Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 357/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-07-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.1 par. 1,  par. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1647
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędzia WSA Małgorzata Malinowska-Grakowicz Protokolant specjalista Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 22 lipca 2015 r. sprawy ze skargi J. H. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

W dniu [...] r. J. H. (dalej skarżący) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "organ", "ZUS" albo "Zakład") o umorzenie całych zaległych należności przypadających w stosunku do ZUS.

W uzasadnieniu wniosku wskazał, że pozostaje w trudnej sytuacji finansowej. Skarżący oświadczył, że miesięczne dochody gospodarstwa domowego skarżacego kształtują się w następujący sposób: stypendium żony z urzędu pracy w wysokości [...] zł, które pobiera za kontynuowanie nauki w szkole policealnej, zasiłek na dziecko w kwocie [...] zł. miesięcznie, dodatek mieszkaniowy z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] zł., zasiłki celowe w kwocie około [...] zł. Powołał się na stan zdrowia żony, która jest przewlekle chora i wymaga stałego leczenia, poinformował, że z powodu trudnej sytuacji nie spłaca alimentów.

Decyzją z dnia [...]r. (nr [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych pomimo stwierdzenia zaistnienia przesłanek zawartych w pkt 6 ust. 3 art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11. poz. 74 ze zm., zwanej dalej w skrócie u.s.u.s.) oraz w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy w łącznej wysokości [...] zł.

Od tego rozstrzygnięcia skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy uzasadniając go trudną sytuacją finansową oraz problemami zdrowotnymi swoimi i żony, które utrudniają znalezienie pracy.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją opisaną w sentencji niniejszego wyroku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie z dnia [...] r.

W uzasadnieniu drugoinstancyjnego orzeczenia organ wskazał na przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zgodnie z którym, umorzenie należności może mieć miejsce jedynie w przypadku stwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności. W uzasadnionych przypadkach, na podstawie ust. 3a tego samego artykułu, Zakład może też umorzyć należności z tytułu składek na osobiste ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Okoliczności uzasadniające stwierdzenie przesłanki całkowitej nieściągalności zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę. Wyłącza to możliwość uwzględnienia sytuacji innych niż wymienione w art. 28 ust 3 u.s.u.s. Całkowita nieściągalność należności zachodzi zaś wtedy, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. –Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ordynacji podatkowej; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ustosunkowując się do tych przesłanek organ podniósł, że w niniejszej sprawie nie mogły znaleźć zastosowania przesłanki określone w punktach 1, 2 i 4, z uwagi na fakt, że okoliczności tam wskazane nie wystąpiły.

W odniesieniu do przesłanki zawartej w pkt 5 analizowanego wyżej przepisu ustawy Zakład odnotował, że w stosunku do należności, której dotyczy wniosek skarżącego nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne z tego powodu ocena skuteczności postępowania będzie możliwa dopiero po jego zakończeniu, tj. poprzez wyegzekwowanie zobowiązania lub po umorzeniu postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny. Organ przypomniał, że zgodnie z art. 23 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa, tym samym niezasadny jest argument skarżącego, że odsetki od przedmiotowej należności rosną, gdyż naczelnik urzędu skarbowego oraz komornik sądowy nie zajęli, jak dotąd, stanowiska w sprawie. Podkreślić trzeba, że postępowanie egzekucyjne wiąże się z obciążeniem zobowiązanego dodatkowymi kosztami egzekucyjnymi. W konsekwencji Organ wywiódł, że, przesłanka zawarta w art. 28 ust. 3 pkt 5 nie znajduje uzasadnienia.

Rozpatrując możliwość wystąpienia przesłanki zawartej w pkt 6 ust. 3 art. 28 u.s.u.s. Zakład podkreślił, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem Organu I Instancji, że z racji braku majątku ruchomego i nieruchomego oraz dochodów, uznać trzeba, że w ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, bowiem postępowanie egzekucyjne nie zostało, jak dotąd wszczęte, zdaniem Organu nie ma podstaw do uznania, że będzie ono nieskuteczne.

Podsumowując Organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność określona w art. 28 ust. 3 us.u.s.

Organ rozważył także możliwość umorzenia zaległych składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zgodnie z którym Zakład, w uzasadnionych przypadkach, może umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365). W myśl § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odnośnie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 ZUS wskazał, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, mając na utrzymaniu małoletniego syna. Żona w ramach aktywizacji zawodowej uczestniczy w kursie podnoszącym kwalifikacje, otrzymując stypendium w wysokości [...] zł miesięcznie. Na syna przyznany został zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł miesięcznie na okres [...]r. - [...] r. Rodzina uzyskuje również wsparcie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w formie dodatku mieszkaniowego w wysokości [...] zł oraz zasiłków celowych w wysokości ok. [...] zł. Organ przyjął, że dochód gospodarstwa domowego w przekroju miesięcznym wynosi zatem ok. [...] zł, a stałe miesięczne wydatki kształtują się na poziomie [...]zł. Dodatkowo, jak zauważył Organ II instancji, zgodnie z oświadczeniem o stanie majątkowym i sytuacji materialnej, na skarżącego został nałożony obowiązek alimentacyjny w wysokości [...] zł, który nie jest realizowany.

Zakład podkreślił, że należy zgodzić się ze stanowiskiem Organu I Instancji, że obecnie skarżący nie dysponuje środkami pozwalającymi na spłatę zadłużenia wobec Zakładu bez zagrożenia dla możliwości zaspokojenia potrzeb egzystencjalnych gospodarstwa domowego, uznając tym samym przesłankę zawartą w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia za spełnioną.

ZUS wyjaśnił, że w sprawie nie zostały spełnione warunki określone w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z uwagi na fakt, że nie zostały wykazane straty materialne poniesione w wyniku zdarzenia nadzwyczajnego.

Ponadto Zakład wskazał, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą również okoliczności określone w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, gdyż skarżący nie udokumentował trudności zdrowotnych, jako uniemożliwiających uzyskiwanie stałego dochodu ani też nie wskazał aktualnie na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która nie pozwalałaby na podjęcie pracy zarobkowej.

Podsumowując organ ponownie rozpoznając sprawę stwierdził, nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, natomiast wśród przesłanek, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., uzasadnienie w sprawie znajduje określona w pkt 1. Zakład zaznaczył jednak, że pomimo zaistnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej brak jest po stronie skarżącego przeciwskazań do podjęcia zatrudnienia, gdyż przedłożone zaświadczenie lekarskie wskazuje na zaistnienie schorzeń, nie formułuje jednak orzeczenia o trwałej niezdolności do pracy.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W., w której wskazał, że jego sytuacja życiowa jest bardzo trudna, podkreślił, że starał się zawsze regulować swoje długi, jednak doszedł do momentu , kiedy nie jest to możliwe. Skarżący wskazał, że nie rozumie jak trudna musiałaby być jego sytuacja, aby organ umorzył wobec niego zaległe należności.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi. Zaznaczył, że w rozpatrywanej sprawie wystąpiły okoliczności określone w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. oraz zawarte w treści § 3 ust, 1 pkt 1 rozporządzenia, jednak powołując się na treść przepisów stanowiących podstawę do umorzenia należności wynikających z nieopłaconych składek na zabezpieczenie społeczne podkreślił, że Zakład nie ma obowiązku ich umorzenia nawet przy stwierdzeniu zaistnienia przesłanek uzasadniających ich umorzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w rozważaniach nad stanem prawnym i faktycznym sprawy przyjął , co następuje;

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.").

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. (nr [...]) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Jak wynika z akt, organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek, w kontekście dwóch podstaw prawnych, a mianowicie art. 28 ust.1-3 i art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11. poz. 74 ze zm., zwanej dalej w skrócie u.s.u.s.) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 dalej w skrócie rozporządzenie).

Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wymienił przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w którym jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji: gdy opłacenie należności z tytuły składek pozbawiało zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust.1 pkt 1), poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenia należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2), przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust.1 pkt 3).

Określona w art. 28 u.s.u.s. instytucja umorzenia należności z tytułu składek w trybie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w indywidualnej sprawie zbudowana jest przy zastosowaniu uznania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego, sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ. Organ ma zatem prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s. 36). W wyroku z dnia 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98, LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż "W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 k.p.a.". Podkreślić, więc trzeba, że rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego ( art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.).

Dalej, podnieść trzeba, iż ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego – w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli – winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym – stosownie do treści art. 107 k.p.a.- jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Wszystkie przywołane przepisy z zakresu procedury administracyjnej mają na celu, aby organy prowadziły postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.).

Mając na względzie powyższe regulacje należało przyjąć, że skarga zasługuje na uwzględnienie, Sąd dopatrzył się bowiem takich naruszeń, wymienionych wyżej, przepisów proceduralnych, które skutkują koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Podkreślić trzeba, że analizując ustalony stan faktyczny ZUS uznał, że w rozpoznawanej sprawie została spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (gdy opłacenie należności z tytuły składek pozbawiało zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych).

Ustalono bowiem, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Na utrzymaniu pozostaje rodziny dwunastoletni syn, żona skarżącego pobiera stypendium z urzędu pracy w wysokości [...] zł za kontynuowanie nauki w szkole policealnej, ma także przyznany zasiłek na dziecko w kwocie [...]zł. miesięcznie. Rodzina skarżącego korzysta ze wsparcia z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w formie zadatku mieszkaniowego w wysokości [...] zł. (dodatek przekazywany na konto zarządcy) oraz zasiłków celowych w kwocie około [...] zł.. Miesięczne środki uzyskiwane przez trzyosobowa rodzinę to [...] zł. ZUS ustalił że skarżący posiad zobowiązanie alimentacyjne w wysokości [...] zł. miesięcznie, którego nie spłaca.

W odniesieniu do przywołanych wyżej okoliczności, ZUS podkreślił, że skarżący nie dysponuje środkami pozwalającymi na spłatę zadłużenia wobec Zakładu bez zagrożenia dla możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego. Jednak, zdaniem Organu, z uwagi na fakt, że ustawowym obowiązkiem Zakładu jest dochodzenie należności z tytułu składek, umorzenie ich jest zastrzeżone dla szczególnie drastycznych sytuacji, dodatkowo organ wyjaśnił, że przepisy stanowiące podstawę umorzenia należności wyposażyły ZUS w uznanie administracyjne co ma odzwierciedlanie w użytym w przepisach zwrocie "mogą być umorzone" Tym samym oznacza to, że Zakład może po zbadaniu sytuacji materialnej skarżącego udzielić ulgi w postaci umorzenia w całości, ale nie ma takiego obowiązku.

Nadto Organ stwierdził, że skarżący nie wykazał aby jego stan zdrowia uniemożliwiał podjęcie pracy zarobkowej.

W ocenie Sądu takie twierdzenia są zbyt ogólnikowe i tym samym nie wystarczają, by uznać je za prawidłowe i wyczerpujące w świetle art. 107 k.p.a. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie sposób nie zwrócić uwagi na istotną oraz niesporną w rozpatrywanej sprawie okoliczność, że byt finansowy rodziny skarżącego oparty jest wyłącznie na środkach społecznych; stypendium żony skarżącego wypłacane z urzędu pracy, dodatek mieszkaniowy oraz zasiłki celowe otrzymywane z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Natomiast rzeczą organu jest ustalenie, czy na poziomie uzyskiwanych dochodów i aktualnego budżetu domowego możliwe jest realne wywiązanie się skarżącego ze zobowiązania wobec ZUS i czy zapłata zaległości nie zagrozi w istocie egzystencji skarżącego.

Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył brak konsekwencji w ocenie sytuacji majątkowej, życiowej skarżącego stanowiącej podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Z jednej strony organ pierwszej instancji uznaje, że w sytuacji skarżącego można mówić o zaistnieniu przesłanki zawartej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., następnie przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ stwierdza brak występowania ww. przesłanki, aby na koniec w odpowiedzi na skargę ponownie uznać, że przy nie zmienionym stanie faktycznym sprawy w sytuacji życiowej, finansowej skarżącego ma zastosowanie okoliczność z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Takie działanie organu przy podniesionych wcześniej nieprawidłowościach powoduje, że rozstrzygniecie organu i jego motywy są zupełnie nieczytelne dla skarżącego.

Należy pamiętać, że obowiązkiem organu jest odniesienie warunków umorzenia określonych w wymienionym przepisie do stanu faktycznego niniejszej sprawy, tj. konkretnych warunków skarżącego. Organ natomiast nie dokonał oceny, czy opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, przyznając przy tym jednocześnie, że obecnie skarżący nie dysponuje środkami pozwalającymi na spłatę zadłużenia wobec Zakładu. Wskazując na obowiązek Zakładu w zakresie egzekwowania należności z tytułu ubezpieczeń społecznych, organ nie odniósł się do okoliczności wypadku syna skarżącego, którego leczenie wymagać będzie rehabilitacji, faktu, że ekonomiczny byt rodziny skarżącego oparty jest w całości o system pomocy społecznej.

Zdaniem Sądu organ powinien wziąć pod uwagę realne i faktyczne możliwości uzyskania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia, a nie potencjalne i niepewne. Przypomnienia wymaga, że Organ zaznaczył jedynie, że skarżący nie ma przeciwskazań do pojęcia zatrudnienia nie ocenił jednak jaka jest realna szansa znalezienia przez skarżącego pracy, biorąc pod uwagę jego kwalifikacje oraz fakt, że jest on przez cały czas zarejestrowany w urzędzie pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku.

Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie nie sposób przyjąć, że wyjaśnienia i ustalenia organu wskazują, że istnieje jakakolwiek szansa na poprawę sytuacji finansowej w gospodarstwie domowym skarżącego.

Co prawda obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne obciąża wnioskodawcę, niemniej jednak organ powinien ocenić wszystkie okoliczności sprawy w sposób odpowiadający treści art. 80 k.p.a. Zgodnie z art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej winien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.). Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wpływającą na kwestię odpowiedniego rozłożenia ciężaru dowodu w tym postępowaniu. Organ winien generalnie przeprowadzać niezbędne dowody z urzędu (zasada oficjalności postępowania) oraz wnioskowane przez stronę (zob. m.in., B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 68-69).

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie to ogranicza się bowiem w zasadzie do przytoczenia przepisów warunkujących umorzenie należności i stwierdzenia, że wystąpienie w sprawie okoliczności świadczących o spełnieniu określonych przepisami przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy oraz do wskazania czysto hipotetycznej możliwości poprawy sytuacji finansowej skarżącego w razie ewentualnego podjęcia pracy zarobkowej. Tymczasem uzasadnienie decyzji Zakładu powinno wskazywać na zdolności płatnicze przy uwzględnieniu dochodów i niezbędnych wydatków.

Powyższe prowadzi do wniosku, że w postępowaniu uchybiono zasadom procedury administracyjnej, nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, poprzez wszechstronne rozważenie materiału dowodowego. Dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy w kontekście przepisów prawa materialnego, przy zachowaniu przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności przedstawionych powyżej, daje prawo do podjęcia decyzji (z uwagi na jej fakultatywny charakter), nawet odmownej - w sytuacji zaistnienia przesłanek pozwalających na umorzenie należności.

Rozpatrując ponownie sprawę organ winien wyeliminować wszystkie wskazane przez Sąd wadliwości. W szczególności należy ustalić, czy spłata zaległości wobec Zakładu w sytuacji, gdy jedynym dochodem rodziny są pieniądze otrzymywane Ośrodka Pomocy Społecznej z urzędu pracy w formie stypendium i zasiłków celowych nie doprowadzi do zagrożenia egzystencji skarżącego i jego rodziny. Ponownie wydając decyzję w tej sprawie organ administracji powinien mieć na uwadze, że jest zobowiązany do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, ze szczególnym uwzględnieniem przeprowadzenia ustaleń w zakresie odnoszącym się do sytuacji wnioskodawcy pod kątem istnienia przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz tych, które określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Powyższe powinno znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek odnieść się do wszystkich dowodów występujących w sprawie, zarówno do tych, na których się oparł, jak i do tych, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów.

Podsumowując przy ponownej ocenie materiału dowodowego organ administracji dokona rzetelnej analizy sytuacji materialnej dochodowej i życiowej skarżącego. Ustalenia odnośnie sytuacji skarżącego powinny zostać oparte na wyczerpującym i wszechstronnie ocenionym materiale dowodowym przy uwzględnieniu zawartych w tym uzasadnieniu wskazań.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważa, że określona art. 8 k.p.a. zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji nakazuje szczególnie starannie uzasadniać te decyzje, w których obywatelowi odmawia się zadośćuczynienia jego żądaniom, bowiem "obywatel ma być przekonany a nie pokonany" (por. np. wyrok NSA z dnia 11 lipca 2007 r., sygn. akt II GSK 90/07). Zasada ta ma także zastosowanie także w rozpatrywanej sprawie.

Przeprowadzone wywody prowadzą do konkluzji, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem zasad postępowania , a także w rezultacie wadliwej (wybiórczej i niekompletnej) wykładni obowiązującego prawa.

Podejmując ponowne rozstrzygnięcie w sprawie organ powinien zatem rozważyć wskazane kwestie.

Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.