Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 885/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2013-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 § 1 i § 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 § 1 i § 2 pkt 1,, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: § 5 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2008 nr 44 poz 265
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI z dnia 14 marca 2008 r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością  uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 4
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Sędziowie Sędzia NSA Jan Grzęda Sędzia WSA Ireneusz Fornalik (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi E.K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2008 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013r., nr [...], Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, działając na podstawie art. 10, art. 107, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 267), art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (j.t.: Dz. U. z 2012 r., poz. 1164), art. 73 ust. 1. ust. 4 i ust 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w Rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażanie zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE nr L 141 z 30.04.2004 r., str. 18, ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] o ustaleniu E.K. kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008 z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę uprawianych na trwałych użytkach zielonych w wysokości 5 955,14 zł.

Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny:

W dniu [...] maja 2008r. E.K. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008. W przedmiotowym wniosku zostały zgłoszone:

do jednolitej płatności obszarowej (JPO) działki rolne o łącznej powierzchni

29,64 ha,

do uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw

podstawowych (UPO) działki rolne o łącznej powierzchni 11,76 ha,

do uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na

paszę uprawianych na trwałych użytkach zielonych (płatności zwierzęce) działki

rolne o łącznej powierzchni 15,69 ha.

Decyzją z dnia [...] października 2009r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał E.K. płatności w łącznej wysokości 19 179,49 zł w tym z tytułu:

- jednolitej płatności obszarowej (JPO) w wysokości 10 057,15 zł,

- uzupełniającej płatności obszarowej do grupy upraw podstawowych (UPO)

w wysokości 3 167,20 zł

- płatności zwierzęcych (PZ) w wysokości 5 955,14 zł.

W dniu [...] listopada 2011 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności powyższej decyzji.

W wyniku przeprowadzonego postępowania, działając na podstawie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wydał w dniu [...] grudnia 2011r. decyzję nr [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji Kierownika Biura Powiatowego z dnia [...] października 2009r., nr [...] w części dotyczącej płatności zwierzęcych na rok 2008.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że E.K. nie spełniła kryteriów stanowiących podstawę do przyznania płatności zwierzęcych określonych w § 5 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 marca 2008 r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniająca oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. nr 44, poz. 265, ze zm.) który stanowi, iż płatność zwierzęca w danym roku kalendarzowym przysługuje, jeżeli na podstawie wniosku o przyznanie płatności do gruntów rolnych złożonego w 2006 r. rolnikowi przyznano płatność uzupełniającą do powierzchni trwałych użytków zielonych lub do powierzchni upraw traw przeznaczonych na paszę uprawianych na gruntach ornych. Organ podkreślił również, że strona nie otrzymała w 2006 r. płatności uzupełniających do powierzchni trwałych użytków zielonych oraz traw na gruntach ornych, co wynika z treści decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] marca 2007 r. (nr [...]), którą odmówiono stronie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych.

Od powyższej decyzji skarżąca nie wniosła odwołania.

W związku z wycofaniem z obrotu prawnego części wadliwej decyzji z dnia

[...] października 2009 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR ponownie rozpoznał sprawę E.K. w części dotyczącej płatności zwierzęcych i w dniu [...] marca 2012 r. wydał decyzję nr [...] w sprawie uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych na rok 2008, którą odmówiono E.K. przyznania płatności zwierzęcych. Decyzja ta nie była przedmiotem zaskarżenia do Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR.

W dniu [...] października 2012 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych przez E.K. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR ustalił E.K. kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 5 955,14 zł.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że strona utraciła uprawnienie do uzyskania płatności, w związku z czym środki pieniężne w wysokości 5 955,14 zł przekazane na rachunek bankowy strony zostały pobrane nienależnie, co uzasadniało konieczność zwrotu w/w kwoty w przedmiotowej sprawie wskazując ponadto, iż nie wystąpiły w niniejszej sprawie przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności określone w art. 73 ust. 4 i 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, który stanowi, iż obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek:

- płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy,

- błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.

Organ I instancji podał, że przedmiotowe płatności wypłacone na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] października 2009 r., nr [...] wynikały z pomyłki ARiMR. Jednakże błąd ten mógł zostać wykryty przez stronę, albowiem E.K. nie została przyznana płatność uzupełniająca do powierzchni trwałych użytków zielonych lub do powierzchni traw przeznaczonych na paszę uprawianych na gruntach ornych na rok 2006, której uzyskanie determinowało przyznanie płatności zwierzęcych za rok 2007. W ocenie organu strona miała pełną świadomość konsekwencji zaistniałej sytuacji. Wobec takiego stanu rzeczy wnioskodawczym była świadoma o nienależnym charakterze wypłaconej płatności, a co za tym idzie w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu, o których mowa w art. 73 ust. 4 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła E.K., reprezentowana przez pełnomocnika, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji przez ustalenie, iż nienależnie pobrane płatności nie podlegają zwrotowi lub ewentualnie zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego, względnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, zarzucając:

– obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 29 ust. 1 i ust 2 ustawy z dnia 9 maja

2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2012 r. poz. 243) polegającą na jego błędnym zastosowaniu poprzez uznanie, iż E.K. nienależnie pobrała płatności w sytuacji, kiedy zgromadzony w sprawie materiał prowadzi do wniosku, iż strona uzyskała płatność w wyniku rażącego naruszenia prawa przez organ I instancji,

– obrazę przepisów art. 73 ust. 4 w zw. z art. 73 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 poprzez jego niezastosowanie polegające na błędnym uznaniu przez organ, że skarżąca w dacie składania wniosku o płatności jak i po ich otrzymaniu w pełni posiadała świadomość co do istnienia przeszkód prawnych do ubiegania się o dopłaty, co doprowadziło do nienależnego przyznania płatności, albowiem strona takiej wiedzy nie posiadała i nie mogła posiadać, a wiedzą takową winien posiadać organ. Ponadto skarżąca w dacie składania wniosku o płatności jak i po ich otrzymaniu wprowadziła w błąd organ co do elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, co doprowadziło do nienależnego przyznania płatności, a która to okoliczność nie miała miejsca, albowiem skarżąca spełniała wszystkie przesłanki stanu faktycznego związane z obliczaniem danej płatności, natomiast istniała jedynie przeszkoda prawna, o której nie miała obowiązku wiedzieć skarżąca, a który to obowiązek spoczywał na organie, co potwierdził organ nadzoru wydając decyzję o stwierdzeniu nieważności decyzji.

– obrazę art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. polegającą na rażącym naruszeniu przez organ obowiązku ustalenia prawdy obiektywnej przez zaniechanie ustalenia prawdy obiektywnej przez zaniechanie ustalenia wszystkich okoliczności pozwalających na wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, a nadto rażąco przekroczył granice uznania przy ocenie materiału dowodowego,

– obrazę art. 105 § 1 k.p.a. polegającą na jego niezastosowaniu mimo istnienia okoliczności faktycznych i prawnych do jego zastosowania,

– obrazę art. 9 k.p.a. polegającą na jego rażącym naruszeniu i niezastosowaniu przez organ w momencie wydawania decyzji o przyznaniu płatności, a która na mocy decyzji organu nadzorczego nr [...] z dnia [...].12.2011 r. została unieważniona, polegającego na jego niezastosowaniu, który nakłada na organ administracji obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, jak również nakłada na organy obowiązek czuwania nad tym, aby strony postępowania nie ponosiły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek,

– obrazę art. 108 k.p.a. polegającą na bezpodstawnym zobowiązaniu strony bez wskazania podstawy prawnej w nieprawomocnej decyzji, od której służy odwołanie do żądania zapłaty należności w terminie 14 dni od otrzymania decyzji, pod rygorem naliczenia odsetek z tytułu zwłoki, pomimo braku ustawowych przesłanek uzasadniających jego nadanie.

W ocenie pełnomocnika oczywistym stało się, że wypłacenie E.K. płatności zwierzęcych za rok 2008 wynika z niezastosowania przez organ przepisów, o których wiedział w czasie rozpatrywania wniosku i wydawania decyzji. Ponadto pełnomocnik wskazał, iż niedopuszczalnym jest na podstawie ogólnej klauzuli zawartej w treści wniosku - wskazującej na znajomość przez stronę przepisów prawa - przerzucanie na stronę odpowiedzialności za ewidentny błąd organu. Błąd taki nie mógł zostać wykryty przez rolnika, albowiem rolnik nie posiada wiedzy prawnej w zakresie przepisów szczególnych, co więcej sam organ przez kolejne dwa lata nie wykrył swojego błędu, trudno zatem oczekiwać od rolnika takiej wiedzy w zakresie znajomości przepisów prawa.

Dodatkowo pełnomocnik strony wskazał, iż płatności przyznane w wyniku błędu organu zostały spożytkowane i wydatkowane na cel, na który zostały przyznane, albowiem strona została wprowadzona w błąd, iż wszystkie przyznane jej płatności są jej należnymi i muszą zostać przeznaczone zgodnie ze złożonym wnioskiem. W ocenie pełnomocnika żądanie w tej sytuacji zwrotu środków, które zostały spożytkowane na cel wskazany w treści decyzji, która została wydana z naruszeniem prawa przez organ jest niedopuszczalne i ewidentnie krzywdzące, a to nie strona, a organ winien ponieść odpowiedzialność finansową swojego niedopełnienia obowiązków.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu, organ odwoławczy powołując szereg przepisów prawa krajowego oraz prawa wspólnotowego, które regulują zasady ustalania wysokości kwot nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wskazał, że środki finansowe z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę uprawianych na trwałych użytkach zielonych (płatności zwierzęce - PZ) wypłacone E.K. decyzją z dnia [...] października 2009 r., nr [...] pochodzą z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, tj. z funduszu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 Ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2012 r., poz. 1164). W myśl art. 40 ust. 1 ww. ustawy, Kierownik Biura Powiatowego Agencji odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych jednolitej płatności obszarowej, wsparcia specjalnego, oddzielnej płatności do owoców miękkich, płatności uzupełniającej, płatności cukrowej lub płatności do pomidorów, o którym mowa w art. 29 ust. 1 Agencji, w przypadku gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia nr 1913/2006.

Zgodnie z art. 73 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3. Treść ust. 4 tego artykułu stanowi, że obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. W myśl natomiast art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 obowiązek zwrotu, określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże, jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Odnosząc się do złożonego odwołania, organ II instancji podał, że nie zawiera ono argumentów mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia, a tym samym nie zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR strona nie wykazała również, iż jej działanie nosiło cechy działania w dobrej wierze, skoro znała zasady przyznawania płatności na rok 2008 (w tym płatności zwierzęcych).

Za niezasadny również uznał organ zarzut dotyczący błędnego zastosowania art. 29 ust. 1 i ust 2 ustawy o Agencji, albowiem wypłaty na rzecz strony płatności zwierzęcych za rok 2008 dokonano na podstawie decyzji z dnia [...] października 2009 r., która następnie została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...].

Z powyższym rozstrzygnięciem Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR nie zgodziła się E.K., która pismem z dnia [...] września 2013r. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., wnosząc w niej o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, ewentualnie o zmianę zaskarżonej decyzji przez ustalenie, iż skarżąca nie ma obowiązku zwrotu pobranych płatności wobec stwierdzenia, że przyznanie płatności nastąpiło w wyniku pomyłki organu i rolnik nie miał możliwości wykrycia tego błędu. W znacznym zakresie powielając zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Natomiast z ostrożności procesowej wniosła o zmianę zaskarżonych decyzji poprzez umorzenie postępowania wobec przedawnienia roszczenia, bowiem minął okres czterech lat od daty przyznania płatności a pierwszego zawiadomienia beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze płatności i obciążenie organu kosztami postępowania.

Odnosząc się do twierdzeń organu, że skarżąca znała zasady przyznawania płatności, co miało skutkować tym, że znała również zasadę, zgodnie z którą nienależycie pobrana płatność podlega zwrotowi, E.K. wskazała, że w tym zakresie nie przeprowadzano rzetelnej akcji informacyjnej polegającej art. na doręczeniu rolnikom aktów normatywnych, które te kwestię regulowały, ani w inny sposób – udokumentowany w toku postępowań administracyjnych – nie przekazano wiedzy, która zapobiegałaby takim sytuacjom. Również dostęp do aktów normatywnych tzw. Prawa unijnego jest zdecydowanie trudniejszy aniżeli rodzimego ustawodawcy.

W swojej skardze E.K. wskazała również, że stanowisko organów administracji, iż w sprawie nie mają zastosowania przepisy o uzależnionym od dobrej wiary beneficjenta czteroletnim terminie przedawnienia wynikającym z treści art. 73 ust. 5 ww. rozporządzenia, są co najmniej przedwczesne. Organ był zobowiązany ustosunkować się do twierdzeń strony o jej dobrej wierze, co wiązało się z kolei z rozważeniem możliwości zastosowania tego krótszego okresu przedawnienia. Tymczasem stanowisko organu w tej mierze sprowadziło się do nader ogólnikowego stwierdzenia, że "brak jest podstaw do uznania, że strona działała w dobrej wierze". Jedynym argumentem organu mającym uzasadniać tezę jakoby skarżąca nie pozostawała w dobrej wierze, było jedynie stwierdzenie, że we wniosku o przyznanie płatności wnioskodawca złożył podpis pod oświadczeniem, że znane mu są zasady przyznawania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oraz podpisał zobowiązanie do niezwłocznego informowania AriMR o każdym fakcie, który miał wpływ na nienależne przyznanie płatności.

W ocenie skarżącej takie uzasadnienie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej czteroletniego terminu przedawnienia nie może zostać uznane za wystarczające, podkreślenia bowiem wymaga, że skarżąca w toku całego postępowania akcentowała swoje działanie w dobrej wierze, powołując się na kontrole spornych działek i braku wiedzy co do niemożności ubiegania się o płatności wobec ich przyznania. Rozważenie tej okoliczności jest zatem kluczowe, dla stwierdzenia, czy można zastosować w niniejszej sprawie skrócony okres przedawnienia, o którym mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia.

Ponadto skarżąca zarzuciła, że organy administracji nie zebrały i nie wyjaśniły

w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego, czym naruszyły przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podkreślając, że decyzja została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, ponadto Kierownik Biura Powiatowego nie działał na niekorzyść skarżącej o czym świadczy przebieg postępowania wyjaśniającego oraz szczegółowe uwzględnienie wszystkich dowodów w sprawie, a także przeprowadzenie rozprawy administracyjnej, w której skarżąca powołała świadków i złożyła szczegółowe wyjaśnienia w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.), zwanej dalej jako "p.p.s.a.", polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy.

Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola aktu administracyjnego we wskazanym wyżej aspekcie wykazała, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli jest decyzja w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, prowadzonym w trybie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia

9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2012 r., poz. 243), na podstawie którego organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności ustala – w drodze decyzji administracyjnej – kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych.

Treść art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. U. UE.L. 2004.141.18), stanowi, że obowiązek dokonania zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu, lub innego organu, oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności wymaga zatem spełnienia łącznie dwóch wymienionych w tym przepisie przesłanek. Po pierwsze: płatność dokonana musi być na skutek błędu organu, po drugie: błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Istotne w rozpoznawanej sprawie jest więc to, czy stan faktyczny sprawy nie uprawniał do odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności, a w szczególności, czy nie zaistniały przesłanki w rozumieniu art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.

Odnosząc się do kwestii przyznania płatności za rok 2008 wskazać należy, iż płatność powyższa przyznana została decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] października 2009 r., nr [...] w sprawie płatności do gruntów rolnych na rok 2008 (w zakresie jednolitej płatności obszarowej (JPO) oraz uzupełniającej płatności obszarowej do grupy upraw podstawowych (UPO), jednakże decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] w sprawie uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę uprawianych na trwałych użytkach zielonych na rok 2008 odmówiono przyznania skarżącej w zakresie płatności zwierzęcych, która to decyzja została doręczona skarżącej w dniu 6 marca 2012 r. Skarżąca nie wniosła od powyższej decyzji odwołania.

Zasadnie także organ odwoławczy podkreślił, że decyzja z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] (odmawiająca przyznania stronie płatności zwierzęcych na rok 2007) nie została zaskarżona do organu wyższej instancji i stała się ostateczną w dniu 20 marca 2012 r. i w takim stanie rzeczy należało uznać, iż wnioskodawczyni zgodziła się na poczynione tam ustalenia faktyczne i związane z tym konsekwencje.

Skarżącej w roku referencyjnym 2006 nie przyznano płatności uzupełniającej do powierzchni trwałych użytków zielonych lub do powierzchni upraw traw przeznaczonych na paszę uprawianych na gruntach rolnych, co stanowi jeden z warunków przyznania płatności w latach następnych, w tym na rok 2008.

Wobec tego, że przedmiotem postępowania było ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wymienionych w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, w takim przypadku rolą organu odwoławczego nie jest kontrolowanie zasadności przyznania stronie środków finansowych oraz kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne (to jest, czy nastąpiło ostateczną decyzją administracyjną) i czy decyzja została skierowana do właściwego podmiotu.

Należy przede wszystkim zwrócić uwagę na fakt, iż płatności dokonano na podstawie decyzji, która następnie w wyniku stwierdzenia nieważności w części dotyczącej uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych (płatności zwierzęce) stanowiła przesłankę odmowy przyznania przedmiotowych płatności na rok 2008. Wobec powyższego z chwilą , gdy decyzja z [...] marca 2012 r. stała się ostateczna, płatności bezpośrednie wypłacone rolnikowi z tego tytułu na podstawie uchylonej decyzji, stały się płatnościami nienależnymi w rozumieniu wyżej powołanych przepisów.

Organ odwoławczy trafnie podniósł, iż skarżąca znała zasady przyznawania płatności na 2007r. (w tym płatności zwierzęce), będąc w posiadaniu decyzji odmawiającej przyznania płatności za 2006 r. Mając zatem świadomość, że nie spełnia warunków do otrzymania płatności zwierzęcych za 2007 r. nie powiadomiła o tym fakcie organu, a zatem nie można w tym przypadku mówić o działaniu w dobrej wierze.

Za rzetelność danych we wniosku o przyznanie każdej płatności, w tym również płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, odpowiada występujący z nim rolnik.

Krótsze okresy przedawnienia nie mogą zostać zastosowane, gdyż w ocenie Sądu skarżąca nie wykazała, aby działała w dobrej wierze. W tym zakresie Sąd podziela szczegółowe rozważania zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wobec tego, że przedmiotem postępowania jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wymienionych w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, w takim przypadku rolą organu odwoławczego nie jest kontrolowanie zasadności przyznania stronie środków finansowych oraz kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne (to jest, czy nastąpiło ostateczną decyzją administracyjną) i czy decyzja została skierowana do właściwego podmiotu.

Odnosząc się do podnoszonych w skardze zarzutów, zdaniem Sądu zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo wskazał, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały okoliczności skutkujące brakiem obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności określone w art. 73 ust. 4 oraz ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Co prawda wypłata przedmiotowych płatności nastąpiła na skutek pomyłki organu, bowiem wydając w dniu [...] października 2009 r. decyzję nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR nie uwzględnił rozstrzygnięcia decyzji nr [...] z dnia [...] marca 2007 r. dotyczącej odmowy przyznania wnioskodawczyni płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2006 i nieprawidłowo przyznał płatności zwierzęce za rok 2008, jednakże błąd ten mógł zostać wykryty przez rolnika, bowiem składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2008, E.K. złożyła w rubryce VIII zatytułowanej Oświadczenia i zobowiązania, podpis wskazujący na to, iż zna zasady przyznawania płatności do gruntów rolnych oraz zobowiązała się do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR, m.in. o każdym fakcie, który miał wpływ na nienależne przyznanie płatności. Należy zatem przyjąć, że E.K. wiedziała jakie są zasady przyznawania płatności zwierzęcych, bowiem z treści zapisów § 5 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 marca 2008 r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniająca oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. nr 44, poz. 265, ze zm.) wynika, iż płatność zwierzęca (...) przysługuje jeżeli, na podstawie wniosku o przyznanie płatności do gruntów rolnych złożonego w 2006 r. rolnikowi przyznano płatność uzupełniającą do powierzchni trwałych użytków zielonych lub do powierzchni upraw traw przeznaczonych na paszę uprawianych na gruntach ornych. Realizacja powyższej przesłanki nie nastąpiła, albowiem decyzją z dnia [...] marca 2007 r. odmówiono stronie przyznania płatności na rok 2006. Strona była również świadoma, że płatności do gruntów rolnych na rok 2008 uznane za nienależnie lub nadmiernie pobrane, podlegają zwrotowi.

Jak wynika z akt administracyjnych w toku prowadzonej przez organ rozprawy administracyjnej (protokół z dnia [...].02.2013 r.) skarżąca oświadczyła, że za rok 2006 w ogóle nie otrzymała dopłat i treść decyzji w sprawie płatności za rok 2006 była jej znana przed złożeniem wniosków za rok 2007 i 2008, ponieważ "czyta wszystkie otrzymywane decyzje".

Wypłata płatności za rok 2008, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła w dniu [...] lipca 2009 r. Natomiast decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] marca 2012 r. w sprawie uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę uprawianych na trwałych użytkach zielonych na rok 2008 - odmawiająca przyznania przedmiotowej płatności - została doręczona w dniu 6 marca 2012 r., a więc przed upływem dziesięciu lat od płatności. Z kolei zaskarżona decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] kwietnia 2013r. została doręczona w dniu 30 kwietnia 2013 r., czyli również przed upływem dziesięciu lat od daty pierwszej płatności. W związku z powyższym bezsporne jest, że strona została zawiadomiona o nieuzasadnionym charakterze płatności zwierzęcych za rok 2008 przed upływem dziesięciu lat od daty płatności. Organ jednocześnie podał, że obowiązek zwrotu przez stronę kwoty nienależnie pobranych płatności za rok 2008 byłby wykluczony, jeżeli pierwsze powiadomienie przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze tych płatności zostałoby doręczone wnioskodawcy po upływie dziesięciu lat od daty pierwszej płatności, tj. po dniu 8 lipca 2019 r.

Z chwilą, gdy decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR nr [...], którą odmówiono stronie przyznania płatności zwierzęcych na rok 2008 stała się ostateczna, płatność wypłacona rolnikowi decyzją z dnia [...] października 2009 r. jest płatnością nienależną.

Płatności zwierzęce przyznawane są producentom rolnym od 2007 r. - wówczas to weszła w życie ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 1164), natomiast rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 marca 2008 r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniająca oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. nr 44, poz. 265, ze zm.), weszło w życie z dniem ogłoszenia. Zatem zasadnie jak podniósł to w uzasadnieniu organ II instancji niemożliwe było, aby organ wydając w dniu [...] marca 2007r. decyzję nr [...] mógł pouczyć stronę o konsekwencjach wynikających z odmowy przyznania płatności na rok 2006 w zakresie płatności zwierzęcych, których szczegółowe warunki przyznawania zostały określone w dniu 14 marca 2008 r. tj. już po dacie wydania w/w decyzji. Prowadzenie zaś przez skarżącą prac agrotechnicznych na deklarowanych do płatności w roku 2008 działkach nie miało wpływu na niniejsze postępowanie, albowiem organy nie kwestionowały prawidłowości prowadzenia przez stronę działalności rolniczej na działkach deklarowanych do płatności w roku 2008.

W przedmiotowej sprawie wbrew zarzutom zawartym w skardze, Sąd nie dopatrzył się również naruszenia prawa wynikającego z gwarancji konstytucyjnych, a zwłaszcza by organy stosowały analogię i nie zapewniły możliwości prawnego zabezpieczenia oraz egzekwowania wolności i praw strony ( art. 2 i art. 77 Konstytucji RP).

Dokonując analizy akt administracyjnych stwierdzić należy, iż Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odniósł się do wszystkich istotnych okoliczności sprawy, czemu dał stosowny wyraz, między innymi przedstawiając obszernie stan sprawy, jak i podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.

W konsekwencji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) Sąd oddalił skargę.