Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 23/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 5 ust. 1
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 181 poz 48 art. 35 ust. 1, 2-4
law: Rozporzadzenie Delegowane Komisji UE Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013  w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych  mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności
article: art. 21 ust. 1, 2, 3; art. 28 ust. 1, 3; art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1387
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 - tekst jedn.
article: § 38; § 39
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 7; art. 77
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 106 § 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędziowie Sędzia WSA Robert Hałabis, Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Małgorzata Olejowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi P.K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. Inne uchylił w całości decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. P. z dnia [...] października 2017 r., nr [...], ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości [...] zł, oraz ustalił P. K. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości [...] zł, powiększonej o odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, naliczone od dnia następującego po upływie 60 dni od daty doręczenia decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał na następujący stan faktyczny sprawy.

W dniu [...] grudnia 2015 r. P. K. złożył wniosek o wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania kolejnej płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) na rok 2015. Wniosek został złożony w związku z przeniesieniem posiadania części gruntów objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. P. decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. przyznał P. K. płatność rolnośrodowiskową w wysokości [...] zł z tytułu: Pakietu 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, w tym wariant 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - NATURA 2000 do powierzchni 1,06 ha, Pakietu 2 - Rolnictwo ekologiczne, w tym: - wariant 2.1 - Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) do powierzchni 7,45 ha; - wariant 2.3 - Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) do powierzchni 1,17 ha; Pakietu 4 - Ochrona zagrożonych gatunków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000, w tym wariant 4.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków do powierzchni 0,79 ha.

W dniu [...] maja 2016 r. P. K. złożył wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2016 rok.

W dniach 20 - [...] grudnia 2016 r. w gospodarstwie skarżącego została przeprowadzona kontrola na miejscu w zakresie programu rolnośrodowiskowego oraz w zakresie kwalifikowalności powierzchni. W toku kontroli stwierdzono następujące nieprawidłowości mające wpływ na wysokość przyznanej płatności rolnośrodowiskowej:

- E4 - brak koszenia lub wypasu, lub koszenie lub wypas w niewłaściwym terminie - na działce rolnej A1 o powierzchni 1,06 ha (położonej na działce ewidencyjnej nr [...]) oraz na działce rolnej C1 o powierzchni 0,10 ha (położonej na działce ewidencyjnej nr [...]) w wariancie 2.3. Zgodnie z uwagami inspektorów terenowych zawartych w raporcie nr [...] "termin koszenia jest inny niż określony w danym momencie (tj. po 31 lipca)";

- P11 - wykoszenie całej powierzchni - na działce rolnej H1 o powierzchni 0,68 ha (położonej na działce ewidencyjnej nr [...]) oraz na działce rolnej I1 o powierzchni 0,11 ha (położonej na działce ewidencyjnej nr [...]) w wariancie 4.1;

- P020 - pozostawienie nieskoszonej niewłaściwej części działki rolnej, w szczególności innej niż zaznaczona na materiale graficznym - na działce rolnej H1 o powierzchni 0,68 ha (położonej na działce ewidencyjnej nr [...]) oraz na działce rolnej I1 o powierzchni 0,11 ha (położonej na działce ewidencyjnej nr [...]) w wariancie 4.1.

W związku ze stwierdzonymi uchybieniami w przestrzeganiu przez rolnika wymogów płatność rolnośrodowiskowa za rok 2016 została pomniejszona w części dotyczącej działek rolnych, na których realizowany był wariant 4.1, a w stosunku do których stwierdzono uchybienie, o wysokość określoną w załączniku nr [...] do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2016 zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2016, poz. 344), tj. w przypadku nieprawidłowości P11 zastosowano pomniejszenie o 50% oraz w przypadku nieprawidłowości P020 zastosowano pomniejszenie o 5%.

W odniesieniu do działki rolnej C1, na której P. K. realizował wariant 2.3 i na której stwierdzono brak koszenia lub wypasu, lub koszenie lub wypas w niewłaściwym terminie (nieprawidłowość oznaczona kodem E4) wysokość zmniejszenia zgodnie z przepisem § 38 ust. 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013, poz. 361 z późn. zm.) wyniosła 27 %. Do wyliczenia nie została uwzględniona działka rolna A1, która została wykluczona z wariantu 2.3 z uwagi na niezgodną z przepisami zmianę podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Dodatkowo Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. P. stwierdził niezachowanie powierzchni trwałych użytków zielonych w gospodarstwie. W roku 2013 na działce ewidencyjnej nr [...] na powierzchni 0,80 ha został zadeklarowany trwały użytek zielony w wariancie 2.3 oraz 1,10 ha gruntu ornego w wariancie 2.1 i te powierzchnie zostały objęte zobowiązaniem rolnośrodowiskowym. Natomiast w roku 2016 skarżący na działce nr [...] nie zadeklarował żadnego trwałego użytki zielonego, deklarując natomiast na powierzchni 1,90 ha grunt orny i realizację wariantu 2.1.

Z powyższych względów Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. P. decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową w wysokości [...] zł, pomniejszonej ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności, z tytułu Pakietu 2 - Rolnictwo ekologiczne, w tym: wariant 2.1 - Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) do powierzchni 5,96 ha i wariant 2.5 - Uprawy warzywne (z certyfikatem zgodności) do powierzchni 1,25 ha, Pakietu 4 - Ochrona zagrożonych gatunków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000, w tym: - wariant 4.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków do powierzchni 0,79 ha oraz ze względu na stwierdzone nieprawidłowości odmówił przyznania płatności w wariancie 2.3 - Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) i wariancie 2.9 - Uprawy sadownicze i jagodowe.

P. K. nie wniósł odwołania od powyższej decyzji.

Następnie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. P. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych skarżącemu na mocy decyzji z dnia [...] czerwca 2016 r., z dnia [...] grudnia 2014 r. oraz z dnia [...] grudnia 2013 r. Organ decyzją z dnia [...] października 2017 r. ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości [...] zł.

Na skutek odwołania wniesionego przez P. K. Inne zaskarżoną decyzją uchylił w całości powyższą decyzję z dnia [...] października 2017 r. i orzekł co do istoty sprawy, ustalając kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że w dniu [...] marca 2013 r. B. K. podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach:

- Pakietu 2 - Rolnictwo ekologiczne:

- w wariancie 2.1 - Uprawy rolnicze do następujących działek rolnych, odpowiednio położonych na działkach ewidencyjnych, D (cz. 394) o powierzchni 0,30 ha, G (cz. 394) o powierzchni 1,38 ha, I (cz. 394) o powierzchni 1,37 ha, Ł (168) o powierzchni 2,52 ha, M (cz. 183) o powierzchni 0.85 ha, N (cz. 183) o powierzchni 2.20 ha, O (231) o powierzchni 1,10 ha, U (1063) o powierzchni 0,15 ha. W (1077) o powierzchni 0,63 ha;

- w wariancie 2.3 - Trwałe użytki zielone do następujących działek rolnych, odpowiednio położonych na działkach ewidencyjnych, B (352) o powierzchni 0,11 ha, J ( cz. 394) o powierzchni 0,97 ha, K (100) o powierzchni 0,27 ha, L (113) o powierzchni 0,10 ha, R (cz. 231) o powierzchni 0,80 ha;

- w wariancie 2.5 - Uprawy warzywne do następujących działek rolnych, odpowiednio położonych na działkach ewidencyjnych, H (cz. 394) o powierzchni 1,30 ha;

- Pakietu 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000:

- w wariancie 5.1- Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Natura 2000 do następujących działek rolnych, odpowiednio położonych na działkach ewidencyjnych, A (265-0,93 ha, 266 - 1,07 ha ) o powierzchni 2,00 ha, C (cz. 394) o powierzchni 0,43 ha;

- Pakietu 4 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami natura 2000:

- w wariancie 4.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków do następujących działek rolnych, odpowiednio położonych na działkach ewidencyjnych, S (cz. 26) o powierzchni 0,68 ha, T (cz. 26) o powierzchni 0,11 ha.

B. K. na mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r. otrzymał płatności rolnośrodowiskowe za rok 2013 w wysokości [...] zł do wariantów: 5.1, 2.1, 2.5, 2.3, 4.1 oraz na mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2014 r. otrzymał płatności rolnośrodowiskowe za rok 2014 w wysokości [...] zł do wariantów: 5.1, 2.1, 2.5, 2.3, 4.1.

Na podstawie umowy z dnia [...] września 2015 r. B. K. wydzierżawił P. K. na okres 10 lat działki nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. W dniu [...] grudnia 2015 r. P. K. złożył oświadczenie o kontynuacji realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego (PROW 2007-2013) do dnia [...] marca 2018 r. oraz zapłaty na rzecz Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa równowartości kwoty płatności rolnośrodowiskowej uzyskanej przez rolnika, któremu została przyznana ta płatność, jaką rolnik ten byłby obowiązany zwrócić, gdyby w trakcie realizacji zobowiązania przez tego rolnika wystąpiły okoliczności zobowiązujące do zwrotu płatności rolnośrodowiskowej. Skarżący zobowiązał się do kontynuowania zobowiązania: w wariancie 5.1 na działce ewidencyjnej 266 o powierzchni działki rolnej 1,06 ha, w wariancie 2.3 na działce ewidencyjnej 100 o powierzchni działki rolnej 0,27 oraz na [...] ewidencyjnej [...] o powierzchni działki rolnej 0,10 ha, w wariancie 4.1 na działce ewidencyjnej [...] o powierzchni działki rolnej 0,79 ha, w wariancie 2.1 na działkach ewidencyjnych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...] i o odpowiedniej powierzchni działek rolnych: 0,15 ha, 0,65 ha, 1,10 ha i 3,05 ha.

Organ odwoławczy zauważył, że działka nr [...], objęta zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w wariancie 2.3 - Trwałe użytki zielone o powierzchni 0,80 ha oraz w wariancie 2.1 - Uprawy rolnicze o powierzchni 1,10 ha, w wyniku umowy dzierżawy została przekazana na rzecz P. K., jednakże ze złożonego oświadczenia o kontynuowaniu zobowiązania wynika, iż wymieniona działka nie została przejęta w wariancie 2.3 - Trwałe użytki zielone o powierzchni 0,80 ha. Tym samym nie mogą zostać nałożone sankcje z tytułu niezachowania trwałych użytków zielonych, nawet jeżeli rolnik na skutek umowy dzierżawy wszedł w posiadanie tych gruntów.

W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził, że P. K. przejął część zobowiązania podjętego [...] marca 2013 r. w ramach:

- Pakietu 2- Rolnictwo ekologiczne:

- w wariancie 2.1 - Uprawy rolnicze do następujących działek rolnych, odpowiednio położonych na działkach ewidencyjnych, Ł (168) o powierzchni 2,52 ha, M (cz. 183) o powierzchni 0,85 ha, N (cz. 183) o powierzchni 2,20 ha, O (231) o powierzchni 1,10 ha, U (1063) o powierzchni 0,15 ha, W (1077) o powierzchni 0,63 ha;

- w wariancie 2.3 - Trwałe użytki zielone do następujących działek rolnych, odpowiednio położonych na działkach ewidencyjnych, K (100) o powierzchni 0,27 ha, L (113) o powierzchni 0,10 ha,

- Pakietu 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000

- w wariancie 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Natura 2000 do następujących działek rolnych, odpowiednio położonych na działkach ewidencyjnych, część A (266 - 1,06 ha) o powierzchni 1,06 ha;

- Pakietu 4 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000

– w wariancie 4.1- Ochrona siedlisk lęgowych ptaków do następujących działek rolnych, odpowiednio położonych na działkach ewidencyjnych, S (cz. 26) o powierzchni 0,68 ha, T (cz. 26) o powierzchni 0.11 ha.

Organ wskazał, że w 2016 r. stwierdzono niedotrzymanie przez skarżącego podjętego 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, a to w związku z zadeklarowaniem na działce rolnej A1 o powierzchni 1,06 ha wariantu 2.3, podczas gdy zobowiązanie zostało podjęte do wariantu 5.1. Taka deklaracja oznacza zmniejszenie powierzchni objętej zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w wariancie 5.1 łącznie o 1,06 ha, a wskazana zmiana deklarowanych wariantów jest niezgodna z § 6 ust. 1 rozporządzenia rolno środowiskowego z dnia [...] marca 2013 r.

Konsekwencją niedotrzymania przejętego 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego jest zaś zastosowanie § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia [...] marca 2013 r., według którego płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu.

Organ wyjaśnił ponadto, że stwierdzone w 2016 r. nieprawidłowości oznaczone kodami: P11, P020 i E4 skutkują obowiązkiem zwrotu płatności wypłaconych z tytułu realizacji wariantu za lata wcześniejsze, gdyż w takim przypadku zastosowanie znajdują przepisy art. 35 ust. 2-4 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.Urz.UE.L 2014.181.48). Na mocy art. 35 ust. 4 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 w przypadku zobowiązań lub płatności wieloletnich cofnięcia w oparciu o kryteria określone w ust. 3 stosuje się również do kwot już wypłaconych w latach poprzednich na daną operację. W świetle zaś przepisu art. 35 ust. 3 tego rozporządzenia przy podejmowaniu decyzji o kwocie wsparcia podlegającego odmowie lub wycofaniu w wyniku nieprzestrzegania zobowiązań lub innych obowiązków, o których mowa w ust. 2, państwa członkowskie biorą pod uwagę dotkliwość, zasięg, trwałość i powtarzalność niezgodności dotyczącej warunków przyznania wsparcia określonych w ust. 2.

Wysokość kwoty do zwrotu w związku ze stwierdzoną niezgodnością w przypadku niezachowania wymogów w wariancie 4.1 odpowiada wysokości zmniejszenia płatności rolnośrodowiskowej określonej w załączniku nr 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 marca 2016 zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2016 poz. 344), w części dotyczącej działek rolnych, w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie, zaś w przypadku niezachowania wymogu w wariancie 2.3 – wysokości zmniejszenia o tyle procent, ile odpowiada stosunkowi powierzchni trwałych użytków zielonych, na których stwierdzono to uchybienie. do powierzchni wszystkich trwałych użytków zielonych, na których powinny być przestrzegane te wymogi w ramach tego wariantu.

Ustalone na podstawie kryteriów określonych w art. 35 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 wagi stwierdzonych niezgodności oznaczonych kodami P11, P020 i E4 zostały określone na:

- 50% sankcji nałożonej na działkę rolną I1 i H1 w 2016 r. z powodu niezgodności P11;

- 5% sankcji nałożonej na działkę rolną I1 i H1 w 2016 r. z powodu niezgodności P020;

- 27% sankcji nałożonej na działkę rolną C1 w 2016 r. z powodu niezgodności E4.

Organ zważył, że stosownie do § 39 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 r. płatność rolnośrodowiskowa nie podlega zwrotowi w przypadku, o którym mowa w art. 44 ust. 3 rozporządzenia nr 1974/2006, to jest w sytuacji zmniejszenia obszaru gospodarstwa o nie więcej niż 10% względem obszaru objętego zobowiązaniem. Jednakże powołane przepisy nie znajdują zastosowania w sprawie, gdyż zaniechanie zobowiązania w wariancie 5.1 na działce A1 o powierzchni 1,06 ha stanowi 100 %.

Wskazując na powyższe okoliczności organ stwierdził, że łączna kwota do zwrotu za lata 2013, 2014 i 2015 wynosi [...] zł, w tym: za rok 2013 - [...] zł; za rok 2014 - [...] zł i za rok 2015 - [...] zł.

Na kwotę nienależnie pobranych płatności składa się płatność przyznana za realizację wariantu 5.1 w latach 2013, 2014 i 2015 do powierzchni, na której stwierdzono niedotrzymanie zobowiązania rolnośrodowiskowego w roku 2016, to jest 1,06 ha. W związku z tym, przy uwzględnieniu stawki płatności [...] zł/ha za wariant 5.1 w wymienionych latach, kwota do zwrotu za każdy rok wynosi [...] zł.

Ponadto organ obliczył, że za uchybienia w przestrzeganiu wymogów oznaczone kodami P11 oraz P020 w ramach wariantu 4.1 kwota do zwrotu za 2015 rok wynosi łącznie [...] zł (kwota przyznana do działki rolnej W1 w 2015 odpowiadająca działce rolnej I1, na której w roku 2016 stwierdzono nieprawidłowość P11 oraz P020 na powierzchni 0,11 ha wynosi: 0,11 ha x [...] zł (stawka płatności zł/ha za wariant 4.1) =132,00 zł, procent zmniejszenia w przypadku nieprawidłowości P11 = 50%, procent zmniejszenia w przypadku nieprawidłowości P020 = 5%, czyli łączna kwota płatności podlegająca zwrotowi z tytułu tych nieprawidłowości = [...] zł oraz kwota przyznana do działki rolnej T1 w 2015 odpowiadającej działce rolnej H1, na której w roku 2016 stwierdzono nieprawidłowość P11 oraz P020 na powierzchni 0,68 ha wynosi: 0,68 ha x [...] zł (stawka płatności zł/ha za wariant 4.1) = [...] zł, procent zmniejszenia w przypadku nieprawidłowości P11 = 50%, procent zmniejszenia w przypadku nieprawidłowości P020 = 5%, czyli kwota płatności podlegająca zwrotowi z tytułu tych nieprawidłowości = [...] zł).

Z kolei za uchybienie w przestrzeganiu wymogów w ramach wariantu 2.3 kwota do zwrotu za 2015 rok wynosi [...] zł (kwota przyznana w 2015 do działki odpowiadającej działce rolnej C1, na której w roku 2016 stwierdzono nieprawidłowość E4 na powierzchni 0,10 ha wynosi: 0,10 ha x [...] zł (stawka płatności zł/ha za wariant 2.3) = [...] zł, procent zmniejszenia w przypadku nieprawidłowości E4 = 27%, kwota płatności, jaka powinna być zwrócona za powyższą nieprawidłowość = [...] zł).

Organ podkreślił, że w sprawie nie znajduje zastosowania art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2017 r. poz. 1856) oraz art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFRG i EFRROW (Dz.U.UE.L.2006.171.90), ponieważ kwoty nienależnie pobranych płatności za poszczególne lata przekraczają kwotę stanowiącą równowartość 100 euro.

Organ stwierdził, że nie zaistniały także przesłanki z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U.UE.L.2011.25.8), których wystąpienie skutkowałoby brakiem obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności, to jest sytuacja, gdy płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy, a błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.

Organ wskazał, że w okolicznościach sprawy nie upłynął również czteroletni okres przedawnienia przewidziany w art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE.L.1995.312.1 z późn. zm.).

Odnosząc się do argumentów podniesionych w odwołaniu organ wyjaśnił, że uczestnictwo w programie rolnośrodowiskowym nie jest obowiązkowe, a płatności przyznawane są na wniosek beneficjenta, który przyjmuje na siebie zobowiązania do spełnienia wszystkich prawnych wymogów otrzymania płatności. Wnioskodawca sam określa treść swojego żądania, a decyzje w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej wydawane są w oparciu o dane podmiotowe i przedmiotowe podane we wniosku przez wnioskodawcę.

P. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję z dnia [...] grudnia 2017 r.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że na stronie 19 raportu z kontroli w rubryce C - Rolnik wykasza w terminie lub rolnik prowadzi wypas w okresie wegetacyjnym na TUZ - dotyczy wariant 2.3 i 2.4 błędnie został wpisany kod E4, gdyż na przedmiotowej działce realizowany jest Pakiet 5. ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarze Natura 2000, a koszenie następuje po 1 sierpnia. Inspektorzy zostali poinformowani o realizacji zobowiązania i nie wnosząc żadnych uwag złożyli podpisy w prowadzonym przez skarżącego rejestrze działek rolnych, z którego wynika, że koszenie odbyło się 8 sierpnia.

W odniesieniu do stwierdzonej nieprawidłowości P11 skarżący wyjaśnił, że faktycznie podwykonawca przez pomyłkę wykosił całą łąkę. Biorąc jednak pod uwagę, że pakiet jest realizowany w okresie 5-letnim, niepozostawienie 5% nieskoszonej łąki w jednym roku nie powinno mieć wpływu na realizację całego programu, a zgodnie z art. 189f § 1 k.p.a. organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszenia prawa.

Skarżący zarzucił błędne ustalenie stanu faktycznego polegające na stwierdzeniu nieprawidłowości P020 - pozostawienie nieskoszonej niewłaściwej części działki rolnej, w szczególności innej niż zaznaczona w materiale graficznym, w sytuacji gdy działka została w całości wykoszona.

W związku ze stwierdzeniem niedotrzymania 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego w związku z zadeklarowaniem na działce A1 o powierzchni 1.06 ha wariantu 2.3, podczas gdy zobowiązanie zostało podjęte do wariantu 5.1 skarżący wskazał, że wniosek o przyznanie płatności w roku 2016 został sporządzony przez doświadczonego uprawnionego doradcę. Z powodu awarii komputera dane dotyczące zobowiązań w ramach Pakietu 2, Pakietu 5. oraz Pakietu 4. zostały utracone, a przy odtwarzaniu pakietów nastąpiła omyłka pisarska i pakiety zostały podane niezgodnie z rzeczywistym stanem faktycznym. Natomiast pakiety zadeklarowane w ramach 5-letniego programu były realizowane. W związku z tym nie nastąpiła zmiana podjętego zobowiązania, co potwierdziła kontrola na miejscu przeprowadzona w dniu [...] lipca 2017 r. przez jednostkę certyfikującą. W tej sytuacji organ powinien w trybie art. 50 § 1 k.p.a. wezwać skarżącego do złożenia wyjaśnień. Jednakże organ nie dochował należytej staranności i nie wezwał skarżącego do złożenia wyjaśnień w celu ustalenia prawdy obiektywnej. Decyzja została podjęta na podstawie złożonego wniosku zawierającego oczywistą omyłkę pisarską, która podlega sanacji, chociażby przez analogię do art. 113 § 1 k.p.a.

Skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z dołączonej do skargi kopii dokumentu obejmującego rejestr działek rolnych oraz dowodu z przesłuchania stron.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości wykładni i zastosowania norm prawa materialnego. Daje temu wyraz przepis art. 145 p.p.s.a., który w § 1 stanowi między innymi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Wymaga w tym miejscu podkreślenia, że decyzja z dnia [...] grudnia 2017 r. została zaskarżona w całości, przy czym organ odwoławczy częściowo uwzględnił odwołanie P. K.. Przeprowadzona przez Sąd według wskazanych kryteriów kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta nie jest dotknięta uchybieniami, które skutkowałyby koniecznością usunięcia jej z obrotu prawnego. W szczególności brak podstaw do skutecznego podważenia prawidłowości przeprowadzonego postępowania administracyjnego.

Zasady zwrotu płatności regulują przepisy Unii Europejskiej oraz przepisy krajowe. W odniesieniu do płatności za lata 2013-2014 zastosowanie znajduje art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U.UE.L.2011.25.8). Z kolei w przypadku płatności za rok 2015 podstawę prawną stanowi art. 7 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.227.69 z późn. zm.). Zgodnie z przywołanymi przepisami w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki. Przepisy te ustanawiają ogólną zasadę zwrotu płatności nienależnie pobranych.

Ponadto w odniesieniu do płatności za 2015 rok zastosowanie znajdują przepisy art. 35 ust. 2-4 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.Urz.UE.L 2014.181.48) (art. 44 rozporządzenia).

Stosownie do art. 35 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014:

1. odmawia się wnioskowanego wsparcia bądź cofa się je w całości, jeżeli nie spełniono kryteriów kwalifikowalności;

2. odmawia się wnioskowanego wsparcia bądź cofa się je w całości lub w części, jeżeli nie spełniono następujących zobowiązań lub innych obowiązków:

a) zobowiązań ustanowionych w programie rozwoju obszarów wiejskich; lub

b) w stosownych przypadkach, innych obowiązków dotyczących operacji, ustanowionych w przepisach Unii, w przepisach krajowych lub w programie rozwoju obszarów wiejskich, w szczególności w przepisach w zakresie zamówień publicznych, pomocy państwa oraz innych obowiązkowych normach i wymogach;

Przy podejmowaniu decyzji o kwocie wsparcia podlegającego odmowie lub wycofaniu w wyniku nieprzestrzegania zobowiązań lub innych obowiązków, o których mowa w ust. 2, państwa członkowskie biorą pod uwagę dotkliwość, zasięg, trwałość i powtarzalność niezgodności dotyczącej warunków przyznania wsparcia określonych w ust. 2. Dotkliwość niezgodności zależy w szczególności od znaczenia jej konsekwencji, z uwzględnieniem celów, którym miały służyć niespełnione zobowiązania lub obowiązki. Zasięg niezgodności zależy w szczególności od skutków, jakie niezgodność wywiera na całość operacji. Trwałość zależy w szczególności od czasu trwania skutków lub możliwości likwidacji tych skutków przy użyciu racjonalnych środków. Powtarzalność zależy od tego, czy stwierdzono wcześniej podobne niezgodności, w ostatnich czterech latach lub w całym okresie programowania 2014-2020, w przypadku tego samego beneficjenta i takiego samego środka lub rodzaju operacji lub - w przypadku okresu programowania 2007-2013 - podobnego środka (art. 35 ust. 3 rozporządzenia).

Przy tym na mocy art. 35 ust. 4 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 w przypadku zobowiązań lub płatności wieloletnich cofnięcia w oparciu o kryteria określone w ust. 3 stosuje się również do kwot już wypłaconych w latach poprzednich na daną operację.

W świetle powołanych przepisów trzeba wskazać, że specyfika płatności rolnośrodowiskowej, której kluczowym elementem jest zobowiązanie wieloletnie, sprawia, iż zwrot płatności ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program rolnośrodowiskowy ma bowiem charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być zatem oceniane w okresie całego pięcioletniego okresu zobowiązania. Stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie lub pomniejszenie płatności za ten rok, lecz skutkuje także obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2016 r., II GSK 5710/14 oraz z dnia 10 września 2013 r., II GSK 714/12). Ocenie podlega więc cały okres zobowiązania, a stwierdzenie uchybień w realizacji programu oznacza niedotrzymanie zobowiązania i obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności za wszystkie lata. Wynika to również z treści art. 18 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 65/2011, według którego w przypadku płatności rolnośrodowiskowych, przewidzianych w art. 36 lit. a ppkt iv rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie spełniono odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3 rozporządzenia nr 1698/2005 oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi. Jednocześnie art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011 w akapicie drugim przewiduje, że w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.

Przepis ten stanowi zatem wyraźnie, że w przypadku zobowiązań wieloletnich, a takim jest zobowiązanie rolnośrodowiskowe, zwrot płatności dotyczy całego wsparcia udzielonego z tego tytułu, czyli odzyskiwaniu podlegają także kwoty wypłacone dotychczas rolnikowi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2017 r., II GSK 3619/15).

Zasadę zwrotu nienależnie pobranych płatności przewidują także przepisy krajowe. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2017 r. poz. 1856 z późn. zm.), na podstawie której płatność rolnośrodowiskowa została skarżącemu przyznana, pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, z wyjątkami określonymi w przepisach Unii europejskiej lub przepisach ustawy.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 powołanej ustawy, właściwość i tryb ustalania kwot pomocy pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości są określone w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, chyba że przepisy wydane na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 lub pkt 3 ustawy stanowią inaczej.

Przepis art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2017 r. poz. 2137) stanowi, że ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej i finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej, następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" na lata 2007- 2013, określone zostały przepisami rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 z późn. zm.).

Rozporządzenie rolnośrodowiskowe z dnia 13 marca 2013 r. reguluje zasady przyznawania pomocy z tytułu zobowiązania rolnośrodowiskowego, wymogi jakie musi spełnić rolnik przy realizacji takiego zobowiązania, a także sankcje, jakie są przewidziane w związku z powstaniem nieprawidłowości w realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego w postaci zmniejszenia płatności, a także obowiązku zwrotu płatności nienależnie pobranych. Sankcje w postaci zmniejszenia płatności w danym roku określa przepis § 38 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Natomiast sankcje w postaci obowiązku zwrotu płatności z tytułu zobowiązania rolnośrodowiskowego uregulowane są w przepisie § 39 rozporządzenia, którego ust. 1 stanowi, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu.

Trzeba przy tym zauważyć, że kolejne ustępy § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego podlegały zmianom w zakresie określenia kryteriów, w oparciu o które należy ustalać wysokość kwot nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych podlegających zwrotowi.

W pierwotnym brzmieniu, obowiązującym do 13 listopada 2013 r., § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia stanowił, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej zmniejszeniem.

Z dniem 14 listopada 2013 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 listopada 2013 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 1312). W wyniku tej zmiany doprecyzowano przesłankę zwrotu płatności, formułując ją w ten sposób, że "zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej lub jej części objętych zmniejszeniem".

Rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2014 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2014 r., poz. 324) zmieniono rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2013. W wyniku tej zmiany, która weszła w życie 15 marca 2014 r., ustalono nowe brzmienie ust. 2 § 39 rozporządzenia oraz dodano pkt 2a.

Zgodnie z § 39 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik: nie przestrzega żadnych wymogów w ramach wariantu określonego pakietu, w szczególności w związku z dokonaniem wymiany działek, o której mowa w art. 10 ust. 4 rozporządzenia nr 65/2011, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana w ramach danego wariantu (pkt 1), zmniejszył obszar gruntów ornych, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 1, do powierzchni mniejszej niż powierzchnia, do której została przyznana pierwsza płatność rolnośrodowiskowa w ramach tego pakietu, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności przyznanej w ramach tego pakietu, która odpowiada procentowemu stosunkowi: a) powierzchni stanowiącej różnicę między: powierzchnią, do której przyznano pierwszą płatność rolnośrodowiskowa, a powierzchnią stanowiącą różnicę między: powierzchnią obszaru gruntów ornych, na którym powinien być realizowany ten pakiet, a powierzchnią obszaru gruntów ornych objętego zmniejszeniem (pkt a), do powierzchni, do której przyznano pierwszą płatność rolnośrodowiskowa (pkt b).

Natomiast w myśl dodanego do § 39 ust. 2 pkt 2a rozporządzenia rolnośrodowiskowego płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach danego wariantu pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2, 4, 5, 6 lub 8, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności przyznanej w ramach danego wariantu, która odpowiada procentowemu stosunkowi powierzchni obszaru objętego zmniejszeniem do powierzchni obszaru, na którym powinien być realizowany ten wariant.

Wskazać należy, że w niniejszej sprawie należy stosować przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2014 r. Zgodnie bowiem § 2, mającym charakter intertemporalny, do przyznawania i zwrotu pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" w sprawach objętych postępowaniami: (1) wszczętymi i niezakończonymi ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, (2) zakończonymi ostateczną decyzją wydaną na podstawie przepisów dotychczasowych, w przypadku gdy zostały wznowione od dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia - stosuje się przepisy dotychczasowe, z tym że w postępowaniu w sprawie zwrotu tej pomocy przepis § 45 rozporządzenia, o którym mowa w § 1, stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszym rozporządzeniem. W rozpoznawanej sprawie nie zaistniała żadna z sytuacji uprawniających do stosowania przepisów dotychczasowych. Skoro postępowanie o zwrot płatności rolnośrodowiskowej przyznanych skarżącemu z tytułu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego zostało wszczęte w dniu 21 lipca 2017 r., a więc już po wejściu w życie rozporządzenia z dnia 12 marca 2014 r., to uprawnione jest stanowisko, iż należy stosować rozporządzenie rolnośrodowiskowe w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2014 r., w szczególności § 39 ust. 2 pkt 2a (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2017 r., II GSK 3619/15).

Spór w niniejszej sprawie dotyczy ustalenia, czy skarżący realizował całe 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe oraz czy w konsekwencji zachodziły podstawy do zwrotu płatności za lata 2013, 2014 i 2015. Sprawa dotyczy zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego przez B. K. w dniu [...] marca 2013 r., a następnie w części przejętego przez P. K., który na podstawie umowy z dnia [...] września 2015 r. objął w dzierżawę działki o numerach ewidencyjnych: 100, 1063, 113, 1077, 26, 168, 183, 231, 266.

Prawidłowe są ustalenia organu odwoławczego o podjęciu się przez skarżącego realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach:

- Pakietu 2 - Rolnictwo ekologiczne: - w wariancie 2.1 - Uprawy rolnicze do następujących działek rolnych, odpowiednio położonych na działkach ewidencyjnych: Ł (168) o powierzchni 2,52 ha, M (cz. 183) o powierzchni 0,85 ha. N (cz. 183) o powierzchni 2,20 ha, O (231) o powierzchni 1,10 ha, U (1063) o powierzchni 0,15 ha, W (1077) o powierzchni 0,63 ha; - w wariancie 2.3 - Trwałe użytki zielone do następujących działek rolnych odpowiednio położonych na działkach ewidencyjnych K (100) o powierzchni 0,27 ha, L (113) o powierzchni 0,10 ha,

- Pakietu 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000 - w wariancie 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków -Natura 2000 do następujących działek rolnych, odpowiednio położonych na działkach ewidencyjnych, część A (266-1,06 ha) o powierzchni 1,06 ha;

- Pakietu 4 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami natura 2000 – w wariancie 4.1- Ochrona siedlisk lęgowych ptaków do następujących działek rolnych, odpowiednio położonych na działkach ewidencyjnych, S (cz. 26) o powierzchni 0,68 ha, T (cz. 26) o powierzchni 0.11 ha.

Wymaga przy tym podkreślenia, że jak wynika z akt administracyjnych (k. [...] akt), w dniu [...] grudnia 2015 r. P. K. złożył Oświadczenie o kontynuacji realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego (PROW 2007-2013), zobowiązując się do kontynuowania realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego do dnia [...] marca 2018 r., a także do zapłaty na rzecz ARiMR równowartości kwoty płatności rolnośrodowiskowej uzyskanej przez rolnika, któremu została przyznana ta płatność jaką rolnik ten byłby obowiązany zwrócić, gdyby w trakcie realizacji zobowiązania przez tego rolnika wystąpiły okoliczności zobowiązujące do zwrotu płatności rolnośrodowiskowej. W świetle treści tego oświadczenia nie budzi wątpliwości zobowiązanie skarżącego do realizowania przejętego zobowiązania rolnośrodowiskowego, jak również możliwość ustalenia w stosunku do skarżącego kwot nienależnie pobranych płatności obejmujących należności także za lata, za które płatności zostały przyznane poprzednikowi skarżącego – B. K..

Natomiast zgodnie z ustaleniami stanowiącymi podstawę zaskarżonej decyzji, skarżący wbrew podjętemu zobowiązaniu nie realizował w całości zobowiązania rolnośrodowiskowego, gdyż po pierwsze stwierdzono zmniejszenie powierzchni objętej podjętym zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w wariancie 5.1 łącznie o 1,06 ha, po drugie, stwierdzono nieprawidłowości oznaczone jako P11, P020 i E4.

W ocenie Sądu, wbrew stanowisku skarżącego, w kontrolowanym postępowaniu organ odwoławczy dokonał trafnej oceny prawidłowo zebranego materiału dowodowego i właściwie ustalił powyższe okoliczności. W szerokim uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wyczerpująco przedstawił ustalenia faktyczne niniejszej sprawy, które znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym.

W szczególności z treści wniosku o przyznanie płatności na rok 2016 jednoznacznie wynika, że skarżący zadeklarował na działce rolnej A1 o powierzchni 1,06 ha realizację Pakietu 2 - Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.3 Trwałe użytki zielone (k. 23 akt administracyjnych), podczas gdy, jak wskazano wyżej, zgodnie z podjętym zobowiązaniem rolnośrodowiskowym na tej działce rolnej miał być realizowany Pakiet 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000 - w wariancie 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Natura 2000 (k. [...] akt administracyjnych).

Jednocześnie trafnie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że dokonana przez skarżącego zmiana deklarowanych wariantów była niedopuszczalna w świetle § 6 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia [...] marca 2013 r., według którego zobowiązanie rolnośrodowiskowe nie podlega zmianie w trakcie jego realizacji, chyba że przepisy rozporządzenia dopuszczają dokonanie takiej zmiany. Dopuszczalne przypadki odstępstw od ustanowionej w ten sposób zasady, umożliwiające zmianę zobowiązania rolnośrodowiskowego, wymienione są szczegółowo w kolejnych punktach ustępu 1 § 6 rozporządzenia, jednakże nie wynika z nich możliwość dokonania zmiany, jaka miała miejsce w okolicznościach rozpoznawanej sprawy.

Jak wynika z treści skargi, skarżący nie kwestionuje faktu wpisania we wniosku wariantu 2.3 w odniesieniu do działki rolnej A1, jednakże akcentuje, że nastąpiło to omyłkowo, w związku z manualnym odtwarzaniem danych dotyczących pakietów, po awarii komputera w trakcie sporządzania wniosku o płatności przez doświadczonego uprawnionego doradcę, podczas gdy faktycznie zadeklarowane w ramach 5-letniego programu pakiety były realizowane zgodnie z warunkami i wymogami określonymi w przepisach prawa krajowego i wspólnotowego. W związku z tym, zdaniem skarżącego, nie nastąpiła zmiana podjętego zobowiązania.

Powyższa argumentacja skarżącego nie może jednak skutecznie podważyć ustaleń i oceny organu, które należy uznać za prawidłowe.

W pierwszym rzędzie wskazać należy, że zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.

Stosownie do treści art. 21 ust. 2 ustawy, w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: stoi na straży praworządności; jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania, przy czym przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Natomiast w myśl art. 21 ust. 3 ustawy to strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, a ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Z przytoczonych uregulowań wynika, że postępowanie dotyczące przyznania płatności rolnośrodowiskowych, czy zwrotu nienależnie pobranych płatności, charakteryzuje się odrębnością w odniesieniu do zasad ogólnych obowiązujących w k.p.a. Ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Przedstawiona powyżej argumentacja skarżącego i zarzuty dotyczące nieprzeprowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego w celu zmiany oznaczenia pakietów we wniosku pozostają w sprzeczności z treścią art. 21 ust. 3 ustawy. Treść wniosku nie budziła wątpliwości, a organ nie miał podstaw do wzywania wnioskodawcy do sprostowania rzekomej omyłki pisarskiej. W orzecznictwie na tle pojęcia oczywistych błędów we wnioskach o przyznanie płatności wskazuje się, że błąd wniosku jest oczywisty, jeżeli bez żadnych dodatkowych informacji od wnioskodawcy, bądź konfrontacji z innymi dokumentami, wynika on z weryfikacji samego wniosku przez organ. Jeżeli z porównania kolejnych części wniosku wynika występująca między nimi sprzeczność, która powoduje, że wniosek jest niespójny, to błąd jest oczywisty (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2013 r., II GSK 942/12 oraz z dnia 27 marca 2014 r., II GSK 71/13). Tego rodzaju sytuacja nie miała jednak miejsca w rozpoznawanej sprawie, a zarazem skarżący nie podejmował czynności w celu skorygowania wywodzonego błędu.

Wymaga podkreślenia, że w świetle art. 21 ust. 2 i 3 ustawy to rolnik odpowiada za treść składanego wniosku o przyznanie płatności oraz zrealizowanie podjętego 5-letniego zobowiązania, niezależnie od tego, czy wniosek wypełnił samodzielnie, czy przy pomocy innej osoby. Błędy popełniane przez osoby przybrane przez rolnika do pomocy w wypełnieniu wniosku obciążają samego rolnika. Składając wniosek skarżący podpisał oświadczenie, że znane mu są zasady przyznawania płatności (k. 20 akt administracyjnych), a zatem powinien dołożyć wymaganej staranności w celu sprostania wynikającym z tych zasad wymogom.

Jednocześnie trzeba wskazać, że organ jest związany treścią wniosku. Dla uznania, że zobowiązanie rolnośrodowiskowe w określonym pakiecie jest kontynuowane, nie jest wystarczająca jego faktyczna realizacja na gruncie, ale niezbędne jest zadeklarowanie określonego pakietu w kolejnym wniosku kontynuacyjnym. Dlatego bez wpływu na prawidłowość zaskarżonej decyzji pozostaje podniesiona w skardze okoliczność faktycznego realizowania przez skarżącego Pakietu 5, wariantu 5.1.

Zgodnie z § 6 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 r. zmianę zobowiązania rolnośrodowiskowego zgłasza się kierownikowi biura powiatowego Agencji we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok, w którym rolnik realizuje zmienione zobowiązanie rolnośrodowiskowe, chyba że przepisy rozporządzenia stanowią inaczej. Zatem wskazanie we wniosku na 2016 rok w stosunku do działki A1 wariantu 2.3 zamiast wariantu 5.1 należało odczytać jako zgłaszaną zmianę wniosku. Nie zachodziły natomiast przesłanki do uznania, że stosowny wpis jest wynikiem oczywistej omyłki.

Te same względy przemawiały za niezasadnością zarzutu o błędnym wpisaniu kodu E4 na stronie 19 raportu z kontroli w rubryce C - Rolnik wykasza w terminie lub rolnik prowadzi wypas w okresie wegetacyjnym na TUZ - dotyczy wariant 2.3 i 2.4. Skarżący zarówno na działce C1, jak i na działce A1 zadeklarował bowiem realizację Pakietu 2, w wariancie 2.3. W związku zatem ze stwierdzeniem nieprawidłowości polegającej na braku koszenia lub wypasu, lub koszeniu lub wypasie w niewłaściwym terminie - na działce rolnej A1 o powierzchni 1,06 ha (położonej na działce ewidencyjnej nr [...]) oraz na działce rolnej C1 o powierzchni 0,10 ha (położonej na działce ewidencyjnej nr [...]) w wariancie 2.3 uwidocznienie w protokole kodu E4 było w pełni uzasadnione.

Już z tych przyczyn chybiony jest również argument skarżącego, iż koszenie faktycznie odbyło się w dniu 8 sierpnia, to jest zgodnie z wymogami dla Pakietu 5, gdyż takiego Pakietu skarżący nie zadeklarował we wniosku na 2016 rok.

W związku z odwołaniem się skarżącego w omawianej kwestii do treści dołączonej do skargi kopii rejestru działek rolnych, wskazać należy w pierwszym rzędzie, że zgłoszone w skardze wnioski dowodowe podlegały oddaleniu. Wyjaśnić bowiem należy, że ponowne przeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie odnoszącym się do złożonego rejestru działek rolnych było zbędne, gdyż dokumenty dołączone do skargi znajdują się w aktach administracyjnych sprawy zapisane w postaci elektronicznej na płycie CD (k. [...]). Jeśli chodzi natomiast o wniosek o dopuszczenie dowodu z przesłuchania stron, to był on niedopuszczalny w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Jak stanowi art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Zatem sąd administracyjny nie przeprowadza dowodów osobowych, w szczególności z przesłuchania strony.

Natomiast sąd administracyjny jest powołany do kontroli postępowania dowodowego przeprowadzonego w postępowaniu administracyjnym. Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie stwierdza jednak uchybień w tym zakresie. W związku z argumentami skarżącego, iż okazany inspektorom terenowym rejestr działek został przez inspektorów podpisany trzeba wskazać, że przedmiotowy dokument, przedstawiony i podpisany przez P. K., jako dokument prywatny stanowi w świetle art. 245 k.p.c. jedynie dowód tego, że osoba, które go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Natomiast podpisy inspektorów stanowią wyłącznie potwierdzenie przyjęcia dokumentu do akt.

Nie można także podzielić stanowiska skarżącego, iż sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenie życiowego było stwierdzenie nieprawidłowości P020 - pozostawienie nieskoszonej niewłaściwej części działki rolnej, w szczególności innej niż zaznaczona w materiale graficznym, w sytuacji gdy działka została w całości wykoszona. Wykoszenie całości działki niewątpliwie powoduje bowiem, że żadna jej część nie pozostaje nieskoszona, w związku z czym dochodzi do wskazanej nieprawidłowości.

Jeśli chodzi o nieprawidłowość oznaczoną kodem P11, skarżący przyznał fakt wystąpienia nieprawidłowości wskutek wykoszenia całej powierzchni łąki na działce rolnej H1 o powierzchni 0,68 ha (położonej na działce ewidencyjnej nr [...]) oraz na działce rolnej I1 o powierzchni 0,11 ha (położonej na działce ewidencyjnej nr [...]) w wariancie 4.1.

Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących nieprzeprowadzenia postępowania wyjaśniającego jeszcze raz trzeba zaakcentować, że obowiązkiem skarżącego wynikającym z art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 było przedstawienie dowodów oraz dawanie wyjaśnień w toku postępowania administracyjnego. Konsekwencją odejścia w postępowaniu dotyczącym płatności od zasady prawdy obiektywnej jest bowiem również rezygnacja z zasady postępowania dowodowego wyrażonej w art. 77 k.p.a., to jest obowiązku organu administracji wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Na organach nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności, czy braku obowiązku zwrotu takiej płatności. To wnioskodawcę obciąża obowiązek udowodnienia faktu, z którego wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Wymaga podkreślenia, że dla prawidłowości postępowania ważne jest, by producent rolny został poinformowany o wynikach kontroli i miał możliwość wypowiedzenia się co do ustaleń poczynionych w trakcie kontroli. Skarżący nie skorzystał jednak z prawa zgłoszenia na piśmie umotywowanych zastrzeżeń do informacji zawartych w raporcie kontroli, a które zadecydowały o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności. Natomiast protokół z kontroli jest dokumentem urzędowym, który zgodnie z art. 244 k.p.c. stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone.

Trzeba też zaznaczyć, że stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego przez skarżącego nastąpiło już w decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. P. z dnia [...] czerwca 2017 r., którą organ ze względu na stwierdzone nieprawidłowości przyznał skarżącemu płatności rolnośrodowiskowe za rok 2016 w pomniejszonej wysokości oraz odmówił przyznania płatności w wariancie 2.3 - Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) i wariancie 2.9 - Uprawy sadownicze i jagodowe. W przywołanej decyzji przedstawiono wyniki kontroli administracyjnej, dokonano także oceny zebranego materiału dowodowego i stwierdzono nieprawidłowości, które miały wpływ na przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2016. Trafnie podkreślił organ odwoławczy, że skarżący nie wniósł odwołania, akceptując tym samym podstawę faktyczną i prawną decyzji. Natomiast ostateczna decyzja wiąże organ, jak również stronę co do prawa, jak i stwierdzonych w niej faktów.

Niezasadnie również odwołuje się skarżący do treści art. 189f k.p.a., który normuje instytucję odstąpienia od administracyjnej kary pieniężnej, natomiast nie znajduje zastosowania w sprawach dotyczących zwrotu przez rolnika nienależnie pobranych płatności.

Nieuprawniony jest zarzut, że w sytuacji gdy Pakiet 4 jest realizowany w okresie 5-letnim, niepozostawienie 5% nieskoszonej łąki w jednym roku nie powinno mieć wpływu na realizację całego programu. Przeciwnie, jak wyjaśniono wyżej, ocenie podlega cały okres zobowiązania, a stwierdzenie uchybień w realizacji programu oznacza niedotrzymanie tego zobowiązania.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ szczegółowo wyjaśnił przesłanki ustalenia wysokości należnych do zwrotu kwot. Trzeba przy tym wskazać, że oczywiście omyłkowo organ wskazał na załącznik nr 6 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 marca 2016 zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2016, poz. 344), gdyż kwoty ustalone w zaskarżonej decyzji w związku ze stwierdzeniem niezgodności w przypadku niezachowania wymogów w wariancie 4.1 wynikają z załącznika nr 5 do tego rozporządzenia.

W konkluzji należy stwierdzić, że w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa stwierdził, iż wypłacona rolnikowi kwota płatności rolnośrodowiskowej w wysokości [...] zł jest płatnością nienależną, którą rolnik zwraca powiększoną o odsetki.

W końcu należy zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że nie zachodzą przesłanki odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, które zostały wypłacone na wniosek skarżącego, a nie wynikały z błędu organu.

Podobnie, prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, że w sprawie nie upłynął okres przedawnienia przewidziany w art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. z późn. zm.).

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.