Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 129/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2018-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art.1 par.2
journal: Dz.U. 2017 poz 2188
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: art.134 par.1,art.145 par.1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.17 ust.1,art.24a
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art.4,art.4a ust.1
journal: Dz.U. 2016 poz 2046
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 22 marca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2018 roku sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego - uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: "od dnia 1 października 2017 roku".


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia "[...]" wydaną przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., działającą z upoważnienia Burmistrza Z., powołując się na art. 3 ust. 21 art. 17 ust. 1, art 20 ust. 2 i ust. 3, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 1518 ze zm. – tekst jednolity obowiązujący w dacie wydania decyzji - dalej jako; u.ś.r.), odmówiono A. N. prawa do świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowane na dziecko Ł. N. W uzasadnieniu podano, że w dniu 6 września 2017r. strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad synem Wskazano, że Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w M. w dniu 19 listopada 2012r. wydał orzeczenie zaliczające Ł.N. do stopnia niepełnosprawności umiarkowanego na stałe. W orzeczeniu tym wskazano, że nie wymaga on konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a także nie wymaga konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Na skutek wniesionego odwołania Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. w dniu 28 stycznia 2013r. wydał orzeczenie utrzymujące w mocy zaskarżone orzeczenie. Następnie wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2014r. Sąd Rejonowy w E. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że ustalił iż w przypadku małoletniego skarżącego Ł. N. zachodzi konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz zachodzi konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Podano, że ustawa z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych określa sposób ustalania niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Zgodnie z art. 4a ust. 1 tej ustawy osoby, które nie ukończyły 16 roku życia zaliczane są do osób niepełnosprawnych, a stosownie do art. 3 ust. 1 tej ustawy ustala się trzy stopnie niepełnosprawności, które stosuje się do realizacji celów określonych ustawą, czyli znaczny, umiarkowany i lekki. Podano, że organ nie kwestionuje faktu sprawowania opieki nad dzieckiem przez wnioskodawczynię oraz nie zachodzą negatywne przesłanki zawarte w art.17 ust. 5 u.ś.r. Jednakże w ocenie organu nie została spełniona jedna z przesłanek wskazana w art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż osoba wymagająca opieki musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, a syn wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Od decyzji tej odwołała się A.N., wnosząc o jej zmianę i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Powołała się na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G., które w 2014r. przyznało jej świadczenie pielęgnacyjne. W związku z tym w jej ocenie decyzja organu I instancji narusza prawo, a orzeczenie o niepełnosprawności z odpowiednimi wskazaniami daje podstawę do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem Ł. N. - od dnia 1 października 2017r. do 30 listopada 2022r. W uzasadnieniu podano, że w ramach postępowania uzupełniającego do Kolegium wpłynęła dokumentacja przesłana przez odwołującą się, w tym decyzja Burmistrza Z. z dnia 25 września 2014r. przyznająca stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 sierpnia 2014r. na czas ważności orzeczenia, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w I. z dnia 4 sierpnia 2014r. zaliczające Ł. N. do stopnia niepełnosprawności znacznego, wydane do 31 sierpnia 2017r., a także orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w I. w dniu 17 listopada 2017r. zaliczające Ł.N. do stopnia niepełnosprawności znacznego, wydane do 30 listopada 2022r. Kolegium stwierdziło, że odwołująca się we wcześniejszym okresie miała już ustalone prawo do wnioskowanego świadczenia nieprzerwanie od 1 sierpnia 2012r. do 31 sierpnia 2017r. i złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 6 września 2017r. Wśród dokumentów złożonych wraz z wnioskiem nie było jednak aktualnego orzeczenia zaliczającego syna odwołującej się do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Wskazano, że sporna jest kwestia możliwości ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od 1 września 2017r. przy uwzględnieniu rozstrzygnięcia zawartego w wyroku Sądu Rejonowego w Elblągu z dnia 17 kwietnia 2014r. Z analizy art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane tylko w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, i to tylko taką osobą niepełnosprawną, której niepełnosprawność została stwierdzona jednym z dwóch następujących rodzajów orzeczeń: a) orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo b) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podano, że w świetle przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych osoba, która nie ukończyła jeszcze 16 roku życia, może legitymować się jedynie "orzeczeniem o niepełnosprawności" i orzeczenie to obligatoryjnie powinno zawierać również wskazania dotyczące kwestii wymienionych w art. 6b ust. 3 wspomnianej ustawy. W przypadku osoby niepełnosprawnej, która ukończyła 16 rok życia orzeczenie o niepełnosprawności winno zawierać rozstrzygnięcie o stopniu tej niepełnosprawności. Wskazano, że wymagający opieki syn odwołującej się ma aktualnie 21 lat, a w związku niezbędne jest (prócz spełnienia innych przesłanek), aby był on osobą zaliczoną do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie takie zostało wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w I. w dniu 17 listopada 2017r. W związku z tym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogło być ustalone począwszy od dnia 1 października 2017r. do dnia 30 listopada 2022r., stosownie do art. 24 ust. 2a u.ś.r., który stanowi że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że wniosek złożony został w dniu 17 października 2017r., stąd datą początkową przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest 1 październik 2017r.

Na powyższą decyzję skargę wniosła A.N., domagając się zmiany decyzji Kolegium i przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 września 2018r. Wyjaśniła, że składając w MOPSie dokumenty we wrześniu 2017r. wszystko było w porządku, a jak się zgłosiła po odbiór decyzji, to okazało się że musi z synem stanąć powtórnie na komisji. Wskazując na decyzję SKO w G. z dnia 30 października 2014r., dołączoną do dokumentacji podniosła, że nie rozumie, dlaczego są rozbieżności w orzekaniu. Zarzuciła także przewlekłe załatwianie sprawy przez Kolegium.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskrzonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.)

W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie w części dotyczącej ustalenia daty początkowej przyznanego świadczenia.

Podnieść należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wobec takiego brzmienia przepisu nie ulega wątpliwości, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest łączne spełnienie przesłanek określonych w tym przepisie. Przy czym zdaniem organów orzekających w niniejszej sprawie oznacza to, że w przypadku opieki nad dzieckiem, które ukończyło 16 rok życia przyznanie świadczenia uwarunkowane jest legitymowaniem się przez to dziecko orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem organów wynika to z przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 2046), w świetle których w odniesieniu do osoby poniżej 16 roku życia stwierdza się jej zaliczenie do osób niepełnosprawnych, a w stosunku do osób powyżej 16 roku życia orzeczenie potwierdzające niepełnosprawność obligatoryjnie określa stopień niepełnosprawności, czyli znaczny, umiarkowany lub lekki (art. 4 i art. 4a ust. 1 powołanej ustawy). Jak jednak słusznie wskazano w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 lutego 2018r. (sygn. akt IV SA/Gl 974/17, dostępny w Internecie) "taka wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do rezultatów sprzecznych z ratio legis tego przepisu, jakim jest wsparcie finansowe przez państwo osób rezygnujących lub niepodejmujących zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, które ze względu na tę dysfunkcję nie ma możliwości samodzielnej egzystencji względnie ma ją w znacznym stopniu ograniczoną i wymaga stałego wsparcie opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Prowadzi także do nieuprawnionego różnicowania sytuacji prawnej opiekunów niepełnosprawnych dzieci ze wskazaniami dotyczącymi art. 6b pkt 7 i 8 powołanej ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej, z tego względu że stopień niepełnosprawności dla dzieci powyżej 16 roku życia został określony na poziomie niższym niż znaczny. W konsekwencji wreszcie takie rozumienie przepisu doprowadziłoby do sytuacji, w której opiekunka - matka niepełnosprawnego syna po ukończeniu przez niego 16 roku życia - traciłaby świadczenie z tego tylko względu, że ustalony w orzeczeniu stopień niepełnosprawności nie jest znaczny, choć nic nie świadczy o tym aby skutki wywołane dysfunkcjami organizmu uległy w minionym czasie poprawie".

W niniejszej sprawie wskazać należy, że skarżąca zawnioskowała o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad synem, który legitymuje się orzeczeniem z dnia 19 listopada 2012r. wydanym na stałe, zaliczającym go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności wraz ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (w związku z wyrokiem Sądu Rejonowego w E. z dnia 17 kwietnia 2014r. sygn. akt "[...]"). Uwzględniając zatem powyższą interpretację przepisów należałoby uznać, że niezasadna jest odmowa przyznania świadczenia od 1 września 2017r. Nawet jednak gdyby nie podzielać powyższych rozważań, to podkreślić należy, że w niniejszej sprawie syn skarżącej został także uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym orzeczeniem z dnia 23 sierpnia 2014r. wydanym na okres do 31 sierpnia 2017r. oraz orzeczeniem z dnia 17 listopada 2017r. na okres do 30 listopada 2022r. Przy czym z orzeczenia wydanego w dniu 17 listopada 2017r. wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 4 sierpnia 2014r., a zatem od daty poprzedniego wniosku. Należy także podkreślić, że skarżąca otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne nieprzerwanie od 1 sierpnia 2012r. do 31 sierpnia 2017r. Zatem wniosek o przyznanie jej świadczenia złożony w dniu 6 września 2017r. nie był wnioskiem o nowe świadczenie, lecz o jego kontynuację. W tych okolicznościach przyznanie świadczenia dopiero od 1 października 2017r., a nie od 1 września 2017r. prowadziłoby do sytuacji, w której należałoby uznać że skarżąca w miesiącu wrześniu 2017r. nie spełniała wymogów do przyznania świadczenia z uwagi na brak określonego stopnia niepełnosprawności jej syna, podczas gdy wymogi te były spełnione zarówno przed 1 września 2017r, jak po 30 września 2017r., co wynika z treści orzeczenia z dnia 17 listopada 2017r. Ponadto słusznie zarzuca skarżąca, że skoro organ wypłacał jej świadczenie pielęgnacyjne, a w dokumentacji złożonej z wnioskiem z dnia 6 września 2017r. skarżąca nie przedłożyła orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności na kolejny okres, co zdaniem organu warunkowało kontynuację tego świadczenia, to nie wezwał jej - w trybie art. 24a u.ś.r. do uzupełnienia tego wniosku. Skoro zaś strona uzupełniła wniosek bez takiego wezwania, to nie można jej pozbawiać świadczenia za okres od złożenia wniosku. W tej sytuacji nie można podzielić takiej interpretacji przepisów, dokonanych przez organ, które pozbawiają stronę skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od 1 września 2017r.

W związku z powyższym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium, ale tylko w części określającej datę początkową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej wnioskowanego świadczenia i w tym zakresie decyzja Kolegium uchylająca decyzję organu I instancji i przyznająca skarżącej świadczenie pielęgnacyjne jest prawidłowa.

W tym stanie rzeczy w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.