Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 865/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2016-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.), Sędzia WSA Bolesław Stachura, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Furtak-Biernat, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 listopada 2016 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego A. L. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. (dalej: "ZUS") decyzją z dnia [...] nr [...], po ponownym rozpoznaniu wniosku A.L. (dalej: bądź "Strona" bądź "Skarżący"), utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] nr [...] odmawiającą Stronie umorzenia należności w łącznej kwocie [...] zł z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej za okres od października 1996 r. do stycznia 1998 r. i za grudzień 1998 r. w kwocie [...] zł, odsetek od tych należności na dzień 17 lutego 2016 r. w kwocie [...] zł, opłaty dodatkowej w kwocie [...] zł oraz kosztów upomnienia w kwocie [...] zł.

Z ustalonego stanu faktycznego wynika, iż pismem z dnia 9 lutego

2016 r. Strona zwróciła się o umorzenie ww. należności. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że wierzytelności ZUS za ww. okres uległy przedawnieniu a ponadto zakwestionowała fakt prowadzenia działalności gospodarczej w ww. okresie. Strona oświadczyła bowiem, że działalność gospodarczą rozpoczęła dopiero dnia 25 sierpnia 1998 r. natomiast z dniem 14 lutego 2000 r. powyższy wpis został wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej z uwagi na zaprzestanie prowadzenia przez Stronę działalności gospodarczej. Strona na potwierdzenie swoich twierdzeń przedłożyła Zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej z dnia 25 sierpnia 1998 r. wystawione przez Wójta Gminy S. oraz decyzję Wójta Gminy S. z dnia 16 lutego 2000 r. o wykreśleniu ww. wpisu z dniem 14 lutego 2000 r.

W toku postępowania Strona powołała się na trudną sytuację zdrowotną (choroba kręgosłupa, biodra i serca – renta przyznana w 2001 r.), materialną i finansową wskazując, że nie jest w stanie zapłacić żądanej kwoty bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania. Strona oświadczyła, że nie przewiduje poprawy ww. sytuacji m.in. z uwagi na zły stan zdrowia. Ponadto, ze złożonych przez Stronę dokumentów i oświadczeń wynikało, że Strona prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką, utrzymuje się ze świadczenia rentowego w wysokości [...] zł netto miesięcznie i dochodów małżonki z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł netto miesięcznie. Jak oświadczyła Strona stałe wydatki na utrzymanie wynoszą: ok. [...] zł miesięcznie tytułem opłat, ok. [...] zł miesięcznie na zakup leków, [...] zł miesięcznie tytułem spłaty zobowiązań kredytowych (kredyt [...] zł zaciągnięty na prywatne wydatki). Strona oświadczyła ponadto, że jest właścicielem składników majątkowych, tj. domu o pow. [...]oraz posiada samochód osobowy marki [...], rok. produkcji 2006. Strona wskazała, że nie posiada innych składników majątku ani zasobów finansowych.

Po dokonaniu analizy i oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w oparciu o zgromadzoną dokumentację obejmującą:

– wniosek i pisma Strony;

– niepodpisany wydruk komputerowy stanowiący informację dotyczącą stanu zaległości z tytułu nieuregulowanych w terminie składek i wyników dotychczas prowadzonego przymusowego dochodzenia,

– oświadczenie Strony o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z dnia 22 marca 2016 r.;

– zaświadczenie z dnia 25 sierpnia 1998 r. o wpisie Strony jako przedsiębiorcy do ewidencji działalności gospodarczej, której rozpoczęcie nastąpiło w dniu 24 sierpnia 1998 r.;

– decyzję z dnia 16 lutego 2000 r. o wykreśleniu Strony z dniem 14 lutego 2000 r. z ewidencji działalności gospodarczej;

ZUS powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] odmówił Stronie umorzenia ww. należności w łącznej wysokości [...] zł.

Organ I instancji wskazał, że w wyniku ww. przeprowadzonego przez organ postępowania ustalono, że Strona prowadziła działalność gospodarczą z przerwami w okresie od dnia 20 sierpnia 1995 r. do dnia 1 stycznia 2008 r., sporne należności istnieją albowiem figurują na koncie Strony w ZUS, należność z tytułu składek objęta jest skutecznie prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym zaś zadłużenie Strony za kolejne okresy, tj. od stycznia 1999 r. objęte jest postępowaniem o umorzenie na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r., poz.155) zwanym postępowaniem abolicyjnym.

Organ wskazał przesłanki umorzenia należności z tytuł składek powołując przepis art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2015, poz. 121 t.j.; dalej: "u.s.u.s.") oraz przepisy Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczna (Dz.U. 2003 r., Nr 141, poz. 1365; dalej: "rozporządzenie wykonawcze") uznając, że w rozpoznawanej sprawie przesłanki te nie występują. Organ wskazał ponadto, że w rozpoznawanej sprawie niedopuszczalne jest badanie odrębnych wniosków, tj. w zakresie przedawnienia zobowiązań Strony objętych przedmiotowym postępowaniem jak i ustalenia ich istnienia oraz wysokości jednocześnie przyznając, że przedmiotem postępowania o umorzenie należności składkowych są istniejące i wymagalne (nie przedawnione) należności z tytułu składek.

Pismem z dnia 5 maja 2016 r. Strona złożyła, w trybie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, zarzucając decyzji organu I instancji naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s poprzez błędne zastosowanie oraz art. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania ZUS wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji.

Uzasadniając swoją decyzję ZUS wskazał w pierwszej kolejności, że Strona prowadziła z przerwami działalność gospodarczą od 20 sierpnia 1995 r. do 1 stycznia 2008 r. a na koncie płatnika figurowały nieewidencjonowane i wymagalne, nieopłacone należności z tytułu składek objęte niniejszym postepowaniem jak i za lata kolejne. Ponadto należność z tytułu składek objęta jest skutecznie prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym wszczętym w dniu 18 czerwca 2004 r. i prowadzonym obecnie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. a należności zawierające się w okresach od kwietnia 2001 r. do grudnia 2012 r. zostały objęte postępowaniem prowadzonym w oparciu o przepisy ww. ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolnicza działalność gospodarczą.

Organ II instancji przytoczył art. 28 u.s.u.s. oraz rozporządzenia wykonawczego i powtórzył za organem I instancji przytoczone wcześniej ustalenia stanu faktycznego odnoszące się do sytuacji osobistej, majątkowej i finansowej Strony stwierdzając, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 u.s.u.s., albowiem Strona pobiera świadczenie rentowe w wysokości [...] zł brutto objęte skutecznie postępowaniem egzekucyjnym (miesięczne potrącenia [...] zł), małżonka Strony osiąga miesięczny dochód w kwocie [...] netto zaś Strona posiada samochód osobowy z 2006 r. oraz nieruchomość.

Organ wskazał również, iż w sprawie nie zachodzi ani uzasadniony przypadek ani szczególne okoliczności w rozumieniu ww. przepisów, albowiem Strona dowodowo okoliczności tych nie wykazała. Ponadto stan faktyczny sprawy, z którego wynika że Strona pobiera ww. rentę a małżonka Strony osiąga ww. dochód wskazuje, że uzyskiwane w gospodarstwie domowym Strony przychody stanowią podstawę zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych Strony i członków jej rodziny w stopniu wyższym od ustalonego minimum socjalnego stanowiąc również podstawę finansowania zobowiązań, w tym kredytowych w ratach. Organ uznał zatem, że skoro Strona w aktualnej sytuacji finansowej posiada możliwość regulowania zobowiązań z tytułu rat kredytów to nie można wykluczyć istnienia możliwości płatniczych Strony w zakresie spłaty zobowiązań publicznoprawnych choćby w minimalnych kwotach czy ratach i wskazał, że spłata zobowiązań prywatnych nie może uzasadniać umorzenia należności publicznoprawnej, z której finansowane są świadczenia społeczne ogółu obywateli.

ZUS wskazał ponadto, że stosownie do dyspozycji przepisu art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2002 r., Nr 241, poz. 2074 ze zm.), Zakład może umarzać należności z tytułu składek:

1) na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia 31 grudnia 1998 r.

2) na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r.

- pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców Dz. U. Nr 155, poz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby.

Jak wskazał ZUS Strona w okresie od 1 października 2002 r. do 15 listopada 2002 r. pozostawała przedsiębiorcą, w związku z czym podlegała przepisom ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. W związku z powyższym przy rozpatrywaniu niniejszego wniosku nie stosuje się art. 17 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2002r., Nr 241, poz. 2074 ze zm.).

Strona pismem z dnia 25 lipca 2016 r. wniosła na ww. decyzję skargę do tutejszego Sądu wnosząc o uchylenie w całości decyzji wydanych przez organy obu instancji a w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego dodatkowo o zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji, ze wskazaniem sposobu załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcia. Strona wniosła również o umorzenie postępowania w całości bądź w części w przypadku stwierdzenia przedawnienia zobowiązań Strony. Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił:

a) naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na treść decyzji, tj.:

– art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23; dalej: "k.p.a.") poprzez jego niezastosowanie i pominięcie zasady dwuinstancyjności postępowania poprzez ograniczenie się organu odwoławczego li tylko do kontroli decyzji organu pierwszej instancji, w sytuacji gdy organ odwoławczy zobowiązany był ponownie merytorycznie rozstrzygnąć sprawę, a więc rozpatrzyć wszystkie żądania Strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji;

– art. 77 § 4 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia przez organ dowodów znanych organowi z urzędu;

– art. 80 k.p.a. poprzez uznanie, iż na podstawie zebranego materiału dowodowego okoliczności przemawiające za brakiem zastosowania zwolnienia wobec Skarżącego zostały wykazane, podczas gdy z materiału dowodowego takich wniosków nie sposób wyciągnąć;

– art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienie decyzji z naruszeniem warunków przewidzianych, tj. w szczególności poprzez niewskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, niewskazanie dowodów, na których się oparł, oraz niepodanie przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;

– art. 7,8,9, 11 i 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia Stronie wszystkich przesłanek, które organ brał pod uwagę orzekając w niniejszej sprawie;

– art. 7 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego;

– art. 7 i art. 8 i art. 77 §1 k.p.a. poprzez brak dokonania przez organ wszechstronnej oceny materiału dowodowego, a jedynie oparcie decyzji na materiale wybiórczo wybranym i pasującym pod przyjętą przez organ tezę;

– art. 105 k.p.a. poprzez nieumorzenie postępowania w sytuacji, gdy było ono bezprzedmiotowe z uwagi na upływ terminu przedawnienia.

b) naruszenie prawa materialnego poprzez:

– naruszenie § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego w zw. z przepisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. a to poprzez niezastosowanie wymienionych przepisów, polegające na błędnym przyjęciu, iż z uwagi na oparcie omawianych norm prawnych na konstrukcji uznania administracyjnego, brak jest podstaw do badania zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego w jakimkolwiek zakresie, w tym badania polegającego na kontroli zgodności rozstrzygnięcia z zawartymi w przepisach prawa materialnego dyrektywami kierunkowymi uznania administracyjnego;

– art. 24 ust. 4-5b u.s.u.s. przez jego niezastosowanie - w zaskarżonej decyzji organ rentowy nie wypowiedział się w kwestii przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne, których dotyczył wniosek, a powinien to uczynić z urzędu z zastosowaniem art. 24 ust. 4-5b ww. ustawy.

Reasumując uzasadnienie zarzutów skargi Skarżący wskazał, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie pozwala w pełni ustalić, czym kierował się organ. Organ poprzestał na ogólnikowych stwierdzeniach dotyczących obowiązków, jakie ciążą na przedsiębiorcy oraz wskazał, że należności z tytułu składek z uwagi na ich publicznoprawny charakter powinny korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed innymi należnościami publicznoprawnymi. Jak dalej wskazał Skarżący ZUS powinien obliczyć kiedy upływa termin przedawnienia powyższych należności i przeanalizować obowiązujące na przestrzeni lat przepisy prawne w zakresie przedawnienia. Organ w niniejszej sprawie w żadnej mierze nie przedstawił bezzasadności stanowiska Skarżącego w zakresie przedawnienia. Z tego to względu niniejsza decyzja jest obarczona wadą uniemożliwiającą pozostawienie jej w obrocie prawnym. W ocenie Skarżącego niedopuszczalne jest procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia jak to ma miejsce w niniejszej sprawie zaś stanowisko ZUS należy uznać równie za nietrafne, jak dowolne. Ponadto wskazane przez ZUS argumenty są natury tak ogólnej, że de facto uznanie ich za przesądzające niweczyłoby w ogóle instytucję umorzenia zaległości.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Rozpoznając sprawę według kryterium legalności zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi jest decyzja ZUS utrzymująca w mocy decyzję tegoż Zakładu, którą odmówiono Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej za okres od października 1996 r. do stycznia 1998 r. i za grudzień 1998 r. w kwocie [...] zł, odsetek od tych należności na dzień 17 lutego 2016 r. w kwocie [...] zł, opłaty dodatkowej w kwocie [...] zł oraz kosztów upomnienia w kwocie [...] zł., po ponownym rozpoznaniu wniosku Skarżącego o umorzenie tych należności.

Zarzuty skargi dotyczą zarówno naruszenia przepisów prawa procesowego jak i prawa materialnego.

Na wstępie wskazać należy, że stosownie do przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (odsetki od tych składek) mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS w sytuacjach określonych w ust. 2-4. Należności te mogą być umarzane zasadniczo tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2), która zachodzi w przypadkach enumeratywnie tam wyliczonych (art. 28 ust. 3), a mianowicie wtedy, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia

28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu

do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy powyższego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy

i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w którym to rozporządzeniu zawarta została norma (§ 3 ust. 1), że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stanowiąc takie materialnoprawne podstawy do orzekania w sprawie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a także odsetek za zwłokę i kosztów upomnień, jako należności pochodnych, co dokonać się winno na podstawie przepisów k.p.a., kompetencję do tego orzekania ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych powierzyła ZUS.

Podkreślić w tym miejscu należy, że decyzja administracyjna wydana

w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy.

Nie oznacza to jednak, że może być ona dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprawdza się wyłącznie do kontroli jej legalności a więc Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, jak tego w rozpoznawanej sprawie chce Skarżący, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje więc zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi – w postaci umorzenia należności (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19 listopada 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1876/07, LEX nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Gd 874/08, LEX nr 483118). W wyroku z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1565/12 stwierdzono, że decyzja ZUS jest decyzją uznaniową, bowiem z jednej strony na uznaniu opiera się decydująca dla rozstrzygnięcia ocena, czy skutki odmowy umorzenia byłyby zbyt ciężkie dla zobowiązanego i jego rodziny, a z drugiej strony ZUS musi wziąć pod uwagę stan swoich finansów. Ze stanowiskiem tym koresponduje pogląd wyrażony w wyroku z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. II GSK 1837/13, a mianowicie, że w sytuacji wykazania przez stronę spełnienia ustawowej przesłanki umorzenia wnioskowanej należności składkowej, uznaniowy charakter decyzji ZUS mógłby tylko wówczas prowadzić do odmowy uwzględnienia wniosku, gdyby żądaniu strony organ przeciwstawił i należycie umotywował zaistnienie ważnego interesu społecznego, który przemawiałby za odmową uwzględnienia wniosku strony, mimo wykazania przez nią spełnienia ustawowej przesłanki umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 18 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1909/12, publ. w internetowej bazie orzeczeń NSA - www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając zatem na uwadze to, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, istotne jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowany, oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym

na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia, względnie

na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw

do zastosowania żądanej ulgi. Brak takiego uzasadnienia zasadnym czyni uprawnionym wniosek, iż rozstrzygnięcie o odmowie zastosowania ulgi oparte zostało nie na racjonalnym uznaniu, lecz podyktowane zostało dowolnością ocen (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjne w Szczecinie z dnia 14 stycznia 2009 r. o sygn. akt I SA/Sz 593/08, publ. w internetowej bazie orzeczeń NSA www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 5 marca 2014 r. (sygn. akt II GSK 22/13),

w stosunku do tej grupy osób (zobowiązanego i jego rodziny), konieczność uwzględnienia ich ważnego interesu oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych jest konstrukcją podobną do przyjętej w art. 7 k.p.a., gdzie obowiązek załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli stanowi w orzecznictwie i doktrynie podstawowy element uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2007 r. sygn. akt II GSK 264/07, LEX 494281). Uznaniowa ocena istnienia lub nieistnienia przesłanek skutkujących umorzeniem należności winna być przy tym odzwierciedlona odpowiednio w uzasadnieniu decyzji – zgodnie z rygorami wskazanymi w art. 107 § 3 k.p.a. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2994/06, LEX nr 306945; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 lutego 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 1421/08, LEX nr 484073).

Sąd podkreśla ponadto, że merytoryczna decyzja w przedmiocie wniosku Strony o umorzenie należności z tytułu składek (uwzględniająca wniosek lub odmawiająca umorzenia składek i należności ubocznych) może być wydana wyłącznie w przypadku należności istniejących, co najmniej na dzień złożenia takiego wniosku, czyli takich, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Aby można wydać merytoryczne rozstrzygnięcie musi zatem istnieć zobowiązanie. Niedopuszczalne jest natomiast merytoryczne rozstrzygnięcie w sytuacji gdy zobowiązania nie ma bo np. bądź nigdy nie powstało bądź wygasło wskutek przedawnienia. A zatem w przypadku złożenia wniosku o umorzenie składek pierwszą czynnością ZUS jest zatem wyjaśnienie czy należności te istnieją czy też nigdy nie powstały bądź wygasły bo uległy przedawnieniu. W sytuacji bowiem gdy w toku postępowania okaże się, że należności ZUS nigdy nie powstały bądź wygasły to organ powinien przyjąć, że postępowanie w odniesieniu do należności nieistniejących już na etapie złożenia wniosku Strony jest bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu na podstawie art. 105 k.p.a. Decyzja merytoryczna w przedmiocie wniosku Strony winna być wydana tylko w odniesieniu do zobowiązania istniejącego, co najmniej na dzień złożenia wniosku w tym zakresie (por. wyrok WSA w Warszawie z 22 listopada 2006 r. sygn.akt III SA/Wa 2425/06, WSA w Lublinie z 3 kwietnia 2012 r., sygn. akt III SA/Lu 98/12, WSA w Łodzi z 26 listopada 2013 r. sygn. akt III SA/Łd 643/13 utrzymany w mocy wyrokiem NSA z dnia 20 maja 2015 r. II GSK 789/14).

W rozpatrywanej sprawie Sąd, dokonując ww. kontroli legalności zaskarżonej decyzji stwierdził, że organ nie zadziałał prawidłowo, czym w konsekwencji naruszył ww. przepisy u.s.u.s. oraz rozporządzenia wykonawczego, albowiem w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności zasad procesowych. Powyższe skutkowało koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Sąd zauważa, że w rozpoznawanej sprawie ZUS odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od października 1996 r. do stycznia 1998 r. i za grudzień 1998 r. wraz z należnościami ubocznymi. W okresie od ewentualnego powstania ww. składek zmieniały się wielokrotnie przepisy dotyczące przedawnienia składek. Do dnia 31 grudnia 2002 r. termin przedawnienia wynosił 5 lat zaś od dnia 1 stycznia 2003 r. wydłużono go na 10 lat. Z dniem 1 lipca 2004 r. wprowadzono zawieszenie biegu przedawnienia od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.) zaś od dnia 20 sierpnia 2011 r. przewidziano zawieszenie biegu przedawnienia w sytuacji gdy ZUS wydał decyzję ustalającą obowiązek podlegania ubezpieczeniu, od dnia wszczęcia postępowania do dnia w którym decyzja stała się prawomocna (art. 24 ust. 5f u.s.u.s.). Natomiast od dnia 1 stycznia 2012 r. skrócono termin przedawnienia do 5 lat (art. 24 ust. 4 u.s.u.s.). W okresie za który została wydana zaskarżona decyzja zmieniały się zatem i to w sposób istotny przepisy dotyczące przedawnienia. Pomimo podnoszenia przez Skarżącego w toku postępowania zarzutu przedawnienia ZUS de facto kwestii tej zarówno nie przeanalizował jak i nie wyjaśnił w sposób umożliwiający sądową kontrolę stanowiska ZUS w tym zakresie. Sąd zauważa bowiem, że w aktach administracyjnych rozpoznawanej sprawy brak jest dokumentów, potwierdzających istnienie należności ZUS objętych zaskarżoną decyzją umożliwiających sądową kontrolę prawidłowości działania ZUS w zakresie odmowy umorzenia ww. składek wraz z należnościami ubocznymi. Za taki dokument, w ocenie Sądu nie można uznać wyłącznie wydruku z systemu informatycznego ZUS. Choć ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazuje, że należność z tytułu nieopłaconych składek objęta jest skutecznie prowadzony postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym w trybie administracyjnym a postępowanie to zostało wszczęte w dniu 18 czerwca 2004 r. jednakże nie wskazuje ani czy postępowanie to obejmuje należności objęte zaskarżoną decyzją i ewentualnie w jakiej części (zgodnie ze stanowiskiem ZUS Skarżący posiada również zobowiązania z tytułu składek za inne okresy) ani też nie dokonuje jakiejkolwiek analizy należności objętych zaskarżoną decyzją pod kątem ich przedawnienia. Dodatkowo akta sprawy nie potwierdzają stanowiska ZUS.

Sąd wskazuje również, że w rozpoznawanej sprawie istotnym jest, że w toku postępowania Skarżący równocześnie kwestionował fakt istnienia ww. zobowiązań także z uwagi na fakt braku prowadzenia przez Skarżącego działalności gospodarczej w spornym okresie. Na dowód powyższego Skarżący przedstawił dowody z dokumentów, tj. ww. zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej z dnia 25 sierpnia 1998 r., z którego wynikało, że działalność gospodarczą Skarżący rozpoczął dopiero w sierpniu 2008 r. oraz decyzję Wójta Gminy S. z dnia 16 lutego 2000 r. o wykreśleniu ww. wpisu z dniem 14 lutego 2000 r. Biorąc pod uwagę fakt, że zaskarżoną decyzją objęty został okres od października 1996 r. do stycznia 1998 r. i za grudzień 1998 r. okoliczność ta powinna zostać uznana za istotną dla rozpoznania przedmiotowej sprawy. Jak bowiem Sąd wskazał powyżej, istnienie wierzytelności ZUS, co najmniej w chwili złożenia wniosku Skarżącego, determinowało sposób i treść rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy przez ZUS. Sąd zauważa, że również ZUS w treści zaskarżonej decyzji (str. 4 tiret drugi od góry) wskazał, że przedmiotem postępowań prowadzonych przez ZUS, w tym zwłaszcza umorzenia traktowanego jako zwolnienie z wykonania określonego obowiązku są istniejące i wymagalne należności z tytułu składek. Pomimo powyższego ZUS nie rozpoznał ww. zarzutu Skarżącego ograniczając się jedynie do zawarcia w zaskarżonej decyzji stwierdzenia, że Skarżący prowadził działalność gospodarczą z przerwami w okresie od dnia 20 sierpnia 1995 r. do dnia 1 stycznia 2008 r. (str. 2 tiret pierwszy od góry) nie wskazując jednocześnie podstaw przyjęcia takiego stanowiska. W ocenie Sądu, za taką podstawę, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, nie może zostać uznany sam wydruk z systemu informatycznego ZUS biorąc po uwagę to, że Skarżący przedstawił dokumenty urzędowe będące przeciwdowodem dla jego treści zaś w aktach sprawy brak innych dokumentów, z których wynika zasadność stanowiska ZUS.

Z tych przyczyn, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, polegającym na braku podjęcia kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu strony (art. 7 k.p.a.). Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji ZUS nie wyjaśnił bowiem ani kwestii istnienia należności objętej zaskarżoną decyzją z uwagi na brak prowadzenia przez Skarżącego działalności gospodarczej w niemalże całym tym okresie ani też kwestii przedawnienia składek. Nie zostało zatem ustalone w jakim okresie zobowiązanie z tytułu składek istnieje a w jakim okresie nie powstało bądź wygasło. Ponadto pomimo twierdzeń zawartych w zaskarżonej decyzji w zakresie istnienia zobowiązań Skarżącego (prowadzenie egzekucji, prowadzenie działalności gospodarczej od 1995 r.) ZUS nie wskazał dowodów, na których się oparł zaś – jak wskazano powyżej – za taki dowód w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie mógł zostać uznany sam wydruk z systemu informatycznego ZUS skoro Skarżący przedstawił dowody z dokumentów urzędowych przeciwne treści ww. wydruku. Stanowi to naruszenie art. 7, 8, 11, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. i mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym przedwczesne stało się odniesienie do zarzutów merytorycznych podniesionych w skardze.

Uznając w tych warunkach, że zaskarżona decyzja nie odpowiada przepisom prawa z przyczyn wyżej wskazanych, wydana bowiem została z naruszeniem powyższych przepisów postępowania administracyjnego, tj. polegającym na braku podjęcia kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu strony (art. 7 k.p.a.), na naruszeniu zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.), na naruszeniu zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.), braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz braku pełnego uzasadnienia faktycznego decyzji, w którym organ nie wskazał dowodów na których się oparł ani też nie wskazał przyczyn odmowy wiarygodności i mocy dowodowej dokumentom urzędowym przedłożonym przez Skarżącego (art. 107 § 3 k.p.a) stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") orzec należało o jej uchyleniu. O zwrocie kosztów poniesionych przez Skarżącego postanowiono stosownie do przepisu art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. zasądzając na rzecz Skarżącego kwotę [...] zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika Skarżącego.

Przy ponownym rozpoznaniu wniosku Skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i należności ubocznych właściwy organ winien w sposób wszechstronny ustalić i wyjaśnić stan faktyczny sprawy, a następnie w wyniku tych ustaleń i ich oceny podjąć stosowne rozstrzygnięcie w sprawie, wszechstronnie wyjaśniając w uzasadnieniu decyzji wszelkie przesłanki rozstrzygnięcia. Rozstrzygając w przedmiocie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek organ ustali przede wszystkim czy zobowiązania Skarżącego z tytułu składek za okres objęty postępowaniem powstały a w przypadku pozytywnej odpowiedzi czy zobowiązania te wygasły na skutek przedawnienia i za jaki okres. W przypadku ustalenia, że należności z tytułu składek nie powstały bądź wygasły należy rozważyć możliwość umorzenia postępowania w tym zakresie. W odniesieniu zaś do należności istniejących należy wydać merytoryczne rozstrzygnięcie w sprawie biorąc pod uwagę zarzuty podnoszone przez Skarżącego.