Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 92/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2008-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, art. 152, art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 3, art. 28 ust. 1, art. 29, art. 30, art. 48, art. 48 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 1994 nr 89 poz 414
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane.
article: art. 145a
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 2, art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Asesor WSA Joanna Brzezińska Protokolant sekr. sąd. Monika Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2008 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącej [...] kwotę 720,80 zł (siedemset dwadzieścia złotych 80/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją Nr [...] z dnia [...] roku organ I instancji – Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego ( dalej powoływany jako : PINB ) we W., działając na podstawie przepisu art. 48 ust. 1 i art. 52 ustawy z dnia 7 lipca 1994 roku – Prawo budowlane ( Dz.U. z 2003 r., Nr 207. poz. 2016 ze zm. – dalej powoływanej jako Prawo bud. ) nakazał K. O. rozebrać grill z pergolą ( z wyłączeniem betonowej płyty grubości 15 cm ) o powierzchni 6,1x 6,25 metra, wykonany na działce nr ewidencyjny [...], położonej w P., gmina S.. W uzasadnieniu wskazał, że przedmiotowy grill jest obiektem, którego wybudowanie wymagało pozwolenia na budowę. Wywiódł, iż zgodnie z przepisem art. 28 ust. 1 Prawa bud. roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie ostatecznej decyzji o pozwolniu na budowę zastrzeżeniem uregulowań art. 29-31 w których enumeratywnie wymieniono obiekty budowlane nie wymagające takiego pozwolenia. Przedmiotowy obiekt do nich nie należy bowiem nie jest obiektem małej architektury ( art. 29 ust. 1 pkt 22 Prawa bud. ) jak też wiatą czy altaną o powierzchni zabudowy do 10 m2 ( art. 29 ust. 1 pkt 2) a zatem wymagał pozwolenia na budowę. Wobec faktu, że wzniesiony został przez stronę bez ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, wzniesienie przedmiotowego obiektu stanowi samowolę budowlaną i uzasadnione jest orzeczenie jego rozbiórki w oparciu o przepis art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 roku – Prawa bud. ). Organ I instancji wykluczył również możliwość legalizacji wzniesionego obiektu w trybie określonym w ust. 2 art. 48 Prawa bud., bowiem warunkiem takiej legalizacji jest zgodność budowy z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a zwłaszcza z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Wskazał, iż dla przedmiotowej działki o numerze ewid. [...] brak jest miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, wobec czego nie można stwierdzić zgodności budowy z planem, a tym samym nie ma możliwości spełnienia warunku niezbędnego do legalizacji.

W odwołaniu od tej decyzji K. O. zakwestionowała prawną kwalifikację wybudowanego przez nią grilla z pergolami dokonaną przez PINB . Zarzucała , iż uzasadnienie decyzji nie spełniało wymogów z art. 107 § 3 Kpa w szczególności przez niewskazanie przyczyn dla których organ nie uznał wzniesionego przez nią grilla z pergolami za obiekt małej architektury w sytuacji gdy literatura poświęcona urządzaniu ogrodów pozwoliłaby go do takiej kategorii zaliczyć, a nadto tak sporny obiekt został zakwalifikowany w sporządzonej na żądanie PINB ocenie technicznej.

Rozpoznając odwołanie K. O. organ II instancji - Lubuski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego ( dalej powoływany jako : LWINB ) w G. decyzją [...] roku utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podzielił stanowisko organu I instancji, iż budowa spornego obiektu wymagała pozwolenia na budowę, a jego brak oznacza, że wzniesiony został w warunkach samowoli budowlanej. Organ II instancji wywiódł iż nadal podtrzymuje swe stanowisko wyrażone już poprzedni w decyzji kasacyjnej z dnia [...] i nadal nie podziela stanowiska inwestora, że przedmiotowy obiekt należy zakwalifikować jako obiekt małej architektury. Stwierdził, iż wprawdzie Prawo budowlane nie zawiera definicji legalnej pojęcia "obiekt małej architektury" to brzmienie tego przepisu oddaje zasadnicze intencje ustawodawcy w zakresie określenia granic tego pojęcia. Stwierdził, iż architekturę ogrodową stanowią wszelkie budowle wchodzące w kompozycję ogrodu w szczególności zaś te wymienione pod literą b pkt 4 art. 3 Prawa bud. Jednakże sam fakt wybudowania spornego obiektu w ogrodzie nie oznacza automatycznie, iż należy go traktować jako obiekt małej architektury. Organ odwoławczy wskazał, że dość znaczne rozmiary wybudowanego grilla z pergolami ( w rzucie 6,1m x 6,25 m ) jak też jego elementy ( utwardzenie z kostki brukowej, grill-kominek, przylegająca do niego ściana z cegły klinkierowej o wysokości ok. 2,44 m, trzy słupy betonowe, podciągi żelbetonowe ) zaprzeczają pojęciu "mała architektura". Zdaniem organu odwoławczego, wskazanego obiektu nie da się "osadzić" w żadnej definicji zawartej w prawie budowlanym . Natomiast przeznaczenie obiektu pozwala zakwalifikować go jako altanę ( inaczej chłodnik , ciennik ) czyli lekką często ażurową budowlę stawianą w ogrodzie dla osłony przed deszczem czy słońcem lub miejsce wypoczynku czy spotkań - choć w dość niekonwencjonalnym wykonaniu. Wskazany obiekt nie jest zatem obiektem małej architektury ani budynkiem, ale budowlą w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit b oraz pkt 3 Prawa bud. Budowa tego typu obiektu wymaga pozwolenia budowę, ponieważ art. 29 Prawa bud. nie wyłącza budowy altany o powierzchni zabudowy powyżej 25 m 2 ( a sporny obiekt ma powierzchnię zabudowy wynoszącą ok. 38,1m 2 ) spod obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę.

Odnosząc się do stanowiska PINB stwierdzającego niemożność legalizacji przedmiotowego obiektu w trybie przepisu art. 48 ust. 2 Prawa bud. Organ odwoławczy wskazał na konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego - wobec braku takiego ustalenia organu I instancji – które wykazało, iż dla miejscowości P. nie ma obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego. W związku z tym ustaleniem jak i wobec faktu, że inwestor nie posiada ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu organ odwoławczy stwierdził, iż nie ma możliwości zalegalizowania samowolnie wybudowanego obiektu, wobec czego organ I instancji zobowiązany był do podjęcia decyzji o nakazie jego rozbiórki .

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K. O. domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji jako naruszających przepisy Prawa budowlanego. W uzasadnieniu wywodziła, iż organy, wbrew obowiązującym przepisom Prawa budowlanego, zakwalifikowały wybudowany przez nią grill wraz z pergolami jako obiekt budowlany wymagający pozwolenia na budowę, podczas gdy stanowi on obiekt architektury ogrodowej, którego wzniesienie nie wymagało ani pozwolenia na budowę, ani zgłoszenia. Ponowiła argumentację zawartą już w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Dodatkowo wywodziła, iż zakwalifikowanie przez LWINB grilla z pergolami jako altany nastąpiło z naruszeniem prawa. Sporny obiekt nie może być uznany za altanę bowiem ze względu na brak dachu i pełnych ścian nie może spełniać funkcji ochrony przed słońcem lub deszczem. Jej zdaniem zawarty w art. 3 pkt 4 Prawa bud. przykładowy, a zatem otwarty katalog obiektów zaliczanych do kategorii obiektów małej architektury pozwala do nich zaliczyć również sporny obiekt , co potwierdzają publikacje zawarte w miesięczniku Murator, ocena techniczna oraz stanowisko PINB wyrażone poprzedniej decyzji uchylonej przez organ odwoławczy. Kwestionowała także wymiaru zabudowy podane przez LWINB wskazując, iż są to wymiaru istniejącej już wcześniej płyty betonowej jako pozostałości po rozebranej dawno szopie drewnianej a nie wymiary zabudowy grilla z pergolami. Wskazywała na funkcję obiektu który ma służyć rekreacji codziennej i jego usytuowanie korzystne zarówno ze względów bezpieczeństwa jak i sposoby z korzystania z działki pozostającej we współwłasności.

W odpowiedzi na skargę Lubuski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w G. podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. z 2002r., Nr 153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny zatem w zakresie swej właściwości ocenia zaskarżony akt z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Zwrócić też należy uwagę, iż sąd administracyjny rozpoznaje sprawę w jej całokształcie, stosownie bowiem do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2002, Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej powoływanej jako: ppsa ) rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podkreślenia wymaga też, iż podstawą orzekania sądu administracyjnego są akta sprawy administracyjnej ( art. 133 § 1 ppsa ).

Skarga podlegała uwzględnieniu jednakże z przyczyn zasadniczo odmiennych niż podnoszone przez skarżącą.

Przedmiotem sądowej kontroli była w rozpatrywanej sprawie legalność decyzji LWINB utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie nakazu rozbiórki grilla z pergolami orzeczonego na podstawie przepisu art. 48 Prawa bud. W przedmiotowej sprawie kwestią podstawową była konieczność rozstrzygnięcia jak powinien być zakwalifikowany, w świetle przepisów Prawa budowlanego, obiekt wzniesiony przez skarżącą, określany przez nią jako grill z pergolami, a w konsekwencji czy wymagał on, jak to stwierdziły organy obu instancji, posiadania przez inwestora pozwolenia na budowę; czy też jak podnosiła skarżąca na jego wybudowanie nie było wymagane ani pozwolenie ani nawet zgłoszenie właściwym organom administracji architektoniczno - budowlanej ze względu na fakt, iż stanowi on obiekt małej architektury i nie został wzniesiony miejscu publicznym.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż przepis art. 29 Prawa bud. ustala zamknięty katalog budów i robót budowlanych niewymagających przed ich rozpoczęciem uzyskania pozwolenia na budowę. Tym samym zawiera on enumeratywne wyliczenie przypadków stanowiących wyjątek od zasady wynikającej z art. 28 ust. 1 zgodnie z którą rozpoczęcie i prowadzenie robót budowlanych jest dopuszczalne wyłącznie na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę. Jako wyjątek od zasady przepis ten musi być wykładany zawężająco. Oznacza to, iż zwolnienie od wymogu uzyskania pozwolenia przysługuje tylko wymienionym w nim budowom i robotom budowlanym i nie może być rozszerzane na inne ich kategorie nawet gdyby miały one funkcjonować w powiązaniu z inwestycjami objętymi tym zwolnieniem. Zgodnie z przepisem art. 29 ust. 1 pkt 22 pozwolenia na budowę nie wymaga budowa obiektu małej architektury. Jednakże w sytuacji gdy obiekt taki ma być wzniesiony w miejscu publicznym, zgodnie z przepisem art. 30 ust. 1 pkt 4, jego budowa wymaga zgłoszenia. W myśl przepisu art. 3 pkt 6 Prawa bud. przez budowę należy rozumieć m.in. wykonywanie obiektu budowlanego w określonym miejscu. Pod pojęciem obiektu budowlanego zaś rozumieć należy: budynek, budowlę i obiekt małej architektury ( art. 3 pkt 1 ). Ilekroć w ustawie Prawo budowlane jest mowa o obiekcie małej architektury należy przez to rozumieć niewielkie obiekty, a w szczególności: a ) kultu religijnego, jak: kapliczki, krzyże przydrożne, figury, b) posągi, wodotryski i inne obiekty architektury ogrodowej, c) użytkowe służące rekreacji codziennej i utrzymaniu porządku, jak: piaskownice, huśtawki, drabinki, śmietniki. Ze wskazanej regulacji wynika, iż cechą wspólną tej kategorii obiektów są ich niewielkie rozmiary. Przy kwalifikowaniu danego obiektu jako "obiektu małej architektury" pomocna jest druga część definicji tego pojęcia zawierająca przykładowe ( a zatem otwarte ) wyliczenie obiektów zaliczanych do tej kategorii. Wskazane w tym przepisie przykłady obiektów małej architektury podzielone są wg kryterium funkcji na trzy kategorie . Pierwsza dotyczy obiektów kultu religijnego ( a), druga architektury ogrodowej ( b), a trzecia rekreacji codziennej i utrzymaniu porządku ( c). Taka konstrukcja przepisu pozwala bowiem na określenie obiektów podobnych do tych w nim wymienionych, które ze względu na niewielkie rozmiary i podobna funkcje mogą być również zaliczone do wskazanej kategorii. Do kategorii architektury ogrodowej może być zaliczone np. oczko wodne, ogrodowe figurki, pergole służące rozmieszczeniu zieleni czy murowany ogrodowy grill. Jednakże nie będzie mógł być zaliczony do tej kategorii obiektów taki, który w istocie stanowi połączenie różnych obiektów, służących realizacji różnych funkcji i którego rozmiary trudno uznać za niewielkie. Skarżąca, nazywając wzniesiony przez siebie obiekt grillem z pergolami przypisuje mu funkcję rekreacji codziennej. Zastosowane przez inwestora połączenie grilla z pergolami tworzy pewną całość funkcjonalną, która musi być oceniana łącznie. Niewątpliwie powstałemu obiektowi można przypisać funkcję wskazywaną przez skarżącą. Można go uznać za miejsce wypoczynku, szczególnie letniego, z wykorzystaniem mebli ogrodowych, leżaków czy innych przedmiotów służących rekreacji a także miejsce spożywania posiłków przyrządzanych na grillu z założeniem jego wyodrębnienia z przestrzeni przy zastosowaniu jednej trwałej przegrody w postaci ściany od strony granicy z działką sąsiednią i – w zamierzeniu – w postaci roślinności, która porastać ma drewnianą, ażurową konstrukcję pergoli, tworząc z pozostałych boków i od góry swoisty rodzaj osłony przed słońcem czy deszczem. Ta funkcja obiektu zbliża go do tej jaką spełnia altana jako obiekt również służący odpoczynkowi i ochronie przed słońcem czy deszczem. Jednakże gabaryty wybudowanego obiektu w powiązaniu z masywnym sposobem ich wykonania i elementami go tworzącymi nie pozwalają na jego kwalifikację jako obiektu małej architektury. Jak wynika ze szkicu sporządzonego przez PINB podczas oględzin obiektu w dniu 23 grudnia 2004 roku powierzchnia podłoża utwardzonego kostką brukową wynosi 38,12 m2 ( 6,1m x 6,25 m ), złożona oceny techniczna nie zawiera wymiarów utwardzonego. Natomiast powierzchnia zabudowy samego grilla z pergolami wg tego samego szkicu PINB wynosi 26,13 m2 ( 5,1 m x 5,13 m), a według oceny technicznej 28,6 m2 ( 5,5 m x 5,20 m ). Wysokość trzech słupów i ściany w kształcie litery C przy której usytuowany jest grill wynosi, jak wskazuje ocena techniczna 2,45 m. Wysokość komina grilla nie została zmierzona jednakże rysunek zawarty w ocenie technicznej jak i dokumentacja zdjęciowa wskazują, iż wznosi się on znacznie ponad ścianę liczącą 2,45 m. Dla zobrazowania rzeczywistej wielkości grilla z pergolami wskazać należy na mapę wchodzącą w skład oceny technicznej z naniesionym na nią obiektem wybudowanym przez skarżącą wskazującą, iż w porównaniu do innych obiektów znajdujących się na działce nr 72/7 ( dom mieszkalny, budynek gospodarczy ) trudno uznać go za obiekt o niewielkich rozmiarach w rozumieniu pkt 4 art. 3 Prawa bud. W ocenie Sądu wskazane okoliczności pozwalają na uznanie, iż organy zasadnie uznały, że wybudowany przez skarżącą obiekt nie może być uznany za obiekt małej architektury w rozumieniu Prawa budowlanego i zasadnie zakwalifikowały go jako budowlę tj. obiekt budowlany z art. 3 pkt 3 w związku z pkt 1 lit b, który jako niewymieniony w art. 29 ust 1 Prawa budowlanego wymagał pozwolenia na budowę. Zakwalifikowanie przez LWINB spornego obiektu jako altany "w dość niekonwencjonalnym wykonaniu" nie naruszało obowiązującego prawa bowiem wynikało z przypisanej mu właściwie funkcji. Altana w rozumieniu przepisu art. 29 ust 1 pkt 2 Prawa budowlanego jest przy tym budowlą i wymaga pozwolenia w zależności od powierzchni jej zabudowy. Wskazać przy tym należy, iż do dnia 25 września 2006 roku pozwolenia na budowę wymagała altana o powierzchni zabudowy powyżej 10 m2 . Stan prawny w tym zakresie uległ zmianie od 26 września 2006 roku i pozwolenia na budowę wymaga budowa altany o powierzchni zabudowy powyżej 25 m2 . W obu stanach prawnych wybudowanie altany o powierzchni zabudowy nie przekraczającej wskazanych norm wymagało zgłoszenia właściwemu organowi ( art. 30 ust. 1 pkt 1 Prawa bud. ). W sprawie niniejszej poza sporem pozostawało, iż wskazany obiekt wybudowany został przez inwestora K. O. w okresie od kwietnia do lipca 2004 roku, tj. w okresie gdy norma decydująca o konieczności uzyskania pozwolenia na budowę wynosiła 10 m2 .

Tym samym kwalifikacja prawna obiektu wzniesionego przez skarżącą jako inwestora dokonana przez organ II instancji poprzez uznanie, iż nie jest on obiektem małej architektury w rozumieniu art. 3 pkt 4 Prawa budowlanego i uznaniu go za budowlę w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. b w zw. z pkt 3 była w pełni uzasadniona, co czyni odmienne w tym zakresie wywody skargi nieuzasadnionymi.

Wskazać jednak należy, że konsekwencją przyjęcia, iż wybudowanie przedmiotowego grilla z pergolami wymagało pozwolenia na budowę rodzi konieczność odniesienia się do kwestii możliwości legalizacji tego obiektu w trybie przepisu art. 48 ust. 2 i 3 Prawa budowlanego. Organy obu instancji uznały, iż wobec braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla miejscowości P., gdzie znajduje się działka gruntu na której wzniesiono sporny grill z pergolami jak też - co stwierdził organ II instancji i co przyznała skarżąca na rozprawie - wobec braku decyzji o warunkach zabudowy, możliwość legalizacji jest wykluczona. Zgodnie z przepisem art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego właściwy organ nakazuje, z zastrzeżeniem ust. 2, w drodze decyzji, rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę. Z kolei ust. 2 art. 48 dopuszcza legalizację samowoli budowlanej pod warunkiem zgodności budowy, o której mowa w ust. 1 z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a w szczególności: a) ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo b) ustaleniami ostatecznej, w dniu wszczęcia postępowania, decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w przypadku braku obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Natomiast ust. 3 pkt 1 art. 48 Prawa budowlanego nakłada obowiązek przedstawienia, w wyznaczonym terminie: zaświadczenia wójta, burmistrza albo prezydenta miasta o zgodności budowy z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo ostatecznej, w dniu wszczęcia postępowania, decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w przypadku braku obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego. Analiza wskazanych uregulowań prowadzi do wniosku, że ustawodawca rozróżnia sytuację w której na danym terenie obowiązuje lub nie miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Stan prawny w sytuacji obowiązywania na danym terenie takiego planu nie budzi wątpliwości. Jeżeli natomiast na danym terenie plan miejscowy nie obowiązuje właściwy organ zobowiązuje inwestora do przedłożenia ostatecznej, w dniu wszczęcia postępowania , decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. O ile nie budzi wątpliwości obowiązek przedłożenia zaświadczenia w sytuacji obowiązywania planu miejscowego o tyle przy braku planu nie jest to możliwe. Rodzi się w związku z tym problem czy możliwa jest legalizacja samowoli budowlanej na terenie na którym plan miejscowy nie obowiązuje zaś inwestor nie legitymuje się ostateczną, w dniu wszczęcia postępowania, decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Zagadnienie to stało się przedmiotem pytania prawnego skierowanego w dniu 14 czerwca 2006 roku do Trybunału Konstytucyjnego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w sprawie II SA/ Go 597/05. W sprawie tej Sąd przedstawił Trybunałowi pytanie czy przepis art. 48 ust. 2 pkt 1 lit. b i art. 48 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1997 roku – Prawo budowlane oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 roku o zmianie ustawy Prawo budowlane ( Dz. U. , Nr 93 poz. 888 ) są zgodne z art. 2, 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2007 roku w sprawie P 37/06 Trybunał Konstytucyjny ( ogłoszonym w Dz. U. z dnia 29 grudnia 2007r., Nr 247, poz. 1844 ) orzekł, iż art. 48 ust. 2 pkt 1 lit. b i art. 48 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2006 r. Nr 156, póz. 1118 i Nr 170, poz. 1217 oraz z 2007 r. Nr 88, poz. 587, Nr 99, poz. 665 i Nr 127, poz. 880), w częściach obejmujących wyrażenie "w dniu wszczęcia postępowania", są niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą sprawiedliwości społecznej oraz z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Odnosząc się do wymogu przedstawienia decyzji o warunkach zabudowy, ostatecznej już "w dniu wszczęcia postępowania", Trybunał zwrócił uwagę, że chodzi o dzień podjęcia przez właściwy organ działań zmierzających do zastosowania sankcji z art. 48 ust. 1 prawa budowlanego, a ściśle - o dzień zawiadomienia o wszczęciu postępowania rozbiórkowego. Wskazał, iż wiadomym jest, że działania zmierzające do zastosowania sankcji z art. 48 ust. 1 prawa budowlanego bardzo często podejmowane są (czyli wszczynane są postępowania rozbiórkowe) po upływie miesięcy, a nawet lat od zakończenia robót budowlanych. Trybunał Konstytucyjny wywiódł, iż "dysponowanie decyzją o warunkach zabudowy, ostateczną w dniu wszczęcia postępowania rozbiórkowego, ustawodawca uczynił warunkiem zalegalizowania samowoli dokonanej na terenie, na którym nie obowiązuje plan miejscowy. Równocześnie warunkiem legalizacji samowoli dokonanej na terenie, na którym obowiązuje plan miejscowy, ustawodawca uczynił uzyskanie zaświadczenia wójta o zgodności budowy z ustaleniami tego planu, przy czym nie ma żadnych obostrzeń co do daty takiego zaświadczenia. Oznacza to faktyczne zróżnicowanie sytuacji prawnej sprawców samowoli, według kryterium obowiązywania na danym terenie planu miejscowego. Tymczasem adresatami regulacji poświęconej legalizacji samowoli są podmioty, które wybudowały obiekty budowlane bez pozwolenia na budowę, i to właśnie ten brak stanowi cechę relewantną. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego zróżnicowanie sytuacji prawnej inwestorów, wynikające z przyczyn od nich niezależnych (a do takich należy obowiązywanie, albo nieobowiązywanie, na danym terenie planu miejscowego), godzi w zasady sprawiedliwości społecznej i równości wobec prawa oraz rodzi wątpliwości co do racjonalności działań prawodawcy. Z art. 48 ust. 2 prawa budowlanego wynika, że warunkiem legalizacji samowoli jest zgodność konkretnej budowy z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Chodzi więc o zgodność albo z planem miejscowym, albo z "generalnym" porządkiem planistycznym, ukształtowanym wieloma ustawami szczególnymi. Nie może mieć tu znaczenia termin uzyskania ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy, bo ma ona charakter wyłącznie informacyjny i - sama przez się - nie kształtuje praw ani obowiązków inwestora, wynikających wprost z ustaw (co oczywiście nie przeczy obowiązkowi jej uzyskania). Decydujące znaczenie w procesie legalizacji samowoli (również legalizacji prowadzonej w związku z wszczęciem postępowania rozbiórkowego) winno mieć ustalenie, że obiekt wybudowany bez pozwolenia na budowę nie narusza przepisów prawa - w tym regulujących kwestie planowania i zagospodarowania przestrzennego. Powinna zatem istnieć możliwość dokonania takiego ustalenia również po wszczęciu postępowania rozbiórkowego, bo nie do pogodzenia z zasadami konstytucyjnymi jest orzekanie rozbiórki obiektu budowlanego, mimo że inwestorzy wykazali jego zgodność z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, uzyskując ostateczną decyzję o warunkach zabudowy już w trakcie postępowania rozbiórkowego. Trybunał Konstytucyjny podzielił opinię pytającego sądu, że nie sposób uznać za zgodną z zasadami sprawiedliwości społecznej i równości regulacji różnicującej w praktyce sytuację poszczególnych inwestorów według kryterium obowiązywania - albo nieobowiązywania - na danym terenie planu miejscowego. Jakkolwiek wspólną cechą istotną sprawców samowoli jest dopuszczenie się przez nich złamania obowiązującego prawa, to jednak ich sytuacja w postępowaniu legalizacyjnym nie może zależeć od czynnika, na który nie mają oni wpływu (czyli uchwalenia na danym terenie planu miejscowego), a taki jest rzeczywisty skutek przyjętej regulacji, uzależniającej w istocie możliwość legalizacji samowoli wybudowanej na terenie nieobjętym planem miejscowym od daty uzyskania ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, skoro zaświadczenie wójta o zgodności budowy z ustaleniami planu miejscowego może zostać wydane po wszczęciu postępowania rozbiórkowego (bo nie istnieje prawny wymóg uzyskania takowego zaświadczenia wcześniej), to niezgodne ze wskazanymi zasadami konstytucyjnymi jest żądanie decyzji o warunkach zabudowy, która byłaby ostateczna już w dniu wszczęcia wymienionego postępowania".

Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie z dniem ogłoszenia i z tym dniem wypadła z porządku prawnego część normy prawnej art. 48 ust. 2 pkt 1 lit. b i art. 48 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane w zakresie obejmujących wyrażenie "w dniu wszczęcia postępowania". Uznanie niekonstytucyjności części wskazanych przepisów oznacza w konsekwencji, iż możliwe jest postępowanie legalizacyjne w sytuacji, gdy inwestor w chwili wszczęcia postępowania legalizacyjnego nie posiada decyzji o warunkach zabudowy i uzyska ją dopiero w jego toku.

Powstaje w związku z tym konieczność odpowiedzi na pytanie jaki wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy wywiera wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Otóż podkreślić trzeba przede wszystkim, iż zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w innych przepisach właściwych dla danego postępowania. W świetle powołanej normy konstytucyjnej nasuwa się wniosek, że skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę prawną ostatecznej decyzji jest co do zasady powinność uchylenia takiej decyzji. Zgodnie z przepisem art. 145a Kodeksu postępowania administracyjnego można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja (par. 1), oraz że skargę w takiej sytuacji wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego ( par. 2). Tak więc podnoszona okoliczność orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności danego aktu prawnego ( podstawy decyzji administracyjnej ) jest z woli ustawodawcy samodzielną podstawą wznowieniową. Stosownie natomiast do 145 par. 1 pkt 1 lit. b ppsa decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W świetle powyższego należy przyjąć, iż jest zasadą, że sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi występowanie w sprawie przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego. Skoro zatem - jak wykazano - powoływana okoliczność stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja, jest podstawą do wznowienia postępowania administracyjnego (przesłanką wznowieniową), to taka regulacja prawna uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji ( wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 1999 II SA 1027/99 LEX nr 46809, wyrok NSA z 2 września 1999 IV SA 1360/97 LEX 47852 , wyrok NSA z dnia 25 października 1999 II SA 1294/99 LEX 46246 ). Jednocześnie też wskazać należy, iż dla obligatoryjnego uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 lit. b ppsa nie ma znaczenia, że zgodnie z art. 147 kpa wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145a następuje tylko na żądanie strony ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2002 roku III RN 200/01 OSNAP 2003 / 24/582 ).

Wskazać należy , iż w rozpoznawanej sprawie podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej był przepis ust 1 art. 48 Prawa bud. a nie ustępy 2 i 3 tego przepisu badane przez Trybunał Konstytucyjny. Wskazane regulacje pozostają jednak ze sobą w ścisłym związku. Organ II instancji wykluczył bowiem możliwość prowadzenie postępowania legalizacyjnego opierając się na niekonstytucyjnym – jak uznał Trybunał Konstytucyjny – wymogu jego dopuszczalności tj. wymogu legitymowania się przez inwestora ostateczną, w dniu wszczęcia postępowania rozbiórkowego, decyzją o warunkach zabudowy . Zatem w istocie organy nie zastosowały przepisu art. 48 ust. 2 i 3 ze względu na istnienie tego niekonstytucyjnego wymogu.

Mając na uwadze powyższe okoliczności orzeczono jak w sentencji wyroku Stosownie do art. 152 ppsa orzeczono też, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie przepisu art. 200 i 205 § 1 ppsa. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracyjny zobowiązany będzie uwzględnić stan prawny wynikający z przytoczonego wyroku Trybunału Konstytucyjnego i wdrożyć procedurę wynikającą z art. 48 ust. 2 i 3 Prawa budowlanego.