Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 295/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2011-07-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2, 3
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka,, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Protokolant Joanna Zienkowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 lipca 2011 r. sprawy ze skargi G. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek 1. oddala skargę, 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz [...] kwotę [...] złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia Decyzją z dnia [...] r., Nr [...],nr [...], wydaną z powołaniem się na art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r.

Nr 11, poz. 74, ze zm.), w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...],nr [...],, odmawiającą Gie Tiej umorzenia należności z tytułu odsetek

od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ administracji wskazał, że w dniu

1 kwietnia 2010 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wpłynął wniosek Gy Tiej z dnia 31 marca 2010 r. w sprawie umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek. Wniosek umotywowany był trudną sytuacją materialną Zobowiązanej. Zainteresowana umorzeniem wskazała,

iż prowadziła przez 6,5 roku kiosk "owocowo-warzywny". W trakcie prowadzenia działalności gospodarczej poważnie się rozchorowała i była kilkukrotnie hospitalizowana. Ponadto wskazała, iż jej małżonek nie dokonywał płatności składek wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz zaniechał wszelkich opłat za czynsz i media. Zobowiązana nadmieniła także, iż posiada zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów. Do wniosku o umorzenie należności Ga Ta załączyła cztery kserokopie kart informacyjnych leczenia szpitalnego z 2001 r.

W toku postępowania załączono do akt sprawy oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej; oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej; kserokopię programu wczesnego wykrywania raka piersi; kserokopię Zachodniopomorskiego Centrum Onkologii z dnia 29 października 2007 r.; kserokopię ekspertyzy histopatologicznej; kserokopię karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 14 czerwca 2010 r.; upoważnienie z dnia 9 czerwca 2010 r.

Na podstawie zgromadzonego materiału ZUS ustalił, iż Zobowiązana prowadziła działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży artykułów chemicznych. Na koncie Płatniczki figurują zaległości z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika w kwocie 6.217,00 zł (plus odsetki za zwłokę liczone do dnia zapłaty włącznie). Płatniczka w okresie prowadzenia działalności gospodarczej nie zgłaszała

do ubezpieczenia pracowników. Zobowiązana nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pracuje i nie uzyskuje żadnego dochodu. Zainteresowana umorzeniem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonkiem, który uzyskuje dochód z tytułu świadczenia emerytalnego z Wojskowego Biura Emerytalnego oraz z tytułu umowy o pracę (1/2 etatu) w Przedszkolu Publicznym nr [...]w łącznej kwocie [...]zł brutto. Wnioskodawczyni jest właścicielem nieruchomości położonej w Szczecinie o powierzchni 56,39 m2. Według oświadczenia Zobowiązanej miesięczne opłaty za media wynoszą [...]zł oraz z tytułu wydatków związanych z leczeniem w wysokości 250,00 zł. Zainteresowana umorzeniem posiada zobowiązania z tytułu kredytów w miesięcznej wysokości [...],00 zł. Ponadto małżonek Wnioskodawczyni jest zobowiązany do spłaty kredytu w [...]w kwocie [...]zł. Wnioskodawczyni jest osobą przewlekle chorą i hospitalizowaną.

Na podstawie powyższych ustaleń Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...]z dnia [...]r. odmówił Zobowiązanej umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek.

Uzasadniając swoją decyzję organ przytoczył treść przepisów art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wskazując, iż w przedmiotowej sprawie w stosunku do Dłużniczki nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności,

o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazano, iż pomimo, że zainteresowana umorzeniem nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pracuje i nie uzyskuje żadnego dochodu, to jest właścicielem nieruchomości położonej w Szczecinie o powierzchni 56,39 m2. Ponadto małżonek Wnioskodawczym uzyskuje dochód z tytułu świadczenia emerytalnegoz Wojskowego Biura Emerytalnego oraz z tytułu umowy o pracę (1/2 etatu) w łącznej kwocie [...],02 zł brutto.

Organ podniósł, iż nie kwestionuje sytuacji materialnej i zdrowotnej dłużnika, bowiem Wnioskodawczyni nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pracuje i nie uzyskuje dochodów. Organ zauważył też, iż Wnioskodawczyni dysponuje środkami finansowymi ze świadczenia emerytalnego małżonka oraz z tytułu jego zatrudnienia,

co przy uwzględnieniu stanu zdrowia Płatniczki, konieczności hospitalizacji oraz ponoszonych kosztów utrzymania i wydatków związanych z leczeniem nie daje gwarancji na spłatę zaległości publicznoprawnej z tytułu składek w kwocie [...],00 zł i odsetek w kwocie [...],00 zł. W związku z powyższym Zakład uznał, że w niniejszej sprawie zachodzą podstawy do umorzenia zaległości ze względu na szczególne okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Jednakże, pomimo przyznania zaistnienia ww. przesłanki postanowiono o odmowie umorzenia z uwagi na to, iż zobowiązania z tytułu składek jako należności publicznoprawne są uprzywilejowane i podlegają zaspokojeniu co do zasady przed innymi (z wyjątkiem należności alimentacyjnych i wynagrodzenia za pracę) należnościami, w tym z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek, nie zabezpieczonych rzeczowo.

W dniu 1 października 2010 r. wpłynął w trybie art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek. Wniosek umotywowano trudną sytuacją materialną i życiową Płatniczki. We wniosku Zobowiązana podtrzymała dotychczasowe stanowisko, iż od 2001 r. nie pracuje, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie ma żadnych dochodów. Ponadto poinformowała, że Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności przyznał jej znaczny stopień niepełnosprawności. Zainteresowana umorzeniem podkreśliła, iż nie dysponuje środkami finansowymi ze świadczenia emerytalnego męża oraz z tytułu jego zatrudnienia, ponieważ spłaca on z wynagrodzenia zaciągnięte kredyty. Wnioskodawczyni stwierdziła, że dysponuje emeryturą rolniczą swojej matki, która znajduje się pod opieką Zobowiązanej i jej małżonka. Pokreśliła ponadto, iż mogłaby ratalnie spłacić należność główną, wnosi zaś o umorzenie odsetek. Nadmieniła także,

iż jest osobą przewlekle chorą, całkowicie niezdolną do pracy. Wskazała, iż posiada mieszkanie własnościowe, na wykup którego zaciągnęła kredyty, ponieważ groziła jej eksmisja. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Płatniczka załączyła upoważnienie dla Ja M Ja oraz kserokopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Wnioskodawczyni załączyła: zgodę na leczenie cytostatykami, cztery karty informacyjne leczenia szpitalnego z okresu od 8 lipca do 16 września 2010 r. oraz kartę pacjenta.

Rozpoznając ponownie sprawę Zakład ustalił, iż Zobowiązana prowadziła działalność gospodarczą w okresie od 15 listopada 1996 r. do 25 lipca 2001 r. w zakresie sprzedaży artykułów chemicznych. Na koncie płatnika figurują zaległości z tytułu odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 11/2000 r.-07/2001 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres 10/2000 r. - 07/2001 r., Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 10/2000 r. - 07/2001 r. w łącznej kwocie [...],00 zł. Zaległość z tytułu składek wynosi [...]zł. Zadłużenie za okres 05/2000 r., 07/2000 r. - 09/2000 r. w łącznej kwocie [...]zł z tytułu nieopłaconych składek wygasło wskutek przedawnienia.

Płatniczka w okresie prowadzenia działalności gospodarczej nie zgłaszała

do ubezpieczenia pracowników. Wnioskodawczyni złożyła wniosek o rozłożenie należności na raty. W dniu 8 listopada 2010 r. Zakład wszczął w stosunku do Dłużniczki postępowanie egzekucyjne - egzekucja jest w toku. Ustalono też, że Zobowiązana nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pracuje i nie uzyskuje żadnego dochodu. Zainteresowana umorzeniem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonkiem, który uzyskuje dochód z tytułu świadczenia emerytalnego z Wojskowego Biura Emerytalnego oraz z tytułu umowy o pracę (1/2 etatu) w łącznej kwocie [...],00 zł brutto oraz wraz z matką K K, która otrzymuje emeryturę rolniczą w kwocie [...],00 zł. Ponadto wskazano, iż Wnioskodawczyni jest właścicielem nieruchomości położonej w Szczecinie, o powierzchni 56,39 m2, KW nr [...], na której Zakład w dniu 13 października 2010 r. dokonał wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej. Według oświadczenia Zobowiązanej, miesięczne opłaty za media i leki wynoszą ok. [...],00 zł miesięcznie. Zainteresowana umorzeniem posiada także zobowiązania z tytułu kredytów. Miesięczna kwota spłaty kredytów - według twierdzeń Zobowiązanej - wynosi [...],00 zł. Wnioskodawczyni jest osobą przewlekle chorą, hospitalizowaną.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wymienioną na wstępie decyzją z dnia 31 stycznia 2011 r. odmówił Wnioskodawczyni umorzenia wnioskowanych należności.

Uzasadniając swoją decyzję organ, powołując się na przepisy art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, powtórzył za organem I instancji przytoczone wcześniej argumenty, stwierdzając, że decyzje ZUS w zakresie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mają charakter uznaniowy. Rozstrzygnięcie to zależy od indywidualnych okoliczności sprawy ocenianych przez pryzmat warunków koniecznych do umorzenia: całkowita nieściągalność lub ważny interes osoby zobowiązanej oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mieści się w tzw. uznaniu administracyjnym i winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów, bowiem zasadą jest płacenie składek. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy Zakład nie jest zobligowany do umorzenia zaległości.

Następnie organ wskazał, że w trakcie postępowania wyjaśniającego ustalono,

iż w skład gospodarstwa domowego wchodzą dochody ze świadczenia emerytalnego małżonka, z tytułu jego zatrudnienia oraz ze świadczenia emerytalnego matki, co przy uwzględnieniu stanu zdrowia Płatniczki, konieczności hospitalizacji oraz ponoszonych kosztów utrzymania i wydatków związanych z leczeniem nie daje obecnie gwarancji na spłatę zaległości publicznoprawnej z tytułu składek w kwocie [...],36 zł oraz odsetek w kwocie [...]00 zł. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, iż Zobowiązana została zaliczona przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności

do znacznego stopnia niepełnosprawności. Uwzględniono też, że aktualnie

z uzyskiwanych przez rodzinę Zobowiązanej środków spłacany jest kredyt mieszkaniowy, natomiast wierzytelności zarówno małżonka jak i jej matki przypadające z uzyskiwanych dochodów są wyłączone z dochodzenia egzekucyjnego na poczet zaległości składkowych zainteresowanej umorzeniem i nie mogą być bezpośrednio dochodzone przez Zakład. Wnioskodawczyni nie jest w stanie sama opłacić należności składkowych. W kontekście powołanych argumentów Zakład uznał, iż w niniejszej sprawie zachodzą podstawy dające możliwość umorzenia zaległości ze względu na szczególne okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w ww. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy

i Polityki Społecznej. Zakład stwierdził bowiem, iż aktualnie Zobowiązana nie jest

w stanie sama opłacić należności składkowych, ponadto w związku z przewlekłą chorobą jest pozbawiona możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenia tychże należności - jednak pomimo przyznania zaistnienia ww. przesłanki postanowiono o odmowie umorzenia. Jak wskazano, Wnioskodawczyni prowadząc działalność gospodarczą w okresie od 15 listopada 1996 r. do 25 lipca 2001 r. była zobowiązana

do odprowadzania należności składkowych do ZUS. Na płatniku składek ciąży obowiązek obliczania, potrącania z dochodów ubezpieczonych, rozliczania oraz opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy (art. 46 ust. 1 ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych). Zaniechanie powyższych obowiązków skutkowało powstaniem zaległości wobec organu rentowego, który jako wierzyciel publicznoprawny jest zobowiązany dochodzić należności w każdym przypadku, gdy płatnik składek zaniecha ich opłacania. W przypadku nieopłacenia w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U.

z 2005 r. Nr 8, poz. 60, ze zm.). Odsetek za zwłokę nie nalicza się, jeżeli ich wysokość nie przekraczałaby 6,60 zł (art. 23 ust. 1 i 1a ustawy systemowej). Odsetki za zwłokę mają charakter bezwzględnie obowiązujący, niezależnie od przyczyn zawinionych, czy też niezawinionych, od płatnika składek. Z przytoczonych przepisów wynika, iż każdy przedsiębiorca winien uiszczać należności składkowe w terminie i w pełniej wysokości. Konsekwencją nieopłacenia przez dłużnika należności do ZUS jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postępowanie egzekucyjne. Zakład nie kwestionuje przy tym aktualnej sytuacji materialnej zainteresowanej umorzeniem, jednakże powołane przepisy nakładają na każdego przedsiębiorcę obowiązek uiszczania należności składkowych w okresie prowadzenia działalności gospodarczej. Na marginesie organ zaznaczył, iż zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek, w tym także odsetki, jako należności publicznoprawne,

są uprzywilejowane i podlegają zaspokojeniu (z wyłączeniem m.in. kosztów egzekucyjnych, należności alimentacyjnych, należności za pracę, należności zabezpieczonych hipotecznie) przed innymi należnościami.

Organ podkreślił też, że zaległości wobec ZUS obejmują okres 10/2000 r. -07/2001 r. i mogą być dochodzone w całym okresie wymagalności. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż należności względem Zakładu zostały zabezpieczone rzeczowo. Organ wskazał, iż zainteresowana umorzeniem nie przedłożyła dokumentów o ponoszonych wydatkach i kosztach utrzymania, powołała się jedynie na trudną sytuację finansową i dochody uniemożliwiające opłacenie składek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel publicznoprawny ma obowiązek egzekwowania należności w każdym przypadku, gdy płatnik składek zaniecha obowiązkowi ich odprowadzania. Organ ponownie rozpatrujący sprawę stwierdził, iż powoływanie się przez płatnika na trudną sytuację finansową i zdrowotną nie może stanowić samoistnej przesłanki przemawiającej za umorzeniem należności składkowej. Z osiąganego dochodu w gospodarstwie domowym spłacane są bowiem kredyty bankowe, a po ewentualnej ich spłacie istnieją możliwości przystąpienia do spłaty zaległości składkowej. W ocenie organu rentowego, nie można dopuścić do całkowitej rezygnacji z dochodzenia należności publicznoprawnej (z której finansowane są świadczenia społeczne - w tym emerytury i renty) w sytuacji, w której spłacane są zobowiązania kredytowe dłużnika. Organ ponownie zważył, iż zainteresowana umorzeniem wyraziła wolę spłaty zaległości w ratach.

Organ stwierdził przy tym, że zadłużenie Zobowiązanej wskutek częściowego przedawnienia uległo zmniejszeniu i aktualnie obejmuje kwotę [...]zł tytułem składek oraz [...],00 zł tytułem odsetek od zaległych składek, wyjaśniając,

iż z powodu tego przedawnienia, na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 kpa w związku z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych umorzono postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 05/2000 r., 07/2000 r. - 09/2000 r. w łącznej kwocie [...]00 zł.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, podnosząc

iż zadłużenie wobec ZUS powstało w okresie prowadzenia działalności gospodarczej, gdy Skarżąca była niezdolna do pacy wskutek ciężkiej choroby. W tym czasie zaczęły się jej kłopoty finansowe, nastąpił nawrót choroby i problemy z przyznaniem emerytury. Skarżąca podniosła, iż jej mąż otrzymuje świadczenia z tytułu emerytury wojskowej, jednakże posiada ona szereg zobowiązań w bankach i ponosi opłaty za mieszkanie oraz leki.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skargę uznać należało za niezasadną, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada przepisom prawa.

Na wstępie zauważyć należy, iż będąc powołanym do sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem (art. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz sprawując tę kontrolę poprzez orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje wydane w postępowaniu administracyjnym (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. – dalej p.p.s.a.), sąd administracyjny orzeka w granicach danej sprawy, a więc w granicach, jakie zakreślone zostały przedmiotem zaskarżonego rozstrzygnięcia

(art. 134 § 1 p.p.s.a.). Kontroli sądu administracyjnego podlega zgodność aktów administracyjnych zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i przepisami postępowania administracyjnego. Kontrola ta sprowadza się zatem do badania, czy w toku rozpoznawanej sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Nie należy natomiast do kompetencji sądu administracyjnego rozstrzyganie samej sprawy administracyjnej.

W związku z tym, iż przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję tegoż Zakładu, którą odmówiono skarżącej umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, wskazać należy, że stosownie

do przepisu art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 74, ze zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (w tym odsetki od tych składek) mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w sytuacjach określonych w ust. 2-4. Należności te mogą być umarzane zasadniczo tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach enumeratywnie tam wyliczonych,

a mianowicie wtedy, gdy:

- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności

na osoby trzecie;

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia

28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia1997 r. - Ordynacja podatkowa;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu

do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę), pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie, przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy powyższego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w którym to rozporządzeniu zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

- gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stanowiąc takie materialnoprawne podstawy do orzekania w sprawie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (także odsetek za zwłokę jako należności pochodnej), co dokonać się winno na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, kompetencję do tego orzekania ustawa o systemie o ubezpieczeń społecznych powierzyła, jak to wynika nie tylko z powołanego wyżej przepisu art. 28 ust. 1, ale także z przepisu art. 83 ust. 1, Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Z przepisów tych wynika, że o ile decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności może zostać wydana zarówno z inicjatywy samego Zakładu ("z urzędu"), jak i z inicjatywy zobowiązanego, o tyle decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tychże składek, wydawana pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, zapaść może wyłącznie na wniosek zobowiązanego, skoro możliwym jest to tylko wtedy, "jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny", jak stanowi przepis § 3 ust. 1 cyt. wyżej rozporządzenia - co w szczególności ma miejsce w razie wykazania którejkolwiek z sytuacji w przepisie tym dalej przywołanych.

W przypadku obu rodzajów przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne (całkowita nieściągalność, ważny interes osoby zobowiązanej) ustawodawca Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych pozostawił swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych. Mając zatem na uwadze to,

że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, jakim są całkowita nieściągalność, niemożność opłacenia należności z powodu zagrożenia ciężkimi skutkami dla zobowiązanego i jego rodziny, w tym m.in. niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, istotnym jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowany, oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym

na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia, względnie

na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw

do zastosowania żądanej ulgi.

Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zdaniem Sądu, organ prawidłowo ustalił i następnie uzasadnił,

że w stosunku do skarżącej Gy Tiej nie zachodzą przesłanki

do umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek z uwagi na brak trwałej i całkowitej ich nieściągalności. Jak to wyjaśnił organ w swoich decyzjach Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i matką, którzy uzyskują dochody z tytułu emerytury. Ponadto jest ona właścicielką nieruchomości (mieszkania), z której można zaspokoić dochodzone należności. Świadczy to zatem o niespełnieniu przez Skarżącą przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bowiem pomimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej posiada ona majątek, z którego można egzekwować należności. Nie można wiec w tej sytuacji uznać aby w stosunku do Skarżącej zachodziła przesłanka nieściągalności zaległości, skoro istnieje majątek, który może podlegać egzekucji. Ponadto, jak wskazał organ, z osiąganego w gospodarstwie domowym dochodu spłacane są kredyty bankowe, więc po ich spłacie Skarżąca może przystąpić do spłaty zaległych należności publicznoprawnych. Prawidłowo bowiem podkreślił organ, iż nie należy rezygnować z dochodzenia należności publicznoprawnych w sytuacji, gdy spłacane są zobowiązania prywatne Skarżącej w postaci kredytów bankowych. Nadto podnieść należy, iż pomimo tego, że obecnie Skarżąca nie pracuje, ma orzeczony stopień niepełnosprawności, zaś dochód w postaci świadczenia emerytalnego męża i jej matki stanowi jedyne źródło utrzymania dla niej i pozostałych domowników, należy mieć na względzie, iż nawet jeżeli występuje któryś z wymienionych w art. 28 ust. 3 przypadków całkowitej nieściągalności należności Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma obowiązku umorzenia należności, jeżeli uzna, że istnieją szanse na ich wyegzekwowanie. Decyzja, o której stanowi art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ma bowiem charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, LEX nr 368197). Należy przy tym podkreślić, iż zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jako należności publicznoprawne są uprzywilejowane i korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia (z wyjątkiem należności alimentacyjnych i wynagrodzenia za pracę) przed innymi należnościami, w tym z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek.

Wprawdzie organ stwierdził, że pomimo niewystąpienia całkowitej nieściągalności, w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy zaistniały przesłanki do umorzenia należności ZUS wymienione w przepisach ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., bowiem Skarżąca

ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i dla jej rodziny, jednak zasadnie w zaskarżonej decyzji wskazano, iż także w takiej sytuacji, ze względu

na dbałość o stan finansów publicznych, z których m.in. wypłacane są świadczenia rentowe i emerytalne, organ rentowy nie jest zobowiązany do umorzenia takich należności, lecz powinien wykorzystać istniejące możliwości wyegzekwowania tych należności. W tym też celu ustanowiona została hipoteka przymusowa

na nieruchomości Skarżącej. Także i w takiej sytuacji (braku całkowitej nieściągalności), zasadne jest powyższe stwierdzenie organu, iż po spłacie kredytów bankowych Skarżąca (ze środków uzyskiwanych w gospodarstwie domowym) może przystąpić

do spłaty przedmiotowych odsetek.

Uznając w tych warunkach, że zaskarżona decyzja ostateczna odpowiada przepisom prawa z przyczyn wyżej wskazanych, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy orzeczono zgodnie z art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348).