na stwierdzenie, że kwestionowaną przesyłką zostały doręczone Skarżącemu powyższe tytuły wykonawcze.

Skarżący podniósł także, że podpis na zwrotnym potwierdzeniu odbioru tytułów wykonawczych i zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych, nie jest jego podpisem. W skardze podał, że złożył zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa z art. 270 § 1 Kodeksu karnego, a sprawę prowadzi Komenda Powiatowa Policji w K., pod sygn. akt. [...]. Zasadnym jest w tym kontekście stwierdzenie, że na tym etapie postępowania karnego nie jest możliwe uwzględnienie zarzutu Skarżącego. Dopiero zakończenie postępowania karnego w związku ze skierowanym przez Skarżącego zawiadomieniem o możliwości popełnienia przestępstwa, pozwoli na dalszą analizę zasadności dokonanego doręczenia.

W tym miejscu należy zauważyć, że brak w aktach sprawy oryginału zwrotnego potwierdzenia doręczenia nie stanowi o nieprawidłowości toczącego się postępowania egzekucyjnego, gdyż nie można z tego faktu wywodzić, iż nie udokumentowano dostarczenia przesyłki Zobowiązanemu. Przede wszystkim kopia tego dokumentu została potwierdzona za zgodność z oryginałem. Ponadto jego oryginał z uwagi na wskazane postępowanie karne został zabezpieczony przez organy ścigania.

Z akt administracyjnych wynika, że wszelka korespondencja w sprawie była kierowana na adres domowy Skarżącego ([...]). Niezależnie sam Skarżący w pismach kierowanych do organu podawał adres domowy. Również w skardze dotyczącej rozpatrywanej sprawy Skarżący podał adres domowy. Przede wszystkim w toku postępowania, na żadnym z jego etapów, Zobowiązany nie zawiadamiał organów, aby kierowały korespondencję na adres prowadzonej działalności. Natomiast ujawnienie adresu prowadzonej działalności przez Skarżącego w CEIDG nie obliguje organu do dokonywania doręczeń na ten adres. Pogląd prezentowany przez Skarżącego jest błędny, bowiem jego powinnością było odrębne zawiadomienie organu i wskazanie na jaki adres ma być kierowana korespondencja.

Odnosząc się końcowo do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia 23 grudnia 2019 r. należy wskazać, iż jest on niezasadny. Postępowanie dowodowe przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, dokonującym kontroli orzeczeń sądów wojewódzkich, w zasadzie nie jest dopuszczalne, gdyż orzeczenia sądów administracyjnych zapadają na podstawie akt sprawy.

Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdza w przedmiotowej sprawie naruszenia wymienionych przez Skarżącego, zarówno przepisów postępowania, jak rownież przepisów prawa materialnego, w związku z czym brak było podstaw do uznania skargi kasacyjnej za zasadną.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.

Bogusław Woźniak Wojciech Stachurski Sławomir Presnarowicz (spr.)