Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 333/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 122 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 910
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - tj
article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Janina Guść, Protokolant: Starszy sekretarz sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2022 r. sprawy ze skargi A. Spółki Akcyjnej z siedzibą w L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta K. z dnia 22 grudnia 2020 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej A. Spółki Akcyjnej z siedzibą w L. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 22 grudnia 2020 r. (nr [...]) Burmistrz Miasta K. - działając na podstawie art. 122 ust. 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. -Prawo oświatowe (t.j.: Dz. U z 2020 r., poz. 910 ze zm. – dalej w skrócie "u.p.o."), art. 104 § 1 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze. zm. – dalej w skrócie "k.p.a.") z uwzględnieniem art. 2 ust. 6 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 2159 ze zm. – dalej zwanej "ustawa o rzemośle") w zw. z art. 37 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 362 ze zm.) - odmówił przyznania spółce A. Spółka Akcyjna z siedzibą w L. (dalej także jako: "Spółka", "strona skarżąca", "wnioskodawca") dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika P. G.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu 24 listopada 2020 r. A. Spółka Akcyjna, jako pracodawca złożyła wniosek o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika P. G. w zawodzie cukiernik.

Zgodnie z art. 122 ust. 1 i 2 u.p.o. pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:

1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;

2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał:

a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22.03.1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2020 r. poz. 2159),

b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy;

3) młodociany pracownik ukończył przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1.

Wysokość kwoty dofinansowania kosztów kształcenia jednego młodocianego pracownika wynosi:

1) w przypadku nauki zawodu - do 8081 zł przy okresie kształcenia wynoszącym 36 miesięcy; jeżeli okres kształcenia jest krótszy niż 36 miesięcy, kwotę dofinansowania wypłaca się w wysokości proporcjonalnej do okresu kształcenia;

2) w przypadku przyuczenia do wykonywania określonej pracy - do 254 zł za każdy pełny miesiąc kształcenia. Kwoty dofinansowania określone w ust. 2 i 2a podlegają waloryzacji wskaźnikiem cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, jeżeli ten wskaźnik w roku kalendarzowym poprzedzającym rok, w którym następuje wypłata dofinansowania, wynosi co najmniej 105% (art. 122 ust. 3 u.p.o.).

Dofinansowanie jest przyznawane na wniosek pracodawcy złożony w terminie 3 miesięcy od zdania przez młodocianego pracownika egzaminu. Do wniosku należy dołączyć kopie dokumentów potwierdzających posiadanie wymaganych kwalifikacji przez pracodawcę lub osobę prowadzącą zakład w imieniu pracodawcy albo osobę zatrudnioną u pracodawcy, kopię umowy o pracę z młodocianym pracownikiem zawartej w celu przygotowania zawodowego oraz kopię dyplomu, świadectwa lub zaświadczenie potwierdzające zdanie właściwego egzaminu. Zgodnie z art. 122 ust. 7 u.p.o. dofinansowanie przyznaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce zamieszkania młodocianego pracownika, w drodze decyzji, po stwierdzeniu spełnienia warunków określonych w ust. 1.

Organ stwierdził, że na podstawie dokumentów zgromadzonych w toku postępowania, tj. złożonego przez pracodawcę wniosku o dofinansowanie kosztów przygotowania zawodowego młodocianego pracownika wraz z załączonymi kopiami dokumentów oraz na podstawie złożonego formularza informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis i oświadczenia o uzyskanej pomocy de minimis stwierdzono, że wniosek o dofinansowanie pracodawca złożył w terminie, który liczy się od dnia 6 października 2020 r., tj. od dnia zdania egzaminu czeladniczego przez młodocianego pracownika P. G. Ww. młodociany pracownik zamieszkiwał na terenie Gminy Miejskiej K.

Zgodnie z art. 122 ust. 1 pkt 1 u.p.o. i § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagrodzenia (Dz. U. z 2018 r., poz. 2010 – dalej "rozporządzenia z dnia 28 maja 1996 r."), przygotowanie zawodowe młodocianych prowadziły osoby zatrudnione u pracodawcy posiadające odpowiednie kwalifikacje do prowadzenia praktycznej nauki zawodu określone właściwymi przepisami, co zostało poświadczone dokumentami załączonymi do wniosku. Wnioskodawca posiadał zawartą z młodocianym pracownikiem umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, co spełnia wymogi określone w art. 122 ust. 7 pkt 2 u.p.o. i § 3 rozporządzenia z dnia 26 maja 1996 r. Umowa została zawarta w dniu 1 lutego 2019 r. na okres od 1 lutego 2019 r. do 31 sierpnia 2020 r. Okres kształcenia wynikający z umowy o pracę wynosił 1 rok i 7 miesięcy. Do okresu nauki zawodu zaliczono 1 rok i 5 miesięcy nauki zawodu u pracodawcy: B. Sp.J. ul. Ś. [...], [...] K. Zatem łączny okres nauki zawodu wyniósł 36 miesięcy.

Zgodnie z art. 122 ust. 5 u.p.o. w przypadku, jeżeli umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego została rozwiązana z przyczyn niezależnych od pracodawcy, a młodociany pracownik podjął naukę zawodu na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego u innego pracodawcy, przysługującą kwotę dofinasowania dzieli się między wszystkich pracodawców, proporcjonalnie do liczby miesięcy prowadzonej przez nich nauki zawodu. Pracodawca dostarczył również świadectwo ukończenia branżowej szkoły I stopnia z dnia 26 czerwca 2020 r., świadectwa pracy z dnia 31 stycznia 2019 r. i 31 sierpnia 2020 r. potwierdzające informacje dotyczące okresu kształcenia oraz aneks do umowy z dnia 1 lutego 2019 r., z którego wynika, iż zmienił się instruktor praktycznej nauki zawodu.

Ponadto pracodawca dołączył do wniosku kopię zaświadczenia [...] Izby Rzemieślniczej Małych i Średnich Przedsiębiorstw nr [...] z dnia 25 października 2020 r, potwierdzające, że młodociany pracownik P. G. ukończył naukę zawodu i zdał egzamin czeladniczy przed [...] Izbą Rzemieślniczą. Pracodawca dołączył również do wniosku zaświadczenie z dnia 23 listopada 2020 r., z którego wynika, że od stycznia 2020 r. B. K. (pełniący funkcję Prezesa Zarządu A. SA) jest członkiem Cechu Rzemiosł Różnych w K.

Organ zaznaczył, że zgodnie z brzmieniem art. 122 u.p.o., określonym po zmianie, która weszła w życie z dniem 1 września 2019 r., istotne jest, aby młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał egzamin przed właściwą komisją egzaminacyjną. Tak więc w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy (egzamin przeprowadza Izba Rzemieślnicza), zaś w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy (egzamin przeprowadza Okręgowa Komisja Egzaminacyjna).

Co istotne w niniejszej sprawie, Spółka nie jest rzemieślnikiem. Zgodnie z art. 2 ust 6 ustawy o rzemiośle, rzemieślnikiem jest osoba fizyczna, o której mowa w ust. 1 pkt 1, 2 i 8, oraz spółka, o której mowa w ust. 1 pkt 3-7. W myśl natomiast art. 2. ust. 1 rzemiosłem jest zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez: 1) osobę fizyczną z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji tej osoby i jej pracy własnej, w imieniu własnym i na rachunek tej osoby - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub 2) wspólników spółki cywilnej osób fizycznych w zakresie wykonywanej przez nich wspólnie działalności gospodarczej - jeżeli spełniają oni indywidualnie i łącznie warunki określone w pkt 1, lub 3) spółkę jawną z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 2 lub 3, wszystkich wspólników i ich pracy własnej - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, lub 4) spółkę komandytową osób fizycznych, z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 2 lub 3, wszystkich wspólników i ich pracy własnej - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, lub 5) spółkę komandytowo-akcyjną osób fizycznych, z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 2 lub 3, wszystkich wspólników i ich pracy własnej - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, lub 6) jednoosobową spółkę kapitałową powstałą na podstawie art. 551 § 5 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1526) w wyniku przekształcenia przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną wykonującego we własnym imieniu działalność gospodarczą z wykorzystaniem swoich zawodowych kwalifikacji i pracy własnej - jeżeli powstała spółka jest mikroprzedsiębiorcą małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, lub 7) spółkę, o której mowa w pkt 3-5, jeżeli działalność gospodarcza jest wykonywana z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 2 lub 3, przynajmniej jednego wspólnika i jego pracy własnej, pod warunkiem że pozostałymi wspólnikami są małżonek, wstępni lub zstępni wspólnika, lub 8) wspólników spółki cywilnej osób fizycznych w zakresie wykonywanej przez nich wspólnie działalności gospodarczej, jeżeli działalność gospodarcza jest wykonywana z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji przynajmniej jednego wspólnika i jego pracy własnej, pod warunkiem, że pozostałymi wspólnikami są małżonek, wstępni lub zstępni wspólnika oraz wszyscy wspólnicy łącznie są mikroprzedsiębiorcą małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców.

W świetle powyższego bezspornym jest, że wnioskodawca nie posiada statusu rzemieślnika, nawet gdyby odnieść się do przepisu art. 2 ust. 1 pkt 6 ustawy o rzemiośle. Spółka akcyjna mieści się w dyspozycji powołanego przepisu o ile spółka ta powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną wykonującego we własnym imieniu działalność gospodarczą. Jeżeli powstanie spółki nastąpiło we wskazanych okolicznościach, wówczas spełnia definicję rzemieślnika w rozumieniu ustawy o rzemiośle.

Jak wynika z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego o nr [...] (wydruk z dnia 30 listopada 2020 r.) podmiot powstał z przekształcenia C. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w A. Spółka akcyjna. Oznacza to, że w tych okolicznościach pracodawca A. Spółka akcyjna nie jest rzemieślnikiem.

W tej sytuacji zatrudniony u wnioskodawcy młodociany pracownik, zgodnie z dyspozycją określoną w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b/ u.p.o. winien zdać egzamin przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną, tymczasem - jak już wskazano - młodociany pracownik P. G. zdał egzamin przed [...] Izbą Rzemieślniczą Małych i Średnich Przedsiębiorstw.

W odwołaniu Spółka zarzuciła naruszenia art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.o. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawie o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw w związku z art. 2 Konstytucji RP poprzez jego zastosowanie, podczas gdy w sprawie organ I instancji winien zastosować przepis art. 122 ust. 1 u.p.o. w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 września 2019 r., jako że w ustawie nie zawarto przepisów przejściowych, a zasada sprawiedliwości społecznej zawarta w art. 2 Konstytucji RP, a także utrwalona praktyka rozstrzygania spraw oraz utrwalone orzecznictwo, nakazuje w takiej sytuacji stosować normę prawną korzystną dla stron. Spółka zarzuciła również organowi naruszenie art. 8 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie przy wydawaniu decyzji zasad rozstrzygania spraw w sposób pogłębiający zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej i do obowiązującego prawa oraz bez uwzględnienia przy wydawaniu zaskarżonej decyzji zasady pewności stanowionego prawa.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 22 lutego 2021 r. (nr [...]) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz obowiązujące w sprawie uregulowania prawne, podkreślając, że organ I instancji odmówił Spółce wnioskowanego dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika P. G. z uwagi na to, że przedłożył on dowód potwierdzający zdanie egzaminu zawodowego (czeladniczego) w Cechu Rzemiosł Różnych w K., a nie przed właściwą Okręgową Komisją Egzaminacyjną. P. G. odbył bowiem naukę zawodu u pracodawcy, który nie jest rzemieślnikiem w rozumieniu art. 2 ustawy o rzemiośle. Przepis ten wskazuje, że rzemiosłem jest zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez podmioty enumeratywnie w nim wskazane. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu działalność gospodarcza spółki akcyjnej jest rzemiosłem, jeżeli spółka ta powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną, wykonującego we własnym imieniu działalność gospodarczą, z wykorzystaniem swoich zawodowych kwalifikacji i pracy własnej i jeżeli powstała spółka jest mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców. Odwołująca się Spółka nie spełnia powyższego wymogu, bowiem powstała z przekształcenia C. Spółki z o.o. w L., co wynika z rubryki 6 - KRS [...].

Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że dla uzyskania przez Spółkę dofinansowania wskazany powyżej uczeń egzamin zawodowy winien odbyć nie w Cechu Rzemiosł Różnych w K. ale w Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej. P. G. odbył przygotowanie zawodowe zgodnie z umową z dnia 1 lutego 2019 r., która przewidywała, że okres kształcenia trwa od 1 lutego 2019 r. do dnia zdania egzaminu czeladniczego, nie dłużej jednak niż do dnia 31 sierpnia 2020 r., a młodociany pracownik zobowiązany jest do przystąpienia do egzaminu czeladniczego przed Komisją Izby Rzemieślniczej.

Zdaniem Kolegium błędne jest stanowisko Spółki, że P. G. dla uzyskania przez nią dofinansowania kosztów jego kształcenia uprawniony był do zdania egzaminu przeprowadzonego przez Cech Rzemiosł Różnych w K., a zmiana przepisu art. 122 u.p.o. w dniu 1 września 2019 r. go nie dotyczy.

Spółka zawarła umowę w celu przygotowywania zawodowego z P. G. w dniu 1 lutego 2019 r., zobowiązując go do zdania egzaminu czeladniczego przez Komisją Izby Rzemieślniczej. W czasie podpisania umowy przepis art. 122 ust. 1 u.p.o. wskazywał, że pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1.

Z powołanego przepisu wynika, że egzamin młodociany pracownik winien zdać zgodnie z przepisami w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania czyli zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2010).

W brzmieniu obowiązującym w dniu zawarcia umowy, tj. 1 lutego 2019 r., § 11 ust. 2 ww. rozporządzenia stanowił, że młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem dokształcający się w branżowej szkole I stopnia zdaje egzamin potwierdzający kwalifikacje w zawodzie z zakresu kwalifikacji wyodrębnionej w tym zawodzie, zgodnie z przepisami w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie. Natomiast młodociany zatrudniony u pracodawcy będącego rzemieślnikiem zdaje egzamin kwalifikacyjny na tytuł czeladnika przeprowadzany przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych, zgodnie z przepisami w sprawie egzaminu czeladniczego, egzaminu mistrzowskiego oraz egzaminu sprawdzającego, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych.

Przepis ten został zmieniony rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 sierpnia 2017 r. (Dz. U. z 2017 r., poz. 1641) zmieniającego ww. rozporządzenie z dniem 1 września 2017 r. Młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem dokształcający się w branżowej szkole I stopnia zdaje egzamin potwierdzający kwalifikacje w zawodzie z zakresu kwalifikacji wyodrębnionej w tym zawodzie, zgodnie z przepisami w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie.

W dacie zakończenia nauki zawodu przez P. G. i zdania egzaminu czeladniczego przepis ten stanowił, że młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem dokształcający się w branżowej szkole I stopnia zdaje egzamin zawodowy, zgodnie z przepisami rozdziału 3b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2019 r., poz. 1481). Należy mieć na względzie, że rozporządzeniem z dnia 13 sierpnia 2019 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. z 2019 r., poz. 1636) wprowadzono w § 2 zapis, że młodociany pracownik zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, który przed dniem 1 września 2019 r. rozpoczął dokształcanie teoretyczne w zakresie branżowej szkoły 1 stopnia, zdaje egzamin potwierdzający kwalifikacje w zawodzie, zgodnie z przepisami rozdziału 3b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2019 r. poz. 1481), w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 sierpnia 2019 r. Zaś młodociany pracownik zatrudniony u pracodawcy będącego rzemieślnikiem, który rozpoczął naukę zawodu przed dniem 1 września 2019 r., zdaje egzamin kwalifikacyjny na tytuł czeladnika przeprowadzany przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych, zgodnie z przepisami w sprawie egzaminu czeladniczego, egzaminu mistrzowskiego oraz egzaminu sprawdzającego obowiązującymi w dniu 31 sierpnia 2019 r. (pkt 3).

Stosownie do uregulowań wskazanych w powołanym rozporządzeniu Spółka jako pracodawca winna zawrzeć umowę o kształcenie młodocianego pracownika na jego podstawie. Istotnym jest, że gdyby stosowała się do postanowień rozporządzenia nie byłaby zaskoczona zmianą przepisu art. 122 u.p.o.

Przepis art. 122 u.p.o. w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2019 r. stanowi o konieczności zdania przez młodocianego pracownika, który ukończył naukę zawodu egzaminu zawodowego, gdy pracodawca nie jest rzemieślnikiem. Potwierdzenie zdania takiego egzaminu stanowi podstawę do ubiegania się o zwrot kosztów kształcenia takiego młodocianego pracownika.

Na podstawie powyższego stwierdzić należy, że młodociany pracownik zatrudniony u pracodawcy nie będącego rzemieślnikiem w okresie obowiązywania umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego nie zdawał egzaminu czeladniczego przed komisjami egzaminacyjnymi izb rzemieślniczych. Do zdawania takiego egzaminu przed komisją egzaminacyjną izby rzemieślniczej uprawnieni byli jedynie młodociani zatrudnieni u pracodawcy będącego rzemieślnikiem.

Kolegium przyznało, że faktycznie ustawodawca wprowadzając od 1 września 2019 r. zmianę w ustawie - Prawo oświatowe nie ustanowił przepisów przejściowych, jednakże - zdaniem Kolegium - nie były one konieczne z uwagi na obowiązywanie przepisów powołanego wyżej rozporządzenia, które w okresie objętym umową kształcenia P. G. obowiązywały. Obowiązywały również w czasie, gdy zdawał on egzamin czeladniczy.

Zmiana przepisu art. 122 u.p.o., obowiązująca od 1 września 2019 r. jest w ocenie Kolegium zmianą, która nie wprowadza nowej regulacji w wskazanym zakresie a jedynie zmianą ujednolicającą przepisy ustawy i powołanego wyżej rozporządzenia.

Kolegium podkreśliło, że powołane wyżej rozporządzenie (wraz z zmianami) jest przepisem wykonawczym do Kodeksu pracy (Rozdział II Zawieranie i rozwiązywanie umów o prace w celu przygotowywania zawodowego). Spółka jako pracodawca jest tymi przepisami związana i winna je w sposób prawidłowy stosować i - jak wskazano wyżej - w sposób prawidłowy sporządzać umowy o kształcenie młodocianych pracowników.

Niezrozumiałym jest w związku z tym stanowisko Spółki, że podpisując w dniu 1 lutego 2019 r. umowę z P. G. nie mogła posiadać informacji, że na skutek zmiany przepisów z dniem 1 września 2019 r., w sytuacji zdania przez niego egzaminu czeladniczego, straci możliwość dofinansowania kosztów jego kształcenia. Przepisy wykonawcze do Kodeksu pracy powołane wyżej wskazywały jednoznacznie, jaki egzamin ma zdać młodociany pracownik, by zdobyć uprawnienia zawodowe i w tym zakresie nie uległy zmianie. Gdyby Spółka się do nich stosowała, organ I instancji uwzględniłby jej wniosek i przyznał zwrot kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Nowelizacja art. 122 u.p.o., gdyby Spółka w sposób prawidłowy stosowała przepisy powołanego rozporządzenia, nie byłaby żadnym zaskoczeniem. Kolegium zauważyło przy tym, że obowiązkiem Spółki jako pracodawcy jest znajomość przepisów prawa, które pracodawcy dotyczą i nie może się ona powoływać na ich nieznajomość.

Niezależnie od powyższego Kolegium wskazało, że z dniem wejścia w życie nowelizacji art. 122 u.p.o., Spółka chcąc uzyskać dofinansowanie, o które wnosi, miała możliwość zmiany postanowień umowy zawartej z młodocianym pracownikiem i dostosowanie jej w drodze aneksu do obowiązujących przepisów. Umowa, o której mowa, była w ten sposób zmieniona w dniu 1 lutego 2020 r. z uwagi na zmianę osoby nadzorującej przygotowanie zawodowe. Nic nie stało na przeszkodzie, by dokonać zmiany dotyczącej podmiotu, przed którym młodociany pracownik winien zdać egzamin zawodowy.

Kolegium w tym miejscu zwróciło uwagę, że postanowienie umów sprzeczne z prawem są nieważne z mocy prawa. Młodociany pracownik, który ukończył naukę zawodu mógł faktycznie nie wiedzieć, że winien zdać egzamin zawodowy przez Okręgową Komisją Egzaminacyjną a nie egzamin czeladniczy, aby Spółka mogła uzyskać dofinansowanie kosztów jego kształcenia.

Zatem stanowisko Spółki, że stan prawny przed wejściem w życie nowelizacji w dniu 1 września 2019 r. nie wskazywał, który egzamin ma zdać młodociany pracownik by jego pracodawca uzyskał dofinansowanie do kosztów jego kształcenia, nie ma racji bytu. Umowa zawarta przez Spółkę z młodocianym pracownikiem już w dacie jej podpisania zawiera postanowienie sprzeczne z uregulowaniem wskazanym w wyżej wymienionym rozporządzeniu. Bezsprzecznie istniały podstawy prawne i faktyczne wskazane wyżej, by zawrzeć w niej prawidłowy zapis dotyczący egzaminu zawodowego przewidzianego w przepisie art. 44zzzb - art. 44zzzz ustawy o systemie oświaty (rozdział 3b). Egzamin taki, co jest istotne, przeprowadza okręgowa komisja egzaminacyjna (tu: Okręgową Komisją Egzaminacyjną w [...]).

Kolegium wyjaśniło, że nie neguje uprawnień zawodowych P. G., ale stwierdza, że dokument przedstawiony przez Spółkę - zaświadczenie [...] Izby Rzemieślniczej Małych i Średnich Przedsiębiorstw o pozytywny wyniku egzaminu i uzyskaniu świadectwa czeladniczego przez niego - nie uprawnia jej do uzyskania dofinansowania, o które wnosi. Zaświadczenie to, czego nie można pominąć, zostało wydane Spółce na podstawie art. 122 u.p.o. w brzmieniu obowiązującym na dzień 11 stycznia 2017 r., a nie na dzień jego wydania. Choć wykracza to poza przedmiot rozpatrywanej sprawy, należy zastanowić się czy [...] Izba Rzemieślnicza Małych i Średnich Przedsiębiorstw była uprawniona do wydania tego zaświadczenia, skoro Spółka nie jest rzemieślnikiem.

Kolegium wyjaśniło, że powołane przez Spółkę na poparcie je twierdzeń orzecznictwo sądów administracyjnych nie dotyczy stanu prawnego przedstawionego w niniejszej sprawie - dotyczą czynności związanych z kształceniem młodocianych pracowników rozpoczętych i zakończonych pod rządami prawa obowiązującego przed dniem 1 września 2019 r. Poza tym - zdaniem składu orzekającego - stan prawny niniejszej sprawy nie wymagał stosowania wykładni przeprowadzonej przez sądy administracyjne w zakresie braku przepisów przejściowych.

W tej sytuacji Kolegium uznało stanowisko Burmistrza Miasta K. za uzasadnione. Brak jest bowiem przesłanek do dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Uwzględniając powyższe Kolegium nie znalazło podstaw do zmiany decyzji, nie dopatrzyło się bowiem naruszenia przepisów wskazanych wyżej ani naruszenia przepisów procedury administracyjnej w zakresie podnoszonym przez Spółkę. Stosowanie przepisu art. 122 u.p.o. nie wymaga przeprowadzenia jego wykładni i stosowania normy korzystniejszej dla Spółki. Organ I instancji, podobnie jak Kolegium przestrzega jednak prawa i uwzględnia zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, lecz nie przemawia to jednak w niniejszym przypadku za uznaniem stanowiska Spółki.

A. Spółka akcyjna z siedzibą w L. zaskarżyła powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o: jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta K.; zobowiązanie Burmistrza Miasta K. do wydania w określonym przez Sąd terminie decyzji, wskazując sposób jej rozstrzygnięcia w oparciu o rozstrzygnięcie wydane na skutek wniesienia niniejszej skargi; przeprowadzenie dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy na okoliczności wskazane w uzasadnieniu skargi; zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Zaskarżonej decyzji Spółka zarzuciła:

1/ naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 122 ust. 1 u.p.o. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawie o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 2245), która weszła w życie 1 września 2019 r. w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez jego zastosowanie, podczas gdy w sprawie organ zarówno I jak i II instancji winien zastosować przepis art. 122 ust. 1 u.p.o. obowiązujący do dnia 1 września 2019 r., gdyż umowa pomiędzy Spółką a młodocianym pracownikiem, której wykonanie było podstawą ubiegania się o dofinansowanie kosztów kształcenia, została zawarta przed dniem uchwaleniem ustawy zmieniającej, a w ustawie zmieniającej nie zawarto przepisów przejściowych, a zasada sprawiedliwości społecznej zawarta w art. 2 Konstytucji RP, a także utrwalona praktyka rozstrzygania spraw oraz utrwalone orzecznictwo nakazuje w takich sytuacjach stosować normę prawną korzystniejszą dla strony;

2/ naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 122 ust. 1 u.p.o. w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 września 2019 r. w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy w ustawie zamieniającej z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawie o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw, nie zawarto przepisów przejściowych, a zasada sprawiedliwości społecznej zawarta w art. 2 Konstytucji RP, a także utrwalona praktyka rozstrzygania spraw oraz utrwalone orzecznictwo nakazuje w takiej sytuacji stosować normę prawną korzystniejszą dla strony;

3/ błędną wykładnię art. 122 ust. 1 u.p.o. w zw. z § 11 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagrodzenia w brzmieniu do 1 września 2019 r., nie uwzględniającej celu tej regulacji oraz niespójności przepisów, do których unormowanie to odsyła w zakresie funkcji jaką miałyby one spełniać dla zapewnienia odpowiedniego poziomu wyszkolenia młodocianego, skutkującego przyznaniem osobie lub jednostce szkolącej młodocianego przewidzianego tym przepisem dofinansowania, polegającą na wadliwym przyjęciu, że warunek zdania egzaminu określony w art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.o. w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 września 2019 r., w przypadku młodocianego, który był zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, nie jest spełniony jeśli zda on egzamin przed komisją egzaminacyjną izb rzemieślniczych, a jest spełniony w przypadku zdania egzaminu przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną;

4/ naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 2 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie, które doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 122 ust. 1 u.p.o. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 września 2019 r., podczas gdy zasada sprawiedliwości społecznej wymagała, aby w związku z faktem, że Spółka zawarła z młodocianym umowę i wykonała tę umowę pod rządami art. 122 ust. 1 u.p.o. w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 września 2019 r., by stosować w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy art. 122 ust. 1 u.p.o. w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 września 2019 r.;

5/ naruszenie przepisów postępowania tj. art. 8 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji zasady rozstrzygania spraw w sposób pogłębiający zaufanie uczestników postępowania administracyjnego do obowiązującego prawa i bez uwzględnienia zasady pewności stanowionego prawa.

Uzasadniając powyższe zarzuty Spółka podniosła, że zawarła z P. G. umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego w dniu 1 lutego 2019 r., która obowiązywała w okresie od dnia 1 lutego 2019 r. do dnia 31 sierpnia 2020 r. Zatem zatrudnienie P. G. nastąpiło przed 1 września 2019 r., tj. datą wprowadzenia nowelizacji w ustawie - Prawo oświatowe, w tym dotyczącej zmiany warunków uzyskania dofinansowania do kosztów kształcenia młodocianych pracowników, a nawet przed datą uchwalenia ww. nowelizacji. Spółka zatem zarówno zawierając umowę nie miała i nie mogła mieć wiedzy, iż nowelizacja która zostanie w przyszłości uchwalona zmieni zasady przyznawania dofinansowania kosztów kształcenia. Co również istotne, P. G. podpisując omawianą umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, kontynuował kształcenie, które rozpoczął u innego pracodawcy z dniem 1 września 2017 r.

W art. 122 ust. 1 u.p.o. w brzmieniu przed wejściem w życie nowelizacji z dniem 1 września 2019 r. brak było informacji, który egzamin (czeladniczy czy zawodowy) powinien zdać młodociany pracownik, by pracodawca mógł otrzymać dofinansowanie kosztów kształcenia. W tych okolicznościach niezależnie od rodzaju zdanego egzaminu, dofinansowanie było przyznawane pracodawcy. Zatem w stanie prawnym przed nowelizacją Spółka spełniła wszystkie warunki przyznania dofinansowania. I w latach poprzednich takie dofinansowanie uzyskiwała. Nie było zatem jakichkolwiek podstaw według art. 122 u.p.o. w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 września 2019 r. do odmowy przyznania Spółce dofinasowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.

Argumentem przemawiającym za stosowaniem w niniejszej sprawie art. 122 ust. 1 u.p.o. w brzmieniu przed 1 września 2019 r., jest fakt, iż nowelizacja nie zawierała przepisów przejściowych. W takich wypadkach stosowanie norm korzystniejszych wynika z realizowania zasady sprawiedliwości społecznej zawartej w art. 2 Konstytucji RP.

Nie sposób również zgodzić się z argumentacją Kolegium w uzasadnieniu decyzji o sygn. akt [...], iż skarżąca po wejściu w życie znowelizowanego przepisu powinna aneksować umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego z młodocianym pracownikiem P. G., jedynie w celu narzucenia trybu zdawania egzaminu w konkretnym trybie, aby spełnić przesłanki do otrzymania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Takie działanie wypacza ideę umożliwiania młodocianym pracownikom nauki zawodu, co stanowi realizację ich konstytucyjnego prawa. Zamierzeniem ustawodawcy, było wspieranie oraz zachęcanie pracodawców do zatrudniania młodocianych pracowników, dając im możliwość rozwoju i uzyskania wykształcenia. Wobec powyższego, pracodawca, który zatrudnia młodocianych pracowników nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji wprowadzanych zmian w ustawie prawo oświatowe, biorąc pod uwagę, iż umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego została zawarta i w odniesieniu do skarżącej wykonana w trakcie obowiązywania przepisów w brzemieniu przed 1 września 2019 r. i według tych przepisów skarżąca spełnia wszystkie warunki do uzyskania dofinansowania. Ponadto przepisy dotyczące młodocianych nie zawierają wymogu wskazywania w umowie o pracę, właściwej komisji egzaminacyjnej (art. 195 § 1 k.p.), trudno też zatem wymagać od pracodawcy, by już w momencie zawierania umowy przewidywał treść przepisów, jakie będą obowiązywały w dacie ukończenia przez młodocianego kształcenia (por. wyrok NSA z dnia 25 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2942/17).

Mając to na uwadze skarżąca, zawierając umowę z P. G. w celu przygotowania zawodowego w dniu 1 lutego 2019 r., nie mogła posiadać informacji, że na skutek zmiany przepisów z dniem 1 września 2019 r. - w sytuacji zdania przez młodocianego pracownika egzaminu czeladniczego - straci możliwość dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Dlatego też w ocenie skarżącej, do umów zawartych przed wejściem w życie przedmiotowej nowelizacji należy stosować dotychczasowe przepisy, czego wymaga zasada sprawiedliwości społecznej przewidziana w art. 2 Konstytucji RP. W przeciwnym bowiem razie nowelizacja ustawy prawo oświatowe, która weszła w życie 1 września 2019 r. pozbawiałaby możliwości dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych pracowników, którzy zostali zatrudnieni w czasie obowiązywania poprzedniego stanu prawnego, jednocześnie nie dając pracodawcy żadnych narzędzi do uzyskania tego dofinansowania, co niewątpliwie stanowiłoby naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej przewidzianej w art. 2 Konstytucji RP. Z zasady sprawiedliwości społecznej należy wywieść na gruncie niniejszej sprawy, obowiązek zapewnienia równego dostępu do dystrybuowanych dóbr - dofinansowania, którego możliwość uzyskania powinna być zapewniona wszystkim przedsiębiorcom kształcącym młodocianych pracowników. Sprawiedliwość społeczna wymaga, aby Skarżąca, która spełniła wymagania przewidziane w art. 122 ust. 1 u.p.o. pod rządami prawa sprzed września 2019 r., miała możliwość podejmowania starań według tego stanu prawnego (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 25 czerwca 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 75/20).

Zgodnie z powyższym, w przedstawionym stanie faktycznym, koniecznym jest zastosowanie regulacji prawnych, obowiązujących zarówno w momencie zawierania, jak i trwania umowy pomiędzy skarżącą a młodocianym pracownikiem, w wyniku zastosowania których zaskarżona decyzja winna ulec zmianie zgodnie z żądaniem skarżącej. Powyższe stanowisko skarżącej znajduje potwierdzenie również w orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym wskazuje się, że sprawiedliwość społeczna wymaga, aby pracodawca, który spełnił wymagania przewidziane w art. 122 ust. 1 u.p.o. pod rządami prawa sprzed 1 września 2019 r. miał możliwość podejmowania starań według tego stanu prawnego i otrzymania zwrotu kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Zasada sprawiedliwości społecznej wymaga, aby w sytuacji, w której wobec braku przepisów intertemporalnych, nowelizacja prawa zmienia sytuacje adresata normy na mniej korzystną, stosować przepisy prawa, które są korzystniejsze dla niego (por. wyroki WSA: w Krakowie z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Kr 609/20; w Poznaniu z dnia 25 czerwca 2020, sygn. akt IV SA/Po 75/20 oraz z dnia 19 września 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 284/19; a także: NSA z dnia 19 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1691112 oraz z dnia 16 października 2012 r., sygn. akt l FSK 1996/11). Argumentem przemawiającym za przyznaniem warunkowego pierwszeństwa zasadzie sprawiedliwości społecznej w tym przypadku jest ratio legis przepisu art. 122 ust. 1 u.p.o., zgodnie z którym ustawodawca dąży do wynagradzania pracodawców, którzy podejmują się dodatkowo, oprócz prowadzenia własnej działalności gospodarczej, kształcenia młodocianych pracowników, a także orzecznictwo sądów administracyjnych wykreowane według stanu prawnego sprzed września 2019 r. w świetle którego nie jest istotne, czy młodociany pracownik zda egzamin zgodnie z § 11 ust. 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagrodzenia (t.j.: Dz.U. z 2018 r. poz. 2010), jak i wówczas, gdy zda egzamin z pominięciem tego rozporządzenia, a wyłącznie na podstawie rozporządzeń Ministra Edukacji Narodowej (por. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 25 września 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 325/19 oraz z dnia 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 324/19). W stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 września 2019 r. sądy administracyjne rozstrzygając sprawy z zakresu dofinansowania kształcenia młodocianych pracowników, stosowały wykładnię rozszerzającą w zakresie, w jakim ustawodawca nie sprecyzował w art. 122 ust. 1 u.p.o. wymogów, co do obowiązku zdawania konkretnego egzaminu przed podmiotem, o którym mowa w pkt 1 omawianego przepisu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 – dalej w skrócie jako: "p.u.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Dokonując kontroli zaskarżonych decyzji w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 910 ze zm. – dalej w skrócie "u.p.o."), a w szczególności art. 122 tej ustawy regulujący kwestie dotyczące dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, który – co istotne - uległ zmianie z dniem 1 września 2019 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 2245).

Zgodnie z treścią art. 122 ust. 1 u.p.o. przed ww. nowelizacją: "Pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:

1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;

2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1".

Po nowelizacji art. 122 ust. 1 u.p.o. uzyskał następujące brzmienie: "Pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:

1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;

2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał:

a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2018 r. poz. 1267 i 2245 oraz z 2019 r. poz. 1495),

b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy;

3) młodociany pracownik ukończył przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1".

Kwestią bezsporną pozostaje - jak wynika ze znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji – że młodociany pracownik P. G. zawarł ze skarżącą spółką w dniu 1 lutego 2019 r. umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, w której wskazano, że nauka zawodu cukiernik [...] trwa 1 rok i 7 miesięcy, tj. od 1 lutego 2019 r. do dnia zdania egzaminu czeladniczego, nie dłużej jednak niż do dnia 31 sierpnia 2020 r., a do okresu nauki zaliczono także 1 rok i 5 miesięcy nauki zawodu u pracodawcy: B. Sp.J. ul. Ś. [...], [...] K. (pkt I ppkt 2 umowy). Wskazano, że przygotowanie zawodowe będzie się odbywało pod nadzorem L. L., który posiada kwalifikacje zawodowe: Dyplom mistrza nr [...] z dnia 7 maja 1969 r. wydany przez Izbę Rzemieślniczą B. oraz przygotowanie pedagogiczne – zaświadczenie ZDZ o ukończeniu kursu z dnia 5 listopada 1999 r. (pkt II ppkt 1 umowy). Aneksem do ww. umowy z dnia 1 lutego 2020 r. zmieniono pkt II ppkt 1 umowy wskazując, że przygotowanie zawodowe będzie się odbywało pod nadzorem M. H. posiadającego kwalifikacje zawodowe: świadectwo nr [...] z dnia 5 września 2001 r. wydane przez [...] Izbę Rzemieślniczą oraz przygotowanie pedagogiczne z dnia 20 stycznia 2020 r. wydane przez Ośrodek Szkolenia przy Biurze Usług Kompleksowych BHP i P. Poż. A. Z. w G.

Z akt sprawy wynika, że łączny okres nauki zawodu P. G. wyniósł 36 miesięcy, a P. G. przystąpił do egzaminu czeladniczego w dniu 6 października 2020 r. przed Komisją Egzaminacyjną [...] Izby Rzemieślniczej Małych i Średnich Przedsiębiorstw i złożył z pozytywnym wynikiem ten egzamin, uzyskując świadectwo czeladnicze [...].

Mając powyższe na uwadze, w ocenie organów koniecznym wymogiem uzyskania dofinasowania przez skarżącą spółkę kosztów kształcenia młodocianego pracownika – P. G. było przystąpienie i zdanie przez niego egzaminu zawodowego na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b/ u.p.o., nie zaś egzaminu czeladniczego na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a/ u.p.o., gdyż – jak przyjęły organy - skarżąca spółka posiada status pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem.

Badając zasadność złożonej skargi należy w pierwszej kolejności podkreślić, że rację mają organy orzekające w sprawie co do tego, że ustawodawca zmieniając z dniem 1 września 2019 r. brzmienie art. 122 ust. 1 u.p.o. nie ustanowił w tym zakresie żadnych przepisów przejściowych. Co do zasady brak uchwalenia przepisów intertemporalnych w przepisach nowelizacyjnych oznacza - na gruncie orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego - obowiązek stosowania przepisów nowego prawa. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2008 r. (sygn. akt K 30/06, OTK-A 2006/10/149; Dz. U. z 2006 r. Nr 206, poz. 1522) wyraził bowiem stanowisko, że milczenie ustawodawcy, co do reguły intertemporalnej należy uznać za przejaw jego woli bezpośredniego działania nowego prawa, chyba jednak że przeciw jej zastosowaniu przemawiają ważne racje systemowe lub aksjologiczne.

Mając na względzie powyższe stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, zdaniem Sądu, taka wyjątkowa sytuacja dotyczy okoliczności niniejszej sprawy. Również - poza niewielkimi wyjątkami - orzecznictwo wojewódzkich sądów administracyjnych wyraziło takie właśnie stanowisko, w którym prymat przyznano ochronie racji aksjologicznych (por: wyroki WSA: w Rzeszowie z dnia 10 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 787/21 oraz z dnia 18 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 46/21; w Krakowie z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Kr 558/20; w Poznaniu z dnia 8 lipca 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 230/21 oraz z dnia 20 listopada 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 793/20; w Lublinie z dnia 10 października 2019 r., sygn. akt III SA/Lu 266/19).

W analizowanej sprawie Sąd uznał, że w sytuacji braku reguł intertemporalnych, konstytucyjna zasada sprawiedliwości społecznej wymaga, aby spółka, która spełniła wymagania przewidziane w art. 122 ust. 1 u.p.o. pod rządami prawa obowiązującego przed 1 września 2019 r., miała możliwość podejmowania starań według tego stanu prawnego i otrzymania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.

Podkreślić należy, że stosowanie zasad prawa może doprowadzić do ich kolizji - tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – mając z jednej strony obowiązującą zasadę praworządności wyrażoną w art. 6 k.p.a. (a także w art. 7 Konstytucji RP), a z drugiej zasadę sprawiedliwości społecznej wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP. Argumentem przemawiającym za przyznaniem warunkowego pierwszeństwa zasadzie sprawiedliwości społecznej w tym przypadku jest ratio legis art. 122 ust. 1 u.p.o., zgodnie z którym ustawodawca dąży do wynagradzania pracodawców, którzy podejmują się dodatkowo, oprócz prowadzenia własnej działalności gospodarczej, kształcenia młodocianych pracowników, a także orzecznictwo sądów administracyjnych odnoszące się stanu prawnego sprzed 1 września 2019 r., w świetle którego nie jest istotne, czy młodociany pracownik zda egzamin zgodnie z § 11 ust. 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagrodzenia, jak i wówczas, gdy zda egzamin z pominięciem tego rozporządzenia, a wyłącznie na podstawie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 sierpnia 2017 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 sierpnia 2017 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie (zob. wyroki WSA: we Wrocławiu z dnia 8 czerwca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 288/21; w Poznaniu z dnia 25 września 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 325/19 oraz z dnia 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 324/19). W stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 września 2019 r. sądy administracyjne rozstrzygając sprawy z zakresu dofinansowania kształcenia młodocianych pracowników stosowały wykładnię rozszerzającą w zakresie, w jakim ustawodawca nie sprecyzował w art. 122 ust. 1 u.p.o. wymogów, co do obowiązku zdawania konkretnego egzaminu przed podmiotem, o którym mowa w pkt 1 omawianego przepisu.

Podkreślenia wymaga również, że sądy administracyjne kontrolują legalność działalności administracji publicznej, przy czym, co trzeba zaznaczyć, czynią to w ramach sprawowanego wymiaru sprawiedliwości (art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a.). Sprawując wymiar sprawiedliwości i rozstrzygając sporne zagadnienia sądy uprawnione są do wyważenia racji stron procesu w ramach wykładni i stosowania relewantnych norm prawnych. Nie do pogodzenia z istotą wymiaru sprawiedliwości - w realiach rozpoznawanej sprawy - byłoby przyjęcie interpretacji znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów, w sposób który prowadziłby do sytuacji, w której pracodawca zawarł umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego przed 1 września 2019 r., poniósł koszty kształcenia młodocianego pracownika, który zdał egzamin określony w umowie, a następnie – z uwagi na brak przepisów intertemporalnych - zostałby pozbawiony dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Dlatego też Sąd za zasadne uznał podniesione w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego przez organy obu instancji.

Podkreślić ponadto należy, że na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 1 u.p.o. pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Z akt sprawy wynika, że zarówno L. L., jak i M. H., prowadzący przygotowanie zawodowe P. G., byli zatrudnieni w skarżącej spółce na stanowisku "instruktor szkolenia uczniów zawodu cukiernik" i posiadali kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania.

Nie budzi również wątpliwości, że na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a/ u.p.o. pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał "w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2018 r. poz. 1267 i 2245 oraz z 2019 r. poz. 1495)".

Dokonując wykładni tego ostatniego przepisu, należy – w ocenie Sądu – brać pod uwagę nie tylko jego literalne brzmienie, jak w istocie uczyniły to organy, ale także posłużyć się dyrektywami wykładni celowościowej i systemowej. Skoro bowiem ustawodawca w art. 122 ust. 1 pkt 1 u.p.o. dopuszcza przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika pracodawcy, który sam nie posiada kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych - pod warunkiem - że kwalifikacje takie posiada osoba przez niego zatrudniona, to nie sposób przyjąć, że w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a/ u.p.o. mowa wyłącznie o rzemieślniku w rozumieniu ustawy o rzemiośle. Należy z resztą zauważyć, że sam ustawodawca nie odsyła wprost do ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle, a jedynie do rozporządzenia określającego warunki powoływania komisji egzaminacyjnych izb rzemieślniczych wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 3 ust. 4 tej ustawy (obecnie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 stycznia 2017 r. w sprawie egzaminu czeladniczego, egzaminu mistrzowskiego oraz egzaminu sprawdzającego, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych; Dz. U. z 2017 r., poz. 89 ze zm.). Wnioski dotyczące wykładni art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a/ u.p.o. pośrednio potwierdzają przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. z 2018, poz. 2010), w którym wskazano, że wymóg posiadania kwalifikacji wymaganych od instruktorów praktycznej nauki zawodu nie dotyczy pracodawców, w imieniu których przygotowanie zawodowe młodocianych prowadzą uprawnieni do tego pracownicy (§ 2 ust. 1 i 2 w zw. z § 3c powołanego rozporządzenia).

Zważywszy przy tym na cel regulacji tych przepisów, które mają w założeniu zachęcić pracodawców do kształcenia zawodowego młodocianych poprzez dofinansowanie kosztów takiego kształcenia przyjąć należało, że dofinansowanie kosztów kształcenia przysługuje na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a/ u.p.o. nie tylko pracodawcom będącym rzemieślnikami w rozumieniu ustawy o rzemiośle, ale również pracodawcom w imieniu których zakład prowadzi albo u których zatrudniona jest osoba, która jest rzemieślnikiem (por. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 16 lipca 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 316/20 i z dnia 12 listopada 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 1490/20).

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że decyzje obu instancji zapadły z naruszeniem przepisu prawa materialnego, tj. art. 122 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.o., mającym wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ w zw. z art. 135 p.p.s.a., o czym orzeczono w punkcie 1. sentencji wyroku.

O kosztach postępowania (punkt 2. sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącej spółki 680 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wpis sądowy w wysokości 200 zł oraz wynagrodzenie reprezentującego skarżącą adwokata, ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) w wysokości 480 zł.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).