Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 753/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Fronc Sędziowie: WSA Joanna Człowiekowska (spr.) WSA Monika Niedźwiedź po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 28 marca 2022 r., znak: SKO.Pw/4171/3/2022 w przedmiocie nakazu przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie lub wykonania urządzeń wodnych skargę oddala


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 3 grudnia 2021 r. znak: GK.6331.34.2019, działając na podstawie art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r., poz. 624 ze zm.) oraz art. 104 kpa, Wójt Gminy Zielonki nakazał A. D. właścicielce działek nr [...], [...] w miejscowości W., S. S. i J. S. właścicielom działki nr [...] w miejscowości W., P. M. i M. M. właścicielom działki nr [...] w miejscowości W. wykonanie w terminie do 30 czerwca 2022 r.:

1) podniesienia korony muru oporowego lub obniżenia niwelety drogi na działkach nr [...], [...] tak, aby korona muru była powyżej niwelety drogi co najmniej o 15 cm (głównie wzdłuż granic z działkami nr [...] i [...]);

2) rowu o głębokość minimum 150 mm przy szerokości dna minimum 100 mm lub podziemnego kanału kołowego ("rura") o średnicy minimum 200 mm, zbierającego wody z powierzchni drogi na działkach nr [...], [...], [...] i [...]. Tak kanał podziemny jak i rów otwarty powinny charakteryzować się spadkiem wynoszącym co najmniej trzy promile (3 cm różnicy wysokości na każde 10 m długości),

3) drenażu podziemnego na głębokości 2 m poniżej niwelety drogi na działkach nr [...], [...], [...] i [...]. Należy posadowić drenaż w postaci rur perforowanych w obsypce filtracyjnej obłożonej geowłókniną ze spadkiem podłużnym drenażu co najmniej trzy promile,

Lub

1) utwardzonej nawierzchni drogowej z kostki brukowej na działkach nr [...], [...], [...] i [...], nachylonej w kierunku południowym,

2) odwodnienia liniowego wzdłuż południowej krawędzi drogi na działkach nr [...], [...], [...] i [...]

3) szczelnych zbiorników, posadowionych na działkach nr [...], [...], [...] i [...], każdy o pojemności 3,4 m3, zbierających wody z odwodnienia liniowego.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz wskazał, że przeprowadzone rozpoznanie terenowe oraz analiza zebranych materiałów wykazały, że teren działek nr [...], [...], [...] i [...] jak i teren działek wnioskodawców, przed wybudowaniem drogi i budynków mieszkalnych, użytkowany był rolniczo. Spływająca woda stopniowo ulegała koncentracji w rejonie dna bardzo płaskiej doliny, zwłaszcza na działkach nr [...] i [...]. Działki nr [...], [...], [...] i [...], jak i teren działek wnioskodawców leżą dość wysoko na stoku,

w początkowej części doliny i dlatego nie były zbytnio narażone na występowanie gwałtownego skoncentrowanego spływu powierzchniowego. Na przedmiotowym terenie, przed ich zabudowaniem, występował i zdecydowanie dominował rozproszony spływ powierzchniowy wód opadowych i roztopowych. W poprzek stoku i opisanej powyżej bardzo płaskiej doliny powstała droga utwardzona tłuczniem, przebiegająca po północnych częściach działek nr [...], [...], [...] i [...]. Przedmiotowa droga została posadowiona na nasypie niwelującym spadek terenu. Nasyp ten dodatkowo, od strony północnej, czyli od strony działek należących do wnioskodawców został wzmocniony i ustabilizowany wysokim murem oporowym. Poziom górnej krawędzi muru jest w przybliżeniu wyrównany do wysokości górnej powierzchni drogi na działkach nr [...], [...], [...] i [...].

Organ ustalił, że wybudowanie drogi i muru spowodowało silne skupienie spływu powierzchniowego. Woda przelewa się przez koronę muru, spływa

w klasycznie skoncentrowanej formie. Głównym punktem przelewania się tej wody przez koronę muru jest miejsce schodkowego obniżenia wysokości muru, strumień wody w skoncentrowanej formie trafia na działki wnioskodawców. Dodatkowo wyraźne obniżenie środkowej części drogi i pochylenie jej w kierunku północnym sprzyja przelewaniu się wody przez koronę muru na wysokości działek nr [...] i [...]. Jest to szybki spływ dużych ilości wody skupiony w wąskiej strefie. Spływ ten ma dużą energię i silne własności erozyjne. Podczas wizji w dniu 12 marca 2021 r. zaobserwowano, że w okresie od pierwszej wizji lokalnej w dniu 17 września 2019 r. w obrębie muru pojawiło się pęknięcie, przez które po opadach wysącza się woda. Jest to kolejny element punktowego spływu wody na działkę wnioskodawców. Skutkiem utworzenia nasypu ograniczonego murem oporowym jest blokada swobodnego przesączania się wód zawartych w bryle tego nasypu. Woda opadowa gromadzącą się w obrębie nasypu w sposób wymuszony przepływa pod murem, co zagraża jego stabilności. W efekcie dochodzi do silnego zawilgocenia terenu leżącego poniżej muru oporowego i wyraźnego podniesienia zwierciadła wód podziemnych. Podczas wizji lokalnej w dniu 17 października 2019 r. stan gruntu na działkach wnioskodawców pomimo wyjątkowo suchego okresu grunt był silnie wilgotny, wręcz przesycony wodą. Podobnie wilgotny był grunt powyżej muru, na działce nr [...], w strefie stagnowania wody, której migracja w dół stoku została przyhamowana przez mur. Ustawienie muru w poprzek stoku powoduje niemal automatyczne jego oddziaływanie. Z kolei podczas wizji terenowej w dniu 12 marca 2021 r. stwierdzono, że wzdłuż południowej strony drogi dojazdowej na działkach nr [...] i [...] zostało wykonane ogrodzenie z betonową podmurówką, która blokuje spływ powierzchniowy na drogę z kierunku południowego. Dodatkowo wzdłuż ogrodzenia posadzono krzewy. Posadowienie ogrodzenia redukuje jedynie spływ powierzchniowy wody, nie wpływając na wodę migrującą w obrębie gruntu, która zasila nasyp pod drogą i naciska na mur oporowy.

Zdaniem organu I instancji wybudowanie drogi i muru na działkach nr [...], [...], [...] i [...] doprowadziło do zmiany stanu wody na gruncie i wystąpienia szkód na gruncie sąsiednim tj. działkach nr [...], [...], [...], [...], [...].

Organ zauważył, że w wykonanej opinii biegły hydrolog i hydrogeolog dr hab. inż. B. R. proponuje rozwiązanie problemu przez podniesienie korony muru oporowego lub obniżenia niwelety drogi na działkach nr [...], [...] tak, aby korona muru była powyżej niwelety drogi co najmniej o 15 cm (głównie wzdłuż granic

z działkami nr [...] i [...]). W dalszej części proponuje wykonanie rowu o głębokości minimum 150 mm przy szerokości dna minimum 100 mm lub podziemnego kanału kołowego ("rura") o średnicy minimum 200 mm, zbierającego wody z powierzchni drogi na działkach nr [...], [...], [...] i [...]. Tak kanał podziemny jak i rów otwarty powinny charakteryzować się spadkiem wynoszącym co najmniej trzy promile (3 cm różnicy wysokości na każde 10 m długości). Drenaż podziemny powinien zostać wykonany na głębokości 2 m poniżej niwelety drogi na działkach [...], [...], [...] i [...]. Należy posadowić drenaż w postaci rur perforowanych w obsypce filtracyjnej obłożonej geowłókniną ze spadkiem podłużnym drenażu co najmniej trzy promile. Wykonanie zbiornika szczelnego lub kilku zbiorników szczelnych o objętości 8 m3 (w przypadku kilku zbiorników suma ich objętości powinna także wynosić 8 m3) zbierającego wody z powierzchni drogi na działkach nr [...], [...], [...] i [...], jak i wody zbierane przez drenaż podziemny. Z kolei w piśmie z dnia 3 sierpnia 2021 r. P. M. i S. S. przedstawili alternatywny sposób rozwiązania zaistniałej sytuacji w postaci wykonania utwardzonej nawierzchni drogowej z kostki brukowej na działkach nr [...] i [...], nachylonej w kierunku południowym, ponadto wykonanie odwodnienia liniowego wzdłuż południowej krawędzi drogi na działkach nr [...]

i [...] oraz szczelnych zbiorników, posadowionych na działkach nr [...] i [...]

o pojemności 3,4 m3 każdy zbierających wody z odwodnienia liniowego. Zaproponowana przez P. M. i S. S. alternatywna koncepcja odbioru wód opadowych została zaakceptowana przez dr hab. inż. B. R.. Zdaniem biegłego zaproponowana koncepcja stanowi dobrą alternatywę jednakże biegły proponuje wykonanie także analogicznych rozwiązań na działkach nr [...] i [...].

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła A. D., właścicielka działek nr [...] i [...] w W. . Podniosła, że nakazanie wykonania czynności nie rozwiązują problemu spływu wody opadowej w razie intensywnych deszczów, gdyż będzie ona wsiąkać pod mur zwiększając napór wody na ten mur. Nadto działania te są niezgodne z prawem, gdyż zmieniają kierunek i ilość wód opadowych. Nakazują drenaż podziemny nie wskazując gdzie odprowadzić wodę. Zdaniem odwołującej się najniżej położone działki były i są zawilgocone również przed budową na nich domów mieszkalnych.

Decyzją z dnia 28 marca 2022 r. znak: SKO.PW/4171/3/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że przepis art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r Prawa wodnego przewiduje administracyjny tryb orzekania o przywróceniu stanu poprzedniego lub wykonaniu urządzeń zapobiegających szkodom na gruntach sąsiednich wskutek dokonanej przez właściciela gruntów zmiany stanu wodnego. Przesłanką wydania ww. decyzji było ustalenie, iż doszło do zmiany stosunków wodnych ze szkodą dla działek sąsiednich nr [...], [...], [...], [...], [...]. Zmiany te powstały na działkach należących do A. D., J. i S. S. oraz M. i P. M..

Organ odwoławczy podał, że postępowanie zostało wszczęte wnioskiem z dnia 21 sierpnia 2019 r. Ł. J., D. G., M. L., K. B., J. G. którzy podnieśli zalewanie wodami opadowymi działek nr [...], [...], [...], [...], [...] w miejscowości W., powodującej szkody na ich działkach. Wójt Gminy Zielonki oparł swoją decyzję na ustaleniach faktycznych jakie poczynił w trakcie swojego kilkuletniego postępowania, w oparciu o przeprowadzone wizje lokalne i opinię oraz dodatkowe wyjaśnienia biegłego dr. inż. B. R. problemów wskazanych przez strony postępowania.

Organ odwoławczy ustalenia organu I instancji przyjął za własne i powtórzył, że na działkach nr [...], [...], [...], [...] został wybudowany mur oporowy biegnący wzdłuż wybudowanej drogi dojazdowej. W murze oporowym od działki wnioskodawców zaobserwowano pęknięcia, ze śladami wycieków wody. Wzdłuż południowej strony drogi na działkach nr [...] i [...] zostało wybudowane ogrodzenie o betonowej podmurówce blokującej spływ powierzchniowy z kierunku południowego. Biegły ustalił, że przed zabudowaniem domami mieszkalnymi należącymi do wnioskodawców obszar ten był użytkowany rolniczo. Jest to teren oznaczający się spadkiem, zaś na płaskim dnie istniejącej doliny zostały wybudowane domy stron. W wyniku znacznych przekształceń użytkowania terenu zmieniony został naturalny rozproszony spływ i wsiąkanie wód opadowych. Wybudowanie i podniesienie drogi dojazdowej, ograniczonej murem oporowym usytuowanych w poprzek doliny spowodowało skupienie - koncentrację spływu powierzchniowego wód. Biegły wskazał, że utworzenie nasypu ograniczonego murem zawsze skutkuje wzmożonym nasyceniem podłoża wodą opadową. Wykonane ogrodzenie z podmurówką na działkach nr [...] i [...] ograniczyło o ok. 32% wielkość obszaru, z którego spływają wody do muru oporowego. Jednocześnie biegły jednoznacznie ocenił opisane oddziaływanie muru oporowego i nadsypanie drogi dojazdowej jako przyczyny zmiany stanu wody na gruncie, szkodliwie działające na nieruchomości wnioskodawców. Równocześnie zaproponował określone rozwiązania, ale także zaaprobował jako alternatywne rozwiązania zgłoszone przez odwołujących się. W konsekwencji organ I instancji zaaprobował przedstawioną propozycję.

Zdaniem organu odwoławczego wykonana ekspertyza wodnoprawna wykonana przez dr hab. inż. B. R. odpowiada wyczerpująco na wszystkie postawione pytania i wątpliwości. Jest dokładna i rzetelna, a udzielone wyjaśnienia w kolejnych pismach na zarzuty odwołujących logicznie i jednoznacznie uzupełniają przedłożoną opinię. Bez wątpienia ustalono, że działania odwołujących spowodowały zmianę stanu wody i szkody na terenie działki stron. Istniały więc podstawy dla wydania przez organ I instancji orzeczenia o nakazie naprawy istniejącej sytuacji.

Organ wskazał, ze przepisy art. 234 Prawa wodnego stanowiące podstawę prawną nin. decyzji przewidują administracyjny tryb orzekania o przywróceniu stanu poprzedniego lub wykonaniu urządzeń zapobiegających szkodom na gruntach sąsiednich wskutek dokonanej przez właściciela gruntów zmiany stanu wodnego. Okoliczności niezbędne dla wyjaśnienia stanu faktycznego organ ustalił w oparciu o opinię biegłego specjalisty, oraz inne wskazane wyżej dowody, czym zostały wypełnione przesłanki art. 7, 77 § 1 k.p.a. Treść rozstrzygnięcia oparta została na ustaleniu wystąpienia dwóch koniecznych przesłanek wydania określonych nakazów - tj. braku zmiany stanu wody na gruncie, która szkodliwie wpłynęła na grunty skarżącego. Sposób naprawienia istniejącego stanu i koniecznych robót został podany alternatywnie, uwzględnił więc propozycję zainteresowanych stron. Zdaniem organu odwoławczego kolejna propozycja zawarta piśmie J. i S. S. i M. i P. M. "o wydłużenie terminu zapadalności decyzji do dnia 31.10.2023 r." złożona została po terminie do wniesienia odwołania i nie może zostać zaakceptowana, gdyż pozbawia strony wnioskujące o wydanie rozstrzygnięcia realizacji podjętej decyzji.

Na powyższą decyzję A. D. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie przepisów:

1) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez:

a) zaniechanie prowadzenia postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a odnoszących się do:

- wystąpienia na działce skarżącej tj. na działce [...] oraz [...] w m. W. (dalej: działki skarżącej) zmiany stosunków wodnych,

- wystąpienia szkody dla gruntów sąsiednich tj. dla działki [...], [...], [...], [...], [...] w m. W. ,

- związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem szkody na działce [...], [...], [...], [...], [...] w m. W. , a zmianą stosunków wodnych na działkach skarżącej,

b) zignorowanie wniosków wynikających z opinii biegłego hydrologa i hydrogeologa dr hab. B. R., znak: Opinia SPR/28/2019/1, z dnia 29.11.2019 r., Kraków (dalej: "Opinia") oraz Opinii biegłego hydrologa i hydrogeologa dr hab. B. R., znak Opinia SPR/28/2019/2, z dnia 19.04.2021 r., Kraków (dalej: "Opinia Uzupełniająca"), a to:

- "natomiast zawilgocenie obszaru działek [...], [...], [...], [...], [...] w strefie sąsiadującej z murem oporowym powstałym na działkach [...], [...], [...], [...] trudno jednoznacznie powiązać z oddziaływaniem tego muru, chociaż byłoby to akurat zgodne z teorią dotyczącą typowego oddziaływania murów oporowych. W tym przypadku w grę wchodzą jednakże także inne, ważne czynniki." (vide: str. 14 Opinii),

- "Poza toczącym się postępowaniem pozostaje kwestia spływu na działkiw Wnioskodawców z obszaru działki [...]" (vide: str. 14 Opinii),

- "Generalnie, grunty na tym obszarze są słabo przepuszczalne dla wody, co ogranicza możliwość infiltracji (wsiąkania) wód opadowych i roztopowych z powierzchni terenu." (vide: str. 6 Opinii),

- "Ponadto, przedstawiciele wnioskodawców obecni podczas wizji lokalnej potwierdzili obserwacje biegłego, że działki Wnioskodawców zostały wyrównane ("zniwelowane") poprzez częściowe podcięcie wyżej leżącego stoku. To podjęcie jest obecnie zabezpieczone murem oporowym, podtrzymującym z drugiej strony drogę na działkach [...], [...], [...], [...]. Podcięcie stoku także jest zabiegiem silnie zwiększającym zawilgocenie murem oporowym, podtrzymującym z drugiej strony drogę na działkach [...], [...], [...], [...]. Podcięcie stoku także jest zabiegiem silnie zwiększającym zawilgocenie danego terenu, zwłaszcza zawilgocenie strefy położonej "w podcięciu", a zatem południowych części działek wnioskodawców przylegających do muru oporowego." (vide: str. 11 Opinii),

- "Dlatego zawilgocenie obszaru działek wnioskodawców może być ( i zapewne jest)

efektem oddziaływania muru oporowego i wód zgromadzonych po jego drugiej stronie, naturalnego położenia działek wnioskodawców w wilgotnym dnie lokalnej doliny, wykonanego podcięcia stroku." (vide: str. 11 Opinii),

- "Zaobserwowana, istniejąca fizycznie szkoda (zawilgocenie działek) może być bowiem spowodowana innym czynnikiem, a najprawdopodobniej kombinacją trzech czynników, których udziały nie są możliwe do określenia." (vide: str. 12 Opinii),

c) przyjęcie, że doszło do szkody dla gruntów sąsiednich, podczas gdy z opinii biegłego, ani z ustaleń organu nie wynika, aby grunty sąsiednie poniosły jakąkolwiek szkodę,

2) art. 8 kpa poprzez zaniechanie stosowania zasady zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej poprzez nałożenie na skarżąca obowiązków niewspółmiernie dotkliwych i zbędnych w zaistniałym stanie sprawy ,

3) 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r., poz. 624) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy nie zostały spełnione przesłanki w nim przewidziane, a tym samym nie istniały podstawy do nałożenia obowiązku wykonania prac przez skarżących ba działce stanowiącej ich własność.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie z 5 października 2022 r. swoje stanowisko w sprawie wyrazili uczestnicy S. S., J. S., P. M. i M. M., którzy poparli skargę, wnosząc o jej uwzględnienie w całości, ewentualnie na podstawie art. 145 § 1b p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji oraz na podstawie art. 135 p.p.s.a. poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Wnieśli również na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z wydruku wiadomości mailowej z 18 maja 2022 r.

W piśmie z 13 października 2022 r. swoje stanowisko w sprawie wyrazili uczestnicy postępowania Ł. J., M. W., D. G., A. G., M. L., S. Z., K. B., K. B., J. C.-G., P. G., wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021 r. poz. 2095 ze zmian.), w składzie trzech sędziów, na podstawie zarządzenia Przewodniczącego II Wydziału w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Należy również wskazać, że na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W wyniku rozpatrzenia sprawy w tak zakreślonych ramach Sąd stwierdził, że skarga jest bezzasadna.

Rozpatrując sprawę Sąd nie uwzględnił wniosku uczestników postępowania S. S., J. S., P. M. i M. M. o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., jako w sprawie nie zaistniały tego rodzaju wątpliwości, których wyjaśnieniu mógłby służyć dowód w postaci wydruku wiadomości mailowej z dnia 18 maja 2022 r., powstały po wydaniu zaskarżonej decyzji.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. 2021 r. poz. 2233, dalej: p.w.). Zgodnie z art. 234 ust. 1 właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust. 2). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (ust. 3). Zgodnie z art. 234 ust. 4, nakaz o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane. Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt (ust. 5).

Przesłanką do wydania decyzji nakazowej na podstawie art. 234 ust. 3 p.w. jest zatem ustalenie, że spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Obowiązki na tej podstawie mogą zostać nałożone wyłącznie na aktualnego właściciela nieruchomości, niezależnie, czy to wskutek jego działań doszło do zmian stanu wody na gruncie. Tym samym aktualny właściciel nieruchomości może ponosić konsekwencje działań poprzednich właścicieli.

Podobnie, jak na podstawie art. 29 ust. 3 poprzednio obowiązującej ustawy – Prawo wodne z 2001 r., dla wydania decyzji na podstawie art. 234 ust. 3 p.w. konieczne jest wykazanie: po pierwsze, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na swoim gruncie, po drugie, czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, tzn. czy pomiędzy zmianą stanu wody i szkodą na nieruchomości sąsiedniej istnieje związek przyczynowo-skutkowy (tak np. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 26 marca 2019 r., II SA/Rz 192/19, orzeczenia.nsa.gov.pl). Z punktu widzenia przywołanych wyżej przepisów nie ma natomiast znaczenia rozmiar powstałej szkody. Ustawodawca nie uzależnia bowiem skutku od rozmiaru szkody, lecz w ogóle od jej zaistnienia, w związku z czym nie ma potrzeby jej szacowania (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 21 czerwca 2011 r., II SA/Bd 438/11, LEX nr 950530).

Charakterystykę zmian stanu wody na gruncie uzasadniających podjęcie działań na podstawie art. 29 ust. 3 p.w. przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 września 2017 r., sygn. II OSK 159/16, i wypowiedź ta zachowuje aktualność i na tle obowiązującego art. 234 ust. 3 p.w. Zalicza się tu "takie działania, które ingerują w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi czy też hydrologicznymi. Działaniem takim jest między innymi wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu np. zasypanie zagłębienia, którym dotychczas spływała z terenów wyżej położonych lub podwyższenie terenu uniemożliwiające spływ wody. Także spowolnienie spływu wody z gruntów spowodowane podwyższeniem terenu sąsiedniej działki stanowi jedną ze zmian stosunków wodnych na gruncie, o którym mowa w art. 29 p.w. Również roboty budowlane takie jak niwelacja terenu, podniesienie rzędnej terenu, wprowadzenie systemu drenażowego wokół budynku, czy też samo wybudowanie fundamentów może powodować zmiany stanu wody na gruncie jeżeli ich efektem będzie zmiana naturalnego, dotychczasowego kierunku odpływu wód opadowych, naruszenie istniejącego systemu drenażowego, czy też przecięcie kierunku migracji wód podziemnych."

Dodać wypada wreszcie, że wydanie decyzji, o której mowa w art. 234 ust. 3 p.w., wymaga precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego, przede wszystkim, jaki był ostatnio stan wody na gruncie, czy doszło do jego zmiany, zwłaszcza czy nastąpiła zmiana kierunku odpływu wody opadowej, a jeśli tak, to na czym polegała zmiana stanu wody, wreszcie czy dokonane zmiany szkodliwie wpływają na sąsiednie grunty. Dopiero poprawnie ustalona podstawa faktyczna może stanowić podstawę do oceny zebranego materiału dowodowego, przeprowadzenia rozważań i w konsekwencji do podjęcia rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 14 maja 2008 r., sygn. II OSK 613/07, orzecznia.nsa.gov.pl). Nie ulega przy tym wątpliwości, że sprawy z zakresu naruszenia stosunków wodnych dotyczą skomplikowanej problematyki, wymagającej najczęściej wiadomości specjalnych, przeważnie z geologii, hydrologii, melioracji. Z tego względu w sprawach rozstrzyganych na podstawie art. 234 ust. 3 p.w. kluczowym dowodem może być opinia biegłego. Biegły nie może jednak zastąpić organu administracji w ustaleniu stanu faktycznego, jako że to na organie administracji publicznej ciążą obowiązki wynikające m.in. z przepisów art. 7, 77, 80 k.p.a.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie wykazano, że zaistniały przesłanki do wydania decyzji nakazującej wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom ze względu na stwierdzoną zmianę stosunków wodnych, a zgromadzony materiał dowodowy okazał się wystarczający do przyjęcia, że ustalenia organów co do stanu faktycznego były prawidłowe. W ocenie Sądu ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że zmianę, o której mowa w art. 234 ust. 3 p.w., stanowi budowa drogi i muru oporowego na działkach nr [...], [...], [...], [...]. Okoliczność wybudowania drogi i muru oporowego pozostaje w sprawie bezsporna.

W ocenie Sądu ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika również, że opisana wyżej zmiana szkodliwie oddziałująca na działki sąsiednie, tj. powoduje zawilgocenie działek [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Okoliczności w tym zakresie ustalone zostały podczas wizji terenowych (oględzin) oraz znalazły potwierdzenie w przeprowadzonym dowodzie z opinii biegłego. W ocenie Sądu wykazano tym samym związek przyczynowo-skutkowy między zmianą stosunków wodnych a szkodliwym oddziaływaniem na ww. działki.

Zauważyć należało, że podczas przeprowadzonej 17 października 2019 r. wizji stwierdzono istnienie muru oporowego na działkach nr [...], [...], [...], [...] ograniczającego od północy drogę dojazdową do tych działek. Droga ta, wykonana z kruszywa, nie posiadała kanalizacji deszczowej. Stwierdzono również nasączenie wodą skarpy ziemnej, istniejącej po północnej stronie muru, pomimo suchego okresu poprzedzającego wizję. Stwierdzono również, że gleba na tych działach była nasyconą wodą, co świadczyło o długotrwałym oddziaływaniu wód gruntowych.

W opinii z 29 listopada 2019 r. biegły hydrolog i hydrogeolog stwierdził, że "budowa drogi i muru oporowego na działkach [...], [...], [...] i [...] spowodowała zmianę stanu wody na tych działkach szkodliwą dla obszaru działek [...], [...],[...], [...] i [...] w rozumieniu art. 234 Ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (...). Doszło bowiem do skupienia spływu powierzchniowego – spływ rozproszony zmienił się w spływ skoncentrowany, o znacznej energii i dużej sile erozyjnej."

W trakcie kolejnych oględzin, przeprowadzonych 12 marca 2021 r. stwierdzono, że w obrębie muru oporowego i drogi nie dokonano żadnych zmian, a jednocześnie stwierdzono pęknięcia w murze, od strony działki wnioskodawców, ze śladami wysączającej się wody. W obrębie muru stwierdzono również punktowe wycieki wody. Nie stwierdzono natomiast na terenie działek wnioskodawców śladów świadczących o skoncentrowanym spływie wody. Stwierdzono wybudowanie na działkach nr [...] i [...], wzdłuż południowej strony drogi, ogrodzenia betonowego blokującego spływ powierzchniowy z kierunku południowego.

W opinii z 19 kwietnia 2021 r. biegły hydrolog i hydrogeolog stwierdził, że "pomimo wybudowania na działkach nr [...] i [...] ogrodzenia redukującego spływ powierzchniowy zmiana stosunków wodnych w omawianym obszarze nadal jest wysoce szkodliwa dla działek wnioskodawców. Zmiana ta polega na: 1) skoncentrowaniu spływu powierzchniowego (a więc zwiększeniu jego intensywności i siły erozyjnej) na wąskim fragmencie stoku – spływ odbywa się przez obniżoną część drogi i muru oporowego na granicy działek [...] i [...] z działkami [...] o [...]; 2) zwiększenie zawilgocenia działek [...], [...], [...], [...] i [...] po północnej stronie muru oporowego wskutek znacznego (do 1,8 m) nadsypania terenu na działkach nr [...], [...], [...] i [...] oraz wymuszonego przepływu wód pod murem." Biegły podtrzymał zatem swoje stanowisko, że wybudowanie drogi i muru oporowego stanowi zmianę stanu wody na gruncie działek [...], [...], [...] i [...] szkodliwie wpływającą na obszar działek wnioskodawców w rozumieniu art. 234 p.w.

Sąd podziela stanowisko Kolegium, które uznało, że opinia biegłego odpowiada wyczerpująco na wszystkie postawione pytania i wątpliwości; jest dokładna i rzetelna, a udzielone wyjaśnienia w kolejnych pismach na zarzuty odwołujących logicznie i jednoznacznie uzupełniają przedłożoną opinię. Należało uwzględnić, że biegły odniósł się do zastrzeżeń skarżącej w piśmie z 9 lipca 2021 r., a nadto w piśmie z 22 września 2021 r. odniósł się też do alternatywnej koncepcji odbioru wód opadowych zaproponowanej przez uczestników P. M. i S. S.. Wskazał mianowicie, że zaproponowana koncepcja stanowi dobrą alternatywę dla usunięcia szkodliwego oddziaływania działek nr [...] i [...] na działki niżej położone oraz, że proponowane rozwiązanie redukuje zarówno infiltrację wody opadowej w nasyp pod drogę jak i spływ powierzchniowy z drogi w obrębie tych działek, jednak nie usuwa problemu odprowadzenia wody opadowej z działek nr [...] i [...], które w opinii biegłego również są kluczowe dla zredukowania szkodliwej zmiany stosunków wodnych w związku z posadowieniem drogi na nasypie i ograniczenie jej murem oporowym.

Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania zaproponowanych przez biegłego rozwiązań, na podstawie których organ I instancji sformułował nakazy, wyrażone w sentencji decyzji. Uzasadnienie dla tych rozwiązań jest spójne i logicznie wiąże się z wywodami biegłego odnoszącymi się do ustalonej szkodliwej zmiany stosunków wodnych.

Tym samym należało uznać zarzuty skargi za nieuzasadnione. Jak wskazano powyżej, Wójt Gminy Zielonki przeprowadził adekwatne postępowanie wyjaśniające, które doprowadziło do wykazania zmiany stosunków wodnych na działkach skarżącej ([...] oraz [...]) i związku przyczynowo-skutkowego między zmianą stosunków wodnych a szkodliwym oddziaływaniem na wymienione powyżej działki. Należycie wykorzystano opinie biegłego hydrologa i hydrogeologa B. R., zarówno dla oceny zmiany stosunków wodnych, jej związku ze szkodliwym odziaływaniem na ww. działki oraz dla ustalenia zakresu obowiązków, które powinni wykonać właściciele działek, na których dokonano zmiany. Zdaniem Sądu, wskazanie przez biegłego innych przyczyn (współprzyczyn) szkodliwego oddziaływania (np. częściowe podcięcie wyżej leżącego stoku) nie wyłącza odpowiedzialności właścicieli działek szkodliwie oddziałujących na inne działki w zakresie stwierdzonej przyczyny szkodliwego oddziaływania, a tym samym uzasadnia wydanie decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego albo nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, jeśli tylko wykazany zostanie szkodliwy wpływ konkretnej zmiany stosunków wodnych na działki sąsiedniej, a taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.

Co do braku uwzględnienia w decyzji spływu z działki nr [...], należy wskazać, że kwestia ta pozostawała poza zakresem postępowania, którego granice wyznaczył wniosek o wszczęcie postępowania. Jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z 9 sierpnia 2022 r., II SA/Ol 437/22 (orzeczenia.nsa.gov.pl), "przepis art. 234 p.w. nie zobowiązuje organu orzekającego w sprawie do ustalenia wszelkich przyczyn danego stanu wody na gruncie zgłaszającego roszczenie, ale nakazuje organowi wyjaśnienie, czy powstałe szkody mogą być następstwem zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim, co do którego zgłoszono roszczenie." Nawiązując w tym miejscu do stanowiska uczestników postępowania S. S., J. S., P. M. i M. M., wyrażonego w piśmie z 5 października 2022 r., trzeba zauważyć, że organ nie mógł w postępowaniu wszczętym na wniosek, jak chcieliby uczestnicy, zmienić granic tej sprawy przez wezwanie do udziału w postępowaniu, w charakterze strony, właściciela działki nr [...] i badać w tym postępowaniu skutków zmiany ukształtowania terenu tej działki, przez nadsypanie terenu, w zakresie stosunków wodnych.

Mając powyższe na względzie należało uznać, że organy właściwie wyjaśniły okoliczności sprawy, realizując należycie wymogi art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie ponownie merytorycznie rozpoznało sprawę, odnosząc się do zarzutów odwołania. Ustalenia poczynione przez ten organ znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, realizującym należycie wymogi art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania).

Sąd nie dopatrzył się również nieprawidłowości w zakresie dokonanej wykładni i zastosowania norm prawa materialnego. W okolicznościach sprawy warto podkreślić, że możliwość nałożenia obowiązków na podstawie art. 234 ust. 3 p.w. dotyczy wyłącznie aktualnego właściciela gruntu, na którym wystąpiła zmiana stosunków wodnych. Adresatem obowiązków wywiedzionych na tej podstawie nie może być zatem niebędący właścicielem rzeczywisty sprawca szkodliwej zmiany, np. deweloper, projektant obiektów budowlanych, czy też organ administracji, który zatwierdził rozwiązania projektowe nie realizujące w pełni nakazów Prawa wodnego. Zauważyć należy tylko na marginesie, że organy administracji architektoniczno-budowlanej, na etapie udzielanych pozwoleń na budowę, badają projekt budowlany w ograniczonym zakresie i nie weryfikują, co do zasady, prawidłowości przyjętych rozwiązań projektowych, za które odpowiedzialność zawodową, cywilną, a w skrajnych przypadkach również karną, ponoszą projektanci wykonujący samodzielne funkcje w budownictwie.

W przedstawionych realiach sprawy Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.