Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1245/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c art. 200
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju na rzecz [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania spółki [...] S.A. z siedzibą w [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r., przez przedsiębiorstwo państwowe Zakład Energetyczny "[...]" w [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r., wydaną na podstawie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 2204 ze zm.) odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r., przez przedsiębiorstwo państwowe Zakład Energetyczny "[...]" prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w [...], oznaczonego jako działka nr [...] o powierzchni [...]. W uzasadnieniu organ wojewódzki wskazał, że w sprawie nie została udowodniona przesłanka posiadania w dniu 5 grudnia 1990 r. przez przedsiębiorstwo państwowe Zakład Energetyczny "[...]" prawa zarządu do przedmiotowej nieruchomości.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, spółka [...] (następca prawny powołanego wyżej przedsiębiorstwa) wniósł odwołanie. W uzasadnieniu skarżąca spółka zarzuciła organowi I instancji niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i brak wszechstronnego zebrania dowodów w sprawie, a ponadto nieuwzględnienie odpisu księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości, który to odpis świadczy o istnieniu prawa zarządu w stosunku do nieruchomości objętej wnioskiem.

Po rozpatrzeniu złożonego odwołania Minister stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy przywołał treść art. 200 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i wyjaśnił, że decyzja uwłaszczeniowa ma charakter decyzji deklaratoryjnej i odnosi się do stanu istniejącego w dniu 5 grudnia 1990 r. Mocą tej decyzji potwierdza się jedynie przekształcenie prawa zarządu w prawo użytkowania wieczystego gruntu w przypadku ziszczenia się prawem przewidzianych przesłanek. Aby można było wydać decyzję uwłaszczeniową, nieruchomość w dniu 5 grudnia 1990 r. musiała stanowić własność Skarbu Państwa oraz musiało istnieć prawo zarządu do przedmiotowego gruntu.

W rozpatrywanej sprawie spółka [...] jest następcą prawnym przedsiębiorstwa państwowego Zakład Energetyczny "[...]", co potwierdza zebrana w sprawie dokumentacja. Zgodnie z treścią księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej działki nr [...] o powierzchni [...], w dniu 5 grudnia 1990 r. prawo własności przysługiwało Skarbowi Państwa na podstawie decyzji Zastępcy Kierownika Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1969 r. nr [...] wydanej w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości za odszkodowaniem. W rozpatrywanej sprawie kwestią sporną jest to, czy poprzednikowi prawnemu skarżącej spółki przysługiwało w dniu 5 grudnia 1990 r. prawo zarządu w stosunku do przedmiotowej nieruchomości.

Odwołując się do odpowiednich przepisów prawa, Minister wyjaśnił znaczenie pojęcia zarządu jako prawnej formy władania państwowej jednostki organizacyjnej nieruchomością, wynikającego z treści ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99) oraz innych aktów prawnych obowiązujących do dnia 5 grudnia 1990 r. Organ odwoławczy przedstawił również katalog dokumentów, na podstawie których możliwe jest stwierdzenie istnienia na rzecz konkretnej państwowej jednostki organizacyjnej prawa zarządu. Przypomniał, że w sytuacji braku takich dokumentów stwierdzenie istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu do nieruchomości można dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron złożonych zgodnie z art. 75 kpa, potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym jednostkom organizacyjnym. Podkreślił, że zarówno zeznania, jak i dokumenty powinny udowodnić, choćby w sposób pośredni, fakt istnienia stosownego aktu o charakterze indywidualnym, na podstawie którego oddano nieruchomości w zarząd.

Przechodząc do oceny spełnienia w niniejszej sprawie przesłanki pozostawania przedmiotowego gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego Zakład Energetyczny "[...]" w [...], organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawca spółka [...] wywodzi prawo zarządu do działki nr [...] z odpisu księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości, gdzie w dziale drugim, w rubryce własność, widnieje wpis o treści "Skarb Państwa w zarządzie i użytkowaniu Zakładu Energetycznego w [...]".

W ocenie organu odwoławczego analizowany odpis zupełny księgi wieczystej nie potwierdza istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu do działki nr [...]. Z odpisu zupełnego księgi wieczystej wynika bowiem, że poza działką nr [...] stanowiącą przedmiot niniejszego postępowania, księga ta prowadzona jest także dla działki nr [...], a w przeszłości obejmowała również działki nr [...]. Z analizy działu drugiego księgi wieczystej wynika, że podstawą dokonania wpisu prawa własności Skarbu Państwa stanowiły następujące dokumenty: decyzja Zastępcy Kierownika Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1969 r. nr [...], decyzja Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1966 r. nr [...], decyzja Zastępcy Naczelnika Miasta [...] z dnia [...] stycznia 1979 r. nr [...], decyzja Zastępcy Naczelnika [...] z dnia [...] stycznia 1979 r. nr [...], decyzja Zastępcy Naczelnika [...] z dnia [...] stycznia 1976 r. nr [...]. Żaden jednak z wymienionych dokumentów nie ustanawia na rzecz przedsiębiorstwa państwowego Zakład Energetyczny "[...]" w [...] prawa zarządu bądź użytkowania w stosunku do działki nr [...]. Sporna działka przeszła bowiem na własność Państwa na podstawie decyzji Zastępcy Kierownika Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1969 r. nr [...], którą wywłaszczono za odszkodowaniem nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], stanowiącą przedmiot niniejszego postępowania. Z treści przedmiotowej decyzji nie wynika, aby sporna działka została przekazana przedsiębiorstwu państwowemu Zakład Energetyczny "[...]" w użytkowanie bądź zarząd. Natomiast decyzja Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] lipca 1966 r. wraz z protokołem zdawczo-odbiorczym sporządzonym w dniu [...] sierpnia 1966 r. wydana została w przedmiocie przekazania na rzecz Zakładu Energetycznego "[...]" nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Decyzja z dnia [...] stycznia 1979 r. dotyczyła zaś przekazania w odpłatne użytkowanie na czas nieokreślony nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Decyzja z dnia [...] stycznia 1979 r. wydana natomiast została w sprawie przekazania w odpłatne użytkowanie na czas nieokreślony nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], zaś decyzja z dnia [...] stycznia 1976 r. dotyczyła przekazania w odpłatne użytkowanie na czas nieokreślony nieruchomość oznaczonej jako działka nr [...]. Oznacza to, że żaden z wyżej wymienionych dokumentów nie wskazuje na ustanowienie na rzecz przedsiębiorstwa państwowego Zakład Energetyczny "[...]" prawa użytkowania lub zarządu w stosunku do działki nr [...]. Jedynym dokumentem odnoszącym się do działki nr [...] jest decyzja Zastępcy Kierownika Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1969 r., która jednak w żaden sposób nie ustanawiała prawa zarządu lub użytkowania nieruchomości, a jedynie potwierdza tytuł prawa własności Skarbu Państwa do przedmiotowej działki. Mając na uwadze powyższe, organ II instancji uznał, że odpis analizowanej księgi wieczystej nie potwierdza istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Odwołując się do odpowiedniego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ II instancji stwierdził, że istnienia zarządu nie można w żadnym przypadku domniemywać.

W ocenie Ministra z akt sprawy nie wynika także, by organ I instancji dopuścił się naruszenia obowiązków wynikających z art. 7 oraz art. 77 § 1 kpa. W toku postępowania przed organem I instancji organ wojewódzki, pismem z dnia [...] listopada 2018 r., zawiadomił strony postępowania, że w sprawie nie zostało dotychczas udokumentowane prawo zarządu, a także o możliwości dołączenia do akt postępowania dodatkowych dowodów. Ponadto w aktach przedmiotowej sprawy znajduje się pismo Starosty z dnia [...] października 2018 r., z treści którego wynika, że w archiwum Starostwa Powiatowego brak jest dokumentu potwierdzającego przekazanie działki nr [...] w użytkowanie przedsiębiorstwu państwowemu Zakład Energetyczny "[...]" w [...].

Minister stwierdził, że materiał zgromadzony w sprawie daje jednoznaczną odpowiedź co do istotnych elementów niezbędnych dla sformułowania oceny prawnej rozpatrywanej sprawy. Oznacza to, że Wojewoda w zaskarżonej decyzji z dnia [...] stycznia 2019 r. prawidłowo stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe Zakład Energetyczny "[...]" w [...] prawa zarządu do działki nr [...] w dniu 5 grudnia 1990 r.

Na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2019 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła spółka [...]. W uzasadnieniu skargi skarżąca spółka zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

I - przepisów prawa materialnego, czyli:

- § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych na nieruchomościach będących dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu przez błędną wykładnię przesłanek stwierdzenia prawa zarządu polegającą na ustaleniu, że następuje to na podstawie dokumentów stanowiących podstawę wpisu w dziale II księgi wieczystej (de facto akt księgi wieczystej), podczas gdy interpretacja ta sprzeczna jest z brzmieniem przepisu, który jako podstawę do stwierdzenia wskazuje wyłącznie odpis księgi wieczystej,

- art. 2 ust. 1-2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w związku z art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, w związku z § 4 ust. 1 pkt 5 powołanego wyżej rozporządzenia przez ich błędną wykładnię polegającą na ustaleniu, że oznaczenie właściciela jako "Skarb Państwa w zarządzie i użytkowaniu Zakładu Energetycznego w [...]" zawarte w dziale II księgi wieczystej potwierdza jedynie fakt przysługiwania własności nieruchomości Skarbowi Państwa, a w konsekwencji błędne ustalenie, że poprzednikowi prawnemu skarżącego w dniu 5 grudnia 1990 r. nie przysługiwało względem nieruchomości prawo zarządu, w sytuacji gdy oznaczenie w dziale II księgi wieczystej wskazuje na dysponowanie tym prawem,

II - przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, czyli:

- art. 80 w związku z art. 77 § 1 oraz art. 7 kpa przez sprzeczną z logiką, doświadczeniem życiowym ocenę materiału dowodowego polegającą na ustaleniu, że ze zgromadzonego w toku sprawy materiału dowodowego nie wynika, że w dniu 5 grudnia 1990 r. Zakładowi Energetycznemu przysługiwało względem nieruchomości prawo zarządu,

- art. 136 § 1 w związku z art. 77 § 1, w związku z art. 7 kpa przez brak przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia postępowania dowodowego, pomimo braku zebrania przez organ I instancji wyczerpującego materiału dowodowego w sprawie dysponowania przez poprzednika prawnego skarżącego w dniu 5 grudnia 1990 r. zarządem nieruchomości oznaczonej jako działka gruntu [...] i ograniczenie się wyłącznie do wystąpienia przez organ do Starostwa Powiatowego oraz Sądu Rejonowego Wydziału Ksiąg Wieczystych,

- art. 77 § 1 w związku z art. 79a § 1, w związku z art. 7 kpa polegające na ustaleniu, że zawiadomienie stron postępowania o tym, że w sprawie nie zostało udokumentowane dotychczas prawo zarządu, a także o możliwości dołączenie do akt postępowania dodatkowych dowodów zwalnia całkowicie organ od obowiązku zebrania wyczerpującego materiału dowodowego, przerzucając ciężar dowodowy całkowicie na stronę.

W uzasadnieniu skargi skarżąca spółka przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Wniosła także o zobowiązanie organ do wydania decyzji w przedmiocie nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu zgodnie z wnioskiem skarżącego oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Inwestycji i Rozwoju wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi.

W szczególności za uzasadnione Sąd uznał zarzuty naruszenia przez organy orzekające przepisów art. 2 ust. 1-2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w związku z art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych na nieruchomościach będących dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu oraz zarzuty naruszenia przez organy orzekające art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, że nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz własności budynków, urządzeń i innych lokali nastąpiło ex lege, jeżeli w dniu 5 grudnia 1990 r. spełnione były przesłanki określone w art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.). W świetle wskazanego przepisu do zaistnienia opisanego zdarzenia prawnego konieczne było, aby w dniu 5 grudnia 1990 r. grunt stanowił własność Skarbu Państwa oraz pozostawał w zarządzie państwowej osoby prawnej. Decyzja o stwierdzeniu z mocy prawa użytkowania wieczystego na podstawie art. 200 ust. 1 ma charakter deklaratoryjny i jedynie potwierdza, że określona osoba prawna nabyła z dniem 5 grudnia 1990 r. określone prawo na skutek wejścia w życie przepisu prawnego. Decyzja ta nie kreuje nowego stanu prawnego. Art. 206 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 2204) zawiera delegację dla Rady Ministrów do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad i trybu stwierdzania dotychczasowego prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości, a także prawa użytkowania nieruchomości przez spółdzielnie, związki spółdzielcze oraz inne osoby prawne, uznawania środków, o których mowa w art. 200 ust. 1, art. 201 ust. 2 i art. 204 ust. 3, za środki własne, określania wartości nieruchomości oraz wysokości kwot należnych za nabycie własności budynków, innych urządzeń i lokali, zabezpieczenia wierzytelności z tego tytułu, a także rodzaje dokumentów stanowiących niezbędne dowody w tych sprawach.

W rozpatrywanej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma ustalenie, czy przedmiotowa nieruchomość w dniu 5 grudnia 1990 r. była w zarządzie poprzednika prawnego skarżącej spółki. Spółka konsekwentnie w toku całego postępowania wywodzi istnienie prawa zarządu z wpisów w księdze wieczystej nr [...]. Zgodnie z jej treścią prawo własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. przysługiwało Skarbowi Państwa na podstawie decyzji Zastępcy Kierownika Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] sierpnia 1969 r. wydanej w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości za odszkodowaniem. Z odpisu powołanej księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości wynika, że w jej dziale drugim, w rubryce własność, widnieje wpis o treści "Skarb Państwa w zarządzie i użytkowaniu Zakładu Energetycznego w [...]".

W ocenie organów, analizowany odpis zupełny księgi wieczystej nie potwierdza istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu przedmiotowego przedsiębiorstwa do działki nr [...]. Swoje stanowisko organy opierają na analizie treści decyzji będących podstawą wpisu do tej księgi wieczystej również innych działek w porównaniu z treścią decyzji Zastępcy Kierownika Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] sierpnia 1969 r. wydanej w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości za odszkodowaniem, która stała się podstawą analizowanego wpisu spornej działki nr [...].

W tej sytuacji wyjaśnić należy, że w kwestii sposobu dokumentowania prawa zarządu zasadnicze znaczenie mają przepisy rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. W § 4 tego rozporządzenia ustawodawca wymienił dokumenty wskazujące na istnienie prawa zarządu i wskazał w pkt 5 § 4, jako jeden z takich dokumentów, odpis z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości. Obligowało to organy orzekające w sprawie do dokonania wnikliwej analizy odpisu z księgi wieczystej i odniesienia się do treści tego dokumentu. W świetle zapisów w księdze wieczystej jako podstawa wpisu do działu drugiego została wymieniona decyzja wywłaszczeniowa z dnia [...] sierpnia 1969 r. wydana przez Zastępcę Kierownika Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej. Z treści powyższej decyzji wywłaszczeniowej wynika, że sporna nieruchomość została wywłaszczona na wniosek Zakładu Energetycznego [...], podstawą prawną decyzji były przepisy: art. 6 i art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, pod budowę stacji [...]. W dacie decyzji wywłaszczeniowej, tj. w dniu [...] sierpnia 1969 r., obowiązywał art. 128 kodeksu cywilnego stanowiący, że socjalistyczna własność ogólnonarodowa (państwowa) przysługuje niepodzielnie Państwu. W granicach swej zdolności prawnej państwowe osoby prawne wykonywały w imieniu własnym względem zarządzanych przez nie części mienia ogólnonarodowego uprawnienia płynące z własności państwowej. Dlatego też pod rządem art.128 § 1 kodeksu cywilnego, w jego pierwotnym brzmieniu, przedsiębiorstwo państwowe mogło, w ramach sprawowanego zarządu częścią mienia ogólnonarodowego nabyć, działając w imieniu własnym, nieruchomość od osoby fizycznej w drodze czynności prawnej określonej przepisami kodeksu cywilnego; nabycie następowało jednak na własność Państwa. Nowelizacja tego przepisu dokonana ustawą z dnia 31 stycznia 1989 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 3, poz. 11) umożliwiła nabywanie przez państwowe osoby prawne składników majątkowych na własność. Przepis art. 128 kodeksu cywilnego został ostatecznie uchylony ustawą z 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321). Wobec wyżej powołanych unormowań prawnych, obowiązujących w dacie wywłaszczenia nieruchomości, a dotyczących nabywania gruntów przez państwowe osoby prawne należy dojść do przekonania, że ocena treści odpisu z księgi wieczystej nie została przez organy orzekające dokonana w sposób należyty i wnikliwy. W dniu 10 lutego 1998 r. zostało wydane rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 ze zm.). Zgodnie z § 5 ust. 1 tego rozporządzenia właściwy organ z urzędu stwierdza dotychczasowe prawo zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości, według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. Podstawą do stwierdzenia istnienia dotychczasowego prawa zarządu jest wykazanie się przez wnioskodawcę lub też odszukanie z urzędu przez organ m.in. odpisu z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości.

Zdaniem Sądu decydujące znaczenie w rozpatrywanej sprawie ma właśnie wpis do księgi wieczystej potwierdzający istnienie w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu do spornej nieruchomości na rzecz poprzednika prawnego skarżącej spółki. Zwrócić przy tym należy uwagę, że przedstawione przez organ wątpliwości dotyczące oceny prawidłowości wpisu prawa zarządu widniejącego w dacie 5 grudnia 1990 r. w księdze wieczystej nie mogą być rozstrzygnięte przez organy administracyjne. W niniejszej sprawie Wojewoda działał bowiem jako organ administracji publicznej w rozumieniu przepisu art. 5 § 2 pkt 3 kpa, a przedmiotem niniejszej sprawy było stwierdzenie, w świetle przesłanek z art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, możliwości nabycia przez poprzednika prawnego skarżącej spółki z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości. Wobec tego w kompetencji organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie administracyjne nie leżało rozstrzyganie na podstawie analizy dokumentów stanowiących podstawę wpisu do księgi wieczystej sporu o prawo wpisane do księgi wieczystej, który jest sporem z zakresu prawa cywilnego (art. 1 w związku z art. 2 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Takie stanowisko zostało zaprezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 28 stycznia 2005 r. sygn. akt I OSK 1064/04; 2 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OSK 579/07; 22 grudnia 2011 r. sygn. akt I OSK 1823/11; 13 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 499/11). Organ administracyjny nie ma zatem możliwości, by w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Zasada wyrażona w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (t.j. z 2013 r. Dz. U. poz. 707 ze zm.) wyklucza bowiem jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach. Z treści ust. 1 tego przepisu wynika domniemanie prawne, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemanie to działa na korzyść osoby wpisanej do księgi wieczystej. Nie jest natomiast rzeczą organów administracyjnych ani sądu administracyjnego ustalenie użytkownika wieczystego nieruchomości odmiennie niż zostało to ujawnione w treści księgi wieczystej. Właściwym dla podważenia istniejącego wpisu w księdze wieczystej jest postępowanie przed sądem powszechnym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2205/14). Kwestia przeprowadzenia ewentualnego dowodu przeciwko domniemaniu, wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej jest zagadnieniem prawa cywilnego. Oznacza to, że organ administracyjny nie jest uprawniony do dokonywania własnej oceny, czy w danym przypadku rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych działała, czy też nie działała. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 1999 r. (sygn. akt IV SA 2338/98), a który to pogląd podziela również skład orzekający w niniejszej sprawie, zasada wyrażona w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym treści wpisów własności w tychże księgach (por. także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2100/14). Jedyną drogą dla wykazania nieprawidłowości wpisu w księdze wieczystej jest proces o ustalenie prowadzony przed sądem cywilnym w trybie art. 189 kpc. Trzeba mieć jeszcze na uwadze, że wpis prawa zarządu w księdze wieczystej był w dacie 5 grudnia 1990 r. prawomocnym orzeczeniem sądowym (art. 49 ustawy o księgach wieczystych i hipotece) i w związku z tym orzekający organ administracji publicznej jest nim związany (art. 365 § 1 kpc). Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do podważenia sensu instytucji ksiąg wieczystych jako publicznego rejestru urzędowego i skutków prawnych wpisów tam ujawnionych. Sąd orzekający w niniejszym składzie uważa, że wszelkie spory o prawa do rzeczy nieruchomej wpisane w księdze wieczystej (w tym w dacie 5 grudnia 1990 r.) pozostają poza przedmiotem postępowania uwłaszczeniowego. W postępowaniu tym organ jest zatem związany prawomocnym wpisem w księdze wieczystej.

Podsumowując, zauważyć należy, że ujawniony w księdze wieczystej stan prawny nieruchomości istniejący w dacie 5 grudnia 1990 r. wskazuje, że sporna nieruchomość znajdowała się w zarządzie wskazanego tym wpisem podmiotu. Domniemanie to nie zostało dotychczas obalone we właściwym postępowaniu przed sądem cywilnym. Treść tego wpisu jest zatem wiążąca dla organów orzekających w rozpatrywanej sprawie.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ, kierując się oceną prawną zawartą w niniejszym wyroku, ponownie rozpatrzy zasadność wniosku skarżącej spółki. Swoje stanowisko, w zgodzie z treścią art. 107 § 3 kpa, organ przedstawi w uzasadnieniu wydanego orzeczenia.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302 ze zm.) orzekł jak w sentencji.