Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 194/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Starosta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 191 ust. 1-3
journal: Dz.U. 2018 poz 998
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Powiatu [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem [...] a Powiatem [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na utrzymanie dziecka M.C. w placówce opiekuńczo-wychowawczej p o s t a n a w i a: wskazać Powiat [...]jako właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Powiat [...]zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Powiatem [...]w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na utrzymanie dziecka M.C. w placówce opiekuńczo-wychowawczej.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 18 lipca 2018 r., do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...]wpłynęła prośba Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...]o wydanie skierowania małoletniego M.C. do placówki zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...], Wydział III Rodzinny i Nieletnich. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...]wydał w dniu 19 lipca 2018 r. skierowanie w/w małoletniego do Placówki Opiekuńczo-Wychowawczej "[...]" w [...].

Małoletni M.B. (aktualne nazwisko C.) w okresie od 31 sierpnia 2012 r. do 28 lipca 2014 r. przebywał w Placówce Opiekuńczo - Wychowawczej "[...]" w [...]. Przed umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej małoletni zamieszkiwał na terenie gminy [...]- powiat [...], dlatego też to powiat [...]ponosił wówczas wydatki na jego utrzymanie.

W 2014 r., małoletni został przysposobiony, zmienił miejsce zamieszkania, przeprowadził się do rodziców adopcyjnych pod adres: [...], ul. [...]. Wyrokiem z dnia 28 maja 2018 r. (sygn. akt III RC 146/17), Sąd Rejonowy w [...]Wydział III Rodzinny i Nieletnich rozwiązał przysposobienie małoletniego przez Z. i R.C. Obecnie małoletni przebywa w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej "[...]" w [...].

Powiat [...]podkreślił, że miejscem zamieszkania małoletniego M.C. przed ponownym umieszczeniem w pieczy zastępczej był Powiat [...], a zatem zgodnie z dyspozycją art. 191 ust. 4 ustawy o wspieraniu rodziny i systemu pieczy zastępczej, powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na utrzymanie małoletniego jest Powiat [...].

Sposób ustalania właściwości powiatu wiąże się z ustaleniem miejsca zamieszkania dziecka, a nie skutkami ustania przysposobienia. W tym zakresie zastosowanie posiadają postanowienia zamieszczone w art. 25 K.c. Przepis ten stanowi, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której ta osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. Na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym, wola (zamiar) stałego pobytu. W niniejszym przypadku małoletni posiadał zameldowanie na pobyt stały u Z. i R.C.

W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, Powiat [...]wniósł o wskazanie Powiatu [...]jako właściwego w sprawie.

W uzasdanieniu podniesiono, że wyrokiem Sądu Rejonowego w [...]III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 28 maja 2018 r., Sąd orzekł rozwiązanie przysposobienia małoletniego M.C. Tym samym w wyniku ustania stosunku przysposobienia doszło do zerwania wszystkich więzi małoletniego z przysposabiającymi. Stan prawny małoletniego traktowany jest jak przed wydaniem postanowienia Sądu Rejonowego w [...]z dnia [...]lipca 2014 r. Następnie postanowieniem z dnia 6 czerwca 2018 r., Sąd postanowił umieścić małoletniego w placówce opiekuńczo-wychowawczej w [...], gdzie zamieszkiwał przed adopcją i gdzie obecnie nadal zamieszkuje jego rodzeństwo.

Następnie podkreślono, że zgodnie z art. 125 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z ważnych powodów zarówno adoptowany, jak i adoptujący mogą żądać rozwiązania stosunku przysposobienia przez Sąd. Podstawowym skutkiem rozwiązania przysposobienie jest ustanie stosunku pokrewieństwa oraz powinowactwa. W rezultacie ustaje stan cywilny, który został nabyty w wyniku przysposobienia. Konsekwencją rozwiązania przysposobienia jest także ustanie władzy rodzicielskiej przysposabiającego.

Na tej podstawie, zgodnie z art. 191 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, wydatki na utrzymanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej, zobowiązany jest ponosić powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Małoletni M.C., przed umieszczeniem w placówce, zamieszkiwał na terenie gminy [...]- powiat [...].

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej jako: "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).

Przedmiotowy spór, jaki zaistniał pomiędzy Powiatem [...]a Powiatem [...]jest sporem negatywnym i dotyczy wskazania organu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej.

Właściwość w zakresie obowiązku ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej określa art. 191 ust. 1-3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2018 r., poz. 998 j.t.). W pierwszej kolejności ponosi je powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Dopiero, jeśli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, zastosowanie znajduje zasada określona w ust. 2, zgodnie z którą właściwy jest powiat ostatniego miejsca zameldowania dziecka na pobyt stały.

W ostatniej kolejności właściwy jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Przejście do kolejnych reguł określania właściwości uzależnione jest od wykazania, że nie da się jej ustalić w oparciu kolejno o przepis art. 191 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy.

Ustalenie powiatu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka wymaga zatem w pierwszej kolejności wyjaśnienia dwóch kwestii – umieszczenia w pieczy zastępczej po raz pierwszy oraz miejsca zamieszkania dziecka przed tym umieszczeniem. Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej posługując się w art. 191 ust. 1 pojęciem "miejsce zamieszkania" nie definiuje go, co oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu zawartą w Kodeksie Cywilnym. Z wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość wynika, że M.C. przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej zamieszkiwał na terenie gminy [...]- powiat [...].

Biorąc powyższe pod uwagę należało uznać, że właściwą jednostką do ponoszenia wydatków z tytułu umieszczenia małoletniego M.C. w pieczy zastępczej jest Starosta [...].

Wbrew twierdzeniom Starosty [...], w niniejszej sprawie nie znajdzie zastosowania art. 191 ust. 4 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, zgodnie z którym, w przypadku powrotu dziecka do rodziny i ponownego umieszczenia go w pieczy zastępczej, wydatki ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed ponownym umieszczeniem go w pieczy zastępczej.

W okolicznościach sprawy uwzględnić należało, że M.C. po raz pierwszy został umieszczony w pieczy zastępczej w 2012 r. Następnie, w 2014 r. małoletni został przysposobiony przez Z. i R.C.. Następnie Sąd Rejonowy w [...]wyrokiem z dnia 28 maja 2018 r., orzekł o rozwiązaniu w/w przysposobienia. Z kolei postanowieniem z dnia 6 czerwca 2018 r., Sąd Rejonowy w [...]postanowił umieścić małoletniego M.C. w placówce opiekuńczo- wychowawczej.

W tych okolicznościach należy przyjąć, że M.C. przed ponownym umieszczeniem go w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej "[...]" w [...], nigdy nie powrócił do rodziny w rozumieniu art. 191 ust. 4 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, bowiem przysposobienie małoletniego przez rodziców adopcyjnych było formą sprawowania pieczy zastępczej. Jak wynika bowiem z art. 34 ustawy, piecza zastępcza jest sprawowana w formie: 1) rodzinnej, 2) instytucjonalnej. Pieczę zastępczą można podzielić na dwie formy: rodzinną, do której zalicza się rodziny zastępcze oraz rodzinne domy dziecka, oraz instytucjonalną, do której należą placówki opiekuńczo-wychowawcze, regionalne placówki opiekuńczo-terapeutyczne i interwencyjne ośrodki preadopcyjne (Katarzyna Tryniszewska, Komentarz do art. 34 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, LEX). Zatem małoletni M.C., cały czas przebywał w pieczy zastępczej, zmieniała się tylko jej forma. Stąd w niniejszej sprawie, nie może mieć zastosowania powołany we wniosku art. 191 ust. 4 ustawy.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.