Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 561/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 75 ust. 3, art. 103
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie NSA Ewa Makosz – Frymus WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 marca 2010 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w K. o nr [...] z dnia [...] grudnia 2008 r. w części w jakiej odmówiono odsetek od wypłaconego uposażenia za okres od [...] czerwca 2006 r. do dnia [...] lipca 2006 r. , 2. w pozostałej części skargę oddala, 3. zasądza od Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. na rzecz W. W. kwotę 197 złotych ( sto dziewięćdziesiąt siedem ) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. /-/ E.Kręcichwost-Durchowska /-/ M.Dybowski /-/ E.Makosz-Frymus


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień w K. odmówił przyznania W. W. świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego.

W uzasadnieniu organ wskazał, że dnia [...] listopada 2003 r. Dowódca Wojsk Lądowych, w oparciu o rozkaz [...] z dnia [...] września 2002 r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień zlikwidował, między innymi, stanowisko służbowe strony. Ponieważ żołnierz odmówił przyjęcia innego stanowiska służbowego, dowódca P. Okręgu Wojskowego (POW) wydał decyzję o wypowiedzeniu stronie zawodowej służby wojskowej.

Dnia [...] kwietnia 2006 r. Dowódca Wojsk Lądowych decyzją nr [...] stwierdził nieważność decyzji Dowódcy POW o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Dla celów ewidencyjno-finansowych, od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano Stronie zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Przy wypłacie tych należności, w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej, potrącono stronie nienależne świadczenia z tytułu odprawy, ekwiwalentu za urlop i odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia. Po otrzymaniu tych świadczeń strona wystąpiła z wnioskiem o odsetki i zwrot potrąconych świadczeń.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił również, iż organy wojskowe zobowiązane były do wypłaty uposażenia za okres, w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą, z zaznaczeniem, że mają to być należności zwaloryzowane zgodnie z przepisami.

Odnośnie roszczeń o zwrot potrąconych świadczeń ustalono, że z uwagi na decyzję o stwierdzeniu nieważności są to świadczenia nienależne bowiem podstawa tego świadczenia odpadła.

Organ powołując się na treść art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. nr 179, poz. 1750 ze zm.), zgodnie z którym tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne organ wskazał, iż instytucja zwłoki, uregulowana w art. 476 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm., dalej jako KC) – w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 KC) warunkowana jest winą. Zważywszy na okoliczności nie sposób przypisać tej winy organowi zobowiązanemu do zapłaty uposażenia. Organ zawrócił uwagę, iż w spornym okresie strona nie pełniła służby wojskowej, ale w tym czasie jednak otrzymywała od resortu MON należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, w szczególności dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową. Organ wskazał, iż po przywróceniu do służby strona odmówiła zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń, stąd roszczenia o odsetki nie mają żadnego uzasadnienia. Najbardziej nieuzasadnione wydaje się roszczenie o odsetki za świadczenie, które pobrał żołnierz z góry (roczne uposażenie przez pierwszy rok po zwolnieniu). Zdaniem organu dopiero w chwili kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna, roszczenia o odsetki można naliczać od tego właśnie momentu, ale nie wstecz, lecz po tej dacie.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł W. W. wnosząc o:

1. stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości, jako wydanej bez podstawy prawnej, a więc rażącym naruszeniem prawa

ewentualnie

2. uchylenia ww. decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie odsetek ustawowych od nieterminowo wypłaconych świadczeń należnych W. W. w okresie od dnia [...] lipca 2003 r. do dnia poprzedzającego dzień przyjęcia na zaopatrzenie,

ewentualnie

3. uchylenie w/w decyzji w całości i umorzenie postępowania w sprawie z uwagi na niedopuszczalność prowadzenia postępowania administracyjnego po w sprawie wypłaty odsetek od świadczeń należnych żołnierzowi zawodowemu,

ewentualnie, w razie uznania, iż możliwe jest wydanie decyzji administracyjnej w tego rodzaju sprawie

4. uchylenie w/w/ decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskodawcy odsetek ustawowych od niterminowo wypłaconych świadczeń należnych w okresie od dnia [...] lipca 2003 r. do dnia poprzedzającego dzień przyjęcia na zaopatrzenie.

Odwołujący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie:

- art. 75 ust. 3 i art. 81 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu nieprawidłowej daty wymagalności świadczeń z okresu od dnia [...] lipca 2003 r. do dnia poprzedzającego dzień przyjęcia na zaopatrzenie a tym samym przyznaniu odsetek ustawowych za zwłokę w wypłacie tych świadczeń w zaniżonej wysokości,

- § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2000 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o uposażeniu żołnierzy (Dz.U. 2000 r. Nr 62 poz. 729) oraz art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez ich niezastosowanie w sprawie, a w konsekwencji błędne określenie wymagalności odsetek za zwłokę w wypłacie uposażenia zasadniczego z okresu w okresie od dnia [...] lipca 2003 r. do dnia poprzedzającego dzień przyjęcia na zaopatrzenie,

- § 4 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 lipca 2000 r. w sprawie nagród rocznych, nagród pieniężnych w formie wyróżnienia oraz zapomóg dla żołnierzy (Dz. U. nr 65, poz. 770) poprzez jego niezastosowanie w sprawie, a w konsekwencji błędne określenie wymagalności odsetek za zwłokę w wypłacie nagród rocznych z okresu w okresie od dnia [...] lipca 2003 r. do dnia poprzedzającego dzień przyjęcia na zaopatrzenie,

- § 5 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 kwietnia 2004 r. w sprawie przyznawania żołnierzom zawodowym dodatkowego uposażenia rocznego (Dz.U. 2004 r. Nr 108 poz. 1146) oraz art. 83 ust. 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez ich niezastosowanie w sprawie, a w konsekwencji błędne określenie wymagalności odsetek za zwłokę w wypłacie dodatkowych rocznych uposażeń z okresu od dnia [...] lipca 2003 r. do dnia poprzedzającego dzień przyjęcia na zaopatrzenie.

- art. 104 ust. 1 w zw. z art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, poprzez ich wadliwą interpretację i przyjęcie, iż dają one podstawę prawną do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie odsetek ustawowych.

W uzasadnieniu odwołujący wskazał, iż stanowisko organu jest nieprawidłowe. Zdaniem odwołującego prawo do należności powstało w terminach określonych w przepisach prawa, a nie dopiero z chwilą uprawomocnienia się decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu. Wynika to ze skutku ex tunc jaki ma decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu.

Ponadto odwołujący zwrócił uwagę, iż żaden z powołanych w podstawie prawnej decyzji przepisów nie daje organowi uprawnienia do wydania decyzji w przedmiocie przyznania (bądź odmowy przyznania) prawa do odsetek.

Skoro więc organ nie mógł rozstrzygnięcie w postępowaniu administracyjnym kwestii prawa do odsetek ustawowych od należności żołnierza zawodowego, powinien wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania odsetek ustawowych należnych wnioskodawcy.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji organu I instancji oraz wskazując, że prawo żołnierza do uposażenia powstaje pod warunkiem faktycznego stawienia się w celu pełnienia służby i rzeczywistej realizacji tej służby. Organ podniósł, iż stwierdzenie nieważności decyzji zwalniającej ze służby, nie uprawnia żołnierza do uposażenia za czas przypadający pomiędzy datą zwolnienia, a datą rozpoczęcia ponownego pełnienia służby po wydaniu decyzji o stwierdzeniu nieważności. Organ podniósł, iż w niniejszej sprawie nie miała bowiem miejsca kontynuacja pełnienia służby. Organ wyjaśnił, iż skutku polegającego na niespełnieniu służby nie uchyla z mocą wsteczną ani wyrok uwzględniający skargę na decyzję zwalniającą ze służby, ani decyzja o stwierdzeniu jej nieważności, ani też kolejne decyzje organu emerytalnego orzekające częściowy zwrot świadczenia emerytalnego, za okres pozostawania w stosunku służbowym. Organ podniósł, iż z uwagi na powyższe stronę należy traktować jako pozostającą w spornym okresie w stosunku służbowym, ale nie jako faktycznie pełniącego wówczas czynną służbę wojskową.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł W. W. zarzucając jej:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.

- art. 75 ust. 3 i art. 81 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez ich niezastosowanie w sprawie, podczas gdy, że przyznają one prawo skarżącemu do domagania się odsetek ustawowych za zwłokę w wypłacie świadczeń z okresu od dnia [...] lipca 2003 r. do dnia poprzedzającego dzień przyjęcia na zaopatrzenie (po "przywróceniu do służby"),

- § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2000 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o uposażeniu żołnierzy oraz art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez ich niezastosowanie w sprawie, podczas gdy określają one termin wymagalności odsetek za zwłokę w wypłacie uposażenia zasadniczego z okresu od dnia [...] lipca 2003 r. do dnia poprzedzającego dzień przyjęcia na zaopatrzenie (po "przywróceniu do służby"),

- § 4 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 lipca 2000 r. w sprawie nagród rocznych, nagród pieniężnych w formie wyróżnienia oraz zapomóg dla żołnierzy (Dz. U. z 2000 r., nr 65, poz. 770) poprzez jego niezastosowanie w sprawie, podczas gdy określają one termin wymagalności odsetek za zwłokę w wypłacie nagród rocznych z okresu od dnia [...] lipca 2003 r. do dnia poprzedzającego dzień przyjęcia na zaopatrzenie (po "przywróceniu do służby"),

- § 5 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 kwietnia 2004 r. w sprawie przyznawania żołnierzom zawodowym dodatkowego uposażenia rocznego oraz art. 83 ust. 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez ich niezastosowanie w sprawie, podczas gdy określają one termin wymagalności odsetek za zwłokę w wypłacie dodatkowych rocznych uposażeń z okresu od dnia [...] lipca 2003 r. do dnia poprzedzającego dzień przyjęcia na zaopatrzenie (po "przywróceniu do służby"),

2. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy

- art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; ze zm. –dalej "Kpa") i art. 156 Kpa w zw. z art. 138 Kpa, polegające na braku oparcia działań organu o obowiązujące normy prawne, nieprawidłowym ustaleniu znaczenia tych norm, wadliwym dokonaniu subsumcji oraz nieprawidłowym ustaleniom następstw prawnych sytuacji w jakiej znalazł się skarżący,

- art. 7 i 77 Kpa w zw. z art. 138 Kpa, poprzez nie podjęcie kroków niezbędnych do załatwienia sprawy w sposób praworządny i z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącego, który wyraża się w zapewnieniu realizacji przyznanego mu przez przepisy prawne prawa do świadczeń finansowych z tytułu pełnienia służby.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o:

- stwierdzenie nieważności skarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Komendanta WKU w K. w przedmiocie przyznania prawa skarżącego do odsetek od nieterminowo wypłaconego uposażenia, jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa

ewentualnie,

- uchylenie w całości -jako wydanych z naruszeniem prawa - zaskarżanej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji,

W uzasadnieniu skarżący zwrócił uwagę, iż w sentencji decyzji organ odwoławczy błędnie określił przedmiot decyzji organu I instancji jako wydanej "w sprawie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie uposażenia, jako świadczenia nienależnego". Otóż bowiem decyzja nr [...] dotyczyła tylko i wyłącznie odsetek, zatem tylko w tym zakresie organ II instancji mógł utrzymać ją w mocy.

Zdaniem skarżącego wydane w sprawie decyzje rażąco naruszają prawo, albowiem wojskowe organy administracyjne obu instancji nie były uprawnione do rozstrzygania o prawie do odsetek w decyzji administracyjnej.

Skarżący zwrócił uwagę, iż w orzecznictwie administracyjnym podkreśla się, że aby wydać decyzję administracyjną musi istnieć w tej materii konkretny przepis prawa materialnego pozwalający na wydanie takiej decyzji. Podstawy takiej nie można domniemywać. W ocenie skarżącego przepisy nie przewidują w ogóle potrzeby wydawania decyzji administracyjnej w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń należnych żołnierzowi, w tym prawa do uposażenia i odsetek w przypadku zwłoki w jego wypłacie.

W szczególności prawa takiego nie daje art. 8 ust. 1 czy też 104 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, ani też art. 104 § 1 Kpa, na które powołują się organy w niniejszej sprawie.

Skarżący podniósł, iż w doktrynie prawa administracyjnego uznaje się, iż z "brakiem podstawy prawnej" decyzji administracyjnej w rozumieniu art. 156 kpa mamy do czynienia m. in. gdy "decyzja podjęta w sferze regulowanej przepisami powszechnie obowiązującego prawa administracyjnego kształtującego sytuacje prawne adresatów w sposób bezpośredni (ex legę)", "decyzja podjęta w sferze regulowanej przepisami prawa administracyjnego, ale niedającymi upoważniania do załatwienia sprawy w tej formie prawnej"

Skarżący powołując się na wyrok NSA wskazał, iż wydanie decyzji bez podstawy prawnej oznacza, że albo nie ma przepisu prawnego, który umocowuje administrację publiczną do działania, albo też przepis jest, ale nie spełnia wymagań podstawy prawnej działania organów tej administracji, polegającego na wydawaniu decyzji administracyjnych rozumianych jako indywidualne akty administracyjne zewnętrzne".

Skarżący zwrócił uwagę, iż analiza przepisów ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych prowadzi do wniosku, że tylko w przypadku niektórych należności z art. 71-73 ustawy wydaje się decyzje.

Podsumowując skarżący wskazał, iż ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - w części dotyczącej prawa żołnierza zawodowego do uposażenia oraz do odsetek ustawowych od nieterminowo wypłaconych należności - nie zawiera upoważnień do wydawania rozstrzygnięć mających charakter decyzji organu administracyjnego w rozumieniu art. 104 Kpa.

W konsekwencji nie ma potrzeby wydawania decyzji administracyjnej w tym, a jedynie należałoby je wypłacić. Dowódca jednostki wojskowej w której służbę pełnił w analizowanym okresie skarżący jest więc jedynie płatnikiem świadczenia, który dokonuje jedynie czynności materialno-technicznej.

W dalszej części skargi skarżący podtrzymał zarzuty zawarte w odwołaniu. Skarżący podniósł również, iż odsetki powinny być wypłacone, albowiem do faktycznej wypłaty świadczeń doszło znacznie później niż powstało prawo do należności finansowych. A to że prawo do tych świadczeń powstało w terminach określonych w przepisach prawa (wskazanych w w/w zarzutach), wynika ze skutku ex tunc jaki ma decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu.

Skarżący wskazał, iż organ błędnie interpretuje skutki usunięcia z obrotu decyzji o wypowiedzeniu. Otóż stwierdzenie nieważności decyzji w przedmiocie zwolnienia ze służby ma ten skutek, iż decyzja ta jest nieważna od początku, tj. wstecz od chwili jej dokonania (skutek ex tunc). Jest więc aktem deklaratoryjnym, który powoduje, że decyzja o zwolnieniu ze służby przestaje obowiązywać już od dnia jej wydania, a żołnierz znajduje się znów w takiej sytuacji służbowej, w jakiej pozostawał w dniu zwolnienia ze służby. Reaktywowany jest niejako stosunek służbowy z dniem, w którym został on -nieprawidłowo - zakończony. W konsekwencji oczywistym jest, że skarżący w okresie od dnia [...] lipca 2003 r. do dnia poprzedzającego dzień przyjęcia na zaopatrzenie (po "przywróceniu do służby") był żołnierzem zawodowym, w związku z czym należy mu się z tego tytułu uposażenie i wszystkie inne świadczenia.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu administracji wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 13 listopada skarżący uzupełniając skargę zarzucił zaskarżonej decyzji:

1. naruszenia prawa materialnego tj.:

- art. 71 ust. 1 w zw. z art. 72 ust. 1 w zw. z art. 74, art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, poprzez błędną ich wykładnię

oraz niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, iż istnieje konieczność oraz możliwość wydania decyzji administracyjnej o uposażeniach należnych skarżącemu za okres od dnia [...] lutego 2003 r. do dnia [...] maja 2006 r., podczas gdy w tym zakresie obowiązującym jest rozkaz o wyznaczeniu skarżącego na stanowisko służbowego oraz iż możliwe jest ustalenie wypłaty świadczenia w innej wysokości niż przysługująca z mocy przepisów, które to stwierdzenie jest konsekwencją przyjęcia, iż można było zaliczyć świadczenia pobrane w 2003 r. na poczet uposażeń za okres od dnia [...] lutego 2003 r. do dnia [...]maja 2006 r. i dokonać potrącenia w tym zakresie,

- art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w zw. z art. 87 i nast. ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.), poprzez ich niezastosowanie w sprawie, podczas gdy wyznaczają one granice dokonywania potrąceń ze świadczeń należnych żołnierzom zawodowym,

- art. 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (który choć już nieobowiązuje, to jednak ma zastosowanie do świadczeń wypłaconych skarżącemu w związku ze zwolnieniem ze służby w 2003 r., a którego odpowiednikiem jest obecnie art. 77 ustawy pragmatycznej), polegające na jego niezastosowaniu w sprawie i w konsekwencji potraktowanie świadczeń wypłaconych skarżącemu w 2003 r. jako świadczeń nienależnych, podczas gdy zgodnie z tym przepisem nie można obecnie żądać zwrotu świadczeń z 2003 r. (a więc także zaliczać go na poczet obecnie przysługujących świadczeń),

2. naruszenie przepisów postępowania tj.:

- art. 156 Kpa, poprzez błędną jego wykładnię i nieprawidłowe ustalenie konsekwencji prawnych stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu, która to okoliczność nie ma automatycznego wypływu na potraktowanie świadczeń wypłaconych po takim zwolnieniu za nienależne, tymczasem organ przyjął inaczej,

- art. 156 Kpa, poprzez wydanie decyzji w sprawie w której przepisy nie przewidują takiej formy rozstrzygnięcia,

- art. 6 Kpa i w zw. z art. 138 Kpa, polegające na braku oparcia działań organu o obowiązujące normy prawne, nieprawidłowym ustaleniu znaczenia tych norm, wadliwym dokonaniu subsumcji oraz nieprawidłowym ustaleniom następstw prawnych sytuacji w jakiej znalazł się skarżący,

- art. 7 i 77 Kpa w zw. z art. 138 Kpa, poprzez nie podjęcie kroków niezbędnych do załatwienia sprawy w sposób praworządny i z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącego, który wyraża się w zapewnieniu realizacji przyznanego mu przez przepisy prawne prawa do świadczeń finansowych z tytułu pełnienia służby.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż art. 18 -ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy - tekst jednolity: Dz. U. 2002 r. Nr 76 poz. 693 z późn. zm.) wśród innych należności przysługujących żołnierzom zawodowym wymieniała należności związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej.

Zdaniem skarżącego po stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu nie odpadła przesłanka nabycia prawa do w/w świadczeń wypłaconych w 2003 r. Otóż bowiem stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu (a więc w przedmiocie zwolnienia ze służby) ma ten skutek, że decyzja ta jest nieważna od początku, tj. wstecz od chwili jej dokonania (skutek ex tunc). Jest więc aktem deklaratoryjnym, który powoduje, że decyzja o zwolnieniu ze służby przestaje obowiązywać już od dnia jej wydania, a żołnierz znajduje się znów w takiej sytuacji służbowej, w jakiej pozostawał w dniu zwolnienia ze służby. Skarżący zwrócił uwagę, iż świadczenia wypłacane żołnierzom zawodowym podlegają szczególnej ochronie. Zdaniem skarżącego żaden przepis ustawy o uposażeniu żołnierzy nie daje podstaw do żądania zwrotu uposażenia. Skoro więc nie można żądać zwrotu takiego świadczenia, to nie można go uznawać również za świadczenie nienależne i potrącać. Skarżący powołując się na wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2004 r. w sprawie IV CK 113/03 (publ. LEX nr 182070) wskazał, iż stosowanie do roszczeń mających podstawę w stosunku administracyjnoprawnym przepisów Kodeksu cywilnego - art. 410 § 2 jest niedopuszczalne, jeśli w samej ustawie administracyjnej nie zawarto wyraźnego stosownego odesłania.

Skarżący zwrócił uwagę, iż zakres prawa do potrącania należności z przysługujących żołnierzom zawodowym świadczeń finansowych wyznacza art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zgodnie z nim "z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę" (a więc na zasadach określonych w art. 87 i nast. Kodeksu pracy). Przepisy te przewidują szczególną ochronę uposażenia (wynagrodzenia) przed potrąceniami, wprowadzając ścisły katalog sytuacji, w których jest ono możliwe. Wyliczenie te jest w art. Kodeku pracy wyczerpujące. Z żadną z sytuacji, o których stanowią przepisy Kodeksu pracy nie mamy w niniejszej sprawie do czynienia. A zatem należy uznać, że potrącenia dokonane w niniejszej sprawie nie mieszczą się w granicach określonych w art. 103 ustawy pragmatycznej. Skarżący podniósł również, iż wojskowe organy administracyjne obu instancji nie były uprawnione do wydania w sprawie decyzji administracyjnych, gdyż brak jest ku temu podstawy prawnej.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu organ przesłał do Sądu zaświadczenie z którego wynika, iż skarżącemu zaległe należności wypłacono w dniu [...] lipca 2006 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W oparciu o treść art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej Ppsa) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.

Unormowanie o prawie żołnierza zawodowego do odsetek od zaległego uposażenia wprowadzone zostało do ustawy o uposażenie żołnierzy ustawą z dnia 7 maja 1999 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o uposażeniu żołnierzy ( Dz. U. nr 50 poz. 500) i to w art. 9 ust. 3a i 9 ust. 4.

Od 1 lipca 2004 r. obowiązuje ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ( obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. nr 141 poz. 892). Art. 1 pkt 4 ustawy stanowi, że ustawa określa zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych. Natomiast w art. 8 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych określa sposób załatwiania dla spraw w niej uregulowanych.

Biorąc pod uwagę fakt, iż należności pieniężne nie zostały wymienione w ust. 2 art. 8 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, a który to przepis wyklucza spod kontroli sądu administracyjnego sprawy wymienione w pkt od 1-do 4, to należy uznać, że świadczenia odsetkowe o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych należą do drogi administracyjnej.

Powyższy pogląd znajduje aprobatę w orzecznictwie Sądu Najwyższego w szczególności w uchwale Sądu Najwyższego z 29 listopada 2007 r. sygn. III CZP 106/07-Lex nr 319935, Biul. SN 2007/11/10 oraz wyrokach, które zapadły w 2008 r. na skutek skarg kasacyjnych wniesionych przez Skarb Państwa – Prokuratorię Generalną Skarbu od wyroków sądów powszechnych ( vide między innymi II PK 8/08 z 2 lipca 2008 r.; II PK 55/08). Podobna interpretacja została zaprezentowana w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2006 r. I OPS 3/06 ( O NSA/WSA 2006 r., z. 3, poz. 69).

Wobec powyższego postępowanie w niniejszej sprawie, winno się toczyć w oparciu o art. 75 ust. 3 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Z powyższych względów zarzut skarżącego, iż w niniejszej sprawie niedopuszczalna była droga administracyjna nie znajduje uzasadnienia.

Zdaniem organów obu instancji rozstrzygających przedmiotową sprawę odsetki od zaległego roszczenia należy uznać za uzasadnione od momentu, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej stała się wykonalna.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji jest niewątpliwe aktem o charakterze deklaratoryjnym, działającym wstecz, tzn. od dnia wejścia do obrotu prawnego decyzji dotkniętej wadą nieważności. Jednakże okoliczność, że dana decyzja administracyjna działa ex tunc nie przesądza jeszcze o tym, że jest ona pod każdym względem, zarówno w sferze materialnoprawnej, jak i formalnoprawnej, wyłącznie aktem o charakterze deklaratoryjnym. W teorii prawa o postępowaniu administracyjnym wskazuje się, że podział aktów na konstytutywne i deklaratoryjne jest niedoskonały, gdyż nie zapewnia on rozłącznego wyróżnienia obu kategorii aktów. Zwraca się też uwagę, że stwierdzenie nieważności nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy również doniosłe elementy nowego stanu prawnego i wywiera jeszcze inne skutki w obrocie prawnym. Dopiero od dnia jej doręczenia stronom prawdopodobieństwo nieważności kwestionowanej decyzji ustępuje miejsca urzędowemu, władczemu potwierdzeniu jej ciężkiej wadliwości, a okres obowiązywania decyzji dotkniętej nieważnością i obowiązywania domniemania jej legalności ustaje w dacie ostateczności aktu nadzorczego. Stąd przy ocenie skutków prawnych decyzji nieważnościowej nie można ograniczać się tylko do cech deklaratywności, a pomijać jej elementów konstytutywnych. Moc obowiązująca w czasie decyzji, stwierdzającej nieważność innej decyzji, nie zamyka się wyłącznie w jej skutku wstecznym, lecz działa także na przyszłość. Usunięcie z obrotu prawnego nieważnej decyzji nie powoduje absolutnego przywrócenia stanu pierwotnego, lecz ma służyć dopiero usunięciu szeregu następstw jej obowiązywania (B. Adamiak, J. Borkowski: "Kodeks postępowania administracyjnego". Komentarz, Warszawa 2006 r., s. 762).

Odnosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, przyjąć trzeba, że dopiero z chwilą stwierdzenia przez Dowódcę Wojsk Lądowych nieważności decyzji Dowódcy P. Okręgu Wojskowego, obalona została moc obowiązująca dokonanego wobec skarżącego wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego z mocą wsteczną, tj. od chwili jej wydania. Nie oznacza to jednak, że już od tej daty zostały zniesione automatycznie wszystkie skutki dokonanego wypowiedzenia. W doktrynie prawa administracyjnego nie budzi wątpliwości, że nawet wadliwe akty konstytutywne (a taki charakter noszą akty w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej), do czasu ich wyeliminowania z obrotu prawnego wywołują określone skutki w sferze prawa materialnego (zob. np. T. Woś: "Moc wiążąca aktów administracyjnych w czasie". Warszawa 1978, s. 143). Decyzja Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego, chociaż - jak to przyjął organ nadzoru - dotknięta ciężką wadliwością prawną, do czasu stwierdzenia jej nieważności zachowała moc erga omnes i korzystając z domniemania ważności wywołała określone skutki prawne. W jej następstwie doszło bowiem do zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej. W okresie obowiązywania decyzji o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej skarżący przestał być czynnym żołnierzem zawodowym, a uzyskał nowy status przeniesionego do rezerwy. W tym czasie zaktualizowały się wobec niego inne uprawnienia finansowe, prawo do świadczeń przysługujących w związku z rozwiązaniem stosunku służbowego oraz świadczeń ubezpieczeniowych, a nie prawo do należności z tytułu pełnienia zawodowej służbie wojskowej. Skoro skarżący przestał być czynnym żołnierzem zawodowym, to nie przysługiwało mu prawo do uposażenia, a tym samym nie powstawało roszczenie o jego zapłatę. W konsekwencji - z uwagi na fakt, iż w okresie między dokonanym wypowiedzeniem stosunku służbowego a stwierdzeniem nieważności takiej decyzji organ nie miał podstaw prawnych do wypłaty uposażenia wobec niepozostawania przez skarżącego w zawodowej służbie wojskowej to nie sposób przyjąć, aby mogło dojść do zwłoki w wypłacie uposażenia, liczonej według terminów, o których mowa w art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Ponadto wskazać należy, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwraca się uwagę, iż reaktywowanie stosunku służbowego z mocą wsteczną stwarza jedynie fikcję prawną, iż żołnierz pozostawał cały czas w służbie. Uposażenie przysługuje zaś żołnierzowi zawodowemu nie za okres pozostawania w stosunku służbowym lecz za pełnienie służby. Pozostawanie w stosunku służbowym bez podejmowania służby, ewentualnie bez gotowości i zdolność do jej pełnienia, nie rodzi prawa do uposażenia. Ponadto świadczenie emerytalne jest świadczeniem konkurencyjnym w stosunku do uposażenia. Żołnierzowi przeniesionemu do rezerwy pobierającemu emeryturę nie przysługuje zatem prawo do uposażenia należnego żołnierzowi w czynnej służbie zawodowej (por. wyroki NSA z dnia 13 września 2001 r. sygn. akt II SA 3288/08, z dnia 24 lipca 2009 r. sygn. akt I OSK 1496/08 i z dnia 27 czerwca 2006 r. sygn. akt I OSK 1298/05). Dodać również trzeba, że ewentualne nieuzyskanie prawa do uposażenia za czas pozostawania przez żołnierza poza służbą nie wyłącza jednak możliwości dochodzenia przez niego stosownego odszkodowania czy to w drodze ugody z właściwym organem wojskowy, czy też na drodze postępowania przed sądem powszechnym (art. 4171 § 2 Kodeksu cywilnego).

Wobec powyższego w ocenie składu orzekającego roszczenie o zaległe uposażenie staje się wymagalne dopiero z chwilą stawienia się żołnierza do służby tzn. w sytuacji gdy żołnierz nie tylko pozostaje w służbie wojskowej ale również wyraża gotowość do pełnienia tej służby.

Biorąc pod uwagę powyższe oraz okoliczność, iż wypłacone należności dotyczą okresu od dnia zwolnienia ze służby do dnia stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu uznać należy, iż wszelkie roszczenia za ten okres stały się wymagalne w dniu, w którym skarżący zgłosił się do służby.

Jak wynika z akt niniejszej sprawy skarżący stawił się do służby w dniu [...] czerwca 2006 r. (wyciąg z rozkazu dziennego nr [...]). Powyższa okoliczność nie jest kwestionowana ani przez stronę skarżącą ani przez organ. Wobec powyższego wszelkie należności wynikające ze stosunku służbowego przysługujące skarżącemu po przywróconemu do służby stały się wymagalne w dniu [...] czerwca 2006 r. W tym dniu skarżący winien otrzymać wszelkie należności wynikające ze stosunku służbowego. Natomiast w niniejszej sprawie sporna pozostaje kwestia ustalenia daty wypłaty należności skarżącemu. Jak wynika z zaświadczenia przesłanego przez organ na wezwanie Sądu należności przysługujące skarżącemu zostały wypłacone w dniu [...] lipca 2006 r. Natomiast w skardze skarżący twierdzi, iż wypłata tych świadczeń nastąpiła w dniu [...] lipca 2006r. Wobec powyższego istotna do ustalenia w postępowaniu będzie faktyczna data wypłaty tych świadczeń.

Organ rozpoznając sprawę ponownie ustali należycie stan faktyczny sprawy, w szczególności datę kiedy skarżącemu wypłacono zaległe uposażenie. Dopiero powyższe ustalenia pozwolą organowi rozstrzygnąć za jaki faktycznie okres skarżącemu przysługują na podstawie art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych odsetki. W tym miejscu należy również wyjaśnić, iż Sąd nie uznał zaświadczenia z dnia [...] listopada 2009 r. za wystarczający dowód do uznania, iż skarżącemu wypłacono zaległe uposażenia w dniu [...] lipca 2006 r. Powyższe zaświadczenie jest zbyt lakonicznie i nie wskazuje jakie faktycznie składniki uposażenia zostały skarżącemu wypłacone w tym dniu.

Odnosząc się natomiast do kwestii potrącenia wskazać należy, iż przepis art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi bowiem, że z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. W myśl zaś art. 87 § 1 i art. 91 § 1 Kodeksu pracy w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne wymagany jest tytuł wykonawczy, o ile pracownik nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie. W niniejszej sprawie, co nie jest kwestionowane przez żadną ze stron, takiego oświadczenia skarżący nie złożył. Wobec powyższego uznać należy, iż organ dokonując potrąceń naruszył wyżej wskazane regulacje. Jednakże powyższe, w ocenie Sądu nie oznacza, iż organ niezasadnie odmówił zwrotu dokonanego potrącenia. W tym miejscu wskazać należy, iż skoro art. 103 ustawy o zawodowej służbie wojskowej odsyła do przepisów Kodeksu pracy, to oprócz wyżej wymienionych przepisów art. 87 § 1 i art. 91 § 1 Kodeksu pracy znajdują również zastosowanie przepisy ogólne Kodeksu pracy m.in. art. 8. Zgodnie z powyższym przepisem nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

W doktrynie wskazuje się, iż nikt nie może też "czynić ze swego prawa użytku" sprzecznie z zasadami współżycia społecznego, tj. regułami, które nie będąc normami prawnymi, określają zachowania ludzi w ich wzajemnych stosunkach. Każda ze stron stosunku pracy musi postępować przy wykonywaniu swych uprawnień zgodnie z wymaganiami moralności i uznanymi regułami obyczajowymi. Oznacza to, że w stosunkach pracy liczy się nie sama "litera prawa", lecz także owe pozaprawne reguły nazwane w art. 8 "zasadami współżycia społecznego". (Komentarz do art. 8 kodeksu pracy (Dz.U.98.21.94), [w:] R. Celeda, E. Chmielek-Łubińska, L. Florek, G. Goździewicz, A. Hintz, A. Kijowski, Ł. Pisarczyk, J. Skoczyński, B. Wagner, T. Zieliński, Kodeks pracy. Komentarz, LEX, 2009, wyd. V.).

Również w orzecznictwie Sądów powszechnych zwraca się uwagę, iż art. 8 Kodeksu pracy nie kształtuje praw podmiotowych, nie zmienia i nie modyfikuje praw, jakie wynikają z innych przepisów prawa. Przepis ten upoważnia sąd do oceny, w jakim zakresie, w konkretnym stanie faktycznym, działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie jego prawa i nie korzysta z ochrony prawnej. Ponadto w wyroku z dnia 20 grudnia 2006 r. I PK 171/06, OSNP 2008/3-4/34 Sąd Najwyższy wskazał, iż Otrzymanie przez pracownika samorządowego przechodzącego na emeryturę dwóch świadczeń: odprawy emerytalnej i wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 8 Kodeksu pracy); sprzeczność ta wyrażała się w nieusprawiedliwionym uprzywilejowaniu tego pracownika w porównaniu z pracownikami urzędu państwowego, przy uwzględnieniu, że pracownik samorządowy otrzymuje przy przejściu na emeryturę równowartość rocznych zarobków wypłacaną z funduszy publicznych.

Odnosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wyjaśnić należy, iż wykorzystywanie przez skarżącego jego uprawnienia do ochrony uposażenia od dokonywania potrąceń bez jego zgody w sytuacji gdy pobrał on już inne świadczenia uznać należy za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W niniejszej sprawie żądanie przez skarżącego zwrotu potrąconych nienależnych mu po przywróceniu do służby świadczeń uznać należy za wykonywaniem uprawnień z naruszeniem zasad współżycia społecznego. Nie do pogodzenia z powyższą zasadą jest otrzymanie przez żołnierza zawodowego zarówno świadczeń z tytułu zwolnienia go zawodowej służby wojskowej jak również otrzymanie uposażenia za ten sam okres tak jakby pozostawał w służbie. Zatem nie do pogodzenia z zasadami współżycie społecznego jest otrzymanie przez skarżącego dwóch świadczeń, które wzajemnie w tym samym okresie się wykluczają. Nie można bowiem otrzymać uposażenia za zwolnienie ze służby w sytuacji, gdy na mocy decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji skarżącemu przysługują uposażenia za pełnienie służby.

Wobec powyższego uznać należy, iż organ dokonując potrącenia co prawda naruszył dyspozycję art. 87 § 1 i art. 91 § 1 Kodeksu pracy w zw. z art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, to jednakże z uwagi na art. 8 Kodeksu pracy uznać należy, iż odmowa przyznania zwrotu potrąconych świadczeń jest w pełni uzasadniona.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Na podstawie art. 151 Ppsa orzeczono jak w pkt 2 sentencji. Art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zastosowano z uwagi na negatywny charakter rozstrzygnięcia.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 206 Ppsa.

Zgodnie z pierwszym z wyżej wymienionych przepisów w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Stosownie natomiast do treści art. 206 Ppsa w razie częściowego uwzględnienia skargi Sąd może w uzasadnionych przypadkach zasądzić na rzecz skarżącego od organu tylko część kosztów, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Przytoczony przepis stanowi wyjątek od zasady jaką jest zwrot kosztów (w pełnej wysokości) niezbędnych do celowego dochodzenia praw, nawet w przypadku uwzględnienia skargi w części. Rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę w art. 206 Ppsa określane jest jako zasada stosunkowego rozdzielenia kosztów postępowania, będąca uzupełnieniem zasady odpowiedzialności za wynik postępowania, zwanej też zasadą rezultatu. Nieobligatoryjne zasądzenie jedynie części kosztów może nastąpić wyłącznie w uzasadnionych przypadkach.

W przedmiotowej sprawie miarkując wysokość kosztów Sąd kierował się tym, że zaskarżona decyzja zawiera rozstrzygnięcia dotyczące dwóch odmiennych zagadnień tj. wypłaty odsetek oraz wypłaty świadczenia potrąconego przy wypłacie uposażenia. W niniejszej sprawie rozstrzygnięcie dotyczące potrącenia pozostało w obrocie prawnym. Natomiast rozstrzygnięcie w zakresie odmowy przyznania odsetek zostało uchylone wyłącznie w zakresie w jakiej odmówiono odsetek od dnia [...]czerwca 2006 r. do dnia [...] lipca 2006 r.. Biorąc pod uwagę powyższe oraz zakres żądania zawarty w skardze uznać należy, iż skarga została uwzględniona w znikomej części co uzasadniało zastosowanie w niniejszej sprawie art. 206 Ppsa. Z powyższych względów Sąd zasądził na rzecz skarżącego tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, kwotę 197 zł (180 zł + 17 zł opłata skarbowa za pełnomocnictwo).

/-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ M. Dybowski /-/ E. Makosz-Frymus

jh