Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 400/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2018-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 135 ust. 3, art. 216 ust. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska (spr.), sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 października 2018 r. sprawy ze skargi Gminy B. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. znak [...] Wojewoda P. utrzymał w mocy decyzję Starosty Ł. z dnia [...] lutego 2018 r. znak [...], którą zwrócono A. N. (w udziale 9/18), J. Z. (udział 1/18), J. B. (udział 4/18) oraz A. G. (udział 4/18) (dalej: wnioskodawcy) nieruchomość położoną w obrębie ewidencyjnym S., jednostce ewidencyjnej B., powiecie m. B., województwie P., składającą się z działek nr [...] o powierzchni 0,3790 ha i nr [...] o powierzchni 0,0137 ha stanowiącą własność Miasta B..

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu [...] maja 2017 r. wnioskodawczynie wystąpiły do Prezydenta Miasta B. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa od E. i K. Z. na podstawie notarialnej umowy sprzedaży z dnia [...] grudnia 1986 r. Wskazały, że wniosek o zwrot dotyczy sprzedanej nieruchomości w części odpowiadającej działkom nr [...] lub działkom, które powstały po ich podziałach. Wskazały, że są następcami prawnymi sprzedających.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2017 r. Wojewoda P. wyznaczył do rozpoznania sprawy Starostę Ł. na podstawie art. 142 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.), dalej: u.g.n.

Decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. Starosta Ł. zwrócił wnioskodawczyniom (w udziałach jak wyżej wskazano) działki nr [...] stanowiące własność Miasta B., które odpowiadają części działki nr [...] nabytej przez Skarb Państwa na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1986 r. Ustalił również wysokość zwaloryzowanego odszkodowania z tytułu zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na kwotę 17 431,58 zł oraz zobowiązał wnioskodawczynie do zwrotu na rzecz Gminy B. ustalonego odszkodowania w sposób następujący: A. N. – 8 715, 79 zł, J. Z. – 968, 43 zł, J. B. – 3 873, 68 zł oraz A. G. – 3 873, 68 zł.

Organ pierwszej instancji ustalił w sprawie następujące okoliczności:

- aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1986 r. E. i K. Z. sprzedali Skarbowi Państwa działkę nr [...], która znajdowała się na terenie projektowanej ulicy, projektowanej zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej z usługami osiedlowymi oraz częściowo pod poszerzenie istniejącej ulicy [...];

- od 1986 r. działka nr [...] ulegała licznym podziałom, w wyniku których powstała działka nr [...] o powierzchni 0,3790 ha i działka nr [...] o powierzchni 0,0137 ha (podział działki nr [...], w wyniku którego powstała działka nr [...], nie został jeszcze ujawniony w księdze wieczystej);

- wnioskodawcy wykazali następstwo prawne po K. Z. i E. Z. - aktem poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] grudnia 2016 r. oraz po E. Z. (który był synem E. i K.) postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia [...] czerwca 2010 r. w sprawie [...]

Organ pierwszej instancji przeprowadził w dniu [...] listopada 2017 r. oględziny spornej nieruchomości, w trakcie których ustalono brak zagospodarowania objętych wnioskiem o zwrot działek (teren porośnięty roślinnością trawiastą, pojedynczymi drzewami, składowanie na nim materiałów budowlanych do budowy infrastruktury drogowej prowadzonej na działce sąsiedniej). Wskazano, że działka od strony zachodniej graniczy z ulicą [...] o nawierzchni utwardzonej, od południa z budynkiem sklepu B. z utwardzonym placem manewrowym, od wschodu z ulicą w budowie, od północy z terenem niezagospodarowanym, zaś na spornej nieruchomości nie znajdują się urządzenia podziemne. Organ pierwszej instancji wskazał, że nabycie spornej działki nr [...] w 1986 r. nastąpiło na podstawie przepisów ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z 1985 r., zaś przeznaczenie działek na cele uspołecznionego budownictwa mieszkaniowego i użyteczności publicznej następowało w ostateczności na skutek wywłaszczenia, jeśli działka nie mogła być nabyta drogą umowy. W takim też celu nabyto sporną działkę.

Organ wskazał, że podstawę prawną do zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 u.g.n., w stanie faktycznym jak w przedmiotowej sprawie, stanowi art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. Wskazał również treść art. 136 ust. 3 u.g.n. i art. 137 u.g.n. oraz omówił przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W jego ocenie, sporna w sprawie nieruchomość nie została wykorzystana na cel, na który nastąpiło nabycie w 1986 r. Organ powołał regulację art. 140 u.g.n. dotyczącą zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania. Wyjaśnił, że do rozliczenia wykorzystano opinię rzeczoznawcy majątkowego, który ustalił wysokość zwaloryzowanego odszkodowania do zwrotu na kwotę 17 431, 58 zł. Aktualna wartość działek została określona przez rzeczoznawcę majątkowego na kwotę 570 927 zł. Wartość zwaloryzowanego odszkodowania podlegającego zwrotowi nie przekracza 50 % aktualnej wartości nieruchomości.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Gmina B., która wskazała na obowiązek organu wyjaśnienia stanu faktycznego, wszechstronnego zgromadzenia materiału dowodowego i wyjaśnienia stronom przesłanek decyzji i jej podstawy prawnej, który to obowiązek – w jej ocenie – nie został dopełniony. Zdaniem Gminy, uzasadnione wątpliwości budzą ustalenia faktyczne oraz interpretacja materiału dowodowego i obowiązujących przepisów prawa, w tym brak odniesienia do okoliczności mających niezwykle istotne znaczenie dla sprawy. W ocenie Gminy, organ skoncentrował się jedynie na fragmencie wywłaszczonej nieruchomości bez wnikliwego rozważenia celu nabycia przedmiotowej nieruchomości, który to cel w ocenie odwołującej się został zrealizowany. Zgodnie z zapisem § 1 aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1986 r. nabywana nieruchomość znajdowała się m.in. na obszarze projektowanej ulicy. Stwierdzono aktualnie składowanie na tej działce materiałów budowlanych związanych z prowadzoną budową ulicy, zaś teren działki został objęty decyzją Wojewody P. z dnia [...] sierpnia 2016 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Fakt, że przebieg ulicy odbiega od przebiegu pierwotnego nie ma wpływu na zrealizowanie podstawowego celu nabycia, zaś budowa osiedla mieszkaniowego wraz z towarzyszącą infrastrukturą, tj. ulicami, ma charakter wieloetapowy i złożony, rozłożony w czasie. Podkreślono, że późniejsze wykorzystanie nieruchomości na inny cel niż cel wywłaszczenia, po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, nie może być podstawą zwrotu.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. Wojewoda P. utrzymał decyzję pierwszoinstancyjną w mocy. Wyjaśnił zasady zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, jak też zasady zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania. Ustalił stan faktyczny w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w pierwszej instancji, podkreślił wyniki oględzin przeprowadzonych w dniu [...] listopada 2017 r., podczas których – w jego ocenie - ustalono, że teren wnioskowanych o zwrot działek jest niezagospodarowany, porośnięty roślinnością trawiastą, pojedynczymi drzewami, znajdują się na nim materiały budowlane do budowy ulicy. Zdaniem Wojewody, brak realizacji celu wywłaszczenia jest widoczny. Co prawda, jak wskazał, budowa osiedla mieszkaniowego to nie wyłącznie budowa obiektów mieszkalnych, ale również budowa infrastruktury, to jednak podkreślił konieczność indywidualnego podejścia do stanu faktycznego każdej sprawy. Wywiódł, że nie można przyjąć realizacji celu wywłaszczenia na działkach zawnioskowanych do zwrotu, skoro nie zostały one zagospodarowane, zaś z decyzji Wojewody P. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej wprost wynika, że przeznaczono pod drogę działki nr [...] a nie działki nr [...]. Nie podzielił również organ odwoławczy zarzutu odwołania dotyczącego niedokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i niewyjaśnienia przyczyn rozstrzygnięcia w uzasadnieniu wydanej decyzji.

Skargę na decyzję odwoławczą z dnia [...] kwietnia 2018 r. złożyła do sądu administracyjnego Gmina B., która zarzuciła:

- naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz 107 § 3 K.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności stanowiących podstawę rozstrzygnięcia oraz brak dostatecznego uzasadnienia prawnego;

- naruszenie art. 136 ust. 1 i 2 oraz 137 u.g.n. poprzez uznanie, że część wywłaszczonej nieruchomości gruntowej stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu oraz nieuwzględnienie, iż cel ten został zrealizowany.

W uzasadnieniu skargi powtórzono w całości argumentację zawartą w odwołaniu, podkreślając istnienie uzasadnionych wątpliwości co do ustaleń stanu faktycznego oraz interpretacji przepisów prawa, jak też brak odniesienia się w uzasadnieniu decyzji do okoliczności kluczowych w sprawie. Zdaniem skarżącej, w postępowaniu ustalono ponad wszelką wątpliwość, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany w postaci inwestycji celu publicznego jaką jest budowa drogi wojewódzkiej, tzw. [...] w B., która przebiega przez obszar nabytej nieruchomości. Organ pierwszej instancji skoncentrował się zaś jedynie na fragmencie wywłaszczonej nieruchomości, tj. działkach zwróconych, w oderwaniu od całej wywłaszczonej nieruchomości. Odwołująca się wskazała, że "realizacja tak dużej inwestycji jak budowa osiedla mieszkaniowego wraz z towarzyszącą infrastrukturą w postaci m.in. ulic, ma charakter złożony i wieloetapowy, a zatem jej realizacja może trwać niejednokrotnie dłuższy okres czasu". Teren zajęty przez osiedle mieszkaniowe wraz z niezbędną infrastrukturą nie musi być w całości pokryty inwestycjami budowlanymi. Mogą na nim występować tereny zielone oraz strefy ochronne służące mieszkańcom. Wskazując wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach I OSK 1537/09, I OSK 1138/08 oraz I OSK 173/13 Gmina wskazała, że nie można mówić o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, gdy po wywłaszczeniu nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, a dopiero później zmieniono jej przeznaczenie lub zaprzestano wykorzystywania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 11 lipca 2018 r. do zarzutów skargi odniosła się pełnomocnik wnioskodawczyń będących w postępowaniu przed sądem uczestnikami postępowania. Wywodziła, że ustalono w sprawie brak związku wnioskowanych do zwrotu działek z budownictwem wielorodzinnym; działki te nie zostały przeznaczone w decyzji o realizacji inwestycji celu publicznego nie tylko pod tę inwestycję, ale nawet nie wskazano ich jako działek do czasowego zajęcia pod tę inwestycję; nie wykazano zmiany lokalizacji projektowanej drogi, zaś w sprawie ustalono prawidłowo porzucenie jakichkolwiek zamiarów inwestycyjnych w stosunku do tych działek. Podkreśliła, że skarżący nie przejawiał w toku postępowania żadnej inicjatywy dowodowej na potwierdzenie swojego stanowiska i nie wykazał, że cel wywłaszczenia został zrealizowany.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Zaskarżoną w sprawie niniejszej decyzję wydano na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137, art. 142 oraz art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r., poz. 121 ze zm.), dalej: u.g.n. Zgodnie z przepisem art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Stosownie do treści art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel wywłaszczenia, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo gdy pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jak stanowi przepis art. 137 ust. 2 u.g.n., jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

W sprawie niniejszej przepisy u.g.n. o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości znajdują zastosowanie, bowiem zgodnie z art. 216 ust. 2 pkt 3 tej ustawy, przepisy rozdziału 6 działu III (o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości) stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127, ze zm.). Aby zastosować przepisy o zwrocie do wskazanego nabycia drogą umowną, nabycie powinno być powiązane z istniejącym w momencie zawierania umowy zamiarem realizacji celu publicznego oraz gdy niedojście do skutku umowy cywilnoprawnej zagrożone jest odjęciem prawa własności nieruchomości w drodze wywłaszczenia.

Zdaniem sądu, powyższe przesłanki w sprawie niniejszej należy uznać za spełnione. Gmina na żadnym etapie postępowanie ich nie kwestionowała, nie zgłaszała odnośnie powyższych okoliczności żadnych wniosków dowodowych, a podnosiła zarzuty wyłącznie dotyczące ustalenia realizacji celu wywłaszczenia. Tok rozumowania organów obydwu instancji oraz sposób jego przedstawienia w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji również nie budzi wątpliwości.

Przede wszystkim akt notarialny nabycia z dnia [...] grudnia 1986 r. od poprzedników prawnych wnioskodawczyń wyraźnie zawiera wskazanie, że nabywana działka nr [...] "znajduje się na terenie projektowanej ulicy, projektowanej zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej z usługami osiedlowymi oraz częściowo pod poszerzenie istniejącej ulicy [...] – działka do przekształcenia". Zgodnie z art. 50 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z 1985 r., nieruchomość mogła być wywłaszczona, jeśli była niezbędna na cel realizacji uspołecznionego budownictwa mieszkaniowego. Nie ulega przy tym wątpliwości, na co wskazują także zasady doświadczenia życiowego i wiedza powszechna, że nabywanie nieruchomości pod realizację celów budownictwa mieszkaniowego miało w większości przypadków charakter przymusowy (zagrożony wywłaszczeniem). Nie bez przyczyny pełnomocnik wnioskodawczyń we wniosku dowodowym z dnia [...] maja 2017 r. wnosił o przeprowadzenie dowodu ze znajdujących się w aktach [...] dokumentów, w tym protokołu rokowań przeprowadzonych w dniu [...] listopada 1986 r. na okoliczność zawarcia umowy sprzedaży z dnia [...] grudnia 1986 r. w warunkach zagrożenia wywłaszczeniem. Sąd podkreśla, że na żadnym etapie postępowania administracyjnego ani sądowego zarzutu w tym zakresie nie podnosił pełnomocnik strony skarżącej. Tym samym nie kwestionował – traktując ten fakt jako bezsporny, iż nabycie nastąpiło pod zagrożeniem wywłaszczeniem. Co więcej, zgromadzono w aktach sprawy dokumenty archiwalne, z których wynika (na co wskazał także przedstawiciel strony skarżącej w pismach z dnia [...] września 2017 r. oraz z dnia [...] października 2017 r. (k. 113, 123), że na części nabytej w 1986 r. działki nr [...] zrealizowano Przedszkole Samorządowe oraz Szkołę Podstawową (a więc usługi służące budownictwu mieszkaniowemu – usługi osiedlowe). Według przedstawiciela strony skarżącej wskazuje to na zrealizowanie celu nabycia, którego to celu realizacja ma być, w jego ocenie, kontynuowana trwającą budową [...]. Zdaniem sądu, wobec powyższego należy przyjąć, że nabycie w 1986 r. spełniało warunki do zastosowania przepisu art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n., bowiem – co należy podkreślić - miało miejsce na cel publiczny a fakt przymusowości nabycia nie został podważony, co uprawniało do jego potraktowania jako bezspornego.

Jak wyżej wskazano, zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n., a zatem organ był zobowiązany przede wszystkim ustalić, czy zrealizowano cel wywłaszczenia. Zdaniem sądu, w tym zakresie nie sposób skutecznie zarzucić organowi naruszenia przepisów o postępowaniu wyjaśniającym i o uzasadnianiu rozstrzygnięć administracyjnych (art. 7, 77, 107 § 3 K.p.a.), które to zarzuty sformułowano w skardze.

Jak ustalono, nabyta w 1986 r. działka nr [...] została przeznaczona pod projektowaną zabudowę mieszkaniową wielorodzinną z usługami osiedlowymi oraz częściowo pod poszerzenie istniejącej ulicy [...]. Z materiałów dowodowych wynika, że na działkach stanowiących część tej nieruchomości zrealizowano Przedszkole Samorządowe i Szkołę Podstawową (działki nr [...]), zaś działki nr [...] oraz [...] objęte zostały decyzją Wojewody P. nr [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (vide k. 61 verte akt adm. pierwszej instancji). Nie zostały objęte tą decyzją, wbrew twierdzeniom przedstawiciela skarżącej Gminy, działki wnioskowane do wywłaszczenia, co wynika wprost z decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Jak wynika nadto z protokołu oględzin z dnia [...] listopada 2017 r. oraz ze znajdującego się w aktach sprawy wydruku z ortofotomapy (k. 15 akt adm. I instancji) działki nr [...] oraz nr [...] nie są zagospodarowane jakąkolwiek zabudową. Podczas oględzin ustalono również, że nie tylko nie ma na nich zabudowy naziemnej, ale również w gruncie nie stwierdzono urządzeń podziemnych. Nie ulega zatem wątpliwości, że działki te są niezagospodarowane, jak też dokumentacja zdjęciowa nie potwierdza stanowiska skarżącej, jakoby miał być wcześniej zrealizowany na nich cel nabycia. Okoliczność, że składowane są na nich materiały budowlane w związku z realizowaną budową drogi w sąsiedztwie nie przesądza o ich zajęciu i wykorzystaniu na cel nabycia. Składowanie materiałów budowlanych nie stanowi o zagospodarowaniu ale o tymczasowym wykorzystaniu, które nie jest tożsame z celem nabycia będącym de facto celem wywłaszczeniowym. Stąd też nie sposób podważyć ustaleń organów, że nie miało miejsca zrealizowanie celu wywłaszczenia a następnie odstąpienie od niego i inne niż na cel nabycia późniejsze zagospodarowanie terenu. Orzeczenia wskazane na tę okoliczność w skardze nie znajdują zastosowania w stanie faktycznym sprawy niniejszej, w którym w ogóle nie wykazano realizacji jakiegokolwiek celu nabycia na spornych działkach.

Należy również podkreślić, że w toku całego postępowania administracyjnego Gmina nie formułowała żadnych wniosków dowodowych, które miałyby wskazywać na okoliczności przeciwne ustalonym przez organ lub które mogłyby przynajmniej podważać ich wiarygodność (o przesłuchanie świadków, o przeprowadzenie dowodów z dokumentów). Zdaniem sądu, organ prowadzący sprawę, nie dysponując żadnymi dowodami podważającymi poczynione ustalenia, przy braku inicjatywy dowodowej dotychczasowego właściciela nieruchomości i przy sformułowaniu wyłącznie ogólnych zarzutów odnośnie niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy ale bez wskazania konkretnych okoliczności, nie był zobligowany do prowadzenia z urzędu dalszego postępowania wyjaśniającego. Również sąd nie znajduje podstaw aby podważać ustalenia organu, co w konsekwencji prowadzi do uznania zarzutów naruszenia art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. za bezpodstawne (por. wyrok z dnia 28 lutego 2017 r., I OSK 998/15, CBOSA).

Organ zbadał sprawę w jej całokształcie, uwzględniając indywidualne okoliczności sprawy. Jak wyżej wskazano, tego zindywidualizowanego podejścia nie sposób stwierdzić ani w odwołaniu, ani w skardze. Skarga jest ogólna i - jak sądowi znane jest z urzędu z racji rozpatrywania innych skarg Gminy B. w sprawach zwrotowych - zawiera powielenie zarzutów i argumentów sformułowanych w tych innych sprawach. Nadto, skarga zawiera przytoczenie orzecznictwa i wnioski, które nie mają odniesienia do ocenianych w sprawie okoliczności. Przykładowo w sprawie nie powstał problem zrealizowania celu wywłaszczenia w innej lokalizacji czy zrealizowania jako jednego ze składowych celu wywłaszczenia terenów zielonych czy stref ochronnych, a mimo to skarga zawiera zarzuty w tym zakresie. Wbrew także zarzutowi skargi, rozważania co do zwróconych działek nie nastąpiły w oderwaniu od sytuacji "całej wywłaszczonej nieruchomości", bowiem ustalono w jaki sposób zagospodarowano pozostałą część działki nr [...] nabytej w 1986 r., uznając przesłankę zbędności za spełnioną w odniesieniu do działek zawnioskowanych do zwrotu.

Dodać także należy, że zrealizowanie celu przymusowego nabycia tylko na części terenu nie wyklucza zwrotu fragmentu terenu niewykorzystanego na cel nabycia. Z protokołu oględzin z dnia [...] listopada 2017 r. oraz dołączonej dokumentacji zdjęciowej jednoznacznie wynika, że zwrócony teren jest niezagospodarowany.

Trafny jest również wniosek sformułowany na podstawie całokształtu okoliczności sprawy, że nie wykazano, aby zwrócony teren był w przeszłości zagospodarowany na cel wywłaszczenia, a dopiero z czasem sposób jego zagospodarowania uległ zmianie, co wykluczałoby zwrot na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w sprawie P 12/11, dominujące jest od lat stanowisko sądów administracyjnych, zgodnie z którym "Nie można zatem mówić o zbędności nieruchomości i obowiązku jej zwrotu, jeśli nieruchomość wywłaszczona została prawidłowo wykorzystana zgodnie z celem określonym w decyzji o wywłaszczeniu, a następnie tej realizacji zaprzestano lub nieruchomość przeznaczono na inne cele, włączając w to rozporządzenia tą nieruchomością na rzecz osób trzecich (sprzedaż, oddanie w użytkowanie wieczyste, oddanie w użytkowanie, najem, dzierżawę lub w trwały zarząd)". Okoliczności powyższych jednak nie wykazano w sprawie niniejszej.

Dodać też należy, że w stanie prawnym aktualnym na datę wydania zaskarżonej decyzji mamy do czynienia z normatywną definicją przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia (art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n.), która to definicja nie obowiązywała w dacie wywłaszczeń spornych działek. Przepis art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. wszedł w życie w dniu 1 stycznia 1998 r., zaś przepis art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. – w dniu 22 września 2004 r. Zastosowanie tych terminów do wywłaszczeń mających miejsce przed wejściem w życie art. 137 u.g.n. byłoby zastosowaniem prawa wstecz, co jest niedopuszczalne, zwłaszcza że nie obowiązuje szczególny przepis intertemporalny zezwalający na takie stosowanie (vide wyroki z dnia 10 listopada 2017 r., I OSK 1603/17; z dnia 15 lipca 2014 r., I OSK 761/13, CBOSA).

Jak wskazał natomiast Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 13 marca 2014 r. w sprawie P 38/11, jak długo "wywłaszczone rzeczy (prawa) nie są przekazywane na cel publiczny uzasadniający wywłaszczenie, tak długo nie został osiągnięty cel wywłaszczenia i tak długo działanie organów państwa stanowi ingerencję w prawo własności, która nie ma konstytucyjnej legitymacji". W sprawie niniejszej powyższe wywody pozostają aktualne.

Reasumując, ocena przesłanki zbędności nieruchomości na cel nabycia w 1986 r. została w sprawie niniejszej dokonana bez naruszenia prawa, odnosi się do okoliczności sprawy oraz zawiera rozważenie przesłanek wydania orzeczenia na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n.

Podzielić należy również ocenę i rozstrzygnięcie organów odnośnie ustalenia wysokości odszkodowania. Skarga nie zawiera w tym zakresie żadnych zarzutów, zaś sąd administracyjny ją rozpoznający w całości podziela rozstrzygnięcie w tym zakresie. Jak wynika z akt administracyjnych, dopuszczono dowód z opinii w postaci operatu szacunkowego, w którym ustalono wysokość zwaloryzowanego odszkodowania na kwotę 17 414, 49 zł. Operat został sporządzony w sposób prawidłowy pod względem formalnym, zawiera zrozumiałe wyjaśnienia oraz niebudzące wątpliwości konkluzje, co powoduje brak podstaw do jego zakwestionowania. Tym samym stanowi wiarygodny dowód będący podstawą rozstrzygnięcia w zakresie zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania od wnioskodawczyń w kwotach odpowiadających wielkości ich udziałów (fakt spadkobrania i wielkości udziałów został wykazany stosownymi dokumentami urzędowymi) i w wysokości nie wyższej niż 50 % aktualnej wartości nieruchomości, zgodnie z art. 217 ust. 2 u.g.n. Stosownie bowiem do treści tego przepisu, osoby, które zostały pozbawione własności nieruchomości w wyniku wywłaszczenia dokonanego przed dniem [...] grudnia 1990 r., w razie zwrotu tych nieruchomości, zwracają odszkodowanie zwaloryzowane, w wysokości nie większej niż 50% aktualnej wartości tych nieruchomości.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.

Odnośnie złożonego przez pełnomocnika uczestników postępowania wniosku o zasądzenie na ich rzecz od skarżącej Gminy kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wskazać należy, że wniosek taki nie mógł być rozpoznany przez sąd. Stosownie bowiem do treści art. 200, art. 201 i art. 202 P.p.s.a., zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw przed sądem administracyjnym pierwszej instancji przysługuje wyłącznie skarżącemu i to od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, w przypadku uchylenia zaskarżonej decyzji lub umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 P.p.s.a. Przepisy te nie mają zastosowania do uczestników postępowania, którym nie przysługuje zwrot kosztów postępowania (uczestnicy nie uiszczają wpisu od skargi), w tym kosztów zastępstwa procesowego bez względu na wynik postępowania (vide uzasadnienia wyroku w sprawie I SA/Sz 592/17 z dnia 18 października 2017 r., CBOSA).