Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 931/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2017-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3, art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Wiesława Pierechod ( sprawozdawca ) Sędziowie sędzia WSA Jolanta Strumiłło sędzia WSA Alicja Jaszczak - Sikora Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Niewiadomska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2017r. sprawy ze skargi I. S. – U. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję;


UZASADNIENIE

I. S. (dalej jako skarżąca, strona, wnioskodawczyni) wniosła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( dalej jako ZUS, organ) o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.

W uzasadnieniu wniosku strona podała, że działalność gospodarczą prowadziła wraz z mężem. Mąż odszedł od niej , zostawiając długi w wielu hurtowniach i inne długi. Obecnie otrzymuje emeryturę 759,03 zł. Jest jej bardzo ciężko ale nie jest w stanie spłacić zadłużenia. Podjęłaby zatrudnienie ale w 2006r. miała zawał serca. Od tamtego czasu z jej zdrowiem jest coraz gorzej. Ma problemy z chodzeniem, z rękami, ginekologiczne i inne. Od kilku lat wisi nad nią widmo bezdomności.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia "[...]" odmówił wnioskodawczyni umorzenia:

1. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 , 2, 3, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2016r. poz. 963, dalej jako u.s.u.s.) składek za ubezpieczonego będącego płatnikiem składek oraz składek finansowanych przez płatnika za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek za okres 03/2002-05/2002, 07/2002,10/2002-06/2003, 08/2003-11/2003, 01/2004-09/2004, 11/2004, 02/2005, 04/2005-08/2005, 12/2005-05/2006, 03/2007, 06/2007-12/2007, 04/2009-05/2009, 07/2009-09/2011 w łącznej kwocie 48.770,31 zł; odsetek za zwłokę naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie w łącznej wysokości 56.778 zł; dodatkowej opłaty 2.146 zł; kosztów upomnienia w kwocie 484 zł;

2. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 3a, art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej jako rozporządzenie) składek za ubezpieczonego będącego płatnikiem składek za okres 03/2002-05/2002, 07/2002, 10/2002-06/2003, 08/2003-11/2003, 01/2004-09/2004, 11/2004, 02/2005, 04/2005-08/2005 12/2005-05/2006, 03/2007, 06/2007-12/2007, 04/2009-05/2009, 07/2009-09/2011 w łącznej kwocie 36.974,57 zł; odsetek za zwłokę naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie w łącznej wysokości 33.962 zł, dodatkowej opłaty w kwocie 1.258,50 zł, kosztów upomnienia w kwocie 484 zł.

Ponadto decyzją ZUS z dnia "[...]", w związku z art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postepowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016r. poz. 23, dalej jako kpa) oraz art. 30 u.s.u.s. odmówiono wnioskodawczyni wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia składek za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek tj. za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz w związku art. 61a § 1 kpa oraz art. 28 ust. 3a odmówiono wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek tj. za zatrudnionych pracowników.

Strona wniosła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia "[...]" wskazując na trudną sytuację finansową oraz złą sytuację zdrowotną jej i jej syna.

Decyzją z dnia "[...]" , nr "[...]", ZUS utrzymał w mocy ww. decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu wskazano, że na podstawie zebranej w sprawie dokumentacji ustalono, że w związku z prowadzoną pozarolniczą działalnością gospodarczą strona nie dopełniła obowiązku wynikającego z art. 46 ust. 1 u.s.u.s., co doprowadziło do powstania zadłużenia, którego wysokość na dzień wpływu wniosku o umorzenie tj. "[...]" wynosiła łącznie 124.109,06 zł, w tym: należność główna z tytułu składek w kwocie 61.615,66 zł, odsetki za zwłokę w kwocie 56.778,00 zł,

dodatkowa opłata w kwocie 2.146,00 zł, koszty upomnienia w kwocie 484,00 zł oraz koszty egzekucyjne w wysokości 3.085,40 zł.

Po dokonaniu ponownej analizy całości materiału dowodowego zebranego w sprawie ustalono, że strona nie prowadzi działalności gospodarczej, jednak organ stwierdził, że nie jest ona całkowicie pozbawiona dochodu ponieważ pobiera świadczenie emerytalne, którego wysokość wynosi brutto 1.278,82 zł, wysokość świadczenia po potrąceniach do wypłaty wynosi 759,03 zł. Z pisma, które wpłynęło do ZUS w dniu "[...]" wynika, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, który nie jest nigdzie zatrudniony oraz, że uzyskuje finansowe wsparcie od swojej 85 letniej matki emerytki. Ponadto na podstawie dołączonej kserokopii dowodu wpłaty ustalono, że miesięczna opłata za czynsz wynosi 465,29 zł, natomiast z kserokopii faktury VAT wynika, że opłata za energię elektryczną za okres dwóch miesięcy wyniosła 96,33 zł. Ponadto w uzasadnieniu pierwszego wniosku o umorzenie podano, że wnioskodawczyni posiada zobowiązania wobec innych wierzycieli, jednakże brak jest informacji o wysokości tych zobowiązań oraz czy są regulowane. Z wyjaśnień strony wynika, że trudna sytuacja materialna wynika przede wszystkim z uzależnienia od narkotyków syna, który początkowo kradł pieniądze, wynosił z domu wartościowe przedmioty oraz porzucił naukę w szkole średniej. Ponadto strona podała, że korzystała z porad "[...]", wyrzucała syna z domu, który następnie żebrał, kradł i żył na ulicy lecz kierując się miłosierdziem przyjmowała go z powrotem. Dodatkowo wskazano, że syn był w kliku ośrodkach odwykowych, ale nie wyszedł z nałogu i obecnie ma problemy z wymiarem sprawiedliwości. Czasami synowi udało się przepracować kilka miesięcy, jednakże nie ma takich pracodawców, którzy chcieliby zatrudniać tak chorego człowieka. Strona poinformowała, że jest osobą schorowaną, po przebytym ciężkim zawale serca, co zostało udokumentowane na podstawie kserokopii karty informacyjnej z leczenia szpitalnego z dnia "[...]". Organ wskazał jednak, że nie przedłożono innych dokumentów obrazujących obecną kondycję zdrowotną, zresztą strona twierdzi, że się nie leczy, z uwagi na brak pieniędzy na realizację recept.

Ustalono także, że wnioskodawczyni posiada majątek ruchomy w postaci samochodu osobowego oraz nieruchomość w postaci lokalu mieszkalnego, o pow. 50,50 m2, na której zostały zabezpieczone należności ZUS poprzez wpis hipoteki przymusowej do księgi wieczystej urządzonej dla ww. nieruchomości.

Organ wskazał, że zasady umarzania należności z tytułu składek zostały uwzględnione w art. 28 u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu.

Po ponownej analizie materiału dowodowego stwierdzono, jednak że brak jest okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Stwierdzono bowiem, że strona nie prowadzi działalności gospodarczej, posiada jednak majątek nieruchomy położony w "[...]", na którym zostały zabezpieczone należności ZUS. Ponadto obecnie wobec strony prowadzona jest egzekucja z pobieranego świadczenia emerytalnego przez Dyrektora Oddziału ZUS oraz komornika sądowego, która przynosi rezultaty w postaci sukcesywnych miesięcznych potrąceń w wysokości 319,70 zł, zatem nie jest oczywiste, że w trakcie jej prowadzenia nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. Dodatkowo wysokość nieopłaconych należności o umorzenie których wniesiono przekracza kwotę upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, jak również naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Podkreślono, że w przypadku wierzycieli będącymi podmiotami dysponującymi środkami publicznymi, do których należy ZUS, rezygnacja z egzekwowania należności może zajść tylko wówczas, gdy prowadzenie egzekucji jest bezcelowe lub nieopłacalne. Z powyższego wynika, że umorzenie należności z tytułu składek, ma charakter bardzo wyjątkowy i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek.

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje jednak możliwość umorzenia należności z tytułu składek za ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, do czego upoważnia art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. Wskazano przy tym, że § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz.1365, dalej jako rozporządzenie) wymaga od zobowiązanego wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Zatem ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na zobowiązanym. Treść przepisu należy odnieść do konkretnej sytuacji, tak, aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności (jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji) spowoduje egzystencjalną ruinę bytu zobowiązanego i jego rodziny.

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 ww. rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ nie stwierdził jednak wystąpienia żadnej z ww. przesłanek. Nie wykazano w sposób wystarczający, że opłacenie należności pozbawi stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, bowiem nie przedstawiła ona pełnej dokumentacji umożliwiającej ustalenie obecnej sytuacji finansowej oraz rodzinnej. Przedstawiono jedynie dokumentację potwierdzającą, że wysokość miesięcznych opłat za czynsz i energię wynosi łącznie 513,46 zł, natomiast wysokość dochodu z tytułu świadczenia emerytalnego wynosi do wypłaty 759,03 zł. Ponadto strona korzysta z pomocy finansowej matki, jednak nie wskazano w jakiej wysokości. Nie przedstawiono oraz nie udokumentowano innych wydatków związanych z utrzymaniem.

Wskazano, że bezsprzecznie kwota zadłużenia wobec ZUS jest wysoka z punktu widzenia ustalonej sytuacji finansowej strony, lecz nie może to stanowić wyłącznej i wystarczającej podstawy do podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek, tym bardziej, że nie musi ona nastąpić jednorazowo, bowiem istnieje możliwość spłaty zadłużenia w dogodnych ratach dostosowanych do możliwości płatniczych. Strona posiada również możliwość ubiegania się o umorzenie należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2011r. poz. 1551). Ponadto nie znaleziono podstaw do zrezygnowania z dochodzenia należności z tytułu składek poprzez ich umorzenie. Nie wykazano również, że w związku z trudną sytuacją, w jakiej się strona znajduje, podejmowane były działania mające na celu uzyskiwanie dodatkowego wsparcia finansowego w formie dotacji, zasiłków lub innych form pomocy materialnej dotowanych ze środków instytucji socjalnych.

Podkreślono, że podejmując się prowadzenia działalności gospodarczej wnioskodawczyni podjęła się wielu zobowiązań, w tym opłacania składek. Decydując się więc na prowadzenie działalności gospodarczej płatnik składek zobowiązany jest, niezależnie od osiąganych przychodów, czy też trudności finansowych, wykonywać obowiązki nałożone przez ustawodawcę na osoby prowadzące działalność gospodarczą.

Strona nie wykazała również, że w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia poniosła straty materialne powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności, tym bardziej, iż od października 2011 roku działalność gospodarcza nie jest prowadzona.

Wnioskodawczyni nie wykazała także wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ wskazał, że co prawda strona jest osobą schorowaną, jednak posiada stały dochód z tytułu emerytury, a świadczenie to wypłacane jest niezależnie od stanu zdrowia. Podkreślono, że organ rozpatrujący sprawę nie kwestionuje stanu zdrowia strony oraz syna, jednakże ww. przesłanka ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków rodziny uniemożliwia całkowite uzyskiwanie dochodu.

Organ wskazał, że cytowane przepisy nie nakazują organowi rozpatrującemu i wydającemu decyzję, umorzenia należności w każdym przypadku. Dają jedynie potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Zgodnie z orzecznictwem sądowym zaistnienie którejkolwiek z określonych w zamkniętym katalogu sytuacji, może lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy.

Skargę na ww. decyzję wniosła skarżąca wskazując, że zarzucono jej że ma majątek – samochód i mieszkanie. Oświadczyła, że od dwudziestu lat nie ma samochodu. Posiada dwupokojowe mieszkanie, które jest najważniejszą rzeczą dla każdego człowieka, by mieć dach nad głową. Wskazała, że organ zarzuca jej, że nie podała w jakiej wysokości jest pomoc ze strony jej matki. Dołączyła odcinek renty matki w wysokości 1.469,41 zł. Podała, że jej matka ma 85 lat. Jej pomoc to nie zawsze obiady, jakaś żywność. Pomoc jest w granicach około 150 zł miesięcznie. Wskazała, że jest chora i ma chorego syna. Dokumenty wysłała do ZUS, który odesłał je "[...]". Jej emerytura wynosi 759,03 zł, komorne 465,03 zł, prąd około 46 zł. Po opłaceniu prądu i komornego zostaje jej 248 zł.

Dodatkowo w piśmie z dnia 25.01.2017r. uzupełniając wniesioną skargę podała, że nie wie jak długo będzie mogła korzystać z pomocy matki. ZUS napisał, że komornik prowadzi skutecznie postepowanie egzekucyjne z jej emerytury wynoszącej 1.278,82 zł brutto. To postępowanie według niej jest niemoralne, nieetyczne, nieludzkie. Żyje w wielkiej nędzy, ma trudne warunki życiowe i rodzinne. Jej miesięczny dochód wynosi 759,03 zł. Nie jest w stanie spłacić długu.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych, reprezentowany przez pełnomocnika, podtrzymał swoją decyzję, jak również wcześniejszą argumentację i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zasady i tryb tej kontroli reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. poz. 718 ze zm.) zwana dalej w skrócie "p.p.s.a".

Zgodnie z przepisami powołanej ustawy sąd administracyjny nie ma kompetencji do rozstrzygania sprawy merytorycznie tj. w sposób załatwiający sprawę administracyjną co do jej istoty, albowiem o uprawnieniach bądź obowiązkach stron postępowania, wynikających z przepisów prawa materialnego, rozstrzygają organy administracyjne. Rozstrzygając natomiast skargę na decyzję Sąd może uchylić tę decyzję gdy stwierdzi, że przy jej wydaniu doszło do naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze wskazane reguły orzekania Sąd stwierdza, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę prawną decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stanowiły przepisy art. 28 ust. 1-4 u.s.u.s. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 art. 28 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Przesłanka całkowitej nieściągalności zachodzi zaś w sytuacji enumeratywnie wymienionej w ust. 3 art. 28 u.s.u.s. tj. gdy:

- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W tej części można podzielić stanowisko Zakładu, że w przypadku ustalenia, że dłużniczka posiada lokal mieszkalny, na którym ustanowiono hipotekę oraz emeryturę w wysokości umożliwiającej skuteczną egzekucję należności z tytułu składek - nie występują okoliczności przemawiające za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Stwierdzić jednak należy, że w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających dokonanie zabezpieczenia hipotecznego jak i danych dotyczących daty wszczęcia egzekucji. Jest to istotne dla kontroli decyzji o odmowie umorzenia składek, w szczególności, gdy wskazuje się, że chodzi o zadłużenie za okresy rozliczeniowe od 2002r. do 2011r. Nie pozostaje też bez znaczenia w sprawie okoliczność, że niewątpliwie w pierwszym rzędzie egzekucja jest zapewne prowadzona do tej części zaległych składek, które w ogóle nie mogą być umorzone i co do których Zakład wydał decyzję z dnia "[...]" o odmowie wszczęcia postępowania o ich umorzenie.

Wskazać należy, że w takich okolicznościach organ powinien szczególnie wnikliwie rozważyć, czy nie zaistniał uzasadniony przypadek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem składek. Możliwość taka została przewidziana przez ustawodawcę w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Regulacja powyższa oznacza, iż w przypadku stwierdzenia, że w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności organ może w uzasadnionych przypadkach umorzyć należności. Szczegółowe zasady umarzania zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r., wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Zgodnie z dyspozycją § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy:

- opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych ,

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Brzmienie ww. przepisu ustawy jak i aktu wykonawczego wskazuje, że decyzja Zakładu co do umorzenia ma charakter uznania administracyjnego. Powyższe nie oznacza jednak zupełnej dowolności orzekania. Organ jest zobowiązany do wszechstronnego przeanalizowania sytuacji osoby ubiegającej się o udzielenie ulgi pod kątem wystąpienia przesłanek określonych przepisami, a następnie, do mającego oparcie w okolicznościach sprawy uzasadnienia swojego stanowiska o umorzeniu bądź odmowie umorzenia należności.

Sądowa kontrola decyzji o charakterze uznaniowym sprowadza się do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania. Tylko prawidłowo przeprowadzone postępowanie pozwala bowiem na wyczerpujące i pełne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. Sąd bada zatem, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego - art.7 kpa oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego - art.77 § 1 kpa, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą określoną w art. 80 k.p.a., czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione - art.107 § 3 kpa.

Dokonując na tle powyższych kryteriów oceny legalności zaskarżonej decyzji sąd stwierdził, że została ona wydana z naruszeniem prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa.

W świetle poczynionych ustaleń faktycznych ZUS uznał, iż skarżąca nie przedstawiła pełnej dokumentacji umożliwiającej ustalenie obecnej sytuacji rodzinnej i finansowej, gdyż udokumentowała jedynie wysokość miesięcznych opłat za czynsz i energię w wysokości 513,46 zł, zaś jej dochód ze świadczenie emerytalnego wynosi do wypłaty 759,03 zł. Nie przedstawiła jednak wysokości pomocy jaką otrzymuje od matki oraz innych udokumentowanych wydatków związanych z utrzymaniem.

Pomimo stwierdzenia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że sytuacja wnioskodawczyni jest trudna organ zarzucił skarżącej, że nie korzystała z form uzyskania dodatkowego wsparcia finansowego w postaci dotacji, zasiłków lub innych form pomocy materialnej dotowanych ze środków instytucji socjalnych.

Zdaniem Sądu dokonana przez ZUS ocena stanu faktycznego pod kątem zaistnienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, narusza opisaną wyżej zasadę uznania administracyjnego oraz wykracza poza reguły swobodnej oceny dowodów. Jest też sprzeczna z treścią wskazanego wyżej pkt 1 § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym, właśnie niemożność opłacenia należności ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną - powodującą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jest przesłanką umorzenia zaległości. Oparte na zgromadzonym materiale dowodowym rozważania organu mają charakter oceny zupełnie dowolnej i wewnętrznie sprzecznej.

W ocenie sądu, trudno jest zgodzić się ze stanowiskiem organu, że skarżąca nie wskazała wysokości ponoszonych przez nią wydatków. Wskazała ona bowiem, że z otrzymywanej kwoty emerytury w wysokości 759,03 opłaca czynsz i energię elektryczną w łącznej kwocie 513,46 zł. Po dokonaniu tylko prostego równania matematycznego zostaje skarżącej kwota 245,57 zł. Tymczasem do niezbędnych potrzeb życiowych oprócz opłat stałych zaliczyć należy przede wszystkich wyżywienie, środki czystości, odzież, itp. W świetle wiedzy i doświadczenia życiowego trudno uznać, aby ze środków pozostających do dyspozycji skarżącej, możliwe było pokrycie wszystkich tego typu wydatków, zaliczanych do "niezbędnych potrzeb życiowych", mając w szczególności na uwadze, że oprócz skarżącej we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje również jej syn. Sytuacji skarżącej nie zmienia pomoc jaką otrzymuje od 86 letniej matki. Jak wskazała bowiem skarżąca jest to pomoc drobna, polegająca na dostarczeniu żywności, obiadach. Cała ta pomoc wynosi około 150 zł miesięcznie. Dodając nawet tę kwotę do dochodu skarżącej otrzymujemy dochód w wysokości 909,03 zł. Organ nie wziął jednak pod uwagę faktu, iż zgodnie z danymi zamieszczonymi ma stronie internetowej Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych, który na mocy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2016r., poz. 930 ze zm.) bada progi interwencji socjalnej, wysokość minimum egzystencji w 2015r. w gospodarstwie pracowniczym 2 osobowym ustalona została na kwotę 915,57 zł , zaś w gospodarstwie emeryckim 2 osobowym na kwotę 860,06 zł, zaś minimum socjalne we wrześniu 2016r. ustalono na kwotę 1.789,32 zł w gospodarstwie pracowniczym 2 osobowym, zaś 1.792,68 zł 2 w gospodarstwie emeryckim 2 osobowym.

W realiach rozpatrywanej sprawy, organ pominął zatem całkowicie rozważania, czy spłata zadłużenia nie skazywałaby skarżącej na życie poniżej poziomu egzystencji i w związku z tym sięgnięcie po pomoc społeczną. Wręcz przeciwnie organ uzasadnił odmowę umorzenia należności brakiem zwrócenia się przez skarżącą o pomoc socjalną. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie daje więc odpowiedzi, jak w ustalonej sytuacji majątkowo - rodzinnej skarżąca miałaby zrealizować zobowiązania wobec ZUS bez zagrożenia dla egzystencji rodziny i konieczności sięgnięcia po pomoc państwa. Spowodowanie takiego zagrożenia kłóciłoby się z interesem społecznym i publicznym, o którym mowa w cyt. art. 7 kpa. Interesu publicznego nie można przy tym utożsamiać tylko z interesem systemu ubezpieczeń społecznych, co akcentuje zaskarżona decyzja. Prawodawca przewidział bowiem dla takich szczególnych przypadków możliwość umorzenia należności, przyznając priorytet sytuacji zobowiązanego. Stanowisko, że w takiej sytuacji uznanie administracyjne i interes systemu ubezpieczeń dają podstawę do odmowy umorzenia jest ponadto nie do pogodzenia z funkcją ochronną ubezpieczeń społecznych. Funkcja ta nie pozwala na egzekwowanie niezapłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego i jego rodziny. Nadto, te same okoliczności nie mogą uzasadniać i równocześnie nie uzasadniać umorzenia należności. Taki zaś wniosek wypływa z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. W ocenie sądu uznaniowy charakter decyzji mógłby przemawiać za odmową uwzględnienia wniosku strony tylko w sytuacji wykazania przez ZUS istnienia ważnego interesu publicznego, takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądowym ( vide wyroki NSA : z dnia 21 maja 2009r. sygn. akt II GSK 1045/08 ; z dnia 14 marca 2012r. , sygn. akt II GSK 203/11; z dnia 6 lutego 2013r. , sygn. akt II GSK 2026/11).

W tym miejscu należy przypomnieć stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w orzeczeniu z dnia 20 marca 2007r. sygn. akt II GSK 345/06, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Dlatego też trudno przyjąć, aby możliwe było wyegzekwowanie zaległych należności od skarżącego utrzymującego się ze środków pomocowych.

Zdaniem sądu wewnętrznie sprzeczne są także rozważania organu dotyczące braku wykazania przez skarżącą przesłanki wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności. Ze wskazywanych przez wnioskodawczynię okoliczności można wywieść, iż powołuje się ona na obie te przesłanki, wskazuje bowiem na swoją chorobę (przebyty ciężki zawał serca) oraz chorobę syna (uzależnienie od narkotyków). Na potwierdzenie swoich twierdzeń skarżąca dołączyła kserokopię zawiadomienia o wyznaczeniu terminu rozprawy przez sąd z dnia "[...]", kserokopię postanowienia o powołaniu biegłych lekarzy psychiatrów, skierowania do szpitala psychiatrycznego, karty leczenia szpitalnego - wszystkie te dokumenty dotyczą jej syna oraz kserokopię karty informacyjnej z jej leczenia szpitalnego. Tymczasem, w uzasadnieniu zakaźnej decyzji, organ w ogóle nie odniósł się do konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny i ewentualnego wpływu konieczności sprawowania takiej opieki na możliwość uzyskiwania dochodu. Odnosząc się zaś do przesłanki wystąpienia przewlekłej choroby zobowiązanego organ z jednej strony wskazał, że skarżąca jest osobą schorowaną i tego faktu nie kwestionuje, z drugiej jednakże wskazał, że przesłanka ta nie uniemożliwia całkowitego uzyskiwania dochodu, bowiem skarżąca posiada stały dochód z tytułu emerytury, który nie jest zależny od stanu zdrowia. Zdaniem Sądu organ powinien wziąć pod uwagę realne i faktyczne możliwości uzyskania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia. W niniejszej sprawie nie sposób przyjąć, że wyjaśnienia i ustalenia organu w sposób jednoznaczny wskazują, że istnieje realna szansa na poprawę sytuacji finansowej gospodarstwa domowego skarżącej. Sytuacja skarżącej wynikająca ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie w konfrontacji z argumentacją przedstawioną w zaskarżonym rozstrzygnięciu prowadzi do wniosku, że ocena tej sytuacji została przeprowadzona w sposób powierzchowny i rutynowy.

W ocenie Sądu, uzasadnienie decyzji wydanej przez Zakład w rozpatrywanym zakresie także nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a.. Podkreślić należy, na co trafnie zwracano uwagę w dotychczasowym orzecznictwie, (p. wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183), że okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie gdy decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb zobowiązanego - posiadania środków niezbędnych do życia. Odmowa umorzenia musi opierać się na rzeczywistych podstawach, zaś jej uzasadnienie musi być pełne, logiczne i spójne. Nie sposób bowiem uznać, iż uznaniowy charakter takiej decyzji ("może umorzyć") oznacza pełną swobodę tego organu w stosowaniu omawianej ulgi, sprowadzającą się do odmowy jej zastosowania.

Zdaniem Sądu, przytoczona przez organ argumentacja nie uzasadnia wydanego rozstrzygnięcia w sposób rzetelny i dokładny, wskazując tym samym na dokonanie uproszczonej oceny stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, bez uwzględnienia powołanych powyżej okoliczności.

W ponownym postępowaniu organ powinien zatem dokonać uwzględniającej powyższe uwagi i wskazania Sądu, wszechstronnej analizy całokształtu okoliczności sprawy. Uzasadnienie decyzji powinno zaś zawierać umotywowaną ocenę stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa oraz wskazywać jaki związek zachodzi między tą oceną, a treścią rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.