Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 365/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-09-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151; art. 119 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1b,
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 września 2021 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] marca 2021 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. S. (dalej jako: "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza J. L. z dnia [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na S. S..

Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny.

Wnioskiem z dnia [...] października 2020 r. skarżąca wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej w J. L. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w J. L. z dnia [...] lutego 2017r. nr [...], z którego wynika, że S. S., jest niepełnosprawna w stopniu znacznym od dnia [...] stycznia 2017r.

Decyzją z dnia [...] października 2020 r. organ I instancji odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu przytoczył brzmienie przepisów art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111; dalej jako: u.ś.r.) i stwierdził, że nie został spełniony warunek, określony w tym przepisie tj. powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, gdyż niepełnosprawność w stopniu znacznym S. S. datuje się od [...] stycznia 2017 r. i nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje.

Ponadto, powołując się na ustalenia przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ wskazał, że osoba wymagająca opieki ma trójkę dzieci: K. R., D. K. oraz syna S. S.. Nie jest zatem spełniony warunek z art. 17 ust. 1a ustawy – wnioskodawca jest osobą inną niż spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, co łącznie stanowiło o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia.

W złożonym odwołaniu skarżąca kwestionując odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na moment powstania niepełnosprawności babci, wskazała na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., w którym uznano, że art. 17 ust. 1b ustawy, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Ponadto, odnosząc się do możliwości sprawowania opieki przez osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności wyjaśniła, iż dzieci babci nie mogą się nią zajmować. Najstarsza córka K. jest od kilku lat na rencie z tytułu niezdolności do pracy, mieszka z mężem, który jest chory. Druga córka D. pracuje, albo jest już na rencie. Obie córki mają małe mieszkania w bloku i nie mają warunków ani chęci do przyjęcia matki pod swój dach. Mieszkają w L., w odległości ok. 90 km od matki. Sporadycznie odwiedzają matkę (ostatni raz były rok temu). Z synem babci - S. , nie ma kontaktu od kilku lat. Skarżąca wskazała, że sprawuje opiekę dobrowolnie i chce się babcią opiekować.

Decyzją z dnia [...] marca 2021 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że wnioskodawczyni jest wnuczką osoby wymagającej opieki, co oznacza, że jej uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad babcią legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności może być rozpatrywane jedynie w odniesieniu do treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Jakkolwiek zgodnie z treścią art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej jako K.r.o.) na wnioskodawczyni jako wnuczce ciąży wobec jej legitymującej się znacznym stopniem niepełnosprawności babci obowiązek alimentacyjny, o jakim mowa w przepisie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., to niewątpliwie przedmiotowy obowiązek alimentacyjny obciąża ją zgodnie z powołanym Kodeksem w dalszej kolejności. W pierwszej kolejności obowiązek ten obciąża bowiem żyjące dzieci babci - K. R., D. K. i S. S.. W tej sytuacji skarżąca jest w stosunku do babci osobą inną niż spokrewnioną w pierwszym stopniu. Organ odkreślił, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 1a u.ś.r. wnioskowane uprawnienie przysługiwałoby jej gdy spełnione zostałyby wszystkie wymienione w tej normie prawnej warunki. Taka zaś sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi. Wymagająca opieki babcia skarżącej posiada żyjącą dzieci, która nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ podkreślił, że celem powyższych regulacji jest, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie było natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny.

Organ wyjaśnił, że z ustaleń zawartych w przeprowadzonym w dniu [...] października 2020r., oraz uzupełnionym w dniu [...] lutego 2021 r., wywiadzie środowiskowym wynika, że S. S. mieszka wspólnie z dwiema wnuczkami (w tym wnioskodawczynią) oraz synową - J. S.. S. S. ma trójkę dzieci, tj. K. R., zam. L., która jest osobą chorą i przebywa na świadczeniu rentowym, K. D., zam. L., która pracuje zawodowo i syna S. S., który opuścił rodzinę w 2018 r. i nie jest znane miejsce jego pobytu. Córki S. S. ze względu na inne miejsce zamieszkania nie są w stanie zapewnić stałej opieki swojej schorowanej matce. Ponadto nie utrzymują z nią kontaktu, ostatnie odwiedziny były w listopadzie 2019 r. Podczas przeprowadzonego wywiadu S. S. poinformowała, że opiekuje się nią wnuczka - M. S. oraz synowa - J. S.. Organ podniósł, że z ustaleń dokonanych podczas przeprowadzanych wywiadów środowiskowych wynika, iż S. S. ze względu na swój stan zdrowia i niezdolność do samodzielnej egzystencji wymaga opieki w zakresie przyrządzania posiłków, robieniu zakupów, podawaniu leków, pilnowania stałej godziny przyjmowania leków, zmiany pampersów, dbania o higienę osobistą. W ocenie pracownika socjalnego OPS w J. L., S. S. jest osobą samodzielnie poruszającą się, nie wymaga sprzętu ortopedycznego, nie korzysta z kul, wózka inwalidzkiego, balkonika/chodzika rehabilitacyjnego. Ustalony zakres opieki jaki świadczy wnuczka obejmuje podanie posiłków, pilnowanie stałej godziny przyjmowania lekarstw i ich podanie ( lekarstwa przyjmowane raz dziennie - czas 5 minut), pomoc przy założeniu pampersów, pomoc przy umyciu, tj. przygotowanie ciepłej wody, bielizny i ubrań na zmianę z częstotliwością raz dziennie na wieczór - czas 15 minut. Zdaniem pracownika socjalnego, zakres opieki jaki sprawuje synowa - J. S., która pracuje zawodowo w miejscowym zakładzie pracy (praca trzyzmianowa) to przygotowywanie ciepłego posiłku, bieżące zakupy. W ocenie pracownika socjalnego skarżąca opiekuje się swoją schorowaną i niepełnosprawną babcią, ale czas poświęcony na opiekę i zakres świadczonej opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia.

Odnosząc się do oświadczeń skarżącej w zakresie opieki świadczonej na rzecz babci, Kolegium zauważyło, iż w świetle obowiązujących przepisów, ani fakt sprawowania opieki przez wnioskodawczynię, ani podnoszone w odwołaniu okoliczność uniemożliwiające sprawowanie opieki nad niepełnosprawną przez jej dzieci - osoby zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji wobec niepełnosprawnej matki, nie wpływają na zmianę sytuacji odwołującej, która nadal nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji w pierwszej kolejności. Powyższe oznacza, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego odwołania i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w celu sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną babcią.

Organ podniósł, że z akt sprawy nie wynika, by dzieci osoby wymagającej opieki legitymowały się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wskazywałoby na przejście obowiązku alimentacyjnego na zobowiązaną w dalszej kolejności, wnuczkę i umożliwiło procedowanie w zakresie ustalenia dla niej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto, w świetle ustaleń wynikających z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, organ odwoławczy podzielił stanowisko, że faktyczny zakres opieki wymaganej przez S. S. i odpowiadający mu ogół czynności faktycznie wykonywanych przez skarżącą, również w ocenie Kolegium, nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowanie zatrudnienia.

Natomiast Kolegium nie zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji w zakresie interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ wyjaśnił, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Kolegium wskazało, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Organ wskazał, że w konsekwencji nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

W skardze złożonej na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

W uzasadnieniu swojego stanowiska skarżąca wyjaśniła, że jedna z córek babci pozostaje na rencie z tytułu niezdolności do pracy, co wskazuje, że stan jej zdrowia nie jest dobry, druga córka również choruje, pomimo, że pracuje. Skarżąca wskazała, że żadna z nich nie ma także warunków do przyjęcia babci do siebie i żadna z nich nie jest w stanie dojeżdżać 90 km codziennie ani przeprowadzać się do babci. Natomiast, z synem babci – jak podnosi skarżąca – w ogóle od kilku lat nie ma kontaktu. Skarżąca podniosła także, że niezasadne jest kwestionowanie przez organ treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności babci, poprzez wskazanie, że sprawowanie opieki zajmuje jedynie 20 minut dziennie – wyliczenie poszczególnych czynności i czas przeznaczony na ich wykonanie. Skarżąca zaznaczyła, że z uwagi na fakt niesamodzielności babci, podopieczna potrzebuje pomocy przy wyjściu z domu, a także we wszystkich codziennych czynnościach, tj. pranie, sprzątanie, realizowanie recept, zakupy czy ugotowanie obiadu.

W ocenie skarżącej powoływanie się w zaskarżonym rozstrzygnięciu, na "ocenę pracownika socjalnego" co do możliwości podjęcia pracy przy jednoczesnej opiece nad babcią jest dla niej krzywdzące, ponieważ, podopieczna wymaga stałej opieki – dozoru, co wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a nie opinii pracownika.

Podobnie, nietrafny w ocenie skarżącej jest argument organu, że dzieci niepełnosprawnej, mogą zatrudnić osobę do pomocy i opieki nad matką, jeżeli nie mogą takiej opieki sprawować samodzielnie. Skarżąca wskazała, że koszt całodobowej opieki znacznie przewyższałby możliwości finansowe rodziny, a poza tym byłoby to działanie nieuzasadnione w sytuacji, gdy skarżąca może taką opiekę sprawować całodobowo.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że skarga w przedmiotowej sprawie została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), zgodnie z powołaną regulacją, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Na gruncie kontrolowanej sprawy wniosek w powyżej opisanym zakresie złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, natomiast skarżąca nie oponowała.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Kolegium prawidłowo skorygowało błąd organu I instancji co do jednej z podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Argumentacja organu I instancji, który oparł decyzję odmowną m.in. na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wypada przypomnieć, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. wyrok WSA w Lublinie z 7 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 55/19; wyrok z 28 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 87/19).

Sąd podziela zatem trafność oceny organu odwoławczego w odniesieniu do wyeliminowania powyższej negatywnej przesłanki odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Pomimo jednak powyższych wywodów, odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest zasadna.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2020 r., poz. 111 z późn. zm., w skrócie jak dotychczas: "u.ś.r."). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust.1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Literalne brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r. wskazuje, że osoby inne niż spokrewnione w stopniu pierwszym z osobą wymagającą opieki mogą uzyskać świadczenie pielęgnacyjne wówczas, kiedy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Nie jest kwestionowane w sprawie, że warunek ten nie został spełniony. Jak bowiem wynika ze znajdującego się w aktach sprawy wywiadu środowiskowego z dnia [...] lutego 2021 r. S. S. (babcia skarżącej) ma troje dzieci, tj. K. R., zam. w L., która jest osobą chorą i przybywa na świadczeniu rentowym, D. K., zam. w L., która pracuje zawodowo oraz syna S. S., który nie utrzymuje z rodziną żadnego kontaktu. Podopieczna skarżącej mieszka w domu jednorodzinnym z dwiema wnuczkami oraz synową, która pracuje zawodowo.

Istota problemu prawnego, którego rozstrzygnięcie jest konieczne w niniejszej sprawie sprowadza się zatem do odpowiedzi na pytanie, czy w świetle przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (obecnie t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, w skrócie: "k.r.o." lub "Kodeks rodzinny i opiekuńczy"), istnieje obowiązek alimentacyjny pomiędzy skarżącą i jej babcią, jak tego wymaga art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w celu przyznania wnioskowanego przez nią świadczenia pielęgnacyjnego.

Pojęcie obowiązku alimentacyjnego zostało uregulowane w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym i polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przepisy k.r.o. ustalają również kolejność zobowiązanych stanowiąc, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Innymi słowy, w świetle tych przepisów obowiązek alimentacyjny dzieci (w stosunku do rodziców) jest pierwszoplanowy i wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, co wynika z treści art. 87, art. 128, art. 129 § 1 i art. 132 k.r.o.

Przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. w konfrontacji z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jednoznacznie określają katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji, według kolejności tego zobowiązania.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego tylko w okolicznościach wymienionych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że możliwe jest przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności np. dzieci osoby niepełnosprawnej, z przyczyn od siebie niezależnych i niewynikających z ich woli, nie są zdolne do sprawowania nad nią opieki.

Przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może jednak obejmować sytuacji, w których dzieci osoby wymagającej opieki mają obiektywną możliwość sprawowania tej opieki (pozwala im na to wiek i stan zdrowia), lecz odmawiają jej sprawowania. Stąd też zgodzić należy się z organem odwoławczym, że to dzieci w pierwszej kolejności zobowiązane są do sprawowania opieki nad rodzicami i tylko zbieg nadzwyczajnych zdarzeń, o jakich mowa w art. 132 k.r.o., może spowodować przeniesienie obowiązku alimentacyjnego na kolejne osoby zobowiązane.

Z niezakwestionowanych ustaleń organu odwoławczego wynika, że osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymagająca opieki – S. S. ma troje dzieci. Żadne z dzieci nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast skarżąca jest jej wnuczką, a zatem osobą spokrewnioną w drugim stopniu. Oznacza to, że aby zaktualizował się jej obowiązek alimentacyjny wobec babci, po stronie dzieci osoby wymagającej opieki musiałyby wystąpić niezależne od nich obiektywne okoliczności uniemożlwiające realizację obowiązku alimentacyjnego.

Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego nie daje podstaw do uznania, że żadne z trojga dzieci niepełnosprawnej nie było w stanie realizować obowiązku alimentacyjnego wobec matki z powodu opisanych wyżej przeszkód. Stanowiska tego w żaden sposób nie podważa argumentacja skargi. Co prawda z wyjaśnień skarżącej wynika, że syn jej podopiecznej (ojciec skarżącej) nie utrzymuje żadnych kontaktów z rodziną i nie jest znany jego adres, jednakże powoływana przez skarżącą okoliczność niemożność sprawowania opieki przez córki osoby niepełnosprawnej z powodu pracy zawodowej czy też brak odpowiednich warunków lokalowych nie zwalnia ich z obowiązku alimentacyjnego, którego przedmiotem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Znaczna odległość (90 km) miejsca zamieszkania córek od miejsca pobytu ich matki, czy rzadkie wizyty również nie stanowią okoliczności usprawiedliwiającej niemożności wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem matki. Zauważyć należy, na co słusznie zwróciło uwagę również Kolegium, że obowiązek alimentacyjny może polegać nie tylko na osobistych staraniach, ale także na pokrywaniu niezbędnych wydatków potrzebnych na sfinansowanie pomocy przez osoby trzecie. Dopuszczalna jest bowiem każda postać świadczeń alimentacyjnych która zabezpieczy w należyty sposób interesy uprawionego. Także fakt nieutrzymywania przez syna podopiecznej kontaktów z rodziną nie zwalnia go w żaden sposób z obowiązku alimentacyjnego wobec matki, co sprawia, że w takiej sytuacji nie może zaktualizować się obowiązek skarżącej, jako zobowiązanej dopiero w dalszej kolejności.

Przyjęcie odmiennego stanowiska spowodowałby niczym nieuzasadnione przerzucenie na Państwo (a w istocie na podatników) wydatków związanych z opieką na niepełnosprawną osobą, w sytuacji gdy istnieją osoby z kręgu jej najbliższej rodziny, które w świetle obowiązujących regulacji prawnych mają względem tej osoby obowiązek pokrywania takich kosztów w ramach obowiązku alimentacyjnego, w oparciu o art. 128 i następne k.r.o. (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 26 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Ke 306/21 czy wyrok WSA w Krakowie z dnia 2 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 1008/20, publ. CBOSA – www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z tych też względów organ odwoławczy słusznie uznał, że sam fakt wykonywania pracy zawodowej nie stanowi o istnieniu obiektywnych przyczyn braku możliwości zajmowania się swoim rodzicem. Podobnie należało ocenić brak odpowiednich warunków lokalowych – "mieszkanie w starym bloku na trzecim piętrze, bez windy" (k. 19 akt adm.). Nie zwalnia również z obowiązku alimentacyjnego dziecka niepełnosprawnej, przebywanie na rencie chorobowej, tym bardziej, że nie zostało poparte żadną dokumentacją ani ewentualnym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tych przypadkach realizacja obowiązku alimentacyjnego przez dzieci powinna następować przez wspieranie niepełnosprawnej matki poprzez świadczenia w postaci stosownych sum pieniężnych. Zważyć przy tym należy, iż tak rozumiany obowiązek alimentacyjny w realiach rozpatrywanej sprawy ciąży na co najmniej dwójce dzieci niepełnosprawnej, co umożliwia im wspólną lub zamienną realizację obowiązku, znacznie ograniczając obciążenia osobiste każdego z nich.

W wyroku z dnia 16 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 1700/12 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że uprawnienie do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, dalsza osoba - w stosunku bliskości do potrzebującego pomocy - uzyska dopiero w sytuacji, gdy brak będzie osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, to jest, gdy takiej osoby nie będzie albo, gdy osoba taka nie będzie w stanie sprawować opieki nad potrzebującym (art. 17 ust. 1a ustawy). Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem skierowane do kogokolwiek z rodziny, krewnych czy osób zaprzyjaźnionych z osobą potrzebującą opieki, w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej kategorii osób. O ile przy tym - z uwagi na konstytucyjne zasady równości czy sprawiedliwości społecznej - może okazać się celowym - w danym stanie faktycznym - przyjęcie, że uprawnionym do otrzymania omawianego świadczenia jest jeszcze inna - niż wymienione expressis verbis w ustawie - kategoria członków szeroko rozumianej rodziny (por.: np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07, OTK-A 2008/6/107), o tyle nie ma takiego uzasadnienia w stosunku do zmiany porządku kolejności nabywania obowiązku alimentacyjnego przez krewnych osoby uprawnionej do pomocy. To nie rodzina decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a przesądza o tym przepis prawa. Z tego powodu, zawarte w art. 17 ust. 1a u.ś.r. uregulowanie prawne, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy sam fakt pozostawania w zatrudnieniu. Również w wyroku z dnia 16 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1115/19 NSA wskazał, że tylko obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę i zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności (wyroki dostępne w CBOSA).

Sąd, w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę poglądy te w pełni podziela. Zaznaczyć przy tym należy, że pomimo, iż Sąd nie kwestionuje faktycznego sprawowania przez skarżącą opieki nad babcią i jej zaangażowania oraz poświecenia, to jednak nie można nie dostrzegać, iż wskazywane przez skarżącą przyczyny niemożności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez jej córki nie stanowią obiektywnych okoliczności, które nie pozwalałyby na realizację obowiązku alimentacyjnego w żaden możliwy sposób.

W takim zaś przypadku Sąd nie znalazł podstaw do uznania, że zaistniały okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny wnuczki względem babci z pominięciem dzieci osoby wymagającej opieki.

Odnosząc się do weryfikacji organu, czy niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia pozostaje w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią oraz czy zakres sprawowanej opieki obiektywnie uniemożliwia skarżącej podjęcie pracy choćby w ograniczonym zakresie, Sad stwierdził, że z uwagi na brak zaistnienia przesłanki obowiązku alimentacyjnego wnioskodawczyni względem babci, który wyprzedzałby obowiązek alimentacyjny dzieci względem matki, ustalenia w tym zakresie okazały się zbędne.

W tym stanie rzeczy, z uwagi na bezzasadność podniesionych w skardze zarzutów, przy jednoczesnym braku okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.