Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 444/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: Nieodwracalność skutków prawnych o jakich mowa w art. 156 par. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071 ze zm./, rozpatrywać należy nie w sferze faktów a wyłącznie w płaszczyźnie obowiązującego prawa i środków prawnych, jakimi posługuje się w swym działaniu organ administracji publicznej.

Z nieodwracalnością skutków prawnych decyzji w rozumieniu art. 156 par. 2 cyt. ustawy mamy do czynienia wówczas, gdy skutków prawnych wywołanych przez decyzję organ administracji publicznej w ramach swoich uprawnień nie jest władny odwrócić na drodze postępowania administracyjnego.

TEZY

Nieodwracalność skutków prawnych o jakich mowa w art. 156 par. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071 ze zm./, rozpatrywać należy nie w sferze faktów a wyłącznie w płaszczyźnie obowiązującego prawa i środków prawnych, jakimi posługuje się w swym działaniu organ administracji publicznej.

Z nieodwracalnością skutków prawnych decyzji w rozumieniu art. 156 par. 2 cyt. ustawy mamy do czynienia wówczas, gdy skutków prawnych wywołanych przez decyzję organ administracji publicznej w ramach swoich uprawnień nie jest władny odwrócić na drodze postępowania administracyjnego.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Rausz /spr. /, Sędziowie NSA Barbara Adamiak, Teresa Kobylecka, Protokolant Urszula Radziuk, po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Zakładów Chemicznych "R." S.A. w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 grudnia 2004 r. sygn. akt IV SA/Wa 170/04 w sprawie ze skargi Zakładów Chemicznych "R." S.A. w R. na decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26 stycznia 2004 r. (...) w przedmiocie nieważności przejęcia na własność Państwa Fabryki Przetworów Chemicznych "R." S.A. R. k/C. oraz zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego rzejęcia tej fabryki oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 grudnia 2004 r. IV SA/Wa 170/04 oddalił skargę Zakładów Chemicznych "R." SA w R. na decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26 stycznia 2004 r. (...) w przedmiocie nieważności orzeczenia dotyczącego przejęcia na własność Państwa Fabryki Przetworów Chemicznych "R." SA R. k/C. oraz zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przejęcia tej fabryki.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że zaskarżoną decyzją z dnia 26 stycznia 2004 r. (...) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 w związku z art. 127 par. 3 Kpa, po rozpoznaniu wniosku Zakładów Chemicznych "R." SA w R. k/C. z dnia 8 grudnia 2003 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 17 listopada 2003 r. (...), którą w pkt I na podstawie art. 156 par. 1 pkt Kpa stwierdził nieważność:

- orzeczenia Nr 26 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 14 lutego 1948 roku w sprawie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstw, w części dotyczącej przedsiębiorstwa Fabryka Przetworów Chemicznych "R." Spółka Akcyjna - R. k/C. z wyłączeniem wchodzącej w jego skład nieruchomości gruntowej o pow. 0,1022 ha należącej do "G." SA położonej w Ł. przy ul. W. 7/9,

- orzeczenia Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia 29 września 1961 r. (...) w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo- odbiorczego przejęcia przedsiębiorstwa Fabryka Przetworów Chemicznych "R." Spółka Akcyjna - R. k/C., z wyłączeniem wchodzącej w jego skład nieruchomości gruntowej o pow. 0,1022 ha należącej do "G." SA położonej w Ł. przy ul. W. 7/9,

a w pkt II na podstawie art. 158 par. 2 w związku z art. 156 par. 2 Kpa stwierdził, że:

- orzeczenie (...) Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 14 lutego 1948 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstw w części dotyczącej przedsiębiorstwa Fabryka Przetworów Chemicznych "R." Spółka Akcyjna - R. k/C., w odniesieniu do nieruchomości gruntowej opow. 0,1022 ha, położonej w Ł. przy ul. W. 7/9 /dawna ul. D. 53/,

- orzeczenie Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia 29 września 1961 r. (...), w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przejęcia przedsiębiorstwa Fabryka Przetworów Chemicznych "R." Spółka Akcyjna - R. k/C., w odniesieniu do nieruchomości gruntowej o pow. 0,1022 ha, położonej w Ł. przy ul. W. 7/9 /dawna ul. D. nr 53/.

- zostały wydane z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala uznać, że w dniu 5 lutego 1946 r., to jest w chwili wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej Fabryka Przetworów Chemicznych "R." Spółka Akcyjna - R. k/C. nie spełniała ustawowych przesłanek, określonych w art. 3 ust. 1 lit. "B" tejże ustawy, które stanowiły podstawę dla objęcia jej procesem upaństwowienia. Stanowisko takie, zdaniem organu, wynika z uznania, iż przedsiębiorstwo to nie było zdolne do zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. Stąd też organ wywodzi, że orzeczenie Nr 26 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 14 lutego 1948 roku zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Oczywistą konsekwencją - w ocenie organu - tego stanu jest stwierdzenie, że do bezprawnie upaństwowionego przedsiębiorstwa nie można było stosować par. 75 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa /Dz.U. nr 16 poz. 62 ze zm./, który stanowił podstawę prawną wydania orzeczenia Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia 29 września 1961 r. Z tego względu organ przyjął, iż orzeczenie to również zostało podjęte z rażącym naruszeniem prawa.

Organ podniósł także, że dla stwierdzenia nieważności omawianych decyzji nacjonalizacyjnych należało ocenić ich skutki prawne. Następnie doszedł do wniosku, iż wspomniane orzeczenia Nr 26 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 14 lutego 1948 r. oraz Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia 29 września 1961 r. - nie wywołały nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 par. 2 Kpa. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej uzasadniając swoje stanowisko w tym przedmiocie powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreślono także, iż wskutek zmian gruntowych powstała działka nr 1249 o powierzchni 13,4175 ha. Decyzją Wojewody C. z dnia 13 kwietnia 1993 r. (...) na tę działkę uwłaszczone zostały Zakłady Chemiczne R. w R. Organ wyjaśnił, że już wcześniej Zakłady Chemiczne "R." na mocy aktu notarialnego Rep. (...) z dnia 20 kwietnia 1991 r. zostały przekształcone w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa, zatem użytkownikiem wieczystym przedmiotowego gruntu, właścicielem położonych na nim budynków i urządzeń stała się Spółka Akcyjna Zakłady Chemiczne "R." w R. Należy zatem, zdaniem organu, wyraźnie odróżnić skutki prawne jakie wywołały orzeczenia Nr 26 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 14 lutego 1948 r. oraz Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia 29 września 1961 r. od skutków prawnych dotyczących tego samego przedmiotu wywołanych późniejszymi decyzjami i zdarzeniami prawnymi. Wszelkie późniejsze decyzje i zdarzenia prawne dotyczące przedmiotowego przedsiębiorstwa mogą być oceniane pod względem nieodwracalności skutków prawnych, ale to już w innym postępowaniu przed właściwym organem.

W odniesieniu do działki nr 66/1 organ wyjaśnił, że na tej działce ustanowiono drogę powiatową. Nie wywołało to jednakże, w ocenie organu, nieodwracalnych skutków prawnych, gdyż nieodwracalność skutków prawnych prowadzącą do wydania decyzji, o jakiej mowa w art. 158 par. 2 Kpa, można tylko odnosić do zdarzeń prawnych, nie zaś do zaistniałego stanu faktycznego.

Organ uznał jednak, że mimo braku wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych w przedmiotowej sprawie, to wyjątkiem jest działka o powierzchni 0,1022 ha należąca do "G." SA położona w Ł. przy ul. W. 7/9, w odniesieniu do której takie skutki wystąpiły.

Podniesiono, że organ orzekający nie jest władny w tej części przywrócić stanu pierwotnego, albowiem w obrocie prawnym pozostaje postanowienie Sądu Powiatowego w Ł. z dnia 23 września 1960 r., (...), stwierdzające nabycie przez Skarb Państwa prawa własności tejże nieruchomości przez zasiedzenie. Organ administracji publicznej zaś nie ma umocowania prawnego dla cofnięcia, zniesienia i odwrócenia skutków prawnych takiej decyzji.

W odpowiedzi na twierdzenia strony skarżącej organ podniósł, że poczynił bardzo wnikliwe ustalenia faktyczne odnoszące się do kwestii aktualnego stanu prawnego i faktycznego mienia wchodzącego w skład przedmiotowego przedsiębiorstwa w dniu jego nacjonalizacji, w tym zarówno mienia nieruchomego, jak i ruchomego. Szczegółowe ustalenia faktyczne w odniesieniu do mienia nieruchomego przedstawione zostały w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 17 listopada 2003 r. (...). W kwestii ustaleń faktycznych co do mienia ruchomego należącego do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa organ uznał, iż mienie to ze względu na znaczny upływ czasu /obecnie ponad 50 lat/ zostało zużyte i następnie zezłomowane. Okoliczność ta nie ma jednak, zdaniem organu, wpływu na przedmiotowe rozstrzygnięcie, albowiem nadal istnieją nieruchomości wchodzące w skład znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Nadal zatem istnieje niezbędne minimum składników mienia przedmiotowego przedsiębiorstwa, które może być przedmiotem ochrony prawnej i obrotu gospodarczego. Wobec tego, że istnieje przedmiot unieważnionych decyzji, możliwe jest zdaniem organu przywrócenie byłym właścicielom jego własności.

Zdaniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej dla oceny skutków decyzji administracyjnej, dotkniętej wadą dającą podstawę do stwierdzenia jej nieważności, jest prawnie obojętne, czy istnieją faktyczne możliwości cofnięcia następstw wykonania decyzji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w części ujętej w pkt I rozstrzygnięcia. Skarżąca zarzuciła przedmiotowej decyzji obrazę przepisów art. 7, 8, 11, 77 par. 1 i 4, 107 par. 3 Kpa, art. 49 ust. 5 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, art. 46 par. 1, 47 par. 1, 48, 55[1] Kc oraz art. 2 Konstytucji RP wobec braku przeprowadzenia postępowania dowodowego, co do ustalenia poszczególnych okoliczności, sprzeczności ustaleń prawnych z niespornymi danymi faktycznymi w odniesieniu do mienia nieruchomego, nie ustosunkowania się do wszystkich zarzutów strony skarżącej, cytowania orzeczeń sądowych w oderwaniu od okoliczności przedmiotowej sprawy oraz powoływanie się na niepublikowane orzeczenia NSA bez cytowania choćby ich fragmentów, zastosowania różnych kryteriów przy ocenie nieodwracalnych skutków prawnych aktów nacjonalizacyjnych w odniesieniu do poszczególnych nieruchomości, sprzeczności zaskarżonej decyzji z interesem społecznym i ze słusznym interesem obywateli. Zdaniem strony skarżącej, kwestionowana decyzja narusza nadto art. 158 par. 1 i 2 Kpa w zw. z art. 156 par. 2 Kpa, w szczególności wobec związania dowolnych następstw prawnych z faktami ustalonymi lub możliwymi do ustalenia w sprawie. Skarżąca zarzuciła także naruszenie art. 30 przywołanej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym wobec braku zrealizowania wytycznych zawartych w wyroku NSA z dnia 19 maja 2003 r., IV SA 3408/02, co do dalszego postępowania w tej sprawie. Strona skarżąca zarzuciła nadto obrazę art. 6 Kpa w zw. a art. 156 par. 1 pkt 5 Kpa wobec wydania decyzji - w części stwierdzającej nieważność zespołu aktów nacjonalizacyjnych - niewykonalnej w dniu jej wydania, a zarazem niewykonalnej w sposób trwały.

Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w odpowiedzi na skargę podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zarzuty strony skarżącej uznał za bezzasadne oraz na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, że skarga nie jest uzasadniona. Strona skarżąca nie kwestionuje ustaleń organu, iż orzeczenia: Ministra Przemysłu i Handlu nr 26 z 14 lutego 1948 r. o przejęciu na własność Państwa Fabryki Przetworów Chemicznych "R." Spółka Akcyjna - R. k/C. oraz Ministra Przemysłu Chemicznego z 29 września 1961 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo odbiorczego przejęcia Fabryki Przetworów Chemicznych "R." Spółka Akcyjna R. k/C. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa. Ponadto kwestia ta została przesądzona już w wyrokach: Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 czerwca 2001 r. IV SA 1016/99 oraz z 19 maja 2003 r. IV SA 3408/02. W obu tych wyrokach sąd wyraził jednoznaczny pogląd prawny, iż wskazane wyżej orzeczenia z 1948 r. i z 1961 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Zgodnie z art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia.

Uwzględniając powyższe uregulowanie należało przyjąć, że przejęcie na własność Państwa przedmiotowej fabryki nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa. Zatem zasadnie Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej stwierdził nieważność ww. orzeczeń nacjonalizacyjnych. Również z uwagi na treść ww. art. 153 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd w niniejszym postępowaniu jest związany oceną prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 maja 2003 r. IV SA 3408/02 w zakresie nieodwracalnych skutków prawnych w odniesieniu do nieruchomości gruntowej o pow. 0,1022 ha, położonej w Ł. przy ul. W. 7/9, która to nieruchomość obecnie należy do "G." SA. Naczelny Sąd Administracyjny na stronie 8 uzasadnienia wyraźnie stwierdził, iż podziela pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji o nieodwracalnych skutkach prawnych w odniesieniu do tej właśnie nieruchomości.

Natomiast co do pozostałych nieruchomości NSA w ww. wyroku wskazał na konieczność szczegółowej analizy każdej z nieruchomości pochodzących ze znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, która dopiero pozwoli na ocenę, czy w stosunku do tych nieruchomości nie mają zastosowania przepisy art. 156 par. 2 Kpa. Powoływane w tym wyroku poglądy miały charakter abstrakcyjny i nie miały charakteru wiążącej oceny prawnej w rozumieniu art. 153 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej stosując się do zawartych w tym wyroku wskazówek NSA, co do dalszego postępowania przedstawił w zaskarżonej decyzji szczegółową analizę zmian gruntowych i własnościowych przejętych nieruchomości. Jak wynika z tej analizy nieruchomość o pow. 13,4175 ha, oznaczona jako działka nr 1249 została objęta decyzją Wojewody C. z 13 kwietnia 1993 r. o uwłaszczeniu Zakładów Chemicznych R. w R. Zbycie działki nr 1249/1 o pow. 0,1298 ha wydzielonej z działki nr 1249 nastąpiło dopiero 29 października 1997 r., a więc już po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej w 1993 r. Pozostała część działki nr 1249 oznaczona obecnie nr 1249/5, 1249/3 oraz 1249/6 nadal znajduje się w wieczystym użytkowaniu strony skarżącej. Pozostała część znacjonalizowanej nieruchomości stała się własnością Gminy R. na mocy decyzji komunalizacyjnej Wojewody C. z dnia 17 kwietnia 1995 r. - działki nr 66/7, 66/8, 66/10, 66/11, 66/12, 66/13, 66/14, 66/15. Niektóre z tych działek Gmina R. zbyła aktami notarialnymi innym osobom np. działkę nr 66/7 zbyła Gminnej Spółdzielni "S." w dniu 24 maja 2001 r., działka nr 66/12 została przekazana aktem notarialnym z 26 czerwca 1998 r. w wieczyste użytkowanie Polskiemu Związkowi Działkowców. Działki nr 66/13, 66/14, 66/15 zostały zabudowane budynkami wielomieszkalnymi i część mieszkań wraz z udziałem w wieczystym użytkowaniu gruntu została zbyta przez Gminę R. na rzecz osób trzecich. Natomiast działki nr 66/8, 66/10, 66/11 nadal są własnością Gminy R.

Działka nr 66/1 stanowi obecnie drogę powiatową. Natomiast na mocy decyzji uwłaszczeniowej Wojewody C. z 20 stycznia 1995 r. strona skarżąca nabyła użytkowanie wieczyste działki nr 66/5, które umową darowizny z dnia 23 grudnia 1996 r. przekazała na rzecz Klubu Wzajemnej Pomocy "A.".

Powyższe okoliczności jednoznacznie wskazują, iż wszystkie przypadki nabycia użytkowania wieczystego przez osoby trzecie w formie aktu notarialnego poprzedzały decyzje uwłaszczeniowe bądź komunalizacyjne. Zatem organ prawidłowo przyjął w zaskarżonej decyzji, że orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z 14 lutego 1948 r. oraz Ministra Przemysłu Chemicznego z 29 września 1961 r. nie wywołały nieodwracalnych skutków prawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w tej sprawie w pełni podziela wywody zawarte w zaskarżonej decyzji dotyczące konieczności rozróżnienia nieodwracalnych skutków prawnych wywołanych przez decyzje nacjonalizacyjne od skutków prawnych wywołanych przez późniejsze decyzje i zdarzenia prawne. Zasadnie organ powołuje się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2000 r. OPS 14/99 - ONSA 2000 Nr 3 poz. 93, która porządkuje i podsumowuje dotychczasowe orzecznictwo sądowoadministracyjne w zakresie nieodwracalności skutków prawnych, a jednocześnie podkreśla, co dotychczas wywoływało szereg rozbieżności, że przy ocenie czy zaszły nieodwracalne skutki prawne nie chodzi o "odwrócenie" skutków prawnych w ogóle, ale o odwrócenie skutków wywołanych przez decyzję ocenianą w ramach tego postępowania o stwierdzenie nieważności.

Przedmiotem niniejszego postępowania są decyzje nacjonalizacyjne, a nie późniejsze decyzje uwłaszczeniowe, bądź komunalizacyjne. Późniejsze zdarzenia prawne takie, jak obrót cywilnoprawny nie mają bezpośredniego związku z omawianymi decyzjami nacjonalizacyjnymi, lecz są skutkiem decyzji Wojewody C. z 13 kwietnia 1993 r., 20. stycznia 1995 r. oraz 17 kwietnia 1995 r., które nie były przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu.

Legalność tych decyzji może dopiero stać się przedmiotem oceny w odrębnym postępowaniu o stwierdzenie nieważności.

Również ustanowienie drogi powiatowej na działce nr 66/1 nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych, albowiem jest to zdarzenie faktyczne, a nie prawne.

Jak wynika ze skargi, strona skarżąca nieodwracalnych skutków prawnych upatruje w braku przedmiotu nacjonalizacji, który został zużyty, bądź zniszczony, przez co zaskarżona decyzja jest niewykonalna. Stanowisko to jest zupełnie nieuprawnione. Z akt sprawy wynika, że w skład przejętego przedsiębiorstwa wchodziły między innymi następujące nieruchomości:

1. o pow. 11.7407 ha zabudowana budynkami fabrycznymi, gospodarczymi i mieszkalnymi, zapisana w księdze wieczystej Sądu Grodzkiego w C. pod nazwą "Fabryka Chemiczna R.",

2. o pow. 2.2296 ha położona w odległości 1 km od fabryki kolonia robotnicza, zapisana również w księdze wieczystej Sądu Grodzkiego w C. pod nazwą "Fabryka Chemiczna R."

3. o pow. 1.1825 ha zapisana w księdze wieczystej Sądu Grodzkiego w C. pod nazwą "Kolonia R.".

Przedmiotowe nieruchomości nadal istnieją, chociaż na skutek zmian geodezyjnych mają one inną numerację geodezyjną. Jednak zmiany geodezyjne nie stanowią przesłanki do przyjęcia, iż zaszły nieodwracalne skutki prawne. Również amortyzacja bądź zniszczenie majątku ruchomego i nieruchomego nie wywołuje nieodwracalnych skutków prawnych, albowiem dotyczy sfery zdarzeń faktycznych, a nie prawnych. Podobnie jest z nakładami poczynionymi na przedmiotowych nieruchomościach przez stronę skarżącą. Są to zdarzenia faktyczne, które nie mogą mieć wpływu na ocenę w zakresie nieodwracalności skutków prawnych. Wszystkie kwestie związane z amortyzacją bądź zniszczeniem przejętego przedsiębiorstwa oraz poczynione na nie nakłady przez późniejszych użytkowników stanowią sferę faktów, które będą miały istotne znaczenie w późniejszym postępowaniu dotyczącym zwrotu przedmiotowej fabryki i dokonywanych w związku z tym rozliczeń, bądź w postępowaniu odszkodowawczym.

Zarzuty podnoszone przez stronę skarżącą, iż obecne Zakłady Chemiczne "R." SA w R. nie mają nic wspólnego ze znacjonalizowaną Fabryką Przetworów Chemicznych "R." SA - R. k/C., albowiem jest to już zupełnie inne przedsiębiorstwo na nowych nieruchomościach, dla których założono nowe księgi wieczyste, nie mogły być skutecznie podnoszone, albowiem stanowią skutki faktyczne, a nie prawne w rozumieniu art. 156 par. 2 Kpa. Zabudowa nieruchomości nowymi obiektami budowlanymi, zmiany geodezyjne tej nieruchomości nie stanowią przeszkody do stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej, albowiem powodują tylko skutki w zakresie stanu faktycznego, a nie stanu prawnego /wyrok NSA z 30 listopada 1987 r. II SA 835/87 - ONSA 1987 Nr 2 poz. 82/. Z tego też względu nietrafny jest zarzut skargi o niewykonalności zaskarżonej decyzji. Skutki w zakresie stanu faktycznego, nawet jeżeli mają one trwały charakter, nie oznaczają niewykonalności decyzji w rozumieniu, o jakim mowa w art. 156 par. 1 pkt 5 Kpa. Trudności bądź przeszkody techniczne, ekonomiczne czy też finansowe i organizacyjne nie stanowią podstawy do uznania, że dana decyzja jest trwale niewykonalna. Te okoliczności mogą stanowić podstawę do wyboru metody i sposobu zaspokojenia praw odzyskanych przez Fabrykę Przetworów Chemicznych "R." SA -R. k/C.

Stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnych przedmiotowej fabryki nie oznacza, że Fabryka stała się właścicielem Zakładów Chemicznych "R." SA w obecnym stanie i kształcie. Oznacza to odzyskanie praw własności do znacjonalizowanej fabryki według stanu z daty jej przejęcia. Nakłady poczynione przez stronę skarżącą na przedmiotową fabrykę będą stanowić podstawę przy ustalaniu odszkodowania lub dokonywaniu rozliczeń przy zwrocie w naturze.

Również kwestie związane z zadłużeniem znacjonalizowanej Fabryki Przetworów Chemicznych "R." SA w dacie nacjonalizacji nie mają znaczenia przy ocenie legalności orzeczeń o jej przejęciu na rzecz Państwa. Okoliczności te mogą być przedmiotem oceny przy dokonywaniu rozliczeń przy zwrocie przedmiotowej fabryki lub ustalaniu odszkodowania, jeżeli zadłużenie, o którym mowa w skardze, istniało wobec Skarbu Państwa.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły Zakłady Chemiczne "R." SA w R. reprezentowane przez radcę prawnego Małgorzatę B. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, a także przepisów o postępowaniu przed sądami administracyjnymi opierając tym samym skargę kasacyjną na obu podstawach wymienionych w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ określanej dalej skrótem p.p.s.a. Naruszone zostały następujące przepisy prawa:

1. art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm./, w związku z art. 3O ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74. poz. 368 ze zm./, w następstwie dokonania odmiennej wykładni art. 156 par. 2 Kpa w stosunku do tej wykładni, jaką nakazał kierować się w toku dalszego postępowania administracyjnego organowi właściwemu do rozpoznania tej sprawy NSA w Warszawie w wyroku z dnia 19 maja 2003 i IV SA 1408/02 uchylającym ze skargi ZPCh "R." SA w R. decyzję Ministra Gospodarki z dnia 5 lipca 2002 r. (...) i utrzymaną nią w mocy decyzję tego organu z dnia 28 maja 2002 r. - (...) w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu przedsiębiorstwa, to jest wobec zignorowania wykładni art. 156 par. 2 Kpa sformułowanej wcześniej m.in. w wyroku NSA w Warszawie z dnia 27 lutego 1998 r., IV SA 1205/97, a przypomnianej na s. 7 ww. wyroku NSA w Warszawie z dnia 19 maja 2003 r.,

2. art. 3 p.p.s.a. oraz art. 134 i 141 ust. 4 tej ustawy wobec braku wywiązania się z roli sądu kontrolującego administrację na żądanie podmiotu uprawnionego w związku:

a/ z przemilczeniem lub nierzetelnym przedstawieniem zarzutów i nie ustosunkowaniem się lub wybiórczym ustosunkowaniem się do zarzutów zawartych w skardze od obu decyzji Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydanych po ww. wyroku NSA w Warszawie z dnia 19 maja 2003 r., czyli nie zrealizowanie podstawowej roli podmiotu kontrolującego działającego na żądanie podmiotu uprawnionego, jaką jest /było/ w tym przypadku ustosunkowanie się do zarzutów zawartych w skardze i związanego z danymi zarzutami uzasadnienia, co być może było z kolei związane z wadliwym odczytaniem art. 134 p.p.s.a. w wyniku dowolnego ustalenia, iż skoro sąd może wyjść także poza zarzuty zawarte w skardze, to także może zignorować wszystkie lub niektóre z zarzutów skargi,

b/ z przypisaniem uchwale składu siedmiu sędziów NSA w Warszawie z dnia 20 marca 2000 r., OPS 14/99 - ONSA 2000 Nr 3 poz. 93, - podjętej w istotnie odmiennych niż występujące w niniejszej sprawie uwarunkowaniach proceduralnych - innej mocy niż wynikająca z art. 49 ust. 5 ww. ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA, zwłaszcza w kontekście art. 100 ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające (...), który pozbawił mocy wiążącej uchwały podjęte w okolicznościach przewidzianych art. 49 ww. ustawy o NSA nawet w tych sprawach, w ramach których dane uchwały zostały podjęte, przy jednoczesnym braku poszanowania dla ustaleń co do dalszego toku postępowania zawartych we wcześniejszym wyroku NSA w Warszawie wydanym w niniejszej sprawie,

c/ ze stworzeniem "iluzji" wynikającej z błędnej interpretacji przepisów o stwierdzeniu nieważności decyzji administracyjnych jakoby stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, jaka stanowiła dowód w innej sprawie administracyjnej, mogło stanowić przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji "bazującej" na unieważnionej decyzji, tu: wymienionych w aktach sprawy decyzji Wojewody C. wydanych na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (...) /Dz.U. nr 79. poz. 464 ze zm./, a nie - w istocie - jedynie przesłankę do wznowienia postępowania fart. 145 par. 1 pkt 5 Kpa/, na co wskazywano w skardze, przy jednoczesnym pozostawieniu bez merytorycznej odpowiedzi pytania zawartego w skardze, a mianowicie o realną możliwość uczynienia niebyłymi przez jakikolwiek organ administracji publicznej, a w szczególności przez Ministra Gospodarki. Pracy i Polityki Społecznej skutków cywilnoprawnych i ww. zespołu aktów nacjonalizacyjnych i wejścia w życie ww. art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. z konsekwencjami w postaci decyzji deklaratoryjnych "bazujących" na tym zespole aktów.

d/ z aprobatą dla naruszenia przez organ administracji publicznej konstytucyjnej zasady równości wobec prawa wobec dokonania swoistej interpretacji art. 156 par. 2 Kpa na użytek określonej, wymienionej w aktach sprawy nieruchomości położonej w Łodzi przy ul. W. i odmiennej interpretacji tego przepisu prawa w odniesieniu do pozostałych nieruchomości. Bezdyskusyjne jest, że wydanie przez sąd cywilny postanowienia o stwierdzeniu nabycia własności przez zasiedzenie nie stanowiło jakiegokolwiek następstwa prawnego aktu nacjonalizacyjnego, który dotyczył między innymi "następnie zasiedzianej" nieruchomości, natomiast może rzeczywiście, zwłaszcza w kontekście późniejszej prywatyzacji przedsiębiorstwa, które przejęło tę nieruchomość od Skarbu Państwa, uchodzić za przeszkodę, o której mowa w art. 156 par. 2 Kpa - bez najmniejszego wyjaśnienia różnicy między "jakością", jaką stworzyło ww. orzeczenie - deklaratoryjne - sądu cywilnego, a -w tej sprawie - określone, także deklaratoryjne decyzje Wojewody C. "uwłaszczające" ZPCh "R." z/s w R., podówczas przedsiębiorstwo państwowe, na niektórych, istotnych "fragmentach" znacjonalizowanego mienia,.

3/ art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. wobec braku - co najmniej - uchylenia skarżonych decyzji mimo wykazania przez stronę skarżącą naruszenia przez organ orzekający w sprawie takich przepisów prawa materialnego jak przede wszystkim:

a/ art. 156 par. 2 Kpa w wyniku dokonania dowolnej - w kontekście określonego stanu faktycznego i konkretnych uwarunkowań proceduralnych, w jakich było prowadzone postępowanie "denacjonalizacyjne" w tej sprawie - interpretacji tego przepisu prawa, w tym związku z całkowicie bezpodstawnym nawiązaniem do ww. uchwały NSA w Warszawie z dnia 20 marca 2000 r., OPS 14/99 - ONSA 2000 Nr 3 poz. 93, która została podjęta na tle proceduralnie istotnie odmiennej sprawy, a mianowicie tej, w której postępowanie "denacjonalizacyjne" zostało wszczęte przed zakończeniem postępowania "uwłaszczającego" przedsiębiorstwo funkcjonujące na znacjonalizowanym mieniu, w sytuacji, gdy w sprawie niniejszej do "uwłaszczenia" przedsiębiorstwa na podstawie ww. art. 2 doszło zanim wszczęte zostało postępowanie "denacjonalizacyjne".

b/ dawnych /z okresu nacjonalizacji/ i współczesnych przepisów prawa cywilnego dotyczących: pojęcia rzeczy, w tym zwłaszcza nieruchomości gruntowej, pojęcia przedsiębiorstwa, w tym mienia przedsiębiorstwa /obecnie: art. 46 par. 1, 47 par. 1, 48, 55[1] Kc/ oraz mienia znacjonalizowanego przedsiębiorstwa /tu: zwłaszcza art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej/, w wyniku dokonania ustaleń faktycznych i przeprowadzenia rozważań w oderwaniu od definicji ustawowych dotyczących różnych kategorii mienia,

c/ art. 156 par. 1 pkt 5 Kpa wobec przejścia do porządku nad faktem, iż decyzja stwierdzająca nieważność określonego zespołu aktów nacjonalizacyjnych, a więc decyzja stwierdzająca nieważność aktów pozbawiających przedsiębiorstwo, którego dany zespół aktów dotyczył, prawa własności i innych praw majątkowych do rzeczy i dóbr niematerialnych. jako "odwrotność" danego zespołu aktów - może być wydawana jedynie wówczas, gdy nadal istnieją rzeczy, do których własność lub inne prawa majątkowe mogłyby być przywrócone znacjonalizowanemu przedsiębiorstwu /znacjonalizowanemu przedsiębiorcy/, a w konsekwencji, że niedopuszczalne jest w szczególności przywracanie własności do nieistniejących rzeczy, a więc takich, które nie mogą być podmiotowi uprawnionemu wydane w związku z faktami ustalonymi lub możliwymi do ustalenia, iż:

- nie istnieją obecnie nieruchomości gruntowe wraz z częściami składowymi, /a więc nieruchomości gruntowe w rozumieniu prawa cywilnego/, jakie wchodziły w skład znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, nie istnieją maszyny, urządzenia, surowce i półprodukty wymienione w protokołach zdawczo-odbiorczych zatwierdzonych ww. orzeczeniem Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia 29 września 1961 r.,

- żaden organ administracji, a w szczególności wydający kwestionowaną decyzję, nie jest w stanie odwrócić następstw prawnych, jakie zrodziło dla przedsiębiorstw władających w dniu 5 grudnia 1990 r. znacjonalizowanym mieniem nieruchomym wejście w życie art. 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464 ze zm./ w sytuacji, gdy ani w tym dniu, ani w dniu wydania przez właściwego miejscowo wojewodę decyzji deklaratoryjnej na podstawie tego przepisu prawa w stosunku do znacjonalizowanego mienia nieruchomego, jakie w tym przypadku weszło w skład nowych nieruchomości, nie toczyło się żadne postępowanie, ani administracyjne, ani sądowe, które mogłoby doprowadzić do pozbawienia Skarbu Państwa tytułu prawnego do znacjonalizowanych nieruchomości,

4/ art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. wobec braku - co najmniej - uchylenia skarżonych decyzji mimo wykazania przez stronę skarżącą naruszenia przez organ orzekający w sprawie - w stopniu, jaki mógł rzutować na wynik sprawy - takich przepisów prawa procesowego jak: art. 7, 8, 11, 77 par. 1 i par. 4, 80, 107 par. 3 Kpa, art. 49 ust. 5 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ oraz art. 2 Konstytucji RP /zasada równości wobec prawa/ wobec:

a/ braku przeprowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania dowodowego co do zniszczenia lub zużycia poszczególnych składników znacjonalizowanego mienia ruchomego, jakie zostały wymienione w zatwierdzonych w dniu 29 września 1961 r. protokołach zdawczo-odbiorczych, a w konsekwencji wobec dowolnego ustalenia przez organ administracji publicznej, że z pewnością doszło do zniszczenia lub zużycia tej części znacjonalizowanego mienia a zarazem, przy ustaleniu, że znacjonalizowane mienie ruchome nie istnieje obecnie, stwierdzenie, że należy przywrócić prawo własności do tego nieistniejącego mienia,

b/ sprzeczności ustaleń prawnych z niespornymi danymi faktycznymi co do "losów" znacjonalizowanego mienia nieruchomego, w szczególności w następstwie posługiwania się pojęciem nieruchomości gruntowej w sposób oderwany od takiego rozumienia pojęcia nieruchomości gruntowej, jakie występuje w przepisach i teorii prawa cywilnego,

c/ braku ustalenia przez organ administracji publicznej, że obecnie nie ma przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55[1] Kc, jakie było przedmiotem nacjonalizacji,

d/ braku wyjaśnienia przyczyn wykreślenia z ksiąg wieczystych urządzonych dla znacjonalizowanych ww. zespołem orzeczeń z lat czterdziestych i sześćdziesiątych nieruchomości zabezpieczeń hipotecznych na kwotę równoważną 3.000.000 ZLP w złocie z okresu przedwojennego, a w szczególności, czy owe wykreślenia nie były następstwem umorzeń obciążeń, o których to umorzeniach - jako bezpośrednich następstwach nacjonalizacji - mowa jest w art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej /Dz.U. nr 3 poz. 17 ze zm./,

e/ przejścia przez organ administracji publicznej do porządku nad argumentacją strony skarżącej w przedmiocie nieodwracalności skutków prawnych, jakie zrodził ww. zespół orzeczeń nacjonalizacyjnych, jaka została przedstawiona i w skardze do NSA uwzględnionej wyrokiem NSA w Warszawie z dnia 19 maja 2003 r. IV SA 3408/02, i rozwinięta w piśmie procesowym strony skarżącej z dnia 28 sierpnia 2003 r. oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy,

f/ nieustosunkowania się przez organ administracji publicznej na etapie ponownego rozpatrzenia sprawy do zarzutu zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że kwestionowana decyzja z dnia 17 listopada 2003 r. jest dotknięta wadą, o której mowa w art. 156 par. 1 pkt 5 Kpa,

g/ cytowania orzeczeń sądowych w oderwaniu od okoliczności tej sprawy /bez nawiązania do tych okoliczności/, przy jednoczesnym pominięciu tych orzeczeń sądowych, które w pełni odpowiadają faktom, jakie zaistniały w tej sprawie, to jest orzeczeń jednoznacznie przemawiających za zastosowaniem art. 158 par. 2 Kpa w związku z art. 156 par. 2 tego Kodeksu nie tylko co do tej części mienia znacjonalizowanego, o którym mowa w pkt II rozstrzygnięcia, ale i co do całego lub znacznej części mienia, o którym mowa w pkt I rozstrzygnięcia. w tym wchodzącego obecnie w skład przedsiębiorstwa strony skarżącej, co w szczególności odnosi się do uchwały siedmiu sędziów NSA z dnia 20 marca 2000 r. OPS 14/99 i przydania tej uchwale mocy innej niż wynikająca z art. 49 ust. 5 ww. ustawy o NSA,

h/ powoływanie się przez organ administracji publicznej w niektórych przypadkach na niepublikowane orzeczenia NSA bez cytowania choćby fragmentów tychże orzeczeń, a w konsekwencji wobec pozbawienia strony skarżącej możliwości sprawdzenia zasadności odwołania się do określonych orzeczeń NSA,

i/ zastosowania różnych kryteriów przy ocenie nieodwracalności skutków prawnych ww. zespołu aktów nacjonalizacyjnych w części dotyczącej nieruchomości położonej w Łodzi przy ul. W. 7/9 i pozostałej części znacjonalizowanego mienia nieruchomego, w tym przypadku przez stwierdzenie, że w związku z takimi, a nie innymi losami ww. nieruchomości położonej w Łodzi organ orzekający w sprawie nie jest w stanie odwrócić następstw prawnych aktu nacjonalizacyjnego /przy założeniu, że orzeczenie sądowe w przedmiocie zasiedzenia przez Skarb Państwa ww. nieruchomości w Łodzi może uchodzić za następstwo prawne aktu nacjonalizacyjnego, co samo w sobie wydaje się wysoce dyskusyjne/, i braku odwołania się do tego kryterium, a więc /nie/możliwości przywrócenia przez organ orzekający w sprawie stanu prawnego sprzed nacjonalizacji co do pozostałej części znacjonalizowanego mienia nieruchomego,

j/ jaskrawej sprzeczności rozstrzygnięcia ujętego w pkt I skarżonej decyzji z dnia 17 listopada 2003 r. o stwierdzeniu nieważności ww. zespołu orzeczeń nacjonalizacyjnych tak z interesem społecznym jak i ze słusznym interesem obywateli,

5. art. 145 par. 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 par. 1 pkt 5 Kpa wobec braku stwierdzenia nieważności zaskarżonej części decyzji Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej mimo wykazania przez stronę skarżącą, iż decyzja ta - jako mająca prowadzić do przywrócenia prawa własności do składników majątkowych znacjonalizowanego przedsiębiorstwa przez reaktywowaną Z.Ch. "R." SA z z/s w R. k/C. - była i jest w sposób trwały niewykonalna w rozumieniu art. 156 par. 1 pkt 5 Kpa, a w szczególności, że nie może prowadzić do uczynienia niebyłymi wymienionych w aktach sprawy decyzji Wojewody C. wydanych na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (...) /Dz.U. nr 79 poz. 484 ze zm./, jako wydanych przed wszczęciem postępowania w niniejszej sprawie, a więc przed wszczęciem postępowania o stwierdzenie nieważności określonego zespołu aktów nacjonalizacyjnych,

6. art. 141 par. 4 p.p.s.a. i art. 151 tej ustawy wobec oddalenia skargi bez wyjaśnienia /w związku z przejściem - w istocie - do porządku nad zarzutami i uzasadnieniem skargi/, dlaczego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Odpowiedź na skargę kasacyjną Zakładów Chemicznych "R. SA wniósł pełnomocnik Fabryki Przetworów Chemicznych "R." Spółka Akcyjna radca prawny Elżbieta K., domagając się oddalenia skargi kasacyjnej. Zdaniem wnoszącej odpowiedź na skargę kasacyjną skarga pełnomocnika Zakładów Chemicznych "R." SA od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28.12.2004 r. IV SA/Wa 170/04, oddalającego skargę na decyzję Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26 I 2004 r. dotyczącą stwierdzenia nieważności orzeczenia nr 26 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 14 II 1948 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw w części dotyczącej Fabryki Przetworów Chemicznych "R." SA w R. oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia 29.09.1961 r. w sprawie zatwierdzenia protokołów zdawczo-odbiorczych - nie zasługuje na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując oceny zasadności wniesionej przez Zakłady Chemiczne "R." SA w R. skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28.12.2004 r., o którym wyżej mowa Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Za chybiony uznać należy zarzut skargi kasacyjnej o naruszeniu przez zaskarżony wyrok art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów powszechnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm./ w związku z art. 30 ustawy z dnia 11.05.1945 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym przez nie uwzględnienie przez Sąd I instancji przy kontroli legalności zaskarżonej doń decyzji Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26 I 2004 r. oceny prawnej wyrażonej w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19.05.2003 r. IV SA 3408/02. Otóż zarzut ten nie znajduje potwierdzenia w treści uzasadnienia powołanego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny bowiem jednoznaczną ocenę prawną co do nieodwracalnych skutków prawnych jakie wywołały orzeczenia nacjonalizacyjne wyraził jedynie w odniesieniu do nieruchomości gruntowej o pow. 0,1022 ha położonej w Ł. przy ul. W. 7/9 należącej obecnie do "G." SA i tą oceną związany był Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w niniejszej sprawie. Natomiast podzielić trzeba stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w ww. wyroku z dnia 19.05.2003 r. dotyczące przeprowadzenia przez organ administracyjny szczegółowej analizy w odniesieniu do każdej z nieruchomości pochodzącej ze znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, która pozwoli na ocenę czy w stosunku do tych nieruchomości, nie mają zastosowania przepisy art. 156 par. 2 Kpa /nieodwracalne skutki prawne/ miały wyłącznie charakter abstrakcyjny a nie wiążącej oceny.

W świetle materiału dokumentacyjnego sprawy za prawidłowe należy uznać stanowisko Sądu I instancji, że poza ww. nieruchomością położoną w Łodzi przy ul. W. 7/9 orzeczenia nacjonalizacyjne nie wywołały w stosunku do pozostałego mienia nieruchomego upaństwowionej w tym trybie Fabryki Przetworów Chemicznych "R." SA R. k/C. nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 par. 2 Kpa. Wskazane w art. 156 par. 2 Kpa skutki prawne decyzji, które mają znamię nieodwracalnych stanowią negatywną przesłankę stwierdzenia nieważności tej decyzji. Wskazanie w tym przepisie na skutki prawne oznacza, że nie chodzi tu o stan faktyczny spowodowany istnieniem lub wykonaniem wadliwej decyzji, jak również obojętne będzie przy stosowaniu tego przepisu, czy istnieją faktyczne /materialne, techniczne/ możliwości odwrócenia następstw spowodowanych przez decyzję, a w szczególności przywrócenie stanu poprzedniego. W analizie treści tego przepisu nie należy zatem kierować się faktami, lecz trzeba uwzględniając wyłącznie przepisy prawa obowiązującego /por. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, autorstwa B. Adamiak i J. Borkowskiego, Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 2000, str. 652/. Tak więc bez znaczenia dla oceny czy badane w tej sprawie akty nacjonalizacyjne wywołały nieodwracalne skutki prawne będą poniesione przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną nakłady na przedmiotowych nieruchomościach, czy zmiany geodezyjne, w wyniku których znacjonalizowane nieruchomości zostały połączone z innymi i otrzymały inną numerację geodezyjną oraz zostały ujawnione w nowych księgach wieczystych, a także amortyzacja bądź likwidacja majątku ruchomego i nieruchomego ponieważ dotyczy to sfery zdarzeń faktycznych a nie prawnych. Są to jednak, jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny zdarzenia faktyczne, które nie mogą mieć wpływu na ocenę nieodwracalności skutków prawnych.

Jak zaznaczono nieodwracalność skutków prawnych o jakich mowa w art. 156 par. 2 Kpa, rozpatrywać należy nie w sferze faktów a wyłącznie w płaszczyźnie obowiązującego prawa i środków prawnych, jakimi posługuje się w swym działaniu organ administracji publicznej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, że z nieodwracalnością skutków prawnych decyzji w rozumieniu cyt. art. 156 par. 2 Kpa mamy do czynienia wówczas, gdy skutków prawnych wywołanych przez decyzję organ administracji publicznej w ramach swoich uprawnień nie jest władny odwrócić na drodze postępowania administracyjnego. Nie można więc podzielić stanowiska strony skarżącej, że uwłaszczenie Zakładów Chemicznych "R." w trybie art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 29.09.1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 83 poz. 373 ze zm./ majątkiem nieruchomym znacjonalizowanego przedsiębiorstwa stanowi nieodwracalny skutek prawny aktów nacjonalizacyjnych. Wprawdzie uwłaszczenie w tym trybie następuje z mocy samego prawa ale ustawa wymaga potwierdzenia tego faktu decyzją właściwego organu, wydaną w postępowaniu, w którym organ ten obowiązany jest badać czy w sprawie wystąpiły normatywne przesłanki warunkujące uwłaszczenie. Tak jak organ administracyjny wymieniony w ustawie władny był wydać decyzje potwierdzającą /lub nie/ fakt nabycia przez określoną państwową /komunalną/ osobę prawną prawa użytkowania wieczystego do gruntu oraz własności znajdujących się na nim budynków i urządzeń, tak w przypadku stwierdzenia wadliwości procesu uwłaszczenia właściwy w tym zakresie organ władny jest podjąć w trybie nadzwyczajnym decyzję wadliwość tę usuwającą. Brak zaś decyzji potwierdzającej fakt uwłaszczenia powoduje, że państwowa osoba prawna nie może występować jako użytkownik wieczysty gruntu i właściciel znajdujących się na nim budynków. Podobnie rzecz ma się także w odniesieniu do decyzji komunalizacyjnych. Decyzje uwłaszczeniowe Wojewody C. z dnia 13.04.1993 r. i 20 I 1995 r. oraz decyzja komunalizacyjna z dnia 17.04.1995 r. umożliwiły ich adresatom dysponowanie mieniem objętym uwłaszczeniem oraz komunalizacją. Obrót cywilnoprawny niektórymi składnikami mienia nieruchomego znacjonalizowanego przedsiębiorstwa jaki nastąpił po wydaniu przez Wojewodę decyzji uwłaszczeniowych i decyzji komunalizacyjnej nie ma jednak bezpośredniego związku z orzeczeniami nacjonalizacyjnymi. Został on umożliwiony przez wydanie wzmiankowanych decyzji i jest ich skutkiem. Zatem może być on brany pod uwagę przy rozważaniu czy wystąpiły przesłanki określone w art. 156 par. 2 Kpa przy ewentualnej ocenie /w odpowiednim trybie/ zgodności z prawem ww. decyzji.

Nie jest też trafny zarzut skargi kasacyjnej jakoby decyzja Ministra pracy i Polityki Społecznej była dotknięta wadą określoną w art. 156 par. 1 pkt 5 Kpa, tj. była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały. Skutki w zakresie stanu faktycznego - a na to wskazuje uzasadnienie tego zarzutu - nawet gdy mają charakter trwały nie oznaczają niewykonalności w rozumieniu powołanego przepisu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podnosi się to, że nie stanowią przeszkody powodującej niewykonalność decyzji ani względy ekonomiczne i finansowe ani trudności techniczne czy organizacyjne /np. wyroki NSA: z 20.12.1984 r. I SA 804/84 - ONSA 1984 Nr 2 poz. 123, z 13.02.1986 r. III SA 1246/85 - ONSA 1986 Nr 1 poz. 12/.

Bezpodstawny jest także w konfrontacji z treścią uzasadnienia zaskarżonego wyroku zarzut skargi kasacyjnej o przypisywaniu przez Sąd I instancji uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 20.03.2000 r. OPS 14/99 - ONSA 2000 Nr 3 poz. 93 innej mocy niż wynikająca z art. 49 ust. 5 ustawy z dnia 11.05.1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, zwłaszcza w kontekście art. 100 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające (...). Otóż jak wynika z treści cyt. art. 49 ust. 5 ustawy z dnia 11.05.1995 r. uchwały NSA podejmowane na podstawie art. 49 tej ustawy miały moc wiążącą tylko w danej sprawie. Z uwagi jednak na to, że wyjaśniały one wątpliwości prawne były one często wykorzystywane przez składy orzekające Sądu w podobnych sprawach jako wskazówka interpretacyjna określonych norm prawnych, pomagająca wyjaśnić związane ze stosowaniem tych norm wątpliwości. Tak więc podzielenie - jak w tej sprawie - przez skład Sądu rozpoznający sprawę stanowiska wyrażonego w uchwale NSA podjętej w podobnej sprawie nie stanowiło naruszenia przez Sąd przepisu art. 49 ust. 5 ustawy o NSA. Wyjaśnić tu trzeba, że - wbrew poglądowi wyrażonemu w uzasadnieniu tego zarzutu - na podstawie art. 100 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 151 poz. 1271 ze zm./ utraciły ważność uchwały NSA podjęte przed dniem 1.01.2004 r., ale tylko w sprawach, w których skargi zostały wniesione do NSA przed 1.01.2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, a więc toczy się już pod rządami nowych regulacji dotyczących sądownictwa administracyjnego. Natomiast w tych sprawach zakończonych przed dniem 1.01.2004 r., w których zostały podjęte uchwały NSA w trybie omawianego art. 49 ustawy o NSA - zachowały one moc wiążącą.

Powyższe prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie, nie jest zasadna i z tego względu na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzeczono jak w sentencji.