Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 25/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-04-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.
article: art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym Wydziale IV w dniu 30 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., na podstawie art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po ponownym rozpatrzeniu sprawy K. L., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia[...] września 2011 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej – orzeczenia Głównej Komisji Weryfikacyjnej Związku Bojowników o Wolność i Demokrację z dnia 12 sierpnia 1983 r. w sprawie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich.

Jak wskazał w uzasadnieniu decyzji organ orzekający, strona ubiegała się w latach 80-tych o przyznanie uprawnień kombatanckich przed ZBoWiD z tytułu swego udziału w Powstaniu Warszawskim. Orzeczeniem z dnia 12 sierpnia 1983 r. odmówiono stronie przyznania uprawnień kombatanckich. Kolejny wniosek złożyła już do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. We wniosku tym podniosła nowe okoliczności, takie jak pobyt w areszcie MO we Wrocławiu w roku 1954. Normy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 2002 r. nr 42 poz. 371 ze zm.), dalej: ustawa o kombatantach, stanowią, iż okoliczność zatrzymania bez wyroku potwierdza swoją decyzją Prezes IPN. W związku z tym organ, po wydaniu decyzji Prezesa IPN z dnia [...] października 2004 r., która nie potwierdziła okoliczności podnoszonej przez stronę, odmówił uchylenia orzeczenia Głównej Komisji Weryfikacyjnej ZBoWiD. Decyzja odmowna została utrzymana w mocy w dniu 28 września 2005 r. Skarga strony na tę decyzję została przez Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalona w dniu 29 maja 2008 r.

Następnie strona złożyła kolejny wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1983 r., za pośrednictwem Kancelarii Prezydenta RP. Wniosek nie zawierał jednak wskazania, na podstawie której przesłanki art. 156 § 1 k.p.a. ma to nastąpić. W związku z tym, Kierownik Urzędu uznał za właściwe zawiesić postępowanie do czasu zakończenia kolejnego postępowania przed Prezesem IPN w trybie wznowienia. Na ostateczne postanowienie z dnia 18 czerwca 2010 r. strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 18 listopada 2010 r. uchylił postanowienia Kierownika Urzędu.

Decyzją z dnia [...] września 2011 r. Kierownik Urzędu odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Głównej Komisji Weryfikacyjnej ZBoWiD z dnia [...] sierpnia 1983 r. Strona, w odpowiedzi, zażądała wydania natychmiastowego kończącego sprawę postanowienia. W odpowiedzi na pismo Urzędu z prośbą o sprecyzowanie żądania, strona stwierdziła, iż w ten sposób wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Kierownik Urzędu stwierdził, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie.

Zdaniem organu orzekajacego, nie powinno budzić wątpliwości, że jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada trwałości decyzji administracyjnych. Art. 16 § 1 k.p.a. formułujący tę zasadę stanowi, że decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Z przytoczonego przepisu wynika, iż jednym ze sposobów weryfikacji decyzji ostatecznych jest stwierdzenie nieważności decyzji mogące nastąpić:

1) w stosunku do decyzji ostatecznych;

2) jedynie w przypadkach przewidzianych przepisami prawa.

Przepisy dotyczące instytucji regulujących tryby nadzwyczajne mają charakter szczególnych i zupełnych regulacji prawnych, które tylko w drodze wyjątku i w ściśle określonych przypadkach pozwalają na wzruszenie decyzji ostatecznej. Przepisy te nie mogą być interpretowane rozszerzająco.

Stosownie do art. 156 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:

1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości,

2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa,

3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną,

4) została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie,

5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały,

6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą,

7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Zgodnie z art. 157 § 1 k.p.a. właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Rozstrzygnięcie w sprawie nieważności decyzji następuje w drodze decyzji (art. 158 § 1 k.p.a.).

Warto w tym miejscu zaznaczyć, iż strona w swoich wnioskach nie powoływała się na żadną z wymienionych powyżej przesłanek zawartych w art. 156 § 1 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że: stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, jako wyjątek od określonej w art. 16 § 1 k.p.a. ogólnej zasady stabilności decyzji administracyjnych, następuje tylko wtedy, gdy bezspornie ustalone zostało istnienie przyczyny nieważności określonej w art. 156 § 1 k.p.a. Podobnie w wyroku z dnia 22 października 1999 r., sygn. akt I SA 8/98 (niepubl.) ten sam Sąd wskazał, iż: stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją szczególną, godzącą w zasadę trwałości decyzji administracyjnych, zatem istnienie przesłanki powodującej stwierdzenie nieważności musi być oczywiste i oczywistość tę właściwy organ ma obowiązek wykazać. Konkludując instytucja nieważności decyzji służy do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, które zostały dotknięte kwalifikowanymi (tj. tak istotnymi) wadami prawnymi, że dalsze ich funkcjonowanie w obrocie prawnym sprzeczne byłoby z zasadą praworządności. Nie modyfikuje to jednak ogólnej zasady, że rozstrzygnięcia organu administracji korzystają z domniemania prawidłowości i poprawności, które trwa tak długo, jak długo nie zostanie obalone.

W postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji organ orzekający bada jedynie, czy występują przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji. Nie prowadzi natomiast postępowania dowodowego w przedmiocie weryfikacji uprawnień kombatanckich. W ocenie organu w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a.

Na powyższą decyzję K.L. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administarcyjnego we Wrocławiu.

Skarżąca wniosła o uchylenie tej decyzji ponieważ, w jej przekonaniu, jest niezgodna z prawem i narusza prawa gwarantowane jej konstytucją.

Podniosła, że podstawą stwierdzenia nieważności decyzji “jest właśnie art. 156 pkt 2 wydana została bez podstawy prawnej z rażącym nruszeniem prawa oraz pkt 7 zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy praca". Skarżąca podkreśliła, że brała udział w Powstaniu Warszawskim i przedłożyła wymagane przez ZBoWiD oświadczenia ale Związek nie uznał świadków, jakimi były osoby duchowne nie mające nic wspólnego ze Związkiem i to było przyczyną odmowy przyznania jej w 1983 r. uprawnień kombatanckich.

Z kolei, w przekonaniu skarżącej, powoływanie się Kierownika Urzędu na trwałość decyzji administracyjnej jest niczym innym jak bezsensownym i bezzasadnym trwaniem w uporze podtrzymywania decyzji wydanej z naruszeniem prawa.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumnetację zawartą w zaskarzonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administarcyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, organ administracyjny prawidłowo utrzymał w mocy decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji wydanej wobec skarżącej przez Główną Komisję Weryfikacyjną Związku Bojowników o Wolność i Demokrację z dnia [...] sierpnia 1983 r. w sprawie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich.

Instytucja stwierdzenia nieważności stanowi jeden z trybów nadzwyczajnych umożliwiających wzruszenie ostatecznej decyzji. Stanowi wyjątek od jednej z fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego, to jest zasady trwałości decyzji ostatecznych. Ochrona takich decyzji została wyrażona w art. 16 k.p.a. Przesłanki zastosowania trybu nadzwyczajnego należy interpretować zawężająco.

Stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją procesową, służącą do usunięcia z obrotu prawnego decyzji administracyjnych dotkniętych ciężką, kwalifikowaną wadą prawną opisaną w art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie nadzorcze jest nadzwyczajnym trybem postępowania i stanowi wyłom od zasady stabilności decyzji (art. 16 k.p.a.), stąd też ustalenie podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji musi być niewątpliwe. Celem takiego postępowania nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji decyzji z punktu widzenia, czy decyzja jest dotknięta jedną z wad kwalifikowanych wskazanych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. W tym postępowaniu decyzję weryfikuje się w odniesieniu do stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dniu wydania decyzji, w stosunku do której toczy się postępowanie nieważnościowe.

Zatem zakres postępowania w niniejszej sprawie, jak słusznie stwierdził organ, sprowadzał się jedynie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 156 k.p.a., bowiem w jego kompetencji nie leży orzekanie co do istoty postępowania zakończonego kontrolowaną decyzją, ani też rozstrzyganie o innych kwestiach dotyczących meritum tego postępowania.

Przy czym, przy tej okazji podkreślenia wymaga, że organ nie jest w tym postępowaniu związany żądaniem strony (por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1994 r., II SA 2164/92, ONSA 1995, nr 1, poz. 32). Organ nadzoru stwierdza nieważność decyzji lub wydanie jej z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 k.p.a.) w takim zakresie, w jakim ustali występowanie wady określonej w art. 156 § 1 k.p.a., bez względu na granice żądania zgłoszonego przez stronę żądającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (por. też wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2001 r., IV SA 645/99, LEX nr 53459) – patrz: M.Jaśkowska, Komentarz do art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego, publ. LEX/el. 2012.

Po dokonaniu analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że organ orzekający w pełnym zakresie zbadał, czy w sprawie występują przesłanki dające podstawę do stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia. Co prawda przeoczył fakt, iż skarżąca w wyniku doprecyzowania wniosku z dnia 17 października 2009 r. jako podstawę stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 1983 r. wskazała na jej wydanie "bez podstawy prawnej z rażącym naruszeniem prawa", oraz że "zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa", jednakże z uwagi na przeanalizowanie przez organ zaistnienia którejkolwiek z przesłanek "nieważnościowych" pozostaje to bez wpływu na treść podjętego orzeczenia.

Zdaniem Sądu, w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa, organ trafnie przyjął, że kontrolowana decyzja nie zawiera kwalifikowanych wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Zaskarżona decyzja została wydana w wyniku właściwej oceny materiałów sprawy i prawidłowych rozważań prawnych. Z kolei, waga dostrzeżonych przez Sąd w postępowaniu uchybień natury proceduralnej, nie powoduje konieczności jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.