Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 2024/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: Art. 25a ust. 4
journal: Dz.U. 2018 poz 511
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
article: Art. 47 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia del. WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 251/19 w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie nakazu zwrotu środków przekazanych tytułem refundacji składek na ubezpieczenia społeczne do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na rzecz Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kwotę [...] tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 maja 2019r., sygn. akt V SA/Wa 251/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – po rozpoznaniu skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] – w pkt 1 uchylił decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] grudnia 2018r. w przedmiocie nakazu zwrotu środków przekazanych tytułem refundacji składek na ubezpieczenia społeczne od wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych; w pkt 2 orzekł o kosztach postępowania sądowego.

W uzasadnieniu tego wyroku Sąd I instancji wskazał, że [...] sp. z o.o. otrzymała środki PFRON przekazane tytułem refundacji składek na ubezpieczenia społeczne do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za okresy sprawozdawcze PFRON styczeń 2008r., kwiecień 2008r. i wrzesień 2008r. w łącznej wysokości [...] zł. Wnioskom Wn – D za okresy sprawozdawcze styczeń 2008r., kwiecień 2008r., wrzesień 2008r. odpowiadają deklaracje ZUS za okresy rozliczeniowe luty 2008r., maj 2008r., październik 2008r., wynagrodzenie za wskazane miesiące było bowiem płacone w następnym miesiącu za miesiąc, w którym pracownik pobierał wynagrodzenie. W trakcie kontroli prawidłowości wydatkowania tych środków stwierdzono nieprawidłowości w opłacaniu składek ZUS za okresy rozliczeniowe: luty, maj i październik 2008r., co skutkowało – jak wynika z pierwszoinstancyjnej decyzji Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] października 2018r. - zwrotem przekazanych przez Fundusz środków tytułem refundacji składek na ubezpieczenia społeczne do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za okresy sprawozdawcze w PFRON styczeń 2008r., kwiecień 2008r. i wrzesień 2008r.

Następnie Sąd I instancji podniósł, że Prezes Zarządu PFRON - utrzymując zaskarżoną decyzją w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2018r. w zakresie września 2008r. – powołał art. 25a ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2018r. poz. 511 ze zm.), zwanej ustawą o rehabilitacji, oraz art. 47 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 sierpnia 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U. z 2017r. poz. 1778 ze zm.), zwanej u.s.u.s., po czym stwierdził, że składki ZUS za okresy rozliczeniowe luty, maj i wrzesień 2008r. nie zostały poniesione terminowo, a więc zgodnie z art. 25 a ust. 4 ustawy o rehabilitacji w brzmieniu obowiązującym w 2008r., miesięczna refundacja za okresy sprawozdawcze styczeń 2008r., kwiecień 2008r. i wrzesień 2008r. została pobrana nienależnie. Prezes stwierdził analizując art. 25a ust. 4 ustawy o rehabilitacji, że uzyskanie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne nie jest możliwe, gdy składki zostały opłacone z uchybieniem terminu wynikającego z art. 47 ust. 1 u.s.u.s., albowiem tenże przepis zawiera jednoznaczny i nie budzący wątpliwości zapis, z którego wynika, że refundacja składek na ubezpieczenie społeczna społeczne nie będzie przysługiwać, jeśli składki zostały opłacone z uchybieniem terminu wynikającego z art. 47 ust.1 u.s.u.s.

Uchylając zaś własną decyzję z dnia 25 października 2018r. w zakresie lutego i maja 2008r. - Prezes powołał art. 17 ust. 1 i ust. 2 zd. 1 rozporządzenia nr 2015/1589 i art. 105 § 1 k.p.a., po czym stwierdził, że w dniu wszczęcia z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu środków, co miało miejsce 8 sierpnia 2018r. upłynął dziesięcioletni okres przedawnienia dochodzenia roszczeń z tytułu nienależnie pobranej refundacji składek na ubezpieczenie społeczne do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za okresy sprawozdawcze styczeń 2008r. i kwiecień 2008r.

Uwzględniając skargę [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] na tę decyzję w zaskarżonym zakresie, tj. w zakresie września 2008r. – Sąd I instancji zarzucił organowi naruszenie przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, oraz przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślił, że warunkiem uzyskania refundacji składek na ubezpieczenie społeczne jest ich uiszczenie w terminie wynikającym z art. 47 ust. 1 u.s.u.s. Jednakże – zdaniem Sądu I instancji – ustawodawcy nie chodziło o składki wszystkich pracowników, lecz tylko o tych którzy mogli być uznani za niepełnosprawnych. Organ powinien był w związku z tym ustalić jakich pracowników zatrudniała skarżąca, czy byli wśród nich zarówno pełnosprawni, jak i niepełnosprawni i czy opłacanie składek z uchybieniem terminów gdy chodzi o okres sprawozdawczy wrzesień 2008r. dotyczyło wyłącznie jednej z tych kategorii pracowników, tj. niepełnosprawnych. Takich ustaleń w toku dotychczas prowadzonego postępowania przed organem nie poczyniono. Nie wyjaśniono z jakich wpłat zostały pokryte przez ZUS należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a nadto czy miały miejsce korekty złożonych deklaracji, oraz nadpłaty należności, a jeśli tak to jakich konkretnie świadczeń i okresów dotyczyły.

W ocenie Sądu I instancji kwestię nadpłat z tytułu składek na ubezpieczenie uznać należy za szczególnie ważną, zwłaszcza w kontekście ich rozliczeń. Odnosiło się do nich pismo ZUS Oddział w Koszalinie – Inspektorat w Kołobrzegu z dnia 3 marca 2008r. Strona wskazując na liczne korekty deklaracji rozliczeniowych odnosiła je także do zmian stopnia niepełnosprawności swoich pracowników. Tej kwestii nie wyjaśnia w ocenie Sądu I instancji zestawienie ZUS z dnia [...] sierpnia 2018r. przekazane do organu. Brak jest również rzetelnej analizy przyczyn żądania zwrotu środków wypłaconych za okresy sprawozdawcze, których dotyczyła decyzja z dnia [...] października 2018r., zwłaszcza w sytuacji kiedy organ uzasadniał to żądanie wątpliwym uznaniem nieterminowości wpłat składek za inne okresy tj. miesiące luty, maj i październik 2008r. Sąd I instancji przypomniał, że dopiero od początku 2018r. ZUS uzyskał możliwość decydowania o tym, z jakiego tytułu płatnik dokonuje wpłaty składki na ubezpieczenie społeczne. Wcześniej decydował o tym wyłącznie płatnik, a to oznacza, iż składki wówczas opłacone za konkretny wskazany przez płatnika okres rozliczeniowy powinny być uznane jako wpłaty za ten właśnie okres pod warunkiem, iż prawidłowo wypełniono dokumentację wymaganą w tej materii. Z art. 48b ust. 2 u.s.u.s. w wersji znajdującej zastosowanie w tej sprawie, wynikało bowiem, że zakład może korygować z urzędu błędy stwierdzone w dokumentach związanych z ubezpieczeniami społecznymi określonych w ustawie. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, jak argumentował Sąd I instancji, iż takowe błędy zostały stwierdzone co do spornego okresu sprawozdawczego, tj. miesiąca września 2008r., oraz jakie były one konkretnie.

Powołując przepis § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008r. w sprawie (Dz.U. z 2008 nr 78, poz. 465), Sąd I instancji wskazał, że zakład dokonuje rozliczenia dokonanej przez płatnika składek wpłaty na koncie płatnika i zaewidencjonowania danych na koncie ubezpieczonego za dany miesiąc kalendarzowy na podstawie deklaracji, oraz raportów lub deklaracji korygującej i raportów korygujących zgodnie z oznaczeniem dokonanym przez płatnika składek na dokumencie płatniczym. Organ nie wykazał więc, iż płatnik naruszył art. 46 ust. 1 u.s.u.s., stanowiący, iż płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki na każdy miesiąc kalendarzowy, czym naruszył art.145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, zaskarżając ten wyrok w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi Prezes zarzucił, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na nieprawidłowym uzasadnieniu wyroku, tj. braku uzasadnienia prawnego w zakresie wskazania podstawy prawnej i wyjaśnienia toku rozumowania Sądu, które pozwoliłoby zrozumieć adresatom, dlaczego Sąd uznał, że Prezes Zarządu PFRON jest obowiązany do samodzielnych ustaleń związanych z zakresem działalności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie ustalenia terminów i wysokości ponoszenia przez pracodawcę kosztów tytułem składek na ubezpieczenia społeczne (na użytek postępowania o nakazanie zwrotu refundacji składek na ubezpieczenia społeczne od wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych ze środków PFRON), co nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia, natomiast w przypadku zastosowania się organu do poglądu Sądu może doprowadzić do załatwienia sprawy niezgodnie z obowiązującym prawem;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. polegające na uwzględnieniu skargi w wyniku błędnego uznania, że w postępowaniu prowadzonym w celu ustalenia, czy strona zgodnie z prawem uzyskała refundację składek na ubezpieczenia społeczne od wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych, organ nie zebrał wszystkich niezbędnych dowodów i nie dokonał na ich podstawie ustalenia, czy strona poniosła koszty tytułem składek na ubezpieczenia społeczne z uchybieniem terminów wynikających z odrębnych przepisów, co miało istotny wpływ na treść orzeczenia, bowiem gdyby Sąd przyjął (zgodnie z zasadami logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego), że organ w istocie zebrał w sposób wyczerpujący materiał dowodowy i w świetle obowiązujących przepisów w sposób prawidłowy poczynił te ustalenia, to w konsekwencji oddaliłby skargę;

3. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez ogólnikowe (bez wskazania zastosowanych przepisów oraz wyjaśnienia przyjętego przez Sąd sposobu ich wykładni i zastosowania) uzasadnienie wyroku, w szczególności poprzez:

- wskazanie na braki w postępowaniu dowodowym polegające na przyjęciu za podstawę w rozpoznaniu sprawy przez organ wyłącznie dokumentu urzędowego,

- wskazanie (bez wyjaśnienia podstaw takiego wnioskowania i bez wskazania na treści jakich przepisów oparł się Sąd) w sposób wiążący organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy, że organ wyjaśni, z jakich wpłat zostały pokryte przez ZUS należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz że organ ustali, czy miały miejsce korekty złożonych deklaracji oraz nadpłaty należności, a jeśli tak to jakich świadczeń i okresów dotyczyły, podczas gdy wada ta nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia, natomiast w przypadku zastosowania się organu do poglądu Sądu może doprowadzić do załatwienia sprawy niezgodnie z obowiązującym prawem;

Skarżący kasacyjnie, na podstawie art. 176 p.p.s.a. w zw. z 185 § 1 p.p.s.a., wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Działając na podstawie przepisu art. 176 § 2 p.p.s.a. oświadczył, że zrzeka się rozprawy. Nadto wniósł o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik [...] sp. z o.o. wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym; oddalenie skargi kasacyjnej organu w całości; oraz o zasądzenie na rzecz strony kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, można oprzeć stosownie do art. 174 p.p.s.a. na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Naczelny Sąd Administracyjny - wobec nie stwierdzenia okoliczności skutkujących nieważnością postępowania przed Sądem I instancji - rozpoznał wniesioną w tej sprawie skargę kasacyjną w granicach sformułowanych zarzutów kasacyjnych. Zarzuty te - oparte na określonej w art. 174 pkt 2 podstawie kasacyjnej – zasługują na uwzględnienie.

Istota zarzutów kasacyjnych sprowadza się do wadliwości uzasadnienia zaskarżonego wyroku, bowiem sformułowany zarzut błędnego zastosowania prawa materialnego i prawa procesowego o postępowaniu dowodowym i wyjaśniającym pozostaje w ścisłym związku ze sporządzeniem uzasadnienia wyroku. W konsekwencji wszystkie zarzuty kasacyjnie oscylują wokół niewyjaśnienia przez Sąd I instancji podstawy prawnej poddanego kontroli instancyjnej wyroku pomimo wyrażenia przez Sąd I instancji stanowiska co do wadliwości dokonanej przez organy oceny postępowania wyjaśniającego.

Rozpoznając tak sformułowane zarzuty kasacyjne - Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeśli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Oznacza to, że sąd administracyjny ma nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia (wypowiedzenia się w przedmiocie zgodności z prawem skarżonego aktu administracyjnego), ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne. Wymóg zawarcia w uzasadnieniu wyjaśnienia podstawy prawnej i faktycznej rozstrzygnięcia należy rozumieć w ten sposób, że uzasadnienie musi pozwalać na skontrolowanie przez strony i sąd wyższej instancji, czy sąd orzekający nie popełnił w swoim rozumowaniu błędów, tj. winna zostać w nim uwidoczniona operacja logiczna, którą przeprowadził sąd, stosując określone normy prawne w rozstrzyganej sprawie (por. np. wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2006r., I FSK 372/05; T. Woś (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Postępowanie sądowoadministracyjne, Warszawa 2004, s. 302). Uzasadnienie wyroku stanowi bowiem odzwierciedlenie toku badania danej sprawy przez sąd administracyjny. Argumentacja uzasadnienia musi umożliwiać stronie zrozumienie racji, jakimi kierował się sąd I instancji badając legalność zaskarżonego działania/zaniechania organu, a w przypadku, gdy strona z wyrokiem się nie zgadza, uzasadnienie wyroku musi umożliwić jej merytoryczną polemikę z argumentacją sądu (por. np. wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2012r., I OSK 1931/11). Z treści uzasadnienia powinno wynikać, iż sąd przeanalizował wszystkie zarzuty zamieszczone w skardze, konfrontując je z ustaleniami poczynionymi przez organy i z materiałem dowodowym sprawy (tak wyrok NSA z dnia 23 marca 2014r., II GSK 36/13, Lex nr 1488110). Motywy wyroku muszą być przy tym jasne i przekonujące, stanowić konsekwentną i logiczną całość (por. wyrok NSA z dnia 9 marca 2006r., II OSK 632/05, czy wyrok NSA z dnia 4 lutego 2015r., II GSK 2304/13). Uzasadnienie wyroku powinno więc stwarzać możliwość jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2014r., I OSK 2324/12, Lex nr 1475200; wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2011r., II OSK 1985/09; wyrok NSA z dnia 21 listopada 2012r., II FSK 1067/11). Zarzut uchybienia temu wymogowi jest uzasadniony w sytuacji, gdy Sąd I instancji nie wyjaśni w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a., dlaczego nie stwierdził (lub stwierdził) w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, ani przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Uwzględniając powyższe uwagi co do kierunku wykładni i konsekwencji obowiązywania art. 141 § 4 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia, określonych tym przepisem, warunków uznania go za prawidłowe. Analiza treści uzasadnienia tego wyroku pozwala zgodzić się ze skarżącym kasacyjnie zatem co do braku wyjaśnienia podstawy prawnej przyjętego przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia sprawy. Istotnie bowiem Sąd I instancji nie wyjaśnił podstawy prawnej tego rozstrzygnięcia. Znamiennym dla poddanego kontroli uzasadnienia wyroku jest obszerne cytowanie przepisów określających kompetencje orzecznicze wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz zawarta przez Sąd I instancji teza i potem powtórzona konkluzja o naruszeniu przez prezesa PEFRON przepisów prawa materialnego oraz przepisów prawa procesowego, co skutkowało uwzględnieniem skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Ocenę sprawy przy tym Sąd I instancji sprowadził do zarzutu wadliwości przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i dowodowego, tj. do naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Nie wyjaśniając podstawy prawnej kluczowego dla zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiska co do zakresu kompetencji Prezesa PFRON w zakresie ustalania terminowości opłacania składek na ubezpieczenie społeczne pracowników niepełnosprawnych, jak też pomijając art. 76 § 1 k.p.a. co do mocy dowodowej dokumentu urzędowego, tj. pism ZUS-u w tym zakresie – Sąd I instancji zobowiązał organ PEFRON do ustalenia w własnym zakresie, z jakich wpłat dokonanych przez [...] sp. z o.o. zostały pokryte przez ZUS należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a nadto czy miały miejsce korekty złożonych deklaracji oraz nadpłaty należności, a jeśli tak to jakich konkretnie świadczeń i okresów dotyczyły. Zdaniem Sądu I instancji kwestię nadpłat z tytułu składek na ubezpieczenie uznać należy za szczególnie ważną, zwłaszcza w kontekście ich rozliczeń. Odwołując się zaś do przepisów u.s.u.s. i przepisów wykonawczych zwrócił uwagę na to, że dopiero od początku 2018r. ZUS uzyskał możliwość decydowania o tym z jakiego tytułu płatnik dokonuje wpłaty składki na ubezpieczenie społeczne. Wcześniej decydował o tym wyłącznie płatnik. Naczelny Sad Administracyjny podnosi jednak, że o tym jaki jest zakres postępowania dowodowego i wyjaśniającego oraz jakie są kompetencje w tym zakresie organu prowadzącego postępowanie decyduje treść normy materialnoprawnej i kompetencyjnej, nie zaś ogólna norma kodeksowa, do której odwołał się Sąd I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku trudno w tym zakresie doszukać się jakichkolwiek wyjaśnień, w tym w kontekście zasadności pominięcia mocy dowodowej dokumentu urzędowego, stanowiącego przecież kluczowy dowód dla czynienia ustaleń faktycznych w tej sprawie. Tymczasem skarżący kasacyjnie organ w uzasadnieniu skargi kasacyjnej podnosi, że nie miał on żadnych kompetencji do kwestionowania, a tym bardziej – jak sugeruje Sąd I instancji – do samodzielnego rozliczania dokonywanych przez spółkę wpłat na poczet składek na ubezpieczenie społeczne i weryfikowania niejako w zastępstwie ZUS-u wysokości składek za poszczególne okresy składkowe czy sprawdzenia prawidłowości ich rozliczenia przez ZUS. Wskazuje on, że na gruncie obecnie obowiązującego prawa kompetencja ta przysługuje wyłącznie organom ZUS-u i to przed tymi organami spółka winna kwestionować prawidłowość rozliczenia dokonanych wpłat i – istotnej dla sprawy zwrotu środków z PFRON - terminowości ich wpłaty. Jeśli zatem organy ZUS przedstawiły rozliczenie dokonywanych wpłat i poświadczyły nieterminowość ich wpłaty, to organ PFRON obowiązany był – z uwagi na moc dowodową tego rozliczenia – je uwzględnić. Dokument stanu konta ubezpieczonego to dokument, który zgodnie z art. 34 ust. 2 u.s.u.s. jest – jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie sądowym - środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym i sądowym. Dokument taki został sporządzony przez uprawniony podmiot w ramach kompetencji ustawowych, wynikających z art. 68 ustawy systemowej i jest wobec tego dokumentem urzędowym w rozumieniu z art. 244 ust. 1 k.p.c. Przywołany stan prawny zmienia układ ciężaru dowodu i zgodnie z art. 6 k.c., to na wnioskodawcy spoczywał obowiązek udowodnienia, iż składki na ubezpieczenia społeczne są opłacone i pozostają na koncie ubezpieczonego (tak np. wyrok SA w Lublinie z dnia 11 września 2019r., III AUa 106/19, LEX nr 2724217). Co więcej informacje zawarte na koncie płatnika składek prowadzonym w formie elektronicznej, stosownie do brzmienia art. 34 ust. 2 u.s.u.s., są środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym i sądowym z zakresu ubezpieczeń społecznych (tak np. wyrok SA w Szczecinie z dnia 13 września 2018r., II AUa 65/18, LEX nr 2620125, wyrok SA w Szczecinie z dnia 26 września 2016r., III AUa 1030/15, Lex 2171172). Organy PFRON nie mogą zatem zignorować treści dokumentacji prowadzonej przez ZUS. Nie oznacza to jednak, iż informacja taka nie podlega żadnej kontroli i weryfikacji. Strona, która zaprzecza prawdziwości dokumentu urzędowego albo twierdzi, że zawarte w nim oświadczenia organu, od którego dokument ten pochodzi, są niezgodne z prawdą, powinna okoliczności te udowodnić, wskazać nieprawidłowości lub błędy zawartych tam zapisów (wyrok SA w Szczecinie z dnia 26 września 2016r., III AUa 1030/15, Lex 2171172, wyrok SA w Szczecinie z dnia 12 grudnia 2013r., III AUa 507/13, Lex nr 1438187). Spółka miała więc uprawnienie do przeprowadzenia przeciwdowodu przeciwko treści dokumentu urzędowego, jednak oparła się wyłącznie na gołosłownych twierdzeniach co do wadliwości tych rozliczeń, zapominając przy tym, że na obecnym etapie sporna jest – wobec przedawnienia w zakresie lutego i maja 2008r. - wyłącznie kwestia terminowości wpłat za miesiąc wrzesień 2008r., a za ten ostatni okres – co też umknęło uwadze Sądu I instancji – kwoty wpłacone tytułem składek na ubezpieczenie społeczne były rozliczane z wpłat bieżących i późniejszych. Oznacza to, że kwestia nadpłaty i ich rozliczenia za wcześniejsze okresy, przykładowo 2004, 2005 czy 2007r., nie ma żadnego znaczenia dla spornego rozliczenia. Zostały one bowiem rozliczone za luty 2008r. W każdym razie ani spółka, ani Sąd I instancji nie wykazał takiego związku z nadpłatami za tak odległe miesiące a wpłatą za wrzesień 2008r. W tym aspekcie sprawy zwrócić uwagę trzeba, że żaden przepis ustawy o rehabilitacji nie uprawniał, ani też nie zobowiązywał Prezesa PEFRON do kontroli dokonanych przez ZUS jako organ właściwy w sprawie składek na ubezpieczenie społeczne rozliczeń wpłat na poczet tych składek i ich ewidencjonowania. Natomiast przywołane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej przepisy, w tym art. 25a ust. 1 ustawy o rehabilitacji, art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c – e), art. 33 ust. 1 pkt 1 – 4, art. 34 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s., w sposób niebudzący najmniejszych wątpliwości wskazują, że wyłącznym organem właściwym w zakresie pobierania, rozliczania wpłat tytułem składek na ubezpieczenie społeczne oraz prowadzenia indywidualnych kont ubezpieczeniowych i kont płatników składek jest ZUS. Natomiast art. 47 u.s.u.s. określa obowiązki płatnika składek na ubezpieczenie społeczne, w tym terminowego składania deklaracji rozliczeniowej, imiennych raportów oraz opłacania składek za dany miesiąc. Jednocześnie wskazać trzeba, że dla rozstrzygnięcia sprawy zwrotu środków z PFRON relewantną prawnie okolicznością była – stosownie do art. 25a ust. 4 ustawy o rehabilitacji - wyłącznie terminowość opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne osób niepełnosprawnych. W kontekście tej regulacji prawnej przy braku wyjaśnienia przez Sąd I instancji podstawy prawnej odmiennego stanowiska nie sposób ustalić toku rozumowania zaskarżonego wyroku i skontrolować prawidłowość podjętego w tej sprawie rozstrzygnięcia sprawy, zwłaszcza wobec treści przywołanych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej przepisów u.s.u.s. i ustawy o rehabilitacji w zakresie kompetencji organów ZUS-u. Pozwala to na wniosek, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera istotne wady (braki), co dyskwalifikuje ten wyrok i uzasadnia jego wyeliminowanie z obrotu prawnego. Nie są to jednak jedynie, choć zasadnicze o największej mocy, wady uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Nie jest bowiem jasny, bo brak jego rozwinięcia, jak i prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy w zakresie przedmiotu sporu, ten fragment tego uzasadnienia, w którym Sąd I instancji zarzuca organom PFRON brak rzetelnej analizy przyczyn żądania zwrotu środków wypłaconych za okresy sprawozdawcze, których dotyczyła decyzja z dnia 25 października 2018r., zwłaszcza w sytuacji kiedy organ uzasadniał to żądanie wątpliwym uznaniem nieterminowości wpłat składek za inne okresy, tj. miesiące luty, maj i październik 2008r. W tym zakresie stwierdzić trzeba, że przedmiotem sporu na etapie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym była już, co wynika ze skargi i wskazanego w niej zakresu zaskarżenia, tylko kwestia terminowości uiszczenia składek za wrzesień 2008r. W pozostałym spornym wcześniej zakresie, tj. za luty i maj 2008r., postępowanie z uwagi na przedawnienie zostało umorzone i za te okresy nie ma już sporu między spółką a organem PFRON, a Sąd I instancji nie rozwinął swojego twierdzenia o wątpliwym uznaniu przez organ nieterminowości wpłat składek za luty, maj i października 2008r. W kontekście regulacji u.s.u.s., jak i faktu, że przedmiotem zwrotu były wyłącznie składki niepełnosprawnych pracowników pokryte ze środków PFRON nie jest też zrozumiałe stanowisko Sądu I instancji, który zarzuca organowi niewyjaśnienie, czy opłacenie składek z uchybieniem terminu dotyczyło wyłącznie pracowników niepełnosprawnych. Niezależnie od tego podnieść należy, że Sąd I instancji powołuje w uzasadnieniu wyroku zestawienie ZUS-u z dnia 14 sierpnia 2018r. W zaskarżonej decyzji organ powołał się na zestawienie z dnia 14 czerwca 2018r. i takie zestawienie znajduje się w aktach administracyjnych. Wszystkie te okoliczności, choć w różnym stopniu, wpłynęły na negatywną ocenę formalną uzasadnienia zaskarżonego wyroku.

Powyższe prowadzi do wniosku, że Sąd I instancji nie wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stanowiska co do podstawy prawnej rozstrzygnięcia sprawy w zakresie kompetencji organów PFRON do weryfikowania terminowości wpłat składek na ubezpieczenie społeczne i sposobu rozliczenia składek przez ZUS, a także pominięcia mocy dowodowej dokumentu urzędowego. Sposób sporządzenia tego uzasadnienia w tym zakresie nie pozwala zatem na ocenę prawidłowości zaskarżonego wyroku, nie sposób bowiem ustalić toku rozumowania Sądu I instancji, który skutkował wnioskiem o istotnym naruszeniu prawa przez zaskarżoną decyzję. Powyższe skutkuje – stosownie do uchwały NSA z dnia 15 lutego 2010r., II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, z. 3, poz. 39 - naruszeniem przez Sąd I instancji przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Za istotne naruszenie tego przepisu przez uzasadnienie zaskarżonego w tej sprawie wyroku należy również uznać – zgodnie z orzecznictwem sądowym – niespójne, sprzeczne czy niejasne, z uwagi na przedmiot sporu, stwierdzenia Sądu I instancji w zakresie podstawy faktycznej wyroku, tj. w zakresie kwoty składek na ubezpieczenie społeczne osób niepełnosprawnych za wrzesień 2008r., w tym w kontekście nadpłaty składek na ubezpieczenie społeczne za poprzednie okresy i ich zaliczenia na te okresy (w tym luty i maj 2008r.), a także w zakresie kategorii pracowników, co do których nieterminowo uiszczono składki.

Ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji obowiązany będzie zająć stanowisko co do okoliczności faktycznych tej sprawy mając na uwadze wskazaną wyżej ocenę prawną co do zakresu postępowania dowodowego i wyjaśniającego, w tym zwłaszcza w kontekście kompetencji organu PFRON w sprawie zwrotu środków z PFRON przekazanych w celu uiszczenia składek na ubezpieczenie społeczne pracowników niepełnosprawnych, a następnie ocenić w tym aspekcie prawidłowość poczynionych przez organ PFRON ustaleń faktycznych i wyjaśnić w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podstawę prawną i faktyczną rozstrzygnięcia sprawy w sposób spełniający wymogi art. 141 § 4 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego, obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika oraz wpis od skargi kasacyjnej, orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 września 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015r. poz. 1804 ze zm.).