Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2193/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), Protokolant referent Wiktoria Sosnowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi I.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] lipca 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] odmawiającą przyznania I. K. świadczenia pielęgnacyjnego związku z opieką nad niepełnosprawnym synem.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawny sprawy.

I. K. [...] marca 2021 r. wystąpiła do Urzędu Miasta i Gminy [...] z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem K. K. Do akt załączone zostało orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] stycznia 2011 r. zaliczające K. K. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, decyzja ZUS z [...] sierpnia 2011 r. nr [...] o przyznaniu stronie emerytury oraz decyzja ZUS z [...] marca 2020 r. nr [...] w sprawie waloryzacji emerytury, oświadczenie strony o braku możliwości zarobkowania ze względu na opiekę nad synem, a także formularz zgłoszenia do ubezpieczeń zdrowotnych i społecznych wypełniony przez stronę.

Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z [...] kwietnia 2021 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia uznając, że wnioskodawczyni nie spełniła warunków do jego przyznania, gdyż ustalone prawo do emerytury wyklucza otrzymywanie świadczenia pielęgnacyjnego.

I. K. wniosła odwołanie od powyższej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa.

Organ przytoczył treść art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), dalej u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Organ zaznaczył, że wnioskodawczyni spełnia ww. przesłanki. Kolejnym warunkiem przyznania świadczenia jest zaś rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W niniejszej sprawie strona ubiegająca się o świadczenie nie pracuje, natomiast pobiera emeryturę. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Organ odwoławczy wskazał, że emerytura zainteresowanej wynosi [...] zł netto miesięcznie (według treści odwołania), zaś świadczenie pielęgnacyjne w 2021 r. wynosi [...] zł. Kolegium podkreśliło, że literalne brzmienie ww. przepisu wyklucza osoby uprawnione m.in. do emerytury z kręgu uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Przeważająca obecnie interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jest jednoznaczna co do tego, że przepis ten nie może prowadzić do automatycznej odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku istnienia prawa do emerytury lub renty. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, że strona ma prawo do wyboru jednego z dwóch świadczeń - pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Stworzenie możliwości takiego wyboru wynika z konstytucyjnej zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji), zgodnie z którą każdy, kto ma określoną istotną prawnie cechę powinien być traktowany tak samo. W niniejszej sprawie cechą tą jest dobrowolna rezygnacja z zarobkowania w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Nie ma więc pierwszorzędnego znaczenia to, czy osoba sprawuje opiekę przez cale życie i nigdy nie pracowała, czy zostawia pracę na określonym etapie życia, czy też rezygnuje z emerytury. W każdym z tych przypadków świadczenie pielęgnacyjne stanowi rekompensatę za brak dochodu, którego osiąganie jest niemożliwe ze względu na opiekę nad niepełnosprawnym bliskim. Nie ma powodów ku temu, aby inaczej traktować emeryturę, o ile rezygnacja z jej pobierania będzie związana ze sprawowaniem opieki. Uwzględniająca zasadę równości wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ww. ustawy prowadzi zatem do wniosku, że obowiązkiem organu jest zapewnić wybór co do rodzaju świadczenia, jakie strona chce pobierać i ten wybór uwzględnić w swojej decyzji. Prawo wyboru znajduje oparcie w art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm.), który pozwala na zawieszenie prawa do emerytury na wniosek emeryta.

Organ odwoławczy podkreślił, że w przedmiotowej sprawie wnioskodawczyni została poinformowana o treści przepisu. W odwołaniu skarżąca wprost oświadczyła, że chce otrzymywać różnicę między kwotą emerytury a kwotą świadczenia. Nie rezygnuje zatem z emerytury. Jednoczesne pobieranie dwóch świadczeń wskazanych w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. jest zaś niemożliwe.

Kolegium zaznaczyło nie podziela odmiennego poglądu prezentowanego w orzecznictwie, zgodnie z którym osobie sprawującej opiekę przysługuje kwota świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy między świadczeniem emerytalnym i normatywnie ustaloną wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. Wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalona kwotowo, a przepisy nie pozwalają modyfikować jej na mocy decyzji organu. Ponadto jednoczesne przyznanie obu świadczeń może powodować trudności w koordynacji wypłat przez organ rentowy i organ świadczenia pielęgnacyjnego, w tym np. problem rozliczania składek czy trzynastej emerytury, na który zwracają uwagę sądy administracyjne. Z kolei przy zastosowaniu ww. wykładni wnioskodawca zawsze może uzyskać świadczenie pielęgnacyjne w pożądanej wysokości poprzez rezygnację z niższego świadczenia. W tym ujęciu rozstrzygające znaczenie ma ostateczna wola strony (przy spełnieniu pozostałych warunków uzyskania świadczenia), co w żaden sposób nie narusza celu świadczenia pielęgnacyjnego ani zasady równego traktowania.

I. K. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc, że jest ona krzywdząca ponieważ istnieje różnica pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a otrzymywaną przez nią emeryturą.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone w szczególności w treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Zdaniem Sadu skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] utrzymała w mocy decyzję odmawiającą Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu przysługiwania jej prawa do emerytury.

Istota sporu zaistniałego w sprawie sprowadza się do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m in. do emerytury.

Sąd podziela ustalenia organu II instancji, że w ostatnich latach w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany był pogląd, że treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury.

Zdaniem Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podzielić należy jednak stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 27 maja 2020 r. sygn. akt 2375/19, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki.

To zaś, w ocenie Sądu, prowadzi do wniosku, że celowym rozwiązaniem w takich okolicznościach sprawy byłoby umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalnego.

Treść art. 27 ust. 5 u.ś.r. przesądza, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Wg jego treści, w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Powyższe prowadzi do wniosku, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna mieć możliwość dokonania wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, w niniejszej sprawie emerytury, poprzez złożenie do organu rentowego stosownego wniosku o jej zawieszenie. Zgodnie z treścią art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona osoba, może ulec zawieszeniu na jej wniosek gdyż ustawa nie ogranicza możliwości jego złożenia. Zawieszenie zaś prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Jakkolwiek emerytura jest prawem niezbywalnym, uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być interpretowana, jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki NSA: z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/20; z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20).

Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ - stosownie do art. 9 k.p.a. – obowiązany jest pouczyć stronę. Wbrew twierdzeniom organu II instancji zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pismo skierowane do Skarżącej 7 kwietnia 2021r. ( k.16) nie zawiera pouczenia wskazanego w tym przepisie, wyczerpującego obowiązek poinformowania strony co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mają wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków. Powyższe zaś oznacza, że organy przeprowadziły postępowanie z uchybieniem treści tego przepisu.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu

Powyższa argumentacja przesądza zatem, że zarzuty skargi zasługują na uwzględnienie.

Mając te okoliczności na uwadze Sąd, na podstawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., orzekł jak na wstępie.