Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1255/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61a
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 stycznia 2021r. sprawy ze skargi J. M., A. M. na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 14 maja 2020 r. A. M. i J. M. (dalej: "skarżący"), reprezentowani przez pełnomocnika, jako następcy prawni K. M. poprzedniego właściciela nieruchomości położonej w C. , obejmującej działki nr 1 o pow. 12 430 m² i nr 2 o pow. 3 270 m² oraz część działki nr 3 o pow. 24 297 m², wywłaszczonej na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 14 października 1955 r., nr [...] (w skrócie: "decyzja wywłaszczeniowa", a jej prawidłowy nr to "[...]", uwaga Sądu), zwrócili się do Urzędu Miasta C. o jej zwrot. W uzasadnieniu zaznaczyli, że cel wywłaszczenia nie został w pełni osiągnięty i na nieruchomości obecnie znajduje się pętla tramwajowa i zabudowa mieszkaniowa osiedla przy ul. [...] w C. Powołując się na treść art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2020r. poz. 1990, w skrocie: "u.g.n.") skarżący uznali, że zbędność tej nieruchomości na cel określony w wymienionym orzeczeniu jest oczywista, dlatego wniosek powinien być rozpatrzony pozytywnie.

Prezydent Miasta C. (dalej: "organ I instancji") postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] , działając na podstawie art. 123 w związku z art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu wniosku, odmówił skarżącym wszczęcia postępowania w stosunku do nieruchomości położonych w C. , oznaczonych jako działki o numerach geodezyjnych: 2 (księga wieczysta [...] ), 1 ([...] ), 4 i 5 ([...]), 6 ([...] ), 7 ([...] ), 8 ([...] ), 9 ([...] ), 10 ([...] 11 ([...] ), 12 ([...] ).

Wskazał, że decyzja wywłaszczeniowa obejmuje aktualnie działki o nr 2 i 1 (pkt A), w skład wywłaszczonej części działki 3 wchodziły nw. aktualnie istniejące działki o nr: 13, 4, 5, 6, 8, 14 (pkt B), oraz część działek oznaczonych obecnie nr: 11, 10, 9, 12, 15, 16 (pkt C), co do tych ostatnich wydana została decyzja z [...] r., nr [...] o umorzeniu postępowania, którą utrzymano w mocy ostateczną decyzją Wojewody Śląskiego z dnia [...] r., nr [...]. Odnośnie pozostałych działek wymienionych powyżej (pkt A i B) została wydana decyzja z dnia [...] r., nr [...] orzekająca o zwrocie na rzecz skarżących po połowie nieruchomości położonej w C. obejmującej działki oznaczone nr: 2 o pow. 3 270 m² i 8 o pow. 1 815 m² (pkt 1), oraz o odmowie zwrotu nieruchomości położonych w C. obejmującej działki oznaczone nr 1 o pow. 12 430 m², 7 o pow. 2.874 m², 4 o pow. 25 m², 5 o pow. 8 149 m², 6 o pow. 7 560 m² (pkt 2), jak i o umorzeniu postępowania odnośnie nieruchomości położonej w K. , obejmującej działkę oznaczoną nr 13 o pow. 1 351 m² (pkt 3). Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Wojewody Śląskiego z dnia [...] r., nr [...]. Skarżący wnieśli na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który prawomocnym wyrokiem z dnia 1 października 2008 r. sygn. akt II SA/Gl 257/08 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję w części dotyczącej umorzenia postępowania odnośnie zwrotu działki oznaczonej nr 13 o pow. 1 531 m², natomiast w pozostałej części skargę oddalił (wyrok ten stał się prawomocny z dniem 14 grudnia 2007 r. i jest dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA, dalej: "CBOS").

Tym samym działki o nr 1, 4, 5, 6, 7 zostały objęte ostateczną decyzją organu I instancji z dnia [...] r., nr [...], o odmowie ich zwrotu.

W stosunku do działek o nr 2 i 8 sprawa zwrotu nieruchomości została prawomocnie zakończona i stanowią one własność skarżących, dlatego wniosek o ich zwrot jest bezprzedmiotowy.

W kwestii działek o nr 9, 10, 11 i 12 postępowanie zostało umorzone na podstawie art. 229 u.g.n., dlatego żądanie ich zwrotu nie powoduje wszczęcia postępowania (por. art. 61 § 1 i 3 k.p.a.).

Natomiast działka o nr 13 została objęta kolejną decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na skutek powyższego wyroku tut. Sądu z dnia 1 października 2008 r., w której organ I instancji odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, tj. działki nr 13, a wobec braku wniesienia odwołania stała się ona ostateczna z dniem 28 sierpnia 2009 r.

W odniesieniu do pozostałych działek organ I instancji wydał w dniu [...] r. postanowienie nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania, na które skarżący wnieśli zażalenie, którego Wojewoda Śląski nie uwzględnił postanowieniem z dnia [...]., nr [...], a w konsekwencji złożenia i rozpoznania skargi została ona oddalona nieprawomocnym wyrokiem tut. Sądu z dnia 22 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 1364/20 (CBOS).

Pismem z dnia 25 czerwca 2020 r. skarżący złożyli zażalenie na postanowienie z dnia [...] r., nr [...]. Zarzucili temu rozstrzygnięciu naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez procedowanie wbrew wymogom zawartym w tych przepisach i nie podjęcie wszelkich czynności w celu dokładnego i wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oraz w konsekwencji błędne przyjęcie, iż brak jest podstaw do wszczęcia postępowania. Tymczasem decyzja wywłaszczeniowa została wzruszona przez skarżących i w chwili obecnej przed Ministerstwem Inwestycji i Rozwoju toczy się postępowanie w przedmiocie jej unieważnienia pod sygn. akt [...]. Z tego powodu domagali się uchylenia postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Wojewoda Śląski (dalej: "organ II instancji") postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji z dnia [...] r. W uzasadnieniu podał, iż bezspornym jest zakończenie postępowań w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, objętej wnioskiem skarżących z dnia 14 maja 2020 r. Zatem, dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja rozstrzygająca sprawę merytorycznie w sposób ostateczny, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii staje się niedopuszczalne. Taka właśnie sytuacja zaistniała w niniejszym postępowaniu. Skarżący nie kwestionowali ani w toku postępowania, ani w zażaleniu, że w obrocie prawnym pozostają ostateczne decyzje, w tym decyzja z 2003 r., która dotyczy rozpoznania ich wniosku z 2001 r. Stąd też kolejny wniosek skarżących z dnia 14 maja 2020 r. o zwrot tej samej wywłaszczonej nieruchomości nie mógł być przedmiotem merytorycznego rozstrzygnięcia, z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki uniemożliwiającej wszczęcie postępowania w tym samym zakresie. Ponadto, w takim przypadku organ nie może formułować żadnych ocen i wniosków o charakterze merytorycznym. Z art. 7 i art. 77 k.p.a. wynika, że czynności podejmowane przez organ administracji publicznej i przeprowadzane dowody muszą dotyczyć okoliczności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, a więc mających dla niej znaczenie. Z tego punktu widzenia organ powinien zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena dopuszczalności odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, ale tylko w takim zakresie, który służy ustaleniu zaistnienia okoliczności uprawniających do zastosowania tego przepisu. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy organ I instancji prawidłowo ustalił, że zachodzi przeszkoda do jego wszczęcia, stąd też nie można mu skutecznie zarzucić naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. Natomiast odnośnie zarzutu, iż organ I instancji nie wziął pod uwagę faktu toczącego się aktualnie postępowania zainicjowanego przez skarżących wnioskiem z dnia 17 marca 2015 r. w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej oraz decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach z dnia 13 kwietnia 1956 r., organ II instancji wskazał, iż kwestia ewentualnego stwierdzenia ich nieważności nie jest zagadnieniem wstępnym dla rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu nieruchomości. Rozstrzygnięcie sprawy wywołanej wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest uzależnione wyłącznie od zaistnienia lub nie zaistnienia przesłanek wynikających z przepisów u.g.n. W postępowaniu tym nie bada się legalności aktu, na podstawie którego nastąpiło "odjęcie" prawa własności. Skarżący ponownie złożyli wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości pomimo, że zainicjowane w 2015 r. postępowanie nadzwyczajne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej, w trybie przewidzianym w art. 156 k.p.a., nie zostało zakończone. W sytuacji, gdyby takie postępowanie zakończyło się wynikiem pozytywnym, wówczas bezprzedmiotowe byłoby orzekanie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Podnoszenie więc tego argumentu w zażaleniu jest niezrozumiałe. W niniejszym postępowaniu istnieje powaga rzeczy osądzonej między postępowaniem zainicjowanym wnioskiem skarżących z dnia 14 maja 2020 r., a postępowaniem zakończonym na skutek ich wniosku z dnia 2 sierpnia 2001 r. oraz później wydanymi decyzjami. Stąd też nie może być wszczęte kolejne postępowanie w tej samej sprawie. Wydana w takim postępowaniu decyzja byłaby dotknięta wadą kwalifikowaną wskazaną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., skutkowałoby koniecznością stwierdzenia jej nieważności. Podnoszona więc przez skarżących argumentacja o potencjalnym unieważnieniu decyzji wywłaszczeniowej nie zasługuje na uwzględnienie. Sam fakt zainicjowania postępowania nadzwyczajnego dotyczącego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wywłaszczeniowej nie stwarza bowiem stanu braku możliwości rozpatrzenia sprawy o zwrocie nieruchomości, w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Pismem z dnia 2 września 2020 r. skarżący, reprezentowani przez pełnomocnika, wnieśli skargę na powyższe postanowienie, w której zarzucili mu naruszenie art. 6 k.p.a. z uwagi na fakt, iż została naruszona zasada praworządności w prowadzonym postępowaniu administracyjnym i art. 61a § 1 w związku z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., poprzez procedowanie wbrew wymogom zawartym w przepisach, polegającym na braku podjęcia wszelkich czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oraz nie zebraniu całego materiału dowodowego i co za tym idzie nie rozpatrzeniu go w sposób wyczerpujący, wskutek czego organ przyjął, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw do wszczęcia postępowania, podczas, gdy orzeczenia, na które powołuje się organ II instancji zostały wydane w oparciu o decyzje wywłaszczeniowe, które zostały zaskarżone przez skarżących i w chwili obecnej toczy się postępowanie o stwierdzenie ich nieważności, tym samy doszło również do naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. w wyniku niekompletnego i nieprawidłowego zebrania materiału dowodowego, do czego zobowiązuje zasady prawdy obiektywnej. Z powyższych względów domagali się uchylenia zaskarżonego postanowienia organu II instancji, jak i postanowienia organu I instancji, oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Podnieśli, że w ich ocenie nie można analizować decyzji wydanych w przedmiocie zwrotu bądź odmowy zwrotu nieruchomości, czy też umorzenia postępowania w takim przedmiocie, bez powiązania z przymusową procedurą wywłaszczenia nieruchomości. Organ II instancji poprzestał na stwierdzeniu, że kwestia zwrotu wywłaszczonych nieruchomości została już uprzednio rozstrzygnięta prawomocnymi decyzjami. Jednakże takie ograniczenie postępowania dowodowego znacznie osłabia zaufanie skarżących do organów Państwa oraz negatywnie wpływa na ich świadomość i kulturę prawną. Ponadto, ujęta w art. 61a § 1 k.p.a. przesłanka "inne uzasadnione przyczyny" może budzić wątpliwości związane z możliwością nadużywania tego przepisu. Powyższe działanie stanowi rażące naruszenie prawa poprzez procedowanie wbrew wymogom zawartym w przepisach art. 61a § 1 w związku z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę z dnia 29 września 2020 r., organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontrola legalności zaskarżonego postanowienia przeprowadzona w oparciu o normę zawartą w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") wykazała, że odpowiada ono wymogom prawa. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Przedmiotem obecnie rozpatrywanej sprawy jest zaskarżone postanowienie organu II instancji, utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji z dnia [...] r., nr [...], o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości położonych w C. , oznaczonych jako działki o numerach geodezyjnych: 2 (księga wieczysta [...] ), 1 ([...] ), 4 i 5 ([...] ), 6 ([...] ), 7 ([...] ), 8 ([...] ), 9 ([...] ), 10 ([...] ), 11 ([...] ), 12 ([...] ), z tego powodu, iż w stosunku do tych działek sprawa zwrotu nieruchomości została już prawomocnie zakończona.

Na wstępie należy zauważyć, że podstawą prawną zaskarżonego postanowienia był przepis art. 61a § 1 k.p.a., który został wprowadzony do ustawy w dniu 11 kwietnia 2011 r., na mocy ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r. nr 6, poz. 18 z późn. zm.). Stanowi on, iż organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte.

Powołany przepis przewiduje dwie sytuacje uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania.

Pierwsza z nich ma miejsce, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną tego postępowania.

Druga natomiast występuje, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ z innych uzasadnionych przyczyn. Do takich przyczyn należą sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy przepisy prawa materialnego nie dają podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w sprawie, bądź postępowanie administracyjne już się toczy albo w tej samej sprawie zapadło już rozstrzygnięcie, bądź doszło do upływu terminu, po którym jednostka nie może domagać się przysługującego jej uprawnienia (por. B. Adamiak, w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2017, s. 385 oraz R. Stankiewicz, w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2015, s. 384). Dodatkowo, aby organ mógł odmówić wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., wystarczające jest ziszczenie się choćby jednego z wyżej przedstawionych warunków.

Utrwalony jest też pogląd, iż postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania jest aktem formalnym (nie merytorycznym), co oznacza, że organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, dlatego w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania (por. wyrok Naczelny Sąd Administracyjny z dnia 17 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 1053/17 i z dnia 23 stycznia 2014 r. sygn. akt II OSK 1987/12, CBOS).

Warto również podkreślić, że art. 61a § 1 k.p.a. stanowił przedmiot pogłębionych rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W wyroku z dnia 20 lutego 2018 r. sygn. akt II OSK 1047/16 (CBOS) Naczelny Sąd Administracyjny zaakcentował, że przy ocenie istnienia przesłanek z art. 61a § 1 k.p.a. organ nie bada merytorycznie wniosku, a tym samym nie gromadzi dowodów, na podstawie których ustala się stan faktyczny, ponieważ wydając rozstrzygnięcie ogranicza się do stwierdzenia przesłanek formalnych uniemożliwiających merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. W ten nurt wpisuje się uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2019 r. sygn. akt II OSK 615/17 (CBOS), iż odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania.

W rozpoznawanej sprawie powodem odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w stosunku do działek objętych wnioskiem skarżących było stwierdzenie, że postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zostało już zakończone ostatecznymi decyzjami administracyjnymi, które istnieją w obrocie prawnym i prawomocnym wyrokiem tut. Sądu z dnia 1 października 2008 r. sygn. akt II SA/GI 257/08 (CBOS).

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem sądu, lecz zobowiązany jest do podporządkowania mu się w pełnym zakresie, natomiast uchybienie temu obowiązkowi stanowi naruszenie prawa, skutkujące koniecznością uchylenia aktu, wydanego w kolejnym postępowaniu administracyjnym, gdy strona akt ten zaskarży do sądu administracyjnego. Tym samym przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym nie może on formułować ocen odmiennych od wiążącej go oceny prawnej, ale musi się do niej zastosować, oraz konsekwentnie reagować na naruszenie tych zasad przez organ przy rozpoznawaniu skargi na akt wydany po wyroku formułującym ocenę prawną.

W świetle przytoczonej wykładni art. 153 p.p.s.a. i mając na uwadze okoliczność, iż nie odpadło związanie wynikające z poprzedniego wyroku (art. 170 p.p.s.a.), kluczowa dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest ocena wypełnienia zaleceń sformułowanych w prawomocnym wyroku tut. Sądu z dnia 1 października 2008 r. sygn. akt II SA/GI 257/08 (CBOS).

Przyjdzie zaznaczyć, że orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 14 października 1955 r., nr [...], wywłaszczono za odszkodowaniem na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości o powierzchni 39 997 m² stanowiące część parcel nr 3, 1 i nr 2, zapisanych w Księdze wieczystej Nr [...], uczyniono to na wniosek Komitetu Budowy Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku w K. . Przywołane orzeczenie zostało utrzymane w mocy decyzją Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 13 kwietnia 1956 r.

Legalność decyzji wywłaszczeniowej w zakresie jej ważności była przedmiotem odrębnego postępowania zakończonego prawomocną decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 10 lipca 1998 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności (skarga na tę decyzję została oddalona wyrokiem NSA z dnia 27 października 2000 r. sygn. akt IV SA 1770/98, CBOS).

Skarżący są następcami prawnymi poprzedniego właściciela tej nieruchomości (ich matki K. M.) i już wcześniej wnioskiem z dnia 22 lipca 2001 r. domagali się zwrotu nieruchomości twierdząc, że doszło do zmiany jej zagospodarowania, co ma świadczyć o jej zbędności na cel wywłaszczenia. Część wywłaszczonych nieruchomości została objęta decyzją organu I instancji z dnia [...] r., nr [...], o umorzeniu postępowania w przedmiocie ich zwrotu, którą utrzymano w mocy ostateczną decyzją Wojewody Śląskiego z dnia [...] r., nr [...].

Odnośnie pozostałych działek wymienionych w opisie stanu faktycznego (str. 1 pkt A i B) wydana została decyzja z dnia [...] r., nr [...] orzekająca o zwrocie na rzecz skarżących po połowie nieruchomości położonej w C. obejmującej działki oznaczone nr: 2 o pow. 3 270 m², 8 o pow. 1 815 m² (zapisanych w księdze wieczystej KW [...] Sądu Rejonowego w C. ), oraz o odmowie zwrotu nieruchomości położonych w C. obejmujących działki oznaczone nr 1 o pow. 12 430 m², 7 o pow. 2.874 m², 4 o pow. 25 m², 5 o pow. 8 149 m², 6 o pow. 7 560 m², jak i o umorzeniu postępowania odnośnie nieruchomości położonej w K. , obejmującej działkę oznaczoną nr 13 o pow. 1 351 m². Jednocześnie w tej samej decyzji organ I instancji ustalił kwotę odszkodowania obciążającego Skarb Państwa, a to wobec zmniejszenia się wartości zwracanych działek, przekraczającej wartość przyznanego przy wywłaszczeniu i zwaloryzowanego odszkodowania, oraz zaznaczył, że od czasu wywłaszczenia doszło w następstwie podziałów do zmiany numeracji działek. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Wojewody Śląskiego z dnia [...] r., nr [...] i to wobec tego rozstrzygnięcia skarżący wnieśli skargę do tut. Sądu, który prawomocnym wyrokiem z dnia 1 października 2008 r. sygn. akt II SA/Gl 257/08 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję w części dotyczącej umorzenia postępowania odnośnie zwrotu działki oznaczonej nr 13 o pow. 1 531 m², natomiast w pozostałej części skargę oddalił (CBOS).

Wykonując zalecenia Sądu organ I instancji decyzją z dnia [...] r., nr [...], odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, tj. działki nr 13, tej która była przedmiotem orzekania w przywołanym powyżej wyroku (decyzja ta stała się ostateczna z dniem 28 sierpnia 2009 r.).

W opisanym powyżej stanie faktycznym i prawnym należy zaznaczyć, że organy administracji wykonały zalecenia wynikające z prawomocnego wyroku tut. Sądu z dnia 1 października 2008 r. sygn. akt II SA/Gl 257/08 (CBOS).

Wcześniejszy wniosek skarżących w tej samej sprawie był już przedmiotem rozpatrzenia i w obrocie prawnym funkcjonują ostateczne decyzje administracyjne. O tożsamości spraw można mówić wówczas, gdy dostrzegalna jest identyczność czterech elementów identyfikujących stosunek administracyjnoprawny: podmiotów, przedmiotu, determinanty faktycznej oraz determinanty prawnej.

Zauważyć należy, że decyzja administracyjna, która stała się decyzją ostateczną, zgodnie z zasadą trwałości może być wzruszona tylko w nadzwyczajnym trybie kontroli, ponadto tworzy stan powagi rzeczy osądzonej. Sytuację taką należy rozumieć jako skuteczne, jednostronne, trwałe skonkretyzowanie stosunku administracyjnoprawnego między stroną postępowania a organem administracji publicznej, który dokonał takiej konkretyzacji. Od tej pory wzajemne relacje stron stosunku kształtuje decyzja administracyjna, usuwając w cień abstrakcyjną normę prawa administracyjnego materialnego, stanowiącą podstawę postępowania zwieńczonego wydaniem decyzji. Zasada res iudicata stanowi przeszkodę wobec ponownej konkretyzacji tego samego stosunku administracyjnoprawnego, a więc w oparciu o niezmieniony stan faktyczny i prawny sprawy, kształtowany przez przepisy prawa materialnego (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 17 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Kr 249/13, CBOS). Organ ponownie nie może wszczynać postępowania i orzekać co do istoty sprawy w sprawie będącej już przedmiotem ostatecznego rozstrzygnięcia w formie wcześniejszych decyzji administracyjnych.

W niniejszym postępowaniu istnieje powaga rzeczy osądzonej między postępowaniem zainicjowanym wnioskiem skarżących z dnia 14 maja 2020 r., a postępowaniem zakończonym na skutek wcześniejszego ich wniosku z dniu 2 sierpnia 2001 r., oraz wydanymi w konsekwencji jego rozpoznania ostatecznymi decyzjami. Stąd też nie może być wszczęte kolejne postępowanie w tej samej sprawie. Wydana w takim postępowaniu decyzja byłaby bowiem dotknięta wadą kwalifikowaną wskazaną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. i skutkowałaby koniecznością stwierdzenia jej nieważności. Dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja merytoryczna rozstrzygająca sprawę na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n., to wszczęcie kolejnego postępowania w tej samej materii jest niedopuszczalne.

Nie może również odnieść skutku podnoszona przez skarżących argumentacja o potencjalnym unieważnieniu decyzji wywłaszczeniowej. Sam fakt zainicjowania wobec niej postępowania nadzwyczajnego nie stwarza stanu braku możliwości rozpatrzenia sprawy o zwrocie nieruchomości z powodu wystąpienia zagadnienia wstępnego, w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. W przywołanych okolicznościach faktycznych i prawnych, w ocenie Sądu, rozpoznające wniosek skarżących organy, powołując się na art. 61a § 1 kpa, trafnie odmówiły wszczęcia postępowania.

Dokonując analizy zaskarżonego postanowienia Sąd uznał, że organ II instancji wyczerpująco zbadał wszystkie okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą, zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej i oficjalności oraz dokonał wszechstronnej oceny zgromadzonego w niej materiału dowodowego, odnosząc się do argumentów odwołania (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Dodatkowo, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia spełnia wymogi ustawowe określone w art. 107 § 3 k.p.a., albowiem organ II instancji wskazał istotne przesłanki zarówno faktyczne, jak i prawne, dokładnie wyjaśniając ich znaczenie.

W tym stanie rzeczy, zarzuty skargi nie mogą być uwzględnione, jak również z urzędu Sąd nie stwierdził naruszenia prawa zarówno materialnego, jak i procesowego, pozwalającego na wzruszenie wydanych w niniejszej sprawie postanowień, które zapadły przy uwzględnieniu wskazań zawartych w przywołanym powyżej wyroku tut. Sądu z dnia 1 października 2008 r. sygn. akt II SA/Gl 257/08 (CBOS), przez co zrealizowały omówioną wcześniej normę art. 153 p.p.s.a.

Biorąc powyższe pod uwagę należy przyjąć, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie i z tej przyczyny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., podlega oddaleniu.

W myśl art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Na podstawie tego przepisu Sąd rozpoznał sprawę bez wyznaczania rozprawy.