Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2133/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 2a, ust. 3b
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia del. WSA Jacek Czaja (spr.) Protokolant Marta Zawadzka po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej ze skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 4 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SA/Go 468/11 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2011 r., sygn. akt II SA/Go 468/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uwzględnił skargę J. S., uchylając zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej powoływanego także jako "ZUS") z dnia [...] maja 2011 r., nr [...]. Uchyloną decyzją ZUS – w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy – utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] marca 2011 r., nr [...], którą odmówiono skarżącemu umorzenia odsetek od nieopłaconych w terminie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

I

Sąd pierwszej instancji wskazał w swoim rozstrzygnięciu ustalenia faktyczne i stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ ten stwierdził, że z powodu nieopłacania składek należnych z tytułu prowadzonej działalność gospodarczej w okresie od [...] do [...] u J. S. powstało zadłużenie w wysokości 62 624,12 zł, w tym [...] zł z tytułu należności głównej oraz [...] zł z tytułu odsetek ustalonych na dzień [...] stycznia 2011 r. Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2011 r. J. S. zwrócił się do ZUS o umorzenie odsetek od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy (których wnioskodawca był jednocześnie płatnikiem), wskazując, że z uwagi na śmiertelną chorobę matki i szkody wyrządzone przez powódź znalazł się w bardzo trudnej sytuacji majątkowej, a także oświadczając, że jego zobowiązania są całkowicie nieściągalne. W toku postępowania dowodowego ustalono, że wnioskodawca: 1) jest stanu wolnego, 2) prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką W. S., która pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 820,64 zł miesięcznie, 3) jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 12,47 ha ([...] ha przeliczeniowych) oraz ciągnika rolniczego marki Ursus rocznik 1988 r., 4) równolegle z działalnością gospodarczą prowadził działalność rolniczą, uzyskując z niej - według jego oświadczenia - dochód w wysokości 1361,23 zł, 5) aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej. ZUS ustalił również, że w związku z klęską powodzi Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] (dalej zwany "MOPS") przyznał J. S. zasiłek celowy w wysokości 2000 zł oraz zasiłek celowy na zakup żywności w wysokości 100 zł miesięcznie. Ponadto Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przyznała rolnikowi na 2010 r. dopłaty w wysokości [...] zł, czyli średnio [...] zł miesięcznie. Z kolei przeprowadzona przez MOPS analiza kosztów wykazała, że miesięczne obciążenia finansowe J. S. to: energia elektryczna 163 zł co dwa miesiące, siła 43 zł, zakup butli gazowej 50 zł miesięcznie, telefon komórkowy 38,32 zł, podatek od nieruchomości i rolny w wysokości 140 zł co trzy miesiące, wydatki związane z leczeniem wskazano na 400 zł (udokumentowano 119,77 zł miesięcznie) oraz 350 zł innych kosztów. Ponadto ZUS ustalił, że wnioskodawcę obciążają zobowiązania kredytowe (kwota pozostała do spłaty to 13 944,09 zł), saldo na debecie karty kredytowej wynosiło 624,79 zł, natomiast zaległości wobec KRUS (4281,37 zł w tym 764,00 zł odsetek) zostały rozłożone na raty w kwocie 150 zł miesięcznie (ostatnia rata płatna w grudniu 2011 r.) i opłacane w terminie. W takim stanie faktycznym ZUS uznał, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do podjęcia decyzji o umorzeniu i wobec tego odmówił J. S. umorzenia wnioskowanych należności w ogólnej kwocie 28 093 zł (według stanu na [...] stycznia 2011 r.), wskazując jako podstawę prawną tego rozstrzygnięcia art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74, ze zm.) oraz § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej powoływanego jako "rozporządzenie MGPiPS"). Zdaniem organu administracji, dłużnik posiada zdolność do wywiązania się ze zobowiązań wobec ZUS, skoro uzyskuje dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego w wysokości 1361,23 zł, a wydatki udokumentował na łączną kwotę 866,51 zł. Ponadto pozostająca we wspólnym gospodarstwie matka wnioskodawcy uzyskuje dochód w wysokości 820,64 zł. Organ stwierdził, że wprawdzie przedstawiona dokumentacja medyczna potwierdza liczne schorzenia matki J. S., jednak mimo to prowadzi on nadal gospodarstwo rolne. Na zmianę podjętego przez ZUS rozstrzygnięcia nie wpłynęła podniesiona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy argumentacja strony, m.in. że organ pominął okoliczność regularnego ponoszenia przez wnioskodawcę kosztów związanych z opłacaniem składek na KRUS oraz zlekceważył, iż gospodarstwo rolne J. S. od trzech lat nie przynosi jakiegokolwiek zysku.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, decyzja organu odwoławczego została wydana z naruszeniem przepisów prawa w stopniu skutkującym koniecznością jej uchylenia.

Sąd pierwszej instancji przytoczył treść art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a, ust. 3b, ust. 4 oraz art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także § 3 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia MGPiPS, stwierdzając, że decyzje wydane w oparciu o omawiane przepisy są decyzjami o charakterze uznaniowym. Sąd wskazał, że kontrola sądowa uznaniowych decyzji administracyjnych ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.; dalej powoływana jako "k.p.a.") dokonano prawidłowych ustaleń stanu faktycznego, dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w zebranym materiale dowodowym, a uzasadnienie decyzji sporządzono zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a.

Sąd podkreślił, że ocena istnienia lub nieistnienia okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości z tytułu składek powinna być dokonana według stanu z chwili rozstrzygania, a zdarzenia wcześniejsze z okresu prowadzenia działalności gospodarczej mają znaczenie drugorzędne. Ocena organu co do możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek winna odnosić się do aktualnej sytuacji skarżącego. Zawsze należy również brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, ZUS nie rozważył w niniejszej sprawie w sposób kompleksowy i zgodny z zasadami postępowania dowodowego wszystkich okoliczności i dowodów występujących w sprawie a mogących mieć znaczenie dla jej rozstrzygnięcia i nie wyciągnął następnie na tej podstawie prawidłowych - zgodnie z doświadczeniem życiowym - wniosków, kierując się przy tym przesłankami wynikającymi z przepisów prawa materialnego znajdujących tu zastosowanie. Sąd podkreślił, że stan finansowy i majątkowy dłużnika może stanowić samoistną przesłankę umorzenia zaległości, dlatego też należało szczegółowo rozważyć czy egzekucja należności nie doprowadzi do niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb jego rodziny oraz konieczności korzystania z pomocy społecznej. To, że skarżący spłaca zaległości w KRUS, że płaci część rachunków nie oznacza wcale, iż on i jego matka nie będą żyli na granicy nędzy. Nie jest bowiem zgodna zarówno z interesem obywatela, jak i z interesem publicznym sytuacja, w której zapłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa (np. zasiłków).

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący podał wprawdzie w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego jako źródło dochodu gospodarstwo rolne i dochód w wysokości 1361,23 zł, jednak nie wiadomo, czy jest to dochód roczny czy miesięczny oraz co się na niego składa, czy skarżący określając jego wysokość brał pod uwagę kwoty uzyskanych dopłat unijnych. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący stwierdził bowiem, iż dochodowość jego gospodarstwa rolnego od 3 lat jest zerowa, co było przedmiotem oszacowania przez Urząd Gminy. Z kolei wskazując na wysokość dopłat przyznanych skarżącemu przez ARiMR, ZUS nie wziął pod uwagę celu, na jaki zostały przyznane te środki (tj. m.in. na koszenie i inne zabiegi agrotechniczne zapobiegające występowaniu i rozprzestrzenianiu się chwastów a nie na zaległości w składkach ZUS). Zdaniem Sądu, organ nie rozważył sytuacji, w której skarżący z powodu braku środków nie będzie w stanie uprawiać ziemi i tym samym osiągać jakiegokolwiek dochodu, bo jak wynika z akt sprawy, nie uzyskuje on innego dochodu jak ten z gospodarstwa. Wobec tego nie będzie miał możliwości spłaty należności głównej i należnych od niej odsetek. W ocenie Sądu, podobnie nie można brać pod uwagę środków przyznanych na likwidację szkód po powodzi, tym bardziej, że było to świadczenie jednorazowe.

Mając powyższe na uwadze, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że sytuacja skarżącego nie została dogłębnie zbadana i oceniona, zaś dokonanej przez ZUS ocenie można przypisać znamiona dowolności. Wobec tego Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując jako podstawę prawną tego rozstrzygnięcia art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.").

II

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji złożył ZUS. Zaskarżył to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Organ administracji wnoszący skargę kasacyjną zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, to jest:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy wspomniana regulacja prawna z art. 145 p.p.s.a. nie zawiera wskazanego przez Sąd pierwszej instancji ustępu 1, a ponadto w sytuacji gdy ustalony stan faktyczny rozpoznawanej sprawy winien skutkować podciągnięciem tychże ustaleń pod hipotezę art. 151 p.p.s.a. i skutkować oddaleniem skargi,

2) art. 141 § 4 w związku z art. 153 p.p.s.a. wobec wyrażenia w zaskarżonym wyroku i jego uzasadnieniu takich wskazań co do dalszego postępowania, których nie da się zrealizować i pogodzić z ustalonym stanem faktycznym rozpoznawanej sprawy, a obowiązek związania się nimi przez organ doprowadzi do naruszenia wspomnianych przepisów prawa.

Uzasadniając wskazane zarzuty, ZUS stwierdził między innymi, że zebrany w sprawie materiał dowodowy powinien skutkować wydaniem przez Sąd rozstrzygnięcia na korzyść ZUS. W szczególności ZUS wskazał na dowody dokumentujące możliwość spłaty przez skarżącego zobowiązań wobec KRUS i uzyskiwanie świadczeń w postaci: zasiłku celowego na okres kwiecień - czerwiec 2011 r. w wysokości 100 zł miesięcznie; płatności od ARiMR na 2010 r. w wysokości [...] zł oraz świadczenie emerytalne matki skarżącego w wysokości 820,64 zł.

Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd nie przedstawił zwięźle stanu sprawy i przyjął, że organ ma ponownie wydać rozstrzygnięcie, przy czym WSA nie wskazał dowodów wymagających uwzględnienia oraz konkretnych przepisów prawa materialnego, jakie ma zastosować organ. Ta wadliwość uzasadnienia wyroku nie pozwala - zdaniem ZUS - na kontrolę instancyjną zaskarżonego orzeczenia.

W sporządzonej osobiście odpowiedzi na skargę kasacyjną J. S. wniósł o oddalenie środka odwoławczego złożonego przez ZUS. Wniosek ten został następnie ponowiony w piśmie procesowym z dnia 3 listopada 2011 r. sporządzonym przez pełnomocnika skarżącego, ustanowionego w ramach prawa pomocy. Pełnomocnik wniósł ponadto o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.

W pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie. Autor skargi kasacyjnej najpierw powiązał ów zarzut ze stwierdzeniem, że regulacja prawna z art. 145 p.p.s.a. nie zawiera wskazanego przez Sąd pierwszej instancji ustępu 1. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono ponadto, że wskazany przepis zawiera "paragraf 1" – nie zaś "ustęp 1" – a więc Wojewódzki Sąd Administracyjny oparł zaskarżony wyrok na niewłaściwie powołanej podstawie prawnej z art. 145 p.p.s.a.

Zarzut ten jest oczywiście bezzasadny. Jakkolwiek słusznie zauważył autor skargi kasacyjnej, że art. 145 p.p.s.a. zawiera (dwa) paragrafy, to jednak pominął to, że artykuł ten – będąc podstawową jednostką redakcyjną ustawy – w istocie dzieli się na ustępy, które jedynie z powodu stosownego zabiegu z zakresu techniki legislacyjnej oznaczone zostały paragrafami (§).

Jeśli powyższą uwagę odnieść do rozstrzyganej sprawy, stwierdzając przy tym, że w końcowej części uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, iż w zakresie omawianej jednostki redakcyjnej (art. 145 p.p.s.a.) za podstawę rozstrzygnięcia przyjął pkt. 1 lit a i c, to nie budzi wątpliwości, że podniesione przez autora skargi kasacyjnej uchybienie Sądu miało jedynie charakter oczywistego błędu pisarskiego, co czyni niezasadnym zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

Z tego samego powodu za niezasadny uznać należało zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., bowiem wyjaśnienie (prawidłowo rozumianej) podstawy prawnej wyroku przyjętej przez Sąd pierwszej instancji – wbrew poglądowi autora skargi kasacyjnej – pozwala na kontrolę instancyjną tego orzeczenia.

Nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., który autor skargi kasacyjnej powiązał z oceną, że ustalony stan faktyczny rozpoznawanej sprawy winien skutkować podciągnięciem tychże ustaleń pod hipotezę art. 151 p.p.s.a. i powodować oddalenie skargi. Jak wynika to wprost z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skoro stan finansowy i majątkowy dłużnika może stanowić samoistną przesłankę umorzenia zaległości, to obowiązkiem organu było szczegółowo rozważyć, czy egzekucja należności nie doprowadzi do niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb jego rodziny oraz konieczności korzystania z pomocy społecznej. Sąd zwrócił uwagę, że organ nie ustalił, czy dochód skarżącego w wysokości 1361,23 zł jest dochodem rocznym czy miesięcznym oraz co się na niego składa, a nadto czy skarżący określając wysokość dochodu brał pod uwagę kwoty uzyskanych dopłat unijnych. W ocenie Sądu pierwszej instancji jest to okoliczność istotna, skoro skarżący w odwołaniu podniósł, że dochodowość jego gospodarstwa rolnego od 3 lat jest zerowa. Ponadto Sąd pierwszej instancji zauważył, że organ nie rozważył tego, czy skarżący z powodu braku środków nie będzie w stanie uprawiać ziemi i tym samym osiągać jakiegokolwiek dochodu, bo jak wynika z akt sprawy nie uzyskuje on innego dochodu jak ten z gospodarstwa, a wobec tego nie będzie miał możliwości spłaty należności głównej i należnych od niej odsetek.

Przytoczona wyżej ocena, wyrażona przez Sąd pierwszej instancji w odniesieniu do kontrolowanej decyzji, nie została skutecznie podważona w skardze kasacyjnej. Autor skargi kasacyjnej powtórzył bowiem twierdzenia organu odwoławczego co do tego, że zebrany materiał dowodowy był wystarczający i nie budził wątpliwości, jednak w żadnym zakresie nie odniósł się do uchybień omówionych przez Sąd pierwszej instancji, wskazując jedynie, że Sąd oparł zaskarżony wyrok "głównie o materiał dowodowy świadczący na niekorzyść wnoszącego skargę kasacyjną". Końcowa część tej wypowiedzi strony wnoszącej skargę kasacyjną świadczy zresztą o błędnym rozumieniu podstawowej zasady postępowania, określonej w art. 7 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że jakkolwiek decyzja ZUS o umorzeniu należności z tytułu składek jest decyzją uznaniową, to podlega jednak kontroli sądowej, bowiem ustawodawca nie pozostawił ZUS całkowitej swobody co do wyboru rozstrzygnięcia. Swoboda wyboru zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. W wyroku z dnia 20 marca 2007 r. (sygn. akt II GSK 345/06) NSA wyjaśnił, że ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i w § 3 rozporządzenia MGPiPS. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i stan finansów ubezpieczeń społecznych. Prawidłowość tego działania podlega kontroli sądowej, w ramach której sąd ocenia, czy zgromadzony został wystarczający materiał dowodowy dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy zgromadzony materiał został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym.

W art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określone są granice przedmiotowe możliwego umorzenia, zaś w ust. 2 i ust. 3 sprecyzowana jest zasadnicza przesłanka umożliwiająca umorzenie. Jest nią nieściągalność należności, która występuje w okolicznościach wymienionych w ustawie.

W art. 28 ust. 3a o systemie ubezpieczeń społecznych przewidziana jest dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Dotyczy ona tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej i zaległe należności mogą być umarzane, mimo braku całkowitej nieściągalności, w sytuacjach określonych w rozporządzeniu MGPiPS.

Z art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. Podejmując decyzję uznaniową organ musi zatem wyważyć oba wskazane interesy, zaś aby to uczynić musi dokładnie ustalić sytuację osoby zobowiązanej. W wyroku z dnia 21 lutego 2007 r. (sygn. akt II GSK 301/06) NSA wyjaśnił, że prymat interesu społecznego nie może zastąpić rozważenia kwestii zastosowania zasady ogólnej postępowania administracyjnego, określonej w art. 7 k.p.a.

Zgodnie z § 3 omawianego rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Wskazane rozumienie powołanych przepisów prawa materialnego pozwala ocenić właściwie zakres koniecznego postępowania dowodowego i dokonanych w nim ustaleń. W wyroku z dnia 16 czerwca 2010 r. (sygn. akt II GSK 631/09) NSA wskazał, że istota problemu sprowadza się do należycie przeprowadzonego postępowania dowodowego i właściwej oceny jego wyników oraz należytego, wnikliwego uzasadnienia decyzji. Organ dla podjęcia prawidłowej decyzji musi mieć bowiem jasność, czy opłacenie należności z tytułu składek rzeczywiście pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jeżeli te okoliczności zostaną w sposób niewątpliwy stwierdzone, to w sprawie wystąpi brak podstaw do wydania decyzji o odmowie (por. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 349/09).

Organ, w postępowaniu z wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, musi zatem ustalić, czy zobowiązany wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną zapłata należności pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, m.in. z uwagi na to, że zapłata pozbawiłaby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz z uwagi na to, że zobowiązany dotknięty jest przewlekłą chorobą. Ciężar dowodu istnienia przesłanek umorzenia, co do zasady, spoczywa na wnioskodawcy, ale to organ administracji odpowiada za prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz rzetelność dokonanych ustaleń. Prawidłowość powyższych działań organu podlega kontroli sądowej, w ramach której sąd ocenia, czy zgromadzony został wystarczający materiał dowodowy dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy zgromadzony materiał został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym.

W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził więc, że ustalenia organów administracji nie były wystarczające do rozstrzygnięcia zasadności żądania umorzenia należności z tytułu składek, a postępowanie dowodowe, które nie daje podstaw do ustalenia istnienia lub nieistnienia przesłanek umorzenia należności prowadzone jest z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., na co zasadnie wskazał Sąd pierwszej instancji.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 141 § 4 w związku z art. 153 p.p.s.a., co miało być skutkiem wyrażenia w zaskarżonym wyroku i jego uzasadnieniu takich wskazań co do dalszego postępowania, których nie da się zrealizować i pogodzić z ustalonym stanem faktycznym rozpoznawanej sprawy. Zarzut ten nie został w sposób wystarczający uzasadniony, gdyż autor skargi kasacyjnej ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że uchybienia formalne w zakresie uzasadnienia wyroku, w szczególności brak wskazań co do dalszego postępowania, miały istotny wpływ na wynik sprawy. Tymczasem analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do odmiennego wniosku, bowiem Sąd pierwszej instancji stwierdził jakie okoliczności sprawy są istotne dla jej rozstrzygnięcia i w jakim zakresie organ administracji okoliczności tych nie rozważył.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.