Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1753/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 3
journal: Dz.U. 2012 poz 1265
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 102 poz 1 art. 3 lit. h
law: Rozporządzenie (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów  socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniające rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również  uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 (Tekst mający znaczenie dla EOG).

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędzia NSA Maria Myślińska Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski Protokolant Anna Ważbińska-Dudzińska po rozpoznaniu w dniu 16 września 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 8 kwietnia 2014 r. sygn. akt II SA/Op 49/14 w sprawie ze skargi H. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od H. B. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w O. 900 (dziewięćset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Op 49/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. oddalił skargę H. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] grudnia 2013 r. w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego z naruszeniem przepisów.

Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. Naczelnik Urzędu Celnego w O., na podstawie art. 92a ust. 1 i ust. 5, art. 93 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1265 ze zm.; dalej: u.t.d.), art. 3 lit. h rozporządzenia (WE) 561/2006 z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego (...) (Dz. U. UE Nr L 102 z dnia 11 kwietnia 2006 r., s. 1; dalej: Rozporządzenie Nr 561/2006), nałożył na H. B., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą F. H.-U. H. B., karę pieniężną w kwocie 10.000 zł za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji oraz wykonywanie przewozu drogowego pojazdem niewyposażonym w urządzenie rejestrujące lub cyfrowe urządzenie rejestrujące.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że naruszenia, za które nałożona została kara pieniężna zostały stwierdzone w protokole z kontroli drogowej dokonanej przez celne służby operacyjne w dniu [...] czerwca 2013 r., do której zatrzymany został H. B. Kierował on zespołem pojazdów o numerach rejestracyjnych: [...] (samochód ciężarowy Citroen stanowiący własność H. B.) oraz [...] (przyczepa lekka zarejestrowana na K. C.). Przewożonym ładunkiem był towar w postaci stolarki aluminiowej, którego nabywcą - zgodnie z fakturą wystawioną przez sprzedawcę, tj. "C." K. C. - był S. T. L. D. W trakcie postępowania wyjaśniającego ustalono, że H. B. nie udzielono ani licencji na wykonywanie transportu drogowego, ani też zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., Dyrektor Izby Celnej w O. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

H. B. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O.

Sąd I instancji uzasadniając oddalenie decyzji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w pierwszej kolejności stwierdził, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, czyniąc zadość wymogom z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a dokonane ustalenia znalazły wyraz w treści uzasadnienia decyzji.

Sąd uznał również, że w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, organ dokonał trafnej jego oceny i właściwie zastosował do zaistniałych okoliczności przepisy prawa materialnego. W tym zakresie wskazał, że w myśl art. 4 pkt 3 lit. a u.t.d. transportem drogowym jest każdy faktyczny przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej, która to nie polega na wykonywaniu transportu drogowego, jeśli nie stanowi on przewozu na potrzeby własne. Nawet jeśli przedsiębiorca nie prowadzi działalności gospodarczej w zakresie przewozu rzeczy, to wykonywany przez niego przewóz drogowy (tylko pomocniczo w stosunku do prowadzonej działalności, jeśli nie spełnia on kumulatywnych warunków przewozu na potrzeby własne określonych w art. 4 pkt 4 ustawy), uznać należy za transport drogowy, na wykonywanie którego - zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy - wymagane było uzyskanie odpowiedniej licencji. Jeśli dany przejazd drogowy spełnia wymogi z art. 4 pkt 3 lit. a u.t.d., jego uznanie za transport drogowy jest niezależne od tego, czy spełnia on formalne wymogi prowadzenia działalności w zakresie transportu drogowego, o którym mowa w art. 4 pkt 1 i pkt 2 ustawy i to nawet wówczas, gdy wykonywany był tylko jednorazowo, czy incydentalnie.

W niniejszej sprawie w ramach wykonywanego przez skarżącego w dniu [...] czerwca 2013 r. przejazdu po autostradzie A4, zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony, realizowany był przewóz towarów w postaci stolarki aluminiowej do szklanej zabudowy okiennej. Przewóz ten nie podlegał wyłączeniu z zastosowania ustawy na zasadzie art. 3 u.t.d., a zatem przepisy tej ustawy znajdowały zastosowanie do spornego przewozu. Dla uznania, że przewóz wykonywany był zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony nie ma w ocenie WSA znaczenia fakt, że przyczepa nie stanowiła własności skarżącego. Bezspornie też, przewóz ten nie był realizowany w związku z wykonywaniem przez skarżącego działalności gospodarczej w zakresie przewozu rzeczy, co oznacza, że nie był on wykonywany w ramach transportu drogowego, o którym mowa w art. 4 pkt 1 i 2 ustawy. Jak wynika z wpisu skarżącego do ewidencji działalności gospodarczej, prowadzona przez niego działalność gospodarcza w przeważającym zakresie polega na przygotowywaniu terenu pod budowę i nie obejmuje wykonywania przewozu rzeczy. Niemniej jednak wśród wykonywanej przez niego działalności gospodarczej wskazano również jako podklasę m.in. działalność oznaczoną kodem 43.32.Z oraz kodem 43.34.Z, które zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2007 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (Dz. U. Nr 251, poz. 1885 ze zm.; dalej: rozporządzenie w sprawie PKD), obejmują odpowiednio, m.in. instalowanie drzwi (z wyłączeniem drzwi automatycznych i obrotowych), okien, futryn okiennych i drzwiowych, z drewna i innych materiałów (kod 43.32.Z), instalowanie pokryć szklanych, luster itp. oraz szklenie okien (kod 43.34.Z). Przewóz przez przedsiębiorcę materiałów wykorzystywanych w związku z działalnością gospodarczą, uznać zatem należy za przejazd wykonywany pomocniczo w stosunku do podstawowej działalności gospodarczej. Wykonywany przez skarżącego przewóz towarów, nie spełniał jednak wszystkich kumulatywnych warunków niezarobkowego przewozu drogowego – przewozu na potrzeby własne, o którym mowa w art. 4 pkt 4 ustawy, gdyż przewożony towar nie należał do skarżącego (nie posiadał prawa do dysponowania nim). Skoro jednak wykonywany był przez przedsiębiorcę jedynie pomocniczo w stosunku do prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, przyjąć w ocenie WSA należało, że stanowił on transport drogowy w rozumieniu art. 4 pkt 3 lit. a u.t.d. Dla takiej kwalifikacji przewozu, jako transportu drogowego nie ma znaczenia to, że wykonywanie transportu nie należy do zakresu działalności gospodarczej skarżącego oraz, że skontrolowany przewóz towarów, miał jedynie epizodyczny charakter. W świetle art. 4 pkt 3 lit. a ustawy o tym, czy mamy do czynienia z wykonywaniem transportu drogowego nie decyduje wykonywanie przewozu w ramach prowadzonej działalności, ani też powtarzalność, czy częstotliwość jego wykonywania. Nie ma znaczenia również to, że przewożony towar nie stanowi własności wykonującego przewóz drogowy. Okoliczność taka stanowi bowiem warunek wykonywania przewozu na potrzeby własne, a nie transportu drogowego.

W świetle zaistniałych okoliczności faktycznych, Sąd I instancji ocenił, że organy prawidłowo przyjęły, że na wykonywanie skontrolowanego przewozu – będącego transportem drogowym, skarżący - w świetle art. 5 ust. 1 u.t.d. - powinien był posiadać licencję. W toku postępowania bezspornie ustalono, że w dniu kontroli takiej licencji nie posiadał. Powstałe uchybienie musiało skutkować nałożeniem na skarżącego kary pieniężnej, na zasadzie art. 92a ww. ustawy.

Dalej, WSA zauważył, że skoro ustalono, że skarżący jest przedsiębiorcą, a sporny przewóz wykonywany był przez niego jako pomocniczy w stosunku do jego działalności gospodarczej, gdyż wiązał się z przewozem elementów, których instalowanie należy do zakresu zarejestrowanej działalności gospodarczej i prowadzonej przez skarżącego, zasadnie organy przyjęły, że skarżący wykonywał przewóz drogowy, który nie spełniał wymogów z art. 3 lit. h Rozporządzenia Nr 561/2006. Nie spełniał on również warunków pozostałych przewozów drogowych określonych w art. 3 Rozporządzenia Nr 561/2006. Słusznie tym samym organy uznały, że dla wykonywania takiego przewozu konieczne było nie tylko uzyskanie stosownej licencji, ale także wyposażenie pojazdu samochodowego w urządzenie rejestrujące.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł H. B. zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4 pkt 3 u.t.d. przez jego niewłaściwe zastosowanie do zastanego podczas kontroli drogowej stanu faktycznego, polegające na uznaniu, że przewóz jednorazowy, incydentalny niezwiązany z działalnością wykonywany przez podmiot będący przedsiębiorcą jak również niebędący odpłatną usługą transportową, stanowi transport drogowy.

W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej podniesiono, że z brzmienia art. 4 pkt 3 u.t.d., wynika iż transport drogowy stanowi każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej oraz działalność gospodarcza w zakresie pośrednictwa przy przewozie rzeczy.

Tymczasem przewóz wykonywany przez skarżącego w dniu [...] czerwca 2013 r. nie spełniał żadnego z dwóch powyższych przypadków. Skarżący nie prowadził działalności gospodarczej, której przedmiotem byłyby usługi transportowe. Nie dokonywał również przewozu rzeczy na potrzeby własne. W dniu kontroli wraz z pracownikami jechał do Wrocławia. Został poproszony przez kolegę, któremu popsuł się samochód o zaciągnięcie "po drodze" przyczepy z oknami do Wrocławia. Przyczepa, którą skarżący ciągnął z oknami należała do K. C. Przeciągnięcie przyczepy do Wrocławia miało charakter incydentalny, (jednorazowy) bezpłatny jako koleżeńska przysługa. Nieodpłatne przeciągnięcie przyczepy w tym przypadku nie stanowiło usługi transportowej gdyż odbywało się nieodpłatnie, nie stanowiło również przewozu na potrzeby własne, gdyż ani okna ani przyczepa nie stanowiły własności skarżącego. Stan faktyczny przewozu na drodze dokonywany przez skarżącego nie spełniał zatem definicji transportu drogowego zawartego w art. 4 pkt.3 ustawy, tak a więc nie podlegał pod zakres przedmiotowy u.t.d.

Również zarzut braku urządzenia rejestrującego wnoszący skargę kasacyjną uznał za bezpodstawny. Stosownie bowiem do art. 3 lit. h Rozporządzenia Nr 561/2006 akt prawny nie ma zastosowania między innymi do przewozu drogowego pojazdami lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 7,5 tony używanymi do niehandlowego przewozu rzeczy. Transport przewożonych okien na przyczepie kolegi miało właśnie taki charakter, tak więc żądanie rejestratora również było bezpodstawne.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w O. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpią - jak w tej sprawie - przesłanki nieważności postępowania, enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 pkt 1-6 p.p.s.a., to Naczelny Sąd Administracyjny, kontrolując zaskarżony wyrok, zobowiązany jest ograniczyć się do zbadania, czy wyrok ten uchybia przepisom wskazanym w skardze kasacyjnej w ramach podstaw z art. 174 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest bowiem uprawniony do powtórnego badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego (ad meritum) w jego całokształcie. Sąd kasacyjny, co do zasady, nie powinien zatem doprecyzowywać podstaw kasacyjnych ani też domyślać się intencji strony, co do zamiaru postawienia konkretnych zarzutów.

Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna musi zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych co oznacza wymóg podania konkretnych przepisów (ze wskazaniem jednostek redakcyjnych) określonego aktu prawnego, które, zdaniem strony, zostały naruszone przez Sąd pierwszej instancji, wskazanie na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy (por. uzasadnienie postanowienia SN z dnia 7 kwietnia 1997 r., III CKN 29/97, OSNC 1997, nr 6–7, poz. 96 oraz postanowienia NSA z 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; z 1 września 2004 r., sygn. akt FSK 161/04; z 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04; a także wyrok NSA z 25 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 705/12).

Mając powyższe na uwadze skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego uznał, że skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Podstawy, na których została oparta, nie mogły bowiem zostać uznane za usprawiedliwione.

W petitum skargi kasacyjnej postawiono jeden zarzut – zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 4 pkt 3 u.t.d. przez jego niewłaściwe zastosowanie.

Jedynie dla porządku należy zatem nadmienić, że skoro wnoszący skargę kasacyjną nie kwestionował zaakceptowanego przez Sąd I instancji a ustalonego przez organy stanu faktycznego, zasadne jest przyjęcie, że ten w sprawie nie jest sporny. Dopiero wobec takiego przyjęcia uprawnione jest dokonanie oceny prawidłowości zastosowania przez WSA prawa materialnego, zgodnie z zarzutem skargi kasacyjnej.

Poza sporem zgodnie z art. 4 pkt 3 u.t.d. transport drogowy oznacza krajowy transport drogowy lub międzynarodowy transport drogowy; określenie to obejmuje również (w myśl lit. a ww. art. 4 pkt 3) każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej, niespełniający warunków, o których mowa w pkt 4. Stosownie zaś do art. 4 pkt 4 ustawy określenie niezarobkowy przewóz drogowy – przewóz na potrzeby własne - oznacza każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie warunki określone tym przepisem.

W niniejszej sprawie istotą sporu jest prawidłowość zakwalifikowania przez Sąd I instancji - za organem - przewozu dokonanego przez skarżącego w dniu [...] czerwca 2013 r. jako transportu drogowego, czego konsekwencją było nałożenie na H. B. kary za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji.

Za dokonaną przez Sąd I instancji kwalifikacją spornego przejazdu jako transportu drogowego przemawiają następujące, niekwestionowane i prawnie relewantne okoliczności: przejazd ten był przede wszystkim dokonany zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony – co jest istotne z punktu widzenia możliwości stosowania do niego wzorca materialnoprawnego w postaci u.t.d. Dalej, przewóz ten nie był realizowany w związku z wykonywaniem przez skarżącego działalności gospodarczej w zakresie przewozu rzeczy – co przyznaje sam skarżący, a co oznacza, jak słusznie zauważył Sąd I instancji, że nie spełniał on wymogów transportu drogowego, o którym mowa w art. 4 pkt 1 i 2 u.t.d.

Jeżeli jednak w sposób niekwestionowany zostałoby wykazane, że sporny przejazd miał charakter pomocniczy w stosunku do prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, a jednocześnie nie spełniałby kumulatywnie przesłanek przewozu na potrzeby własne (art. 4 pkt 4 u.t.d.), należałoby uznać za usprawiedliwione przyjęcie przez Sąd I instancji, że stanowił on transport drogowy, o którym mowa w art. 4 pkt 3 lit. a u.t.d.

Jak wywiódł Sąd I instancji, i co do czego nie ma sporu, z wpisu skarżącego do ewidencji działalności gospodarczej wynika, że prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza w przeważającym zakresie polega na przygotowywaniu terenu pod budowę, nie obejmuje wykonywania przewozu rzeczy, a wśród wykonywanej przez niego działalności gospodarczej wskazano również jako podklasę m. in. działalność oznaczoną kodem 43.32.Z oraz kodem 43.34.Z, które zgodnie z rozporządzeniem w sprawie PKD, obejmują odpowiednio, m. in. instalowanie drzwi (z wyłączeniem drzwi automatycznych i obrotowych), okien, futryn okiennych i drzwiowych, z drewna i innych materiałów (kod 43.32.Z), instalowanie pokryć szklanych, luster itp. oraz szklenie okien (kod 43.34.Z). Stąd za usprawiedliwione należy uznać przyjęcie, że kontrolowany przewóz stanowił przewóz wykonywany przez skarżącego pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, a z racji faktu, że rzeczy przewożone nie były w jego dyspozycji, co on sam podkreśla, nie została spełniona jedna z kumulatywnych przesłanek przewozu drogowego na potrzeby własne (z art. 4 pkt 4 lit. c). Wobec powyższego w pełni zasadne było przyjęcie przez Sąd I instancji, że sporny przejazd stanowił transport drogowy wymagający licencji, o którym mowa w art. 4 pkt 3 lit. a u.t.d.

Argumenty podnoszone w skardze kasacyjnej wskazujące na incydentalny charakter tego przewozu oraz fakt, że był on bezpłatny, koleżeński, nie podważają prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji oceny omawianego przewozu. Okoliczności wskazane przez skarżącego nie zostały bowiem ujęte w akcie prawnym jako przesłanki kwalifikacji, a to sprawia, że nie są dla niej prawnie istotne.

Skoro zatem skarżący dokonywał w dniu [...] czerwca 2013 r. transportu drogowego bez stosownej licencji, której obowiązek posiadania wynika z art. 5 ust. 1 u.t.d., zgodnie z art. 92a ust. 1, ust. 6 oraz pkt 1.1 załącznika nr 3 do u.t.d. zasadne było nałożenie na niego kary pieniężnej w wysokości określonej tym przepisem.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor sformułował zarzut bezpodstawnego żądania posiadania w pojeździe, którym dokonywał przejazdu, rejestratora. Wskazał, że stosownie do art. 3 lit. h Rozporządzenia Nr 561/2006 wymóg dotyczący obowiązku posiadania urządzenia rejestrującego nie dotyczy przewozu drogowego pojazdami o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 7,5 tony używanymi do niehandlowego przewozu rzeczy.

W tym zakresie trzeba wskazać, że w przedmiocie pojęcia niehandlowego przewozu rzeczy z art. 3 lit. h Rozporządzenia Nr 561/2006, w wyroku z dnia 3 października 2013 r., sprawa C-317/12 (Dz. U. UE Nr C 344 z dnia 23 listopada 2013 r., s. 33/1), TSUE wywiódł, że należy je interpretować w ten sposób, że obejmuje ono przewóz rzeczy dokonywany przez osobę fizyczną na własny rachunek i jedynie w ramach aktywności w czasie wolnym, jeżeli aktywność ta jest częściowo finansowana dotacjami osób trzecich a taki przewóz nie daje podstaw do wynagrodzenia. Wobec niezakwestionowanych skutecznie w sprawie ustaleń co do pomocniczego charakteru spornego przejazdu w stosunku do podstawowej działalności skarżącego, nie można przyjąć jego niehandlowego charakteru. Stąd również zarzut naruszenia art. 3 lit. h Rozporządzenia Nr 561/2006 należy uznać za nieusprawiedliwiony, a nałożenie na skarżącego kary na jego podstawie, zaakceptowane następnie przez Sąd I instancji, za zasadne.

Z tych wszystkich względów, z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw, skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Postanowienie w przedmiocie kosztów znajduje usprawiedliwienie w art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 490).