Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1437/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2007-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1437/05 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 marca 2007r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Sędziowie: WSA Urszula Zięba, Asesor WSA Maja Chodacka (spr), Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2007r., sprawy ze skargi S. - L. B., na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 30 sierpnia 2005r Nr [...], w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z ograniczona odpowiedzialnością, I. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzje organu I instancji II. Stwierdza , że wyżej wymienione decyzje nie mogą być wykonane do chwili uprawomocnienia się wyroku III. Zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie [...] zł ([...] złotych)


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego decyzją z dnia [...] stycznia 2005r. Nr [...] orzekł o odpowiedzialności podatkowej Skarżącego solidarnie z pozostałymi członkami zarządu za zaległości podatkowe Spółki z o.o. "E." w T. w podatku od towarów i usług za lipiec, wrzesień, październik 2001r. oraz styczeń i luty 2002r. w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie [...] zł.

Wydanie decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości dotyczące wymienionego wyżej okresu, poprzedzone było wydaniem i doręczeniem odpowiednich decyzji określających wysokość zobowiązań podatkowych (art. 108 § 2 pkt 2 lit. a ustawy w brzmieniu obowiązującym przed 1.01.2003r. w związku z art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej w brzmieniu nadanym ww. ustawą z dnia 12 września 2002r.). W niniejszej sprawie decyzje takie o znakach: [...] do [...] wydane zostały dla "E." spółka z o.o. w dniu [...] lipca 2002r. i [...] lipca 2002r. (data doręczenia - [...] lipiec 2002r.)

W uzasadnieniu decyzji o odpowiedzialności podatkowej Skarżącego, organ podatkowy pierwszej instancji przywołał art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej zgodnie, z którym za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna. Odpowiedzialność ta obejmuje zobowiązania podatkowe, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członków zarządu (art.116 § 2). Uwolnienie się członka zarządu od przedmiotowej odpowiedzialności, może nastąpić poprzez wykazanie, że we właściwym czasie złożony został wniosek o ogłoszenie upadłości spółki lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe), bądź niezgłoszenie takiego wniosku nastąpiło bez jego winy, jak również w związku ze wskazaniem mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

W przedmiotowej decyzji, organ podatkowy pierwszej instancji, powołując się na zgromadzone w sprawie dokumenty: umowy, odpisy z rejestru handlowego oraz pismo Sądu Rejonowego z dnia [...] stycznia 2004r. znak: Prez. [...], stwierdził, że Skarżący od 2000r. pozostaje Vice Prezesem Zarządu Spółki. Za bezsporne uznał jednocześnie, iż pełniąc obowiązki członka zarządu Skarżący miał decydujący wpływ na efektywność zarządu Spółki, jej wyniki finansowe oraz decydował o zakresie podejmowanych działań w Spółce, w tym w szczególności o sposobie wywiązywania się z jej zobowiązań.

Ponadto, powołując się na dokonane ustalenia, wynikające z treści dowodów dotyczących przebiegu postępowania egzekucyjnego, organ podatkowy pierwszej instancji za pozostającą poza sporem uznał bezskuteczność egzekucji wobec Spółki, stwierdzając ponadto, iż Spółka nie posiada majątku nieruchomego oraz ruchomego podlegającego zajęciu.

Organ podatkowy podniósł, że Skarżący mógł uwolnić się od orzeczenia o odpowiedzialności poprzez wykazanie, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe albo, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź też wskaże on mienie, z którego egzekucja jest możliwa. Podkreślił przy tym, iż obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek zwalniających z odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe Spółki, członka zarządu, ciąży na tym członku.

Organ podatkowy pierwszej instancji stwierdził, iż Skarżący będąc powiadomionym o wszczęciu i prowadzeniu w stosunki do Niego postępowania do chwili wydania decyzji nie podniósł okoliczności istnienia którejkolwiek z przesłanek zwalniających z odpowiedzialności.

Dokonana przez organ podatkowy ocena sytuacji finansowej spółki w 2001r., wskazywała, że trudności finansowe spółki nie miały charakteru przejściowego i spowodowane były głównie nieterminowym wywiązywaniem się kontrahentów ze zobowiązań wobec spółki na długo przed grudniem 2001r.

Od powyższej decyzji zostało wniesione odwołanie, w którym Skarżący powołując się na treść art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej podniósł, iż aby stwierdzić czy wniosek o zgłoszenie upadłości czy otwarcie postępowania układowego został złożony we właściwym czasie należy sięgnąć do obowiązujących w dniu powstania zaległości w podatku od towarów i usług, przepisów prawa upadłościowego czy też postępowania układowego. Odwołujący się wskazał, że termin "właściwy czas" jest powiązany z prawem upadłościowym, natomiast prawo układowe kieruje się odrębnymi regułami. Skarżący załączył przy tym do odwołania dokumenty, z których wynikało, iż w dniu [...] grudnia 2001r. pełnomocnik Przedsiębiorstwa "E." spółka z o.o. w T. wniósł do Sądu Rejonowego podanie o otwarcie postępowania celem zawarcia układu z wierzycielami, wskazując jako przyczynę przewidywane zaprzestanie płacenia długów z przyczyn nadzwyczajnych i od siebie niezależnych. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2002r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy Wydział Gospodarczy postanowił o otwarciu postępowania układowego, a następnie postanowieniem z dnia [...] lipca 2002r., sygnatura jak wyżej, sprostowanym postanowieniem z dnia [...] września 2002r., zatwierdził układ "E." spółka z o.o. w T., przyjęty na zgromadzeniu wierzycieli w dniu [...] lipca 2002r.

Z kolei postanowieniem z dnia [...] lutego 2004r. Sąd, na wniosek jednego z wierzycieli, postanowił uchylić zawarty układ. Powodem uchylenia było nie wykonywanie przez dłużnika postanowień wynikających z układu. Z ustaleń Sądu wynikało, że po zatwierdzeniu układu dłużnik zaczął spłacać jedynie drobnych wierzycieli nie będąc w stanie zaspokoić wierzycieli dużych.

Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z dnia 30 sierpnia 2005r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy potwierdził zasadność rozstrzygnięcia i argumentację przedstawioną przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. W ocenie organu odwoławczego wniosek o otwarcie postępowania układowego z dnia [...] grudnia 2001r. przedłożony wraz z odwołaniem został złożony w okolicznościach występowania znacznych zaległości podatkowych, głównie w podatku od towarów i usług, co w ocenie organu nie pozwala na uznanie jego skuteczności z punktu widzenia przesłanek określonych w art. 116 Ordynacji podatkowej. Uznać zatem należy, iż na skutek otwarcia postępowania układowego nie został osiągnięty cel w postaci zapewnienia ochrony interesów wszystkich wierzycieli w tym Skarbu Państwa.

Organ odwoławczy wskazał nadto, iż Ordynacja podatkowa nie definiuje użytego w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej pojęcia "czas właściwy", należy więc posiłkować się przy jego wykładni orzecznictwem dotyczącym art. 299 Kodeksu spółek handlowych, który używa pojęcia o analogicznej treści. Określając czas właściwy dla wystąpienia o otwarcie postępowania układowego lub ogłoszenia upadłości, przede wszystkim uwzględnić należy funkcje ochronne tych postępowań wobec wierzycieli. Jeśli weźmie się pod uwagę fakt, że jednym z celów postępowania upadłościowego jest zapobieżenie wybiórczemu i dowolnemu zaspokajaniu przez dłużnika jednych wierzycieli kosztem innych, to przez "czas właściwy" do zgłoszenia upadłości rozumieć należy czas, w jakim zarząd spółki niebędący w stanie realizować zobowiązań względem wszystkich jej wierzycieli winien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości, aby w ten sposób chronić zagrożone interesy wszystkich wierzycieli. Podobnie ochrona wierzycieli powinna być brana pod uwagę przy ocenie "czasu właściwego" dla wszczęcia postępowania układowego. Podmiot gospodarczy w tym postępowaniu może skorzystać ze szczególnego przywileju, polegającego na możliwości uzyskania od wierzycieli, pod kontrolą sądu, konkretnych ustępstw, przejawiających się w zredukowaniu części długów jak w możliwości dogodniejszych warunków ich spłaty. Celem tego postępowania jest zapobieżenie upadłości dłużnika. Aby zatem uznać, że wniosek o wszczęcie postępowania układowego złożony został we właściwym czasie, wymagane jest rzeczywiste wszczęcie tego postępowania oraz należyte wykonanie układu.

Organ odwoławczy zauważył, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że już na początku 2001r. sytuacja spółki kwalifikowała się do rozpoczęcia procesu upadłościowego. Ze szczegółowej analizy bilansu sporządzonego na dzień 1 stycznia 2001r. wynikało, że łączne zobowiązania Spółki (długoterminowe, krótkoterminowe i fundusze specjalne) w kwocie [...]zł, przekraczały wartość jej całego majątku w wysokości [...] zł. Zatem, majątek spółki już wtedy nie wystarczał na zaspokojenie długów, co z kolei stanowiło samodzielną przesłankę ogłoszenia upadłości. Relacje te w czasie trwania roku bilansowego uległy znacznemu pogorszeniu, w dniu 31 grudnia 2001r. wartość łącznych zobowiązań wynosiła [...] zł, przy wartości majątku [...] zł. Skoro sytuacja spółki już w miesiącu styczniu 2001r. wskazywała na konieczność rozpoczęcia postępowania upadłościowego, to zdaniem organu odwoławczego, w żadnej mierze nie można twierdzić, że złożenie w grudniu 2001r. wniosku o otwarcie postępowania układowego nastąpiło we właściwym czasie. Odnosząc się do zarzutu objęcia decyzją o odpowiedzialności podatkowej zaległości w VAT za styczeń i luty 2002r. organ odwoławczy podkreślił, że art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej formułuje dwa warunki konieczne do orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej tj. bezskuteczność egzekucji oraz pełnienie obowiązków członka zarządu w okresie powstania zaległości podatkowych. W przedmiotowej sprawie przesłanki te wystąpiły w odniesieniu do wszystkich miesięcy, także stycznia i lutego 2002r.

Na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej została wniesiona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarga z dnia [...] września 2005r., w której Skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucił jej naruszenie przepisów art. 116 Ordynacji podatkowej oraz przepisów postępowania w szczególności art. 122 Ordynacji podatkowej.

W ocenie Skarżącego, organy podatkowe nie uczyniły zadość obowiązkowi przeprowadzenia postępowania w sposób zmierzający do ustalenia prawdy obiektywnej, co do istnienia przesłanek zwalniających go z odpowiedzialności za zaległości spółki. Wszelkie okoliczności i składane dokumenty mające przemawiać za wyłączeniem przedmiotowej odpowiedzialności, rozpatrywały bowiem na jego niekorzyść.

Powołując się na treść przepisu art. 116 Ordynacji podatkowej, Skarżący stwierdził, że na wniosek spółki "E." doszło do otwarcia postępowania układowego (postanowienie Sądu Rejonowego Wydział Gospodarczy z dnia [...].02.2002r.), co skutkuje wyłączeniem członków zarządu z odpowiedzialności za jej zaległości.

Skarżący podniósł również bezzasadność stanowiska organów podatkowych twierdzących, że wniosek o otwarcie postępowania układowego nie został złożony we właściwym czasie. W szczególności zakwestionował oparcie tego twierdzenia na przesłance, iż na dzień 1 stycznia 2001r. zobowiązania spółki przekraczały wartość jej majątku, zwracając uwagę, że jeszcze w drugiej połowie 2001r. kierownictwo kontrahenta - Spółki N., obiecywało spółce "E." nowe zlecenia i kontrakty. Podkreślił także, że wymieniony kontrahent celowo zwlekał z odbiorem robót, aby uniknąć zapłaty należnych wierzytelności. Wniosek o otwarcie postępowania układowego złożony został we właściwym czasie, gdy definitywnie stwierdzono, że Spółka N. nie ureguluje zaległych należności.

Istotne są w niniejszej sprawie niezależne i wyjątkowe okoliczności powodujące zaprzestanie płacenia długów lub możliwość zaprzestania ich płacenia w najbliższej przyszłości. Według Skarżącego takimi okolicznościami były w przypadku spółki "E." kłopoty finansowe głównego kontrahenta tj. spółki N. w latach 2000-2002. W związku z tym wniosek o otwarcie postępowania układowego w dniu [...] grudnia 2001r. mieścił się w pojęciu "czasu właściwego". Dodatkowo Skarżący kwestionuje orzeczenie o odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku od towarów i usług za styczeń i luty 2002r. powstałe po zgłoszeniu wniosku o otwarcie postępowania układowego.

Ponadto, zdaniem Skarżącego, powołującego się na przepis art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, ciężar udowodnienia przesłanek egzoneracyjnych nie może być w całości przerzucony na stronę. Jeżeli zatem członek zarządu przedstawia niepełny materiał dowodowy, organ administracyjny, kierując się zasadami ogólnymi takimi jak zasada prawdy obiektywnej, czy zasada obowiązku zebrania pełnego materiału dowodowego, winien zgromadzić materiał dowodowy z własnej inicjatywy, w drodze podjętych przez siebie czynności.

Skarżący podniósł także, iż "właściwy czas", o którym mowa w art. 5 ust. 2 obowiązującego w 2001r. prawa upadłościowego, może być przypisany do postępowania upadłościowego, a nie układowego. W przepisie tym jest bowiem wskazany czas (dwa tygodnie) na wystąpienie z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. W postępowaniu układowym podmiot gospodarczy ma możliwość dostosowania czasu wystąpienia o zawarcie układu do czasu, gdy uzna to za nieodzowne.

Skarżący wskazał także, że przepisy Ordynacji podatkowej pozwalające na przerzucenie odpowiedzialności za zaległości podatkowe na kolejne podmioty funkcjonujące w obrocie gospodarczym w sposób kaskadowy są niezgodne z Konstytucją RP.

Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę w całości podtrzymał dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga ma uzasadnione podstawy.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej m.in. poprzez badanie legalności, czyli zgodności z prawem wydawanych aktów w tym decyzji administracyjnych. Z treści art. 145 § 1 ww. ustawy wynika zaś, że sąd uchyla zaskarżoną decyzję, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, gdy naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem zaskarżenia w rozpoznawanej sprawie była decyzja orzekająca o odpowiedzialności podatkowej Skarżącego - członka zarządu za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług spółki z o.o. "E." w T.

Podstawę materialnoprawną do wydania przedmiotowej decyzji stanowił art. 116 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002r. (art. 21 ustawy z dnia z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw - Dz. U. Nr 169, poz. 1387).

Stosownie do wskazanego przepisu, za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, chyba, że członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości (postępowanie układowe) albo, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź też wskaże on mienie, którego egzekucja jest możliwa. Odpowiedzialność członków zarządu spółki obejmuje zobowiązania podatkowe, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członków zarządu spółki.

Zgodnie z art. 116 Ordynacji podatkowej przesłankami odpowiedzialności członka zarządu spółki są min.:

powstanie zobowiązania (zaległości podatkowych) w czasie pełnienia funkcji członka zarządu,

bezskuteczność egzekucji w stosunku do spółki w całości lub w części.

W niniejszej sprawie pozostaje poza sporem, że owe dwie przesłanki pozwalające organowi podatkowemu orzec o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług wystąpiły.

Sąd podziela pogląd ukształtowany w orzecznictwie, że organ podatkowy jest w zasadzie zobowiązany jedynie wykazać okoliczność pełnienia obowiązku członka zarządu w czasie powstania zobowiązania podatkowego, które przerodziło się w dochodzoną zaległość podatkową spółki oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce, gdyż ciężar wskazania jakiejkolwiek okoliczności uwalniającej od odpowiedzialności spoczywa na członku zarządu (por. wyrok NSA z dnia 6 marca 2003 r., sygn. akt SA/Bd 85/03, wyrok NSA z dnia 11 lutego 2003 r., sygn. akt I SA/Łd 1006/01, wyrok WSA z dnia 30 czerwca 2005r., sygn. akt III SA/Wa 629/04).

Z ustaleń faktycznych dokonanych przez organy podatkowe wynika, że Skarżący w okresie, kiedy powstały zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług tj. za lipiec, wrzesień, październik 2001 r. oraz za styczeń i luty 2002 r. pełnił funkcję Vice Prezesa Zarządu Spółki z o.o. "E.". Również dowody obrazujące przebieg prowadzonego w stosunku do spółki postępowania egzekucyjnego pozwalały na przyjęcie za zasadne stanowiska organów podatkowych, co do bezskuteczności egzekucji wobec spółki.

Skarżący, w toku postępowania przed organami podatkowymi, jak również w skardze nie kwestionował ustaleń organów podatkowych w tym zakresie.

Odpowiedzialność członka zarządu spółki może jednakże zostać wyłączona, gdy wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości (postępowanie układowe).

Skarżący w toku postępowania podatkowego starał się wykazać, że spółka, za którą ma ponosić odpowiedzialność podatkową we właściwym czasie wszczęła postępowanie układowe, co jego zdaniem zwalnia go od tej odpowiedzialności w świetle art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej.

Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych wynika, że w dniu [...] grudnia 2001r. pełnomocnik spółki wniósł do Sądu Rejonowego podanie o otwarcie postępowania celem zawarcia układu z wierzycielami, wskazując jako przyczynę przewidywane zaprzestanie płacenia długów z przyczyn nadzwyczajnych i od siebie niezależnych. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2002r. Sąd orzekł o otwarciu postępowania układowego, następnie postanowieniem z dnia [...] lipca 2002r. sprostowanym postanowieniem z dnia [...] września 2002r. zatwierdził układ z wierzycielami, przyjęty na zgromadzeniu wierzycieli w dniu [...] lipca 2002r.

Jak z powyższego wynika została wypełniona jedna z przesłanek zwalniających członka zarządu od odpowiedzialności tj. zostało wszczęte postępowanie zapobiegające upadłości spółki - postępowanie układowe.

Wystąpienie o otwarcie postępowania układowego stanowi przesłankę umożliwiającą zwolnienie od odpowiedzialności, jeżeli podanie złożone zostało - jak wynika z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej - "we właściwym czasie".

Nie można zgodzić się ze stanowiskiem zaprezentowanym przez Skarżącego, że termin "właściwy czas" może być przypisany jedynie do postępowania upadłościowego a nie układowego.

A zatem uwolnienie od odpowiedzialności podatkowej, członek zarządu może uzyskać jedynie wtedy, gdy udowodni, "że we właściwym czasie zgłoszono upadłość lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości ( postępowanie układowe)". Jak z powyższego wynika szansa uwolnienia się członka zarządu od odpowiedzialności osobistej związana została z tym i tylko z tym, czy dopełnione zostały warunki stworzenia ochrony prawnej dla zagrożonych interesów wierzycieli.

W ocenie organów podatkowych, podanie o wszczęcie postępowania układowego nie zostało złożone "we właściwym czasie". Świadczyła o tym sytuacja finansowa, w jakiej znajdowała się spółka "E." już na początku 2001r., która ich zdaniem kwalifikowała się do rozpoczęcia procesu upadłościowego. Ponadto za taką oceną przemawiał fakt nie wykonania układu.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela tej oceny organów podatkowych.

Słusznie organ odwoławczy zauważył, że Ordynacja podatkowa nie wyjaśnia użytego w przepisie art. 116 § 1 pojęcia "czas właściwy". Należy zatem posiłkować się odnośnie jego wykładni orzecznictwem sądów administracyjnych dotyczącym art. 116 Ordynacji podatkowej, a także bogatym orzecznictwem sądów powszechnych dotyczącym art. 299 kodeksu spółek handlowych, który używa analogicznego pojęcia.

Należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym m.in. w wyrokach: z dnia 6 czerwca 1997 r., sygn. akt III CKN 65/97, OSNC 1997/11/181, z dnia 20 września 2000 r., sygn. akt I CKN 270/00, LEX nr 51340, iż dokonując wykładni pojęcia "właściwy czas" odnośnie wszczęcia postępowania układowego, trzeba mieć na uwadze, że postępowanie układowe uregulowane rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. (Dz. U. Nr 93, poz. 836 ze zm.) jest postępowaniem prewencyjnym. Pozwala ono na zawarcie układu, który służy umożliwieniu wywiązania się przez dłużnika ze swych zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym, a w konsekwencji - zapobieżeniu jego upadłości. Cel ten może być jednak osiągnięty tylko wówczas, gdy istnieją realne szanse wykonania układu. Stwierdzenie to prowadzi do wniosku, że "właściwy czas" do wszczęcia postępowania układowego, to czas właściwy ze względu na ochronę wierzycieli.

Dla podmiotu gospodarczego, który zaprzestał płacenia długów albo przewiduje zaprzestanie w najbliższej przyszłości ich płacenia wskutek wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności (art. 1 Prawa o postępowaniu układowym) ustawa stworzyła przywilej szczególny, polegający na możliwości uzyskania, pod kontrolą sądu, od swoich wierzycieli konkretnych ustępstw wyrażających się w zarówno w zredukowaniu rozmiarów ciążących na nim długów jak i zmianie na bardziej dogodne, warunków ich spłacenia (art. 20 § 1 Prawa o postępowaniu układowym).

Postępowanie układowe zostaje otwarte na skutek postanowienia sądu, prowadzone jest również pod kontrolą i nadzorem sądu (art. 25 i art. 26 Prawa o postępowaniu układowym). Dlatego dokonując oceny, czy spółka złożyła wniosek o wszczęcie postępowania układowego we "właściwym czasie" nie można abstrahować od faktu, iż Sąd, uznając za zasadny wniosek pełnomocnika spółki z dnia [...] grudnia 2001r., postanowieniem z dnia [...] lutego 2002r., sygn. akt [...] otworzył postępowanie układowe, a następnie zatwierdził układ przyjęty na zgromadzeniu wierzycieli w dniu [...] lipca 2002r.

Sąd w składzie orzekającym w sprawie podziela pogląd, który może być odniesiony także do wszczęcia postępowania układowego, wyrażony przez NSA w wyroku z dnia 5 marca 2003r., sygn. akt III SA 2490/01, M. Podat. 2003/10/40, że "przesłanką wyłączającą odpowiedzialność członka zarządu spółki jest złożenie wniosku o jej upadłość. Skoro sąd wszczął postępowanie upadłościowe na wniosek spółki i przeprowadził to postępowanie, to organy podatkowe nie mogą tego zignorować. Decydujące są tu ustalenia dokonane przez sąd".

Sąd Rejonowy otwierając postępowanie układowe i następnie zatwierdzając układ zaproponowany przez dłużnika uznał, że są realne szanse na wywiązanie się przez dłużnika ze swych zobowiązań wobec wierzycieli, a w konsekwencji zapobieżeniu jego upadłości. Rozstrzygając o otwarciu postępowania układowego, sąd nie może pomijać oceny, czy inicjatywa dłużnika jest usprawiedliwiona gospodarczo i odpowiada interesom wierzycieli w stopniu wyższym niż doprowadzenie do upadłości (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2000r., sygn. akt IV CKN 42/00, OSNC 2001/1/8).

Zgodnie z art. 19 § 1 pkt 2 i 4 Prawa o postępowaniu układowym, do podania o otwarcie postępowania układowego dłużnik winien dołączyć m.in. bilans z rachunkiem wyników oraz spis wierzycieli z wymienieniem wierzytelności i terminów ich płatności; wierzytelności, które nie są objęte postępowaniem układowym, winny być wyszczególnione oddzielnie.

Zatem niewątpliwie Sąd Rejonowy znał sytuację finansową spółki na podstawie przedstawionego bilansu i rachunku wyników, jednakże ocena tej sytuacji była najwyraźniej inna od tej, jaką zaprezentowały organy podatkowe w swoich rozstrzygnięciach, skoro Sąd otworzył postępowanie układowe i w konsekwencji zatwierdził układ. Sądowi znany był również stan zaległości podatkowych, w tym w podatku od towarów i usług. W tym miejscu należy zauważyć, że zaprzestanie płacenia podatków (VAT) nastąpiło nie z początkiem 2001r., jak podnosił organ odwoławczy, lecz dopiero od miesiąca sierpnia 2001r.

Przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934r. nakładają na dłużnika szereg obowiązków dotyczących m.in. zachowanych aktywów i rodzaju obciążających go zobowiązań. Wymowa tych obowiązków jest jednoznaczna. Pozwala ona ocenić także wierzycielom, czy przedstawione przez dłużnika propozycje układowe są realne, a nade wszystko, czy oferowany układ stwarza perspektywy wymiernych korzyści z układu. Układ został przyjęty przez wierzycieli na zgromadzeniu wierzycieli w dniu [...] lipca 2002r., z czego należy wnioskować, iż również w ich ocenie istniały realne szanse na wyjście dłużnika z kłopotów finansowych, tym bardziej, że każdy z wierzycieli mógł złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości spółki (art. 4 § 1 Prawa upadłościowego w związku z art. 15 Prawa o postępowaniu układowym).

Sąd odnosząc się do podniesionej przez organy podatkowe kwestii wpływu dla oceny, czy wszczęcie postępowania układowego nastąpiło we właściwym czasie, faktu niewykonania przez spółkę "E." przyjętego przez wierzycieli i zatwierdzonego przez Sąd układu, stwierdza, co następuje.

Należy pamiętać, iż przepis art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej jako przesłankę egzoneracyjną wskazuje wszczęcie we właściwym czasie postępowania zapobiegającego upadłości (postępowanie układowe). Ustawodawca nie łączy zatem możliwości uwolnienia się od odpowiedzialności osobistej członka zarządu od pozytywnego zakończenia postępowania układowego. Dla pełnego zwolnienia się z odpowiedzialności, członek zarządu powinien doprowadzić do otwarcia postępowania układowego przez sąd. Nie jest natomiast dla skutecznego zwolnienia się od odpowiedzialności konieczne zatwierdzenie przez sąd układu lub zrealizowanie warunków zatwierdzonego przez sąd układu z wierzycielami (por. P. Jamorski - Monitor Prawny 2002/14/642).

Oczywiście zawsze należy dokonywać oceny w zależności od okoliczności danego przypadku. Przyczyny, dla których dłużnik nie wykonał układu wymagają rozważenia, aby ewentualnie wykluczyć podejrzenie, że postępowanie układowe było zainicjowane i prowadzone w złej wierze i na szkodę wierzycieli. W rozpoznawanej sprawie organy podatkowe w żaden sposób nie wykazały, aby spółka, czy członkowie zarządu działali w celu zyskania w czasie i ich intencją było wydatkować cały majątek spółki, zaciągając ponadto długi, co do których wiadomo było, że nie da się ich spłacić.

Reasumując Sąd stwierdza, iż zasadny jest zarzut skargi, co do naruszenia przez organy podatkowe art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie, że wszczęcie postępowania układowego nie nastąpiło we właściwym czasie, co czyni zasadnym orzeczenie o odpowiedzialności podatkowej Skarżącego jako członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczona na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w tym określając koszty zastępstwa prawnego na podstawie § 6 w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz. U. Nr 163 poz. 1349 ze zm.).