Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 110/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2015-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Burmistrz Miasta
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy: article: art. 146
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 53a
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art. 162 § 3
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ WSA Magdalena Józefczyk Protokolant sekretarz sądowy Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi K. W. na akt Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty wynagrodzenia za sprawowanie opieki I. uchyla zaskarżony akt i stwierdza, że Burmistrz Miasta [...] ma obowiązek wypłaty wynagrodzenia K. W. jako opiekunowi całkowicie ubezwłasnowolnionej W. T. w wysokości ustalonej przez Sąd Rejonowy w postanowieniu z dnia [...] lipca 2014 r., sygn. [...] za okres od dnia 24 lipca 2014 r. do dnia 30 września 2014 r. II. zasądza od Burmistrza Miasta [...] na rzecz skarżącej K. W. kwotę 240 zł /słownie: dwieście czterdzieści złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z 16 października 2014 r. K. W. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] (dalej MOPS) o wypłatę wynagrodzenia z tytułu opieki sprawowanej nad całkowicie ubezwłasnowolnioną W. T. Do wniosku dołączono postanowienie Sądu Rejonowego [...] z 24 lipca 2014 r., sygn. [...], którym przyznano K. W. wynagrodzenie za sprawowanie opieki na całkowicie ubezwłasnowolnioną W. T. w kwocie 300 zł miesięcznie płatne do dnia 10-każdego miesiąca począwszy od 24 lipca 2014 r. ze środków publicznych.

W odpowiedzi Burmistrz Miasta [...] pismem z 5 listopada 2014 r. poinformował, że będzie dokonywał wypłaty wynagrodzenia zasądzonego ww. postanowieniem Sądu Rejonowego.

Pismem z 17 listopada 2014 r. K. W. zwróciła się o wydanie decyzji w przedmiocie ustalenia wynagrodzenia za sprawowanie opieki nad całkowicie ubezwłasnowolnioną W. T. za okres od 24 lipca 2014 r..

W odpowiedzi Burmistrz Miasta pismem z 26 listopada 2014 r. poinformował, że przysługujące K. W. wynagrodzenie za sprawowanie opieki nad całkowicie ubezwłasnowolnioną W. T. jest wypłacane od miesiąca października 2014 r. tj. od miesiąca złożenia wniosku o wypłatę tego świadczenia.

Pismem z 3 grudnia 2014 r. K. W. ponownie zwróciła się o wypłacenie wynagrodzenia za sprawowanie opieki nad całkowicie ubezwłasnowolnioną W. T. od daty ustalonej w postanowieniu Sądu Rejonowego.

W odpowiedzi pismem z 15 grudnia 2014 r. Dyrektor MOPS poinformował, że brak jest podstaw do wypłacenia K. W. wynagrodzenia za sprawowanie opieki od daty wskazanej w postanowieniu Sądu Rejonowego a pismo z dnia 3 grudnia 2014 r. zostało potraktowane jako wezwanie do usunięcia naruszenia prawa..

K. W. reprezentowana przez adwokata skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na akt Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z [...] listopada 2014 r. o braku podstaw prawnych do wypłaty wynagrodzenia za sprawowanie opieki nad całkowicie ubezwłasnowolnioną W. T. od daty ustalonej w postanowieniu Sądu Rejonowego. Skarżąca wniosła o uznanie jej uprawnienia do wynagrodzenia za sprawowanie opieki od daty wynikającej z ww. postanowienia Sądu Rejonowego, ewentualnie o uchylenie zaskarżanego aktu, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu aktowi zarzucono naruszenie:

1) art. 106 ust. 3 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.; zwanej dalej u.p.s.) przez jego niewłaściwe zastosowanie,

2) art. 8 i 107 § 3 K.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego aktu z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufana obywateli do organów państwa,

3) art. 9 i 11 K.p.a. przez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego aktu.

W uzasadnieniu skarżąca nie zgodziła się z zastosowaniem przez organ art. 106 ust. 3 u.p.s., zgodnie z którym świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznanej się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Powołano się na stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Szczecinie z 19 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 349/11, zgodnie z którym do postępowania w sprawie wypłaty wynagrodzenia ustalonego przez sąd w oparciu o art. 53 a u.p.s. w zw. z art. 162 § 3 K.p.a. nie mają zastosowania procedury stosowane przy przyznawaniu świadczeń z pomocy społecznej, gdyż organy takiej pomocy nie przyznają. W końcowej części uzasadnienia skarżąca podniosła, że stanowisko organu jest dla niej krzywdzące i niezrozumiałe.

W odpowiedzi na skargę Burmistrz Miasta wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, że brzmienie art. 36 pkt 1 lit. h, art. 53 oraz art. 106 ust. 3 u.p.s., nie pozawalają na wypłatę wynagrodzenia za okres sprzed daty złożenia wniosku o to świadczenie. Wskazał, że działanie organu było prawidłowe gdyż było oparte ba bezwzględnie obowiązujących przepisach prawnych, w związku z czym skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm. - dalej zwana "P.p.s.a."), stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Stosownie do treści art. 3 § 1 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji i stosują prawem przewidziane środki.

Przedmiotem sądowej kontroli skarżąca uczyniła akt Burmistrza Miasta z dnia [...] listopada 2014 r. w przedmiocie odmowy wypłaty jej wynagrodzenia przyznanego przez Sąd Rejonowy [...] Wydział Rodzinny prawomocnym postanowieniem z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt [...] ze środków publicznych począwszy od dnia 24 lipca 2014 r. do 30 września 2014 r. Burmistrz Miasta [...] przyjął, że wypłata wynagrodzenia powinna następować począwszy od miesiąca, w którym wniosek złożono, tj. od października 2014 r. Skarżąca pismem z dnia 3 grudnia 2014 r. wezwała organ do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 P.p.s.a.). Wyjaśniła w nim, że art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm., zwanej dalej u.p.s.) nie ma zastosowania, a to wobec treści art. 162 § 1 i 2 K.r.o. w zw. z art. 53 u.p.s.

Burmistrz udzielił skarżącej odpowiedzi pismem z dnia 15 grudnia 2014 r., podtrzymując swoje stanowisko, co do braku możliwości wypłaty wynagrodzenia za okres od 245 lipca 2014 r. do 30 września 2014 r. Pismo to zostało doręczone skarżącej w dniu 17 grudnia 2014 r. (k. 24 akt sądowych). Skargę złożono w dniu 15 stycznia 2015 r. (koperta k. 6 akt sądowych). Termin do wnoszenia skargi z art. 53 § 2 P.p.s.a. został więc zachowany.

Zasadniczą kwestią w niniejszej sprawie jest wykładnia przepisu art. 53a u.p.s. Niniejszy artykuł został wprowadzony do ustawy o pomocy społecznej w związku z nowelizacją kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z dnia 6 listopada 2008 r. Jest on konsekwencją zmian przepisów w zakresie ustanawiania opieki nad osobą małoletnią, w szczególności przyjęcia możliwości ustalenia wynagrodzenia za sprawowanie opieki. Należy zaznaczyć, że przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące opieki nad małoletnim stosuje się odpowiednio do opieki nad osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie. Opiekunem dziecka w pierwszej kolejności powinna zostać osoba wskazana przez ojca lub matkę (jeżeli nie byli oni pozbawieni władzy rodzicielskiej), w dalszej kolejności bierze się pod uwagę krewnych lub inne osoby bliskie dziecku albo jego rodzicom. W przypadku braku takich osób sąd opiekuńczy zwraca się o wskazanie osoby, której opieka mogłaby zostać powierzona, do właściwej jednostki organizacyjnej pomocy społecznej albo do organizacji społecznej, do której należy piecza nad małoletnimi, a jeżeli pozostający pod opieką przebywa w placówce opiekuńczo-wychowawczej albo innej podobnej placówce, zakładzie poprawczym lub schronisku dla nieletnich, sąd może się zwrócić także do tej instytucji. Jeżeli zachodzi potrzeba ustanowienia opieki dla małoletniego umieszczonego w rodzinie zastępczej - sąd powierzy sprawowanie tej opieki przede wszystkim rodzicom zastępczym (art. 143. k.r.o.). Opiekun ma prawo do wynagrodzenia, o jego przyznaniu na wniosek opiekuna orzeka sąd. Wynagrodzenie może być wypłacane okresowo w stosunku miesięcznym lub jednorazowo w dniu ustania opieki. Nie przysługuje ono, jeżeli nakład pracy opiekuna jest nieznaczny, co pozostawione jest ocenie sądu. Prawa do wynagrodzenia nie mają również rodziny zastępcze, przysługuje im bowiem pomoc pieniężna unormowana w ustawie o pomocy społecznej, a rodzinom zastępczym zawodowym niespokrewnionym z dzieckiem - dodatkowo wynagrodzenie z tytułu świadczonej opieki i wychowania. Wynagrodzenie, o którym mowa w komentowanym artykule, pokrywane jest w pierwszej kolejności z dochodów lub majątku podopiecznego; jeżeli nie jest to możliwe, przeznacza się na ten cel środki publiczne. Wypłata wynagrodzenia za sprawowanie opieki jest zadaniem zleconym gminie z zakresu administracji rządowej.

Do przyznania tego świadczenia nie jest wymagane przeprowadzenie wywiadu środowiskowego ani wydanie decyzji, jest to zresztą naturalną konsekwencją ustalania wynagrodzenia przez sąd i braku zależności między jego wysokością a sytuacją dochodową opiekuna. W wyroku z dnia 19 maja 2011 r., II SA/Sz 349/11, Lex nr 1132435, WSA w Szczecinie zauważył, że do postępowania w sprawie przyznania wynagrodzenia za sprawowanie opieki nie mają zastosowania procedury stosowane przy przyznawaniu świadczeń z pomocy społecznej, bowiem organy takiej pomocy nie przyznają. Stąd nie powinno mieć miejsca zastosowanie art. 106 ust. 3 u.p.s., przesądzającego o przyznaniu świadczenia pieniężnego od miesiąca złożenia wniosku w tej sprawie. (tak słusznie Iwona Sierpowska w Komentarzu do art. 53a u.p.s., LEX).

W uchwale z dnia 28 marca 2014 r., sygn. akt III CZP 6/14 (OSNC 2015/1/15) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że Przepisy ustawy o pomocy społecznej odnoszą się do obowiązku gminy wypłacania wynagrodzenia za sprawowanie opieki (art. 18 ust. 1 pkt 3) jako zleconego jej zadania z zakresu administracji rządowej; art. 36 pkt 1h zalicza wynagrodzenie opiekuna do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, a art. 53a określa wysokość i zasady wypłaty wynagrodzenia za sprawowanie opieki. Ustawa o pomocy społecznej nie ustanawia prawa do wynagrodzenia opiekuna (kuratora), gdyż zostało to uregulowane w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym; jej przepisy służą wykonaniu prawa określonego w art. 162 § 3 k.r.o.

W postanowieniu o przyznaniu wynagrodzenia sąd powinien określić jego wysokość, wskazać, czy powinno być wypłacone z majątku osób wymienionych w art. 179 § 1 k.r.o., czy też ze środków publicznych, oraz podmiot zobowiązany do wykonania obowiązku wypłaty.

Po uprawomocnieniu się postanowienia sądu, rolą gminy jest jedynie zarządzenie dokonania wypłaty, nie ma podstaw do wydawania w tym względzie decyzji administracyjnej; art. 53a ust. 1 zdanie pierwsze u.p.s. wskazuje wprost, że wynagrodzenie wypłaca się w wysokości ustalonej przez sąd.

Zgodnie z art. 18 ust. 1 pkt 9 u.p.s., wypłacanie wynagrodzenia za sprawowanie opieki należy do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, realizowanych przez gminę. Nie uzasadnia to jednak udziału Skarbu Państwa w postępowaniu w przedmiocie przyznania kuratorowi wynagrodzenia, ponieważ interesu gminy nie przesądza źródło finansowania, a jej działanie podyktowane jest w istocie chronieniem interesu Skarbu Państwa. Jego celem jest wykonanie postanowienia sądu ze środków, które przekazane zostały gminie do dyspozycji.

Potwierdza to prawidłowość zaprezentowanego wcześniej stanowiska, że treść przywołanych przepisów w zw. z art. 53a u.p.s. musi być wykładana w sposób, który pozwoli na realizację prawomocnego postanowienia sądu rodzinnego o przyznaniu wynagrodzenia. Skutki prawomocnego postanowienia należy oceniać także w aspekcie art. 361 k.p.c. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. i art. 136 k.p.c. (tak słusznie WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 14 maja 2015 r., II SA/Rz 24/15).

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł na podstawie art. 146 § 1 i § 2 P.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.