Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1684/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska asesor WSA Sławomir Antoniuk (spr.) Protokolant Joanna Grzyb po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2005 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość [...] oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2004 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] marca 2004 r., nr [...] orzekającą o odmowie przyznania odszkodowania za część gruntu nieruchomości położonej w W. przy ul [...], nr hip. [...], o pow. [...] m2.

Z ustaleń organu wojewódzkiego wynika, że Prezydent W. decyzją z dnia [...] marca 2004 r. odmówił K. M. przyznania odszkodowania za grunt przedmiotowej nieruchomości. Uzasadniając rozstrzygniecie organ pierwszej instancji wskazał, że nie została spełniona przesłanka z art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, dotycząca daty utraty możliwości władania nieruchomością, gdyż poprzedni właściciel stracił tę możliwość przed dniem 5 kwietnia 1958 r.

Odwołanie od decyzji wniosła K. M. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i ustalenia odszkodowania za grunt o pow. [...]m2, zarzucając decyzji rażące naruszenie art. 81 k.p.a. poprzez uznanie za udowodnioną okoliczność pozbawienia poprzedniego właściciela faktycznej możliwości władania przedmiotową działką przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Odwołanie to zostało uzupełnione przez A. G. , będącego pełnomocnikiem strony, pismem z dnia 13 maja 2004 r. W treści tego pisma pełnomocnik odwołującej się podniósł, że m.in. S. M. jako dotychczasowy właściciel tejże nieruchomości posiadał w dniu 5 kwietnia 1958 r. faktyczną możliwość władania przedmiotowym gruntem. Ponadto wskazał na brak związku pomiędzy protokołem zdawczo - odbiorczym podpisanym przez inną niż dotychczasowy właściciel osobą, a rzekomym pozbawieniem faktycznej możliwości władania gruntem.

Po rozpatrzeniu odwołania i zbadaniu sprawy Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2004 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że objęta wnioskiem odszkodowawczym strony nieruchomość [...] położona przy ul. [...] została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. W sprawie odszkodowań za niektóre kategorie nieruchomości objętych działaniem ww. dekretu ma aktualnie zastosowanie przepis art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce gruntami. W myśl ust. 2 tego artykułu przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. Przyznanie odszkodowania na podstawie obowiązujących przepisów jest możliwe po wszechstronnym wyjaśnieniu czy istnieją prawne podstawy takiego rozstrzygnięcia oraz tylko w razie spełnienia warunków przewidzianych w art. 215 ust. 2 powołanej ustawy. Jak wynika z pism Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej W. z dnia 3 lutego 1970 r. i z dnia 18 września 1970 r. ww. grunt będący przedmiotem wniosku odszkodowawczego podzielony został na trzy działki, z których dwie – dz. nr [...] o pow. [...]m2 i nr [...] o pow. [...]m2 umowami notarialnymi rozdysponowane zostały na rzecz osób trzecich. Jak wynika z § 3 aktu notarialnego Repertorium nr [...] działka nr [...] znajduje się w posiadaniu użytkowników wieczystych od dnia [...] marca 1958 r. Jak wskazuje natomiast w § 3 akt notarialny Repertorium nr [...] wydanie działki nr [...] wieczystym użytkownikom nastąpiło również w dniu [...] marca 1958 r. Zatem organ pierwszej instancji, po analizie materiału dowodowego, prawidłowo uznał, że w stosunku do przedmiotowej nieruchomości jedna z podstawowych przesłanek ustalenia odszkodowania nie została spełniona. Były właściciel utracił faktyczna możliwość władania nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r., co potwierdza także zaświadczenie nr [...] z dnia [...] stycznia 1958 r. zatwierdzające lokalizacje szczegółową [...] segmentów budynków mieszkalnych na terenie obejmującym ww. nieruchomość, protokół zdawczo - odbiorczy sporządzony w dniu [...] marca 1958 r. oraz formularz nr[...], dotyczący ustanowienia prawa użytkowania wieczystego dz. nr [...]. Powołane dowody jednoznacznie wskazują, iż poprzedni właściciel utracił możliwość władania nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r., co powoduje, iż decyzja Prezydenta W. odmawiająca przyznania odszkodowania jest prawidłowa.

Na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2004 r. A. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się stwierdzenia nieważności tej decyzji oraz decyzji Prezydenta W. z dnia [...] marca 2004 r., jako rażąco naruszających art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami, względnie uchylenia decyzji organu drugiej instancji. Przedmiotową skargę A. G. wniósł we własnych imieniu, choć w postępowaniu administracyjnym o przyznanie odszkodowania nie był stroną tego postępowania lecz pełnomocnikiem strony – K. M. Natomiast uprawnienie do wniesienia skargi A. G. wywodzi z umowy zobowiązującej zawartej w dniu [...] kwietnia 2004 r. w formie aktu notarialnego Repertorium A N r[...]. Mocą § 2 tej umowy "A. G. zobowiązuje się do dokonania wszystkich, niezbędnych czynności prawnych, które okażą się konieczne do oddania na rzecz K. M. w użytkowanie wieczyste części gruntu nieruchomości położonej w W., przy ul.[...], nr hip. [...] o powierzchni [...] (...) metrów kwadratowych lub uzyskania za ten grunt odszkodowania, ponosząc wszelkie związane z tym koszty i opłaty. W zamian za to K. M. tytułem zwrotu poniesionych kosztów zobowiązuje się w przypadku oddania przedmiotowego gruntu w użytkowanie wieczyste przenieść na rzecz A. G. udział wynoszący ½ (...) części użytkowania wieczystego opisanej nieruchomości w terminie 2 (...) tygodni od uprawomocnienia się wpisu w księdze wieczystej, a w przypadku sprzedaży tegoż użytkowania wieczystego lub uzyskania odszkodowania przekazać A. G. połowę uzyskanej kwoty w terminie 2 (...) tygodnia od daty zdarzenia".

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 2 lutego 2005 r., sygn. akt. I SA/Wa 1795/04 odrzucił skargę A. G. jako wniesioną przez osobę nieuprawnioną w myśl przepisy art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Na to postanowienie skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł A. G..

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OSK 613/05 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu postanowienia tenże Sąd wskazał, iż ustalenie, że wnoszący skargę nie jest stroną wymaga merytorycznego rozpoznania sprawy w kontekście posiadania lub nie posiadania interesu prawnego w sprawie przez osobę, która wniosła skargę, a stwierdzenie, że wnoszący skargę nie ma legitymacji do jej wniesienia może prowadzić do oddalenia skargi, a nie do jej odrzucenia.

W piśmie z dnia 25 października 2005 r. złożonym na rozprawie pełnomocnik A. G. wskazał, iż jego mocodawca posiada interes prawny w rozumieniu art. 50 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż czynnością prawną dokonaną w dniu [...] kwietnia 2004 r. nabył prawo żądania na swoją rzecz udziału wynoszącego ½ części użytkowania wieczystego działki pod budowę domu jednorodzinnego przyznanego K. M. w ramach odszkodowania lub uzyskania ½ części kwoty odszkodowania. W tym przypadku źródłem interesu prawnego jest przepis art. 510 k.c. stanowiący, że umowa zobowiązująca do przeniesienia wierzytelności przenosi wierzytelność na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo strony inaczej postanowiły.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie pochodzi od osoby uprawnionej do jej wniesienia.

Zgodnie z art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Kryterium "interesu prawnego", na którym oparta jest legitymacja do wniesienia skargi, ma charakter materialnoprawny i wymaga stwierdzenia związku miedzy sferą indywidualną praw i obowiązków wnoszącego skargę do Sądu a zaskarżonym aktem lub czynnością organu administracji publicznej. Zatem interes prawny wnoszącego skargę przejawia się w tym, że działa on bezpośrednio we własnym imieniu i ma roszczenie o przyznanie uprawnienia lub zwolnienia z nałożonego obowiązku.

Jak wynika z akt sprawy A. G. brał udział w postępowaniu administracyjnym o przyznanie odszkodowania za część gruntu nieruchomości położonej w W. przy ul [...], nr hip.[...], o pow. [...] m2, jako pełnomocnik K. M. Legitymację do wniesienia skargi do Sądu wywodzi z zapisu § 2 Umowy Zobowiązującej z dnia [...] kwietnia 2004 r., zobowiązującego K. M., w zamian za podejmowanie czynności prawnych zmierzających do odzyskania utraconej dekretem [...] części nieruchomości, w przypadku ustanowienia prawa użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu do przeniesienia na rzecz A. G. udziału wynoszącego ½ części tego prawa, a w przypadku jego sprzedaży lub uzyskania odszkodowania do przekazania wymienionemu połowy uzyskanej kwoty. Przepisem sankcjonującym posiadanie przez A. G. interesu prawnego do zaskarżenia decyzji odmawiającej przyznania odszkodowania następcy prawnemu dawnego właściciela nieruchomości [...] jest, zdaniem wnoszącego skargę, przepis art. 510 k.c.

W ocenie Sądu ww. umowa przyrzeczenia, zobowiązująca następcę prawnego dawnego właściciela nieruchomości objętej działaniem dekretu [...] (adresata decyzji administracyjnej rozstrzygającej o uprawnieniach przysługujących tylko tej osobie) do dokonania w przyszłości określonych czynności prawnych (mających na celu przeniesienie praw jeszcze nie nabytych) pod warunkiem zaistnienia okoliczności, które mogą nie nastąpić, nie daje wnoszącemu skargę przymiotu strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Na podstawie przedmiotowej umowy nie mogło dojść do skutecznego przeniesienia na skarżącego jakichkolwiek praw lub obowiązków stanowiących źródło interesu prawnego w sprawie odszkodowania, będącego w rzeczywistości świadczeniem o charakterze zobowiązania publicznoprawnego organu administracji do zrekompensowania strat poniesionych przez właściciela nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa. Zgodnie z art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce gruntami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) podmiotem uprawnionym do uzyskania odszkodowania za przejęty grunt jest tylko i wyłącznie dawny jego właściciel lub następcy prawni dziedziczący po nim. W świetle powyższego należało stwierdzić, że w sprawie niniejszej brak jest bezpośredniego związku miedzy sferą indywidualną praw i obowiązków wnoszącego skargę do Sądu, a zaskarżonym orzeczeniem administracji publicznej. Potencjalnie prawa takie skarżący może nabyć dopiero w bliżej nieokreślonej przyszłości. Interes prawny wyrażać się powinien w możliwości zastosowania normy prawa materialnego w konkretnej sytuacji konkretnego podmiotu prawa. Możliwość ta powinna istnieć aktualnie, a nie w przyszłości wywołanej odrębnym zdarzeniem prawnym, nie wynikającym wprost z decyzji będącej przedmiotem zaskarżenia. Powołując się na wyrok NSA z dnia 7 lutego 2002 r. sygn. akt. I SA 1701/00 należy stwierdzić, że zdarzenia przyszłe, a w pewnym sensie niepewne nie mogą stanowić o interesie prawnym, a jedynie o interesie faktycznym, który nie daje uprawnień strony.

Sąd nie podziela poglądu skarżącego, że przepis art. 510 § 1 k.c. wskazuje na istnienie po jego stronie interesu pranego uprawniającego do wniesienia skargi na decyzję administracyjna rozstrzygającą o prawach następców prawnych dawnego właściciela nieruchomości, do której to kategorii osób wnoszący skargę się nie zalicza. Przepis ten stanowi, że umowa sprzedaży, zamiany, darowizny lub inna umowa zobowiązująca do przeniesienia wierzytelności przenosi wierzytelność na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo że strony inaczej postanowiły. Rozdział III powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami reguluje wyczerpująco instytucję odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości (przepisy tego rozdziału mają zastosowanie do odszkodowań przyznawanych na podstawie art. 215 tej ustawy) co powoduje, że w zakresie nim uregulowanym wyłączone jest stosowanie przepisów kodeksu cywilnego. Rozstrzygnięcie organu w przedmiocie odszkodowania następuje na gruncie przepisów materialnego prawa administracyjnego i jest skierowane do konkretnego adresata, którego te przepisy wskazują. Zatem przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące odszkodowań należałoby w tym kontekście traktować jako przepisy szczególne, o których mowa w art. 510 § 1 k.c. Przyszłe uprawnienia rekompensacyjne o charakterze publicznoprawnym nie mogą być skutecznie przeniesione na rzecz osób trzecich. Za prawidłowością przedstawionego twierdzenia pośrednio przemawia uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 1996 r., III CZP 29/96, publ. OSNC 1996/7-8/102 – "Uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części – jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu – na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego (...) nie może być przeniesione na osobę trzecią w drodze przelewu. (art. 509 k.c.)".

Dodatkowo warto podnieść, że pod pojęciem "interesu prawnego" należy odczytywać prawo podmiotowe rozumiane jako przyznanie przez przepisy prawa konkretnych korzyści, które można realizować w postępowaniu administracyjnym. Cechami interesu prawnego jest to, że jest on konkretny, indywidualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Przedmiotowa umowa zobowiązująca takimi cechami się nie charakteryzuje, gdyż korzyści z niej płynące dla skarżącego nie mogą być realizowane w postępowaniu administracyjnym.

Podsumowując należało stwierdzić, że A. G. nie wykazał posiadania legitymacji skargowej, o której mowa w przepisie art. 50 § 1 Prawa o powstępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.