Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 842/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2020-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 35 ust. 1, art. 42, art. 44 ust. 1, art. 45
journal: Dz.U. 2018 poz 998
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - tekst jedn.
article: art. 63, art. 217
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 109 par. 1, par. 2 pkt 5, art. 112 z indeksem 5
journal: Dz.U. 2015 poz 583
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy
article: art.145 par. 1 pkt 1 lit. a  i c  w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 lutego 2020 r. sprawy ze skargi A. H. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 października 2019 r., nr [...] w przedmiocie wydania zaświadczenia kwalifikacyjnego do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta z dnia 5 sierpnia 2019 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 października 2019 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. (w skrócie jako -"MOPR w G." lub "organizator pieczy zastępczej") z dnia 5 sierpnia 2019 r., nr [...] o odmowie wydania zaświadczenia kwalifikacyjnego do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej przez A. H.(dalej także jako - "strona" lub "wnioskodawczyni").

Z akt sprawy wynikają następujące istotne okoliczności faktyczne i prawne:

Wnioskiem z dnia 25 września 2018 r. A. H. wystąpiła do MOPR w G. o objęcie jej szkoleniem na rodzinę zastępczą niezawodową. W dołączonym wniosku o skierowanie na badania psychologiczne strona wskazała, że chciałaby stworzyć rodzinę zastępczą dla czworga rodzeństwa przebywającego w Domu Dziecka w Ż., tj. K. S. (ur. 2009 r.), T. S. (ur. 2007r.), K. R. (ur. 2006 r.) oraz G. R. (ur. 2002 r.). Wnioskodawczyni poznała trójkę młodszego rodzeństwa na wspólnym wyjeździe kolonijnym, gdzie była wychowawcą, latem 2018 r.

W dniu 27 września 2018 r. sporządzono notatkę służbową na okoliczność wydania wstępnej akceptacji do udziału strony w szkoleniu dla kandydatów na rodzinę zastępczą. Pracownicy MOPR w G. (Koordynator Zespołu Umieszczania Wydziału Pieczy Zastępczej U. K. i Podinspektora M. M.) wskazali w notatce służbowej, że na podstawie zebranych informacji na temat sytuacji kandydatki można przyjąć, że spełnia ona kryteria określone w art. 42 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, a zatem może uczestniczyć w szkoleniu dla kandydatów na rodziny zastępcze niezawodowe.

W dniu 16 października 2018 r. wydano opinię psychologiczną nr [...] lista nr [...] r., gdzie wskazano, że na podstawie przeprowadzonych badań można wnioskować, że A. H. zamieszkała w G.przy ul. [...] posiada odpowiednią motywację do pełnienia funkcji rodziny zastępczej, a jej predyspozycje ku temu są wystarczające.

Pismem z dnia 31 października 2018 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w Ż. zwrócił się do MOPR w G. z prośbą o sporządzenie opinii dotyczącej predyspozycji wnioskodawczyni do pełnienia funkcji rodziny zastępczej oraz o możliwościach bycia przez nią rodziną zastępczą dla małoletnich dzieci: T. S., K. S., K. R. i G. R. Wskazano jednocześnie, że termin rozprawy w sprawie dotyczącej umieszczenia dzieci w rodzinie zastępczej odbędzie się 22 listopada 2018 r.

W odpowiedzi MOPR w G. przesłał do Sądu Rejonowego w Ż. opinię psycholocziczną kandydatki z dnia 16 października 2018 r. oraz sporządzoną w dniu 19 listopada 2018 r. przez pracowników MOPR "Ocenę kandydatów na rodzinę zastępczą pod względem wypełnienia warunków, o których mowa w art. 42 ust. 1 i 2, analizy sytuacji osobistej, rodzinnej, majątkowej". Organizator pieczy zastępczej wskazał w ocenie, że nie ma zastrzeżeń do kandydatki jako do osoby, ma jednak wiele wątpliwości, czy ustanowienie jej rodziną zastępczą dla czworga rodzeństwa z licznymi traumami i deficytami nie przerośnie jej sił i umiejętności. Wskazano, że zasobem kandydatki jest wsparcie najbliższej rodziny. Kandydatka jest w trakcie szkolenia, wobec czego organizator jest w trakcie zbierania informacji i budowania opinii o niej, na ten moment nie jest zatem w stanie jednoznacznie określić, czy spełni ona warunki do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej. Podkreślono przy tym, że samo ukończenie szkolenia nie równoznaczne z uzyskaniem zaświadczenia kwalifikacyjnego. Końcowo zaznaczono, że w ocenie MOPR w G. nie ma konieczności zabezpieczenia dobra dzieci poprzez postanowienie o umieszczeniu małoletnich na czas trwania postępowania sądowego pod opieką A. H. Organizator stanął na stanowisku, że decyzję o ustanowieniu rodziny zastępczej należy odłożyć do czasu ukończenia szkolenia i otrzymania zaświadczenia kwalifikacyjnego przez kandydatkę.

W dniu 8 stycznia 2019 r. A. H. ukończyła szkolenie dla kandydatów na rodziny zastępcze. Na świadectwie nr [...] o ukończenia szkolenia zawarto pouczenie, że nie jest ono jednoznaczne z uzyskaniem zaświadczenia kwalifikacyjnego, które uprawnia kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej, które jest wydawane przez organizatora pieczy zastępczej na ich pisemny wniosek składany w MOPR w G.

W dniu 21 lutego 2019 r. prowadzący szkolenie trenerzy sporządzili opinię podsumowującą całość szkolenia, w której wskazali, że nie mają zastrzeżeń do kandydatki jako osoby, która ma odpowiednie przygotowanie teoretyczne oraz charakteryzuje się dużymi pokładami empatii i zrozumienia. Wątpliwość budzi jednak fakt, czy ustanowienie jej rodziną zastępczą dla czwórki rodzeństwa w wieku dojrzewania, z licznymi traumami i deficytami może przerosnąć jej siły i umiejętności. Trenerzy zaznaczyli, że w przyszłości może to skutkować koniecznością rozwiązania rodziny zastępczej oraz kolejną zmianą środowiska wychowawczego dla małoletnich.

W dniu 25 lutego 2019 r. na posiedzeniu Komisji Kwalifikacyjnej stwierdzono, że strona nie spełnia warunków do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej, o której mowa w art. 42 ust. 1-3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz nie posiada odpowiednich predyspozycji do sprawowania pieczy zastępczej "a także nie została zakwalifikowana do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej sprawującej opiekę i wychowanie nad noworodkiem/dziećmi w wieku niemowlęcym/dzieckiem w wieku przedszkolnym/szkolnym". W uwagach wskazano, że kandydatka nie ma odpowiednich warunków mieszkaniowych dla stworzenia rodziny zastępczej dla czteroosobowego rodzeństwa, ponieważ posiada 2 pokojowe mieszkanie o pow. 50 m2, gdzie mieszka wraz z córką, planowane przez nią zagospodarowanie przestrzeni (jeden pokój dla chłopców, drugi pokój dla dziewczynek, miejsce do spania dla kandydatki w kuchni) może uniemożliwiać odpoczynek, spędzanie wolnego czasu, brak uzyskania intymności, co może być przyczyną napięć, frustracji u domowników. W punkcie drugim wskazano, że oderwanie dzieci od bezpiecznego środowiska, otoczenia, znajomych, środowiska rówieśniczego może spowodować uratę bezpieczeństwa, oderwanie od korzeni, a w konsekwencji sprzyjać licznym zaburzeniom adaptacyjnym oraz wtórnym traumom. Jednocześnie przeniesienie dzieci z jednego końca Polski na drugi może doprowadzić do całkowitego rozluźnienia więzi z rodziną pochodzenia dzieci co z punktu widzenia pieczy zastępczej jest niedopuszczalne. Dodatkowo wskazano, ze kandydatka podczas szkolenia zaprezentowała się jako osoba, która: ma idealistyczną wizję pieczy zastępczej, ma problem z akceptacją innych postaw niż własna, problem z przyjmowaniem porażek, odcina się od trudnych tematów, ma problem z przyswajaniem treści w opiece zastępczej, kieruje się własnymi przekonaniami uznając je za jedyne słuszne - Dekalog. W protokole z posiedzenia wskazano, że powyższe ustalenia poczyniono na podstawie dokumentacji obejmującej: opinię przychologiczną z dnia 16 października 2018 r., w której psycholog uznał, że kandydatka posiada odpowiednią motywacje oraz wystarczające predyspozycje do bycia rodziną zastępczą, opinię pedagogiczną z dnia 21 lutego 2019 r. sporządzoną przez trenerów, która w ocenie komisji Kwalifikacyjnej stanowiła "negatywną opinię trenerską", ocenę z dnia 19 listopada 2019 r. sporządzoną na prośbę sądu, w której zdaniem komisji kwalifikacyjnej jest brak jednoznacznie pozytywnej opinii, świadectwo ukończenia szkolenia i zaświadczenie lekarskie o braku przeciwskazań zdrowotnych do pełnienia funkcji rodziny zastępczej.

W dniu 28 lutego 2019 r. Sąd Rejonowy w Ż. wydał w sprawie [...] postanowienie o zabezpieczeniu dobra małoletnich dzieci na czas trwania postępowania, poprzez tymczasowe umieszczenie ich pod opieką A. H. Natomiast, pismem z dnia 1 marca 2019 r. Sąd ten wystąpił jednocześnie do MOPR w G. o podanie informacji do stanowiło postawę do niewydania zaświadczenia kwalifikacyjnego albowiem jak wynika z jej informacji, jak i informacji pochodzących od opiekunów prawnych dzieci, powodem tego działania był fakt, że dzieci nie pochodzą z terenu G.

W odpowiedzi w piśmie z dnia 3 kwietnia 2019 r. MOPR w G. powiadomił Sąd Rejonowy w Ż., że komisja kwalifikacyjna uznała, że strona nie daje obecnie rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej, co stwierdzono po analizie sytuacji socjalno-bytowej kandydatki oraz na podstawie opinii trenerskiej. Powodem takiej decyzji był: brak warunków mieszkaniowych dla stworzenia przestrzeni dla dzieci, brak odpowiedniego i realnego wsparcia ze strony najbliższego otoczenia, brak realnego spojrzenia na kwestie rodzicielstwa zastępczego, brak akceptacji innych postaw niż własna, brak otwartości na przyjmowanie trudnych treści w opiece zastępczej. Jednocześnie wskazano, że nie otrzymano wcześniej żadnej informacji o planowanym przejęciu opieki nad rodzeństwem przez wnioskodawczynię. Zaznaczono, że podstawowymi założeniami wynikającymi z pełnienia funkcji rodziny zastępczej jest utrzymanie aktywnej, pozytywnej więzi z rodziną pochodzenia dziecka z oraz z najbliższym otoczeniem (szkoła, środowiska rówieśnicze, dalsza rodzina). W obecnej sytuacji podtrzymywanie tych więzi będzie trudne z uwagi na występującą odległość (G.-Ż.), zaś przeniesienie dzieci może doprowadzić do całkowitego rozluźnienia więzi z rodziną biologiczną, co z punktu widzenia pieczy zastępczej jest niedopuszczalne, oderwanie od korzeni bezpiecznego środowiska wychowawczego (dom dziecka) znajomych może spowodować utratę bezpieczeństwa, a w konsekwencji zaburzenia adaptacyjne oraz kolejne traumy. Ponadto, taka sytuacja spowoduje zaburzenie lub uniemożliwi rozpoczęcie bezpiecznego procesu usamodzielniania rodziny zastępczej. Reasumując, stwierdzono, że strona chociaż posiada świadectwo ukończenia szkolenia, jednak nie daje rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej, co uniemożliwia wydanie zaświadczenia kwalifikacyjnego.

Pismem z dnia 16 kwietnia 2019 r. Sąd Rejonowy w Ż. wystąpił do MOPR w G. o rozważenie możliwości ponownego wykonania ustaleń mających na celu wydanie zaświadczenia kwalifikacyjnego, uwzględniając dołączoną i wydaną na zlecenie Sądu opinię Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów w Z. z dnia 25 lutego 2019 r. w której stwierdzono, że A. H. posiada predyspozycje do pełnienie funkcji niespokrewnionej rodziny zastępczej, ale wymaga stałej współpracy ze wspierającym ją otoczeniem, rodziną pochodzenia, instytucjami odpowiedzialnymi za organizacje pieczy zastępczej, albowiem zakres powinności i obowiązków opiekuńczo-wychowawczych będzie dotyczył czworga małoletnich dzieci, których proces w rodzinie biologicznej był nieprawidłowy i zaburzony. Wskazano, że w oparciu o wyniki badań można przyjąć, że cechy składające się na wzorzec osobowości wnioskodawczyni, który można nazwać funkcjonalnym i adaptacyjnym w warunkach rodziny zastępczej, powinny sprzyjać ochronie, wychowaniu i socjalizacji dziecka przyjętego pod opiekę. Z badań małoletniego rodzeństwa wynika ponadto, że dzieci akceptują wnioskodawczynię w roli rodziny zastępczej oraz zmianę miejsca zamieszkania.

W dniu 6 maja 2019 r. Komisja Kwalifikacyjna zapoznała się z ww. opinią i podtrzymała decyzję o braku możliwości uzyskania zaświadczenia kwalifikacyjnego do pełnienia funkcji rodziny zastępczej. W konsekwencji w piśmie z dnia 16 maja 2019 r. poinformowano o podtrzymaniu decyzji o braku pozytywnej opinii kwalifikacyjnej, wskazując, że przesłana przez opinia tylko potwierdziła obawy, że strona nie daje rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej. Diagności potwierdzili bowiem konieczność modyfikacji przeciętnie właściwej postawy poszanowania autonomii dziecka. Wskazano na niewystarczające kompetencje do opieki nad czworgiem silnie straumatyzowanych dzieci, które zostały oderwane od znanego sobie środowiska oraz że szczegółowa opinia na ten temat zostanie przesłana do sądu opiekuńczego do dnia 14 czerwca 2019 r.

Na wniosek A. H. złożony w MOPR w G. w dniu 4 czerwca 2019 r. została ona jako rodzina zastępcza objęta opieką koordynatora.

Pismem z dnia 21 czerwca 2019 r. MOPR w G. poinformował Sąd Rejonowy w Ż. o sporządzaniu "Opinii dotyczącej zasadności dalszego pobytu dzieci w pieczy zastępczej oraz ocenę sytuacji małoletnich: T. S., K. S. i K. R. umieszczonych w niezawodowej rodzinie zastępczej Pani A. H.". W dołączonej do pisma opinii wskazano, że w ocenie organizatora rodzinnej pieczy zastępczej pobyt dzieci w pieczy zastępczej jest zasadny. Wątpliwości budzi przebywanie czworga silnie spragmatyzowanego rodzeństwa w nieodpowiednio dopasowanej rodzinie zastępczej, w której dzieci znalazły się już mocno ukształtowane w wieku lat 10, 12, 13 i 17 i zamieszkały w innym województwie, co sprawia, że są odizolowane od znanego sobie wcześniej środowiska.

Pismem z dnia 12 lipca 2019 r. Sąd Rejonowy w Ż. zwrócił się do MOPR w G. o podanie, czy wnioskodawczyni otrzyma zaświadczenie kwalifikacyjne i w jakim terminie, czy też otrzymanie tego zaświadczenia nie jest w ocenie organu administracji możliwe. Sąd zaznaczył, że dzieci przebywają obecnie u A. H. jedynie w trybie zabezpieczenia, a do akt sprawy o umieszczenie w rodzinie zastępczej nie zostało dołączone wskazane zaświadczenie. Powstała zatem konieczność rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy przed rozpoczęciem nowego roku szkolnego. Sąd poinformował jednocześnie organ o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 26 sierpnia 2019 r.

W lipcu 2019 r. MOPR w G. poinformował A. H. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie wydania zaświadczenia kwalifikacyjnego do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej.

Dnia 15 lipca 2019 r. koordynator rodziny zastępczej sporządził "Opinię dotyczącą współpracy koordynatora z niezawodową rodziną zastępczą Pani A. H. w okresie od 28 marca 2019 r. do 3 lipca 2019 r.", gdzie wskazano, że sytuacja dzieci w rodzinie zastępczej budzi niepokój ze względu na niewystarczające predyspozycje i kompetencje strony do opieki i wychowywania czwórki rodzeństwa z tak trudną historią życia. Dnia 24 lipca 2019 r. po przeprowadzeniu konsultacji psychologicznych, psycholog z MOPR w G. sporządził "notatkę dotyczącą rodziny zastępczej Pani A. H.", w której wskazano, że mimo pozytywnej motywacji i dużej refleksyjności oraz starań, gotowości do poświęceń i niesienia pomocy ze strony pani A. istnieje ryzyko, że rodzina zastępcza stanie się czynnikiem nadużywającym wobec samej pani A. (...). Konieczne jest dalsze wzmacniania kompetencji p. A. w zakresie rozumienia różnego rodzaju traumy u dzieci (...) częste monitorowanie wodowiska zastępczego i budowanie przymierza pracowników MOPR z rodziną zastępczą. W chwili obecnej dzieci nawiązały relację z Panią A. i zaadaptowały się w nowym środowisku. W chwili obecnej wydaje się być wskazane skierowanie wszystkich dzieci na psychoterapię. Z punktu widzenia całości systemu rodzinnego wskazane jest poszukiwanie jak najszerszych możliwości wspierania Pani A.przez udział w superwizji, grupach wsparcia, ale również poszukiwania pomocy w opiece nad dziećmi w najbliższym otoczeniu lub ze strony wolontariusza".

W dniu 24 lipca 2019 r. na posiedzeniu Komisji Kwalifikacyjnej ponownie stwierdzono, że strona nie spełnia warunków do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej, o których mowa w art. 42 ust. 1-3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz nie posiada odpowiednich predyspozycji do sprawowania pieczy zastępczej "a także nie została zakwalifikowana do pełnienia funkcji". W uwagach wskazano, że A. H. została ustanowiona rodziną zastępczą niezawodową na czas trwania postępowania przed sądem opiekuńczym dla czteroosobowego rodzeństwa: K. lat 10, K. lat 13, G. lat 17 T. lat 14, pochodzącego z południa Polski. Komisja kwalifikacyjna podtrzymała stanowisko o braku możliwości wydania zaświadczenia kwalifikacyjnego, wskazując na brak odpowiednich warunków mieszkaniowych oraz oderwanie dzieci od bezpiecznego środowiska, otoczenia, znajomych i rówieśników. Dodatkowo podniesiono, że kandydatka podczas szkolenia zaprezentowała się jako osoba, która nie posiada warunków mieszkaniowych do stworzenia przestrzeni dla dzieci, nie posiada odpowiedniego oraz realnego wsparcia ze strony najbliższego otoczenia, ma nierealne spojrzenie na kwestie rodzicielstwa zastępczego, ma trudność w akceptacji innych postaw niż własna oraz w przyjmowaniu trudnych treści w opiece zastępczej. Wymienione deficyty zostały zaobserwowane przez osoby wyznaczone przez organizatora pieczy zastępczej w G. współpracujące z A. H. od momentu umieszczenia u niej czwórki rodzeństwa, psychologa oraz koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej, którego wsparciem została objęta.

Po otrzymaniu w dniu 27 lipca 2019 r. zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie, A. H. wystąpiła do MOPR w G. w dniu 29 lipca 2019 r. z kolejnym wnioskiem o wydanie zaświadczenia kwalifikacyjnego, zaznaczając, że przedłożenie zaświadczenia jest istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, która toczy się przed Sądem Rejonowym w Ż.

Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2019 r., nr [...] Prezydent Miasta po rozpoznaniu wniosku z dnia 6 lutego 2019 r., odmówił wydania A. H. zaświadczenia kwalifikacyjnego do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej.

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia wskazano art. 123 ust. 2, art. 219 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., powoływanej dalej jako - "k.p.a."), art. 45 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2019 r., poz. 1111, w skrócie - "w.r.s.p.z."), Zarządzenie Prezydenta Miasta G. nr [...] z dnia 4 października 2011 r. w sprawie wyznaczenia podmiotu organizującego pracę z rodziną oraz wyznaczenia organizatora rodzinnej pieczy zastępczej, Zarządzenie Prezydenta Miasta nr [...] z dnia 26 czerwca 2019 r. w sprawie udzielenia upoważnienia pracownikom MOPR w G. do prowadzenia postępowania, wydawania postanowień i decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pieczy zastępczej należących do właściwości powiatu.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, organ wskazał, że na podstawie posiadanej dokumentacji oraz w toku procesu kwalifikacyjnego ustalono, że strona nie daje rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej, ponieważ: nie posiada warunków mieszkaniowych do stworzenia przestrzeni dla dzieci w pieczy zastępczej, nie posiada wsparcia ze strony najbliższego otoczenia, ma idealistyczne spojrzenie na kwestie rodzicielstwa zastępczego, istnieje konieczność pogłębiania wiedzy strony na temat specyficznych potrzeb dziecka w pieczy zastępczej, strona ma trudność w akceptacji innych postaw niż własna oraz nie ma odpowiednich umiejętności do przyjmowania trudnych treści w opiece zastępczej. Podkreślono, że opinia trenerów, tzw. "opinia pedagogiczna z dnia 21 lutego 2019 r.", którzy w toku procesu kwalifikacyjnego mieli bezpośredni i długotrwały kontakt z kandydatami wyrażającymi gotowość do pełnienia funkcji rodziny zastępczej, stanowi w przedmiotowej sprawie istotny dowód w zakresie spełnienia przesłanek z art. 42 w.r.s.p.z. oraz jest oceną posiadania przez kandydata kompetencji opiekuńczo-wychowawczych, jako jednego z czynników warunkujących uzyskanie kwalifikacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej. Strona została pouczona o prawie wniesienia zażalenia w terminie 7 dni od dnia otrzymania postanowienia.

W skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego piśmie z dnia 19 sierpnia 2019 r. zatytułowanym "odwołanie" A. H. zakwestionowała wydane przez organ pierwszej instancji postanowienie z dnia 5 sierpnia 2019 r., [...] o odmowie wydania zaświadczenia kwalifikacyjnego wnosząc o "uchylenie decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania albo uchylenie decyzji i rozstrzygniecie sprawy, co do jej istoty przez organ drugiej instancji".

Strona wskazała, że ustawa w.r.s.p.z. nie mówi nic na temat powierzchni mieszkalnej jaką ma zajmować rodzina. Niezleżenie od tego dzieci posiadają należyte warunki mieszkaniowe. Chłopcy – G., T. i K., zajmują duży pokój z oddzielnym spaniem oraz miejscem do pracy. Ich siostra K. zajmuje oddzielny pokój. W ocenie strony posiada ona realne i konkretne wparcie ze strony najbliższej rodzinnym szczególnie, że mieszka z nią dorosła córka, którą dzieci traktują jak siostrę i która pomaga w opiece nad dziećmi.

Postanowieniem z dnia 22 października 2019 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.

Organ odwoławczy wskazał, że strona bezspornie posiada świadectwo ukończenia szkolenia dla kandydatów zgłaszających gotowość do pełnienia funkcji rodziny zastępczej. Oznacza to, że na skutek ukończenia szkolenia w sprawie zostało zachowane jedno z kryteriów określonych w art. 45 ww. ustawy. Warunkiem uzyskania zaświadczenia kwalifikacyjnego jest jednak otrzymanie świadectwa i spełnienie warunków określonych w art. 42 cyt. ustawy. Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że skarżąca nie spełniła warunków przewidzianych przepisem art. 42 ust. 1 pkt 1 i 7 tej ustawy, nie posiada bowiem odpowiednich warunków mieszkaniowych dla sprawowania funkcji rodziny zastępczej oraz nie daje rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przytoczono pełną treść powyższych przepisów oraz wymieniono dowody, na których oparto rozstrzygniecie pierwszej instancji, co w ocenie organu odwoławczego należało uznać za wyczerpujące wykazanie przez MOPR w G., że strona nie nadaje się do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej. Organ podkreślił końcowo, że w żadnym razie nie podważa dobrych zamiarów skarżącej wobec czwórki dzieci, które chce objąć opieką w ramach pieczy zastępczej rodziny niespokrewnionej, jednak w świetle przestawionych wniosków i ocen organu pierwszej instancji odnośnie łącznego zachowania przesłanek warunkujących wydanie zaświadczenia kwalifikacyjnego nie było podstaw do zmiany stanowiska jakie zapadło w sprawie.

A. H. zaskarżyła postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 października 2019 r., nr [...] w drodze skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Gdańsku.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest niezgodne z prawem, jak też nie uwzględnia zaistniałego w sprawie stanu faktycznego. Jako jeden z argumentów odmowy wydania zaświadczenia kwalifikacyjnego podano bowiem hipotezę, że gdyby skarżąca nie poradziła sobie z zadaniem, którego chce się podjąć, oznaczałoby to konieczność rozwiązania rodziny zastępczej, co byłoby kolejną traumą dla dzieci. W sprawie nie wzięto jednak w ogóle pod uwagę, że dzieci od blisko roku mieszkają już ze skarżąca, która w swojej ocenie, radzi sobie z tą sytuacją.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, nie znajdując podstaw do jego zmiany.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast na mocy art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Złożona w niniejszej sprawie skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Od dnia 15 sierpnia 2015 r. obowiązuje regulacja art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którą sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli jej przedmiotem jest m.in. postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty. Oznacza to, że w przypadku tego rodzaju postanowienia w obecnym stanie prawnym skierowanie ich do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od wniosku strony.

W niniejszej sprawie A. H. (dalej jako - "skarżąca") poddała kontroli Sądu postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 października 2019 r., nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Miasta z dnia 5 sierpnia 2019 r., nr [...] o odmowie wydania zaświadczenia kwalifikacyjnego do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej przez skarżącą.

Podstawę prawną wskazanych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jednolity: Dz.U z 2019 r., poz.1111 ze zm., powoływanej dalej jako - "ustawa").

Przepis art. 45 ustawy stanowi, że na wniosek kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka, posiadającego świadectwo ukończenia szkolenia, o którym mowa w art. 44 ust. 1 organizator rodzinnej pieczy zastępczej właściwy ze względu na miejsce zamieszkania kandydata wydaje zaświadczenie kwalifikacyjne zawierające potwierdzenie ukończenia tego szkolenia oraz spełniania warunków, o których mowa w art. 42.

Stosowanie do art. 42 ust. 1 ustawy, pełnienie funkcji rodziny zastępczej oraz prowadzenie rodzinnego domu dziecka może być powierzone osobom, które:

1) dają rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej;

2) nie są i nie były pozbawione władzy rodzicielskiej, oraz władza rodzicielska nie jest im ograniczona ani zawieszona;

3) wypełniają obowiązek alimentacyjny - w przypadku gdy taki obowiązek w stosunku do nich wynika z tytułu egzekucyjnego;

4) nie są ograniczone w zdolności do czynności prawnych;

5) są zdolne do sprawowania właściwej opieki nad dzieckiem, co zostało potwierdzone:

a) zaświadczeniem lekarskim o stanie zdrowia wystawionym przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 października 2017 r. o podstawowej opiece zdrowotnej (Dz. U. z 2019 r. poz. 357 i 730), oraz;

b) opinią o posiadaniu predyspozycji i motywacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka wystawioną przez psychologa, który posiada co najmniej wykształcenie wyższe magisterskie na kierunku psychologia oraz 2-letnie doświadczenie w poradnictwie rodzinnym;

6) przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z tym że w przypadku cudzoziemców ich pobyt jest legalny;

7) zapewnią odpowiednie warunki bytowe i mieszkaniowe umożliwiające dziecku zaspokajanie jego indywidualnych potrzeb, w tym:

a) rozwoju emocjonalnego, fizycznego i społecznego,

b) właściwej edukacji i rozwoju zainteresowań,

c) wypoczynku i organizacji czasu wolnego.

Pełnienie funkcji rodziny zastępczej niezawodowej lub zawodowej oraz prowadzenie rodzinnego domu dziecka może być powierzone osobom, które nie były skazane prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo (art. 42 ust. 2 ustawy). W przypadku rodziny zastępczej niezawodowej co najmniej jedna osoba tworząca tę rodzinę musi posiadać stałe źródło dochodów (art. 42 ust. 3 ustawy).

Wskazane okoliczności, o których mowa w ust. 1-3, ustala się na podstawie przeprowadzonej przez organizatora rodzinnej pieczy zastępczej analizy sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej (art. 42 ust. 7 ustawy).

Zatem kandydat, który chce pełnić funkcję rodziny zastępczej niezawodowej, który odbył przewidziane przepisami ustawy szkolenie organizowane przez organizatora rodzinnej pieczy zastępczej ma prawo wystąpić do organizatora o wydanie zaświadczenia kwalifikacyjnego. Skarżąca, po zakończeniu takiego szkolenia (okoliczność poza sporem), w dniu 6 lutego 2019 r. wystąpiła z wnioskiem do MOPR-u w G. o wydanie zaświadczenia kwalifikacyjnego. Wniosek ten ponowiła w dniu 29 lipca 2019 r.

Przedmiotowe zaświadczenie, jak wynika z treści ww. przepisu, wydawane jest wyłącznie na wniosek, który powinien odpowiadać wymogom przewidzianym w art. 63 k.p.a. w zw. z art. 217 k.p.a., i który uruchomia postępowania normowane przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie wydawania zaświadczeń. W konsekwencji jego przeprowadzenia, organizator pieczy zastępczej wydaje zaświadczenie kwalifikacyjne potwierdzające ukończenie szkolenia oraz spełnienie wymogów wymienionych w art. 42 ustawy. Zaświadczenie takie wydawane jest wyłącznie takiemu kandydatowi, który spełni wymienione w ustawie przesłanki, a mianowicie ma świadectwo ukończenia przedmiotowego szkolenia oraz spełnia wymogi przewidziane w art. 42 cyt. ustawy. W rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2011 r. w sprawie wzoru zaświadczenia kwalifikacyjnego (Dz.U. z 2011 r., Nr 272, poz. 1609) zamieszczono wzór wydawanego zaświadczenia. W każdym innym przypadku, a zatem w przypadku braku świadectwa lub też braku spełnienia jednego z wymogów wymienionych w art. 42 ustawy organizator pieczy zastępczej obowiązany jest wydać postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia.

W niniejszej sprawie na skutek nieprawidłowości, których dopuścił się organizator pieczy zastępczej, a następnie zaakceptowanych przez organ odwoławczy w zakresie procedury: ocena dowodów z naruszeniem zasady swobodnej oceny, brak rozpatrzenia całości zgromadzonych w sprawie dowodów w ich wzajemnym powiązaniu i całokształcie oraz nie uwzględnienie zmiany stanu faktycznego sprawy, a także w zakresie prawa materialnego: oparcie rozstrzygnięcia na przesłankach nie mających odzwierciedlenia w art. 42 ustawy, w tym zajęcie stanowiska w zakresie zastrzeżonym do kompetencji sądu rodzinnego, doszło do odmowy wydania zaświadczenia umożliwiającego pełnienie funkcji rodziny zastępczej. Szczególnego podkreślenia wymaga, że uchybienia obciążające kontrolowane akty organów administracji mają nie tylko istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy, ale również naruszają dobro małoletnich dzieci, które pozostają od prawie roku pod tymczasową opieką skarżącej, a ich sytuacja prawna nie jest ostatecznie uregulowana. Zaskarżone bowiem postanowienie Kolegium z dnia 22 października 2019 r. oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji z dnia 5 sierpnia 2019 r. zostały wydane w czasie, w którym skarżąca na mocy wydanego w trybie zabezpieczenia orzeczenia sądu powszechnego faktycznie sprawowała funkcję rodziny zastępczej dla rodzeństwa K. S., T. S., K. R. i G. R., czyli kiedy de facto taką rodzinę zastępczą skarżąca już tworzyła (zaś organizator pieczy zastępczej dokonywał kontroli prawidłowości sprawowania tej funkcji m.in. poprzez osobę koordynatora i psychologa).

Z uwagi na specyficzny stan faktyczny niniejszej sprawy, jej rozpoznanie nie może być dokonane w oderwaniu od konsekwencji jakie odmowa wydania zaświadczenia kwalifikacyjnego rodzi dla małoletnich dzieci przy równolegle toczącym się postępowaniem przed Sądem Rejonowym w Ż. III Wydziale Rodzinnym i Nieletnich (dalej jako - "sąd rodzinny" lub "sąd opiekuńczy") w sprawie wniosku skarżącej o umieszczenia dzieci w rodzinie zastępczej.

Wskazać należy, że zasadą jest, że pieczę zastępczą w formie rodzinnej (rodzina zastępcza: spokrewniona, niezawodowa, zawodowa) i instytucjonalnej stosuje tylko sąd powszechny.

I tak, w myśl art. 35 ust. 1 ustawy, umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu, z zastrzeżeniem ust. 2 oraz art. 35a, art. 58 ust. 1 pkt 2 i 3 i art. 103 ust. 2 pkt 2 i 3. Omawiana regulacja nie odwołuje się zatem jedynie do orzeczeń sądu opiekuńczego wydanych na podstawie art. 109 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r., poz. 2086 ze zm.).

Zgodnie z art. 109 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia. Natomiast § 2 pkt 5 tego przepisu stanowi, że sąd opiekuńczy może w szczególności: zarządzić umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo w instytucjonalnej pieczy zastępczej albo powierzyć tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej małżonkom lub osobie, niespełniającym warunków dotyczących rodzin zastępczych, w zakresie niezbędnych szkoleń, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej albo zarządzić umieszczenie małoletniego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej.

Ustawodawca w art. 35 ust. 1 ustawy posłużył się zwrotem "umieszczenie w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu", co oznacza, iż każde orzeczenie sądu, w wyniku którego następuje powierzenie realizacji funkcji opiekuńczych i wychowawczych nad małoletnim, mające charakter powierzenia pieczy zastępczej, uprawnia do uznania, iż rodzinie powierzono tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej w rozumieniu art. 90 ustawy. Taka też sytuacja niewątpliwe zachodzi w przedmiotowej sprawie.

W sprawie nie było kwestionowane, że postanowieniem z dnia 28 lutego 2019r., w sprawie [...] Sąd Rejonowy w Ż.III Wydział Rodzinny i Nieletnich w drodze zabezpieczenia - umieścił na okres 6 miesięcy małoletnich: K. S., T. S., K. R. i G. R. (dalej określanych także jako - "rodzeństwo S. i R.") w niespokrewnionej niezawodowej rodzinie zastępczej w osobie – A. H. Przy czym G. R., został w niej umieszczony począwszy od dnia 1 czerwca 2019 r.

Jednocześnie sąd rodzinny w powyższym postanowieniu ustalił, że miejsce pobytu małoletnich dzieci jest każdorazowe miejsce zamieszkania skarżącej, zaś wykonywanie funkcji niespokrewnionej rodziny zastępczej zostało poddane nadzorowi kuratora sądowego.

Następne postanowienie w przedmiocie umieszczenia małoletnich dzieci (rodzeństwa S. i R.) w niespokrewnionej niezawodowej rodzinie zastępczej w osobie - skarżącej zostało wydane przez sąd rodzinny w dniu 26 sierpnia 2019 r. na okres kolejnych 6 miesięcy (vide: ww. postanowienia Sądu Rejonowego w Ż. III Wydział Rodzinny i Nieletnich w aktach sądowych). Organy obu instancji wiedziały o trwającym postępowaniu przed sądem rodzinnym, zainicjowanym wnioskiem skarżącej (w toku niniejszego postępowania, zarówno organy, jak i skarżąca powoływali się na postanowienie Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 28 lutego 2019 r., sygn. akt [...] tymczasowo umieszczającego dzieci pod jej opieką).

Nie może nasuwać wątpliwości, że wydane przez sąd rodzinny na podstawie art. 1125 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego postanowienia, oznaczały, że tymczasowo skarżącej - powierzono pełnienie funkcji rodziny zastępczej - dla czworga małoletnich dzieci.

Zgodnie z art. 1125 § 1 tego kodeksu, Sąd może powierzyć sprawowanie pieczy zastępczej małżonkom albo osobie niepozostającej w związku małżeńskim, którzy są wstępnymi albo rodzeństwem dziecka. Sprawowanie pieczy zastępczej sąd może także powierzyć małżonkom albo osobie niepozostającej w związku małżeńskim, którzy nie są wstępnymi albo rodzeństwem dziecka, jeżeli osoby te zostały wpisane do rejestru osób zakwalifikowanych do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej, prowadzenia rodzinnego domu dziecka albo pełnią już funkcję rodziny zastępczej zawodowej lub rodziny zastępczej niezawodowej oraz prowadzących rodzinny dom dziecka.

Jeżeli jest to uzasadnione dobrem dziecka sąd może tymczasowo, nie dłużej jednak niż na 6 miesięcy, powierzyć pełnienie funkcji rodziny zastępczej małżonkom albo osobie niepozostającej w związku małżeńskim, którzy nie są wstępnymi albo rodzeństwem dziecka, niespełniającym warunku niezbędnych szkoleń, określonego w przepisach wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, dotyczących rodzin zastępczych (art. 1125 § 2).

Jest zatem oczywiste, że na podstawie postanowień sądu rodzinnego wydanych w celu zabezpieczenia - dobra małoletnich dzieci - opieka nad nimi została tymczasowo powierzona A. H. i od tego czasu skarżąca pełni de facto funkcję rodziny zastępczej. Okoliczności te nie zostały jednak uwzględnione przez organy administracji w zakresie wpływu jaki mogą mieć na prawidłowe rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Pozwalają one niewątpliwie na wszechstronną ocenę warunku dotyczącego rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej zawartego w art. 42 ust. 1 pkt 1 ustawy (który będzie jeszcze przedmiotem dalszych rozważań Sądu).

Jednocześnie w realiach niniejszej sprawy, organy administracji wydają się nie dostrzegać, że nie są uprawnione przy wydawaniu zaświadczenia kwalifikacyjnego rozważać, czy wnioskodawca nadaje się na rodzica zastępczego dla konkretnych dzieci lub dziecka. Na skutek czego, organy w przedmiotowej sprawie, nie oceniły w sposób obiektywny i w oparciu o ściśle interpretowane kryteria wskazane w ustawie, czy skarżąca w ogóle nadaje się na rodzinę zastępczą. O tym bowiem, czy skarżąca może być rodzicem zastępczym dla konkretnych dzieci (czworga rodzeństwa S. i R.) będzie wyłącznie decydował sąd rodzinny i temu służy toczące się przez Sądem Rejonowym w Ż. III Wydziałem Rodzinnym i Nieletnich postępowanie w sprawie sygn. akt [...].

Jak wynika z przywołanej regulacji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, uzyskanie przez kandydata na rodzinę zastępczą administracyjnego zaświadczenia kwalifikacyjnego, o którym mowa w art. 45 ustawy, stanowi wymóg formalny, który musi być spełniony, aby sąd rodzinny ostatecznie powierzył pełnienie funkcji rodziny zastępczej dla konkretnego dziecka określonej osobie (w odniesieniu do osób niespokrewnionych i niepozostających w związku małżeńskim). Postępowanie sądowe i jego zakończenie wiąże się ściśle w tym przypadku z posiadaniem zaświadczenia kwalifikacyjnego. W okolicznościach niniejszej sprawy postępowanie sądowe w sprawie umieszczenia dzieci w rodzinie zastępczej w osobie skarżącej, nie mogło tym samym zostać zakończone, mimo że dzieci zostały już u skarżącej tymczasowo umieszczone (ponadto vide: pisma z sądu rodzinnego w aktach administracyjnych sprawy). Takie działanie organów skutkuje tym, że po upływie czasu, na który skarżąca została tymczasowo ustanowiona rodziną zastępczą dla rodzeństwa S. i R., z uwagi na brak przedłożenia zaświadczenia kwalifikacyjnego, wynikający z zarządzeń stan rzeczy będzie musiał podlegać zmianie. Toczące się bowiem przed sądem opiekuńczym postępowanie zainicjowane przez skarżącą może zakończyć się albo ustanowieniem jej rodziną zastępczą dla rodzeństwa albo oddaleniem wniosku. W postępowaniu tym sąd opiekuńczy nie jest więc władny, tak jak oczekiwałyby organy do podjęcia zarządzenia o umieszczeniu dzieci w innej rodzinie zastępczej. Brak przedłożenia zaświadczenia kwalifikacyjnego w tym postępowaniu, powoduje niemożność merytorycznego rozstrzygnięcia przez sąd opiekuńczy, czy skarżąca nadaje się na rodzinę zastępczą dla rodzeństwa S. i R. i będzie musiało skutkować nieuwzględnieniem żądania z przyczyn formalnych. Tym samym może zaistnieć konieczność powtórnego umieszczenia dzieci w domu dziecka. Jak zaś wskazują same organy, ciągłe zmiany miejsca zamieszkania i wyrywanie dzieci ze środowiska, do którego już się przyzwyczaiły i które akceptują, nie jest korzystne dla dzieci i może pogłębiać ich problemy psychologiczne. Ponadto, konieczność zapewnienia dzieciom stabilizacji została powołana przez organizatora pieczy zastępczej dla uzasadnienia odmowy wydania skarżącej zaświadczenia kwalifikacyjnego. W zaistniałej sytuacji to stanowisko organów może spowodować, że dzieci będą musiały ponownie zmienić miejsce zamieszkania i nie będą mogły pozostać w domu, w którym są razem ze skarżącą.

Dokonana przez organy nieprawidłowa ocena charakteru prawnego zaświadczenia kwalifikacyjnego i posiadanych przez organy w tym zakresie kompetencji jest szczególnie widoczna we fragmentach uzasadnień wydanych w sprawie rozstrzygnięć, w których wskazuje się, że organy nie mają zastrzeżeń, co do skarżącej jako osoby, jak też zastrzeżeń co do jej dobrych intencji, ale wyrażają obawę, że nie podoła ona funkcji rodziny zastępczej dla rodzeństwa S. i R. i z tej przyczyny uznają, że skarżąca nie daje rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej, ani też nie posiada odpowiednich warunków mieszkaniowych dla tych właśnie konkretnie dzieci. Jak już zaznaczono, organ administracji nie może przejmować kompetencji sądu rodzinnego w zakresie oceny, czy dana osoba nadaje się na rodzinę zastępczą dla konkretnych dzieci (dziecka). Zatem w niedopuszczalny sposób kierując się uprawnieniami zastrzeżonymi dla sądu powszechnego, organy w niniejszej sprawie nie tylko naruszyły przepisy k.p.a, ale także przepisy ustawy o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej, szczególnie, że w preambule tej ustawy bezpośrednio wskazano, iż zawarte w niej regulacje zostają podjęte przede wszystkim dla dobra dzieci, które potrzebują szczególnej ochrony i pomocy.

Nadrzędną więc wartością, którą chroni w tym przypadku ustawodawca jest dobro dziecka. Zawarte w omawianej ustawie regulacje dotyczące rodziny zastępczej zostały zaś zinterpretowane przez organy administracji w sposób nie dający się pogodzić z tą nadrzędną wartością.

Sąd nie podziela dokonanej przez organy administracji oceny, aby zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznaczne świadczył o tym, że skarżąca nie spełniała przesłanek określonych w przepisie art. 42 ust. 1 pkt 1 i pkt 7 ustawy, a mianowicie warunków: rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej oraz zapewnienia odpowiednich warunków mieszkaniowych.

Po pierwsze, obie przesłanki zostały przez organy ocenione przez pryzmat tego, czy skarżąca może pełnić funkcję dla konkretnych wymienionych z imienia i nazwiska oraz wieku dzieci, co jak wyjaśniono powyżej, wykracza poza zakres kompetencji organu administracji. Natomiast jak wynika z akt sprawy warunki mieszkaniowe skarżącej są dobre. Posiada ona bowiem w G. mieszkanie o pow. 50 m kwadratowych, składające się z dwóch osobnych pokojów, łazienki i kuchni. Przyjęcie przez organy, że takie warunki mieszkaniowe trwale wykluczają możliwość bycia rodziną zastępczą dla jakichkolwiek dzieci lub dziecka, jest w ocenie Sądu, w oczywisty sposób sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego. To zaś czy warunki te są wystarczające dla konkretnych dzieci (rodzeństwa, które w tym lokalu już mieszka) będzie podlegało ocenie sądu opiekuńczego.

Po drugie, dokonując oceny warunku z art. 42 ust. 1 pkt 1 ustawy, organy nie uwzględniły specyficznego stanu przedmiotowej sprawy, to jest okoliczności, że skarżąca pełni już de facto funkcję rodziny zastępczej dla małoletnich dzieci. Należy wskazać, że w ustawie nie zawarto legalnej definicji rękojmi, o której mowa w art. 42 ust. 1 pkt 1 ustawy. Z tych względów pojęcie to należy rozumieć potocznie, a zatem jako "poręczenie, zapewnienie, gwarancja, przyrzeczenie" - to jest zagwarantowanie czegoś na przyszłość. Z charakteru prawnego zaświadczenia kwalifikacyjnego wynika, że to czy dana osoba spełnia warunek rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej jest w normalnym toku postępowania oceniane - na przyszłość i co ważne - abstrakcyjnie. Mając zaś na uwadze realia niniejszej sprawy organy nie miały dostatecznych podstaw, aby przyjąć, że osoba, która już pełni tymczasowo funkcję rodziny zastępczej, i co należy podkreślić, dla czworga małoletnich dzieci, nie daje w ogóle rękojmi, o której mowa w art. 42 ust. 1 pkt 1 ustawy. Szczególnie, że ze sporządzanych w toku sprawy opinii wynika, że skarżąca radzi sobie z pełnieniem tej funkcji, napotykając co prawda problemy, które są jednak konsultowane i nie odrzuca ona dostępnego jej wsparcia oraz współpracuje z organizatorem pieczy zastępczej, a dzieci zaakceptowały ją jako swojego opiekuna.

Trzeba też mieć na uwadze, że skarżącej odmówiono wydania zaświadczenia mimo, że będąc zakwalifikowana do odbycia szkolenia uzyskała wstępną akceptację spełnienia warunków z art. 42 ustawy, a w materiale dowodowym sprawy znajduje się pozytywna opinia psychologa z dnia 16 października 2018 r., nr [...] lista nr [...] r., w której stwierdzono, że posiada ona odpowiednią motywację do pełnienia funkcji rodziny zastępczej, a jej predyspozycje są ku temu są wystarczające oraz co istotne, zgodną z nią, opinię Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów w Z. z dnia 25 lutego 2019 r. (sporządzona na potrzeby postępowania sądowego w sprawie [...]), w której jednoznacznie stwierdzono, że skarżąca posiada predyspozycje do pełnienie funkcji niespokrewnionej rodziny zastępczej, choć wymaga współpracy z wspomagającym ją otoczeniem. Mimo to, organizator pieczy zastępczej w nieuprawniony sposób potraktował ostatnią ze wskazanych opinii, jako opinię "negatywną" dla skarżącej, ignorując finalne stwierdzenia specjalistów sądowych, że skarżąca posiada predyspozycje do pełnienia funkcji rodziny zastępczej oraz uznał zawarte w jej uzasadnieniu wskazania, co do konieczności wsparcia skarżącej w pełnieniu funkcji rodziny zastępczej, jako potwierdzające jego obawy, co do braku rękojmi należytego sprawowania funkcji rodziny zastępczej. Jednocześnie całkowicie pominął podniesione w niej niemniej ważne okoliczności, że z badania małoletniego rodzeństwa wynika, że dzieci akceptują osobę skarżącej w roli rodziny zastępczej oraz zmianę miejsca zamieszkania.

Także fakt wskazania przez psychologa, że skarżąca wymaga kompleksowego wsparcia i pomocy ze strony organizatora pieczy zastępczej, aby zrozumieć całokształt problemów psychologicznych, z którymi borykają się dzieci, w tym potrzebę ich indywidualnej psychoterapii, nie może być w ocenie Sądu argumentem wskazującym, że skarżąca nie daje rękojmi należytego sprawowania funkcji rodziny zastępczej. Niezależnie od powyższego, trudno też uznać, aby osoba pracująca, posiadająca doświadczenie w pracy z dziećmi, nauczyciel, pedagog i wychowawca nie spełniała warunku rękojmi, o którym mowa w art. 42 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Przedstawione w zapadłych rozstrzygnięciach stanowisko organów w sposób nieuzasadniony zrównuje pojęcie dania rękojmi z dostarczeniem całkowitej pewności, że powierzenie danej osobie funkcji rodziny zastępczej nie będzie się wiązało z żadnymi lub jakimikolwiek trudnościami. Takie oczekiwanie organów jest nieuprawnione, jak i nierealne zwłaszcza w przypadku, gdy piecza może dotyczyć dzieci, które były pozbawione stabilności emocjonalnej. To, czy skarżąca spełnia wymogi konieczne dla wydania zaświadczenia kwalifikacyjnego powinno być rozważone i ocenione przez organ po złożeniu przez skarżącą wniosku z dnia 6 lutego 2019 r., po zakończonym szkoleniu, co jednak nie nastąpiło. Potraktowanie zaś sytuacji, w której doszło już do faktycznego sprawowania opieki nad dziećmi, jako okazji do sporządzenia dodatkowych dowodów mających przemawiać za możliwością w ogóle bycia rodziną zastępczą, a w konsekwencji spełnienia warunków uzyskania zaświadczenia kwalifikacyjnego jest nieuprawnione i wykraczające poza ustawowe ramy postępowania.

Zasadniczym natomiast dowodem, który organy uznały za upoważniający do odmowy wydania zaświadczenia jest - nie opinia uprawnionego psychologa, o której mowa w art. 42 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy - lecz opinia z dnia 21 lutego 2019 r. określana przez organ jako "opinia pedagogiczna" lub "negatywna opinia trenerska" sporządzona przez osoby, które prowadziły szkolenie na rodzinę zastępczą niezawodową, które ukończyła skarżąca. Odmawiając wydania zaświadczenia kwalifikacyjnego organy argumentują również, że skarżąca w ich ocenie niewłaściwie sprawuje funkcję rodziny zastępczej, co ma wynikać z opinii koordynatora oraz psychologa współpracujących z rodziną zastępczą A. H. i z tych względów de facto postulują, aby dzieci były umieszczone w innej rodzinie zastępczej. Powyższe, jak już zaznaczono wcześniej, wskazuje na niezrozumienie przez organy charakteru prawnego zaświadczenia, o wydanie którego ubiega się skarżąca oraz wejście przez organ administracji w kompetencje zastrzeżone z mocy prawa dla sądu opiekuńczego.

Zdaniem Sądu organy w sposób nieuprawniony i sprzeczny z zasadą swobodnej oceny dowodów potraktowały na niekorzyść skarżącej, a także bez uwzględnienia dobra dzieci, zebrane w sprawie opinie. Na marginesie można dodać, że wbrew twierdzeniom organów współpracujący z rodziną zastępczą psycholog nie dyskwalifikuje skarżącej jako rodziny zastępczej (można tu odwołać się m.in. do notatki sporządzonej przez psychologa MOPR w dniu 24 lipca 2019 r., a więc bezpośrednio przed odmową wydania zaświadczenia, w której wskazano, że skarżąca ma pozytywną motywację, wykazuje dużą refleksyjność oraz podejmuje starania, jest gotowa do poświęceń i niesienia pomocy, a dzieci zaadaptowały się do nowego środowiska).

Na zakończenie rozważań trzeba zauważyć, że postanowienie organu pierwszej instancji zapadło po upływie prawie pół roku (nie licząc jednego dnia) od dnia złożenia wniosku przez skarżącą i przy posiadaniu przez ten organ wiedzy o toczącym się postępowaniu przed sądem rodzinnym, a także o fakcie umieszczenia dzieci u skarżącej (vide: pismo Sądu Rejonowego w Ż. III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 12 lipca 2019 r. w aktach administracyjnych sprawy). Należy podkreślić, że organ administracji pomimo ponawianych przez skarżącą żądań, jak też kierowanych do niego licznych pism sądu opiekuńczego rozpoznał wniosek z dnia 6 lutego 2019 r. dopiero w dniu 5 sierpnia 2019 r. Wcześniej naruszając art. 219 k.p.a. organ "odmówił" wydania zaświadczenia, informując o tym za pośrednictwem treści protokołu z posiedzenia komisji kwalifikacyjnej, co w sposób zbędny przedłużyło postępowanie w sprawie, jak też uniemożliwiało skarżącej skorzystanie z pełni przysługujących jej w toku postępowania administracyjnego uprawnień (vide: pismo z dnia 27 marca 2019 r. w aktach administracyjnych sprawy). Co prawda, Sąd orzekający nie ocenia w tej sprawie przewlekłości postępowania organu, to jednak nie sposób tego faktu pominąć. Takie bowiem zachowanie się organu nie może zasługiwać na akceptację w sprawie, w której chodzi o dobro małoletnich dzieci.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie organ poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.

Wskazania, co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań i wiążą organy (art. 153 p.p.s.a.). Organy będą miały za zadanie ponownie ocenić, czy skarżąca nadaje się do pełnienia funkcji rodziny zastępczej, w kontekście spełniania warunków z art. 42 ustawy (in abstracto), a nie dla konkretnych dzieci, którymi już się opiekuje, przy jednoczesnym dostrzeżeniu, że o tym czy ta tymczasowa opieka zyska przymiot stałości oraz jak długo będzie wykonywana zadecyduje sąd rodzinny, nie jest to bowiem kompetencja organizatora pieczy zastępczej.