Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 264/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2017-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Minister Edukacji i Nauki
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 173 ust. 1 pkt 1, pkt 2, pkt 8, art. 175 ust. 1, art. 179 ust. 1 -9, art. 182
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2017 r. sprawy ze skargi L. W. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Akademii Marynarki Wojennej [...] z dnia 15 stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie stypendium socjalnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dziekana Wydziału Dowodzenia i Operacji Morskich Akademii Marynarki Wojennej [...] z dnia 25 listopada 2016 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 7 października 2016 r. L. W. – student [...] Akademii Marynarki Wojennej w [...] (kierunek[...]; specjalność:[...]) zwrócił się o przyznanie stypendium socjalnego. Uzasadniając wniosek wyżej wymieniony wskazał, że osiąga niskie dochody z tytułu renty (338 zł). Do przedmiotowego wniosku wnioskodawca załączył m.in. oświadczenie o niepobieraniu świadczeń pomocy materialnej na więcej niż jednym kierunku studiów w roku akademickim 2016/2017, zaświadczenie wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. o dochodzie w roku podatkowym 2015 oraz zaświadczenia wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. o wysokości świadczeń rentowych otrzymywanych w 2015 r. oraz w okresie 1 stycznia – 30 września 2016 r. Na stronie drugiej wniosku o przyznanie stypendium socjalnego wnioskodawca złożył pod rygorem odpowiedzialności karnej oraz dyscyplinarnej oświadczenie wskazujące, że dane zawarte we wniosku oraz dołączone dokumenty stanowią komplet dokumentacji poświadczającej dochody jego rodziny.

W listopadzie 2016 r. wnioskodawca został wezwany do uzupełnienia dokumentacji poprzez złożenie oświadczenia w przedmiocie prowadzenia działalności gospodarczej. Stosowne oświadczenie wnioskodawca złożył w dniu 15 listopada 2016 r.

Decyzją z dnia 25 listopada 2016 r. nr [...] Dziekan Wydziału Dowodzenia i Operacji Morskich Akademii Marynarki Wojennej w [...], po rozpatrzeniu powyższego wniosku, przyznał wnioskodawcy stypendium socjalne na okres od 1 listopada 2016 r. do 30 czerwca 2017 r. w kwocie 680 zł.

W podstawie prawnej decyzji wskazano m.in. art. 173 ust. 1 pkt 1, 2 i 8, art. 175 ust. 1, art. 179 ust. 1-9, art. 182 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 1842 ze zm.), § 9 pkt 1 – 10 Regulaminu pomocy materialnej, przyznawania miejsc w domach studenckich oraz wyżywienia dla studentów cywilnych Akademii Marynarki Wojennej w G. (wprowadzony w życie na podstawie decyzji nr [...] z dnia 29 września 2016 r. Rektora – Komendanta Akademii Marynarki Wojennej) oraz § 1 i § 2 pkt 1 decyzji Rektora – Komendanta Akademii Marynarki Wojennej nr [...] z dnia 9 listopada 2016 r. w sprawie określenia wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne oraz określenia wysokości stypendiów; socjalnego, specjalnego dla osób niepełnosprawnych, stypendium rektora dla najlepszych studentów oraz zapomogi w roku akademickim 2016/2017.

L. W. wniósł odwołanie od powyższej decyzji Dziekana Wydziału Dowodzenia i Operacji Morskich Akademii Marynarki Wojennej w [...], kwestionując ją w części dotyczącej okresu, na który przyznano stypendium. Podkreślił, że wniosek o stypendium wraz z kompletem dokumentów złożył w dniu 15 października 2016 r. Tym samym stypendium powinno być przyznane również na miesiąc październik 2016 r, a nie dopiero od listopada 2016 r.

Decyzją z dnia 15 stycznia 2017 r. nr [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna Akademii Marynarki Wojennej w [...] podtrzymała decyzję Dziekana Wydziału Dowodzenia i Operacji Morskich o przyznaniu L. W. pomocy materialnej od listopada wskazując dodatkowo w rozstrzygnięciu decyzji, że "nie przyznaje stypendium socjalnego od miesiąca października". W podstawie prawnej wydanej decyzji Komisja przywołała art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) oraz art. 173 ust. 1, art. 175 ust. 3, art. 177 ust. 1-6 i art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 1842 ze zm.) oraz Regulamin pomocy materialnej, przyznawania miejsc w domach studenckich oraz wyżywienia dla studentów cywilnych Akademii Marynarki Wojennej w [...].

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Dziekan Wydziału Dowodzenia i Operacji Morskich podjął decyzję o nieprzyznaniu stypendium od miesiąca października z powodu złożenia przez wnioskodawcę niekompletnego wniosku. W ocenie Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentowi przysługuje stypendium "[...] od miesiąca, kiedy wniosek zawiera wszystkie wymagane dokumenty zgodnie z art. 10 § 3 Regulaminu [...]".

W skardze na wyżej wskazaną decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Akademii Marynarki Wojennej w [...] skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku L. W. ponownie podniósł, że wbrew stanowisku organów, pierwszym miesiącem wypłaty stypendium powinien być miesiąc październik.

Skarżący wyjaśnił, że wszystkie niezbędne dla ustalenia prawa do stypendium dokumenty złożył przed upływem zawitego terminu, którego dotrzymanie było wymagane dla uzyskania stypendium od miesiąca października. Przyznał, że został wezwany do uzupełniania braku formalnego wniosku to jest złożenia oświadczenia o nieprowadzeniu działalności gospodarczej. Skarżący zaznaczył jednak, że przedmiotowe wezwanie zostało do niego skierowane dopiero po upływie ponad miesiąca od chwili złożenia wniosku. Tak późne zawiadomienie o konieczności uzupełnienia wniosku świadczy - zdaniem skarżącego - o nieprzychylnym nastawianiu do niego osób odpowiedzialnych za weryfikację wniosków o stypendium. Osoby weryfikujące dokumentację miały bowiem dostatecznie dużo czasu aby poinformować skarżącego o braku stosownego oświadczenia.

Niezależnie od tego skarżący stanął na stanowisku, że dokument o przedłożenie którego został wezwany, nie ma wpływu na decyzję o przyznaniu stypendium. Natomiast zaskarżona decyzja została wydana z powołaniem się przez organ na art. 10 § 3 Regulaminu pomocy materialnej, przyznawania miejsc w domach studenckich oraz wyżywienia dla studentów cywilnych Akademii Marynarki Wojennej, przy czym tak oznaczonego przepisu brak w przedmiotowym akcie prawnym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Organ wskazał, że skoro skarżący nie złożył wszystkich wymaganych dokumentów w terminie, zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, uwzględniając treść art. 3 ust. 10 Regulaminu pomocy materialnej, przyznawania miejsc w domach studenckich oraz wyżywienia dla studentów cywilnych Akademii Marynarki Wojennej.

Skarżący uzupełnił wniosek o oświadczenie w późniejszym terminie, to jest w dniu 15 listopada 2016 r. W tej sytuacji skarżącemu nie należy się wyrównanie za miesiąc październik 2016 r., ponieważ w tym miesiącu wniosek skarżącego był niekompletny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje decyzje. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Mając na względzie powyższe kryterium oraz dokonując w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie wyżej wskazanych ustaw kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz postępowania, w toku którego akt ten został wydany, Sąd uznał, iż postępowanie organów dotknięte było wadami uzasadniającymi wyeliminowanie wydanych przez nie rozstrzygnięć z obrotu prawnego. Stwierdzone przez Sąd naruszenia przepisów postępowania miały bowiem istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie przypomnieć należy, że określone przepisem art. 173 ust. 1 pkt 1 i art. 179 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym stypendium socjalne jest jedną ze statuowanych ustawą form pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa. W świetle przepisów art. 70 ust. 1 i 4 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) świadczenia z tytułu pomocy materialnej studentom stanowią środek służący spełnieniu zasady powszechnego i równego dostępu do wykształcenia. Zarazem przepis art. 70 ust. 5 Konstytucji RP, do rangi zasady konstytucyjnej podnosi autonomię szkół wyższych. Co oczywiste, zawarte w tym samym artykule Konstytucji RP zasady dotyczące z jednej strony prawa do nauki oraz powszechnego i równego dostępu do wykształcenia, a z drugiej autonomii szkół wyższych muszą być odczytywane w sposób wzajemnie niesprzeczny.

Sąd podkreśla, że w art. 186 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym zamieszczona została delegacja dla rektorów wyższych uczelni do ustalania, w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego, szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej, w tym szczegółowych kryteriów i trybu udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzorów wniosków o przyznanie świadczeń, wzoru oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku studiów oraz sposobu dokumentowania sytuacji materialnej studenta.

Jakkolwiek ze wskazanego wyżej przepisu wynika, że w zakresie powierzonych do stanowienia w drodze regulaminu przeważają regulacje o charakterze proceduralnym, to do regulaminowego sprecyzowania przekazano w nim również ustalenie szczegółowych kryteriów przyznawania pomocy, jak i wysokości świadczeń, a więc elementów o charakterze materialnoprawnym. Uzasadnione jest to zarówno pozycją prawnoustrojową uczelni, jako autonomicznego podmiotu, którego działalność określają przepisy ustawy (wspomniany wyżej art. 70 ust. 5 Konstytucji RP oraz art. 4 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym), a która to autonomiczność oznacza prawo kształtowania aktami wewnętrznymi sytuacji prawnej praw i obowiązków studentów i brak możliwości całkowitego regulowania ustawami wszystkich spraw określających pozycje studenta.

Co oczywiste, prawo kształtowania przez organy uczelni wyższej aktami wewnętrznymi sytuacji prawnej w tym praw i obowiązków studentów pomimo jego autonomicznego charakteru, wymaga zachowania określonych standardów wpływających m.in. na ich wewnętrzną spójność. Ponadto należy mieć na względzie, że regulacje zawarte w aktach wewnętrznych uczelni wyższej nie mogą wprowadzać warunków rozszerzających warunki określone ustawowo czy też regulacji proceduralnych, które w pewnych stanach faktycznych uniemożliwiają nabycie danego świadczenia pomimo, że beneficjent tego świadczenia spełnia wszystkie wymagane do jego nabycia przesłanki materialnoprawne.

Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie.

Analiza regulacji odnoszących się do stypendium socjalnego, to jest świadczenia przysługującego studentom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej zawartych w ustawie – Prawo o szkolnictwie prowadzi do wniosku, że ustawodawca nie przewidział jako warunku koniecznego do ubiegania się o takie stypendium złożenia przez studenta oświadczenia w przedmiocie prowadzenia (lub nie) działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 184 ust. 7 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym student jest jedynie zobowiązany do złożenia oświadczenia o niepobieraniu świadczeń pomocy materialnej na więcej niż jednym kierunku studiów.

Uwzględniając zatem fakt ubiegania się o stypendium socjalne przez studenta pobierającego świadczenia rentowe (jak w niniejszej sprawie – okoliczność bezsporna) jak i mając na uwadze istotę dokumentów potrzebnych do ustalenia sytuacji dochodowej studenta należy poddać w wątpliwość spójność § 3 ust. 3 i ust. 10 z § 14 ust. 3 i załącznikiem nr 8 (w zakresie pkt 2) Regulaminu pomocy materialnej, przyznawania miejsc w domach studenckich oraz wyżywienia dla studentów cywilnych Akademii Marynarki Wojennej w [...], a w reasumpcji zgodność tych zapisów z delegacją zawartą w art. 186 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym.

Należy mieć bowiem na uwadze, że student wnioskujący o stypendium socjalne składając wniosek według wzoru określonego w załączniku nr 1 do wskazanego powyżej Regulaminu wraz z zaświadczeniami określającymi wysokość uzyskiwanych dochodów składa oświadczenie, że dane zawarte we wniosku oraz dołączone dokumenty stanowią komplet dokumentacji poświadczającej dochody jego rodziny. W tym stanie trudno uznać za dokument konieczny do ustalenia dochodu takiego studenta oświadczenie w przedmiocie prowadzenia (lub nie) działalności gospodarczej, zwłaszcza, że sytuację dochodową studenta obrazują przedłożone wraz z wnioskiem zaświadczenia (w realiach sprawy - zaświadczenie wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. o dochodzie w roku podatkowym 2015 oraz zaświadczenia wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. o wysokości świadczeń rentowych otrzymywanych w 2015 r. oraz w okresie 1 stycznia – 30 września 2016 r.). Zapatrywanie to wspierają ponadto zapisy zawarte w: § 9 ust. 4 Regulaminu ([...] Dziekan lub WKS przyznaje stypendium socjalne w oparciu o dokumenty potwierdzające dochód [...] oraz w § 14 ust. 1 Regulaminu ([...] Podstawą do ustalenia dochodu w rodzinie studenta są dokumenty dołączone przez niego do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego [...]). Wskazana przez Sąd wątpliwość jest istotna zważywszy, że w realiach rozpatrywanej sprawy podstawą odmowy przyznania stypendium socjalnego był jedynie brak złożenia przez skarżącego powyższego oświadczenia, które - jak podniesiono powyżej – samoistnie nie stanowi dokumentu określającego sytuację dochodową studenta.

Niezależnie od powyższego należy podkreślić, że z uwagi na cel postępowania prowadzonego w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego, to jest pomoc studentowi znajdującemu się w trudnej sytuacji materialnej, działania organów uczelni w toku takiego postępowania nie mogą charakteryzować się swoistą opieszałością, prowadzącą w rezultacie do niemożliwości otrzymywania świadczeń przez pełen okres. Warto odnotować, że w § 3 oraz w § 6 wyżej wskazanego Regulaminu brak jest zapisu, który - jako przepis gwarancyjny - określałby termin na poinformowanie studenta wnioskującego o pomoc materialną o ewentualnym braku w dokumentacji przy założeniu, że uzupełnienie braku zagwarantuje przyznanie stypendium od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Z § 6 ust. 11 Regulaminu wynika bowiem jedynie, że wniosek złożony do 10 dnia miesiąca zostaje rozpatrzony do 25 dnia miesiąca. Z kolei w przypadku października, termin rozpatrzenia wniosków o świadczenie pomocy materialnej jest wydłużony do 25 listopada (zdanie drugie § 6 ust. 11 Regulaminu).

W realiach rozpatrywanej sprawy wniosek o stypendium socjalne skarżący złożył w terminie, to jest w dniu 7 października 2016 r. i został wezwany do uzupełnienia braków (jak wskazano powyżej – niezasadnie) w listopadzie 2016 r. Tym samym wyłącznie z uwagi na opieszałość organu uczelni skarżący został pozbawiony możliwości uzupełnienia wniosku w sposób umożliwiający uzyskanie stypendium od października 2016 r. Takie działanie ze strony organu uczelni było w ocenie Sądu niedopuszczalne, gdyż - jak wynika ze stanu faktycznego sprawy – determinowało okres, na który skarżącemu przyznano żądaną formę pomocy materialnej.

Kierując się powyższą oceną kontrolowanego postępowania dotkniętego stwierdzonymi naruszeniami przepisów postępowania mającymi wpływ na wynik sprawy jak i wadliwością podjętych w sprawie rozstrzygnięć Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dziekana Wydziału Dowodzenia i Operacji Morskich Akademii Marynarki Wojennej w [...].

W dalszym toku postępowania organ pierwszej instancji winien ponownie rozpoznać wniosek skarżącego uwzględniając przy ocenie zasadności zgłoszonego żądania przedstawioną wyżej argumentację Sądu. Należy w tym miejscu wskazać, że organ jest związany powyższymi wskazaniami z uwagi na treść art. 153 p.p.s.a.