Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2508/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 3 ust. 1 pkt 5 i 6, par. 7
journal: Dz.U. 2010 nr 258 poz 1747
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty  spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 54 ust. 3
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska (spr.), Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska-Jóźków, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant st. specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2017 r. sprawy ze skargi C. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez C. L. (dalej: "Skarżąca" lub "Strona") do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: "MRiRW", "organ odwoławczy") z [...] czerwca 2016 r. Nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] lutego 2016 r. Nr [...]o odmowie umorzenia należności w wysokości 4403,97 zł wymagalnej wraz z odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynoszą 228,77 zł, ustalonej do zwrotu decyzją Nr [...] z [...] kwietnia 2015 r.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z [...] kwietnia 2015 r. Nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej: "Kierownik BP ARiMR") ustalił Stronie kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości 4 403,97 zł, w tym 1842,14 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej oraz 2561,83 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej. W wyniku odwołania, po rozpoznaniu sprawy, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z [...] września 2015 r. Nr [...]utrzymał w mocy ww. decyzję.

Upomnieniem z 30 grudnia 2015 r. Kierownik BP ARiMR wezwał Skarżącą do uregulowania ww. kwoty nienależnie pobranych płatności.

Pismem z 9 stycznia 2016 r. pełnomocnik Strony zwrócił się o umorzenie kwoty nienależnie pobranych płatności oraz o zawieszenie postępowania w przedmiocie egzekwowania należności. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że Skarżąca jest osobą samotną, utrzymującą się jedynie ze świadczenia emerytalnego w kwocie 960 zł netto. Podniósł również, że Skarżąca ma 82 lata, a jej stan zdrowia: choroba serca, nadciśnienie, niedowład kończyn dolnych, powoduje, że oprócz wydatków na utrzymanie, ponosi wydatki na leczenie ok. 333,64 zł miesięcznie. Po dokonaniu wszelkich opłat pozostaje Jej ok. 100 zł na miesiąc na wyżywienie i ubranie.

Decyzją z [...] lutego 2016 r., Prezes ARiMR odmówił wnioskowanego umorzenia stwierdzając, brak podstaw prawnych i faktycznych do uwzględnienia wniosku. W rezultacie złożonego odwołania, po ponownym rozpoznaniu sprawy, MRiRW zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2016 r., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ odwoławczy wskazał, że problematykę umarzania na wniosek dłużnika należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej regulują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258 poz.1747 ze zm., dalej: "rozporządzenie"). Zgodnie z § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia Prezes ARiMR z urzędu umarza należności o ile należność w ramach jednego programu pomocy nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) Nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 255 z 287 sierpnia 2014 r., str. 18 ze zm.). Natomiast kwoty, których dotyczy przedmiotowe postępowanie przekraczają wartość 100 euro (wg kursu wymiany na dzień 31 marca 2015 r., opublikowanego przez Europejski Bank Centralny, kurs 1 euro wynosił 4,0854 zł), tj. kwota stanowiąca równowartość 100 euro wynosiła 408,54 zł.

Organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, że Skarżąca ubiega się o umorzenie nienależnie pobranych płatności w wysokości 4403,97 zł za 2004 r. wraz z odsetkami ze względu na trudną sytuację materialną w jakiej się znajduje. Skarżąca otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1.121,84 zł, którego większość przeznacza na leki i na codzienne utrzymanie.

Pomimo ciężkiej sytuacji Strony organ II instancji uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia, tj. nie ustalono, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Ponadto, koszty postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku do kwoty dochodzonej należności określone zostały w formie procentowej (tj. opłata manipulacyjna w wysokości 1% oraz opłata za czynności egzekucyjne pobierana w wysokości od 4% do 8% w zależności od rodzaju dokonanego zajęcia) w stosunku do egzekwowanej należności, z zastrzeżeniem minimalnej kwoty w odniesieniu do każdej czynności podjętej przez egzekutora.

Organ podkreślił, że Prezes ARiMR może z urzędu umarzać należności, jeżeli postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne (§ 3 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia). Wobec powyższego, bez wszczęcia postępowania egzekucyjnego w administracji i jednoczesnego potwierdzenia faktu nieściągalności należności przez prowadzącego sprawę Naczelnika Urzędu Skarbowego, nie można umorzyć przedmiotowych należności. Natomiast umorzenie odsetek za zwłokę może nastąpić tylko w sytuacji, w której spełnione zostały przesłanki do umorzenia należności głównej (§ 6 rozporządzenia).

Wobec tych danych organ uznał, iż nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające umorzenie należności.

W skardze na decyzję MRiRW z [...] czerwca 2016 r. pełnomocnik Strony wniósł o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1) art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017r., poz. 1257, dalej: "k.p.a.") w związku z § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia, tj. brak rozważenia całości materiału dowodowego w sprawie, poprzez pominięcie przez organ Jej sytuacji finansowej,

2) art. 107 k.p.a. w związku z § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia poprzez brak wyczerpującego uzasadnienia rozstrzygnięcia,

3) art. 8 k.p.a. statuującego zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej, poprzez brak rzetelnej weryfikacji przez organ sytuacji majątkowej, co pozwoliło na przyjęcie błędnych wniosków przez organ oraz narusza zasadę pierwszeństwa słusznego interesu strony i zasadę ochrony jaką powinno zapewnić obywatelom Państwo prawa,

4) § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia poprzez brak zastosowania, gdzie w sprawie uprawdopodobniono, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty większej niż koszty dochodzenia i egzekucji, gdzie organ posiada wiedzę z urzędu o wszystkich 12 sprawach, toczących się przeciwko Stronie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienie wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sprowadza się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Wskazać również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Problematykę umarzania na wniosek dłużnika należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej regulują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Zgodnie z art. 54 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) Nr 352/78, (WE) 165/94, (WE) Nr 2799/98, (WE) Nr 814/2000, (WE) Nr 1290/2005 i (WE) Nr 485/ 2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12. 2013r, str. 549, ze zm.), w należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą zadecydować o zaprzestaniu odzyskiwania. Taka decyzja może zostać podjęta jedynie w następujących przypadkach:

a) w przypadku gdy łączna kwota już dokonanych oraz przewidywanych kosztów odzyskiwania przewyższa kwotę do odzyskania; warunek ten uznaje się za spełniony

i) jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie przekracza 100 EUR, nie licząc odsetek; lub

ii) jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia wynosi między 100 a 150 EUR, nie licząc odsetek, a dane państwo członkowskie stosuje próg równy lub wyższy niż kwota, która ma zostać odzyskana zgodnie z jego prawem krajowym w odniesieniu do niedochodzenia należności krajowych;

b) w przypadku gdy odzyskanie okazuje się niemożliwe z uwagi na niewypłacalność dłużnika lub osób odpowiedzialnych prawnie za nieprawidłowości, stwierdzoną i uznaną zgodnie z prawem krajowym.

Zatem z treści powołanych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia przedmiotowych należności jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, organy są związane określonymi w tych przepisach przesłankami podejmowania decyzji w tej materii. Katalog przesłanek pozwalających na umorzenie należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej został precyzyjnie określony i wyznacza granice swobodnego uznania organu. Przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. Tak przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07).

W świetle orzecznictwa sądowego decyzje uznaniowe podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli podlega to, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów.

Należy zatem stwierdzić, że decyzja uznaniowa może być uchylona przez sąd w przypadku stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia przedmiotowych należności pojęć, niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

Rozpoznając skargę we wskazanym wyżej zakresie Sąd uznał, że jest ona niezasadna. Organ ustalił i zbadał wszystkie okoliczności istotne dla oceny wystąpienia przesłanek umorzenia wnioskowanej należności. Zgodnie z treścią powołanych wyżej przepisów sam fakt znajdowania się dłużnika w trudnej sytuacji materialnej, nie może stanowić przesłanki umorzenia przedmiotowych należności.

W rozpoznawanej sprawie należność w ramach jednego programu pomocy jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) Nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 255 z 287 sierpnia 2014 r., str. 18 ze zm.). Jak wynika bowiem z materiału dowodowego, na wymagalna kwota wynosi 4 403,97 zł wraz z odsetkami, które na dzień wydania decyzji I instancji wynoszą 228,77 zł. Ww. kwota przekracza zatem wartość kwoty 100 euro (tj. 408,54 zł).

Nie można zgodzić się z zarzutem braku prawidłowego ustalenia sytuacji majątkowej Skarżącej. Z akt sprawy wynika, że sytuacja materialna Skarżącej jest trudna jednakże, jak to wskazał organ, Strona posiada stały dochód, który może być przedmiotem egzekucji. Skarżąca otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1121,84 zł miesięcznie, którego większość przeznacza na leki (333,64 zł), opłaty za energię elektryczną, wodę, gaz, telefon, wywóz nieczystości, usługi kominiarskie (350 zł) i codzienne utrzymanie, w tym zakup środków czystości ok. 100 zł, pomoc przy zakupach (50 zł).

Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Przy ocenie działania organów w tej sprawie należy mieć na względzie brzmienie § 3 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia, który stanowi, że Prezes ARiMR może z urzędu umarzać należności, jeżeli postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Jak wskazuje organ, w sprawie nie wszczęto postępowania egzekucyjnego, nie został zatem potwierdzony fakt nieściągalności należności. Pomimo trudnej sytuacji w jakiej się znajduje Skarżąca zasadnie organ uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia, tj. nie stwierdzono, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności.

Wskazywane przez Skarżącą okoliczności dotyczące jej sytuacji majątkowej, zdrowotnej i rodzinnej, w świetle przepisów rozporządzenia, nie mają znaczenia dla objęcia ulgą w postaci umorzenia należności. Okoliczności te mogłyby mieć istotne znaczenie tyko w przypadku skorzystania przez Skarżącą z możliwości złożenia wniosku o rozłożenie na raty kwoty nienależnie pobranych płatności (§ 7 rozporządzenia).

Wobec powyższego, w ocenie Sądu, organ działał na podstawie przepisów prawa i dokonał oceny w oparciu o materiał dowodowy zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący (art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Organ w sposób kompletny i zrozumiały wyjaśnił także zasadnicze powody podjętego rozstrzygnięcia, wypełniając kryteria przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Wbrew zarzutom skargi, zdaniem Sądu, działanie organu nie stanowi w tym zakresie naruszenia obowiązujących przepisów prawa.

Z uwagi na to, że wszystkie zarzuty skargi okazały się niezasadne, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.