Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 2725/98
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2001-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Powołane przepisy: article: art. 229
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz. 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art. 97 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 października 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: Wpis do księgi wieczystej, o jakim mowa w art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741/ nie jest zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa.

TEZY

Wpis do księgi wieczystej, o jakim mowa w art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741/ nie jest zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Zofii i Tadeusza R. na postanowienie Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 23 listopada 1998 r. (...) w przedmiocie zwrotu nieruchomości - uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji; (...).


UZASADNIENIE

Wojewoda L. postanowieniem z dnia 11 września 1998 r. wydanym w powołaniu na art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu na rzecz byłych właścicieli nieruchomości położonej przy ul. S. w L. wykupionej przez Skarb Państwa w trybie art. 6 ustawy o wywłaszczaniu nieruchomości z 1958 r.

W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że po wniesieniu wniosku o zwrot wskazanej nieruchomości - nieruchomość została przekazana w użytkowanie wieczyste osobom trzecim. W tych warunkach "aby uniknąć ewentualnych po stronie Gminy procesów sądowych oraz związanych z tym kosztów Wojewoda L. pismem z dnia 2 września 1998 r. zwrócił się z prośbą do Wiceprezydenta Miasta L. o rozważenie możliwości ugodowego załatwienia przedmiotowej sprawy i wszczęcie w tym celu negocjacji ze stroną, co jest zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa".

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast po rozpatrzeniu zażalenia na to postanowienie wniesionego przez Zofię i Tadeusza R. - postanowieniem z dnia 23 listopada 1998 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, podając w uzasadnieniu, że: "z akt sprawy nie wynika, aby w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości do dnia 1 stycznia 1998 r. zostało ujawnione prawo użytkowania wieczystego a w szczególności nie przedstawiono odpisu z księgi wieczystej. Na podkreślenie zasługuje zatem fakt, że w obowiązującym stanie prawnym obowiązek dokonania wpisu prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej jest zagadnieniem wstępnym w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości; dopiero bowiem wykazanie, że prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej, pozwoli na merytoryczne rozpatrzenie sprawy i wydanie stosownej decyzji. Jeśli natomiast nie dokonano wpisu w księdze wieczystej to zgłoszone roszczenie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej uniemożliwia dokonanie wpisu prawa użytkowania wieczystego i powinno skutkować rozwiązaniem takiej umowy w drodze porozumienia stron albo przez sąd powszechny oraz orzeczenie o zwrocie nieruchomości.

Dlatego wynik postępowania przed sądem wieczystoksięgowym o dokonanie wpisu prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej jak również rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego jest zagadnieniem wstępnym w przedmiotowej sprawie w rozumieniu art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa".

W skardze na to postanowienie, wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucono, że zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji wydane zostało z istotnym naruszeniem art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest w pełni uzasadniona.

Zgodnie z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741/ roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej.

Ustawa weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. Jak wynika z ustaleń organów administracji - nieruchomość, o której zwrot ubiega się była właścicielka Zofia R., oddana została w użytkowanie wieczyste umową z dnia 9 września 1997 r. Ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej nie zostało dokonane. Nie było zatem wynikających z art. 229 pow. ustawy przeszkód w orzekaniu o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Błędnie organy obu instancji przyjęły, że wpis do księgi wieczystej jest "zagadnieniem wstępnym" w rozumieniu art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa. Jest on zdarzeniem powodującym utratę roszczenia o zwrot nieruchomości. Zawieszenie postępowania przez organ administracji do czasu dokonania tego wpisu w KW jest nie tylko naruszeniem art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa, ale przede wszystkim naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego, wyrażonych w art. 7, 8 i 9 Kpa, obligujących organ administracji do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych dla załatwienia sprawy mając na względzie słuszny interes obywateli /art. 7/ czuwanie nad tym, aby osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa /art. 9/ oraz prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa /art. 8/.

Zawieszenie postępowania w oczekiwaniu na ziszczenie się negatywnej przesłanki z art. 229 pow. ustawy, powodującej utratę roszczenia o zwrot, jest działaniem niedopuszczalnym, podjętym w celu pozbawienia strony przysługujących jej roszczeń.

Nawiązując do zawartego w motywach zaskarżonego postanowienia stwierdzenia, że "z akt sprawy nie wynika, aby w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości do dnia 1 stycznia 1998 r. zostało ujawnione prawo użytkowania wieczystego, a w szczególności nie przedstawiono odpisu z księgi wieczystej" należy przypomnieć, że stosownie do art. 77 par. 1 Kpa obowiązek przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego co do wszystkich istotnych okoliczności spoczywa na organie i nie może być on przerzucony na stronę. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem /por. wyrok NSA z dnia 4 września 1981 r. - SA 147/81 - Gazeta Prawnicza 1986 nr 9 str. 46, także z dnia 22 maja 1996 r. V SA 827/99 - Monitor Prawa Celnego 1997 nr 1 str. 11, z dnia 11 czerwca 1981 r. SA 503/81 - ONSA 1981 nr 1 poz. 54/ ciężar dowodu z mocy art. 77 par. 1 spoczywa na organie administracji i jeżeli strona przedłoży niepełny materiał dowodowy organ ma obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić, aż do uzyskania pewności co do istnienia określonego stanu faktycznego i prawnego.

Skoro zatem BP Poland Spółka z o.o. i spółka jawna z siedzibą w K., której Gmina L. przekazała nieruchomość w użytkowanie wieczyste umową z dnia 9 września 1997 r. nie przedłożyła odpisu z księgi wieczystej - o odpis taki obowiązany był zwrócić się organ I instancji /par. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 marca 1992 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece - Dz.U. nr 29 poz. 128 ze zm./.

Mając powyższe na uwadze - Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy o NSA /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji, jako wydane z istotnym naruszeniem prawa.