Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 73/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 21 (lit. a) i 22, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 9, art. 75, art. 79a, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 4 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 573
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Tomasz Świstak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi D. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] października 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy L. z dnia [...] czerwca 2021 r., nr MGOPS [...]


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2021 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 [aktualnie: Dz.U. z 2021 r., poz. 735], z późn.zm.) - dalej: k.p.a. oraz art. 17 i art. 27 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111, z późn. zm.) - dalej: u.ś.r., utrzymało w mocy zaskarżoną przez D. H. decyzję Burmistrza Miasta i Gminy L. z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...], wydaną w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższe decyzje zostały wydane w następujących okolicznościach sprawy.

D. H. (dalej również: wnioskodawca; zainteresowany; skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika procesowego, w piśmie z dnia [...] stycznia 2021 r. (data wpływu do organu: [...] stycznia 2021 r.) wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w L. (dalej: OPS w L.) o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawna matką W. H., która legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] listopada 2013 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Burmistrz Miasta i Gminy L. (dalej: Burmistrza; organ I instancji; organ) decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1b oraz ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy) decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...], a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu Burmistrz uzyskał dokumenty w postaci wywiadu środowiskowy z dnia [...] czerwca 2021 r. i protokół przeprowadzonej w dniu [...] czerwca 2021 r. rozmowy (w miejscu zamieszkania rodziny) z W. H., W. H. oraz D. H..

Następnie, w wyniku powtórnego rozpatrzenia sprawy, Burmistrz decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] ponownie odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką W. H., wskazując w podstawie prawnej przepisy art. 17 ust. 1b oraz ust. 5 pkt 1 lit. b i pkt 2 lit. a u.ś.r.

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że wnioskodawca sprawuje opiekę nad matką W. H., co potwierdza wywiad środowiskowy z dnia [...] czerwca 2021 r.; W. H. jest osobą przewlekle chorą; ze względu na amputację nóg porusza się na wózku inwalidzkim; jej dochód stanowi zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł oraz świadczenie uzupełniające w kwocie [...]zł; nie ma uprawnień do własnego świadczenia z systemu zabezpieczenia społecznego, jednak jej mąż otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł; łączny dochód małżonków wynosi [...] zł – na osobę [...] zł. Nadto stwierdził, że – jak wynika z wywiadu środowiskowego – matka wnioskodawcy wymaga pomocy w zakresie dokonywania zakupów, sprzątania mieszkania, przygotowania obiadu, lecz nie zawsze, wyjazdów na spacery, załatwiania spraw urzędowych oraz pomocy przy myciu i kąpieli. W odniesieniu do wnioskodawcy organ stwierdził, że nie mieszka z rodzicami, lecz w sąsiedniej miejscowości wraz z dzieckiem i partnerką; nie podejmuje on zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad rodzicami; dotychczas pracował w kilku firmach, także poza granicami kraju, przy czym firma TG Security, w której ostatnio był zatrudniony, rozpadła się, skutkiem czego nie otrzymał świadectwa pracy ani nie został wyrejestrowany z systemu, dlatego sprawa nie jest uregulowana i wymaga dalszego wyjaśnienia z jego strony.

Burmistrz ustalił, że aktualnie wnioskodawca opiekuje się rodzicami, natomiast od momentu podjęcia pracy przez jego konkubinę, we wrześniu 2021 r., będzie on także sprawował opiekę nad rocznym dzieckiem. W odniesieniu do W. H. (ojca zainteresowanego, a męża niepełnosprawnej W. H.) organ stwierdził, że choruje on przewlekle, jest po przebytym udarze, w trakcie oczekiwania na komisję lekarską, której posiedzenie wyznaczono na dzień [...] sierpnia 2021 r.; aktualnie W. H. posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu lekkim do [...] października 2021 r.; stan zdrowia ojca jest zły, jest zdolny do samoobsługi, jednak jego sprawność jest ograniczona; porusza się przy pomocy kuli łokciowej, w razie wyraźnej potrzeby prowadzi samochód, ale tylko po najbliższej okolicy. W takich warunkach organ I instancji stwierdził, że D. H. sprawuje opiekę nad matką i ojcem (wywiad środowiskowy z dnia [...] czerwca 2021 r. wraz z kserokopiami badań lekarskich, protokół z dnia [...] czerwca 2021 r.).

Kwalifikując taki stan faktyczny, Burmistrz stwierdził, że wnioskodawca nie spełnia ustawowych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, ponieważ niepełnosprawność W. H. powstała po ukończeniu 18 roku życia, tj. od dnia [...] października 2013 r., co stanowi przeszkodę z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Ponadto organ wyjaśnił, że rozważył możliwość objęcia rodziny wsparciem w formie usług opiekuńczych, które odpowiadałaby na zgłoszony zakres potrzeb, jednak rodzice wnioskodawcy nie widzą możliwości zorganizowania usług w ich domu uważając, że syn świadczy im opiekę "w sposób właściwy i odpowiedni". Jako kolejną przesłankę negatywną organ wskazał art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., stwierdzając, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek aktualnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Ponadto Burmistrz wskazał trzeci powód odmowy wyjaśniając, że w dniu [...] listopada 2020 r. do organu wpłynął wniosek D. H. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] przyznano wnioskodawcy specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od [...] listopada 2020 r. do [...] października 2021 r. Organ dodał, że powyższa decyzja nie została wyeliminowana z obrotu prawnego, zaś aby przyznać świadczenie pielęgnacyjne, stronie nie może przysługiwać prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, co wynika z treści przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r.

W odwołaniu wnioskodawca zarzucił organowi I instancji naruszenie art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. pkt 1 i 2 u.ś.r., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2021 r., podzieliło ustalenia faktyczne organu I instancji, podnosząc przy tym, że W. H., ojciec skarżącego, choruje przewlekle, jest po przebytym udarze i aktualnie posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym, obowiązujące do [...] sierpnia 2024 r.; stan zdrowia ojca jest zły, jest wprawdzie zdolny do samoobsługi, jednak jego sprawność jest ograniczona.

Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących daty powstania niepełnosprawności W. H., Kolegium wyjaśniło, że od momentu wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu i nie może stanowić przesłanki do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tego organ II instancji stwierdził, że sam przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stoi na przeszkodzie przyznaniu wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad W. H..

W następnej kolejności organ odwoławczy wyjaśnił, że wnioskodawca bezspornie sprawuje opiekę nad matką, co potwierdza wywiad środowiskowy z dnia [...] czerwca 2021 r., jednak zwrócił uwagę na to, że w przedmiotowej sprawie ojciec D. H. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Organ II instancji orzekł, że brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawcy sprawującemu opiekę nad niepełnosprawną matką, gdy ta pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stosownie do wymogu z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Ponadto Kolegium uznało, że w sprawie nie została spełniona przesłanka opisana w art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż sprawowana przez D. H. opieka nad matką – "z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających matkę w jej codziennym funkcjonowaniu" – nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa we wskazanym przepisie. Organ odwoławczy wyjaśnił, że nie neguje faktu świadczenia przez zainteresowanego pomocy rodzicowi, jednakże nie jest to opieka wymagana w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Podniósł, że z uwagi na to, iż również W. H. jest w stanie pomagać żonie w ograniczonym zakresie, skala pomocy świadczonej przez wnioskodawcę nie wyklucza możliwości wykonywania przez niego pracy, ani świadczenia tejże pomocy także przed lub po pracy.

Kolegium uznało, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż W. H. jest wprawdzie niezdolna do samodzielnej egzystencji, jednakże "nie jest osobą wymagającą stałej, całodobowej opieki, np. z uwagi na leżący tryb życia, karmienie, pojenie, regularną zmianę pieluch lub opatrunków". Zdaniem organu, większą część ze wskazywanych przez wnioskodawcę czynności opiekuńczych – jak np. zakupy, wizyty u lekarza, pomiary ciśnienia, załatwianie spraw urzędowych czy sprzątanie, pranie i prasowanie – wykonują także przy rodzicach osoby aktywne zawodowo. Zdaniem Kolegium, opieka, o której mowa w przepisie 17 ust. 1 u.ś.r., związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia; nie zawsze też ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie organu, szereg podstawowych czynności dnia codziennego, jak jedzenie, gotowanie, drobne czynności higieniczne, przyjęcie wcześniej przygotowanych leków czy mierzenie ciśnienia oraz poziomu cukru we krwi W. H. może wykonywać sama, mimo amputacji nóg; ponadto może liczyć na pomoc męża, choć w ograniczonym zakresie. Organ II instancji stwierdził, że pomoc D. H. sprowadza się zatem częściowo do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zazwyczaj w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują i nie wiąże się ze świadczeniem bezpośredniej, osobistej i stałej opieki, a "pomoc przy jednorazowych w ramach dnia czynnościach higienicznych (kąpiel), czy dotyczących pomocy przy wizytach u lekarzy, nie uzasadnia rezygnacji z pracy". Ponadto zauważył, że czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad niepełnosprawną matką nie zajmują stale czasu wnioskodawcy; są realizowane w pewnych odstępach czasu, jak np. czynności higieniczne, pomiar ciśnienia i poziomu cukru, przygotowywanie i podawanie posiłków i leków – wobec tego nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu wnioskodawcy, by nie mógł on podjąć zatrudnienia. W ocenie Kolegium, wnioskodawca przy właściwej organizacji mógłby podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, bowiem opieka nad matką nie ma stałego lub długotrwałego charakteru i nie stanowi bezpośredniej przyczyny niepodejmowania zatrudnienia.

W skardze na decyzję organu II instancji D. H., reprezentowany przez pełnomocnika procesowego, zaskarżając ją w całości, zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia.

Zarzut ten został umotywowany w uzasadnieniu skargi, w którym m.in. wskazano na brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W ocenie wnioskodawcy organ, formułując wskazane w decyzji tezy, nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki, jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samego skarżącego w złożonym oświadczeniu. Ponadto zarzucił, że organ dokonał pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawcy, odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki, które zdaniem zainteresowanego w wystarczający sposób potwierdza, że matka wnioskodawcy potrzebuje "w opisanym w tych dokumentach zakresie" codziennej, stałej opieki. Podniósł, że okoliczność, iż matka skarżącego nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ, zaliczający osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Ponadto przedstawił poglądy orzecznictwa, które miały przemawiać za tym, że niepodejmowanie zatrudnienia związane z realizacją opieki nad osobą niepełnosprawną uzasadnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Przy takiej argumentacji zainteresowany wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Ponadto zawnioskował o zasądzenie kosztów postępowania, a także rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie uproszczonym.

Kolegium w odpowiedzi na skargę podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym – a to z uwagi na stanowisko procesowe stron postępowania (wniosek skarżącego i brak sprzeciwu ze strony organu odwoławczego) oraz treść przepisów art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329) - dalej: p.p.s.a.

W następnej kolejności Sąd zauważa, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 przywołanej ustawy procesowej, sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podkreślenia również wymaga, że uchylenie decyzji z powodu naruszenia prawa materialnego może nastąpić tylko wówczas, gdy uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Podobnie też w przypadku naruszenia przepisów postępowania, przez możliwość istotnego wpływu na wynik sprawy należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji, a więc na ukształtowanie w nich stosunku administracyjnoprawnego. W wyniku przeprowadzenia kontroli sądowoadministracyjnej zaskarżonego aktu Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Decyzja Kolegium narusza przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania. W konsekwencji nieprawidłowe było również utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji, obarczonej podobnymi wadami.

Materialnoprawną podstawę decyzji wydanych przez organy w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (wersja na dzień orzekania przez organ II instancji: Dz.U. z 2020 r., poz. 111, z późn. zm. [aktualnie: Dz.U. z 2022 r., poz. 615]).

Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej (rezygnują z wykonywanego zajęcia zarobkowego, albo powstrzymują się od jego podjęcia), by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy (innej działalności zarobkowej), której nie może podjąć osoba pielęgnująca.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem częściowe zrekompensowanie opiekunowi strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności i powiązanym z tym potrzebom osoby niepełnosprawnej. Dla ustalenia, czy w konkretnym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której opieka dotyczy (por. stanowisko wyrażone w wyrokach NSA dnia 7 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 3946/18 i 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19 – orzeczenia dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sprawowanie opieki w odpowiednim zakresie może być okolicznością badaną przy ocenie spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże owa "odpowiedniość" ("adekwatność") do potrzeb osoby niepełnosprawnej odnoszona jest zasadniczo do wskazań wynikających z samego orzeczenia o niepełnosprawności.

Idąc dalej, Sąd wyjaśnia, że legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze strony innych osób. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stawić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W ocenie Sądu, niedopuszczalne byłoby samodzielne uznanie przez organy pomocowe, że osoba legitymująca się wyżej opisanym rodzajem orzeczenia o niepełnosprawności nie wymaga opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Należy to do kompetencji innych organów, właściwych do orzekania o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. Do legalnej definicji pojęcia znacznego stopnia niepełnosprawności, zawartej w art. 3 pkt 21 (lit. a) u.ś.r., a w konsekwencji do art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 573, z późn. zm.), który stanowi, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób, w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Sąd podziela to stanowisko, zgodnie z którym zaliczenie osoby do znacznego stopnia niepełnosprawności oznacza, iż wymaga ona, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (patrz: wyrok NSA z dnia 29 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1854/19, dostępny jw.). Przy tym przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wymaga zamieszkiwania opiekuna z osobą, nad którą jest sprawowana opieka, jakkolwiek w kontekście tego przepisu nie można oczywiście wykluczyć sytuacji, w której sprawowanie opieki – z uwagi na stan zdrowia osoby pozostającej pod opieką – wymagałoby stałego z nią przebywania (co w praktyce wiązałoby się z co najmniej czasowym wspólnym zamieszkiwaniem), bądź korzystania w sprawowaniu tej opieki z pomocy innych osób. Nie można zatem ani wymagać wspólnego zamieszkiwania, ani też sprawowania opieki nieustannie przez cały dzień i w tym sensie "całodobowo". Zdaniem Sądu nie należy interpretować tego przepisu w ten sposób, że wymagałby on takiej "stałości" (permanentności) wykonywanej opieki, która rozumiana jest wyłącznie jako jej sprawowanie "przez całą dobę", co w konsekwencji wyklucza możliwość wykonywania pracy zarobkowej. Dana osoba ze względu na swój stan zdrowia może bowiem wymagać stałej (już na zawsze) lub długotrwałej, tj. przez okres powyżej 12 miesięcy, opieki lub pomocy, co wynika z § 29 ust. 2 Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. z 2021 r., poz. 857). W świetle § 29 ust. 1 tego rozporządzenia konieczność sprawowania opieki (pkt 2) oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem; z kolei konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych (pkt 3) oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. Wobec tego "sprawowanie opieki" zgodne z wymogami danego orzeczenia o niepełnosprawności, nawet jeżeli z uwagi na stan zdrowia (sprawności organizmu) i potrzeby osoby niepełnosprawnej wymaga wykonywania opieki lub pomocy w sposób stały, nie musi polegać na wykonywaniu czynności opiekuńczych lub pomocowych "stale przez cały dzień" (patrz: wyrok NSA z dnia 12 października 2017 r. sygn. akt I OSK 3262/15, dostępny jw.).

W następnej kolejności Sąd wyjaśnia, że z łącznie czytanych przepisów art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 u.ś.r. wynikają dwa zasadnicze wnioski. A mianowicie, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Drugą zaś przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja (lub powstrzymanie się) z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej (permanentnej) opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (zob. np. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13, dostępny jw.). Wymóg rezygnacji z rzeczywistej, bądź potencjalnej, możliwości zarobkowania w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie został zarazem powiązany z żadnym zakresem – czy to etatowym, czasowym, godzinowym, czy też zadaniowym – jak również jest niezależny nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego, czy takie dochody w ogóle są uzyskiwane. Dlatego też by ocenić istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zarobkowania (czy odpowiednio powstrzymywaniem się do zarobkowania), a sprawowaniem osobistej i świadczonej w sposób ciągły (na stałe lub długotrwale) opieki lub pomocy osobie niepełnosprawnej, nie należy odwoływać się do prognoz i założeń co do rzeczywistych możliwości zarobkowania. Te bowiem zwykle są zmienne w czasie i uzależnione chociażby od takich czynników, jak wiek danej osoby i jej "atrakcyjność" na rynku pracy, czy koniunktura gospodarcza. Istotne jest, że w określonym momencie wnioskodawca postanawia zrezygnować z zarobkowania (jeżeli pracę zarobkową wykonuje) lub się od niego powstrzymać (jeżeli w danym momencie pracy nie świadczy, ale jest zdolny i gotowy do jej podjęcia), a czyni to w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, w stosunku do której zachodzi konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W tym też znaczeniu związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką powinien być bezpośredni, bowiem niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi mieć charakter całkowity z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą lub długotrwałą. Dlatego też w sytuacji, gdy opieka nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy między koniecznością rezygnacji z zarobkowania (lub niepodejmowania zatrudnienia), a opieką nie istnieje. Podobnie jest w sytuacji, gdy opiekun nie w pełni zrezygnował z zarobkowania. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Omawiany przepis należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (por. powoływany w późniejszym orzecznictwie wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11, dostępny jw.). Nie chodzi tu jednak o niemożliwość fizyczną (brak czasu w ciągu doby na podjęcie jakichkolwiek innych czynności), lecz przeszkodę organizacyjną, tj. konieczność wykonywania określonych czynności opiekuńczych w określonych porach dnia czy tygodnia, jak również czuwania i pozostawania w pełnej gotowości do wykonywania niezbędnej pomocy w innych. Takie bowiem uwarunkowania życiowo-organizacyjne stanowią przeszkodę do pozostawania w zatrudnieniu lub wykonywania innej pracy zarobkowej. Można zatem stwierdzić, że w obowiązującym stanie prawnym ustawodawca nie dopuszcza możliwości pozostawania opiekuna w jakimkolwiek stosunku zatrudnienia, czy stosunku prawnym dotyczącym innej pracy zarobkowej, gdyż sprawowanie opieki w sposób oczywisty stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej (por. wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 4023/18 i 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1544/19 – dostępne jw.).

Odnosząc powyższe rozważania ogólne do okoliczności niniejszej sprawy, Sąd podkreśla, że poza sporem pozostawało, że matka wnioskodawcy miała ustalony znaczny stopień niepełnosprawności i wymagała stałej opieki lub pomocy w funkcjonowaniu. Skarżący, jako syn osoby niepełnosprawnej, należy do kategorii osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Poza tym, finalnie podstawą odmowy przyznania świadczenia nie był przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kwestie te należycie omówiło Kolegium w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, dyskwalifikując stanowisko wyrażone przez organ I instancji. Zarazem jednak wskazało na przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a powołanej ustawy, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sąd wyjaśnia, że prawidłowa wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. prowadzi do wniosku, iż uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego co do zasady przysługuje dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy (por. np. wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 599/20, dostępny jw.). Wynikający z art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359) obowiązek wzajemnego wspierania się pomiędzy małżonkami, a nawet obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa (art. 130 tej ustawy), wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Niemniej jednak w szczególnie uzasadnionych, wyjątkowych okolicznościach możliwie jest przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie obciążonej wobec niepełnosprawnego obowiązkiem alimentacyjnym w dalszej kolejności niż żyjący współmałżonek, jeżeli małżonek ten wprawdzie nie legitymuje się wymaganym rodzajem orzeczenia o niepełnosprawności, jednak obiektywnie [z racji wieku lub stanu zdrowia] nie był zdolny tego obowiązku wypełnić w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy (por. stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt I OSK 394/21, dostępnym jw.). Zauważyć przy tym należy, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, tj. opłacenia osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem (por. wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 229/21, dostępny jw.). Trzeba zarazem podkreślić, że konieczność przyznania pierwszeństwa wynikom wykładni celowościowej i systemowej art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. aktualizuje się wyłącznie w określonym stanie faktycznym sprawy.

W niniejszej sprawie nie zostały dostatecznie wyjaśnione i ocenione okoliczności dotyczące tego, czy mąż osoby niepełnosprawnej, który sam legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i jest po przebytym udarze, może faktycznie sprawować opiekę nad żoną, czy też z racji uwarunkowań osobistych (stanu zdrowia i wieku) – mimo, że nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – opieki takiej w odpowiednim zakresie sprawować nie może. Dodać należy, że okoliczności dotyczące stanu zdrowia W. H. uległy zmianie przed rozstrzyganiem sprawy przez organ II instancji, gdyż od [...] sierpnia 2021 r. legitymuje się on orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy odnotował ten fakt, ale zbyt pobieżnie potraktował tę okoliczność stwierdzając, że jest on w stanie w ograniczonym zakresie pomagać żonie. Ograniczona możliwość pomagania osobie niepełnosprawnej nie jest tym samym co zdolność do sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Chodzi tu bowiem o odpowiednie zdolności psycho-fizyczne i motoryczne, które pozwalają na każdorazowe zagwarantowanie osobie niepełnosprawnej, niezdolnej do samodzielnej egzystencji, odpowiedniego wsparcia w zakresie podstawowych czynności życiowych i bytowych. W niniejszej sprawie osoba niepełnosprawna nie tylko nie jest zdolna (z racji odjęcia obydwu kończyn dolnych) do samodzielnego poruszania się bez odpowiednich urządzeń (wózka inwalidzkiego), ale jej zdolność do pełnej samoobsługi podlega daleko idącym ograniczeniom z racji natury schorzeń, jakimi dotknięta jest ta osoba (powikłania cukrzycowe, upośledzenie wzorku, schorzenia naczyń krwionośnych). Świadczy o tym lista czynności, jakie według deklaracji skarżącego wykonuje on przy niepełnosprawnej matce, a która nie została poddana odpowiedniej ocenie organów – również z perspektywy możliwości wykonywania czynności opiekuńczych przez męża skarżącej. Kwestie te wymagają odpowiedniego wyjaśnienia, wspartego przeprowadzaniem zaktualizowanego wywiadu środowiskowego (art. 23 4aa i 4b u.ś.r.) oraz innych dowodów, których przeprowadzenie organ może uznać za zasadne (art. 75 k.p.a.). Przy tym trzeba mieć na uwadze, że Kolegium po części odmiennie od organu I instancji oceniło okoliczności sprawy w zakresie zdolności W. H. do wykonywania stałej opieki nad swoją niepełnosprawną żoną. Burmistrz bowiem w sposób dorozumiany uznawał, że mąż wykonywać takiej opieki nad niepełnosprawną nie może, jakkolwiek wskazywał na brak warunku prawnego w postaci legitymowania się przez niego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, tj. zaistnienie przeszkody z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Natomiast Kolegium stwierdziło, że w ograniczonym zakresie jest on w stanie pomagać żonie. Podobnie, ocena ta różniła się co do tego, czy skarżący wykonuje opiekę nad swoją matką. Organ I instancji w gruncie rzeczy na to pytanie dopowiedział twierdząco. Tym bardziej, że wcześniej, decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr MGOPS [...] (w aktach sprawy), przyznał skarżącemu na podstawie art. 16a u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką W. H.. Kwestie te Kolegium całkowicie pominęło w swoich rozważaniach, być może uznając je za zbyteczne w kontekście przyjęcia, że skarżący nie wykonuje opieki w warunkach wynikających z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz zachodzi przeszkoda, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a tej ustawy.

W tym miejscu zauważyć jednak należy, że organ odwoławczy nie wypowiedział się odrębnie co do powołanej przez organ I instancji przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., i zbiegu świadczeń, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Jeżeli kwestia ta nie stanowiła przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie, organ odwoławczy powinien był dać temu odpowiedni wyraz.

W odniesieniu do tego zagadnienia Sąd wyjaśnia, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Właściwa wykładnia tego przepisu wymagała uwzględnienia treści art. 27 ust. 5 u.ś.r., jak i funkcji obydwu tych przepisów. Stąd też w orzecznictwie prezentowany jest pogląd – podzielany przez skład orzekający w niniejszej sprawie – zgodnie z którym, dla uniknięcia zbiegu omawianych świadczeń (dopuszczalny jest zbieg uprawnień, ale nie kumulatywne pobieranie świadczeń) możliwe jest wydanie decyzji ustalającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zrzeczenia się ustalonego już zasiłku dla opiekuna (por. wyroki NSA z dnia: 21 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 2758/17; 13 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 82/18; 14 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1939/18 – dostępne jw.). Fakt uzyskiwania przez stronę specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być zatem przeszkodą do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby podopiecznej. W sytuacji zbiegu po stronie tego samego podmiotu uprawnień do obydwu tych świadczeń znajduje bowiem zastosowanie przepis art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Taka wykładnia uwzględnia wszystkie powyżej sygnalizowane aspekty celowościowe i wartości chronione konstytucyjnie, jak również funkcję tych świadczeń rodzinnych, które związane są z opieką nad osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji. Nie zachodzi przy tym konieczność uprzedniej rezygnacji z przyznanego już świadczenia, tj. jeszcze przed rozstrzygnięciem co do innego świadczenia objętego zbiegiem, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Skoro bowiem przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (por. wyroki NSA z dnia 13 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 235/18 i 14 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1939/18, dostępne jw.). Rozwiązania proceduralne mogą być w tym względzie różne, włącznie z rozważeniem jednoczesnego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenia decyzji przyznającej inne świadczenie dla opiekuna. Kwestia przedmiotowego wyboru, a tym samym i rezygnacji z wcześniej przyznanego świadczenia, stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1676/18, dostępny jw.).

Kwestia bytu prawnego decyzji, która przyznawała świadczenia na dany okres zasiłkowy – nawet takiego, który już upłynął, wobec czego decyzja ta została zrealizowana – nie może stanowić przeszkody do zastosowania przepisu art. 24 ust. 1 i 2 u.ś.r. ani też do skorzystania z prawa wyboru w przypadku ewentualnego zbiegu świadczeń na podstawie art. 27 ust. 5 tej ustawy. Przy ocenie wniosku o przyznanie świadczenia i deklaracji o wyborze określonego świadczenia (art. 27 ust. 5 u.ś.r.) znajdą zastosowanie art. 24 ust. 2 i art. 32 ust. 1 i 2 powołanej ustawy. Skoro przepisy prawa pozwalają stronie na wybór świadczenia, to organ – jak była już o tym mowa – powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa skorzystać. Innymi słowy, po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień) nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń.

Zarazem Sąd zaznacza, że powyższe rozważania, dotyczące zbiegu uprawnień do różnych świadczeń opiekuńczych i wyboru jednego z nich, mogą się jednakże zaktualizować dopiero w razie przesądzenia, że w sprawie zaistniały inne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Zdaniem Sądu, w takich warunkach nie zostały jednoznacznie ustalone i ocenione wszystkie istotne okoliczności sprawy, w tym dotyczące sytuacji osobistej i zdrowotnej męża osoby niepełnosprawnej, jak również uwarunkowania opieki wykonywanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką. Pomimo podjęcia w sprawie wielu zasadnych czynności dowodowych, nadal nie zostały poczynione niezbędne ustalenia, z poszanowaniem wymogów art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., pozwalające na jej rozstrzygnięcie. Motywy podjętych rozstrzygnięć nie zostały zaś w pełni i należycie przedstawione w uzasadnieniach obydwu wydanych decyzji – tym bardziej, że organ odwoławczy część najistotniejszych aspektów sprawy ocenił odmiennie, w szczególności wykonywanie przez skarżącego stałej opieki nad matką i związane z tym powstrzymywanie się od zarobkowania, niektóre zaś w ogóle pominął. Wynikowo doszło zatem również po stronie organów do naruszenia wymogów z art. 107 § 3 k.p.a.

Ponownie prowadząc postępowanie, organy uwzględnią przedstawione powyżej rozważania prawne oraz wskazania co do dalszego postępowania. Dopiero po powtórnym przeprowadzeniu postępowania dowodowego i wyczerpującej ocenie jego wyników możliwe będzie jednoznaczne rozstrzygnięcie co do tego, czy świadczona przez skarżącego pomoc na rzecz niepełnosprawnej matki stanowi sprawowanie opieki w warunkach, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a czynić tego nie może sam mąż niepełnosprawnej, wobec czego nie zachodzi przeszkoda, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Następnie możliwa będzie ocena, czy skarżący faktycznie zrezygnował lub powstrzymał się od podjęcia pracy zarobkowej w związku z koniecznością wykonywania tejże opieki. Nadto konieczne będzie również podjęcie odpowiednich działań, umożliwiających skarżącemu zrezygnowanie z wcześniej przyznanego mu specjalnego zasiłku opiekuńczego i wyboru świadczenia w warunkach zbiegu praw do świadczeń, o którym mowa w art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wszystko to wymaga zachowania zasad z art. 7-11 k.p.a. oraz odpowiedniej argumentacji opartej na wynikach prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego (z poszanowaniem m.in. art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). W szczególności organ I instancji powinien mieć na uwadze zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), skoro na użytek innego postępowania (w którym przyznał stronie specjalny zasiłek opiekuńczy na podstawie art. 16a u.ś.r.) uznał już po stronie skarżącego fakt rezygnacji z pracy zarobowej (jej niepodejmowania) w związku z koniecznością wykonywania stałej opieki nad niepełnoprawną matką. Ewentualne wątpliwości faktyczne, których nie da się usunąć w toku postępowania, należy zaś rozstrzygnąć na korzyść strony (art. 81a § 1 k.p.a.). Poza tym organ, dochowując obowiązków wynikających z art. 9 i art. 79a k.p.a., powinien także zapewnić stronie możliwość wyboru świadczenia pozostającego w zbiegu (nawet jeżeli w sprawie zaistnieje tzw. zbieg wsteczny uprawnień – tj. za okres, który już upłynął).

Końcowo Sąd stwierdza, że skarga okazała się zasadna, skoro zakwestionowane decyzje nie dopowiadają prawu. Miało bowiem miejsce naruszenie prawa materialnego, jak również istotne naruszenie wyżej przywołanych przepisów postępowania. Poczyniona zaś przez organy ocena prawna okoliczności sprawy została oparta na niewyczerpująco zebranym i ocenionym materiale dowodowym, a tym samym jest przedwczesna. Wobec skutków takiego naruszenia i zakresu postępowania wyjaśniającego, jakie należy przeprowadzić w sprawie, Sąd uznał, że należy wyeliminować z obrotu prawnego nie tylko zaskarżoną decyzję, ale i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.