Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 106/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2 ust. 1 lit.e
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Lenart Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi Gminy W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Wa 106/14

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2013 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu wniosku Gminy W. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z [...] lipca 2013 r. [...], utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2013 r.

W uzasadnieniu wskazał, że decyzją z [...] lipca 2013 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił uchylenia decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z [...] czerwca 1998 r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 1997 r. nr [...] orzekającą, że nieruchomość o pow. [...] ha nabyta przez J. S. z nieruchomości ziemskiej "[...]" od K. S. aktem notarialnym z [...] września 1937 r. nr [...] repertorium [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3 , poz. 13 z późn. zm.). .

Gmina W. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy domagając się uchylenia decyzji z [...] lipca 2013 r. oraz orzeczenia co do istoty sprawy.

Rozpatrując ponownie sprawę Minister wskazał, że ujawnienie nowych okoliczności i dowodów mających świadczyć o tym, że powierzchnia użytków rolnych majątku J. S. przekraczała [...] ha jest przesłanką wznowienia. Organ wyjaśnił, że jak wynika z dokumentów odnalezionych w związku ze sporządzaniem opinii przez biegłego sądowego E. H. w sprawie o sygn. akt [...], Starosta Powiatu [...] wydał [...] sierpnia 1937 r. K. S. oprócz zezwolenia nr [...] dotyczącego przeniesienia prawa własności nieruchomości o pow. [...] ha na rzecz J.S. także drugie zezwolenie, nr [...], dotyczące przeniesienia prawa własności nieruchomości o pow. [...] ha również na rzecz J. S. Fakt ten znajduje potwierdzenie w zaświadczeniu Wydziału Hipotecznego Ziemskiego Sądu Okręgowego w W. z [...] lutego 1942 r. W dniu [...] września 1937 r. na mocy aktu nr [...] księgi wieczystej nieruchomości "[...]" K. S. sprzedał J. S. dział gruntu o pow. [...] ha. W ten sposób uzyskano nowe dowody wskazujące, że J. S. nabyła [...] września 1937 r. od K. S. aktem notarialnym nr [...] rep. [...] z dóbr [...] nieruchomość o pow. [...] ha, zaś z dóbr [...] - nieruchomość o pow. [...] ha, łącznie nieruchomości o pow. [...] ha. Spełniona została tym samym przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 kpa do wznowienia postępowania.

Minister wskazał, że z rejestru pomiarowego dóbr [...] ułożonego w 1930 r. na podstawie planu z 1930 mierniczego przysięgłego J. S. wynika, iż w skład tych dóbr wchodziły grunty folwarku [...], folwarku [...] i grunty występujące pod nazwą "[...]" - [...] ha z czego [...] ha stanowiły ogrody, [...] ha grunty orne, [...] ha pastewniki, [...] ha lasy, [...] ha roli w lasach, [...] ha terenu spornego, [...] ha wód, [...] ha piasków i nieużytków, [...] ha dróg, rowów i wygonów, a pod zabudowaniami - [...] ha. Zgodnie z ułożonym przez J.S. w 1931 roku rejestrem pomiarowym zawierającym wydzieloną z tych dóbr w 1931 r. jednostkę hipoteczną [...] w gminie [...] w powiecie [...] jednostka ta miała powierzchnię [...] ha, w tym: [...] ha pastewników, [...] ha lasów, [...] roli w lesie, [...] ha terenu spornego, [...] piasków i nieużytków, jak również [...] ha dróg, rowów i wygonów. Natomiast Folwark [...], z którego wydzielona została część nieruchomości o pow. [...] ha stanowiąca własność J. S., miał charakter rolniczy: spośród jego ogólnej powierzchni [...] ha - [...] ha to ogrody, [...] ha - grunty orne, [...] ha - pastewniki, [...] ha - drogi, rowy i wygony, [...] ha znajdowało się pod zabudowaniami.

W gminie S. znajdowała się część majątku J. S. Potwierdza to akt notarialny z [...] września 1937 r. Rep. [...]. Granice nieruchomości o pow. [...] ha wyznaczały: od południa dzisiejsza ul. [...], od północy ul. [...], od wschodu teren P., a od zachodu granica w kształcie linii krzywej łącząca ul. [...] w punkcie działki budowlanej nr [...] z ul. [...] w punkcie będącym granicą działek nr [...] i [...]. Z aktu notarialnego z 1937 r. wynika, że dział gruntu nabyty przez J. S. to tereny przeznaczone na parcelację, na mapie oznaczone jako "przeznaczone pod osiedle [...]" ( opinia biegłego B. z 1996 r. - sprawa [...]). O ile jednak zasadnymi jest twierdzenie, że parcelacja omawianych terenów była zaplanowana (por. np. "szkic planu zabudowania terenu - części majątku [...]" z 1937 r.), o tyle brak dokumentów potwierdzających, że parcelacja została zatwierdzona przez właściwą władzę bądź też faktycznie przeprowadzona. Tezę biegłego H., który w braku przeciwnych dowodów sklasyfikował cały obszar o pow. [...] ha jako grunty orne, organ uznał za właściwą. Znajduje ona oparcie w protokole z [...] kwietnia 1936 r. w którym to dokumencie komisja, delegowana przez Wydział Powiatowy Rady Powiatowej w P., wprost określiła obszar [...] ha należący do K. S. i projektowany do parcelacji (w obszarze tym zawiera się [...] ha gruntów nabytych później przez J. S.) jako teren rolny.

Minister wyjaśnił, że reszta nieruchomości ziemskiej, uregulowana w księdze hipotecznej pod nazwą "Osiedle [...]" o obszarze ok. [...] ha, pozostała po rozparcelowaniu z niej [...] ha placów budowlanych, stanowiła pozostałą część majątku J. S. według załącznika nr [...] do opinii w sprawie [...] - zezwolenia Starosty Powiatowego w P. z 1937 r. Był to teren nabyty przez J. S. od K. S. [...] września 1937 r. W skład tej nieruchomości, jak wynika z opinii biegłego H. w sprawie [...], wchodził teren pomiędzy dzisiejszą ul. [...] i rzeką B. po jednej stronie rzeki oraz nadrzeczne łęgi po stronie drugiej, gdzie znajdowały się rozparcelowane tereny należące niegdyś do K. S. ([...]). Teren lewobrzeżny to drogi -ul. [...] ha, lasy przyległe - [...] ha (choinki), pastewniki - [...] ha oraz teren sporny [...] ha oznaczone w opinii biegłego. Teren prawobrzeżny to istniejące po dziś dzień tereny zalewowe zajmujące w chwili przejęcia nieruchomości na własność Skarbu Państwa pozostałe ok. [...] ha. Z jednej strony ograniczone, wg mapy stanowiącej załącznik nr 1 do opinii w sprawie [...], przez teren kolejowy, z drugiej strony ograniczone, wg biegłego, domyślną granicą gruntów "[...]" oraz od strony brzegu (lądowej) - rozparcelowanymi gruntami należącymi niegdyś do K. S. Jak wynika z akt sprawy jeszcze na początku XX w. regulowano bieg rzeki. Świadczy o tym rosyjska mapa na której zaznaczono ten teren jako teren zalewowy na którym znajdują się "lasy i krzaki". W okolicach ówczesnych wsi L., S. i D. znajdowały się plantacje wikliny (pismo Dyrekcji 2-go Okręgu Dróg Wodnych z 28 stycznia 1922 r. do Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej), jednak na podstawie korespondencji Dyrekcji 2-go Okręgu Dróg Wodnych z Prokuratorią nie można potwierdzić, iż owe plantacje wikliny rzeczywiście znajdowały się na terenach należących do J. S. W ocenie Ministra nie można uznać, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, że na terenie zalewowym w chwili wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, tj. 13 września 1944 r. znajdowały się plantacje wikliny. O tychże plantacjach istnieje jedynie wzmianka w powyższym liście do Prokuratorii. Natomiast Mapa Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1938 r. wskazuje na tym terenie: "pojedyńcze drzewa, zarośla iglaste i liściaste" oraz "nieużytki i pastwiska", niemiecka mapa z 1940 r. - "Gestrupp u.[nd] Krummholz" - w tłumaczeniu: krzaki, zarośla i krzywulec (także: kosodrzewina). A sam "krzywulec" wg słownika PWN to "coś krzywego", wg Słownika języka polskiego pod red. Witolda Doroszewskiego to "krzywe drzewo, krzywy pień drzewa". Minister podkreślił, że na wszystkich powyższych mapach można wyróżnić na tym terenie występujące do dzisiaj pojedyncze niewielkie zbiorniki wodne stanowiące pozostałość po terenach rzecznych, świadczące również o funkcji jaką w prawidłowej gospodarce wodnej prowadzonej już od końca XIX w. spełniały te tereny, określone przez biegłego mianem nadrzecznych łęgów. W chwili przejęcia tych nieruchomości na własność Skarbu Państwa wraz z zachowanymi po dziś dzień ostrogami po drugiej stronie rzeki stanowiły one system przeciwzalewowy, a nie obszar użytków rolnych, co potwierdza fakt, iż tereny te do dziś są niezagospodarowane - zachowały w pełni swój naturalny charakter. O planowanych do wykorzystania walorach krajobrazowych tego terenu niż jego przeznaczeniu do celów rolniczych świadczy szkic podziału parcelacyjnego - załącznik nr 9 do opinii biegłego H. w sprawie [...] określający przyszły charakter części przyległej do terenu parcelowanego od strony rzeki B. jako "park nad rzeką".

Organ wskazał, że część dóbr K. S. określona w rejestrze pomiarowym z 1930 r- jako nieruchomość "[...]" pomniejszona o [...] ha wód rzeki B. (wchodząca w skład jednostki hipotecznej Osiedle [...]) miała powierzchnię [...] ha, w tym: [...] ha pastewników, [...] ha lasów, [...] roli w lesie, [...] ha terenu spornego, [...] piasków i nieużytków, jak również [...] ha dróg, rowów i wygonów. Z akt sprawy wiadomo, iż [...] ha "placów budowlanych" (por. zezwolenie Starosty Powiatowego w P. z [...] sierpnia 1937 r. Nr spr. [...] załącznik nr 5 do opinii w sprawie [...], szkic podziału parcelacyjnego - załącznik nr 9 do tejże opinii biegłego) należących do tej nieruchomości zostało przeznaczonych do parcelacji (głównie tereny leśne w rejestrze z 1930 r.), a [...] ha zostało sprzedanych J. S.

W ocenie Ministra nieruchomości o pow. [...] ha i [...] ha należące do J. S. nie mogły spełnić przesłanek art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 6 września 1944 r. Nawet jeśli przyjąć, że nie tylko, jak oznaczył to biegły H., [...] ha pastewników, ale także rolę w lesie, piaski i nieużytki (po lewej stronie B.) oraz drogi rowy i wygony należy zaliczyć do użytków rolnych, to sumując ich łączną powierzchnię z powierzchnią nieruchomości J. S. o obszarze [...] ha i tak nie przekroczy się [...] ha użytków rolnych - normy obszarowej dla przejęcia gruntów na własność Skarbu Państwa według przepisów dekretu z 6 września 1944 r.

Zdaniem Ministra użytków rolnych musiało być mniej niż to przyjmuje biegły H. w swoich opiniach, gdyż wlicza on jako pastewniki - zarośla i nieużytki. Ustala on powierzchnię użytków rolnych obu nieruchomości należących do J. S. na ok. [...] ha, wobec zaginięcia części dokumentacji wskazuje prawdopodobny obszar terenu spornego nad wodami B. jako część nieruchomości należącej do J. S.. Biorąc pod uwagę, że tereny nadbrzeżne (w tym nadbrzeżny teren sporny, który wyróżnia biegły) są opisywane na mapach rosyjskich i niemieckich jako zarośla, krzaki - nieużytki - u biegłego H. zaś - pastewniki, należy, zdaniem organu, przyznać rację stronie postępowania, która powołując się dodatkowo na mapę Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1938 r. (zał. nr 7 pisma z dnia 31 lipca 2009 r.) wskazuje na te grunty jako tereny nieużytków oraz zarośli liściastych i iglastych nie mających charakteru użytków rolnych.

Minister wyjaśnił, że Wojewoda [...] w postępowaniu zwykłym ustalił, iż majątki "R." o pow. [...] ha, w tym użytków rolnych [...] ha i "[...]" o pow. [...] ha, w tym użytków rolnych [...] ha zostały przejęte na cele reformy rolnej protokółami w dniach [...] lutego 1945 r. i [...] lutego 1945 r. (protokoły zaginęły). Fakt przejęcia został potwierdzony decyzjami Starosty Powiatowego w P. z 12 kwietnia 1948 r. i 14 lutego 1945 r. w przedmiocie zatwierdzenia klasyfikacji i szacunku działek i inwentarza majątków [...] i [...]. Decyzje zostały wydane po opracowaniu operatów parcelacyjnych tych majątków. Z treści decyzji wynika, że powierzchnie przejętych majątków wynosiły [...] ha ([...]) i [...] ha ([...]). Obecnie grunty po majątku "[...]" w całości znajdują się w granicach miasta W. W związku z zaginięciem tomu II księgi wieczystej nr [...] (obejmujący okres od 1928 r.), Sąd Okręgowy Wydział Hipoteczny w W. po wpływie zaświadczeń Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w W. o wpisanie prawa własności przejętych majątków [...]" i "[...]" na cele reformy rolnej, wydał postanowienia z [...] października 1946 r. i [...] października 1946 r. o zarządzeniu w miejsce wpisu złożenie wniosków. Jednak ustalenia te, zdaniem Ministra, nie mogą stanowić wiarygodnej podstawy dla obliczania powierzchni majątku należącego do J. S. Nie wiadomo, wobec zaginięcia protokołów przejęcia, części księgi wieczystej, a także, jak wskazuje biegły H. w swojej opinii, prawdopodobnie rozmyślnego usunięcia części wartościowej dokumentacji kartograficznej, jaka była w chwili przejęcia powierzchnia nieruchomości należących do K. S., jak również rzeczywista powierzchnia użytków rolnych. Dlatego przytoczone przez Wojewodę [...] fakty mogą jedynie potwierdzać rzeczywiste przejęcie przez administrację państwową tych dóbr. Słuszna, w świetle ustalonych okoliczności sprawy, wydaje się przyjęta metoda ustalania powierzchni majątku należącego do J. S. na podstawie zachowanej dokumentacji mierniczych przysięgłych z okresu przedwojennego, a w kwestiach wymagających szczegółowej analizy - opieranie się na mapach z okresu zaborów i okupacji niemieckiej w czasie drugiej wojny światowej. Zdaniem organu nie może także stanowić punktu wyjścia do obliczenia powierzchni majątku J. S. wykaz "obiektów powyżej [...] ha" Urzędu Wojewódzkiego [...] ujmującego wraz z dobrami [...] i [...] nieruchomość K..

W ocenie Ministra decyzja Wojewody [...], choć oparta na niepełnych danych była prawidłowa, ponieważ norma obszarowa, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, w przypadku nieruchomości należących do J. S., nie została przekroczona. Minister stwierdził, że nabyte przez J. S. nieruchomości nie spełniają określonych norm obszarowych uzasadniających ich przejęcie na cele reformy rolnej. Powierzchnia użytków rolnych wynosi mniej niż [...] ha, a zatem nie przekracza [...] ha.

Jednocześnie Minister odrzucił argumentację strony zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącą kwestii wykładni pojęcia nieruchomości ziemskiej. Art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu stanowi bowiem, iż na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie, których rozmiar przekracza 50 ha użytków rolnych. Natomiast zgodnie z § 4 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Tereny zalewowe będące nieużytkami i mające ściśle określoną funkcję (stanowiąc część systemu przeciwzalewowego), którą zachowały zresztą do dziś, nie były i nie mogły być przeznaczone na cele reformy rolnej.

Podsumowując, Minister stwierdził, że choć wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne nie znane organowi, który wydał decyzję ostateczną - nie mają one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] listopada 2013 r. skargę wniosła Gmina W. Decyzji tej zarzuciła:

- naruszenie przepisów prawa materialnego, polegające na błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu przepisów dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez przyjęcie, że nieruchomości należące do majątku ziemskiego J. S. nie podlegały przejęciu na cele reformy rolnej pomimo, iż spełniały normy obszarowe określone w dekrecie

- naruszenie art. 7 i 77 kpa polegające na braku wszechstronnego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy poprzez nieustalenie granic majątku ziemskiego, który należał do J. S. na dzień wejścia w życie dekretu tj. 13 września 1944 r., nieustalenie powierzchni jaką zajmowały użytki rolne i nieprzeprowadzenie dodatkowych dowodów niezbędnych do ustalenia w/w okoliczności zgodnie ze wskazaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w wyroku z 9 września 2008 r. (sygn. akt. IV SA/Wa 975/08).

W uzasadnieniu skargi skarżąca przywołała treść wyżej powołanego wyroku Sądu. Podniosła, że z opinii biegłego H. wynika, iż J. S. była właścicielką gruntów pochodzących z majątków [...] i [...] o łącznej powierzchni ok. [...] ha w tym użytków rolnych [...] ha , na które składały się grunty orne i pastwiska. Pozostałe grunty stanowiły zdaniem biegłego drogi, lasy i plantacje wikliny, które w późniejszym okresie zostały sklasyfikowane jako Ls V i nieużytki. Wskazują na to fragmenty opinii, w której biegły powołuje się na mapę rzeki Bug pochodzącą z archiwum Regionalnej Dyrekcji Wodnej w W. Z mapy tej wynika, że w wyniku prowadzonych prac nad uregulowaniem rzeki powstały plantacje wikliny.

Skarżąca podniosła, wskazując na wyżej powołany wyrok WSA w Warszawie, że pojęcia użytki rolne nie można sprowadzać wyłącznie do gruntów rolnych i pastwisk. Sąd stwierdził, iż grunty wykorzystywane do uprawy wikliny powinny być traktowane jako użytki rolne.

Zdaniem skarżącej Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest związany zarówno sentencją wyroku, jak też poczynionymi w przedmiotowej sprawie ustaleniami Sądu. W ocenie skarżącej z tych ustaleń w sposób jednoznaczny wynika, iż w skład majątku J.S. wchodziły tereny, na których była lub mogła być prowadzona plantacja wikliny.

Skarżąca Gmina uznała, że Minister doszedł do nieuprawnionych wniosków. Z dowodów zgromadzonych w sprawie, z tych samych na które powołuje się organ można wywieść wnioski odmienne. Nie może być podstawą ustaleń stwierdzenie biegłego, iż tereny opisywane w Rejestrze Osiedla [...] jako sporne ([...] ha ) nie były w 1944 r. użytkiem rolnym w rozumieniu dekretu o reformie rolnej. Organ bowiem przyjął to ustalenie jako bezsporne, nie poczynił natomiast dalszych ustaleń, do których zobowiązywał Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie ustalił co na terenie spornym się konkretnie znajdowało, mając przy tym na względzie, że użytki rolne to nie tylko grunty orne i pastwiska.

Skarżąca zarzuciła, że organ nie ustalił obszaru zajętego pod plantację wikliny, wręcz przyjął, że takich i terenów nie było, co pozostaje w sprzeczności nawet z dowodami, na których się opierał.

Odnosząc się do stanowiska organu w przedmiocie rejestru pomiarowego dóbr [...] z 1930 ustalonego na podstawie planu mierniczego przysięgłego J. S. i do dowodu z opinii biegłego H., skarżąca Gmina podniosła, że Minister pominął fakt, iż nazwa wiklina to zwyczajowa nazwa wierzby, sięgającej 3 m wysokości i wyrastającej jako krzew bądź drzewo o krzaczastym wyglądzie. Porasta tereny podmokłe, najczęściej w dolinach rzek, a więc tereny zalewowe. Skoro zatem Minister ustalił, że w skład części majątku o powierzchni [...] ha wchodziły tereny zalewowe o pow. ok. [...] ha, zakrzaczone, to niezrozumiałe dla skarżącej jest na jakiej podstawie przyjął, że na tym terenie nie mogła znajdować się wiklina.

Skarżąca wskazała, że Minister opierając się na obu opiniach biegłego H. oraz mapach niemieckich i rosyjskich znajdujących się w aktach sprawy zakwalifikował jednoznacznie tereny sporne jako nieużytki. Takie kategoryczne ustalenie jest w ocenie skarżącej całkowicie bezpodstawne. Ze znajdujących się w aktach map wynika, iż na terenie określanym za biegłym H. jako sporny znajdywały się oprócz nieużytków i pastewników pojedyncze drzewa, zarośla iglaste i liściaste, według mapy niemieckiej z 1940 r. określone jako "krzywulce". Minister rozszerzył pojęcie nieużytków rolnych na obszary, które obejmowały m.in. drzewa, krzewy, zarośla iglaste i liściaste nie odnosząc się do ustaleń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawartych w wyroku z 9 września 2008 r., gdzie Sąd, wyraźnie wskazał, iż organ winien ocenić charakter pozostałych gruntów należących do J. S. zwłaszcza plantacji wikliny. Z akt sprawy wynika, iż w okolicach ówczesnych wsi L., S. i D. znajdowały sie plantacje wikliny.

W ocenie skarżącej Minister wadliwie określił położenie obu majątków J. S., co może mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie. Przyjęta przez organ lokalizacja jest odmienna od lokalizacji przyjętej przez biegłego H. w obu opiniach.

Skarżąca Gmina wskazała, że przy ocenie spełnienia przesłanek z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, nie można ograniczać się do ustalenia jedynie rodzaju użytków rolnych w

granicach majątku J. S.

Ustawodawca w tym przepisie posłużył się pojęciem "nieruchomości ziemskiej".

Ponieważ ani dekret ani rozporządzenie w sprawie wykonania dekretu nie definiowały tego pojęcia, należy odwołać się do orzecznictwa sądów administracyjnych i powszechnych. W uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06, Sąd przywołał dotychczasową linię orzeczniczą NSA, uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89 oraz uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z 16 kwietnia 1996 r. sygn. akt 15/95. Opierając się na powyższych uchwałach Sąd wywiódł, że na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie lub ich części, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenie działalności rolniczej. Przy orzekaniu zaś na podstawie § 5 rozporządzenia powinna być oceniana możliwość wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu tej części nieruchomości, która nie była funkcjonalnie powiązana z gospodarstwem rolnym, a więc nie mogła być przeznaczona na cele określone w dekrecie.

Skarżąca powołała orzecznictwo dotyczące wykładni pojęcia nieruchomości ziemskiej.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Organ prawidłowo zebrał i ocenił obszerny materiał dowodowy.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi był związany stanowiskiem Sądu zawartym w wyroku z 9 września 2008 r. w sprawie IV SA/Wa 975/08 - zgodnie z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "ppsa"). Organ wykonał wskazania Sądu zawarte w tym wyroku tj. ustalił granice majątku, co wynika wprost z uzasadnienia zaskarżonej decyzji z powołaniem się na dowody w tym zakresie. Dokonał oceny jakie użytki rolne były w tym majątku ze wskazaniem położenia i powierzchni. Wobec tego zarzuty skargi w tym zakresie są chybione.

Należy podkreślić, że skarżąca wadliwe przyjmuje, że Sąd w wyżej wskazanym wyroku przesądził, że w majątku należącym do J. S. była prowadzona uprawa wikliny (plantacja wikliny). Sąd wyjaśniając, co należy rozumieć przez użytki rolne, jak należy rozumieć produkcję rolną i zwierzęcą oraz działalność wytwórczą w rolnictwie wskazał, że nie można w pojęciu użytków rolnych pomijać plantacji wikliny. Sąd zajął takie stanowisko w kontekście opinii biegłego H., co do której Sąd uznał, że ogranicza się ona do ogólnych stwierdzeń. Jednakże organ ponownie rozpoznając sprawę dokonał prawidłowej oceny całego materiału dowodowego, na które to dowody powołał się w decyzjach. Zarzucanie Ministrowi nie uwzględnienia plantacji wikliny i powoływaniem się na stanowisko Sądu jest całkowicie nieuprawnione. W kontekście braku na datę wejścia w życie dekretu plantacji wikliny, Minister trafnie wskazał także na dowody tj. mapy Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1938 r., mapy niemieckiej z 1940 r. i mapy rosyjskiej, oraz na korespondencję Dyrekcji 2-go Okręgu Dróg Wodnych z Prokuratorią Generalną. Dowody te wskazują, że nieruchomość o pow. 31,62 ha była położona na terenie zalewowym, jak również, że ze zgromadzonych dowodów nie wynika, że na tym terenie była w dniu wejścia w życie dekretu o reformie rolnej prowadzona plantacja wikliny. Wbrew twierdzeniom skargi z zebranych w sprawie dowodów nie da się wywieść, że plantacje te, nasadzone jeszcze w okresie zaborów na terenie wsi L., S. i D., znajdowały się właśnie w majątku J. S. oraz że przetrwały do 1944 r. Z faktu, że część majątku stanowiła teren przeciwzalewowy jak wynika z jego funkcji (mający być w założeniach planu parcelacyjnego parkiem nad wodą) nie wynika, iż znajdowały się na nim, jak chce tego skarżąca, zorganizowane kompleksy użytków rolnych w postaci wiklin. Jak wyżej wskazano od nasadzeń tejże wikliny (w okolicach L., S. i D.) minęło do czasu wejścia w życie reformy rolnej wiele lat, a dostępne dowody z okresu międzywojennego i II wojny światowej, poprzedzające przejęcie majątku na własność Skarbu Państwa - mapy: polska i niemiecka - na kwestionowanym obszarze nie wykazują żadnych zorganizowanych form upraw ani też użytków rolnych.

Wbrew twierdzeniom skargi co do użytków rolnych organ nadzoru nie opierał się jedynie na opinii biegłego H. lecz również uwzględnił opinię biegłego B. a także opierał się na innych dokumentach enumeratywnie wskazanych w decyzji ( powołał się na metodę ustalania powierzchni majątku na podstawie zachowanej dokumentacji mierniczych przysięgłych z okresu przedwojennego i map z okresu zaborów i okupacji). Organ wyjaśnił że część dokumentów zaginęła ( na co wskazuje biegły H. w swoich opiniach). Wbrew twierdzeniom skargi organ nie przyjmował bezkrytycznie opinii biegłych lecz dokonywał ich oceny w kontekście całokształtu bardzo obszernego materiału dowodowego. Organ uzasadniając swą decyzję w przekonujący sposób wyjaśnił jakie rodzaje użytków rolnych wchodziły w skład majątku. W ten sposób Minister wyznaczył także lokalizację majątku J. S., możliwą do odtworzenia na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym zeznań świadków (w aktach sprawy). Kwestionowane w skardze jako wadliwe położenie prawo- i lewobrzeżnej części majątku należącego do J. S. przyjęte przez Ministra znajduje odzwierciedlenie w aktach sprawy (załącznik nr 1 do opinii w sprawie [...]).

Z wyżej wskazanych przyczyn niezasadne są zarzuty odnośnie naruszenia przepisów art. 7 i 77 kpa.

Chybione są zarzuty skargi odnośnie naruszenia przez Ministra przepisu art. 2 ust.1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Zgodnie z treścią tego przepisu na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Natomiast zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w prawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10 poz. 51) za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Wobec tego tereny zalewowe będące nieużytkami i stanowiące część systemu przeciwzalewowego nie mogły być przeznaczone na cele reformy rolnej. Skoro majątek ziemski J. S. nie przekraczał 50 ha użytków rolnych, to nie mógł podlegać przepisowi art. 2 ust.1 lit e) dekretu o reformie rolnej. Prawidłowo więc Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po wznowieniu postępowania odmówił, na podstawie art. 151 §1 pkt 1) kpa uchylenia decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z [...] czerwca 1998 r., utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 1997 r.

Organ nadzoru związany był stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 września 2008 r. w sprawie IV SA/Wa 975/08, który wskazał, że wznowienie postępowania z powodu wykrycia nowych istotnych dla sprawy okoliczności skutkuje rozpoznaniem przez organ administracji sprawy na nowo z uwzględnieniem tych okoliczności. Sąd wyjaśnił, że oceniając prawidłowość decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 1997 r. utrzymanej w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z [...] czerwca 1998 r., Minister powinien dokonywać tej oceny z uwzględnieniem faktu, iż nieruchomość ziemska [...],[...] ha stanowiąca byłą własność J. S., była częścią majątku ziemskiego o łącznej powierzchni ponad [...] ha. Uwzględnienie tego faktu nie oznacza wcale, że Minister wyjdzie poza granicę wniosku. Organ związany był tym stanowiskiem także co do sformułowania rozstrzygnięcia. Mimo tego, że nieruchomości stanowiące byłą własność J. S. miały powierzchnię [...] ha, to i tak nie podlegałyby one przejęciu na cele reformy rolnej, gdyż użytki rolne nie przekroczyły [...] ha.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd orzekł jak w sentencji wyroku z mocy art. 151 ppsa.