Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2511/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.2 ust 1
journal: Dz.U. 1961 nr 32 poz 161
law: Ustawa z dnia 15 lipca 1961 r.zmieniająca ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o  uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: art.15 ust 1
journal: Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: § 1 ust 1
journal: Dz.U. 1961 nr 39 poz 198
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia del. NSA Leszek Kiermaszek (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2017 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L.M.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 441/16 w sprawie ze skargi L.M.C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 441/16 oddalił skargę L.M.C. (dalej określanej jako skarżąca) na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok wydano w następujących okolicznościach stanu faktycznego

i prawnego sprawy.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 1979 r., nr [...] Naczelnik Gminy

S., działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 32, poz. 161, dalej powoływanej jako ustawa z 15 lipca 1961 r.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198, ze zm.), orzekł o przejęciu od J.K. i M.K. na własność Państwa, jako opuszczonego, gospodarstwa rolnego obejmującego nieruchomość składającą się z działek oznaczonych nr [...],[...],[...],[...],[...] i [...] o łącznej powierzchni 42,20 ha, położonego w znajdującej się w tej gminie wsi W. W uzasadnieniu stwierdzono, że właściciel gospodarstwa J.K., zmarł w 1974 r., a M.K. użytkowała to gospodarstwo, choć posiadała własne oddzielne gospodarstwo rolne, i w styczniu 1979 r. wyjechała na pobyt stały do Republiki [...], w wyniku czego nierozdysponowane nieruchomości rolne zostały włączone do Państwowego Funduszu Ziemi.

Pismem z dnia [...] października 2012 r. skarżąca, powołując się na następstwo prawne po byłym właścicielu wspomnianego gospodarstwa rolnego, wniosła do Wojewody [...] o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji w trybie art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.-Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm., obecnie Dz. U. z 2016 r. poz. 23, ze zm., dalej powoływanej jako K.p.a.).

Decyzją z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] Wojewoda

[...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 1979 r.

W uzasadnieniu nawiązał do poglądów orzecznictwa na temat przewidzianej w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. przesłanki stwierdzenia nieważności w postaci rażącego naruszenia prawa, w szczególności wskazujących trzy główne kryteria przesądzające o tego rodzaju naruszeniu: jego oczywistość, charakter naruszonego przepisu oraz społeczne i ekonomiczne skutki decyzji. Następnie nawiązał do przepisów stanowiących podstawę prawną decyzji z dnia [...] sierpnia 1979 r. i zauważył, że w świetle rozporządzenia w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych przejęcie gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa było uzależnione od dwóch warunków: opuszczenia gospodarstwa przez właściciela (również małżonka, rodziców i dzieci) oraz zaniechania jego uprawy w całości lub w znacznej części. Jego zdaniem oba te warunki zostały spełnione, co potwierdza zgromadzony przez niego materiał dowodowy. Z zeznań świadków oraz dokumentów związanych ze zmianą obywatelstwa oraz wyjazdem do N. w 1979 r. i łączącym się z tym wymeldowaniem z pobytu stałego wynika niezbicie, że poprzedni właściciele gospodarstwa na stałe opuścili kraj.

Skarżąca złożyła odwołanie od tej decyzji, lecz przywołaną wyżej decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał ją w mocy.

W uzasadnieniu organ zwrócił uwagę, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady ogólnej trwałości decyzji ostatecznych określonej w art. 16 K.p.a. Dalej podkreślił, że choć zaginęły dokumenty, na podstawie których wydano decyzję z dnia [...] sierpnia 1979 r., to organ pierwszej instancji w wyniku przeprowadzonego przez siebie postępowania dowodowego przekonująco wykazał, że gospodarstwo zostało opuszczone przez właścicieli i nie było przez nich uprawiane. Przedstawił dowody, jakie na to wskazują, akcentując, że jeden ze świadków zeznał, iż klucze do domu M.K. zostawiła w Urzędzie Gminy, co zresztą przyznano w odwołaniu.

Skarżąca wniosła na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie min. § 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych poprzez bezpodstawne uznanie za opuszczone gospodarstwa rolnego, które zostało przejęte na własność Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 1979 r. Gospodarstwo to zostało bowiem jedynie protokolarnie przekazane Gminie S. wraz z kluczem od domu mieszkalnego i szczegółowym opisem zasiania i zasadzenia. W konsekwencji w skardze sformułowano także zarzuty procesowe, podnoszące w szczególności brak pełnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku z dnia 12 lipca 2016 r. najpierw omówił zasady przeprowadzania kontroli sądowoadministracyjnej i zaznaczył, że przedmiotem tej kontroli jest decyzja wydana w jednym z nadzwyczajnych trybów wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej. W tym kontekście zauważył, że postępowanie w kwestii stwierdzenia nieważności decyzji sprowadza się do zbadania, czy decyzja ta nie jest dotknięta którąś z kwalifikowanych wad wymienionych enumeratywnie w art. 156 § 1 K.p.a., a nie do ponownego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy celem jej merytorycznego załatwienia. Stwierdzenie nieważności stanowi wszak wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznej (art. 16 § 1 K.p.a.), wobec czego nie każdy, nawet uzasadniony zarzut naruszenia prawa może być skuteczną podstawą wzruszenia decyzji w tym trybie.

Sąd przytoczył następnie przepisy prawa materialnego, jakie zastosowano

w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] sierpnia 1979 r., konstatując, że według nich na własność Skarbu Państwa przechodziły gospodarstwa rolne określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu

i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78, ze zm., dalej powoływanego jako dekret z 18 kwietnia 1955 r.), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli. Przyjął jednocześnie, że o opuszczeniu gospodarstwa decydowały dwie przesłanki wskazane przez organy, podzielając ich racje mające przemawiać na rzecz wniosku, iż przesłanki te ziściły się w rozpatrywanej sprawie. Przedstawił dokumentację, jaką udało się zgromadzić w tej materii w postępowaniu administracyjnym, która jego zdaniem wyklucza stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 1979 r. jako rażąco naruszającej prawo, mimo zagubienia dowodów stanowiących jej podstawę faktyczną. Sąd odwołał się do zeznań świadków, akt paszportowych M.K., pisma w sprawie jej wymeldowania z adresu stałego zamieszkania i dokumentów poświadczających przyjazd do N. wraz z rodziną, przychylając się do dokonanej przez organy oceny tych dowodów. Wskazał też, że także skarżąca nie kwestionuje faktów wynikających z tych dokumentów oraz że klucze do domu pozostawiono w Urzędzie Gminy, co świadczy o tym, iż gospodarstwo nie zostało oddane

w dzierżawę lub użytkowanie osobie trzeciej.

Z tych powodów Sąd nie uwzględnił pozostałych zarzutów skargi, w tym procesowych. Według niego organ pierwszej instancji poszukiwał dokumentów źródłowych dotyczących przejęcia gospodarstwa rolnego w instytucjach

i organach, podejmując wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z regułami postępowania określonymi w art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.

Podsumowując swoje rozważania Sąd skonstatował, że przy przejęciu tego gospodarstwa rolnego decyzją z dnia [...] sierpnia 1979 r. nie doszło do rażącego naruszenia prawa oraz że w toku prawidłowo przeprowadzonego postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności tej decyzji nie wykazano, by była ona dotknięta inną kwalifikowaną wadą przewidzianą w art. 156 § 1 K.p.a., i oddalił skargę stosownie do art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718, ze zm., dalej powoływanej jako P.p.s.a.).

Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniosła skargę kasacyjną od wyroku z dnia 12 lipca 2016 r., zaskarżając to orzeczenie w całości.

Skarga kasacyjna zawiera zarówno zarzuty materialnoprawne, sformułowane w pierwszej kolejności, jak i zarzuty procesowe.

Najpierw pełnomocnik zarzucił niewłaściwe zastosowanie art. 2 ustawy

z 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu

i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174, ze zm., dalej powoływanej jako ustawa z 13 lipca

1957 r.) w związku z art. 15 ust. 1 dekretu z 18 kwietnia 1955 r. poprzez przyjęcie, że gospodarstwo rolne zostało nabyte na podstawie przepisów

o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie w rozumieniu art. 15 dekretu z 18 kwietnia 1955 r. oraz że zostało ono opuszczone, podczas gdy warunki zastosowania powyższych przepisów oraz przejęcia nieruchomości w ich trybie nie zostały spełnione.

Drugi zarzut materialnoprawny został odniesiony do § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Pełnomocnik stwierdził w tym zakresie, że Sąd błędnie uznał, iż gospodarstwo rolne zostało opuszczone, chociaż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje do tego podstawy.

Z kolei pierwszy zarzut procesowy podnosił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, mimo że naruszała ona prawo materialne, tj. art. 2 ustawy z 13 lipca 1957 r. w związku z art. 15 ust. 1 dekretu z 18 kwietnia 1955 r.

Drugi zarzut procesowy nie został odniesiony do żadnego przepisu – pełnomocnik poprzestał na twierdzeniu o braku pełnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, zwracając uwagę na zaginięcie protokołu przekazania gospodarstwa rolnego.

W oparciu o te podstawy kasacyjne pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor nawiązał do stanu faktycznego sprawy i wyraził pogląd, że decyzja z dnia [...] sierpnia 1979 r. została wydana bez podstawy prawnej. Zgodnie z art. 2 ustawy z 13 lipca 1957 r. przejęcie na własność państwa mogło bowiem dotyczyć wyłącznie gospodarstw rolnych określonych w art. 15 ust. 1 dekretu z 18 kwietnia 1955 r., opuszczonych przez właściciela w okresie od dnia 28 kwietnia 1955 r. do dnia wejścia w życie tej ustawy. Tylko one mogły być przejęte orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej. Ponadto w art. 15 ust. 1 dekretu z 18 kwietnia 1955 r. mowa o gospodarstwach rolnych nabytych na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie. Pełnomocnik poddał te przepisy analizie i doszedł do wniosku, że nie mogły one znajdować zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Powołując się na orzecznictwo uznał ten stan rzeczy za rażące naruszenie prawa uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 1979 r.

Jego zdaniem rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. było również to, że decyzji tej nie doręczono stronie, pozbawiając ją prawa do złożenia odwołania, a także lakoniczne uzasadnienie tej decyzji, ingerującej przecież "w strukturę prawa własności prywatnej".

W końcowym fragmencie uzasadnienia skargi kasacyjnej jej autor stwierdził, że gospodarstwo rolne w rozpatrywanej sprawie nie zostało opuszczone w znaczeniu § 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie opuszczonych gospodarstwa rolnych, gdyż było protokolarnie przekazane na rzecz Gminy S. Zasugerował, że protokół sporządzony w tym zakresie został zniszczony, ponieważ leżało to w interesie organu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Przystępując do jej rozpoznania w pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko wymienione w § 2 tego przepisu przesłanki nieważności postępowania sądowego. W konsekwencji kontrola instancyjna orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego sprawowana jest wyłącznie w ramach zakreślonych przez podstawy kasacyjne, wskazane i uzasadnione w skardze kasacyjnej. Zarzuty skargi kasacyjnej wywierają więc doniosły wpływ na przebieg i wynik postępowania kasacyjnego, określając przedmiot kontroli instancyjnej i często już w punkcie wyjścia przesądzając jej rezultaty. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami kasacyjnymi łączy się z koniecznością dokładnego ich oznaczenia w skardze kasacyjnej, ponieważ Sąd ten nie może uwzględnić innych przepisów niż te, które zostały wyraźnie powołane jako naruszone (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2013 r., sygn. akt II OSK 508/12, LEX nr 1375116).

Tymczasem rozpoznawana skarga kasacyjna jest z tego punktu widzenia dotknięta mankamentami, które znacząco zawężają jej granice, pozostawiając poza nimi nawet niektóre kwestie poruszone w jej uzasadnieniu. Jej podstawy nie obejmują w ogóle zasadniczego dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., będącego podstawą złożonego przez skarżącą wniosku

o stwierdzenie nieważności, którego treść Sąd pierwszej instancji w związku

z tym słusznie przyjął jako punkt wyjścia swoich rozważań. Pierwszoplanowe znaczenie dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji musiał mieć przecież fakt, że została ona wydana w nadzwyczajnym trybie weryfikacji decyzji ostatecznej, którego cel sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy decyzja ta dotknięta jest jedną z kwalifikowanych wad wymienionych w przywołanym przepisie, w tym czy rażąco narusza ona prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Przepis ten został zaś przywołany jedynie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, i to w kontekście okoliczności, w odniesieniu do której w ogóle nie mógł znaleźć zastosowania, o czym niżej.

Całkowicie pozbawiony treści jest drugi z podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, który nie przywołuje żadnego konkretnego przepisu i przez to pozostaje bez jakiegokolwiek znaczenia dla zakreślenia podstaw kasacyjnych. Pełnomocnik zarzucił wprawdzie brak wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego, lecz nie zadbał o wskazanie przepisów, które miał naruszyć Sąd pierwszej instancji w trakcie kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Przepisy te zostały pominięte także w pierwszym zarzucie procesowym, który ponadto nawiązuje do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., mimo że przepis ten upoważnia jedynie do uchylenia decyzji lub postanowienia w razie stwierdzenia przez sąd administracyjny naruszenia prawa materialnego, toteż nie można go powoływać w ramach zarzutu proceduralnego. Nie powiązano go zresztą

z przepisami postępowania, ale z przepisami, których niewłaściwe zastosowanie podnoszono już w ramach zarzutów materialnoprawnych.

Powyższe wady zarzutów procesowych praktycznie uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu kontrolę poczynionych ustaleń faktycznych, co oznacza, że za miarodajny należy uznać stan faktyczny przyjęty zaskarżonym wyrokiem. Nie mogła wszak okazać się skuteczna próba polegająca na zakwestionowaniu za pomocą zarzutu materialnoprawnego ustalenia, że gospodarstwo rolne przejęte na własność państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 1979 r. było opuszczone. Zwalczenie ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd nie może nastąpić w drodze zarzutu materialnoprawnego w sytuacji, gdy tych ustaleń nie podważono skutecznie zarzutem naruszenia przepisów postępowania (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2017 r., sygn. akt II OSK 1037/15, LEX nr 2226863). Niewątpliwie ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżąca uznaje za prawidłowy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 1642/15, LEX nr 2273217).

Skądinąd autor skargi kasacyjnej nie przedstawił żadnych argumentów przemawiających na rzecz prezentowanej przez niego wersji wydarzeń. Wypada zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że to, iż gospodarstwo rolne miało zostało w sprawie przekazane protokolarnie Gminie S., czego organy nie zanegowały odnotowując jedynie zagubienie dokumentów poświadczających tę czynność, wręcz dodatkowo potwierdza fakt opuszczenia gospodarstwa rolnego, wynikający jednoznacznie z dowodów zgromadzonych w kontrolowanym postępowaniu. Pełnomocnik nie polemizuje z tym materiałem dowodowym, nie zaprzeczając, że właścicielka tego gospodarstwa wyjechała na stałe do N., przyjęła obywatelstwo tego kraju, zostawiła klucze w urzędzie gminy i nigdy potem się tym gospodarstwem nie zajmowała. Co więcej, jak słusznie zaznaczył Sąd pierwszej instancji, okoliczności te zostały przyznane przez skarżącą. Zasadnie więc Sąd podzielił konkluzję organów, iż gospodarstwo to miało cechy gospodarstwa opuszczonego w rozumieniu § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie gospodarstw opuszczonych, ponieważ nie zamieszkiwał na nim jego właściciel i członkowie jego rodziny, i nie było ono poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez tego właściciela bądź użytkownika lub dzierżawcę, czyli przez uprawnione przez niego osoby (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2012 r., sygn. akt II CSK 558/11, Orzecznictwo Sądów Polskich 2013, nr 9, poz. 92).

Dotychczasowe uwagi uzasadniają przystąpienie do rozważenia dalszej kwestii podniesionej w skardze kasacyjnej, dotyczącej podstaw prawnych do przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa. Pełnomocnik nietrafnie zanegował te podstawy, nie zważając na ewolucję stanu prawnego

w omawianym zakresie. Tymczasem kategoria gospodarstw opuszczonych mogących takiemu przejęciu podlegać rozszerzała się stale wskutek kolejnych nowelizacji, których treść trzeba wziąć pod uwagę, by ustalić, jakie gospodarstwa zaliczały się do tej kategorii w okresie, gdy wydano decyzję z dnia [...] sierpnia 1979 r. Były to zaś nowelizacje wręcz wielostopniowe, co znalazło wyraz nawet w tytułach części spośród aktów, jakie należy uwzględnić. Powołana w tej decyzji ustawa z 15 lipca 1961 r. dokonywała przecież zmiany ustawy z 13 lipca 1957 r., która z kolei wprowadzała zmiany do dekretu z 18 kwietnia 1955 r. Pełnomocnik skarżącej zdaje się nie przyjmować do wiadomości pierwszego z wymienionych aktów, mimo że wskazano go jako podstawę prawną przejęcia gospodarstwa rolnego dokonanego tą decyzją, a Sąd pierwszej instancji przytoczył wspomnianą podstawę w brzmieniu, jakie zostało nadane ustawą z 15 lipca 1961 r. i w efekcie było aktualne w dniu wydania orzeczenia o przejęciu gospodarstwa rolnego.

W skardze kasacyjnej w ogóle nie przywołano ustawy z 15 lipca 1961 r., a jej zarzuty i twierdzenia odniesiono do art. 2 ust. 1 ustawy z 13 lipca 1957 r. w wersji pierwotnej, sprzed nowelizacji przeprowadzonej ustawą z 15 lipca 1961 r. Wówczas istotnie przepis ten dopuszczał przejęcie na własność Państwa jedynie gospodarstw określonych w art. 15 ust. 1 dekretu z 18 kwietnia 1955 r. (nabytych na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym

i osadnictwie), opuszczonych przez właścicieli po dniu 28 kwietnia 1955 r. do dnia wejścia w życie ustawy z 13 lipca 1957 r., i poza sporem pozostaje, że nie mógłby on w tym brzmieniu znaleźć zastosowania do gospodarstwa przejętego

w rozpoznawanej sprawie. Niemniej na mocy art. 1 ustawy z 15 lipca 1961 r. zakres ten znacznie zwiększono, obejmując nim wszelkie inne gospodarstwa opuszczone przez właścicieli, a więc także takie, które nie zostały wymienione w art. 15 ust. 1 dekretu z 18 kwietnia 1955 r. Wywody autora skargi kasacyjnej nie przemawiają więc na rzecz jego tezy o konieczności stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 1979 r.

Nie można również uznać, że decyzja ta rażąco narusza prawo z tego powodu, iż jako podstawę prawną wskazała art. 2 ustawy z 15 lipca 1961 r., oznaczający moment wejścia tej ustawy w życie, zamiast jej art. 1, który modyfikował treść art. 2 ust. 1 ustawy z 13 lipca 1957 r. w sposób, który uprawnił do podjęcia tej decyzji. Zauważyć przy tym trzeba, że odnośnie do tego ostatniego etapu ewolucji stanu prawnego w analizowanej kwestii w orzecznictwie utrwaliło się stanowisko, iż na rzecz Państwa (Skarbu Państwa) mogło być przejęte każde opuszczone gospodarstwo rolne, bez względu na okoliczności, w jakich do opuszczenia doszło, oraz motywy, jakimi kierowali się ich właściciele, a organy administracyjne orzekające o przejęciu nie były uprawnione do badania tych przyczyn (zob. powołany już wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2012 r., sygn. akt II CSK 558/11 i przywołane tam orzeczenia).

Drugorzędne znaczenie w sprawie ma również to, czy organ, który wydał decyzję z dnia [...] sierpnia 1979 r., zapewnił stronie możność czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym, przede wszystkim skorzystania z prawa do złożenia środka zaskarżenia. Uchybienia te mogłyby uzasadniać stwierdzenie nieważności decyzji tylko wówczas, gdyby przybrały postać rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., tj. gdyby oznaczały wyraźną, oczywistą sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem a treścią przepisu. Naruszenia prawa, jakich dopuszczono się w toku postępowania administracyjnego, nie mogą zaś pociągać za sobą nieważności decyzji w przypadku, gdy mogłyby one uzasadniać próbę wzruszenia tej decyzji w nadzwyczajnym postępowaniu innym niż prowadzącym do stwierdzenia jego nieważności. Przekonujące są w szczególności wywody zawarte w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 237/13 (LEX nr 1578861), że niezapewnienie przez organ udziału w postępowaniu osobie, która powinna być jego stroną, nie stanowi rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Wynika to już z treści art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., wedle której tego rodzaju uchybienie stanowi podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, nie zaś stwierdzenia nieważności wydanej w nim decyzji. Są to wszak odrębne postępowania nadzwyczajne, a przyczyny wznowienia postępowania odnoszą się do wad postępowania administracyjnego, z kolei okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji czy postanowienia – do wad tych aktów administracyjnych.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, wobec braku podstaw branych pod uwagę z urzędu, oddalił skargę kasacyjną zgodnie z art. 184 P.p.s.a.