Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1053/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 229
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Dnia 12 stycznia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Nawara – Dubiel Sędziowie: WSA Monika Niedźwiedź WSA Sebastian Pietrzyk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2023 roku na posiedzeniu niejawnym spraw ze skarg J. R., J. R., R. J., W. H., I. H., S. H., E. Ł. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 1 lipca 2022 roku, znak: WS-VI.7534.3.210.2021.PB w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości skargi oddala.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody Małopolskiego z dnia 1 lipca 2022 r., znak: WS-VI.7534.3.210.2021.PB utrzymująca w mocy decyzję Starosty Krakowskiego z dnia 20 października 2021 r., znak: GN.II.6821.1.129.2020.Ko, którą orzeczono o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...], położonej w obr. 45, jedn. ewid. Krowodrza m. K., w granicach wywłaszczonych(nabytych) na rzecz Skarbu Państwa działek nr [...] oraz nr [...], obr. 110 (mały) Krowodrza

– na rzecz pana J. R., pana J. R., pani R. J., pana W. H., pana I. H. i pana S. H. (pkt. 1 decyzji Starosty Krakowskiego),

– na rzecz pani A. H. (pkt. 2 decyzji Starosty Krakowskiego),

– na rzecz pani E. L. (pkt. 3 decyzji Starosty Krakowskiego).

Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach:

Wnioskiem z dnia 12 maja 2020 r. J. R., J. R., R. J., W. H. i I. H. wystąpili o zwrot nieruchomości składającej się z działek nr [...], nr [...] i nr [...] obr. 110 (mały) Krowodrza. Wnioskodawcy ustanowili jednocześnie swoim pełnomocnikiem w sprawie pana J. R.. Wnioskiem z dnia 12 maja 2020 r. do postępowania przyłączył się Pan S. H., który pismem z dnia 2 marca 2021 r. ustanowił swoim pełnomocnikiem panią L. K.. Ponadto wnioskami z dnia 26 lutego 2021 r. do postępowania przyłączyły się Pani A. H. oraz Pani E. L..

Wskazana we wniosku o zwrot nieruchomość – działka nr [...] w obr. 110 (mały) Krowodrza oraz działka nr [...] w obr. 110 (mały) Krowodrza została wywłaszczona w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1974 roku, Nr 10, poz. 64 ze zm.).

Działka nr [...] poł. w obr. 110 (mały) Krowodrza została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku na mocy umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 29 maja 1976 r., nr Rep. A I Nr [...] (w Państwowym Biurze Notarialnym przed notariuszem W. K.) pod budowę budynków mieszkalnych (k. 7 a.a.).

Działkę nr [...] poł. w obr. 110 (mały) Krowodrza wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości z 14 września 1978 r., nr GK.1-8221-13/77 na cele budowy pawilonu remontowo-administracyjnego nr [...] przy ul. O. dla Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w K. (k.14 a.a).

Podstawą wywłaszczenia wskazanych działek była decyzja Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej Miasta Krakowa, zatwierdzająca plan realizacyjny inwestycji z dnia 30 września 1974 roku, nr BAA-60/K /127/ 74.

W toku prowadzonego postępowania o zwrot nieruchomości Starosta Krakowski ustalił, że zgodnie z wykazem zmian gruntowych nr K-2528/84 wykonanym w 1984 r. działki: nr [...] o pow. 0,1837 ha, nr [...] o pow. 0,0098 ha i część działki nr [...], obr. 110 (mały) wraz z innymi działkami utworzyły działkę nr [...] o pow. 0,2501 ha, obr. 45 jedn. ewid. Krowodrza. Zgodnie z planem podziału nr [...] działka nr [...] obr. 45 jedn. ewid. Krowodrza o pow. 0,2501 ha podzieliła się na działki: nr [...] o pow. 0,0201 ha i nr [...] o pow. 0,2300 ha, obr. 45 jedn. ewid. Krowodrza. Następnie planem podziału nr KERG [...] z 7 marca 2008 r. działka nr [...] została podzielona na działki: nr [...] o pow. 0,1385 ha i nr [...] o pow. 0,0915 ha, obr. 45 jedn, ewid. Krowodrza, po czym na podstawie tego samego operatu działka nr [...] o pow. 0,0915 ha została zniesiona do działki nr [...] o pow. 0,1099 ha, obr. 45 jedn. ewid. Krowodrza (wykaz zmian gruntowych k.51, mapa uzupełniająca k. 49, Rep. KW nr [...], k. 152-158).

Zgodnie z ustaleniami organu I instancji, części wywłaszczonych działek odpowiadają obecnie części działki nr [...], obr. 45, jedn. ewid. Krowodrza.

Ponadto organ ustalił, że w dniu wywłaszczenia działka nr [...] i [...] stanowiły współwłasność L. R. i W. L. w [...] części. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Bielsku - Białej z dnia 17 sierpnia 1993 r., sygn. II Ns [...], że spadek po zmarłej [...] stycznia 1992 r. W. L. nabyła J. H. w całości (postanowienie spadkowe k. 38 akt adm.)

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Kołobrzegu z dnia 3 czerwca 2003 r., sygn. I Ns 114/03 ustalono, że spadek po zmarłej [...] listopada 2001 r. J. H. nabyli: R. J. i I. H. po 1/3 części oraz E. L., S. H. i W. H. - każdy po 1/9 części (postanowienie spadkowe k. 37 akt adm.)

Na podstawie Aktu Poświadczenia Dziedziczenia Rep. A Nr [...] z dnia 3 listopada 2016 r. ustalono, że spadek po zmarłej [...] marca 2003 r. L. R. nabyli: J. R. oraz J. R., każdy po 1/2 części (poświadczenie dziedziczenia k.35).

Ponadto – jak wskazał organ – zgodnie z treścią księgi wieczystej nr [...], prowadzonej dla działki nr [...], nieruchomość ta stanowi własność Gminy Kraków i pozostaje w użytkowaniu wieczystym [...] Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "[...]" w K. . Prawo użytkowania wieczystego Spółdzielni zostało ustanowione na podstawie umowy użytkowania wieczystego z dnia 13 grudnia 1978 r., a wpis użytkowania wieczystego do księgi wieczystej nr [...] nastąpił w dniu 16 maja 1994 r. (por. wydruk z KW nr [...], k.204-213).

Jak wskazał Starosta Krakowski w tej sprawie kluczowe znaczenie ma przepis art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, iż: "roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej".

Starosta podniósł, że na Skarbie Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego spoczywa obowiązek zwrotu nieruchomości, jeżeli stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia. Z kolei przepis art. 229 ustawy znosi obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (choćby niewykorzystanej zgodnie z celem wywłaszczenia) stanowiąc, że roszczenie nie przysługuje w sytuacji, gdy Skarb Państwa lub właściwa jednostka samorządu terytorialnego nie są już w dniu 1 stycznia 1998 r. właścicielem nieruchomości, albo też nie władają tą nieruchomością, gdy została ona sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej (tzn. innemu podmiotowi niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego), a prawa te zostały ujawnione w księdze wieczystej przed 1 stycznia 1998 r.

Organ I instancji podkreślił, że do wyłączenia obowiązku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, dochodzi bez potrzeby merytorycznego rozpoznania, czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Uwarunkowane jest ono jednak uprzednim ustaleniem, iż spełnione zostały ustanowione tym przepisem przesłanki, które powodują, że przewidziane w art. 136 ust. 3 ustawy roszczenie nie przysługuje.

W świetle tego przepisu, aby roszczenie z art. 136 ust. 3 ustawy nie przysługiwało, objęta żądaniem zwrotu nieruchomość musi przed dniem 1 stycznia 1998 r. być:

po pierwsze, sprzedana lub obciążona ustanowionym na niej wieczystym użytkowaniem,

po drugie, nabywcą lub użytkownikiem wieczystym musi być osoba trzecia w rozumieniu tego przepisu,

po trzecie, prawo to (własność lub użytkowanie wieczyste), musi być ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. i stan ten musi istnieć w dniu wejścia w życie ustawy.

Zgodnie z odpisem księgi wieczystej nr KRI [...] działka nr [...] o powierzchni 0,1385 ha, położona w obr. 45, jedn. ewid. Krowodrza, m. K. stanowi własność Gminy Kraków i pozostaje w użytkowaniu wieczystym [...] Spółdzielni Budowlano Mieszkaniowej "[...]" z siedzibą w K.. Prawo użytkowania wieczystego w stosunku do tej działki powstało na podstawie umowy użytkowania wieczystego Rep. A nr I [...] z dnia 13 grudnia 1978 roku, ujawnionej w księdze wieczystej nr KRI [...] w dniu 16 maja 1994 r.

Skoro zatem w przedmiotowej sprawie spełnione zostały przedstawione wyżej przesłanki z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, decydujące o nieprzysługiwaniu roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, to należało umorzyć postępowanie o zwrot nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...], poł. w obr. 45, jedn. ewid. Krowodrza, m. K., objętej księgą wieczystą nr KRI [...], w granicach wywłaszczonych (nabytych) na rzecz Skarbu Państwa działek: nr [...] oraz nr [...], obr. 110 (mały) Krowodrza na rzecz: Pana J. R., Pana J. R., Pani R. J., Pana W. H., Pana I. H. oraz Pana S. H..

Zgodnie z art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, stosowanie do którego: "Gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. "

Ponadto Starosta wskazał, że ustalona w trakcie prowadzonego postępowania okoliczność, iż wnioskodawczyni pani A. H. nie posiada legitymacji do występowania z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości, powoduje że postępowanie stało się bezprzedmiotowe w stosunku do wnioskodawczyni. Powyższe oznacza, że należałoby orzec o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania administracyjnego o zwrot nieruchomości w stosunku do pani A. H., jednak w przedmiotowej sprawie dla umorzenia postępowania w stosunku do pani A. H. podstawowe znaczenie ma data złożenia wniosku o zwrot nieruchomości, tj. 26 lutego 2021 r.

Organ I instancji dalej wskazał, że stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2019 r., poz. 801), która weszła w życie 14 maja 2019 r.: "W przypadku gdy termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 ustawy zmienianej w art. 1, upłynął przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy albo gdy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. "

Z powyższych regulacji wynika, że termin na złożenie wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej upływał co do zasady 14 maja 2020 r. Jednakże 31 marca 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2020 r., poz. 568 ze zm.), którą dodano w ustawie z dnia 2 marca 2020 r. ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.). Zgodnie z przepisem art. 15zzr ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw: w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki oraz terminów zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony - nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres (w dniu wejścia w życie ww. ustawy obowiązywał na terenie kraju stan epidemii ogłoszony z powodu COVID-19). Dotyczy to między innymi terminów od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed sądem lub organem, terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa obowiązki czy terminów przedawnienia. Przepis ten dotyczy także terminu do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a wszedł on w życie z dniem ogłoszenia ustawy nowelizującej, tj. 31 marca 2020 roku.

Omawiany wyżej przepis art 15zzr ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych w związku z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami niewątpliwie zatem zawiesił z dniem 31 marca 2020 r. bieg 12 miesięcznego terminu wynikającego z art. 136 ust. 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zawieszenie biegu ww. terminu trwało do 23 maja 2020 r., z upływem którego wszedł w życie przepis art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875), który brzmi: "Terminy, o których mowa w art. 15zzr ust. 1 ustawy zmienianej w art. 46, których bieg uległ zawieszeniu na podstawie art. 15zzr ust. 1 tej ustawy, biegną dalej po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. "

Okres od 31 marca do 14 maja 2020 r. obejmował 45 dni, a zatem ostatnim dniem omawianego terminu zawitego, który rozpoczął swój dalszy bieg 24 maja 2020 r. był 7 lipca 2020 r. Zatem ze skutecznym roszczeniem o zwrot nieruchomości można było wystąpić do dnia 7 lipca 2020 r.

Starosta dalej zaznaczył, że jak wskazano w uzasadnieniu do wyroku z dnia 20 października 2020 roku (sygn. akt II SA/Kr 869/20) Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie "po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2015 r. sygn. SK 26/14 nie można twierdzić, iż tzw. przyłączenie się wszystkich uprawnionych, stanowi czynności zachowawcze tj. jeśli został złożony wniosek o zwrot, to reszta uprawnionych może się przyłączyć później, w zasadzie bez ograniczeń terminowych. Zatem przytoczony przez organ pogląd, iż skuteczne złożenie wniosku chociażby przez jednego uprawnionego powoduje, że pozostałe uprawnione osoby mogą się do tego wniosku przyłączyć, nie może być co do zasady w całości aprobowany po wyroku TK. Trybunał wyraźnie w tym zakresie wskazał w powołanym wyroku na samodzielność roszczeń poszczególnych uprawnionych, jednocześnie nakazując zmiany legislacyjne mające te zasady respektować, w tym zapewnić innym uprawnionym możliwość dochodzenia roszczeń. "

Organ I instancji podkreślił, że w niniejszej sprawie wnioski pani E. L. oraz pani A. H. zostały złożone 26 lutego 2021 r., wobec czego należało orzec o umorzeniu postępowania administracyjnego o zwrot nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...], poł. w obr. 45, jedn. ewid. Krowodrza, m. K., w granicach wywłaszczonych (nabytych) na rzecz Skarbu Państwa działek: nr [...] oraz nr [...], obr. 110 (mały) Krowodrza, na rzecz pani E. L. oraz pani A. H..

Organ zaznaczył ponadto, że w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania art. 4 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, bowiem – jak wskazano w wyżej przytoczonym uzasadnieniu do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 października 2020 roku – każdy z poszczególnych uprawnionych posiada niezależne samodzielne roszczenie o zwrot nieruchomości. Zatem złożenie w terminie wniosku w ramach swojego udziału przez jednego z byłych współwłaścicieli (lub ich następców) nie zabezpiecza przed przedawnieniem roszczeń względem pozostałych byłych współwłaścicieli (lub ich następców).

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli Skarżący.

Rozpoznając sprawę w wyniku wniesionego odwołania Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 1 lipca 2022 roku, znak: WS-VI.7534.3.210.2021.PB utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty.

Organ odwoławczy wskazał, że materialnoprawną podstawę do rozpatrzenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowią przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami – (dalej też jako "u.g.n.").

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Ponadto stosownie do treści art. 216 ust. 1 u.g.n., przepisy o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stosuje się odpowiednio m.in. do nieruchomości nabytych na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Jednocześnie, zgodnie z art. 229 u.g.n., roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Wojewoda wskazał, że z niebudzących żadnych wątpliwości ustaleń organu I instancji wynika bezsprzecznie, że w przedmiotowej sprawie znajdzie zastosowanie ww. przepis art. 229 u.g.n., bowiem zgodnie z treścią księgi wieczystej nr [...], działka nr [...], obr. 45, jedn. ewid. Krowodrza, umową z dnia 13 grudnia 1978 r. Rep. A nr I [...], została oddana w użytkowanie wieczyste [...] Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "[...]" w K. i fakt ten ujawniono w księdze wieczystej 16 maja 1994 r., a więc przed wejściem w życie u.g.n. (1 stycznia 1998 r.). Podkreślić przy tym należy, że ustanowione prawo użytkowania wieczystego dotyczy całej działki nr [...].

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że z woli ustawodawcy wyłączone zostało roszczenie zwrotowe w stosunku do ww. nieruchomości.

Brak roszczenia o zwrot nieruchomości oznacza z kolei brak jednego z podstawowych elementów stosunku administracyjnoprawnego, niezbędnego do zaistnienia sprawy administracyjnej, w ramach której dochodzi do skonkretyzowania uprawnień i obowiązków podmiotów administrowanych w drodze aktu administracyjnego, co z kolei czyni wszczęte w tym zakresie postępowanie administracyjne bezprzedmiotowym.

Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

"Istota bezprzedmiotowości postępowania polega na tym, że nastąpiło takie zdarzenie prawne lub faktyczne, które spowodowało, że przestała istnieć ta szczególna relacja między faktem (sytuacją faktyczną danego podmiotu), a prawem (sytuacją prawną danego podmiotu), z którą prawo łączy obowiązek konkretyzacji normy w postaci wydania decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z 10 maja 2012 r. sygn. akt II GSK 467/11)" (tak w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 1848/18).

W orzecznictwie wskazuje się także, że o bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego świadczyć może brak (nieistnienie /utrata /wygaśnięcie) określonego uprawnienia (roszczenia), które podlegałoby konkretyzacji w drodze decyzji administracyjnej (por. np. wyrok NSA z 30 czerwca 2020 r. sygn. akt I GSK 507/20), brak legitymacji procesowej (interesu prawnego) wnioskodawcy (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 1387/16) bądź wszczęcie postępowania w sprawie zakończonej już decyzją ostateczną (tak np. w wyrokach NSA w Warszawie OZ w Gdańsku z 29 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Gd 1279/96; WSA w Poznaniu z 8 lutego 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 1071/17, czy też powołanym także przez organ I instancji wyroku WSA w Bydgoszczy z 10 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Bd 844/19).

Z powyższych przyczyn, skoro zgłoszone żądanie nie mogło być zrealizowane na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n., bowiem stosownie do treści art. 229 u.g.n. nie przysługiwało ono już w momencie wejścia w życie tejże ustawy, to wszczęte w tym zakresie postępowanie było od początku bezprzedmiotowe.

Ponadto z ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że Pani A. H., która wystąpiła z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości, nie jest jej poprzednią właścicielką ani spadkobierczynią poprzednich współwłaścicieli, wobec czego nie przysługuje jej roszczenie o zwrot ww. nieruchomości, a tym samym również z tej przyczyny postępowanie z jej wniosku było bezprzedmiotowe.

Z powyższych względów złożone w przedmiotowej sprawie odwołania nie mogły zostać uwzględnione.

Natomiast odnosząc się do motywów rozstrzygnięcia ujętego w punkcie 3 sentencji zaskarżonej decyzji, tj. umorzenia postępowania zwrotowego w stosunku do Pani E. L., Wojewoda Małopolski wskazał, że odwołanie się przez organ I instancji do regulacji art. 136 ust. 7 u.g.n. (który stanowi, że uprawnienie do zwrotu, o którym mowa w ust. 3, wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust. 3. W takim przypadku właściwy organ nie ma obowiązku zawiadamiania oraz informowania, o którym mowa w ust. 2.), było co do zasady chybione.

Zauważyć należy, iż powyższy przepis (art. 136 ust. 7 u.g.n.) został dodany ustawą z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, która weszła w życie 14 maja 2019 r. i nie była to jedyna zmiana dokonana ww. ustawą w przepisach regulujących instytucję zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.

Powyższa ustawa dodała do przepisów u.g.n. także regulacje art. 136 ust. 2a, ust. 2b, ust. 3a i ust. 3b, które stanowią, iż:

2a. W przypadku braku możliwości ustalenia adresu poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy zawiadomienia dokonuje się w drodze obwieszczenia. Obwieszczenie podaje się do publicznej wiadomości na okres 3 miesięcy poprzez wywieszenie w siedzibie właściwego organu oraz umieszczenie na jego stronie podmiotowej w Biuletynie Informacji Publicznej. Informację o obwieszczeniu właściwy organ podaje do publicznej wiadomości przez ogłoszenie w prasie lokalnej o zasięgu obejmującym co najmniej powiat, na terenie którego położona jest nieruchomość.

2b. Zawiadomienie zawiera w szczególności:

1) wskazanie nieruchomości według księgi wieczystej lub zbioru dokumentów oraz według katastru nieruchomości;

2) oznaczenie decyzji administracyjnej stanowiącej podstawę wywłaszczenia;

3) imię i nazwisko poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy;

4) informację o tym, że z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej;

5) pouczenie o skutkach niezłożenia wniosku o zwrot w terminie, o którym mowa w ust. 5 i 7.

3a. W przypadku, gdy postępowanie w sprawie zwrotu dotyczy udziału w wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w jej części, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, zawiadamia pozostałych uprawnionych o możliwości zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości albo udziału w jej części.

3b. W przypadku, gdy zostało zgłoszone więcej niż jedno żądanie zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości lub w jej części, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, prowadzi jedno postępowanie dotyczące wszystkich żądań.

Z powyższych regulacji wynika, że złożenie wniosku o zwrot w ustawowym terminie choćby przez jednego uprawnionego rodzi po stronie organu (starosty/prezydenta miasta na prawach powiatu) obowiązek poinformowania pozostałych uprawnionych o możliwości ubiegania się o zwrot przysługującego im udziału w wywłaszczonej nieruchomości albo udziału w jej części (art. 136 ust. 3a u.g.n.), a jeżeli byłoby to niemożliwe (brak spadkobierców ustalonych we właściwym trybie), organ zobowiązany jest do prowadzenia jednego postępowania dotyczącego wszystkich zgłoszonych żądań (art. 136 ust. 3b u.g.n.).

W ocenie Wojewody Małopolskiego nic nie stoi na przeszkodzie, aby w toku postępowania wszczętego na wniosek części uprawnionych przystąpiły do sprawy kolejne osoby, które uzyskały postanowienie spadkowe już po upływie terminu materialnego.

Zauważyć bowiem należy, iż art. 136 ust. 7 (zd. 2) u.g.n. wyłącza obowiązek zawiadomienia uprawnionych osób określony w art. 136 ust. 2 u.g.n. (czyli przed wszczęciem postępowania), a nie wynikający z treści art. 136 ust. 3b u.g.n., tj. po wszczęciu postępowania, którego przedmiot oraz zakres podmiotowy może przecież zostać ostatecznie określony/zmodyfikowany w jego toku aż do wydania (ostatecznego) rozstrzygnięcia.

Podkreślenia wymaga, że przepisy dopuszczające zwrot udziałów w nieruchomości zostały wprowadzone do ustawy na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego 14 lipca 2015 r., sygn. akt SK 26/14, w którym Trybunał zaznaczył wyraźnie, że jakkolwiek możliwe powinno być dochodzenie zwrotu części ułamkowych wywłaszczonej nieruchomości, to jednak zasadą jest zwrot całej wywłaszczonej nieruchomości.

W wyroku z 17 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 2711/15, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż: "należy uwzględnić jednoznaczną wskazówkę interpretacyjną, jaką należy wywieść z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego i tak wykładać przepis art. 136 ust. 3 u.g.n. w zw. z art. 28 i art. 10 § 1 k.p.a., aby każdy z podmiotów współuprawnionych miał zagwarantowany udział w postępowaniu administracyjnym (zwrotowym). Trzeba mieć bowiem na uwadze, aby wykładnia prawa po wydaniu przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie prowadziła do takich skutków, które Trybunał uznał za niedające się pogodzić z porządkiem konstytucyjnym."

Celem ustawodawcy wprowadzającego do przepisów u.g.n. swego rodzaju instytucję dawności było zatem umożliwienie aktualnemu właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości (będącego podmiotem publicznoprawnym) wykorzystanie jej na cel inny niż wskazany w decyzji wywłaszczeniowej - niezależnie od ziszczenia się przesłanki zbędności, określonej w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 u.g.n., która po upływie określonego w ww. przepisie terminu w ogóle nie podlega badaniu.

W tym kontekście przyjęcie interpretacji przepisu art. 136 ust. 7 u.g.n. zaprezentowanej przez organ I instancji kłóci się z jego ratio legis, bowiem wygaśnięcie roszczenia zwrotowego jedynie w stosunku do części ułamkowej nieruchomości co do zasady nie umożliwi osiągnięcia celu tej regulacji, tj. przeznaczenia nieruchomości na inny cel niż wynikający z decyzji wywłaszczeniowej po upływie zakreślonego terminu.

Z powyższych względów Wojewoda Małopolski nie podzielił zapatrywań organu I instancji w zakresie wykładni i zastosowania regulacji określonej w art. 137 ust. 7 u.g.n. w związku z art. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skoro w odniesieniu do przedmiotowych nieruchomości znajdzie zastosowanie regulacja art. 229 u.g.n., to tym samym zbyteczne jest odwoływanie się do regulacji art. 137 ust. 7 u.g.n. Jeżeli bowiem roszczenie o zwrot tej nieruchomości z woli ustawodawcy nie powstało (nie przysługiwało już od daty wejścia w życie u.g.n., w tym jej art. 229), to nie mogło na podstawie tejże ustawy wygasnąć po upływie 20 lat od daty ostateczności decyzji wywłaszczeniowej. Zbyteczne w takiej sytuacji jest także zawiadamianie wszystkich poprzednich właścicieli wywłaszczonej nieruchomości lub ich spadkobierców o możliwości zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości albo udziału w jej części, bowiem jak wyżej wskazano uprawnienie takie nie przysługuje na mocy art. 229 u.g.n.

W skardze (zarejestrowanej pod sygn. II SA/Kr 1053/22) wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący: J. R., J. R., R. J., W. H. i I. H. domagali się uchylenia decyzji organu odwoławczego oraz decyzji organu I instancji, podnosząc zarzuty:

1. naruszenia art. 8 § 1 i 2 k.p.a., przez wydanie decyzji w sposób niebudzący zaufania skarżących do władzy publicznej - decyzji utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji pomimo niewykorzystania nieruchomości zgodnie z przeznaczeniem wskazanym w decyzji o wywłaszczeniu, co godzi w zaufanie obywatela do władzy publicznej;

2. naruszenia art. 136 ust. 3 w zw. a art. 137 u.g.n., przez niedokonanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości pomimo, że stała się ona zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej;

3. naruszenia art. 136 ust. 3 u.g.n., przez niedokonanie pełnej weryfikacji czy nieruchomość objęta wnioskiem stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu;

4. naruszenia art. 229 u.g.n., przez nieprawidłowe uznanie, że skarżącym nie przysługuje prawo zwrotu wobec wystąpienia okoliczności, że przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej;

5. błędnych ustaleń faktycznych przez uznanie, że niemożliwy jest zwrot nieruchomości wobec dokonania jej częściowego zbycia na rzecz innego podmiotu (ustanowienia użytkowania wieczystego), jednocześnie nie dokonano weryfikacji czy cała nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot wywłaszczonej działki była objęta ustanowieniem użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej;

6. błędnych ustaleń faktycznych przez uznanie, że niemożliwy jest zwrot nieruchomości wobec dokonania jej częściowego zbycia na rzecz innego podmiotu (ustanowienia użytkowania wieczystego), jednocześnie nie dokonano dokładnej weryfikacji w aktach księgi wieczystej kiedy ujawniono ten fakt,

7. nieustalenie przez organ czy dokonane w latach 80-tych zmiany gruntowe doprowadzające do powstania "nowych" działek uniemożliwiają faktyczną możliwość zwrotu części wywłaszczonych działek;

8. nieustalenie przez organ czy Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" w K. zrealizowała cel, dla którego zostało dokonane wywłaszczenie i dla którego została z nią zawarta umowa wieczystego użytkowania;

9. brak rozważenia możliwości rozwiązania umowy użytkowania wieczystego przez Spółdzielnię Mieszkaniową "[...]" w oparciu o art. 240 k.c., pomimo braku realizacji celu, na który nieruchomość została wywłaszczona i ustanowiono użytkowanie wieczystego;

10. wydanie dwóch decyzji o odmiennej treści w przedmiocie tej samej decyzji organu I instancji, a to decyzji z 1 lipca 2022 r. - utrzymującej w mocy decyzję Starosty Krakowskiego nr 1, znak: WSVI.7534.3.210.2021.PB i decyzji z 5 lipca 2022 r. uchylającej w pkt. 1 i 3 decyzję nr 1 Starosty Krakowskiego, znak: WSVI.7534.3.211.2021.PB.

Skargi na decyzję Wojewody wnieśli również: S. H. (skarga zarejestrowana pod sygn. II SA/Kr 1081/22) oraz E. L. (skarga zarejestrowana pod sygn. II SA/Kr 1082/22). Skarżący wskazali, że podnoszą podobnie jak w odwołaniu, iż organ I instancji rozpatrując wniosek o zwrot nieruchomości nie wyjaśnił szeregu istotnych dla sprawy okoliczności, natomiast Wojewoda nie odniósł się do zarzutów odwołania. Zdaniem skarżących w toku postępowania nie zostało dostatecznie wyjaśnione, czy po dokonaniu w latach 80-tych zmianach gruntowych, które doprowadziły do "powstania" działek o nowych numerach, istnieje możliwość zwrotu części wywłaszczonych działek. W toku postępowania administracyjnego nie zostało wyjaśnione, czy umowa o oddaniu wywłaszczonej nieruchomości w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w K. nie powinna była zostać rozwiązana w stosunku do części przejętej przez nią nieruchomości przez organ uprawniony w trybie określonym w art. 140 k.c. Starosta podejmując decyzję o niemożności zwrotu wywłaszczonych nieruchomości i umorzeniu postępowania nie przedstawił spadkobiercom wywłaszczonych nieruchomości, propozycji przekazania im nieruchomości zamiennej lub wypłaty stosownego odszkodowania.

Postanowieniem z 12 stycznia 2023 r., sygn. II SA/Kr 1081/21 Wojewódzki Sad Administracyjny w Krakowie połączył sprawy o sygn. II SA/Kr 1081/21, II SA/Kr 1082/21 i II SA/Kr 1053/22 do ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzenia pod wspólną sygnaturą II SA/Kr 1053/22.

W odpowiedzi Wojewoda wniósł o oddalenie skarg, podtrzymując w całości swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Przepis art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).

Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd oddala skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a.

Ponadto należy wskazać, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491 ze zm.) w okresie od 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Zgodnie z brzmieniem art. 15zzs4 ust.2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 3 lipca 2021 r., wprowadzonym art. 4 pkt 3 ustawy z 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, wojewódzkie sądy administracyjne przeprowadzają rozprawę wyłącznie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających prowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym, że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. W myśl art. 15zzs4 ust. 3 ustawy przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W rozpoznawanej sprawie strony postępowania zostały wezwane o podanie, czy wnoszą o przeprowadzenie rozprawy zdalnej, a jeżeli tak – to o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP - w terminie 7 dni od dnia doręczenia - pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej. Wszystkie strony nie zajęły w zakreślonym terminie stanowiska, dlatego też zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Skargi nie zasługują na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że przedmiotem skargi jest decyzja umarzająca postępowanie w sprawie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1974 roku, Nr 10, poz. 64 ze zm.).

W rozpoznawanej sprawie skarżący: J. R. i J. R. są następcami prawnym L. R.. Z kolei skarżący: R. J., I. H., W. H., S. H. i E. L. są następcami prawnymi J. H., która z kolei była następcą prawnym W. L..

L. R. i W. L. były współwłaścicielkami, w części po 1/2, działek [...] i [...] poł. w obr. 110 (mały) Krowodrza.

Jak wynika, z trafnie ustalonego przez organy stanu faktycznego sprawy, wywłaszczona działka nr [...] została nabyta na rzecz Skarbu Państwa umową z 29 maja 1976 r., Rep. A I nr [...] pod budowę budynków mieszkalnych. Z kolei działka nr [...] została wywłaszczona decyzją z 14 września 1978 r. w celu budowy pawilonu remontowo-administracyjnego. Podstawą do wywłaszczenia wskazanych działek była decyzja Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej Miasta Krakowa, zatwierdzająca plan realizacyjny inwestycji z dnia 30 września 1974 r. Wskazane działki nr [...] i nr [...] wraz z innymi działkami weszły w skład działki nr [...].

Ponadto – jak ustaliły organy – co ma zasadnicze znaczenie dla przedmiotowej sprawy, umową z dnia 13 grudnia 1978 r. wskazana nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" z siedzibą w K.. Umowa ta stanowiła podstawę do dokonania w księdze wieczystej nr [...] wpisu prawa użytkowania wieczystego wskazanej spółdzielni. Wpis został dokonany w dniu 16 maja 1994 r.

Powyższe – ustalone przez organy w oparciu przede wszystkim o znajdujące się w aktach sprawy wydruki z księgi wieczystej oraz kserokopie aktów notarialnych – okoliczności na gruncie niniejszej sprawy nie budzą najmniejszej wątpliwości.

Fakt oddania wskazanej nieruchomości w użytkowanie wieczyste [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" z siedzibą w K. oraz ujawnienie tej okoliczności w księdze wieczystej w dniu 16 maja 1994 r. ma przy tym zasadnicze znaczenie dla przedmiotowej sprawy.

Jak wskazano powyżej organ umorzył postępowanie wywołane wnioskiem Skarżących o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Podstawą umorzenia tego postępowania był art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020, poz. 2000 ze zm.) – dalej jako "K.p.a." w zw. z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2021 roku, poz. 18999 ze zm.) – dalej jako "u.g.n.".

Zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

W myśl natomiast art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo przekazano ją w użytkowanie wieczyste na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, czyli takie roszczenie z jakim wystąpili Skarżący do organu, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami – to jest przed dniem 1 stycznia 1998 roku – wywłaszczona nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Taka sytuacja ma miejsce na gruncie niniejszej sprawy.

Wywłaszczona nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste na rzecz [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" z siedzibą w K. i prawo to (użytkowanie wieczyste) zostało ujawnione w księdze wieczystej w 1994 roku, a więc jeszcze przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Powyższe oznacza zatem, że wynikające z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości po stronie Skarżących nie powstało (nigdy nie przysługiwało). To natomiast w konsekwencji stanowi, że organy nie mogły orzekać o roszczeniu, które nie powstało (nie przysługiwało). Dlatego też jedynym możliwym rozstrzygnięciem w tej sprawie było umorzenie postępowania przez organ.

Ustalenie, że po stronie Skarżących nie powstało wynikające z art. 136 ust. 3 u.g.n. roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ma również i takie konsekwencje, że organ nie ma podstaw (obowiązku) badać, czy zostały spełnione przesłanki zwrotu nieruchomości.

Sam fakt, że nieruchomość wywłaszczona została zbyta osobie trzeciej, bądź na rzecz tej osoby ustanowiono prawo użytkowania wieczystego, a zarówno zbycie (ustanowienie), jak i ujawnienie prawa w księdze wieczystej (złożenie wniosku o wpis do księgi wieczystej) nastąpiło przed dniem wejścia w życie u.g.n., czyli najpóźniej 31 grudnia 1997 r., wyłącza możliwość skutecznego zgłoszenia roszczenia o jej zwrot. Zatem jej zwrot nie będzie możliwy, niezależnie od wystąpienia przesłanek zbędności. To natomiast powoduje, że nie ma podstaw do ustalania czy doszło do realizacji celu wywłaszczenia. Ta okoliczność bowiem (to znaczy realizacja celu wywłaszczenia) nie ma już znaczenia w sprawie, w której nieruchomość nie może być zwrócona. Dlatego też jako bezzasadne należy ocenić zarzuty zawarte w skargach, a które dotyczą tego, że organy nie dokonały pełnej weryfikacji, czy nieruchomość jest zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej (jak i w zawartym akcie notarialnym). Organ nie ustalił tej okoliczności, ponieważ – w realiach niniejszej sprawy – zbędne było już ustalanie tych kwestii.

W tym kontekście trzeba wskazać, że zgodnie z art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej w tym przepisie (art. 7 K.p.a.) zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 K.p.a., który stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Obowiązek ten jest niezależny od tego, czy niezbędny materiał dowodowy potwierdza stanowisko strony, czy też je podważa. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega zaś na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Dopiero jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy stworzyłoby podstawy do wyrażenia stanowiska, które nie przekraczałoby granic zasady swobodnej oceny dowodów, wynikającej z art. 80 K.p.a. (por. np. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 19 maja 2021 roku, sygn. III OSK 420/21).

Jednocześnie należy podkreślić, że postępowanie dowodowe nie jest celem samym w sobie, a przyjęta w postępowaniu administracyjnym zasada zupełności materiału dowodowego nie oznacza, że należy prowadzić postępowanie dowodowe nawet wówczas, gdy całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie wystarcza do podjęcia rozstrzygnięcia (por. np. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 25 września 2020 roku, sygn. II GSK 795/18).

W ocenie Sądu organ w sposób adekwatny ustalił wszystkie istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, a dokonane ustalenia oparte są o zgromadzone materiały w aktach sprawy. Organ nie pominął przy tym żadnego istotnego dla sprawy elementu stanu faktycznego.

W świetle przytoczonych okoliczności również podniesione zarzuty nieustalenia czy wywłaszczona nieruchomość jest zbędna na cel wywłaszczenia należy uznać na nieuzasadnione.

Ze względu na powyższe wniesione skargi na zasadzie art. 151 p.p.s.a. podlegają oddaleniu.