Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 616/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7 par. 1, art. 77
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 89 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt2
journal: Dz.U. 2018 poz 165
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 9 października 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.), , Protokolant Starszy sekretarz sądowy – Dorota Czubak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2019 roku sprawy ze skargi "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. z dnia [...] znak [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz skarżącej "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji w W. kwotę 4337 (cztery tysiące trzysta trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 616/19

UZASADNIENIE

Decyzją z [...], [...] wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r. poz. 800 ) - dalej: o.p.; art. Art. 2 ust. 3-5, art. 3, art. 5, art. 8, art. 14 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 2 , ust. 2 pkt 2, art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn.: Dz.U,. z 2018 r. poz. 165 ze zm.)- dalej: u.g.h., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. z [...], nr [...] wydaną w przedmiocie wymierzenia A Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji z siedzibą w W. kary pieniężnej w łącznej wysokości 24. 000 zł z tytułu urządzania gier na automatach: APOLLO GAMES nr [...] i CASINO GAMES nr [...], poza kasynem gry.

W uzasadnieniu organ II instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że w dniu 13 kwietnia 2015 r., w trakcie przeprowadzonej przez funkcjonariuszy celnych Urzędu Celnego II w Ł. kontroli bezobsługowego lokalu o nazwie "77777 OPEN HOT SPOT", mieszczącego się w Ł. przy ul. B 21 w zakresie przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier, o których mowa w ustawie z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych (tj. Dz. U. z 2016r. poz. 471) – dalej "u.g.h." stwierdzono dwa włączone i udostępnione dla grających urządzenia do gier : APOLLO GAMES nr [...] i CASINO GAMES nr [...]. W toku czynności kontrolnych nie ustalono danych podmiotu kontrolowanego. Natomiast na znajdującym się na urządzeniu APOLLO GAMES nr [...] oznaczeniu widniał napis: C Sp. z o.o. z siedzibą w W. Przeprowadzony eksperyment odtworzenia gier na przedmiotowych urządzeniach wykazał, iż urządzenia są eksploatowane w celach komercyjnych, gra na urządzeniach zawierała element losowości, w trakcie prowadzonych gier pojawiły się układy wygrywające, a automaty umożliwiają wypłatę wygranych pieniężnych. Z przeprowadzonych czynności został sporządzony protokół kontroli z dnia 14 kwietnia 2015 r., nr [...].

Pismem z dnia 17 sierpnia 2015 r. C Sp. z o.o. z siedzibą w W. poinformowała organ celny, iż urządzenie APOLLO GAMES nr [...] zostało wstawione do lokalu na podstawie umowy dzierżawy powierzchni z dnia 11 stycznia 2015 r. zawartej z A Sp. z o.o. z siedzibą w W., której kserokopię przedkłada. Z treści tej umowy wynikało, iż skarżąca spółka w zamian za ustalony miesięczny czynsz w kwocie 1.950zł, wydzierżawiła część powierzchni lokalu, o powierzchni 18 m2, na parterze w pawilonie C, przy ul. B 21 w Ł., którym dysponuje, w celu zainstalowania urządzeń do gier, na których dzierżawca będzie prowadził działalność gospodarczą. Z umowy wynika nadto, iż obowiązek zapłaty ustalonego czynszu, w przypadku nieeksploatowania urządzenia , aktualizuje się w miesiącu, w którym rozpoczęła się aktualizacja urządzenia lub też zastąpienia dotychczas eksploatowanego urządzenia nowym urządzeniem. Wydzierżawiający zobowiązał się także niezwłocznego informowania dzierżawcy o każdorazowym włamaniu do lokalu, czy też uszkodzeniu wstawionych do niego urządzeń. Z przedstawionych przez spółkę C informacji wynika także, że nie jest ona dysponentem drugiego urządzenia CASINO GAMES nr [...].

Natomiast z przedłożonej do akt sprawy w dniu 2 listopada 2015 r., przez skarżąca spółkę umowy dzierżawy powierzchni zawartej przez spółkę w dniu 4 lutego 2015 r. wynika, iż w zamian za miesięczny czynsz dzierżawny w wysokości 500 zł, strona wydzierżawiła D Sp z o.o. z siedzibą w W. lokal znajdujący się na parterze Pawilonu C przy ul B w Ł., celem zainstalowania urządzeń do gier, na których dzierżawca będzie prowadził działalność gospodarczą. Z przedłożonej umowy wynika, iż obowiązek zapłaty ustalonego czynszu, w przypadku nieeksploatowania urządzenia, aktualizuje się w miesiącu, w którym rozpoczęła się aktualizacja urządzenia lub też zastąpienia dotychczas eksploatowanego urządzenia nowym urządzeniem. Wydzierżawiający zobowiązał się także niezwłocznego informowania dzierżawcy o każdorazowym włamaniu do lokalu, czy też uszkodzeniu wstawionych do niego urządzeń

Mając powyższe na uwadze Naczelnik Urzędu Celnego II w Ł. postanowieniem z [...] wszczął z urzędu wobec spółki A postępowanie w sprawie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry, a następnie decyzją z [...] wymierzył spółce A karę pieniężną w łącznej wysokości 24.000 zł za urządzanie gier na automatach: APOLLO GAMES nr [...] i CASINO GAMES nr [...].

W odwołaniu od tej decyzji spółka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zarzuciła naruszenie:

- art. 133 § 1 o.p. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2, art. 91 u.g.h poprzez skierowanie decyzji wymierzającej karę pieniężną do podmiotu nie będącego urządzającym gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.;

- art. 187 §1 i art. 122 o.p. poprzez niepodjęcie wszelkich działań mających na celu prawidłowe wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, a szczególności, co do zakresu czynności podejmowanych przez spółkę w stosunku do przedmiotowych automatów, co skutkowało bezpodstawnym uznaniem spółki za podmiot urządzający gry na automatach;

- art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 14 u.g.h. poprzez ich błędną wykładnie i zastosowanie w stosunku do podmiotu, który jedynie wynajmował powierzchnię podmiotowi urządzającemu gry;

- art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 14 u.g.h. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na bezpodstawnym wymierzeniu kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem mimo braku notyfikacji projektu u.g.h. wymaganego przez art. 8 ust. 1 oraz art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasady dotyczące usług społeczeństwa informacyjnego, zmienionej dyrektywą rady 2006/96/WE z dnia 20 listopada 2006 r. (Dz.U.UE.L.98.204.37), zwanej dalej dyrektywą 98/34/WE, i w konsekwencji zastosowanie przepisów technicznych, które wobec braku notyfikacji są bezskuteczne i nie mogą być podstawą wymierzania kar wobec jednostek.

Spółka wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania w sprawie.

Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ wskazał na wstępie na podstawę materialnoprawną wydanej decyzji, w tym na zasadność zastosowania w sprawie przepisów u.g.h. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 marca 2017 r., które to przepisy obowiązywały w dacie przeprowadzonej kontroli, a co więcej były korzystniejsze dla strony. Dalej organ odwoławczy wskazał, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym dowodu z eksperymentu odtworzenia przebiegu gier na przedmiotowych automatach, przeprowadzonego w dniu 13 kwietnia 2015 r., to jest w dacie kontroli lokalu przy ul. E 21 w Ł., wynika bezspornie, iż gry prowadzone na zatrzymanych automatach były grami w rozumieniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 u.g.h. Stwierdzono bowiem, że urządzenia są eksploatowane w celach komercyjnych, gra na urządzeniach zawierała element losowości, gdyż grający nie miał jakiegokolwiek wpływu na przebieg, gry w grach padają wygrane rzeczowe polegające na możliwości przedłużenia gry bez konieczności wpłaty stawki za grę, a ponadto urządzenie wypłaca wygrane pieniężne. Powyższe oznacza, że działalność prowadzona przez kontrolowaną, naruszała art. 3 u.g.h., zgodnie z którą urządzanie gier na automatach dozwolone jest wyłącznie w kasynach gry (art 14 ust. 1). Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h, w brzmieniu obowiązującym w dniu stwierdzenia działania niezgodnego z prawem - karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Mając na uwadze znaczenie literalne pojęcia "urządzać", w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. przez urządzanie gry należy rozumieć realizowanie czynności, które w swoim efekcie doprowadzają do tego, że gra hazardowa faktycznie się odbywa. Przy czym realizowanie nawet jednej z wielu czynności prowadzących finalnie do tego, że gra hazardowa miała miejsce, wystarczającym jest do uznania osoby realizującej te czynności za urządzającego gry Do czynności tych niewątpliwie należą czynności związane z organizacją (stworzeniem warunków) samej gry na automatach, takie jak wyposażenie lokalu (miejsca prowadzenia gry) w automaty do gier, pozyskanie lokalu, w którym prowadzona jest gra na automatach, stworzenie zasad i systemu danej gry, określenie wygranych itp.

Dalej organ wskazał, iż załączonych do akt sprawy umów dzierżawy powierzchni. wynika, że skarżąca jako dysponent lokalu położonego w Ł. prozy ul. B 21 w Ł. wydzierżawiła powierzchnie tego lokalu spółkom: C Sp. z o. o. z siedzibą w W. (dysponentowi urządzenia APOLLO GAMES nr [...] umowa z dnia 11 stycznia 2015 r. ) w zamian za miesięczny czynsz ustalony na kwotę 1. 950 zł oraz spółce D Sp. z o.o.z siedzibą w W. (umowa z 4 lutego 2015 r.) w zamian za miesięczny czynsz ustalony na kwotę 500 zł, w celu zainstalowania przez w/w podmioty urządzeń do gier, na których będą prowadzić działalność gospodarczą. Z treści obu zawartych przez skarżącą umów wynika, że płatność ustalonych czynszów dzierżawnych była uzależniona od eksploatacji wstawionych do lokalu urządzeń stanowiących własność dzierżawcy, a nadto spółka zobowiązała się niezwłocznego informowania dzierżawców o każdorazowym włamaniu do lokalu, czy też uszkodzeniu wstawionych do niego urządzeń Tym samym w ocenie organu odwoławczego skarżąca podejmując rozmowy o wynajęciu powierzchni lokalu, którym dysponowała, mając świadomość, co do charakteru prowadzonej przez dzierżawcę w jej lokalu działalności gospodarczej polegającej na urządzaniu gier na automatach, a nadto zapewniając dopływ energii elektrycznej niezbędnej do funkcjonowania przedmiotowych urządzeń oraz zobowiązała się do nadzorowania lokalu znajdujących się w nich urządzeń poprzez niezwłoczne, każdorazowe informowanie dzierżawcy o wszelkich nieprawidłowościach, stworzyła warunki do prowadzenia gier na automatach i czerpała z tego tytułu zyski. Powyższe pozwala uznać, ze spółka A, nie dysponując stosownym zezwoleniem ani koncesją urządzała gry na przedmiotowych automatach poza kasynem gry i jako urządzająca gry poza kasynem zgodnie z treścią art 89 ust. 1 pkt 2 i ust 2 pkt. 2 u.g.h. podlega karze pieniężnej w łącznej wysokości 24.000 zł. Z uwagi na powyższe zarzut odwołania, co naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., art. art. 133 § 1 o.p. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2, art. 91 u.g.h oraz art. 122 i art. 187 §1 poprzez uznanie skarżącej za podmiot urządzający gry, w sytuacji, gdy strona jedynie wynajmowała powierzchnię swojego lokalu, organ odwoławczy uznał za niezasadny.

Natomiast, co do podniesionego zarzutu bezskuteczności art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 w zw. z ar.t 14 u.g.h. jako przepisów technicznych organ odwoławczy odwołał się do uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2016 r., II GPS 1/16, z której wynika, że: art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz.Urz. UE. L z 1998 r. Nr 204, s. 37, ze zm.), którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny - w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE - charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy; urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na to, czy legitymuje się koncesją lub zezwoleniem - od 14 lipca 2011 r., także zgłoszeniem lub wymaganą rejestracją automatu lub urządzenia do gry - podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy.

W skardze na powyższą decyzję spółka A reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła o jej uchylenie w całości wraz z poprzedzającą ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z [...], ewentualnie stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:

- naruszenie art. 133 § 1 o.p. w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz art. 91 u.g.h. poprzez skierowanie decyzji wymierzającej karę pieniężną za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry do podmiotu niebędącego urządzającym gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h;

- naruszenie art. 187 § 1 i art. 122 o.p. przez naruszenie fundamentalnej zasady prawdy obiektywnej polegające na zaniechaniu dokonania ustaleń, co do rzeczywistych czynności podejmowanych przez skarżącą w stosunku do kwestionowanego urządzenia i w konsekwencji wadliwym przyjęciu, że skarżąca jest podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem gry;

- naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 14 ust. 1 u.g.h. poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji zastosowanie polegające na wymierzeniu kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry w stosunku do skarżącej, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów w świetle dokonanych ustaleń faktycznych, prowadzi do wniosku, że czynności skarżącej, jako podmiotu jedynie udostępniającego powierzchnię w lokalu podmiotowi, który takie gry urządza, nie mogą być zakwalifikowane jako wypełniające pojęcie urządzania gier na automatach poza kasynem gry;

- naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 90 ust. 1 i 2 oraz art. 91 w związku z art. 6 ust. 1 i art. 14 ust. 1 u.g.h. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na bezpodstawnym wymierzeniu skarżącej kary pieniężnej mimo braku notyfikacji w Komisji Europejskiej projektu u.g.h. wymaganej przez art. 8 ust. 1 oraz art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE i w konsekwencji na zastosowaniu w stosunku do skarżącej sankcji za urządzanie gier na automatach poza kasynami gry, w sytuacji gdy przepis sankcjonowany z art. 14 ust. 1 u.g.h. w świetle orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 lipca 2012 r. w sprawach połączonych C-213/11, C-214/11 i C-217/11 został wiążąco uznany za przepis techniczny, który wobec braku notyfikacji jest bezskuteczny i nie może być podstawa wymierzania kar wobec jednostek w oparciu o przepis sankcjonujący z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.;

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzona przez Sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola we wskazanym wyżej aspekcie wykazała, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. z dnia [...] wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, poprzez oparcie decyzji na nieprawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy, który w ocenie Sądu nie był wystarczający do uznania, iż skarżąca spółka była podmiotem urządzającym gry na automacie poza kasynem gry, co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania art. 89 ust. 1 pkt. 2 u.g.h.

W punkcie wyjścia rozważań w przedmiotowej sprawie wskazać należy, że z dniem 1 kwietnia 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017r., poz. 88) W niniejszej sprawie podstawę prawną decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 marca 2017r., choć decyzja organu II instancji została wydana po wejściu w życie ustawy zmieniającej ustawę o grach hazardowych. Zdaniem sądu, organ odwoławczy prawidłowo w rozpoznawanej sprawie przyjął jednak, że ocena zachowania podmiotu urządzającego gry hazardowe z naruszeniem przepisów prawa winna odbywać się w oparciu o przepisy obowiązujące w dacie stwierdzenia naruszenia prawa przez stronę skarżącą. Sąd w pełni aprobuje pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 października 2012 r. (II GSK 1354/11; dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl w skrócie "CBOSA"), że zasada bezpośredniego działania nowego prawa polega na tym, że nowe przepisy należy stosować do wszelkich stosunków prawnych i zdarzeń, które powstaną po ich wejściu w życie, jak również tych, które powstały wcześniej, ale nadal - pod ich rządami - trwają. Stosowanie nowego prawa do stosunków prawnych i zdarzeń, które zostały w pełni ukształtowane w trakcie obowiązywania poprzedniej regulacji, jest zaś możliwe jedynie wtedy, gdy ustawodawca wprowadził stosowne przepisy przejściowe, czego nie uczynił odnośnie regulacji z art. 89 u.g.h. Co do zasady więc, w sytuacjach, kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w tej kwestii w przepisach przejściowych należy przyjąć, że nowa ustawa ma z pewnością zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak i do tych, które miały miejsce wcześniej ale trwają dalej - po wejściu w życie nowej ustawy.

Z akt sprawy wynika, że taka sytuacja nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, gdyż stwierdzone przez organ naruszenie przepisów u.g.h. zakończyło się w dniu kontroli, tj. 13 kwietnia 2015 r., kiedy to zatrzymano stanowiące przedmiot postępowania automaty do gier. Przyjęcie więc stanowiska, że w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy nowej ustawy, które weszły w życie od 1 kwietnia 2017 r., a więc nie obowiązywała w dacie stwierdzonego naruszenia prawa prowadziłoby do pogwałcenia zasady lex retro non agit. Strona bowiem podejmując określoną aktywność byłaby pozbawiona możliwości przewidzenia jej skutków prawnych, a takie założenie nie może się ostać w świetle zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. Dlatego miarodajny dla oceny skutków prawnych stanu stwierdzonego przez funkcjonariuszy celnych w dacie kontroli tj. 13 kwietnia 2015 r., jest stan prawny obowiązujący w tym dniu.

Ponadto z porównania brzmienia art. 89 u.g.h. sprzed i po zmianie przepisów wynika, że dotychczas obowiązujący art. 89 u.g.h. w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy jest względniejszy dla strony skarżącej, gdyż przewiduje w ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 2 pkt 1 u.g.h., że urządzający gry na automatach poza kasynem gry podlegają karze pieniężnej w wysokości 12.000 zł od każdego automatu, podczas gdy znowelizowany przepis art. 89 ust. 1 pkt 1 (zawierający zachowanie spenalizowane w dotychczas obowiązującym art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.) stanowi, że urządzający gry hazardowe bez koncesji, bez zezwolenia lub bez dokonania wymaganego zgłoszenia - podlegają karze pieniężnej w wysokości 100 000 zł od każdego automatu, stosownie do art. 89 ust. 4pkt 1 lit. a) znowelizowanej ustawy. Nadto ustawa ta wprowadziła do art. 89 ust. 1 u.g.h. osobną podstawę do wymierzenia kary posiadaczowi lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier (art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4) i również w tym wypadku kara wynosi 100.000 zł od każdego automatu. Jak wskazał w jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny co do stosowania prawa względniejszego, w przypadku zmiany przepisów o charakterze materialnoprawnym, stanowiącego konsekwencję obowiązywania konstytucyjnej zasady ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa – (...) dokonując tzw. wykładni prokonstytucyjnej prawa, mającej na celu przestrzeganie zasady ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa, należy stwierdzić, że w sytuacji gdy ustawodawca nie przewidział regulacji intertemporalnej uwzględniającej uprawnienia podatników na podstawie dawnej ustawy, zaistniałą kolizję ustaw w czasie należy rozwiązać z uwzględnieniem art. 2 Konstytucji, w ten sposób, że należy stosować normę nową, chyba że norma poprzednio obowiązująca jest względniejsza (korzystniejsza) dla podatnika. Innymi słowy, regułą jest stosowanie ustawy (normy) nowej (jeśli nie pogarsza ona sytuacji prawnej) podatnika, wyjątkiem zaś – stosowanie ustawy (normy) poprzedniej (jeśli w świetle jej przepisów sytuacja prawna podatnika jest wówczas korzystniejsza) (por. wyroki NSA: z dnia 19.02.2014 r., II GSK 1691/12; z dnia 16.10.2012 r., I FSK 1996/11 dostępny w CBOSA). Porównując sankcje wynikające z ustawy u.g.h. w brzmieniu obowiązującym w dacie naruszenia oraz nowym nie budzi wątpliwości, że na gruncie dotychczasowych przepisów sankcja za urządzanie gier poza kasynem bez koncesji jest korzystniejsza w stosunku do sankcji przewidzianej znowelizowanym przepisem art. 89 u.g.h., a zatem prawidłowo w stosunku do skarżącej organy zastosowały dotychczas obowiązujące przepisy u.g.h.

Dokonując kontroli prawidłowości zastosowania wobec skarżącej art. art. 89 ust. 1 pkt. 2 u.g.h. podkreślić należy, że zgodnie z treścią przywołanego przepisu karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Przepis ten nie zawiera żadnego dalszego doprecyzowania w zakresie rodzaju podmiotów urządzających gry na automatach poza kasynem gry ani też rodzaju i formy działalności, w ramach której gry takie są urządzane poza kasynem. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 16 maja 2016 r., II GPS 1/16 (publ. w ONSAiWSA 2016/5/73, LEX nr 2039440) uznał, że "podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry.

Zgodnie z art. 2 ust. 3 u.g.h. grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Z kolei, stosowne do brzmienia art. 2 ust. 4 u.g.h. wygraną rzeczową jest wygrana polegająca na możliwości przedłużenia gry bez konieczności uiszczenia stawki opłaty za tą grę, a także możliwość rozpoczęcia nowej gry za wygraną uzyskaną w poprzedniej grze. Wreszcie w myśl art. 2 ust. 5 u.g.h. grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy. Przeprowadzony eksperyment odtworzenia gier na przedmiotowych urządzeniach, którego przebieg opisano w protokole kontroli z dnia 2 września 2015 r. potwierdzają wnioski do jakich doszły organy w rozpatrywanej sprawie, że na zakwestionowanych automatach można było rozgrywać gry wypełniające powyższe definicje gier hazardowych, ponieważ były one rozgrywane w celach komercyjnych, grający nie miał realnego wpływu na przebieg gier, a zwłaszcza ich wynik, o którym decydował mechanizm urządzenia. Zasadnie zatem organy w rozpoznawanej sprawie uznały, że na zakwestionowanych automatach rozgrywano gry, o których mowa w art. 2 ust. 3 i 5 u.g.h.

W ocenie Sądu w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą, w kontrolowanej decyzji jednak w sposób, co najmniej przedwczesny przypisana została skarżącej spółce odpowiedzialność za urządzanie gier na automatach, w rezultacie czego doszło do błędnego zastosowania art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Pomimo, iż sama ustawa o grach hazardowych nie zawiera legalnej definicji "urządzającego gry", jednak fakt posłużenia się przez ustawodawcę tym określeniem w wielu przepisach, pozwala na wywnioskowanie zakresu treściowego tego pojęcia. Przyjąć zatem należy, że "urządzanie gier hazardowych na automatach" to ogół czynności i działań umożliwiających takie gry hazardowe, a w szczególności: udostępnienie potencjalnym graczom automatów do gier, zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającej ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.

Na gruncie omawianej regulacji jak trafnie wskazał organ odwoławczy w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i sądów administracyjnych ukształtowało się jednolite stanowisko, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 listopada 2016 r., sygn. II GSK 2736/16 (dostępny w CBOSA,), wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach" jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter. Chodzi o eliminowanie sytuacji obejścia lub nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Nie do pogodzenia z zasadą skuteczności stanowionego prawa byłaby taka wykładnia przepisów u.g.h., która w istocie pozostawiałaby bez kontroli i sankcji sytuacje tworzenia pozorów urządzania gier przez jeden podmiot, a więc też jego nominalnej odpowiedzialności, gdy w rzeczywistości gry na automacie urządzane byłyby również na rachunek innego podmiotu jako element wspólnego przedsięwzięcia

Istniejące powiązanie określonych podmiotów np. urządzającego gry na automacie w lokalu i wynajmującego lokal samo przez się nie świadczy jeszcze o tym, iż drugi z podmiotów jest również urządzającym gry na automacie. Granica ocen w tego rodzaju sytuacjach powinna uwzględniać złożoność sytuacji faktycznych i rzeczywiste powiązania istniejące pomiędzy podmiotami (zob. wyrok NSA z 9 listopada 2016 r. sygn. akt II GSK 2736/16, wyrok NSA z 14 grudnia 2016 r. sygn. akt II GSK 2322/17, wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 5336/16; wyrok NSA z 27 kwietnia 2018 r. sygn. akt II GSK 5329/16, wyrok WSA w Łodzi z dnia 14 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 396/17 wyrok WSA w Łodzi z 11 maja 2018 r. sygn. akt III SA/Łd 1199/17; www.cbois.nsa.gov.pl). W sprawach dotyczących podmiotów, którym nie można wprost przypisać cechy "urządzającego gry na automacie" czyli niebędących właścicielami maszyn hazardowych, to jest np. w odniesieniu do podmiotów, które wynajmują powierzchnie w celu urządzania na nich gier hazardowych, organy prowadzące postępowanie w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej powinny dokładnie wyjaśnić ich udział w tego rodzaju przedsięwzięciu. W celu ustalenia odpowiedzialności takiego podmiotu istotne jest udowodnienie, że wykonywał on konkretne czynności pozwalające na przypisanie mu cechy "urządzającego gry na automatach".

W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, organy z naruszeniem art. 122 o.p., nie wyjaśniły dokładnie stanu faktycznego w powyższym zakresie, poczynione zaś ustalenia nie znajdują oparcia w zebranym materiale dowodowym, co zasadnym czyni zarzut naruszenia art. 187 § 1 o.p. Organy celne uznały bowiem, że spółka urządzała gry na automacie w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h opierając się jedynie na treści umów dzierżawy powierzchni zawartej przez skarżąca spółkę ze spółkami: C Sp. z.o.o. z siedzibą w W. (umowa z dnia 11 stycznia 2015 r.) oraz D Sp z o.o. z siedzibą w W. ( umowa z dnia 2 listopada 2015 r.). Co istotne obie spółki reprezentowane były przez tę samą osobę – T. Ł.(k. 26 i k. 41 akt administracyjnych). Na podstawie powyższych umów skarżąca spółka wydzierżawiła w/w spółką powierzchnię lokalu położonego w Ł. przy ul. B 21, na parterze pawilonu C, celem instalacji przez dzierżawców urządzeń do gier, na których będą prowadzili działalność gospodarczą. Łączny miesięczny czynsz uzyskiwany przez skarżącą z tytułu dzierżawy wynosił 2.450 zł , przy czym zgodnie z treścią obu zawartych umów był on płatny od chwili uruchomienia urządzenia do miesiąca w którym urządzenie przestało być eksploatowane. Ponadto w przypadku włamania lub jakiekolwiek istotnego uszkodzenia urządzenia wydzierżawiający zobowiązany był o tym niezwłocznie powiadomić dzierżawców. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę treść zawartych przez skarżącą umów, poza określonym w § 6 umów, w/w obowiązkiem niezwłocznego powiadomienia dzierżawców o fakcie włamania lub uszkodzenia urządzeń, nie przewidziano w nich żadnych innych obowiązków wydzierżawiającego. Mało tego z umowy tej wbrew ustaleniom przyjętym przez organy celne nie wynika, że skarżąca spółka jest właścicielem wydzierżawionego lokalu, a jedynie, że posiada do niego tytuł prawny. Istotnym jest także, że poza analizą treści umowy dzierżawy organy celne nie dokonały żadnych innych czynności procesowych zmierzających do wyjaśnienia czy spółka urządzała gry na spornych automatach. Za uznaniem, że skarżąca urządzała gry na automacie przemawiał w ocenie Dyrektora Izby Administracji w Skarbowej w Ł. wysoki czynsz dzierżawy co wskazuje, że dla spółki działalność polegająca na urządzaniu i prowadzenie gier na automatach była opłacalna. Spółka musiała nadzorować stan urządzeń, prawidłowość ich funkcjonowania, bowiem partycypowała w zyskach osiąganych z urządzanego przedsięwzięcia.

Odnosząc się do powyższych okoliczności świadczących w ocenie organu o urządzaniu przez skarżącą gier hazardowych wskazać należy, że ostatnie z ustaleń wskazujące na nadzorowanie urządzeń i prawidłowości ich funkcjonowania w związku z partycypowaniem w zyskach z organizowanego przedsięwzięcia nie ma żadnego odzwierciedlenia w materiale dowodowym sprawy i uznać je należy za całkowicie dowolną spekulację organu odwoławczego naruszającą zasady oceny materiału dowodowego art.191 o.p. Z materiału dowodowego sprawy nie wynika bowiem, aby strona skarżąca realizowała jakieś obowiązki w stosunku do automatów, w szczególności sprawowania pieczy i dbania o automat. Nie zostało wykazane aby skarżąca podejmowała jakieś czynności w sytuacji, gdy w automacie zabrakło pieniędzy na wygrane. Nie wiadomo także czy strona skarżąca w ogóle posiadała klucze do automatu oraz kto sprawował pieczę nad lokalem, gdyż był to lokal tzw. bezobsługowy. Wszystkie te kwestie nie zostały wyjaśnione przez organy administracji.

Sam fakt wydzierżawienia lokalu w którym zainstalowano automaty do gier i pobieranie czynszu dzierżawnego, w stałej wysokości niezależnej od przychodów z urządzanych na nim gier nie może automatycznie przesądzać o udziale w urządzaniu gier na automacie. Pogląd taki został wyrażony w szeregu orzeczeń sądów administracyjnych cytowanych we wcześniejszych rozważaniach. Aby uznać, że określony podmiot urządza gry na automacie konieczne jest wykazanie, iż aktywnie uczestniczy on w czynnościach organizowania gier przy czym jego zachowania powiązane są z porozumieniem dokonanym z podmiotem wstawiającym automat i go eksploatującym a dotyczącym wspólnego prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier na automacie. W niniejszej sprawie organy administracji nie wykazały, aby skarżąca, faktycznie realizowała czynności, które należy uznać za aktywne formy udziału w organizowaniu na spornych automatach gier, innymi słowy, że czynnie uczestniczyła w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, podejmując działania nie tylko związane z samym udostępnieniem lokalu, lecz także z obsługą automatu, a więc stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzenia oraz jego używania do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych (podobnie: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 maja 2017 r. sygn. II GSK 57/17 oraz w wyroku z 7 czerwca 2017 r. sygn. II GSK 5336/16; www.cbois.nsa.gov.pl). Na zasadność powyższego stanowiska nie wpływa również podnoszona przez organy celne, okoliczność prowadzonych wobec skarżącej spółki innych postępowań w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzenie gier na automatach poza kasynem gry, w innych bezobsługowych lokalach, wydzierżawionych przez spółkę podmiotom dysponującym automatami do gier. Z przedstawionej w tym zakresie argumentacji organów, popartej załączonymi do akt sprawy w charakterze dowodu dokumentami, również nie można w sposób bezsporny przypisać skarżącej przymiotu urządzającego, czy też współrządzącego gry na przedmiotowych automatach do gier. Co więcej Sądowi z urzędu wiadomo, iż zaskarżone przez spółkę do tutejszego sądu decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. wydane w przedmiocie wymierzenia spółce kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry były przez Sąd uchylane z uwagi na niedostateczne ustalenie stanu faktycznego spraw, niewystarczającego do uznania skarżącej za urządzającego gry , w rozumieniu art.. 89 ust.. 1 pkt 2 u.g.h.

Reasumując Sąd uznał, iż przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe nie było niewystarczające do uznania, że strona skarżąca urządzała gry na przedmiotowych automatach. Zarzuty skargi w tym zakresie należało uznać za uzasadnione.

Niezasadny jest natomiast zarzut skargi naruszenia przepisów u.g.h. poprzez ich zastosowanie w sytuacji gdy wobec braku notyfikacji projektu ustawy Komisji Europejskiej jej przepisy nie mogą być stosowane. Kwestia ta stanowiła przedmiot wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego na gruncie uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 maja 2016 r. w sprawie o sygn. akt II GPS 1/16. Zgodnie z punktem 1 sentencji tej uchwały, art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego, którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny - w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE - charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy.

Cytowana uchwała ma charakter wiążący w niniejszej sprawie, zgodnie bowiem z art. 269 § 1 p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przepis art. 187 § 1 i 2 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio. Z treści przytoczonego przepisu wynika moc ogólnie wiążąca uchwał, której istota sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale podjętej przez Naczelny Sąd Administracyjny wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki zatem nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować (por.: wyrok NSA z dnia 26 listopada 2014r., sygn. akt II FSK 1474/14, dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd w składzie orzekającym w rozpatrywanej sprawie w pełni podziela pogląd prawny wyrażony w przywołanej uchwale, jak i argumentację przedstawioną w jej uzasadnieniu, a mianowicie, że art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie ustanawia żadnych warunków determinujących skład, właściwości lub sprzedaż produktu, a tym samym, że przepis ten nie jest przepisem technicznym, w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE. Sąd podziela również wyrażone w niej stanowisko odnośnie oceny charakteru relacji pomiędzy art. 14 ust. 1 oraz art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Jak wskazał NSA samoistny charakter funkcji realizowanej przez art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nadaje mu samoistny charakter w relacji do art. 14 ust. 1 u.g.h., co uzasadnia twierdzenie o braku podstaw do odmowy jego stosowania w sprawie o nałożenie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry.

Reasumując sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Organy administracji nie wyjaśniły dokładnie stanu faktycznego ani nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Stanowi to naruszenie przepisów postępowania tj. art.120,122, 187 § 1, 191 i 210 § 4 o.p. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem w ich konsekwencji doszło do niewłaściwego zastosowania art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Przedstawione wyżej, przyjęte przez organ okoliczności stanu faktycznego sprawy nie dają w ocenie sądu podstaw do uznania skarżącej za urządzającą gry na automatach poza kasynem gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. W ocenie sądu wskazane przez organ przyczyny, po części w ogóle nie miały potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy, w pozostałym zakresie były zaś niewystarczające do uznania skarżącej za "urządzającego gry" i nałożenia na nią kary pieniężnej na podstawie wskazanego przepisu. W prowadzonym ponownie postępowaniu rzeczą organu będzie przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego w celu potwierdzenia faktycznego zaangażowania skarżącej spółki w proceder urządzania gier na automatach w razie zaś jego nie uzyskania umorzenie postępowania.

Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art.145 § 1 pkt.1 lit a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z 13 listopada 2018 r. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.

A.L.