Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 405/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-08-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 71a par 9, art.89, art.91
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 405/16 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 sierpnia 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maja Chodacka (spr.), Sędziowie: WSA Inga Gołowska, WSA Wiesław Kuśnierz, Protokolant: st.sekr.sąd. Bożena Piątek, po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, w dniu 24 sierpnia 2016 r., sprawy ze skargi T. Sp. z o.o. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 5 lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 lutego 2016r., nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 13 listopada 2015r., nr [...] , określające "T" Sp. z o.o. w S. wysokość nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności.

Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. wobec spółki "M" sp. z o.o., Naczelnik Urzędu Skarbowego w M., jako organ egzekucyjny skierował egzekucję do wierzytelności pieniężnych przysługujących zobowiązanemu od skarżącej spółki.

Organ egzekucyjny dokonał zajęcia tych wierzytelności, w dniu 26 listopada 2012r. doręczając dłużnikowi zobowiązanego (skarżącej spółce) zawiadomienie z dnia 20 listopada 2012r., nr [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank na kwotę 100.169,42 zł. W dniu 26 listopada 2012r. zawiadomienie to zostało doręczone także zobowiązanemu (spółce "M" sp. z o.o.).

Jednocześnie z przesłaniem ww. zawiadomienia o zajęciu, organ egzekucyjny wezwał dłużnika zajętej wierzytelności (skarżącą spółkę), aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego i czy przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, oraz ewentualnie w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność.

W odpowiedzi na zawiadomienie o zajęciu skarżąca spółka pismem z dnia 26 listopada 2012r. poinformowała organ egzekucyjny o istnieniu wierzytelności na rzecz podmiotu zobowiązanego w kwocie 11.663,11 zł wynikającej z faktury o numerze [...], zaznaczono jednak, że wypłata przedmiotowych środków pieniężnych została wstrzymana celem zabezpieczenia należności wynikających z kar umownych określonych w umowie o nr 1/12/2010 z dnia 13 grudnia 2010r. W piśmie tym skarżąca spółka wskazała, że uzgodnienia zawarte w umowie o nr [...] nie zostały wykonane zgodnie z kontraktem z winy wykonawcy, tj. "M." sp. z o.o., co wiąże się z naliczeniem kar umownych w kwocie 225.000 zł, które przedmiotowa spółka winna wypłacić dłużnikowi zajętej wierzytelności. Pismem z dnia 7 października 2014r. strona skarżąca poinformowała organ egzekucyjny o wypowiedzeniu przez dłużnika zajętej wierzytelności umowy o numerze [...] względem "M." sp. z o.o. z uwagi na jej niewykonanie oraz o naliczeniu kary umownej i odsetek karnych od dnia 13 marca 2011r. w kwocie 248.094 zł, które "M." sp. z o.o. winna wypłacić skarżącej spółce. Z przedmiotowego pisma wynika ponadto, że skarżąca spółka dokonała potrącenia należności wynikającej z faktury o numerze [...] , w kwocie 11.663,11 zł na rzecz zobowiązania wynikającego z opisanej wyżej kary umownej.

Na dalszym etapie postępowania ustalono, że potrącenie wzajemnych wierzytelności dokonane przez skarżącą spółkę zostało udokumentowane notą obciążeniową z dnia 4 listopada 2014r., a między skarżącą spółką, a zobowiązanym nie było umów w sprawie wzajemnych potrąceń.

Postanowieniem z dnia 13 listopada 2015r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. określił wysokość nieprzekazanej wierzytelności "M." sp. z o.o. w kwocie 11.663,11 zł. W uzasadnieniu stwierdził, iż w przypadku okoliczności faktycznych powołanych przez dłużnika zajętej wierzytelności można mówić o bezpodstawnym uchylaniu się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności. Organ egzekucyjny zwrócił uwagę, że dokonując potrącenia wzajemnych wierzytelności skarżąca spółka jako dłużnik zajętej wierzytelności nie uwzględnił zapisu zawartego w art. 504 Kodeksu cywilnego, gdyż stał się on wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia, jak również jego wierzytelność stała się wymagalna po doręczeniu zawiadomienia o zajęciu nr [...] . W konsekwencji przyjęto, że działanie skarżącej spółki polegające na potrąceniu kwoty w wysokości 11.663,11 zł wynikającej z faktury o numerze [...] ze zobowiązaniem wynikającym z kary umownej określonej w umowie o numerze [...] nie może wywoływać skutków względem organu egzekucyjnego.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca spółka zarzuciła:

1. naruszenie przepisu art. 17 § 1, art. 71a § 9 w związku z art. 89 § 1 i 2 oraz art. 70 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i wydanie postanowienia w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty z zajętych wierzytelności w stosunku do kwoty, która mogła być i została faktycznie potrącona z przysługującymi skarżącej spółce wierzytelnościami wobec " M." sp. z o. o.;

2. naruszenie przepisów art. 7, 77 K.p.a. w związku z przepisem art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez nie zebranie i nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący.

Ponadto zarzucono, że przed wydaniem postanowienia organ pierwszej instancji nie wezwał strony skarżącej do zapoznania się z materiałem dowodowym.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 lutego 2016r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołując się na treść art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014r., poz. 1619 ze zm.) oraz art. 504 Kodeksu cywilnego stwierdził, że wypowiedzenie umowy o numerze 1/12/2010 i wezwania do zapłaty kary umownej nastąpiło na skutek skierowania do "M." sp. z o.o. oświadczenia skarżącej spółki z dnia 4 lutego 2013r., tj. po dokonaniu przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności z tytułu usług. Zaznaczono, że zgodnie z art. 498 K.c. potrącenie wierzytelności dotyczyć może tylko wierzytelności wymagalnych. Roszczenie z tytułu kary umownej jest zobowiązaniem bezterminowym, wobec czego na podstawie art. 455 k.c. staje się wymagalne dopiero po wezwaniu dłużnika do zapłaty. Nota obciążeniowa dotycząca potracenia wierzytelności w kwocie 11.663,11 zł z karą umowną wynikającą z powołanej wyżej umowy została sporządzona w dniu 4 listopada 2014r., a więc po dniu doręczenia zawiadomienia o zajęciu nr [...] z dnia 20 listopada 2012r., które nastąpiło w dniu 26 listopada 2012r.

Organ odwoławczy odniósł się także do pozostałych zarzutów zażalenia, uznając je za bezpodstawne.

W skardze na powyższe postanowienie skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca spółka zarzuciła:

naruszenie przepisów art. 17 § 1, art. 71a § 9 w związku z art. 89 § 1 i 2 oraz art. 70 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, mające wpływ na wynik sprawy, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy przez organ II instancji postanowienia organu l instancji w przedmiocie określenia nieprzekazanej kwoty z zajętych wierzytelności w stosunku do kwoty, która mogła być i została faktycznie potrącona z przysługującymi skarżącej wierzytelnościami wobec M. Sp. z o.o.;

naruszenie art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, mające wpływ na wynik sprawy, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, które polegało na przyjęciu wystąpienia bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi, podczas gdy Organ l instancji winien nie stosować tego przepisu wobec braku przesłanek do jego zastosowania, ponieważ skarżąca spółka zasadnie uchylała się od przekazania świadczenia pieniężnego, czego Organ II instancji nie dostrzegł;

naruszenie przepisów art. 7, 77 K.p.a. w związku z przepisem art. 18 ustawy o

postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż organ II instancji utrzymał w

decyzję organu l instancji, podczas gdy Organ l instancji nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy;

naruszenie przepisu art. 10 K.p.a, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, z uwagi na fakt iż organ l instancji nie zapewnił skarżącej czynnego udziału w postępowaniu, w szczególności przed wydaniem postanowienia nie umożliwił skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, a organ II instancji w sposób błędny przyjął, że organ l instancji w tej sytuacji nie uchybił wymaganiom wskazanym w treści art. 10 K.p.a.;

naruszenie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 oraz pkt 2 K.p.a oraz art. 144 K.p.a., poprzez nie uchylenie postanowienia organu l instancji, w sytuacji gdy postanowienie to zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Sprawa niniejsza została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.). Zgodnie z treścią przywołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014r., poz. 1647 ze zm.), sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia - w granicach i według kryteriów określonych cytowanymi wyżej przepisami Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem wbrew jej twierdzeniom, postanowienie nie narusza prawa.

Na wstępie niniejszych rozważań powołać się należy na regulacje ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, mające zastosowanie w sprawie.

Stosownie do art. 89 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego czy:

a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,

b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, i

c) w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność (art. 89 § 3 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).

Wraz z ww. zawiadomieniem organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią (art. 89 § 3 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).

Wymogi wskazane powyżej zostały w realiach rozpoznawanej sprawy spełnione bowiem bezspornie strona skarżąca pismem 26 listopada 2012r. poinformowała organ egzekucyjny o istnieniu wierzytelności na rzecz podmiotu zobowiązanego w kwocie 11.663,11 zł wynikającej z faktury o numerze [...].

Jak stanowi z kolei art. 91 ww. ustawy, jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, stosuje się odpowiednio przepisy art. 71b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W myśl tego uregulowania, jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, wierzytelność ta może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności - zajęcia wierzytelności.

Zgodnie z art. 71a § 9 (zdanie pierwsze) ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Jak z tego wynika, przesłankami do określenia dłużnikowi wysokości nieprzekazanych (organowi egzekucyjnemu) wierzytelności przysługujących zobowiązanemu są:

- fakt ich zajęcia przez organ egzekucyjny (w stosownym trybie);

- bezpodstawne uchylanie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

W zakresie pierwszej przesłanki należy wskazać, że w niniejszej sprawie okoliczność zajęcia wierzytelności zobowiązanego, przysługujących mu wobec skarżącej spółki, zawiadomieniem z dnia 20 listopada 2012r., nr [...], doręczonym dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 26 listopada 2012r. jest niewątpliwa i nie jest kwestionowana przez stronę.

W odniesieniu do drugiej przesłanki wydania orzeczenia, o którym mowa w art. 71 a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, do rozważenia pozostaje kwestia "bezpodstawnego uchylania się" od przekazania zajętej wierzytelności.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się jednolicie, że podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu ww. przepisu - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.) Użyty w treści art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować zatem jako przesłankę prawną, a nie faktyczną.

Zarzut potrącenia, co do zasady, stanowi podstawę prawną pozwalającą uchylić się dłużnikowi zajętej wierzytelności od spełnienia świadczenia, jednak w rozpoznawanej sprawie Sąd podziela stanowisko organów egzekucyjnych, które uznały okoliczność tę za nieskuteczną. Wbrew zarzutom skargi dokonana przez organy egzekucyjne wykładania art. 504 K.c. jest prawidłowa. Poza sporem pozostaje kwestia, że przepis ten ma zastosowanie także w przypadku zajęcia dokonanego w toku administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z jego brzmieniem zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyłącza umorzenie tej wierzytelności przez potrącenie tylko wtedy, gdy dłużnik stał się wierzycielem swojego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy jego wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym dopiero później aniżeli wierzytelność zajęta.

Organy egzekucyjne właściwie zastosowały przywołaną regulację, przyjmując, że w świetle akt sprawy wierzytelność pieniężna z tytułu kary umownej przysługująca skarżącej spółce do zobowiązanego stała się wymagalna po terminie, o którym mowa w art. 504 K.c. Wezwanie do zapłaty kary umownej wynikającej z umowy o numerze [...] skierowane względem zobowiązanego nastąpiło w dniu 4 lutego 2013r. Zatem dopiero z tą datą zobowiązanie wynikające z kary umownej stało się wymagalne. Roszczenie z tytułu kary umownej jest bowiem zobowiązaniem bezterminowym, wobec czego staje się wymagalne dopiero po wezwaniu dłużnika do zapłaty. Natomiast nota obciążeniowa dotycząca potracenia wierzytelności w kwocie 11.663,11 zł z karą umowną wynikającą z powołanej wyżej umowy została sporządzona przez skarżącą spółkę w dniu 4 listopada 2014r., a więc po dniu doręczenia zawiadomienia o zajęciu nr [...] z dnia 20 listopada 2012r. Z powyższego wynika, że skarżąca spółka dokonała potrącenia swojej wierzytelności względem zobowiązanego z wierzytelnością zobowiązanego względem niej samej, po dniu zajęcia przez organ egzekucyjny wierzytelności zobowiązanego względem skarżącej spółki. Zatem powołanie się przez skarżącą na zarzut potrącenia nie mogło odnieść zamierzonego przez nią skutku.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi w zakresie naruszenia zasad postępowania Sąd nie stwierdził naruszeń, które mogłyby mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu organy obu instancji podjęły wszelkie czynności celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz poddały go wnikliwej i prawidłowej ocenie. Strona skarżąca miała też zapewnioną możliwość czynnego udziału w toku postępowania, z czego wielokrotnie korzystała. Sąd zauważa, że jakkolwiek w skardze zarzucono pozbawienie strony skarżącej prawa wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem postanowienia przez organ pierwszej instancji, to jednak nie wskazano jakie to okoliczności chciała wtedy podnieść, a których pominięcie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z uwagi na to orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.