Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2901/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 189 ust. 3 i 3a w zw. z art. 60 i art. 67
journal: Dz.U. 2013 poz 885
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak (spr.), Protokolant st. specjalista - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2015r. sprawy ze skargi Gminy S. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] sierpnia 2014r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu odsetek należnych od kwoty nierozliczonej w terminie zaliczki; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury i Rozwoju na rzecz Gminy S. kwotę 1500 zł (tysiąc pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez Gminę S. (dalej także: Beneficjent lub Skarżąca) jest decyzja Ministra Infrastruktury i Rozwoju, działającego jako Instytucja Zarządzająca dla Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka (dalej także: IZ POIG) z dnia [...] sierpnia 2014 r., Nr [...], utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji – Władzy Wdrażającej Programy Europejskie (dalej także: WWPE lub IW) z [...] maja 2014 r. zobowiązująca Gminę S. do zwrotu kwoty 50.416,00 zł stanowiącej odsetki z tytułu nieterminowego złożenia wniosku potwierdzającego rozliczenie zaliczki w kwocie 1.897.088,02 zł w terminie określonym w harmonogramie rzeczowo - finansowym projektu, tj. do 30 września 2013 r., na realizację umowy o dofinansowanie nr [...] w ramach 8 osi priorytetowej "Społeczeństwo informacyjne - zwiększenie innowacyjności gospodarki" Działanie 8.3 "Przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu - enclusion" Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka 2007-2013.

Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

W ramach projektu pod nazwą "[...]" w dniu [...] lipca 2011 roku zawarto umowę o dofinansowanie nr [...] pomiędzy Władzą Wdrażającą Programy Europejskie (WWPE) a Gminą S. W dniu 4 lipca 2013 r. Beneficjentowi została wypłacona zaliczka na realizację projektu w wysokości 1.897.088,02 zł.

Umowa w § 6 ust. 10 stanowi, że w przypadku niezłożenia do Instytucji Wdrażającej wniosku o płatność pośrednią potwierdzającego rozliczenie zaliczki przez Beneficjenta na kwotę lub w terminach określonych w harmonogramie rzeczowo - finansowym projektu, od środków pozostałych do rozliczenia, przekazanych w ramach zaliczki, nalicza się odsetki jak dla zaległości podatkowych, liczone od dnia przekazania środków do dnia złożenia wniosku o płatność. Jednocześnie § 6 ust. 11 umowy określa że rozliczenie zaliczki polega: "(...) na wykazaniu przez beneficjenta wydatków kwalifikowanych we wnioskach o płatność złożonych do Instytucji Wdrażającej w terminach i na warunkach określonych w umowie lub na zwrocie zaliczki".

Do rozliczenia wypłaconej 4 lipca 2013 r. zaliczki w kwocie 1.897.088,02 zł zastosowanie pierwotnie miał harmonogram rzeczowo - finansowy projektu sporządzony w dniu 4 czerwca 2013 r., stanowiący załącznik 3 do umowy (część 3b harmonogramu rzeczowo-finansowego), z którego wynikało, iż planowane rozliczenie tej zaliczki powinno nastąpić we wrześniu 2013 r.

Wniosek o płatność rozliczający zaliczkę oraz refundację na łączną kwotę 1.900.087,82 zł wpłynął do WWPE w dniu 8 października 2013 r.

Pismem z dnia 8 listopada 2013 r. WWPE poinformowała Beneficjenta o zatwierdzeniu wydatków kwalifikowanych w wysokości 1.900.087,82 zł, w tym kwoty rozliczająca zaliczkę w wysokości 1.897 088,02 zł oraz kwoty refundacji w wysokości 2.999,80 zł.

W dniu 19 listopada 2013 r. WWPE i Skarżąca dokonały zmiany wcześniej zawartej umowy, podpisując aneks nr 4, w którym określiły m.in. nowy termin rozliczenia przedmiotowej zaliczki, przesuwając go z września na październik 2013 roku.

Niezależnie od tego WWPE powołując się na art. 189 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 885, dalej: u.of.p.) i § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia 18 grudnia 2009 r. w sprawie warunków i trybu udzielania i rozliczania zaliczek oraz zakresu i terminów składania wniosków o płatność w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich (Dz. U. z 2009 r. nr 223, poz. 1786) uznała, że wniosek o płatność rozliczający zaliczkę wypłaconą 4 lipca 2013 r. został złożony w terminie późniejszym niż określono to w harmonogramie rzeczowo -finansowym projektu z dnia 4 czerwca 2013 r. W związku z tym, pismem z 31 stycznia 2014 r naliczono Skarżącej odsetki jak dla zaległości podatkowych w kwocie 50.416,00 zł.

Skarżąca nie dokonała zwrotu odsetek w wyznaczonym terminie tj. 7 dni od daty doręczenia pisma o naliczeniu odsetek. Pismami z 12 lutego 2014 r. i z 10 kwietnia 2014 r. poinformowała, iż nie zgadza się z naliczeniem odsetek i zwróciła się z wnioskiem o ponowne przeanalizowanie zaistniałej sytuacji z uwzględnieniem przedstawionych argumentów.

WWPE po ponownym przeanalizowaniu dokumentacji zgromadzonej w sprawie, pismem z 31 marca 2014 r. poinformowała, iż podtrzymuje swoje stanowisko. WWPE powiadomiła Beneficjenta, iż do rozliczenia zaliczki wypłaconej w dniu 4 lipca 2013 r. zastosowanie ma harmonogram rzeczowo - finansowy projektu z dnia 4 czerwca 2013 r. Natomiast aktualizacja harmonogramu rzeczowo - finansowego z propozycją przesunięcia terminu rozliczenia zaliczki na październik 2013 r. wpłynęła do WWPE wraz z wnioskiem o sporządzenie aneksu nr 4 w dniu 3 października 2013 r. Zgodnie z treścią § 16 ust 3 umowy o dofinansowanie z dnia 26 lipca 2011 r. "za dzień złożenia dokumentów w Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej II stopnia przyjmuje się dzień ich wpływu do odpowiedniej Instytucji". Oznacza to, iż wniosek o zmianę harmonogramu został złożony po okresie rozliczeniowym i WWPE nie miała podstaw do jego akceptacji za okres już miniony. Zaznaczono, iż formularz wniosku o płatność w wersji papierowej, który wpłynął do WWPE w dniu 8 października 2013 r. został nadany w dniu 7 października 2013 r., a nie w dniu 30 września 2013 r., jak twierdziła Gmina S.

W związku z tą sytuacją, pismem z 18 kwietnia 2014 r. wezwano Beneficjenta w trybie art. 61 § 1 i § 4 k.p.a. oraz art. 189 ust. 3 u.of.p. do zwrotu środków w terminie 14 dni od doręczenia pisma i z urzędu wszczęto postępowanie administracyjne.

Po jego przeprowadzeniu Władza Wdrażająca Programy Europejskie jako organ I instancji decyzją z [...] maja 2014 r. zobowiązała Gminę S. do zwrotu kwoty 50.416,00 zł stanowiącej odsetki z tytułu nieterminowego złożenia wniosku potwierdzającego rozliczenie zaliczki w kwocie 1.897.088,02 zł

Rozpoznając odwołanie od tej decyzji Minister Infrastruktury i Rozwoju działający jako Instytucja Zarządzająca dla Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka wskazał, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte z urzędu zawiadomieniem o wszczęciu postępowania administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2014 r. W związku ze zmianami wprowadzonymi do u.of.p. ustawą z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r., poz. 379) - dalej: "ustawa o zmianie u.z.p.p.r.", IZ POIG zwróciła się do WWPE pismem z dnia 1 lipca 2014 r. o przekazanie kopii upoważnienia do wydawania decyzji, o którym mowa w art. 189 ust. 3d u.of.p. Zgodnie z art. 23 ustawy o zmianie u.z.p.p.r.: "do postępowań dotyczących niepodatkowych należności budżetowych, o których mowa w art. 60 ustawy zmienianej w art. 10, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe." Zgodnie natomiast z art. 25 ustawy o zmianie u.z.p.p.r., nowe przepisy art. 189 u.of.p. weszły w życie 8 kwietnia 2014 r. Biorąc pod uwagę datę wszczęcia postępowania, czyli 18 kwietnia 2014 r., zastosowanie do przedmiotowego postępowania mają przepisy art. 189 u.of.p., w brzmieniu nadanym ustawą o zmianie u.z.p.p.r.

Pismem z 7 lipca 2014 r. WWPE przekazała informację, iż nie posiada upoważnienia od instytucji pośredniczącej, o którym mowa w art. 189 ust. 3d u.of.p., jednak ten fakt nie determinuje braku umocowania do odzyskiwania należności w tym trybie, gdyż art. 61 u.of.p. stanowi generalną przesłankę do wydawania decyzji w stosunku do należności z tytułu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych ze środków europejskich.

IZ POIG stwierdziła, iż wyjaśnienia WWPE w zakresie posiadanego przez WWPE upoważnienia do wydawania decyzji, o którym mowa w art. 61 ust. 1 pkt 1 u.of.p., zawartego w art. 5 ust. 10 Porozumienia w sprawie realizacji zadań w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka 2007-2013 dla osi priorytetowych 7. "Społeczeństwo informacyjne - budowa elektronicznej administracji" oraz 8. "Społeczeństwo informacyjne - zwiększenie innowacyjności gospodarki", działania 8.3. "Przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu - elnclusion" i 8.4. "Zapewnienie dostępu do Internetu na etapie "ostatniej mili", zawartego w W. w dniu 1 lutego 2008 r. pomiędzy Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji a Władzą Wdrażającą Programy Europejskie, są wystarczające do stwierdzenia, iż IW jest umocowana do wydawania decyzji, o których mowa w art. 189 ust. 3 u.of.p. Ponadto, zgodnie z ratio legis ustawy o zmianie u.z.p.p.r., którą zostały wprowadzone przepisy art. 189 ust. 3a-3e u.of.p, zmiany te miały na celu wskazanie wprost w art. 60 pkt 6 u.of.p. możliwości stosowania ulg w odniesieniu do odsetek, o których mowa w art. 189 ust. 3 u.of.p. oraz określenia właściwych instytucji oraz procedury wydawania decyzji administracyjnych w odniesieniu do tych odsetek, co oznacza, że miały one jedynie charakter doprecyzowujący.

W odniesieniu do formułowanego w odwołaniu zarzutu wadliwego stwierdzenia w decyzji IW naruszenia przez Skarżącą normy wskazanej w art. 189 ust. 3 u.of.p, poprzez niezłożenie wniosku o płatność w terminie określonym w umowie o dofinansowanie organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko organu I instancji.

Powołując się na treść art. 189 ust. 3 w zw. z ust. 4 u.of.p. wskazał, że sposób oraz termin rozliczenia zaliczki został określony § 5. 1 Rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia 18 grudnia 2009 r. w sprawie warunków i trybu udzielania i rozliczania zaliczek oraz zakresu i terminów składania wniosków o płatność w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich (Dz. U. nr 223, poz. 1786). Zgodnie z powołanym przepisem rozliczenie zaliczki polega na wykazaniu przez beneficjenta wydatków kwalifikowalnych we wnioskach o płatność złożonych do właściwej instytucji, w terminach i na warunkach określonych w umowie o dofinansowanie oraz zgodnie z systemem realizacji danego programu operacyjnego, lub na zwrocie zaliczki." Jak wynika z § 6 ust. 10 umowy: "w przypadku niezłożenia do Instytucji Wdrażającej wniosku o płatność pośrednią potwierdzającego rozliczenie zaliczki przez Beneficjenta na kwotę lub w terminach określonych w harmonogramie rzeczowo - finansowym projektu, od środków pozostałych do rozliczenia, przekazanych w ramach zaliczki, nalicza się odsetki jak dla zaległości podatkowych, liczone od dnia przekazania środków do dnia złożenia wniosku o płatność". Termin rozliczenia zaliczki został natomiast określony w harmonogramie rzeczowo-finansowym projektu w części 3b, który zgodnie z § 16 ust. 5 umowy, stanowi jej integralną część.

Zobowiązanie z tytułu odsetek naliczonych na podstawie art. 189 ust. 3 u.of.p. powstaje na podstawie tego przepisu - na skutek wystąpienia przesłanek określonych w jego treści. W związku z tym źródłem powstania przedmiotowego zobowiązania będzie zaistnienie zdarzenia polegającego na nierozliczeniu zaliczki w sposób określony w § 5.1 rozporządzenia. W związku z tym z upływem ostatniego dnia terminu na rozliczenie zaliczki, w sytuacji jej nierozliczenia zobowiązanie to powstaje z mocy prawa. Ostatnim dniem tego terminu był 30 września 2013 r. Data ta została ustalona na podstawie obowiązującego w tym okresie harmonogramu rzeczowo – finansowego sporządzonego w dniu 4 czerwca 2013 r., z którego bezsprzecznie wynikało, iż termin na rozliczenie zaliczki upływał we wskazanym terminie.

IZ POIG podkreśliła, że z akt sprawy wynika, iż Skarżąca w celu rozliczenia zaliczki dokumenty z tym związane przesłała dwoma odrębnymi przesyłkami. Pierwsza zawierająca dokumenty księgowe oraz załączniki do sporządzenia aneksu nr 4 do umowy w zakresie m.in. zmiany harmonogramu rzeczowo – finansowego, została nadana przez Skarżącą w dniu 30 września 2013 r. (data wpływu zgodnie z prezentatą WWPE zawartą na kopercie oraz pismach przewodnich Strony przekazujących wskazane dokumenty - 3 października 2013 r.). Druga, zawierająca uzupełniające pismo z 30 września 2013 r. oraz wniosek o rozliczający udzieloną zaliczkę, który został zatwierdzony przez IW na kwotę rozliczającą zaliczkę w całości, jak wynika z adnotacji na kopercie została nadana w dniu 7 października 2013 r. (data wpływu zgodnie z prezentatą WWPE zawartą na piśmie oraz kopercie - 8 października 2013 r.). W tej sytuacji IZ POIG, powołując się na § 16 ust. 3 umowy, zgodnie z którym "za dzień złożenia dokumentów w Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej II stopnia przyjmuje się dzień ich wpływu do odpowiedniej Instytucji", uznała, że obie przesyłki zostały złożone z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 189 ust. 3 w zw. z ust. 4 u.of.p. oraz w zw. z § 5. 1 rozporządzenia, ponieważ – zdaniem IZ POIG Beneficjent winien był złożyć wniosek o płatność rozliczający udzieloną zaliczkę w taki sposób, aby ów wniosek wpłynął do IW w nieprzekraczalnym terminie tj. do 30 września 2013 r. Ponieważ zgodnie z art. 189 ust. 3 u.of.p., podstawą rozliczenia zaliczki jest złożenie wniosku o płatność, za termin jego złożenia przyjęto datę jego wpływu do IW tj. 8 października 2013 r.

Z tej przyczyny, na mocy przepisu art. 189 ust. 3 w zw. z art. 60 oraz 67 u.of.p. oraz w zw. z art. 21 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 749, ze zm.) dalej także: o.p., powstało zobowiązanie, stanowiące niepodatkową należność budżetową o charakterze publiczno-prawnym, w wysokości określonej w art. 189 ust. 3 u.of.p.

Jednocześnie organ odwoławczy nie uwzględnił zawartych w odwołaniu od decyzji zarzutów naruszenia zasad dotyczących swobody zawierania umów. IZ POIG w tym zakresie powołał się na brzmienie art. 59 § 1 o.p., zgodnie z którym zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek:

|1) |zapłaty; |

|2) |pobrania podatku przez płatnika lub inkasenta; |

|3) |potrącenia; |

|4) |zaliczenia nadpłaty lub zaliczenia zwrotu podatku; |

|5) |zaniechania poboru; |

|6) |przeniesienia własności rzeczy lub praw majątkowych; |

|7) |przejęcia własności nieruchomości lub prawa majątkowego w postępowaniu egzekucyjnym; |

|8) |umorzenia zaległości; |

|9) |przedawnienia; |

|10) |zwolnienia z obowiązku zapłaty na podstawie art. 14m." |

Z treści tego przepisu wywiódł wniosek, że nie można "cofnąć" powstałego zobowiązania podatkowego poprzez podjęcie czynności zmierzającej do zmiany terminu dokonania określonej czynności wynikającej z ustawy, w taki sposób, aby zobowiązanie to nie powstało, a powstałe w ten sposób zobowiązanie może wygasnąć tylko na skutek zaistnienia przesłanek określonych w art. 59 o.p. Wskazał, że katalog tych przesłanek jest zamknięty i nie przewiduje możliwości przesunięcia terminu powstania zobowiązania. Ponadto zdaniem IZ POIG z treści art. 189 ust. 3 u.of.p. w zw. z art. 21 § 1 pkt 1 o.p., termin na złożenie wniosku o płatność jest nieprzywracalny. W związku z tym, gdyby nawet przyjąć, że IW zaktualizowała harmonogram rzeczowo - finansowy, nie mogłoby to mieć wpływu na wynik sprawy, ponieważ jego aktualizacja jak wynika z daty podpisania aneksu nr 4 do umowy nastąpiła w dniu 19 listopada 2013 r., tj. już po powstaniu zobowiązania z art. 189 ust. 3 u.of.p.

IZ POIG doszła przy tym do przekonania, że w związku z przedstawioną argumentacją, ale także cywilno-prawnym charakterem zawartej umowy, a także biorąc pod uwagę brzmienie art. 58 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny ("Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy"), zmiana harmonogram rzeczowo - finansowy dokonana w tych okolicznościach, nie wywołała skutku prawnego w zakresie powstania przedmiotowego zobowiązania.

Ponadto podkreśliła, że na wynik sprawy nie może mieć również wpływu wypłata rozliczanej zaliczki przez IW z opóźnieniem, ponieważ jak wynika z § 8 ust. 4 umowy, Beneficjent mógł przy dochowaniu należytej staranności, powołując się na tę okoliczność dokonać zmiany harmonogramu rzeczowo – finansowego składając nie później niż 30 dni przed dniem upływu okresu działania projektu, wniosek o jego aktualizację, w taki sposób, aby przesunąć termin rozliczenia zaliczki. Jak wynika z akt sprawy wniosek taki został nadany w placówce pocztowej dopiero w dniu 30 września 2013 r. tj. w dniu upływu terminu realizacji zadania, a wpłynął do WWPE w dniu 3 października 2013 r., tj. już po powstaniu zobowiązania z art. 189 ust. 3 u.of.p.

Niezasadne zdaniem IZ POIG jest też twierdzenie Skarżącej utrzymującej, że sporządzenie nowego harmonogramu rzeczowo – finansowego w dniu 26 września 2013 r., czyli przed upływem terminu na rozliczenie zaliczki, należy uznać za jego zmianę. Po pierwsze harmonogram ów wpłynął do IW już po terminie, w którym powstało przedmiotowe zobowiązanie, a ponadto wszedł w życie dopiero z chwilą podpisania aneksu nr 4 do umowy tj. w dniu 19 listopada 2013 r. Jednocześnie zauważono, iż IW zgodnie z § 8 ust. 5 umowy rozpatruje wniosek o zmianę harmonogramu rzeczowo – finansowego, co oznacza, że wymagana jest jej zgoda na jego zmianę, a więc samo przygotowanie aktualizacji harmonogramu przez Beneficjenta nie oznaczało jego zmiany.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik Skarżącej kontrolowanej decyzji zarzucił:

1. nieważność postępowania poprzez naruszenie art. 156 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U z 2013 r., poz. 267 ze zm., zwanego dalej k.p.a.) w związku z art. 61 ust. 1 pkt 1 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że Władza Wdrażająca Programy Europejskie (dalej: WWPE) posiada upoważnienie do wydania decyzji w niniejszej sprawie;

2. na wypadek gdyby sąd nie podzielił tego argumentu, decyzji zarzucono także naruszenie :

1) przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a) art 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, w której zaskarżona decyzja organu I instancji powinna zostać uchylona w całości a postępowanie w sprawie w całości umorzone;

b) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nierozważenie relacji w jakiej pozostają do siebie przepisy k.c., na gruncie którego została zawarta umowa oraz przepisy ustawy o finansach publicznych (u.of.p.), a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego w przedmiotowej sprawie.

2) naruszenie przepisów prawa materialnego:

a) art. 189 ust. 3 i art. 3a ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tj. Dz. U. z 2013 r. poz. 885 ze zm., zwanej dalej u.of.p.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż do zmiany umowy nie mają zastosowania przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jednolity Dz. U z 2014 r., poz. 121 ze zm.), dalej k.c., w sytuacji w której na podstawie § 16 ust. 7 umowy strony wprost wskazały, iż jedynie w sprawach nieuregulowanych umową mają zastosowanie przepisy m.in. ustawy o finansach publicznych;

b) art. 3531 k.c. oraz art. 65 § 1 k.c. w zw. z § 1 pkt 2) aneksu nr 4 poprzez ich niezastosowanie i uznanie, iż dokonana aneksem nr 4 zmiana umowy w zakresie terminu rozliczenia zaliczki nie wywołuje skutku prawnego;

c) art. 189 ust. 3 i 3a w zw. z art. 60 oraz art. 67 u.of.p. oraz w zw. z art. 21 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U z 2012 r. poz. 749 ze zm., dalej o.p.) - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że wniosek o płatność nr WNP-POIG.08.03.00-26-100/10-08 nie został złożony w terminie określonym w harmonogramie rzeczowo-finansowym projektu, w konsekwencji czego powstało zobowiązania podatkowe.

Podnosząc tak formułowane zarzuty Skarżąca na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a) wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jednolity tekst Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W tym zakresie mieści się ocena, legalności zaskarżonej decyzji, a tym samym ustalenie czy decyzja ta odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

W kontekście zakreślonych ram kontroli wypada stwierdzić, że niektórym z zarzutów skargi nie sposób odmówić zasadności. Okoliczność ta stała się powodem uchylenia zaskarżonej decyzji. Nietrafne są natomiast artykułowane w skardze wnioski o uchylenie decyzji poprzedzającej kontrolowane rozstrzygnięcie czy o umorzenie postępowania.

W pierwszej kolejności wypada stwierdzić, że nie przekonuje zarzut nieważności kontrolowanego rozstrzygnięcia, w szczególności z przyczyny wskazanej w art. 145 § 1 pkt 2) p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1) k.p.a. poprzez jej wydanie z naruszeniem przepisów o właściwości.

Z akt sprawy wynika, iż postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte z urzędu, zawiadomieniem o wszczęciu postępowania administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2014 r. Zgodnie z art. 23 ustawy o zmianie u.z.p.p.r.: do postępowań dotyczących niepodatkowych należności budżetowych, o których mowa w art. 60 ustawy zmienianej w art. 10, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie natomiast z art. 25 ustawy o zmianie u.z.p.p.r., nowe przepisy art. 189 u.of.p. weszły w życie 8 kwietnia 2014 r. Biorąc pod uwagę datę wszczęcia postępowania, czyli 18 kwietnia 2014 r., zastosowanie do przedmiotowego postępowania mają przepisy art. 189 u.of.p., w brzmieniu nadanym ustawą o zmianie u.z.p.p.r. Zgodnie z art. 189 ust. 3 d u.of.p. "instytucja zarządzająca lub instytucja pośrednicząca mogą, na podstawie porozumienia lub umowy, o których mowa w art. 27 i art. 32 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, upoważnić instytucję wdrażającą, będącą jednostką sektora finansów publicznych, do wydawania decyzji, o której mowa w ust. 3b". W realiach rozpoznawanej sprawy instytucja wdrażająca czyli WWPE oświadczyła, że nie posiada upoważnienia od instytucji pośredniczącej, o którym mowa w art. 189 ust. 3d u.of.p., jednak ten fakt nie determinuje braku umocowania do odzyskiwania należności w tym trybie. Dzieje się tak, ponieważ art. 61 ust. 1 pkt 1 u.of.p stanowi generalnie o właściwości poszczególnych podmiotów do wydawania decyzji w stosunku do należności z tytułu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych ze środków europejskich. WWPE upoważnienie do działania w zakresie określonym art. 61 ust. 1 pkt 1 u.of.p. i do wydawania stosownych decyzji posiadła na podstawie art. 5 ust. 10 Porozumienia w sprawie realizacji zadań w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013 dla osi priorytetowych 7. "Społeczeństwo informacyjne - budowa elektronicznej administracji" oraz 8. "Społeczeństwo informacyjne - zwiększenie innowacyjności gospodarki", działania 8.3. "Przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu - elnclusion" i 8.4. "Zapewnienie dostępu do Internetu na etapie "ostatniej mili", zawartego w Warszawie w dniu 1 lutego 2008 r. pomiędzy Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji a Władzą Wdrażającą Programy Europejskie. Tym samym w ocenie Sądu instytucja wdrażająca WWPE jest także umocowana do wydawania decyzji, o których mowa w art. 189 ust. 3 u.of.p.

Sąd z urzędu nie stwierdza także wystąpienia innych okoliczności wskazanych w art. 156 k.p.a., których zaistnienie zgodnie z treścią art. 145 pkt 2) p.p.s.a. obligowałoby sąd do stwierdzenia nieważności decyzji IZ POIG.

Istota sporu sprowadza się w istocie do uznania, czy zawarty pomiędzy Skarżącą a WWPE w dniu 19 listopada 2013 r. aneks nr 4 do umowy przesuwający termin rozliczenia zaliczki z września na październik 2013 r. jest skuteczny i dzięki temu nie doszło do opóźnienia w rozliczeniu zaliczki, a co za tym idzie porozumienie to uznało za niebyłe stwierdzenie powstania obowiązku naliczenia odsetek.

W tym zakresie zarzuty skargi wypada uznać za zasadne. W dniu 26 lipca 2011 r. Skarżąca zawarła z WWPE umowę o dofinansowanie, o której mowa w art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o prowadzeniu polityki rozwoju (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. nr 84, poz. 712 ze zm.), dalej także u.p.p.r. Umowa ta dotyczy Projektu "[...]" w ramach działania 8.3 "Przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu - elnclusion" osi priorytetu 8. "Społeczeństwo informacyjne - zwiększenie innowacyjności gospodarki" Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka 2007-2013. Zgodnie z art. 206 ust. 2 pkt 5 u.of.p. umowa o dofinansowanie projektu powinna określać w szczególności "termin i sposób rozliczenia projektu oraz ewentualnych zaliczek". Ponadto, zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia 18 grudnia 2009 r. w sprawie warunków i trybu udzielania i rozliczania zaliczek oraz zakresu i terminów składania wniosków o płatność w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich (Dz. U. nr 223 poz. 1786, ze zm.) "Rozliczenie zaliczki polega na wykazaniu przez beneficjenta wydatków kwalifikowalnych we wnioskach o płatność złożonych do właściwej instytucji, w terminach i na warunkach określonych w umowie o dofinansowanie oraz zgodnie z systemem realizacji danego programu operacyjnego, lub na zwrocie zaliczki". Zgodnie z art. 189 ust. 3 u.of.p.: "W przypadku niezłożenia wniosku o płatność na kwotę lub w terminie, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie ust. 4, od środków pozostałych do rozliczenia, przekazanych w ramach zaliczki, nalicza się odsetki jak dla zaległości podatkowych, liczone od dnia przekazania środków do dnia złożenia wniosku o płatność." Z treści przedstawionych przepisów jasno wynika, że z woli ustawodawcy to inicjatywie stron i ich kompetencjom kontraktowym pozostawiono szczegółowe określenie w umowie terminu rozliczenie poszczególnych zaliczek (oczywiście w ramach zakreślonych dla rozliczenia całości umowy). Terminy rozliczenia zaliczek nie wynikają przy tym z bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa. W tym zakresie ustawodawca pozostawił Beneficjentowi i Instytucji Wdrażającej swobodę kształtowania łączącego ich stosunku prawnego. Oczywistym przy tym jest, że w toku realizacji umowy, np. reagując na nieprzewidziane wcześniej okoliczności, mogły one zgodnie (w drodze aneksów do pierwotnie zawartej umowy) zmieniać pierwotne ustalenia. Zasada swobody umów oznacza przy tym możliwość dowolnego kształtowania relacji pomiędzy stronami, przy czym jej zakres ogranicza treść lub cel stosunku łączącego strony, ustawa i zasady współżycia społecznego (art. 3531 k.c.).

Umowa w § 6 ust. 10 stanowi, że w przypadku niezłożenia do Instytucji Wdrażającej wniosku o płatność pośrednią potwierdzającego rozliczenie zaliczki przez Beneficjenta na kwotę lub w terminach określonych w harmonogramie rzeczowo - finansowym projektu, od środków pozostałych do rozliczenia, przekazanych w ramach zaliczki, nalicza się odsetki jak dla zaległości podatkowych, liczone od dnia przekazania środków do dnia złożenia wniosku o płatność. Jednocześnie § 6 ust. 11 umowy określa że rozliczenie zaliczki polega: "(...) na wykazaniu przez beneficjenta wydatków kwalifikowanych we wnioskach o płatność złożonych do Instytucji Wdrażającej w terminach i na warunkach określonych w umowie lub na zwrocie zaliczki".

Bezspornym jest, że zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami i harmonogramem rzeczowo – finansowym sporządzonym w dniu 4 czerwca 2013 r., stanowiącym załącznik 3 do umowy (część 3b harmonogramu rzeczowo-finansowego) - k. 279 akt administracyjnych - rozliczenie zaliczki wypłaconej w kwocie 1.897.088,02 zł powinno było nastąpić we wrześniu 2013 r. (ściślej do 30 września 2013 r.).

Bezspornie też Skarżąca stosowny wniosek o płatność rozliczający m. in. tę zaliczkę dostarczyła do WWPE w dniu 8 października 2013 r.

Nie jest też kwestionowane, że pismem z dnia 8 listopada 2013 r. WWPE poinformowała Beneficjenta o zatwierdzeniu wydatków kwalifikowanych w wysokości 1.900.087,82 zł, w tym kwoty rozliczająca zaliczkę w wysokości 1.897 088,02 zł oraz kwoty refundacji w wysokości 2.999,80 zł. Zdaniem WWPE skoro jednak wniosek złożono po umownie ustalonym terminie, konieczne jest naliczenie odsetek, o których mowa w art. 189 ust. 3 u.of.p.

Rzecz jednak w tym, że w dniu 19 listopada 2013 r. strony – w ramach przysługujących im uprawnień i swobody kontraktowej - dokonały zmiany umowy, zawierając aneks nr 4, w którym określiły nowy termin rozliczenia zaliczki przesuwając go z wcześniej ustalonego końca września na koniec października 2013 roku. Postanowieniem § 1 pkt 2 aneksu nr 4 z 19 listopada 2013 r. strony uzgodniły, że załącznik nr 4 do umowy o dofinansowanie Harmonogram rzeczowo-finansowy (część 3a i 3b) otrzymuje brzmienie nadane załącznikiem nr 4 do aneksu nr 4 Harmonogram rzeczowo-finansowy (część 3a i 3b) – k. 258 – 260 i 276 – 278 akt administracyjnych. Sama treść aneksu w tym zakresie (niezależnie od tego, że strony ustaliły, że w chodzi on w życie w dniu podpisania) jednoznacznie świadczy o tym, że intencją stron było, by wywoływał on skutki retrospektywne, i miał zastosowanie do stanów faktycznych, które już się wydarzyły. Inne rozumowanie prowadziłoby nieuchronnie do konieczności stwierdzenia, że aneks ten w tym zakresie pozbawiony był treści i w momencie podpisania był bezprzedmiotowy. Przy takiej interpretacji opisywane porozumienie stron w tym zakresie byłoby jednak zbędne. Strony jednak widziały potrzebę jego zawarcia.

W tej sytuacji zdaniem Sądu rację ma Skarżący kwestionujący pogląd IW POIG, zgodnie z którym aneks nr 4 nie wywołał skutków prawnych jeśli chodzi o powstanie obowiązku uiszczenia odsetek naliczonych na podstawie art. 189 ust. 3 u.o.f.p., bowiem te ostatnie powstały z mocy prawa na podstawie tego przepisu - na skutek wystąpienia przesłanek określonych w jego treści. Sąd nie podziela argumentów IW POIG co do tak rozumianej bezskuteczności tego aneksu. Skoro zgodnie z treścią aneksu rozliczenie zaliczki nastąpiło w terminie, nie można skutecznie wywodzić, że powstało zobowiązanie związanie z dokonaniem tej czynności po terminie (skoro nie istnieje przyczyna, tym bardziej nie funkcjonuje skutek).

Rację ma Skarżący twierdząc, że dokonaną przez strony aneksem nr 4 zmianę umowy należy rozpatrywać w również oparciu o przepisy k.c. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści umowy. I tak, zgodnie z § 16 ust. 7 umowy w sprawach nieuregulowanych w umowie mają zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego oraz ustawy o finansach publicznych. Z kolei w § 14 umowy zatytułowanym "Tryb i zakres zmiany umowy" strony dopuściły możliwość zmiany postanowień zawartej przez nie umowy, określając jednocześnie ich zakres i sposób dokonywania zmian. Skoro strony zawierając umowę określiły procedurę wprowadzania do niej zmian, to brak jest podstawy do kwestionowania skutków prawnych ich zgodnego oświadczenia woli z 19 listopada 2013 r. wprowadzającego termin rozliczenia zaliczki do końca października 2013 r. To, że w chwili zawarcia aneksu termin ten już upłynął, nie powoduje ipso iure braku związania stron podpisanym aneksem. Skora taka była wola stron, a regulowana kwestia mieściła się w zakresie, w jakim ustawodawca zezwolił im na swobodne kształtować łączące je stosunku (nawet przy specyficznym charakterze zawartej umowy wprowadzającej liczne elementy stosunków administracyjno-prawnych), zdaniem Sądu brak jest podstaw do kwestionowania skuteczności zawartego aneksu. Czynienie tego teraz przez organy administracji wydaje się przy tym przejawem braku lojalności kontraktowej i złamaniem zasady pacta sunt servanda. WWPE podpisując kwestionowany obecnie przez IZ POIG aneks działała samodzielnie, z własnej woli zaaprobowała propozycję Skarżącej.

Co istotne art. 189 ust. 3 u.o.f.p. stanowi o terminach, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 tej ustawy. Z kolei przepis taki – przywołany już § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia 18 grudnia 2009 r. w sprawie warunków i trybu udzielania i rozliczania zaliczek oraz zakresu i terminów składania wniosków o płatność w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich na podstawie ustawy o finansach publicznych odsyła w tym zakresie do terminów wskazanych w umowie. Termin umowny został zmieniony wskutek zgodnego oświadczenia stron umowy. Sąd nie stwierdza przy tym, by aneks ten sprzeciwiał się właściwości (naturze) łączącego strony stosunku, ustawie czy zasadom współżycia społecznego. Pozwolił on na elastyczną i zgodną reakcję stron na okoliczności pojawiające się w toku realizacji umowy, choćby na opóźnienia wypłaty zaliczki przez IW.

W kontekście przedstawionych argumentów uzasadnionym jest formułowany w skardze zarzut naruszenia art. 3531 k.c. oraz art. 65 § k.c. w zw. z § 1 pkt 2) aneksu nr 4. Skoro kwestia możliwości dokonania zmiany została określona w umowie w oparciu o uregulowania k.c., czyli wskutek zgodnego oświadczenie woli dwóch stron, to w oparciu o te przepisy należy również rozpatrywać możliwość dokonania jej zmiany. Badając zawarty przez strony aneks nr 4 do umowy, w oparciu o przepisy k.c. uznać należy, iż stronom przysługiwało prawo dokonania jej zmiany w ramach swobody umów. W tych granicach mieści się możliwość dokonania zmiana umowy, także z mocą wsteczną, o ile taka zmiana nie będzie sprzeczna z ustawą, właściwością (naturą) łączącego strony stosunku prawnego oraz zasadami współżycia społecznego. Sprzeczności takiej Sąd nie stwierdza. W przypadku oceny dopuszczalności zmiany umowy z mocą wsteczną przez pryzmat braku sprzeczności z ustawą zabieg taki należy uznać za dopuszczalny, jeżeli przepisy regulujące dany stosunek prawny (głównie będą to przepisy k.c., ale także przepisy ustaw szczególnych) nie zakazują takiego działania wprost. Na gruncie poszczególnych regulacji trudno doszukać się przepisów formułujących taki zakaz. W większości wypadków przepisy prawa odnoszą się do dopuszczalności określonego ukształtowania łączącego strony stosunku, niezależnie od momentu, od którego takie ukształtowanie miałoby wywołać skutek. Trudno też doszukać się sprzeczności takiej zmiany umowy z właściwością (naturą) łączącego strony stosunku bądź zasadami współżycia społecznego. Zakaz taki nie wynika też z przepisów o.p. Skoro bowiem strony – w ramach przysługujących im uprawnień - dokonały zmiany terminu rozliczenia zaliczki, z września na październik 2013 roku, to nie można mówić o skutecznym powstaniu zobowiązania podatkowego w rozumieniu przepisów o.p.

Uchybienia skutkujące ustaleniem, iż dokonana przez strony aneksem nr 4 zmiana umowy nie wywołuje skutków prawnych, doprowadziło do naruszenia art. 189 ust. 3 i art. 3a ustawy o finansach publicznych w zw. z art. 60 oraz art. 67 tej ustawy o oraz w zw. z art. 21 § 1 pkt 1 ustawy ordynacja podatkowa polegającym na niewłaściwym zastosowaniu powołanych przepisów i uznaniu, że wniosek o płatność nr WNP-POIG.08.03.00-26-100/10-08 nie został złożony w terminie określonym w harmonogramie rzeczowo-finansowym projektu, w konsekwencji czego powstało zobowiązanie do uiszczenia odsetek.

Przedstawione naruszenie przepisów prawa materialnego niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy i treść decyzji. Jej uzasadnienie wbrew wymogowi art. 107 § 3 k.p.a. nie przedstawia przy tym akceptowanych przez sąd rozważań dotyczących relacji, w jakich na gruncie rozpoznawanej sprawy i zawartej przez strony umowy pozostają przywołane przepisy k.c. oraz przepisy ustawy o finansach publicznych i ordynacji podatkowej.

Okoliczności te zadecydowały o uchyleniu kontrolowanego rozstrzygnięcia.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy IZ POIG opamiętać będzie o wyrażonych w niniejszym uzasadnieniu poglądach prawnych sądu, które zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. będą wiążące.

Z tych przyczyn sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania sądowego rozstrzygnięto na podstawie art. 200 p.p.s.a.