Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1483/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 102 ust. 5 pkt 24, art. 109 ust. 5 i ust. 6, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e), art. 85 ust. 4, art. 82 ust. 1, art. 69 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1510
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jedn.
article: art. 355 par. 1, art. 627, art. 734, art. 750
journal: Dz.U. 2018 poz 1025
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - tekst jednolity
article: art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 13 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c), art. 200, art. 205 par. 2, art. 209
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Protokolant ref. staż. Patrycja Młynarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2020 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz M. S. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2019 r. nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ"), działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 i ust. 6 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1510 z późn. zm., dalej: "ustawa o świadczeniach") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 z późn. zm. dalej: "K.p.a."), w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935), po rozpatrzeniu odwołania M. S.(dalej: "Strona", "Skarżąca"), utrzymał w mocy decyzję nr [...] z [...] marca 2015 r. dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w sprawie ustalenia, że Strona podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny (Dz. U. z 2018 r. poz. 1025, z późn. zm., dalej: "K.c."), mają zastosowanie przepisy dotyczące zlecenia na rzecz Płatnika w okresach: od 1 października 2011 r. do 30 października 2011 r., od 1 listopada 2011 r. do 2 kwietnia 2012r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] pismem z 27 października 2014 r., zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w zakresie ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego w stosunku do Strony z tytułu wykonywania umowy cywilnoprawnej, nazwanej umową o dzieło zawartej z [...] (później: [...], dalej: "Płatnik", "Uczestnik postępowania"), w okresach od 1 października 2011 r. do 30 października 2011 r., od 1 listopada 2011 r. do 2 kwietnia 2012 r.

Rozpatrując wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją nr [...] z [...] marca 2015 r., wydaną na podstawie art. 109 w związku z art. 107 ust. 5 pkt 16, a także art. 65 pkt 1, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e), art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach w związku z art. 104 § 1 K.p.a., a także art. 6 ust. 1 pkt 4 oraz art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.), a także art. 627 oraz art. 734 i 750 K.c., ustalił, że Strona podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z K.c. zastosowanie mają przepisy dotyczące zlecenia na rzecz Płatnika w okresach: od 1 października 2011 r. do 30 października 2011 r., od 1 listopada 2011 r. do 2 kwietnia 2012 r.

Prezes NFZ rozpatrując odwołanie od tej decyzji wyjaśnił, że zgodnie z zawartą przez strony "umową o dzieło" nr [...] z 1 października 2011 r., która jak wynika z załączonych rachunków dotyczyła "Pełnienia obowiązków specjalisty ds. prawnych", wykonywana była w okresach: od 1 października 2011 r. do 30 października 2011 r., od 1 listopada 2011 r. do 2 kwietnia 2012 r. Przedmiot umowy został określony następująco: "Wykonawca zobowiązuje się wykonać na zamówienie Zamawiającego dzieło polegające na wykonaniu czynności wymienionych w § 3 ust. 1 umowy w trakcie realizacji projektu pt: "Sukces zawodowy z mechatroniką w tle", nr projektu: [...] zorganizowanego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Priorytet IX - Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach, Działanie 9.2 - Podniesienie atrakcyjności i jakości szkolnictwa zawodowego, projektu współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego". W § 3 ust. 1 umowy wymieniono następujące czynności do wykonania: "opracowanie wzorów umów z personelem projektu, opracowanie umowy z doradcą zawodowym /psychologiem dot. przeprowadzenia rekrutacji, opracowanie umowy z wykonawcą i administratorem strony internetowej projektu, opracowanie wzorów umów z dostawcami i podwykonawcami, opracowanie wzorów umów z beneficjentami ostatecznymi opracowanie regulaminu projektu, zapewnienie zgodności realizacji projektu z obowiązującymi przepisami, nadzór nad przestrzeganiem zasady konkurencyjności i zasady efektywnego gospodarowania środkami finansowymi zgodnie z zasadami finansowania projektów POKL". Strony określiły w umowie, że dzieło miało zostać wykonane osobiście, Wykonawca przeniósł na Zamawiającego przysługujące mu autorskie prawa majątkowe do dzieła (utworu) wynikającego z niniejszej umowy wskazując następujące pola eksploatacji, np.: utrwalanie, zwielokrotnianie, publiczne wykonanie, wyświetlanie, udzielanie licencji, w razie niewykonania lub nienależytego wykonania umowy Zamawiający miał prawo naliczyć kary umowne.

Prezes NFZ wskazał następnie, że we wniesionym odwołaniu Zainteresowana podniosła m.in, że: "Przedmiotem świadczenia w przypadku tej umowy było dostarczenie zamawiającemu konkretnego, zmaterializowanego dzieła w postaci wzorów umów i regulaminu, a więc konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, który strony wyraźnie i z góry oznaczyły w umowie jako konieczny do osiągnięcia. Te cechy właśnie i w doktrynie i w orzecznictwie przesądzają o uznaniu za umowę o dzieło. Wbrew twierdzeniu organu, zawierając przedmiotową umowę, nie zobowiązywałam się do wykonywania czynności określonego rodzaju, ale do dostarczenia zamówionego, oznaczonego dzieła". Prezes NFZ wskazał, że Strona do odwołania nie załączyła żadnych materiałów mogących potwierdzić, iż wykonywana przez nią umowa prowadziła do powstania rezultatu - dzieła w myśl przepisów K.c.

Zdaniem Prezesa NFZ, przy tego rodzaju wykonywanych czynnościach, trudno uznać, że zawarta przez strony umowa polegała "na dostarczeniu określonych wyników swojej pracy w postaci dzieła" (w myśl przepisów o umowie o dzieło zawartych w K.c.). Zwłaszcza, że w orzecznictwie podkreśla się, iż dzieło powinno mieć byt samoistny, niezależny od działania wykonawcy oraz cechować się możliwością uzyskania samodzielnej wartości w obrocie. W przypadku spornej umowy żadne konkretne dzieło w myśl przepisów regulujących umowę o dzieło nie zostało oznaczone. Umowa zawarta ze Stroną nie miała charakteru umowy o dzieło, albowiem dziełem w myśl przepisów K.c. nie może być świadczenie usług w zakresie, jak w przedmiotowej sprawie wykonywania różnorodnych czynności. Wykonywanie przez Stronę umowy było ciągiem zróżnicowanych czynności starannego działania zmierzającego do osiągnięcia różnorodnych rezultatów w postaci opracowanych wzorów różnych umów, przeprowadzonej rekrutacji, opracowanego regulaminu projektu, zapewnionej zgodności realizacji projektu z obowiązującymi przepisami, nadzorem nad przestrzeganiem wskazanych zasad. W takich sytuacjach obiektywnie niemożliwe jest zweryfikowanie tych rezultatów umowy przez sprawdzenie cech, parametrów lub "wad" indywidualizujących przedmiot umówionego "dzieła" realizowanego starannym działaniem. Zawarta umowa była, jak wskazał organ, umową o świadczenie usług. Przedmiot omawianego kontraktu nie koresponduje ze specyfiką umowy o dzieło w całym jej zakresie. Ustalając charakter prawny umowy, strony przekroczyły, ustanowione w art. 3531 K.c. granice swobody umów. Zarówno cel i treść zawartej umowy sprzeciwiają się w tym przypadku właściwości (naturze) umowy o dzieło. Przyjęcie, iż strony łączyła umowa o dzieło podczas gdy z jej treści i sposobu wykonania wynikają przeważające cechy właściwe dla umów o świadczenie usług, byłoby niezgodne z właściwością stosunku prawnego. Strony nie sprecyzowały sposobu wykonania umowy, a jedynie określiły przedmiot świadczenia, poprzez wskazanie, iż Strona zobowiązana była do wykonania określonych w § 3 ust. 1 zawartej umowy różnorodnych czynności. Strony nie ustaliły przy tym żadnych norm, standardów jakości. Strona miała wykonać świadczenie w sposób odpowiadający celowi społeczno-gospodarczemu oraz zwyczajom. Tymczasem w obrocie gospodarczym ogólnie przyjęte jest, iż tego typu działalność świadczy się w formie usług.

Prezes NFZ nie zakwestionował kwalifikacji czy osobistych właściwości ze względu na które Strona została zatrudniona przez Płatnika, nie zgodził się jednak ze stanowiskiem, iż w przedmiotowej sprawie, zostało wytworzone jakieś dzieło w myśl K.c. Niezindywidualizowanie przedmiotu umowy, niedookreślenie go i niewystarczające jego oznaczenie, zdaniem organu, z góry skutkuje w niniejszym przypadku brakiem możliwości zweryfikowania otrzymanego świadczenia w oparciu o przepisy, regulujące umowę o dzieło.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca zaskarżyła decyzję Prezesa NFZ z [...] maja 2019 r. wnosząc o jej uchylenie oraz decyzji I instancji w całości, a także zasądzenie od organu na Jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) art. 750, art. 627, art. 353(1) K.c., poprzez błędne i autorytatywne ustalenie, że umowa łącząca Skarżącą z Płatnikiem, wbrew zasadzie swobody umów stanowiła nie umowę o dzieło - co było zgodnym zamiarem stron, ale umowę o świadczenie usług w rozumieniu art. 750 K.c., co w przypadku przedmiotowej umowy nie miało miejsca, gdyż z mocy tej umowy Skarżąca miała na rzecz Płatnika wykonać dzieła i dzieła takie wykonała,

2) art. 6 K.p.a., poprzez niezgodne z zasadą praworządności przyjęcie w postępowaniu administracyjnych standardów właściwych dla postępowania o charakterze kontradyktoryjnym, podczas gdy postępowanie zgodnie z przepisami K.p.a. nie ma takiego charakteru,

3) art. 7 K.p.a., poprzez niepodjęcie - wbrew zasadzie wynikającej z tego przepisu - wszelkich, niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i orzekanie w oparciu o nieprawidłowe i niedostateczne ustalenia, sprowadzające się w znacznej mierze do wywodów wynikających z kompilacji cytatów tez rozlicznych wyroków, które nie odnoszą się do sprawy Skarżącej i zapadły w stanach faktycznych odmiennych niż w rozpoznawanej sprawie,

4) art. 77 K.p.a., poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego niezbędnego w sprawie i mającego znaczenie dla jej rozstrzygnięcia oraz brak dokonania oceny w stanie faktycznym i prawnym dotyczącym Skarżącej, a co za tym idzie dokonanie oceny zebranych w sprawie materiałów dowodowych z przekroczeniem wyrażonej w tym przepisie zasady swobodnej oceny dowodów,

5) art. 9 K.p.a., poprzez niepoinformowanie w sposób należyty i wyczerpujący Skarżącej jako strony postępowania o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a mianowicie o tym, że - według organu - uzasadnione lub niezbędne jest przedłożenie przez nią materiałów na potwierdzenie tego, że przedmiotem realizowanej przez nią umowy zawartej z Płatnikiem jest dzieło,

6) art. 35 § 3 K.p.a., poprzez wydanie decyzji po przeszło 4 latach od wniesienia przez Skarżącą odwołania, podczas gdy sprawa ta powinna być załatwiona w terminie miesiąca od dnia otrzymania odwołania.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sąd stwierdza, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest charakter prawny umowy zawartej przez Skarżącą z Płatnikiem. Istota sprawy sprowadza się więc do zweryfikowania stanowisk stron i udzielenia odpowiedzi na pytania, czy była to umowa o dzieło, czy też inna umowa o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia i czy w zaistniałym stanie faktycznym Strona podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartej umowy.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 tej ustawy obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które zostały wymienione w tym przepisie. Należą do nich m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące (lit. e). Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdza wprost w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają (...) osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (...). Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Wyjaśnienia też wymaga, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.

W świetle art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie natomiast do art. 13 pkt 2 u.s.u.s., obowiązkowo ubezpieczeniom tym (społecznym) podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.

Uznanie, iż sporna umowa nie stanowiła umowy o dzieło (art. 627 i nast. K.c.), lecz umowę świadczenia usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 K.c.) oznacza, że Płatnik był obowiązany do obliczania i pobrania składki z dochodu Strony oraz jej odprowadzenia – na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.

Przechodząc do analizy charakteru prawnego spornej umowy należy wskazać, że zarówno w judykaturze, jak i w literaturze przyjmuje się, że kwestia prawidłowej kwalifikacji umowy może być w praktyce znacznie utrudniona, albowiem, o ile w odniesieniu do prostych sytuacji faktycznych i prawnych nazwanie faktycznej umowy o dzieło w inny sposób nie powoduje wielkich trudności w ustaleniu rzeczywistej konstrukcji umowy, o tyle w wypadku umów bardziej złożonych zasadne jest rozważenie, czy wola stron w tym zakresie (nazwanie umowy w określony sposób, odesłanie do określonych przepisów) nie powinna być podstawą rozstrzygnięcia wątpliwości (tak m.in. G. Kozieł /w:/ A. Kidyba (red.), Z. Gawlik, A. Janiak, K. Kopaczyńska-Pieczniak, G. Kozieł, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, LEX 2010, komentarz do art. 627 k.c., t. 36).

Zgodnie z art. 627 K.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 K.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck - Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390-391).

Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 K.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 K.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 K.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 K.c. (vide: L. Ogiegło /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, ..., s. 573 i nast.).

Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 K.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski /w:/ G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 2006, s. 387; podobnie: M. Nesterowicz /w:/ J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1989, s. 685). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie.

Obszerną analizę cech umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy umowy zlecenia przeprowadził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 402/12 (opubl. www.sn/sites/orzecznictwo): "Umowę o dzieło zdefiniowano w art. 627 k.c. jako zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 k.c.). Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wady (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1999 r., IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). (...) W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2012 r., II UK 60/12 - niepublikowane)".

Przedmiotem spornej w niniejszej sprawie umowy zawartej pomiędzy Skarżącą, a Uczestnikiem postępowania było zgodnie z § 3 ust. 1 umowy: "opracowanie wzorów umów z personelem projektu, opracowanie umowy z doradcą zawodowym/psychologiem dot. przeprowadzenia rekrutacji, opracowanie umowy z wykonawcą i administratorem strony internetowej projektu, opracowanie wzorów umów z dostawcami i podwykonawcami, opracowanie wzorów umów z beneficjentami ostatecznymi opracowanie regulaminu projektu, zapewnienie zgodności realizacji projektu z obowiązującymi przepisami, nadzór nad przestrzeganiem zasady konkurencyjności i zasady efektywnego gospodarowania środkami finansowymi zgodnie z zasadami finansowania projektów POKL".

Sąd nie zgadza się z organem, że tak określony przedmiot umowy nie może stanowić przedmiotu umowy o dzieło, gdyż nie został on przez strony zindywidualizowany, dookreślony i w wystarczający sposób oznaczony. Należy zauważyć, że na podstawie spornej umowy Strona miała sporządzić wzory umów z personelem projektu, z doradcą zawodowym/psychologiem dot. przeprowadzenia rekrutacji, z wykonawcą i administratorem strony internetowej projektu, z dostawcami i podwykonawcami, z beneficjentami ostatecznymi, a także opracować regulamin projektu. W ocenie Sądu, tak określony przedmiot umowy wskazuje na zobowiązanie się przyjmującej zamówienie Strony do osiągnięcia oznaczonego rezultatu w postaci opracowania wzorów konkretnych umów i konkretnego regulaminu projektu. Płatnik zobowiązany był na podstawie spornej umowy do zapłaty wynagrodzenia za wykonaną pracę. Oznacza to, że sporna umowa może spełniać przesłanki art. 627 K.c., jej istotą było bowiem zobowiązanie się przyjmującego zamówienie do osiągnięcia oznaczonego rezultatu w postaci opracowania wzorów umów i regulaminu projektu oznaczonych w umowie, a zamawiającego - do zapłaty wynagrodzenia.

Nie można również uznać, że przy tak określonym przedmiocie umowy nie może on po wykonaniu przez Stronę umowy stanowić samoistnego, a więc pozostającego po jego wytworzeniu niezależnie od dalszego działania twórcy materialnego rezultatu, obiektywnie osiągalnego i w konkretnych warunkach pewnego.

Organy obu instancji uznały, że w spornej umowie żadne konkretne dzieło w myśl przepisów regulujących umowę o dzieło nie zostało oznaczone, lecz jej przedmiotem było świadczenie usług w postaci ciągu zróżnicowanych czynności starannego działania zmierzających do osiągnięcia różnorodnych rezultatów.

Należy jednak zauważyć, że w aktach administracyjnych sprawy, brak jest sporządzonych przez Stronę wzorów oznaczonych w spornej umowie – umów oraz regulaminu projektu. W treści decyzji obu instancji brak jest analizy tych wzorów umów oraz regulaminu projektu pod kątem cech pozwalających rozstrzygnąć, czy dany rezultat umowy cywilnoprawnej można uznać za dzieło w rozumieniu art. 627 K.c. Organy obu instancji uznały zatem, że sporna umowa nie stanowi umowy o dzieło bez analizy rezultatu wykonanej przez Stronę umowy.

Tymczasem, organy powinny ustalić, czy sporządzenie przedmiotowych wzorów umów i regulaminu projektu wymagało samodzielności i wkładu intelektualnego Strony, czy też stanowią one powielenie powszechnie dostępnych wzorów umów bądź regulaminów, a praca Strony sprowadzała się w istocie do usługi wyszukania tych wzorów. Dokonanie powyższej oceny wymaga zebrania wyczerpującego materiału dowodowego, a więc pozyskania wzorów umów oraz regulaminu projektu, które jeżeli istotnie stanowią samoistny, a więc pozostający po jego wytworzeniu niezależnie od dalszego działania twórcy – Strony – materialny rezultat, powinny pozostawać w dyspozycji Płatnika.

Dopiero po dokonaniu takiej analizy rezultatu pracy Strony, wykonanej na podstawie spornej umowy, możliwa będzie prawidłowa ocena charakteru prawnego spornej umowy, a w konsekwencji, rozstrzygnięcie o ewentualnym podleganiu Skarżącej obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach.

W świetle powyższego, Sąd uznał, że Prezes NFZ, jak i organ I instancji nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, do czego obligowała organy treść art. 77 § 1 K.p.a. Organy podjęły rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie bez analizy sporządzonych przez Skarżącą na podstawie spornej umowy, wzorów umów i regulaminu programy, a więc na podstawie niepełnego materiału dowodowego. W konsekwencji organy nie ustaliły w wyczerpujący sposób stanu faktycznego, wbrew wymogom art. 7 K.p.a. i w sposób dowolny, uchybiający art. 80 K.p.a. uznały, że praca wykonana przez Skarżącą na podstawie spornej umowy nie może stanowić przedmiotu umowy o dzieło w rozumieniu art. 627 K.c. W ten sposób organy obu instancji naruszyły art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., co mogło mieć, z przyczyn wskazanych powyżej, istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Rozpatrując ponownie sprawę, organ uwzględni powyższe stanowisko Sądu i uzupełni materiał dowodowy o wzory umów oraz regulamin projektu, sporządzone przez Skarżącą zgodnie z postanowieniami spornej umowy, pozyskując je od Płatnika, w którego dyspozycji w świetle spornej umowy powinny się one znajdować, jako samoistny rezultat pracy Skarżącej, pozostający w obrocie po jego wytworzeniu niezależnie od twórcy. Organ przeprowadzi też analizę ww. wzorów umów oraz regulaminu projektu, sporządzonych przez Skarżącą na podstawie spornej umowy, pod kątem samodzielności i wkładu intelektualnego Skarżącej w ich sporządzeniu, co pozwoli na dokonanie oceny prawnej, czy powyższy rezultat pracy Skarżącej stanowi dzieło w rozumieniu art. 627 K.c. Po dokonaniu w ten sposób wyczerpujących ustaleń faktycznych, organ rozstrzygnie, czy Skarżąca podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w związku z wykonywaniem pracy na rzecz Płatnika na podstawie spornej umowy cywilnoprawnej.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325), orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i art. 209 tej ustawy.