Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 329/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 41  ust. 4  pkt  1 i 2
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych
article: art.  11  art. 19  ust. 1  pkt 5
journal: Dz.U. 2012 poz 404
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska (spr.) Sędzia WSA Renata Siudyka Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Rogowska-Bil po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2015 r. sprawy ze skargi Zakładowej Organizacji Związkowej A w Z. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie umieszczenia pracownicy w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr rej. [...], inspektor pracy odmówił nakazania umieszczenia Z. K. w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. nr 237, poz. 1656 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie jako: "u.e.p.").

W wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez Z. K. od powyższej decyzji, Okręgowy Inspektor Pracy w K., decyzją z dnia [...] r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267, zwanej dalej w skrócie jako: "K.p.a.") i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 404 z późn. zm. zwanej dalej w skrócie jako: "PIP")), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r.

Od decyzji Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] r. Z.K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Po rozpoznaniu sprawy, na rozprawie w dniu 3 października 2013 r., tut. Sąd wydał wyrok o sygn. akt IV SA/GI 862/12, mocą którego uchylił decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] r.

Po wydaniu powyższego wyroku, postanowieniem z dnia [...] r., znak [...], Okręgowy Inspektor Pracy w K. dopuścił Zakładową Organizację Związkową A w Z. do udziału w postępowaniu administracyjnym. Pismem z dnia 16 grudnia 2013 r. wymieniona organizacja wniosła o weryfikację stanowiska pracy w zakresie spełnienia przesłanek określonych w ustawie o emeryturach pomostowych w załączniku nr 2, Kodeksie pracy i wszystkich aktach prawnych prawa pracy, tj. określenia czy stanowisko pracy należy do stanowisk pracy o szczególnym charakterze oraz stworzenie stanowiska w ewidencji w oparciu o kryteria wynikające z przepisów u.e.p., a także o przeprowadzenie kontroli kwalifikacji stanowiska pracy pod względem warunków uciążliwych i wymagających znacznego obciążenia psychicznego i fizycznego. Ponadto, domagała się przeprowadzenia dowodów, które uznała za konieczne: z opinii biegłego w celu określenia czy praca pielęgniarki lub położnej na Oddziale Intensywnej Terapii jest pracą w szczególnym charakterze; ze stanowiska Krajowego Konsultanta w dziedzinie Medycyny Pracy i Wojewódzkiego Konsultanta w dziedzinie Medycyny Pracy odnoszącego się do tego czy praca na Oddziałach Intensywnej Terapii jest pracą w szczególnym charakterze; z przesłuchania dyrektora B w Z. (pracodawcy) w zakresie wyjaśnienia, dlaczego do dnia 31.01.2012 r. praca pielęgniarki na OIT była w ocenie pracodawcy pracą o szczególnym charakterze i osoby te były wpisane do ewidencji, a po 01.02.2012 r. już nie, w sytuacji gdy charakter pracy jest identyczny i nie uległ zmianie; jak również przeprowadzenia rozprawy administracyjnej z udziałem stron z uwagi na istniejące istotne rozbieżności w zakresie twierdzeń, co do wykonywanych czynności pracowniczych w ramach stosunku pracy.

Z.K. w piśmie z dnia 18 grudnia 2013 r. przedstawiła wnioski i żądania, które są tożsame z przytoczonymi powyżej wnioskami i żądaniami zakładowej organizacji związkowej.

Po ponownym rozpatrzeniu odwołania z dnia 18 maja 2012 r. (od decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] r.) Okręgowy Inspektor Pracy w K., decyzją z dnia [...] r., Nr [...], uchylił decyzję pierwszoinstancyjną wydaną w sprawie i w całości umorzył postępowanie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia zauważył, że postępowanie prowadzone przez inspektora pracy zostało wszczęte skargą Z.K., która wniosła o wpisanie jej do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, bowiem od dnia 01.02.2012 roku pracodawca B w K. z siedzibą w Z. nie zakwalifikował jej stanowiska pracy na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii do wykazu osób wykonujących pracę o szczególnym charakterze, który uprawnia do uzyskania emerytury pomostowej. Organ odwoławczy, powołując się obszerne cytaty uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 października 2013 r. o sygn. akt IV SA/Gl 862/12, stwierdził, iż brak jest podstaw do przyjęcia właściwości organów Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie dokonywania kontroli wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Organy inspekcji pracy nie mogą zatem dokonywać ustaleń, czy określone stanowisko pracy spełnia warunki przewidziane przez u.e.p., czyli być umieszczone przez pracodawcę w wykazie stanowisk prowadzonym na podstawie art. 41 ust. 4 pkt 1 u.e.p. Kwestia ta wymaga bowiem rozstrzygnięcia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych. Wobec tego w niniejszej sprawie naruszone zostały przepisy regulujące właściwość organów Państwowej Inspekcji Pracy. Na podstawie obecnie obowiązujących przepisów, o spełnieniu wymagań niezbędnych do nabycia uprawnień do emerytury pomostowej, a zatem również w kwestii tego, czy został spełniony warunek w postaci pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, rozstrzyga organ rentowy, a w razie wniesienia odwołania - sąd powszechny. To w toku tego właśnie postępowania ustala się, czy pracownik wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez wymagany okres. Wobec tego przyjąć należało, że spór pomiędzy pracownikiem a pracodawcą w kwestii oceny charakteru pracy wykonywanej na danym stanowisku pracy, w szczególności, czy praca ta ma charakter pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jest sporem z zakresu ubezpieczeń społecznych. Z jednej bowiem strony dotyczy obowiązków pracodawcy, między innymi w postaci opłacania składek na FEP, a z drugiej strony uprawnień pracownika związanych z uzyskaniem prawa do emerytury pomostowej. Mając powyższe na uwadze wskazać należało, że organy Państwowej Inspekcji Pracy, do których wpłynęła skarga pracownika składana w trybie art. 41 ust. 6 u.e.p., zobowiązane są do wszczęcia postępowania kontrolnego, które to postępowanie może zakończyć się wydaniem nakazu - zgodnie z art. 11 a PIP, jedynie wówczas, gdy konkretne stanowisko pracy zostało przez płatnika składek umieszczone w ewidencji, a pracownik, który właśnie ze względu na zajmowane stanowisko, spełnia wszystkie przesłanki do objęcia go wpisem - nie został objęty wpisem do takiej ewidencji. Natomiast w sytuacji, gdy po przeprowadzeniu kontroli ustalono, że stanowisko, na którym zatrudniony jest pracownik wnoszący skargę nie zostało przez płatnika składek na FEP, umieszczone w wykazie stanowisk pracy, na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze - inspektor pracy winien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe.

Okręgowy Inspektor Pracy w K. uznał, że w trakcie kontroli przeprowadzonej przez inspektora pracy w dniach 21,27,29 lutego oraz 2,9,12,14,19,22 marca 2012 r. inspektor pracy ustalił, że Z.K. jest zatrudniona w B w Z. [...] w K., w Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku starszej pielęgniarki dyplomowanej. Do dnia 31 grudnia 2011 r. u pracodawcy obowiązywał wykaz stanowisk, na których są wykonywane prace o szczególnym charakterze, o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 u.e.p., w którym umieszczono następujące stanowiska pracy: Blok Operacyjny Oddziału Chirurgii: p.o. pielęgniarka oddziałowa, st. pielęgniarka; Blok Operacyjny Oddziału Chirurgii Wad Rozwojowych Dzieci i Traumatologii: pielęgniarka oddziałowa, pielęgniarka koordynująca, st. pielęgniarka; Oddział Anestezjologii i Intensywnej Terapii: ordynator, st. asystent, młodszy asystent, pielęgniarka oddziałowa, pielęgniarka koordynująca, specjalistka pielęgniarka, st. pielęgniarka, pielęgniarka, ratownik medyczny; Oddział Intensywnej Terapii Dzieci: ordynator, Kierownik Oddziału, pielęgniarka oddziałowa, st. pielęgniarka, st. położna, pielęgniarka; Oddział Intensywnej Terapii Noworodka: Kierownik Oddziału, st. asystent, pielęgniarka oddziałowa, st. pielęgniarka, st. położna, pielęgniarka. W związku z zarządzeniem nr [...] z dnia [...] r. Dyrektora B w Z. [...] w K. "w sprawie: ustalenia wykazu stanowisk pracy o szczególnym charakterze w szpitalu" sporządzono nowy wykaz stanowisk, na których są wykonywane prace o szczególnym charakterze. W wymienionym wykazie ujęto następujące stanowiska: 1. Blok Operacyjny Oddziału Chirurgii Wad Rozwojowych Dzieci i Traumatologii: Ordynator/Kierownik Oddziału, st. asystent, asystent, mł. asystent, pielęgniarka specjalista oddziałowa, pielęgniarka koordynująca, st. pielęgniarka, pielęgniarka, 2. Blok Operacyjny: Ordynator/Kierownik Oddziału, st. asystent, asystent, mł. asystent, pielęgniarka oddziałowa, pielęgniarka koordynująca, st. pielęgniarka, pielęgniarka.

W szpitalu sporządzona została ewidencja pracowników wykonujących prace w szczególnym charakterze, w której umieszczona została Z.K.. Jednakże w wyniku zmiany wykazu stanowisk, na których wykonywane są prace o szczególnym charakterze stanowisko starszej pielęgniarki (jak i pozostałe stanowiska pielęgniarskie z Oddział Anestezjologii i Intensywnej Terapii) zostały z tego wykazu wykreślone. W konsekwencji Z.K. została wykreślona z ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze. W ewidencji tej pozostawała, jak wynika z protokołu kontroli, w okresie od 01.01.2009 r. - 01.02.2012r.

W tym miejscu zaznaczyć należy, że organy Państwowej Inspekcji Pracy, co podkreślono w uzasadnieniu przywołanego już wcześniej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 października 2013 r., nie są właściwe do weryfikacji jej stanowiska pracy pod kątem spełnienia kryteriów wskazanych w pkt 24 załącznika nr 2 do u.e.p. Merytoryczny spór pomiędzy pracownikiem a pracodawcą w kwestii oceny charakteru pracy wykonywanej na danym stanowisku pracy, w szczególności, czy praca ta ma charakter pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze jest w zasadzie sporem z zakresu ubezpieczeń społecznych i nie należy do kompetencji organów Państwowej Inspekcji Pracy. Z przepisu art. 41 ust. 6 u.e.p. nie wynika możliwość ingerencji inspektora pracy w wykaz stanowisk pracy, na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a jedynie w ewidencję pracowników i to tylko wówczas, gdy zajmowane przez pracownika stanowisko zostało umieszczone przez pracodawcę w ww. wykazie. Taki pogląd wyraził także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 kwietnia 2011 r. (sygn. akt I OSK 1969/10, dostępny w CBOSA), w którym stwierdził, że organy inspekcji pracy nie mają prawnych podstaw do dokonywania wiążących ustaleń czy badań w zakresie wykazywania, czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane przez u.e.p. by być umieszczone przez pracodawcę w wykazie stanowisk prowadzonym w oparciu o przepis art. 41 ust. 4 pkt 1 u.e.p. Przestrzeganie przez organ przepisów o właściwości należy natomiast, w myśl art. 19 K.p.a., do podstawowych obowiązków organu administracji publicznej. Zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej z urzędu przestrzegają swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Właściwość rzeczową organu administracji publicznej ustala się natomiast według przepisów o zakresie jego działania. Odnosząc się do wniosków i żądań zakładowej organizacji związkowej oraz Z.K. podkreślić trzeba, że ich uwzględnienie przez organ odwoławczy oznaczałoby, iż Okręgowy Inspektor Pracy w K. ponownie naruszył przepisy o właściwości organu. Jednocześnie, w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka wymagająca przeprowadzenia przez organ rozprawy administracyjnej. Zgodnie z art. 89 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej przeprowadzi, na wniosek lub z urzędu, w toku postępowania rozprawę w każdym przypadku, gdy zapewni to przyśpieszenie lub uproszczenie postępowania, lub gdy wymaga tego przepis prawa. W myśl art. 86 § 2 K.p.a. organ powinien przeprowadzić rozprawę, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz gdy jest to potrzebne do wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin. Z przepisu tego wynika, że w postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje reguła, iż organ orzekający rozpoznaje sprawę na rozprawie. "Organ administracji publicznej jest obowiązany przeprowadzić rozprawę, gdy zapewni to przyśpieszenie lub uproszczenie postępowania. Ocena, czy przeprowadzenie rozprawy przyczyni się do przyśpieszenia lub uproszczenia postępowania, należy do przeprowadzającego je organu. W ramach tej oceny organ powinien uwzględnić, że koncentracja materiału dowodowego w jednym miejscu i czasie jest z reguły czynnikiem upraszczającym (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Lex, Warszawa 2011, str. 556). W ocenie organu odwoławczego wymienione przesłanki, tj. "przyśpieszenie lub uproszczenie postępowania" nie występują w niniejszej sprawie, ponieważ materiał dowodowy został już zgromadzony, a do zadania organu należy analiza tego materiału. Przeprowadzenia rozprawy nie wymaga także przepis prawa rangi ustawowej, tj. inny niż zawarty w K.p.a. Ponadto "Organ powinien także przeprowadzić rozprawę, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron. Potrzeba uzgodnienia interesów stron zachodzi wówczas, gdy w sprawie biorą udział co najmniej dwie strony o sprzecznych interesach, które organ powinien uzgodnić" (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Lex, Warszawa 2011, str. 559). W sprawie tej interesy stron postępowania nie budzą wątpliwości. Nie zachodzi także kolejna przesłanka, o której mowa w art. 89 § 2 K.p.a., a mianowicie potrzeba wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków, biegłych albo w drodze oględzin.

Celem postępowania administracyjnego jest załatwienie sprawy przez wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty. Ten cel nie zawsze jednak może być osiągnięty z powodu przyczyn o różnym charakterze. Art. 105 § 1 K.p.a. wymienia, jako przyczynę umorzenia postępowania, przesłankę polegającą na bezprzedmiotowości postępowania. Podkreślić przy tym trzeba, że ustalenie istnienia tej przesłanki nakłada na organ administracji publicznej obowiązek zakończenia postępowania w danej instancji przez jego umorzenie, ponieważ nie ma wówczas podstaw do rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Dalsze prowadzenie postępowania w takim przypadku stanowiłoby o jego wadliwości, mającej istotny wpływ na wynik sprawy. Bezprzedmiotowe jest np. postępowanie prowadzone przez niewłaściwy organ. Stanowisko starszej pielęgniarki (jak i pozostałe z Oddziału Anestezjologii i Intensywnej Terapii) zostało przez pracodawcę wykreślone z wykazu stanowisk, na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Wykreślenie danego stanowiska pracy z prowadzonego przez pracodawcę wykazu stanowisk, na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jest tożsame z nieumieszczeniem tego stanowiska w wykazie, począwszy od dnia wykreślenia. Zgodnie z zaprezentowanym orzecznictwem sądowym w sytuacji, gdy po przeprowadzeniu kontroli ustalono, że stanowisko, na którym zatrudniony jest pracownik wnoszący skargę nie zostało przez płatnika składek na FEP (pracodawcę) zamieszczone w wykazie stanowisk pracy, na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, inspektor pracy winien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe, stosownie do art. 105 § 1 K.p.a.

W skardze, wniesionej przez Zakładową Organizację Związkową A w Z. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zakwestionowano stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych. Skarżąca organizacja wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania zarzucając jej naruszenie art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 ust. 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 84 § 1 K.p.a. Jej zdaniem zgodnie z regulacją PIP do zadań tej inspekcji należy badanie środowiska pracy, a w szczególności występujących w nim uciążliwości, które mają bezpośredni wpływ na dokonaną przez pracodawcę kwalifikację poszczególnego stanowiska pracy w zakresie czynników szkodliwych takich jak oświetlenie, hałas, zapylenie, promieniowanie jonizujące, występowanie pola elektromagnetycznego, hałas i inne. Tym samym, nie sposób przyjąć za zasadne twierdzeń organu, że w zakresie stanowisk pracy wymienionych w obu załącznikach do u.e.p. inspekcja pracy utraciła ten obowiązek na rzecz ZUS w W. W opinii strony skarżącej kontroli ZUS zgodnie z przepisami u.e.p. podlega jedynie kontrola prowadzonej ewidencji osób uprawnionych do emerytury pomostowej, a celowi temu służyć ma Centralny Rejestr. Zakres tej kontroli ograniczony został do właściwego odprowadzenie składek na Fundusz Emerytur Pomostowych (FEP) w ramach dokonanej przez pracodawcę kwalifikacji stanowisk pracy. Ustawodawca ograniczył kontrole ZUS jedynie do czynności ewidencyjno- sprawozdawczych, a żaden przepis u.e.p., jak również ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a nadto ustawy o swobodzie działalności gospodarczej nie daje uprawnień ZUS do kontroli pracodawcy w zakresie dokonanej przez niego kwalifikacji istniejących stanowisk pracy pod względem uprawnień do emerytury pomostowej. Pracownik kwestionujący ocenę pracodawcy w sprawie dokonanej przez niego kwalifikacji stanowiska pracy nie może w tej sprawie złożyć skargi czy wniosku lub odwołania do organu rentowego, gdy ten nie posiada kompetencji do rozpatrywania tych kwestii. Natomiast zgodnie z regulacjami zawartymi w u.e.p. pracownik ma prawo złożenia skargi do Państwowej Inspekcji Pracy. Skarga ta nie została ograniczona do przeprowadzania postępowania o charakterze ewidencyjno-sprawozdawczym. Jak wynika z art. 10 ust. 1 pkt 9a PIP ma obowiązek kontroli prowadzonej przez pracodawcę ewidencji pod względem jej prowadzenia zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Kontrola ta musi obejmować także podstawy, w oparciu o które ewidencja jest prowadzona, a także kwalifikacje stanowisk pracy w oparciu o przesłanki wynikające z kwalifikacji stanowisk wymienionych w załączniku nr 1 i 2 u.e.p. Zdaniem skarżącej, odmienna interpretacja nie ma żadnego uzasadnienia prawnego i wywołuje skutek w postaci dowolności oceny dokonywanej przez pracodawcę w zakresie kwalifikacji stanowiska pracy. Tym samym doszłoby do naruszenia zasady równości prawa. Skarga, o której mowa w art. 41 ust. 6 u.e.p. ma na celu kontrolę pracodawcy w zakresie dokonanej przez niego kwalifikacji stanowiska pracy. Kontrola ewidencji nie może być zatem ograniczona do czynności ewidencyjno-sprawozdawczych, gdyż Państwowa Inspekcja Pracy nie prowadzi żadnej sprawozdawczości i ewidencji w ramach u.e.p., a prawo do złożenia skargi przez pracownika nie zostało ograniczone jedynie do takich kwestii. Przywołując treść art. 11a PIP skarżąca zauważyła, że organy uprawnione są do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika (wykreślenia go lub dokonania korekty wpisu) w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p. W związku z tym domagała się zadania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu pytania w oparciu o jakie kryteria Państwowa Inspekcja Pracy ma nakazać pracodawcy wykreślenie danego pracownika z ewidencji albo sporządzić korektę wpisu, skoro jego działania mają ograniczyć się jedynie do "wzrokowej" kontroli ewidencji bez kontroli zasadności dokonanych wpisów i czy mimo jednoznacznej treści art. 11a PIP kompetencje te należą do ZUS, a w takim przypadku, na jakiej podstawie prawnej ZUS ma wydawać z urzędu lub na wniosek pracownika decyzje administracyjne, podlegające kontroli sądów powszechnych nakazujące pracodawcy dokonanie oceny kwalifikacji stanowiska pracy, zgodnie z kryteriami określonymi w załączniku nr 1 i 2 do u.e.p. Wskazała jednocześnie, że odpowiedź na pytania nie może ograniczyć się jedynie do stwierdzenia, iż wszystkie sprawy regulowane u.e.p. są sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych. W skardze zarzucono także, że zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji nie przeprowadził prawidłowo postępowania dowodowego, które jest niepełne i niewystarczające, nadto nie rozpoznały żadnych wniosków dowodowych mimo, że przedstawione dowody podważały ustalenia i ocenę dokonaną przez te organy, również w zakresie przyczyn zmiany oceny pracodawcy w zakresie kwalifikacji stanowiska jako stanowiska o szczególnym charakterze. W dalszej kolejności skarżąca zakwestionowała stanowisko organu, by wnioskowane przez nią dowody były niepotrzebne z uwagi na pogląd wyrażony w przytoczonym w wstępie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zauważyła, że to Państwowy Inspektor Pracy jest uprawniony i zobowiązany do badania środowiska pracy, a w szczególności występujących nim uciążliwości, które mają bezpośredni wpływ na dokonaną przez danego pracodawcę kwalifikację stanowiska pracy.

W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy w K. wniósł jej o oddalenie akcentując, że organ jest związany treścią wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 października 2013 r. o sygn. akt IV SA/Gl 862/12, co więcej w jego ocenie postępowanie w zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie jako: "p.p.s.a."). Ponadto, co wymaga podkreślenia, wojewódzkie sądy administracyjne rozstrzygają w granicach danej sprawy nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd, doszedł do przekonania, iż skarga nie zasługuje na jej uwzględnienie.

Na wstępie należy przypomnieć, że sprawa była już raz przedmiotem oceny przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach i w uzasadnieniu wyroku z dnia z dnia 3 października 2013 r. o sygn. akt IV SA/Gl 862/12 wyrażony został stosowny pogląd prawny.

Wyrok ten stał się prawomocny, a od czasu jego wydania przepisy prawa nie uległy zmianie. Tym samym zarówno orzekające ponownie w niniejszej sprawie organ odwoławczy, jak i Sąd zostały związane wykładnią wyrażoną w motywach powyższego wyroku. Zgodnie bowiem z treścią przepisu art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia.

Odwołując się do poglądu prezentowanego w judykaturze wskazać należy, że związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się jemu w pełnym zakresie.

Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów oraz dowodów), a także w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.

Wskazać należy, że pomimo użycia w art. 153 p.p.s.a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyroki NSA z dnia 15 stycznia 1998 r. o sygn. II SA 1560/97 i z dnia 10 stycznia 2012 r. o sygn. akt II FSK 1328/10, publ. CBOSA). Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Natomiast naruszenie przez organy administracyjne postanowień art. 153 p.p.s.a. i uzasadnia możliwość powtórnego zaskarżenia aktu lub czynności na tej podstawie i spowoduje uchylenie ich przez sąd administracyjny. Stanowi to gwarancję przestrzegania przez te organy związania orzeczeniem tego sądu (por. Tarno, Komentarz do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wydanie 3, Warszawa 2008, str. 376 i nast.).

Obowiązkiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego kontrolującego obecnie zaskarżoną decyzję jest zatem przede wszystkim stwierdzić, czy organ odwoławczy zrealizował zalecenia zawarte w wyżej przywołanym wyroku i dostosował się do zawartych tam wskazań prawnych. Z niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych, jednoznacznej oceny prawnej przedstawionej w tym uzasadnieniu wynikało, że organy Państwowej Inspekcji Pracy, do których wpłynęła skarga pracownika, składana w trybie art. 41 ust. 6 u.e.p., zobowiązane są do wszczęcia postępowania kontrolnego, które to postępowanie może zakończyć się wydaniem nakazu w trybie art. 11a PIP jedynie wówczas, gdy dane stanowisko pracy zostało przez płatnika składek umieszczone w ewidencji, natomiast pracownik, który spełnia wszystkie przesłanki do objęcia go wpisem ze względu na zajmowanie tego stanowiska, wpisem do takiej ewidencji nie został objęty. W sytuacji natomiast, gdy po przeprowadzeniu kontroli ustalono, że stanowisko na którym zatrudniony jest pracownik wnoszący skargę nie zostało przez płatnika składek na FEP zamieszczone w wykazie stanowisk pracy, na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, wówczas inspektor pracy winien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe.

Rola inspekcji pracy w tym zakresie ogranicza się jedynie do orzekania o istnieniu lub nieistnieniu naruszenia obowiązku pracodawcy o charakterze ewidencyjno-sprawozdawczym. Ponownie rozpoznając sprawę Okręgowy Inspektor Pracy w K. odwołał się do ustaleń wynikających z kontroli w zakładzie pracy strony postępowania, która wykazała, że Z.K. figurowała w prowadzonej przez pracodawcę ewidencji pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze od 1 stycznia 2009r. do 1 lutego 2012r.

Wykreślenie jej z powyższej ewidencji spowodowane było wejściem w życie zarządzenia Dyrektora Szpitala z dnia [...] r. nr [...], mocą którego ustalono nowy wykaz stanowisk pracy o szczególnym charakterze. Do stanowisk pracy o szczególnym charakterze zaliczono:

1) Blok Operacyjny Oddziału Chirurgii Wad Rozwojowych Dzieci i Traumatologii - ordynator/kierownik oddziału, starszy asystent, asystent, asystent, młodszy asystent, pielęgniarka oddziałowa, koordynująca, starsza pielęgniarka, pielęgniarka;

2) Blok Operacyjny - ordynator/kierownik oddziału, starszy asystent, asystent, młodszy asystent, pielęgniarka oddziałowa, pielęgniarka koordynująca, starsza pielęgniarka, pielęgniarka.

Tymczasem, co nie jest sporne Z.K. nie zajmowała żadnego z wymienionych stanowisk.

W następstwie takich ustaleń organ drugoinstancyjny uchylił decyzję organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie w sprawie.

Rozstrzygnięcie to w pełni odpowiada zawartemu w przywołanym już wcześniej wyroku poglądowi prawnemu wiążącego organ, co do tego, że jeżeli stanowisko na którym zatrudniony jest pracownik wnoszący skargę nie zostało przez płatnika składek na FEP zamieszczone w wykazie stanowisk pracy, na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, wówczas inspektor pracy powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe.

Z tej przyczyny nie można zarzucić organowi, by uchybił regulacji zawartej w art. 153 p.p.s.a.

Odnosząc się natomiast do postawionych w skardze zarzutu naruszenia przepisów art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77, art. 78 § 1, art. 80 i art. 84 K.p.a., a w szczególności nie odniesienie się przez organ do złożonych przez skarżącą organizację i uczestniczkę postępowania wniosków dowodowych zauważyć trzeba, że wnioski te zmierzały w kierunku sprzecznym z przywołanymi wytycznymi wyroku. Z wytycznych tych wynikało, że organy inspekcji pracy nie mają przyznanych przepisami prawa kompetencji do władczego ingerowania w wykaz stanowisk pracy, które pracodawca - płatnik zaliczył do prac wykonywanych w warunkach szczególnych lub prac o szczególnym charakterze. Nie mogły zatem przeprowadzać postępowania w żądanym zakresie. Słusznie zatem organ odmówił przeprowadzenia wnioskowanych dowodów. Wyjaśniły natomiast istotną dla sprawy okoliczność, a to czy stanowisko pracy zajmowane przez stronę postępowania zostało przez płatnika składek umieszczone w ewidencji. Zasadnie też odmówiono przeprowadzenia rozprawy administracyjnej. Organy administracji publicznej uprawnione są do przeprowadzenia rozprawy wyłącznie pod warunkiem, że spełniona jest choć jednej z przesłanek wymienionych w art. 89 K.p.a. Postępowanie wyjaśniające powinno przybrać tę formę wówczas, gdy zapewni to przyspieszenie lub uproszczenie postępowania, osiągnięcie celu wychowawczego, jeżeli wymaga tego przepis prawa, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron lub gdy jest to potrzebne do wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin. Do wykazania stanu faktycznego niezbędnego dla załatwienia kontrolowanej sprawy wystarczające były natomiast dokumenty.

Oceniając zasadność zawartego w skardze żądania zadania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu sprecyzowanych przez skarżącą pytań, w pierwszej kolejności wskazać trzeba, że uprawnienie takie nie zostało przyznane wojewódzkim sądom administracyjnym. Sądy te upoważnione zostały jedynie do przedstawienia zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi Naczelnego Sądu Administracyjnego w ściśle określonym przypadku, stanowi o tym art. 269 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z jego brzmieniem jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Strony i uczestnicy mogą wnosić, aby sąd administracyjny skorzystał z tego trybu, jednak wniosek taki nie jest dla sądu wiążący (por. A. Kabat, Moc wiążąca uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego cyt. w Komentarzu do art. 269 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, publ. Lex).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni podziela pogląd prezentowany w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2012 r. o sygn. akt I OPS 4/12, w której znaleźć można odpowiedź na postawione w skardze pytania o podstawę prawną przesądzającą kompetencję organu rentowego do rozstrzygania o spełnieniu warunków wymaganych do nabycia prawa do emerytury pomostowej, w tym warunku w postaci okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Wynika z niej, że sprawy o emerytury pomostowe oraz sprawy dotyczące obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych są sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy z dnia 17 stycznia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a także przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (art. 25 i 40 u.e.p.). O spełnieniu warunków wymaganych do nabycia prawa do emerytury pomostowej, w tym warunku w postaci okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszącego co najmniej 15 lat (art. 4 pkt 2 u.e.p.), rozstrzyga organ rentowy, a w razie wniesienia odwołania sąd powszechny (art. 25 u.e.p.).

W ramach tego postępowania ustala się, czy został spełniony przez pracownika warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez co najmniej 15 lat. Tak więc to organ rentowy, a w razie sporu i wniesienia odwołania - sąd powszechny, rozstrzyga o tym czy przez wymagany okres co najmniej 15 lat pracownik wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W tym postępowaniu rozstrzyga się także o tym, czy była to praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy, w rozumieniu art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Prawo do emerytury pomostowej zależy więc o tego, czy pracownik wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez okres co najmniej 15 lat, a nie od tego czy był umieszczony w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. O tym, że pracownik spełnia lub nie spełnia ten warunek nabycia prawa do emerytury pomostowej nie może zatem rozstrzygać wpis do ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p., ani decyzja administracyjna.

Prezentowany pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego stał się podstawą utrwalonej już linii orzeczniczej (por. przykładowo wyroki NSA z dnia 11 grudnia 2012r., sygn. I OSK 512/12, z dnia 14 grudnia 2012r. sygn. I OSK 552/12, z dnia 4 stycznia 2013r sygn. I OSK 908/12, publ. CBOSA).

Z treści uzasadnień przywołanych wyroków stwierdza się jednoznacznie, że zakres przedmiotowy stosowania nakazów unormowanych w art. 11a PIP wyznacza regulacja u.e.p. Takie wyznaczenie granic rozdzielenia właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i właściwości Państwowej Inspekcji Pracy wynika z regulacji prawnej przyjętej w ustawie z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r. poz. 672). Według art. 10 ust. 1 tej ustawy "Przedsiębiorca może złożyć do właściwego organu administracji publicznej lub państwowej jednostki organizacyjnej wniosek o wydanie pisemnej interpretacji co do zakresu i sposobu stosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę daniny publicznej oraz składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, w jego indywidualnej sprawie". Udzielenie interpretacji następuje w drodze decyzji, od której przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 10 ust. 5 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej).

Na zakończenie należy także podnieść, że stanowisko zbieżne z powyżej zaprezentowanym wyraził tut. Sąd w wyrokach o tożsamym przedmiocie: z dnia 29 października 2014 r. o sygn. akt IV SA/Gl 1440/13; z dnia 26 listopada 2014 r. o sygn. akt IV SA/Gl 183/14; z dnia 21 listopada 2014 r. o sygn. akt IV SA/Gl 194/14.; z dnia 21 stycznia 2015 r. o sygn. akt IV SA/Gl 330/14; z dnia 3 lutego 2015 r. o sygn. akt IV SA/Gl 326/14; z dnia 19 lutego 2015 r. o sygn. akt IV SA/Gl 327/14; z dnia 5 marca 2015 r. o sygn. akt IV SA/Gl 620/14 (wszystkie dostępne w CBOŚ), które skład orzekający podziela.

Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.