Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 122/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 43 ust. 1 pkt 40 i 41
journal: Dz.U. 2017 poz 1221
law: Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity
article: art. 14b par. 3, art. 14c
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Radosław Teresiak, Sędziowie sędzia WSA Tomasz Sałek, sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska (sprawozdawca), Protokolant referent stażysta Krzysztof Durka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2018 r. sprawy ze skargi B. S.K.A. Oddział w Polsce na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 31 października 2017 r. nr 0114-KDIP4.4012.473.2017.1.EK w przedmiocie podatku od towarów i usług oddala skargę


UZASADNIENIE

B. Spółka Komandytowo-Akcyjna Oddział w Polsce (dalej: "Skarżąca") zwróciła się do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej ("Dyrektor KIS", "podatkowy organ interpretacyjny") o wydanie interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego w trybie art. 14b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017r., poz. 201 ze zm., dalej: "O.p.") dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie opodatkowania usługi otwierania i prowadzenia rachunków papierów wartościowych i rachunków zbiorczych, na których są ewidencjonowane instrumenty finansowe w formie zdematerializowanej.

We wniosku Skarżąca wskazała, że B. Spółka komandytowo-akcyjna jest spółką z/s w Paryżu (dalej: "Spółka" "Bank"), która posiada oddziały w wielu państwach europejskich m.in. w Niemczech, we Francji, we Włoszech, w Luksemburgu, w Hiszpanii, na Wyspach Normandzkich. Oddziały te stanowią wewnętrzne jednostki organizacyjne w jej strukturze, jako podatnika VAT. Posiada oddział również w Polsce: "B. Spółka Komandytowo - Akcyjna Oddział w Polsce" ("Polski Oddział"), zarejestrowany dla celów VAT, za pośrednictwem którego wykonuje na terytorium Polski czynności opodatkowane VAT, w związku z czym występuje jako czynny podatnik VAT w Polsce.

Spółka prowadzi działalność usługową, świadcząc usługi związane z różnego rodzaju działalnością finansową. W ramach działalności gospodarczej Polskiego Oddziału świadczy m.in. usługi powiernicze (usługi kustodialne) dla krajowych i zagranicznych instytucji finansowych (dalej: "klienci"). Spółka nie prowadzi działalności jako bank powierniczy w rozumieniu art. 3 pkt 36 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi (dalej: "u.o.i.f."). Zgodnie z ustawą Prawo Bankowe Polski Oddział jest oddziałem instytucji kredytowej, która notyfikowała swoją działalność w oparciu o notyfikację dokonaną przez organ nadzoru kraju macierzystego Spółki (tj. Francji). Zgodnie z art. 117 u.o.i.f. Spółka działa jako zagraniczna firma inwestycyjna prowadząca działalność maklerską na terytorium RP w formie oddziału w rozumieniu art. 115 ust. 2 u.o.i.f. Wynika to z faktu, iż bankiem powierniczym wg UOIF może być wyłącznie bank polski (art. 119 u.o.i.f.). Nie zmienia to faktu, że Spółka wykonuje usługi charakterystyczne dla typowego banku powierniczego, które świadczone są przez jednostkę macierzystą z siedzibą we Francji w ramach usług określonych w notyfikacji, o której mowa powyżej.

W ramach swojej działalności Spółka zawiera z klientami umowy o świadczenie usług powierniczych. Na umowę z danym klientem, co do zasady, składa się w szczególności umowa lokalna oraz ogólne warunki umowne świadczenia usług powierniczych wraz z załącznikami.

Zakres świadczonych przez Spółkę usług powierniczych obejmuje usługę otwierania i prowadzenia na rzecz klientów rachunków bankowych, rachunków papierów wartościowych i rachunków zbiorczych oraz - związane z tym - prowadzenie ewidencji instrumentów finansowych klientów w postaci odpowiednich ksiąg i rejestrów. Spółka dostarcza klientom także potwierdzenia i wyciągi z rachunków bankowych, rachunków papierów wartościowych i rachunków zbiorczych.

Wskazane powyżej rachunki - otwierane i prowadzone przez Spółkę - są rachunkami papierów wartościowych w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.o.i.f. oraz rachunkami zbiorczymi w rozumieniu art. 8a u.o.i.f., na których zapisywane są zdematerializowane papiery wartościowe (w przypadku rachunków zbiorczych są to rachunki, na których mogą być rejestrowane zdematerializowane papiery wartościowe nienależące do osób, dla których rachunki te są prowadzone, ale należące do innej osoby lub osób).

Otwieranie i prowadzenie przez Spółkę rachunków bankowych, na których przechowywane są środki pieniężne klientów, służy natomiast dokonywaniu przez Spółkę rozliczeń transakcji na wskazanych powyżej rachunkach papierów wartościowych i rachunkach zbiorczych klientów.

Na mocy zawartych z klientami umów prowadzone przez Spółkę rachunki bankowe, rachunki papierów wartościowych oraz rachunki zbiorcze są wykorzystywane do świadczenia usługi rozrachunku (tzw. settlement), transakcji w rozumieniu u.o.i.f., czyli przenoszenia papierów wartościowych i środków pieniężnych między rachunkami stron transakcji.

Niezależnie od ewidencji prowadzonej przy wykorzystaniu rachunków papierów wartościowych oraz rachunków zbiorczych na rzecz niektórych klientów Spółka świadczy także odrębną usługę przechowywania instrumentów finansowych w formie zmaterializowanej (tj. w postaci dokumentów).

Jako świadczący usługi powiernicze Spółka wykonuje także szereg innych czynności, wynikających z zawartych umów, m.in.: realizuje dyspozycje klientów dotyczące obrotu instrumentami finansowymi, obrotu środkami pieniężnymi znajdującymi się na rachunkach bankowych, administruje (w tym także działając jako pełnomocnik) wykonywaniem szeregu tzw. czynności korporacyjnych związanych z instrumentami finansowymi klientów (np. związanych z realizowaniem prawa głosu, prawa poboru, itp.), itp. Zakres czynności dodatkowych wykonywanych przez Spółkę na rzecz poszczególnych klientów jest zróżnicowany i wynika z indywidualnych ustaleń umownych.

Usługi w powyższym zakresie realizowane są m.in. w oparciu o wykonywanie autoryzowanych instrukcji (dyspozycji) klientów, które mogą być przekazywane za pośrednictwem udostępnianego przez Bank systemu informatycznego.

Z tytułu świadczenia powyższych usług Spółka pobiera wynagrodzenie od klientów w postaci opłat określonych w tabelach opłat i prowizji (indywidualnych dla każdego klienta), stanowiących załączniki do umów zawieranych z klientami.

W przypadku niektórych klientów, zakres usług powierniczych świadczonych przez Spółkę obejmuje również usługi rozliczania (tzw. clearing) transakcji w rozumieniu u.o.i.f., czyli ustalania wielkości wzajemnych zobowiązań stron transakcji. Usługi rozliczania są świadczone co do zasady na podstawie odrębnej umowy.

Aktywami klientów, które są przedmiotem usług powierniczych świadczonych przez Spółkę są instrumenty finansowe w rozumieniu u.o.i.f.:

- będące papierami wartościowymi w formie zdematerializowanej, albo

- instrumenty finansowe w formie zmaterializowanej (tj. takie, które nie mogą być zapisane na rachunku papierów wartościowych lub rachunku zbiorczym Spółki, a które mogą być fizycznie przechowywane przez Spółkę).

Na potrzeby realizacji usług powierniczych (kustodialnych) Spółka jest uczestnikiem systemu depozytowego prowadzonego i nadzorowanego przez K. S.A. (dalej: "K."), zapewniającego m.in.:

- prowadzenie depozytu papierów wartościowych oraz systemu rejestracji instrumentów finansowych niebędących papierami wartościowymi ani instrumentami pochodnymi, dopuszczonych do obrotu na rynku regulowanym lub wprowadzonych do alternatywnego systemu obrotu;

- dokonywanie rozrachunku transakcji, których przedmiotem są instrumenty finansowe zarejestrowane w systemie depozytowym.

Jako uczestnik systemu depozytowego Spółka jest posiadaczem konta depozytowego w K. W celu rejestrowania zdematerializowanych papierów wartościowych na rachunkach papierów wartościowych i rachunkach zbiorczych prowadzonych przez Spółkę na rzecz jego klientów, K. prowadzi konta depozytowe dla Spółki będącej uczestnikiem systemu depozytowego, na którym zapisywane są zdematerializowane papiery wartościowe.

Spółka współpracuje również z Narodowym Bankiem Polskim (dalej: "NBP") poprzez uczestnictwo w systemie depozytowym prowadzonym przez NBP, tj. w Rejestrze Papierów Wartościowych NBP (dalej: "RPW"). W ramach umowy zawartej z NBP, NBP rejestruje papiery wartościowe będące bonami skarbowymi oraz bonami pieniężnymi. Rejestrowanie bonów skarbowych i bonów pieniężnych dokonywane jest poprzez prowadzenie przez NBP na rzecz Spółki rachunku i konta depozytowego oraz przeprowadzanie operacji na wskazanych powyżej papierach wartościowych w formie odpowiednich zapisów w elektronicznym systemie rachunków i kont depozytowych (system [...]). Spółka, jako podmiot posiadający rachunek i konto depozytowe w RPW, prowadzi dla klientów indywidualne rachunki papierów wartościowych i rachunki zbiorcze na zasadach analogicznych dla papierów wartościowych rejestrowanych na kontach depozytowych K. (przedstawionych powyżej). Spółka, prowadząc indywidualne rachunki dla klientów, jest obowiązana do prowadzenia tych rachunków w sposób zapewniający zgodność dokonywanych na nich zapisów ze stanem bonów w portfelach tych klientów na koncie depozytowym Spółki w systemie [...]. Za czynności podejmowane przez Spółkę w imieniu i na rzecz klientów odpowiedzialność ponosi Spółka (dotyczy to w szczególności obowiązków związanych z realizacją operacji na bonach oraz przekazywaniem klientom środków pieniężnych z tytułu wykupu bonów). Jednocześnie, NBP nie ponosi odpowiedzialności wobec klientów Spółki za czynności dokonane przez Spółkę w imieniu tych klientów.

Jak wskazano powyżej, w ramach świadczenia przez Spółkę usług powierniczych Spółka otwiera i prowadzi rachunki papierów wartościowych lub rachunki zbiorcze klientów. Rachunki papierów wartościowych i rachunki zbiorcze są otwierane i prowadzone przez Spółkę zgodnie z art. 119 u.o.i.f. poprzez ewidencjonowanie zdematerializowanych instrumentów finansowych należących do klientów na rachunkach, na których dokonywane są odpowiednie zapisy dotyczące stanu posiadania tych instrumentów finansowych.

W ramach działalności powierniczej Spółka otwiera i prowadzi także rachunki zbiorcze w rozumieniu art. 8a u.o.i.f., tj. rachunki na których mogą być rejestrowane zdematerializowane papiery wartościowe nienależące do osób, dla których rachunki te są prowadzone, ale należące do innej osoby lub osób.

Zgodnie z art. 4 u.o.i.f. rachunkami papierów wartościowych są rachunki, na których zapisywane są zdematerializowane papiery wartościowe (niemające postaci dokumentu), zaś zgodnie z art. 7 u.o.i.f. prawa ze zdematerializowanych papierów wartościowych powstają z chwilą zapisania ich po raz pierwszy na rachunku papierów wartościowych i przysługują osobie będącej posiadaczem tego rachunku. Zapis na rachunku tego rodzaju ma zatem bezpośredni wpływ i efekt cywilnoprawny dla właściciela rachunku papierów wartościowych (analogiczne znaczenie ma zapis na rachunku zbiorczym). W ten sam sposób prowadzona jest ewidencja obligacji niemających formy dokumentu, określonych w art. 8 ustawy o obligacjach.

W odniesieniu do instrumentów finansowych zarejestrowanych na prowadzonych przez Spółkę rachunkach papierów wartościowych i rachunkach zbiorczych, Spółka świadczy na rzecz klientów również usługi polegające na realizowaniu dyspozycji klientów dotyczących instrumentów finansowych i rozrachunku transakcji (tzw. settlement), czyli przenoszeniu papierów wartościowych i środków pieniężnych między rachunkami stron transakcji. W przypadku niektórych klientów Spółka, na podstawie dodatkowo zawieranych umów świadczy także dodatkowe usługi rozliczania (tzw. clearing) transakcji, czyli ustalania wielkości wzajemnych zobowiązań stron transakcji.

Skarżąca zaznaczyła, że przedmiotem wniosku o interpretację jest ustalenie zasad opodatkowania VAT wyłącznie w zakresie usług otwierania i prowadzenia na rzecz klientów rachunków papierów wartościowych i rachunków zbiorczych.

Świadczenie powyższych usług polega na ewidencjonowaniu zdematerializowanych instrumentów finansowych klientów na należących do Spółki rachunkach, na których dokonywane są odpowiednie zapisy dotyczące ich stanu posiadania. W ramach opisywanej usługi Spółka nie przechowuje dokumentów papierów wartościowych (np. obligacji lub akcji) w formie materialnej (tego typu usługi Spółka realizuje w stosunku do papierów wartościowych w formie zmaterializowanej), lecz prowadzi ich ewidencję (tj. zapisy w formie elektronicznej) zawierającą informacje o zdematerializowanych instrumentach finansowych posiadanych przez klientów na rachunkach.

Prowadzenie przez Spółkę rachunków, na których takie instrumenty finansowe są ewidencjonowane w formie zapisów elektronicznych służy odzwierciedlaniu prawa własności oraz dokonywaniu rozliczeń i rozrachunku transakcji na takich instrumentach. Zgodnie bowiem z art. 7 ust. 2 u.o.i.f. umowa zobowiązująca do przeniesienia zdematerializowanych papierów wartościowych przenosi te papiery z chwilą dokonania odpowiedniego zapisu na rachunku papierów wartościowych. Analogiczną regulację zawiera również ustawa o obligacjach w art. 8 ust. 3, zgodnie z którym umowa zobowiązująca do przeniesienia praw z obligacji niemającej postaci dokumentu przenosi te prawa z chwilą dokonania w ewidencji zapisu wskazującego nabywcę i liczbę nabytych obligacji.

Prowadzone rachunki są rachunkami papierów wartościowych oraz rachunkami zbiorczymi w rozumieniu u.o.i.f. W odniesieniu do instrumentów finansowych zarejestrowanych na prowadzonym przez Spółkę rachunku papierów wartościowych (rachunku zbiorczym), Spółka uczestniczy w realizacji dyspozycji klientów dotyczących obrotu instrumentami finansowymi (zgodnie z art. 4 ust. 3 u.o.i.f. ilekroć w ustawie jest mowa o rachunkach papierów wartościowych, rozumie się przez to również rachunki, na których są zapisywane niebędące papierami wartościowymi ani instrumentami pochodnymi, instrumenty finansowe dopuszczone do obrotu zorganizowanego). Ponadto w ramach świadczonych usług, w analogiczny sposób prowadzona jest ewidencja obligacji niemających formy dokumentu, na zasadach określonych w art. 8 ustawy o obligacjach.

W związku z powyższym opisem Skarżąca zadała następujące pytanie:

Czy usługi otwierania i prowadzenia rachunków papierów wartościowych i rachunków zbiorczych, na których są ewidencjonowane instrumenty finansowe w formie zdematerializowanej korzystają i będą korzystać ze zwolnienia z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy z dnia 11 marca 2004r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2017r., poz. 1221 ze zm.; dalej: "ustawa o VAT"?

Zdaniem Skarżącej usługa otwierania i prowadzenia rachunków papierów wartościowych i rachunków zbiorczych objęta jest zwolnieniem określonym w art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT ze względu na to, że w ramach wykonywania pakietu usług powierniczych określonych umową, Spółka uczestniczy w realizacji dyspozycji klientów dotyczących obrotu papierami wartościowymi, dokonuje rozrachunku transakcji (czyli przenoszenia instrumentów finansowych i środków pieniężnych między rachunkami stron transakcji) oraz - w przypadku części klientów - rozlicza także transakcje kupna i sprzedaży instrumentów finansowych.

Uzasadniając to stanowisko Skarżąca wskazała, że przepis art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT formułuje przesłanki zwolnienia z podatku VAT usług, których przedmiotem są instrumenty finansowe.

Jedna przesłanka ma charakter pozytywny - zgodnie z nią, warunkiem zwolnienia jest, by świadczone usługi miały za przedmiot instrumenty finansowe, o których mowa w u.o.i.f.

Ponadto ustawodawca przewidział dwie przesłanki negatywne, których wystąpienie wyłącza możliwość zastosowania tego zwolnienia. Pierwsza z nich wyłącza z zakresu zwolnienia usługi przechowywania instrumentów finansowych, a druga usługi zarządzania instrumentami finansowymi.

Usługi, będące przedmiotem wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, polegają na otwieraniu i prowadzeniu rachunków papierów wartościowych w rozumieniu art. 4 u.o.i.f. oraz rachunków zbiorczych w rozumieniu art. 8a u.o.i.f. Na rachunkach tych zapisywane są instrumenty finansowe w formie zdematerializowanej, będące instrumentami finansowymi w rozumieniu UOIF.

W odniesieniu do instrumentów finansowych zarejestrowanych na prowadzonych przez Spółkę rachunkach papierów wartościowych i rachunkach zbiorczych, Spółka uczestniczy również w realizacji dyspozycji klientów dotyczących m.in. obrotu tymi instrumentami finansowymi.

W ocenie Skarżącej, nie ulega wątpliwości, że Spółka otwierając i prowadząc na rzecz swoich klientów rachunki papierów wartościowych i rachunki zbiorcze, na których ewidencjonowane są instrumenty finansowe w rozumieniu u.o.i.f., świadczy usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe w rozumieniu u.o.i.f.

Usługa "zarządzania instrumentami finansowymi" nie została w sposób szczególny zdefiniowana w ustawie o VAT, dlatego też w celu określenia jej zakresu należy odwołać się pomocniczo do innych aktów prawnych oraz języka potocznego.

Zarządzanie portfelem instrumentów finansowych zostało zdefiniowane w art. 75 u.o.i.f., zgodnie z którym poprzez zawarcie umowy o zarządzanie portfelem, w którego skład wchodzi jeden lub większa liczba instrumentów finansowych, firma inwestycyjna zobowiązuje się do podejmowania i realizacji decyzji inwestycyjnych na rachunek klienta, w ramach pozostawionych przez zleceniodawcę do dyspozycji zarządzającego środków pieniężnych lub instrumentów finansowych.

Jak wskazuje P. Zapadka (w: Prawo rynku kapitałowego - Komentarz, 2014. wyd. 2): "choć nie wynika to wprost z art. 75 u.o.i.f., oddanie do dyspozycji firmy inwestycyjnej wymienionych rodzajów aktywów powinno być związane z umownym pozbawieniem możliwości ingerowania klienta w podejmowanie przez firmę inwestycyjną działania, czego uzasadnieniem jest natura tego typu stosunku prawnego, w szczególności poprzez przyjęcie założenia, iż jakakolwiek próba ingerencji w realizowaną strategię inwestycyjną może mieć negatywne skutki dla oczekiwanego przez klienta rezultatu podjętych działań. Przykładem mogą być zatem zamieszczane w omawianych rodzajach umów klauzule umowne, które przewidują na zasadach ex contractu możliwość ograniczenia lub nawet wyłączenia możliwości ingerowania klienta w skład portfela inwestycyjnego zarządzanego przez firmę inwestycyjną".

W związku z tym, biorąc pod uwagę, że Spółka nie podejmuje bezpośrednio decyzji w zakresie dysponowania instrumentami finansowymi klientów ewidencjonowanymi na prowadzonych przez niego rachunkach oraz nie ma na te decyzje wpływu (np. poprzez świadczenie usług doradczych), a jedynie wykonuje (w sposób szczegółowo opisany powyżej) dyspozycje klientów w tym zakresie, nie można uznać, że świadczone usługi są usługami zarządzania instrumentami finansowymi.

Skarżąca odwołała się także do rozumienia pojęcia "zarządzania" funkcjonującego w języku potocznym. Zgodnie ze Słownikiem języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego "zarządzać" to: wydawać polecenie, kazać coś wykonać. Zatem czynności polegające na zarządzaniu instrumentami finansowymi powinny być rozumiane jako czynności polegające na podejmowaniu decyzji dotyczących postępowania z instrumentami finansowymi powierzonymi instytucji finansowej (zarządzającej) przez jej klientów w określonym horyzoncie czasowym, tj. ich zbywania, inwestowania, reinwestowania, itd. W ramach realizowania usług zarządczych, zarządzający ma zatem uprawnienia aby samodzielnie (lecz w imieniu klienta) decydować, w jaki sposób instrumenty finansowe powinny być wykorzystywane.

Świadczone przez Spółkę usługi nie spełniają zatem powyższych warunków, gdyż przedstawione elementy, konieczne do uznania danych usług za usługi zarządzania instrumentami finansowymi, nie wchodzą w zakres pakietu usług świadczonych przez Spółkę. Spółka nie przygotowuje żadnych strategii inwestycyjnych dotyczących instrumentów finansowych klientów, ani nie realizuje celów inwestycyjnych, z których jest rozliczana. Tego typu decyzje są podejmowane autonomicznie przez klientów.

W świetle powyższego usług będących przedmiotem wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej nie można uznać za usługi zarządzania instrumentami finansowymi.

Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT, zwolnieniem od podatku VAT nie są objęte usługi przechowywania instrumentów finansowych.

Ustawa o VAT nie definiuje pojęcia przechowywania, zatem zasadne jest – w pierwszej kolejności – odniesienie się, w ramach wykładni systemowej, do znaczenia ww. pojęcia w rozumieniu cywilistycznym.

Stosownie do art. 835 Kodeksu cywilnego (dalej: "Kc"), przez umowę przechowania przechowawca zobowiązuje się zachować w stanie niepogorszonym rzecz ruchomą oddaną mu na przechowanie.

Jak wskazują przedstawiciele doktryny przedmiotem umowy przechowania mogą być wyłącznie rzeczy ruchome, a więc przedmioty materialne niebędące nieruchomościami (K. Kopaczyńska-Pieczniak, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Red. A. Kidyba, Lex 2014). J. Górecki wskazuje również, że "niedopuszczalne jest przechowanie nieruchomości oraz praw" (w: Kodeks cywilny. Komentarz. Red. K. Osajda, CH Beck 2017). Przedmiotem umowy przechowania mogą być rzeczy oznaczone zarówno co do tożsamości, jak i co do gatunku, jednak umowa dotyczy zawsze rzeczy zindywidualizowanych, choćby przez wyodrębnienie z większej ich masy (B. Łubkowski (w:) Komentarz, t. II. 1972, s. 1670; L. Ogiegło (w:) K. Pietrzykowski. Komentarz, t. II, 2011, s. 789). Natomiast J. Gudowski przyjmuje, że są to zawsze rzeczy oznaczone co do tożsamości ([w:] G. Bieniek, Komentarz, t. II, 2011, s. 830). Umowa przechowania jest również umową realną (J. Napierała, w: System PrPryw, t. 7, 2011, Nb 9, s. 768, oraz wyr. WSA w Olsztynie z 10 lutego 2010r., I SA/OI 873/09, Legalis), a zatem do jej zawarcia, oprócz zgodnych oświadczeń woli stron, konieczne jest wydanie rzeczy ruchomej przechowawcy. Poprzez wydanie rzeczy następuje jednocześnie indywidualizacja przedmiotu umowy przechowania. Przechowawca bowiem ma obowiązek zwrotu tej samej rzeczy, która została mu oddana na przechowanie. Oznaczone co do tożsamości w umowie przechowania mogą być zarówno rzeczy zamienne, jak i niezamienne. Szczególnym przedmiotem przechowania mogą być pieniądze oraz papiery wartościowe. Jeżeli z przepisów szczególnych, czy też z woli stron nie wynika, że dochodzi do zawarcia umowy o depozyt nieprawidłowy (art. 845 Kc), przechowaniu podlegają wydane przechowawcy banknoty lub monety, czy też dokumenty będące papierami wartościowymi. Obowiązek zwrotu dotyczy wówczas tych samych znaków pieniężnych czy dokumentów papierów wartościowych, które zostały oddane na przechowanie. L. Ogiegło przyjmuje, że brak zastrzeżenia o obowiązku zwrotu tych samych znaków pieniężnych czy dokumentów papierów wartościowych powoduje, że dochodzi do skutku depozyt nieprawidłowy (L. Ogiegło [w:] K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, 2011, s. 789).

Skarżąca podkreśliła, że instrumenty finansowe w formie zdematerializowanej nie mają charakteru zindywidualizowanego - w szczególności nie da się odróżnić poszczególnych egzemplarzy przechowywanych papierów wartościowych (inaczej niż w przypadku przechowywania papierów wartościowych w formie zmaterializowanej). Identyfikacja zdematerializowanych papierów wartościowych zasadniczo ograniczona jest do określenia numeru serii, w ramach której dany instrument finansowy został wyemitowany.

Z treści art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT wynika zatem, że przedmiotem usług przechowywania (nieobjętych zwolnieniem z VAT) mogą być jedynie instrumenty finansowe przechowywane w formie materialnej (rzeczy ruchome). Tym samym wyłączenie ze zwolnienia od podatku VAT zawarte w treści omawianego przepisu nie dotyczy usług będących przedmiotem zapytania Spółki, jako usług niespełniających przesłanki "usług przechowywania instrumentów finansowych".

Skarżąca podniosła, że stanowisko to znajduje potwierdzenie w licznych interpretacjach indywidualnych przepisów prawa podatkowego, wskazując przykładowe interpretacje indywidualne.

Ponadto Skarżąca wskazała, że omawiane przepisy ustawy o VAT stanowią implementację odpowiednich unormowań Dyrektywy 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (dalej: "Dyrektywa VAT"). I tak art. 135 ust. 1 lit. d) Dyrektywy VAT stanowi, że państwa członkowskie zwalniają transakcje, łącznie z pośrednictwem, dotyczące rachunków depozytowych, rachunków bieżących, płatności, przelewów, długów, czeków i innych zbywalnych instrumentów finansowych, z wyłączeniem windykacji należności. Z kolei na podstawie art. 135 ust. 1 lit. f), zwolnienie winno obejmować transakcje, łącznie z pośrednictwem, jednakże z wyłączeniem przechowywania i zarządzania, których przedmiotem są akcje, udziały w spółkach lub związkach, obligacje i inne papiery wartościowe, z wyłączeniem (nieistotnym w sprawie) dokumentów ustanawiających tytuł prawny do towarów, oraz praw lub papierów wartościowych, o których mowa w art. 15 ust. 2 Dyrektywy VAT.

W odniesieniu do zwolnionych od podatku VAT transakcji przelewów pieniężnych Europejski Trybunał Sprawiedliwości (obecnie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej) stwierdził w sprawie C-2/95 Sparekassernes Datacenter (SDC), że świadczone usługi muszą mieć skutek przelania funduszy oraz pociągać za sobą zmiany sytuacji prawnej i finansowej, a przy tym usługę zwolnioną należy odróżnić od czysto fizycznego lub technicznego świadczenia, takiego jak np. udostępnianie bankowi systemu przetwarzania danych (por. J. Martini, Ł. Karpiesiuk, VAT w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, Warszawa 2007r., str. 417).

W orzeczeniu tym Trybunał podniósł też, że "obrót papierami wartościowymi obejmuje czynności, które zmieniają sytuację prawną bądź finansową pomiędzy stronami i są porównywalne do czynności, które występowały w przypadku przelewu lub płatności. Świadczenie wyłącznie usług o charakterze fizycznym, technicznym czy administracyjnym, które nie zmieniają sytuacji prawnej lub finansowej, nie wydaje się, zatem objęte zwolnieniem" (cytat za: J. Martini, Ł. Karpiesiuk, VAT w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, Warszawa 2007r., str. 423).

Zdaniem Skarżącej, powyższa wykładnia przepisów Dyrektywy implementowanych do krajowego porządku prawnego potwierdza zasadność stanowiska, że zwolnienie przysługuje w przypadku prowadzenia przez Spółkę rachunków: bankowego oraz zdematerializowanych papierów wartościowych (w tym rachunków zbiorczych), gdyż - jak to wynika z przedstawionego stanu faktycznego - w ramach wykonywania pakietu usług powierniczych Spółka realizuje transakcje zmieniające sytuację prawną i finansową klientów poprzez dokonywanie płatności, przyjmowanie płatności oraz dokonywanie rozrachunku transakcji (czyli przenoszenia instrumentów finansowych i środków pieniężnych między rachunkami stron transakcji), a także - w przypadku części klientów - rozliczanie transakcji kupna i sprzedaży instrumentów finansowych, do czego wykorzystywane są prowadzone rachunki papierów wartościowych (w tym rachunki zbiorcze). Otwieranie i prowadzenie przez Spółkę rachunków, na których takie instrumenty finansowe są rejestrowane i ewidencjonowane w formie zapisów elektronicznych, jest nieodzowną i immanentną konsekwencją dokonywania powyżej wymienionych czynności na takich instrumentach oraz - w rezultacie - odzwierciedlania wynikających z takich czynności zmian prawa własności. Analizowane usługi mają więc charakter legitymacyjny, odzwierciedlają bowiem stan prawny dotyczący danych instrumentów finansowych.

Skarżąca podkreśliła, że powyżej przedstawiona argumentacja została także zaprezentowana przez WSA we Wrocławiu w wyroku z 6 maja 2015r. (I SA/Wr 84/15), w którym stwierdzono, że: "usługa prowadzenia rachunku zdematerializowanych papierów wartościowych objęta jest zwolnieniem określonym w art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u.".

Zatem usługi świadczone przez Spółkę nie mogą zostać uznane za usługi przechowywania instrumentów finansowych nie tylko ze względu na fakt, że nie stanowią one przechowywania w rozumieniu art. 835 Kc, ale również dlatego, że charakterystyka czynności realizowanych w ramach przedmiotowych usług nie pozwala na uznanie, iż ich rolą jest w istocie realizowanie funkcji "przechowywania" w jego powszechnym językowym rozumieniu. Zgodnie z definicją "przechowywania" zawartą w Słowniku Języka Polskiego PWN, "przechowywać to: «chronić coś przed zepsuciem, zniszczeniem, zaginięciem, itp. przez umieszczenie w odpowiednich warunkach»".

Taka zaś funkcja jest w istocie realizowana, ale tylko w odniesieniu do przechowywania instrumentów finansowych w formie zmaterializowanej, gdyż Spółka przechowując papiery wartościowe w formie dokumentów (w swoich sejfach, skarbcach, itp.) chroni je przed zniszczeniem, zaginięciem bądź kradzieżą, poprzez sprawowanie nad nimi pieczy.

Natomiast, w odniesieniu do instrumentów finansowych w formie zdematerializowanej - ze względu na ich charakter - świadczone przez Spółkę usługi realizują w istocie inne funkcje, tj. służą odzwierciedlaniu prawa własności klientów w stosunku do tych instrumentów: finansowych oraz są narzędziem koniecznym do realizacji dyspozycji klientów dotyczących obrotu tymi instrumentami finansowymi, umożliwiając m.in. przenoszenie papierów wartościowych i środków pieniężnych między rachunkami stron transakcji, co skutkuje przenoszeniem prawa własności tych instrumentów finansowych.

Zgodnie zaś z art. 7 ust. 2 u.o.i.f. umowa zobowiązująca do przeniesienia zdematerializowanych papierów wartościowych przenosi te papiery z chwilą dokonania odpowiedniego zapisu na rachunku papierów wartościowych. W myśl natomiast art. 8 ust. 3 ustawy o obligacjach umowa zobowiązująca do przeniesienia praw z obligacji niemającej postaci dokumentu przenosi te prawa z chwilą dokonania w ewidencji zapisu wskazującego nabywcę i liczbę nabytych obligacji.

Przytoczone przepisy podkreślają doniosłość funkcji realizowanej przez omawiane rachunki - ustawodawca zdecydował się bowiem na powiązanie momentu przeniesienia prawa własności zdematerializowanych papierów wartościowych z chwilą dokonaniu zapisu na takich rachunkach.

Potwierdza to przedstawioną argumentację, zgodnie z którą prowadzenie przez Spółkę rachunków papierów wartościowych i rachunków zbiorczych nie służy w istocie sprawowaniu swoistej ochrony/pieczy nad powierzonymi przez klientów instrumentami finansowymi, ale jest nieodzownym i immanentnym elementem systemu usług, w ramach których klienci Spółki mają możliwość dysponowania posiadanymi instrumentami finansowymi, a Spółka - poprzez prowadzenie rachunków papierów wartościowych i rachunków zbiorczych - ma możliwość realizacji dyspozycji klientów, a co za tym idzie realizacji transakcji (wynikających z tych dyspozycji) zmieniających sytuację prawną i finansową klientów poprzez m.in. przenoszenie papierów wartościowych i środków pieniężnych między rachunkami stron transakcji.

Mając na względzie powyższe, zdaniem Skarżącej uznać należy, że usługi otwierania i prowadzenia rachunków papierów wartościowych i rachunków zbiorczych, na których są ewidencjonowane instrumenty finansowe w formie zdematerializowanej są i będą w przyszłości objęte zwolnieniem z VAT przewidzianym w art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT.

W interpretacji indywidualnej z 31 października 2017r. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej stanowisko Skarżącej uznał za nieprawidłowe.

W uzasadnieniu podatkowy organ interpretacyjny powołał się na treść art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 41 ust. 1 oraz art. 146a pkt 1 ustawy o VAT. A następnie wskazał, że zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT, zwalnia się od podatku usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w ustawie z dnia 29 lipca 2005r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2016r. poz. 1636, 1948 i 1997 oraz z 2017r. poz. 724, 768 i 791), z wyłączeniem przechowywania tych instrumentów i zarządzania nimi, oraz usługi pośrednictwa w tym zakresie.

Z kolei w myśl art. 43 ust. 15 ustawy o VAT zwolnienia, o których mowa w ust. 1 pkt 7, 12 i 37-41, nie mają zastosowania do: 1) czynności ściągania długów, w tym factoringu; 2) usług doradztwa; 3) usług w zakresie leasingu.

Jak stanowi art. 43 ust. 16 ustawy o VAT zwolnienie, o którym mowa w ust. 1 pkt 40a i 41, nie ma zastosowania do usług dotyczących praw i udziałów odzwierciedlających: 1) tytuł prawny do towarów; 2) tytuł własności nieruchomości; 3) prawa rzeczowe dające ich posiadaczowi prawo do korzystania z nieruchomości; 4) udziały i inne tytuły prawne dające ich posiadaczowi prawne lub faktyczne prawo własności lub posiadania nieruchomości lub jej części; 5) prawa majątkowe, których instrumentami bazowymi są towary, mierniki i limity wielkości produkcji oraz uprawnienia do emisji zanieczyszczeń, i które mogą być zrealizowane poprzez dostawę towarów lub świadczenie usług innych niż zwolnione z podatku.

Organ interpretacyjny podniósł, że powyższe zwolnienie usług finansowych uregulowane zostało w ustawie o podatku od towarów i usług wskutek implementacji odpowiednich przepisów Dyrektywy VAT. I tak zgodnie z art. 131 Dyrektywy VAT, zwolnienia przewidziane w rozdziałach 2-9 stosuje się bez uszczerbku dla innych przepisów wspólnotowych i na warunkach ustalanych przez państwa członkowskie w celu zapewnienia prawidłowego zastosowania tych zwolnień oraz zapobieżenia wszelkim możliwym przypadkom uchylania się od opodatkowania, unikania opodatkowania i nadużyć.

Zgodnie z art. 135 ust. 1 lit. f) Dyrektywy VAT, Państwa członkowskie zwalniają z opodatkowania VAT transakcje, łącznie z pośrednictwem, jednakże z wyłączeniem przechowywania i zarządzania, których przedmiotem są akcje, udziały w spółkach lub związkach, obligacje i inne papiery wartościowe, z wyłączeniem dokumentów ustanawiających tytuł prawny do towarów, oraz praw lub papierów wartościowych, o których mowa w art. 15 ust. 2 Dyrektywy VAT.

Jak wielokrotnie podkreślał Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zakres zwolnień przewidzianych w Dyrektywie VAT nie może być interpretowany w sposób rozszerzający. Czynności zwolnione od VAT zgodnie z Dyrektywą VAT stanowią autonomiczne pojęcia prawa wspólnotowego, a ich ujednolicona interpretacja ma służyć unikaniu rozbieżności w stosowaniu systemu podatku VAT w poszczególnych państwach członkowskich.

W przedmiotowej sprawie wątpliwości przedstawione we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczą zwolnienia na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT usług otwierania rachunków papierów wartościowych i rachunków zbiorczych, na których są ewidencjonowane instrumenty finansowe w formie zdematerializowanej.

Z treści ww. art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT wynika, że zwolnieniu podlegają usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi oraz usługi pośrednictwa w tym zakresie, natomiast ze zwolnienia wyłączone jest przechowywanie instrumentów finansowych i zarządzanie nimi.

Zatem aby objąć zwolnieniem usługi świadczone przez Spółkę, na podstawie ww. przepisu, należy przeanalizować czy usługi te są usługami, których przedmiotem są instrumenty finansowe oraz czy usługi te nie są usługami w zakresie przechowywania instrumentów finansowych bądź zarządzania nimi.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy dnia 29 lipca 2005r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2016, poz. 1636 ze zm.; "u.o.i.f."), instrumentami finansowymi w rozumieniu ustawy są papiery wartościowe. Ilekroć w ustawie jest mowa o papierach wartościowych - rozumie się przez to akcje, prawa poboru w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 15 września 2000r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013r. poz. 1030 ze zm.), prawa do akcji, warranty subskrypcyjne, kwity depozytowe, obligacje, listy zastawne, certyfikaty inwestycyjne i inne zbywalne papiery wartościowe, w tym inkorporujące prawa majątkowe odpowiadające prawom wynikającym z akcji lub z zaciągnięcia długu, wyemitowane na podstawie właściwych przepisów prawa polskiego lub obcego (art. 3 pkt 1 lit. a u.o.i.f.).

Przepis art. 4 ust. 1 u.o.i.f. wskazuje, że rachunkami papierów wartościowych są rachunki, na których zapisywane są zdematerializowane papiery wartościowe, prowadzone wyłącznie przez:

1) domy maklerskie i banki prowadzące działalność maklerską, banki powiernicze, zagraniczne firmy inwestycyjne i zagraniczne osoby prawne prowadzące działalność maklerską na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w formie oddziału, K., spółkę, której K. przekazał wykonywanie czynności z zakresu zadań, o których mowa w art. 48 ust. 1 pkt 1, oraz Narodowy Bank Polski - jeżeli oznaczenie tych rachunków pozwala na identyfikację osób, którym przysługują prawa z papierów wartościowych;

2) inne podmioty będące uczestnikami depozytu papierów wartościowych lub systemu rejestracji papierów wartościowych prowadzonego przez Narodowy Bank Polski, pośredniczące w zbywaniu papierów wartościowych emitowanych przez Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski - jeżeli dokonywane przez nie zapisy dotyczą tych papierów i pozwalają na identyfikację osób, którym przysługują prawa z papierów wartościowych.

W myśl art. 5 ust. 1 u.o.i.f. papiery wartościowe: 1) będące przedmiotem oferty publicznej lub 2) dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym, lub 3) wprowadzone do alternatywnego systemu obrotu, lub 4) emitowane przez Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski

- nie mają formy dokumentu od chwili ich zarejestrowania na podstawie umowy, której przedmiotem jest rejestracja tych papierów wartościowych w depozycie papierów wartościowych (dematerializacja).

Zgodnie z art. 7 ust. 1 u.o.i.f. prawa ze zdematerializowanych papierów wartościowych powstają z chwilą zapisania ich po raz pierwszy na rachunku papierów wartościowych i przysługują osobie będącej posiadaczem tego rachunku.

W myśl z art. 7 ust. 2 u.o.i.f. umowa zobowiązująca do przeniesienia zdematerializowanych papierów wartościowych przenosi te papiery z chwilą dokonania odpowiedniego zapisu na rachunku papierów wartościowych. W przypadku gdy ustalenie prawa do pożytków ze zdematerializowanych papierów wartościowych nastąpiło w dniu, w którym w depozycie papierów wartościowych powinno zostać przeprowadzone rozliczenie transakcji, lub później, a papiery te są nadal zapisane na rachunku zbywcy, pożytki przypadają nabywcy w chwili dokonania zapisu na jego rachunku papierów wartościowych.

Podmioty, o których mowa w art. 4 ust. 1 u.o.i.f., mogą prowadzić w ramach depozytu papierów wartościowych lub systemu rejestracji papierów wartościowych prowadzonego przez Narodowy Bank Polski rachunki, na których mogą być rejestrowane zdematerializowane papiery wartościowe nienależące do osób, dla których rachunki te są prowadzone, ale należące do innej osoby tub osób (rachunki zbiorcze). Zdematerializowane papiery wartościowe zapisane na rachunku zbiorczym nie są zapisywane na rachunkach papierów wartościowych (art. 8a ust. 1 u.o.i.f.).

Art. 117 ust. 1 u.o.i.f. wskazuje, że zagraniczna firma inwestycyjna może bez zezwolenia, o którym mowa w art. 69 ust. 1, wykonywać na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej czynności stanowiące zgodnie z art. 69 ust. 2 i 4 działalność maklerską, pod warunkiem, że dana czynność jest objęta zezwoleniem udzielonym tej firmie inwestycyjnej przez właściwy organ nadzoru w państwie jej siedziby. Działalność maklerska może być prowadzona przez utworzenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oddziału, w rozumieniu art. 115 ust. 2, lub bez konieczności otwierania oddziału.

Stosownie do treści art. 119 ust. 1 u.o.i.f. za zezwoleniem Komisji bank z siedzibą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej może prowadzić rachunki papierów wartościowych, rachunki derywatów i rachunki zbiorcze (działalność powiernicza).

Jak wynika z art. 119 ust. 3 u.o.i.f. zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, może być udzielone również w przypadku, gdy bank otrzymał już zezwolenie na prowadzenie działalności maklerskiej. W takim przypadku prowadzenie rachunków papierów wartościowych, rachunków derywatów i rachunków zbiorczych odbywa się poza jednostką organizacyjną banku prowadzącą działalność maklerską.

Zdaniem organu interpretacyjnego z powyższych przepisów wynika zatem, że działalność w zakresie obrotu instrumentami finansowymi można świadczyć m.in. w zakresie działalności maklerskiej oraz powierniczej. Każda z tych form umożliwia obrót instrumentami finansowymi lub prawnie dopuszcza prowadzenie obrotu instrumentami finansowymi.

Dyrektor KIS wskazał następnie, że przy dokonywaniu interpretacji pojęcia zarządzania w sposób zgodny z celami Dyrektywy VAT pomocne są orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W orzeczeniu z 21 października 2004r. w sprawie C-8/03 [Banque Bruxelles Lambert S.A. (BBL) v. Państwo Belgijskie], definiując ww. pojęcie zarządzania, Rzecznik Generalny podkreślił: "Otóż cel ten wymaga takiego zakreślenia zwolnienia, aby nie naruszało ono zasady powszechności podatku, bez czynienia go jednak bezprzedmiotowym. Z tego punktu widzenia dopuszczalne jest objęcie zwolnieniem wszystkich transakcji bezpośrednio związanych z systemem zarządzania funduszami powierniczymi. Tym samym nie można ograniczać zwolnienia tylko do podejmowania decyzji. Niemniej jednak nie można rozciągać go na wszystkie usługi świadczone na rzecz przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania, które znajdują się w takiej sytuacji, jak fundusze powiernicze. Moim zdaniem, transakcje, które obejmują zwolnienie, winny ograniczać się do tych, które są ściśle związane z prowadzeniem funduszu, to znaczy do określania polityki inwestycyjnej, kupna i sprzedaży aktywów. O ile zwolnione transakcje nie ograniczają się do podejmowania decyzji, o tyle jednak muszą one bezpośrednio dotyczyć transakcji handlowych papierami wartościowymi. Aby móc zastosować zwolnienie, należy ustalić, że dane świadczenia są nierozerwalnie związane z transakcjami bezpośrednio zwolnionymi przez szóstą dyrektywę. Z kolei świadczenia, które można łatwo oddzielić od zarządzania funduszem w ścisłym tego słowa znaczeniu, należy uznać za podlegające podatkowi".

Doprecyzowania powyższej definicji TSUE dokonał w orzeczeniu z 4 maja 2006r. w sprawie C-169/04 (Abbey National pic Inscape lnvestment Fund v. Commissioners of Customs & Excise), w którym podkreślił, że jest to autonomiczne pojęcie prawa wspólnotowego, które nie może być zmienione przez państwa członkowskie. Pojęcie zarządzania funduszami powierniczymi, o których mowa w tym przepisie obejmuje usługi w zakresie administracyjnego zarządzania i prowadzenia rachunkowości funduszy świadczone przez podmiot zarządzający będący osobą trzecią, jeżeli - gdy oceniać je globalnie - tworzą one odrębną całość oraz są specyficzne i istotne dla zarządzania tymi funduszami. Trybunał zaznaczył, że: "odnosząc się do usług w zakresie zarządzania administracyjnego i prowadzenia rachunkowości funduszy świadczonych przez podmiot zarządzający będący osobą trzecią, należy najpierw zaznaczyć, że tak jak w przypadku transakcji zwolnionych z opodatkowania na mocy art. 13 część B lit. d) pkt 3 i 5 VI Dyrektywy, zarządzanie funduszami powierniczymi, o których mowa w pkt 6 tego artykułu, jest określane w zależności od rodzaju świadczonych usług, a nie w zależności od osoby świadczącej lub odbiorcy usług". Trybunał podkreślił, że aby móc zakwalifikować transakcje w zakresie zarządzania administracyjnego i prowadzenia rachunkowości funduszy świadczone przez podmiot zarządzający będący osobą trzecią, jako zwolnione od podatku na mocy art. 13 część B lit. d) pkt 6 szóstej dyrektywy, powinny one tworzyć odrębną całość, która w konsekwencji wypełnia specyficzne i istotne funkcje usługi opisanej w pkt 6. Samo świadczenie usług o charakterze materialnym czy też technicznym, takie jak udostępnianie systemu informatycznego, nie jest objęte zakresem zwolnienia przewidzianego w ww. przepisie.

Zdaniem Dyrektora KIS, usługi dotyczące otwierania i prowadzenia rachunków papierów wartościowych i rachunków zbiorczych, na których są ewidencjonowane instrumenty finansowe w formie zdematerializowanej nie mieszczą się w dyspozycji przepisu art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT. Zwolnieniem tym nie są bowiem objęte usługi przechowywania instrumentów finansowych i zarządzania nimi.

Przepis art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT implementuje do polskiego systemu prawnego art. 135 ust. 1 lit. f) Dyrektywy VAT, zgodnie z którym "państwa członkowskie zwalniają transakcje, łącznie z pośrednictwem, jednakże z wyłączeniem przechowania i zarządzania, których przedmiotem są akcje, udziały w spółkach lub związkach, obligacje i inne papiery wartościowe, z wyłączeniem dokumentów ustanawiających tytuł prawny do towarów, oraz praw do papierów wartościowych, o których mowa w art. 15 ust. 2".

Przedmiotem zwolnienia, z mocy Dyrektywy VAT, objęte są zatem transakcje, w tym pośrednictwo, których przedmiotem są akcje, udziały, udziały w spółkach lub związkach, obligacje i inne papiery wartościowe. Zwolnieniem nie zostały objęte dokumenty ustanawiające tytuł prawny do: towarów oraz praw do papierów wartościowych dających tytuł prawny do określonych udziałów w nieruchomości, praw rzeczowych dających ich posiadaczowi prawo do korzystania z nieruchomości, udziałów lub innych równoważnych udziałom tytułów dających ich posiadaczowi prawne i faktyczne prawo własności lub posiadania nieruchomości lub jej części. Z zakresu zwolnienia Dyrektywa VAT wyłączyła usługi przechowania i zarządzania akcjami, udziałami w spółkach lub związkach, obligacjami i innymi papierami wartościowymi.

Usługi przechowania i zarządzania nie zostały w sposób szczególny zdefiniowane, a zatem należy nadać im znaczenie takie jak w języku potocznym.

Przechowanie należy zatem rozumieć jako chronienie czegoś przed zaginięciem, popsuciem, uszkodzeniem poprzez umieszczenie w odpowiednich warunkach, a zarządzanie jako czynności związane z polityką inwestycyjną podmiotu.

W taki sam sposób należy rozumieć usługi przechowania i zarządzania wyłączone z zakresu zwolnienia podatkowego z mocy art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT.

W ocenie organu interpretacyjnego, nie jest zatem prawidłowe sięganie przy wykładni przepisu art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT do definicji umowy przechowania zawartej w art. 835 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017r. poz. 459). Zgodnie z tą definicją, umowa przechowania obejmuje wyłącznie rzeczy ruchome (przedmioty materialne), tym samym nie obejmuje papierów wartościowych w formie zdematerializowanej.

Wykładnia przepisu art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT przy wykorzystaniu definicji umowy przechowania z art. 835 kodeksu cywilnego prowadziłaby, do wyjaśnienia pojęć użytych w Dyrektywie VAT i przejętych przez ustawę o VAT, przy wykorzystaniu definicji zawartych w wewnętrznym prawie państwa członkowskiego. Taka wykładnia pojęć zawartych w przepisach Dyrektywy VAT niweczyłaby skutek jaki regulacje dyrektywy winny osiągnąć.

Dyrektor KIS zwrócił też uwagę, że z literalnego brzmienia przepisu art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT wynika, iż zwolnieniem z podatku objęte są usługi, których przedmiotem są papiery wartościowe, z wyłączeniem przechowania tych papierów wartościowych i zarządzania nimi. Formułując w taki sposób zakres wyłączenia wskazano jednoznacznie, że dotyczy ono przechowania tych papierów wartościowych. Tym samym wyłączono ze zwolnienia podatkowego usługę przechowania wszystkich papierów wartościowych objętych zwolnieniem, w postaci zdematerializowanej i materialnej. Należy wskazać, że zdematerializowanie papierów wartościowych polega na czynnościach rejestracyjnych (otwarcie rachunku) i ewidencyjnych (prowadzenie rachunku). Papiery te, przed zarejestrowaniem na odpowiednim rachunku nie mają formy dokumentu, a prawa do nich powstają z chwilą zapisania ich po raz pierwszy na rachunku papierów wartościowych. Zdematerializowanie papierów wartościowych zapobiega ryzyku zgubienia, kradzieży, sfałszowania papierów wartościowych w formie papierowego dokumentu, co prowadzi do stwierdzenia, że prowadzenie przez Spółkę rachunków, o których mowa we wniosku, na których zdematerializowane instrumenty finansowe są ewidencjonowane w formie zapisów elektronicznych służących odzwierciedleniu prawa własności oraz prowadzenie ewidencji na tych rachunkach jest niczym innym niż przechowywaniem papierów wartościowych w formie zdematerializowanej.

Ponadto, w ocenie Dyrektora KIS, nie można również zgodzić się ze Skarżącą, że świadczone przez Spółkę usługi są czynnościami w zakresie obrotu papierami wartościowymi. W ramach prowadzenia ewidencji papierów wartościowych w formie zdematerializowanej Spółka wykonując dyspozycję klienta dokonuje jedynie odpowiednich zapisów na rachunkach dotyczących stanu posiadania tych instrumentów, przysługujących osobie będącej posiadaczem tego rachunku. W przypadku dokonania takiego zapisu nie dochodzi do przekazania środków finansowych, czy też praw z jednego rachunku na drugi, co wypełniałoby definicję transakcji przelewu, sformułowaną m.in. w wyroku TSUE z 28 lipca 2011r. C-350/10 Nordea, w którym Trybunał wypowiedział się w zakresie warunków uznania za zwolnione od VAT transakcji, których przedmiotem są papiery wartościowe.

TSUE stwierdził bowiem, w odniesieniu do operacji dotyczących przelewów w rozumieniu art. 13 część B lit. d) pkt 3 szóstej dyrektywy, że "świadczone usługi muszą skutkować przekazaniem środków pieniężnych oraz prowadzić do zmian prawnych i finansowych. Należy dokonać rozróżnienia między usługą zwolnioną w rozumieniu wspomnianej dyrektywy a dostarczeniem zwykłego świadczenia fizycznego lub technicznego, takiego jak udostępnienie bankowi systemu informatycznego". Przelew jest bowiem "operacją polegającą na realizacji dyspozycji przekazania określonej sumy pieniędzy z jednego konta na drugie. Cechuje się ona w szczególności tym, że powoduje zmianę sytuacji prawnej i finansowej istniejącej, z jednej strony, między udzielającym dyspozycji a beneficjentem, a z drugiej strony, między nimi a bankiem". Trybunał wskazał, że powyższa analiza ma również zastosowanie odpowiednio do transakcji dotyczących papierów wartościowych. Trybunał stwierdził też, iż "sama tylko okoliczność, iż dany składnik jest nieodzowny do realizacji określonej transakcji objętej zwolnieniem, nie pozwala uznać, że usługa odpowiadająca temu składnikowi objęta jest zwolnieniem". Zauważył także: "(...) skoro usługi Swift są usługami elektronicznego przesyłania wiadomości, których wyłącznym przedmiotem jest przekazywanie danych, nie spełniają one jako takie żadnej z funkcji którejkolwiek z transakcji finansowych, o których mowa w art. 13 część B lit. d) pkt 3 i 5 szóstej dyrektywy, tj. nie skutkują przeniesieniem środków lub papierów wartościowych i nie posiadają zatem ich cech".

Przenosząc wykładnię przepisu art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT na grunt przedstawionego we wniosku stanu faktycznego, Dyrektor KIS stwierdził, że świadczone przez Spółkę usługi otwierania i prowadzenia rachunków papierów wartościowych i rachunków zbiorczych, na których są ewidencjonowane instrumenty finansowe w formie zdematerializowanej nie są objęte zwolnieniami od podatku od towarów i usług. Usługi przechowania instrumentów finansowych w postaci zdematerializowanej zostały bowiem wyłączone ze zwolnienia podatkowego przewidzianego w art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT. Będą one natomiast podlegały opodatkowaniu podstawową stawką podatku VAT w wysokości 23%.

Zdaniem podatkowego organu interpretacyjnego, powyższe stanowisko potwierdza treść powołanego wyroku TSUE w sprawie C-169/04, zgodnie z którym czynności wykonywane przez depozytariusza funduszu inwestycyjnego w zakresie przechowywania aktywów nie mogą korzystać ze zwolnienia od podatku VAT, jak też wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 kwietnia 2016r. I FSK 2027/14 oraz z 4 października 2017r. I FSK 1911/15. W konsekwencji, rozważanie czy usługi wymienione we wniosku są usługami w zakresie zarządzania stało się bezprzedmiotowe.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji, zarzucając naruszenie:

- prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT, poprzez dokonanie błędnej wykładni i uznanie, że przepis ten nie znajduje zastosowania do usług otwierania i prowadzenia rachunków papierów wartościowych i rachunków zbiorczych, na których są ewidencjonowane instrumenty finansowe w formie zdematerializowanej,

- art. 14c § 1 i 2 O.p. poprzez nierzetelne uzasadnienie prawne stanowiska organu.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej interpretacji.

Na rozprawie w dniu 11 października 2018r. pełnomocnik Skarżącej wystąpił z wnioskiem o zwrócenie się przez Sąd do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z następującym pytaniem: "Czy art. 135 ust. 1 lit. f) Dyrektywy VAT należy rozumieć w ten sposób, że użyte w nim pojęcie "przechowywanie" odnosi się wyłącznie do instrumentów finansowych istniejących w formie materialnej (czyli nie zdematerializowanych), a tym samym czy usługi świadczone przez podmioty takie jak Skarżąca w zakresie prowadzenia rachunków papierów wartościowych i rachunków zbiorczych – o ile odnoszą się do instrumentów finansowych zdematerializowanych – podlegają zwolnieniu z opodatkowania na podstawie art. 135 ust. 1 lit. f) Dyrektywy VAT?"

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2017r., poz. 2188 ze zm.) w związku z art. 1 i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018r., poz. 1302 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę organów administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie m.in. w przypadkach pisemnych interpretacji przepisów prawa podatkowego wydawanych w indywidualnych sprawach (art. 3 § 2 pkt 4a P.p.s.a.). Sąd uwzględniając skargę na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego, uchyla taką interpretację (art. 146 § 1 P.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 57a P.p.s.a. skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując oceny zaskarżonej interpretacji indywidualnej pod kątem wskazanych powyżej kryteriów, Sąd uznał, że nie narusza ona prawa.

Podkreślić należy, że rozstrzygnięcie będące przedmiotem oceny Sądu podjęte zostało w ramach postępowania o wydanie interpretacji indywidualnej. Postępowanie to uregulowane jest przepisami art. 14b – 14s O.p.

W art. 14b § 3 O.p. ustawodawca określił warunki formalne wniosku o udzielenie interpretacji. Zgodnie z tym przepisem składający wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej obowiązany jest do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego oraz do przedstawienia własnego stanowiska w sprawie oceny prawnej tego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego.

Specyfika postępowania w sprawie wydania interpretacji indywidualnej polega między innymi na tym, że organ "porusza się" niejako tylko i wyłącznie w ramach stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego) przedstawionego przez wnioskodawcę oraz wyrażonej przez niego oceny prawnej (stanowisko).

Wyczerpująco przedstawiony (zaistniały bądź przewidywany) stan faktyczny, o którym mowa w art. 14b § 3 O.p., to taki, na podstawie którego można w sposób pewny i nieuzasadniający żadnych przedmiotowych wątpliwości udzielić informacji w zakresie możliwości stosowania prawa podatkowego w indywidualnej sprawie, w razie potrzeby dokonując także operatywnej wykładni adekwatnych do niego przepisów. Organ nie przeprowadza w tego rodzaju sprawach postępowania dowodowego, ograniczając się do analizy okoliczności podanych we wniosku. W stosunku do tych tylko okoliczności wyraża następnie swoje stanowisko, które zawsze musi być jednak ustosunkowaniem się do poglądu (stanowiska) prezentowanego w danej sprawie przez wnioskodawcę (art. 14b § 3, art. 14c § 1 i § 2 O.p.). Wnioskowy charakter postępowania o wydanie interpretacji indywidualnej uzasadnia przyjęcie, że organ wydający tę interpretację jest związany merytorycznie zakresem problemu prawnego, jaki zainteresowany określił we wniosku.

Podkreślenia przy tym wymaga, że specyfika postępowania w sprawie wydania pisemnej interpretacji polega między innymi na tym, iż organ interpretacyjny rozpatruje sprawę tylko i wyłącznie w ramach zagadnienia prawnego zawartego w pytaniu podatnika oraz wyrażonej przez podatnika oceny prawnej. Bowiem to przez pryzmat budzących u wnioskodawcy wątpliwości interpretacyjnych wyrażonych na tle materialnoprawnych przepisów prawa podatkowego trzeba postrzegać zakres niezbędnych informacji, jakie muszą znaleźć się we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej (por. wyrok NSA z 30 stycznia 2018r., I FSK 498/16 – CBOSA).

Podsumowując, zakres sprawy w postępowaniu interpretacyjnym wyznaczany jest przez stan faktyczny/zdarzenie przyszłe podane przez wnioskodawcę, wskazane przez niego przepisy prawa podatkowego oraz treść zadanego pytania (wyrok NSA z 30 maja 2018r. II FSK 1386/16, CBOSA).

Także Sąd ocenia zgodność stanowiska organu z przepisami prawa w odniesieniu do stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego) oraz treści pytania i stanowiska wnioskodawcy zawartego tylko i wyłącznie we wniosku.

W rozpoznanej sprawie we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej wskazano, że Spółka w ramach działalności gospodarczej Polskiego Oddziału świadczy m.in. usługi powiernicze (usługi kustodialne) dla krajowych i zagranicznych instytucji finansowych. Spółka nie prowadzi działalności jako bank powierniczy w rozumieniu art. 3 pkt 36 u.o.i.f. Zgodnie z art. 117 u.o.i.f. Spółka działa jako zagraniczna firma inwestycyjna prowadząca działalność maklerską na terytorium RP w formie oddziału w rozumieniu art. 115 ust. 2 u.o.i.f. W ramach świadczenia przez Spółkę usług powierniczych Spółka otwiera i prowadzi rachunki papierów wartościowych lub rachunki zbiorcze klientów. Rachunki papierów wartościowych i rachunki zbiorcze są otwierane i prowadzone przez Spółkę zgodnie z art. 119 u.o.i.f. poprzez ewidencjonowanie zdematerializowanych instrumentów finansowych należących do klientów na rachunkach, na których dokonywane są odpowiednie zapisy dotyczące stanu posiadania tych instrumentów finansowych. W ramach działalności powierniczej Spółka otwiera i prowadzi także rachunki zbiorcze w rozumieniu art. 8a u.o.i.f., tj. rachunki, na których mogą być rejestrowane zdematerializowane papiery wartościowe nienależące do osób, dla których rachunki te są prowadzone, ale należące do innej osoby lub osób.

We wniosku wskazano też, że w odniesieniu do instrumentów finansowych zarejestrowanych na prowadzonych przez Spółkę rachunkach papierów wartościowych i rachunkach zbiorczych, Spółka świadczy na rzecz klientów również usługi polegające na realizowaniu dyspozycji klientów dotyczących instrumentów finansowych i rozrachunku transakcji (tzw. settlement), czyli przenoszeniu papierów wartościowych i środków pieniężnych między rachunkami stron transakcji. W przypadku niektórych klientów Spółka, na podstawie dodatkowo zawieranych umów świadczy także dodatkowe usługi rozliczania (tzw. clearing) transakcji, czyli ustalania wielkości wzajemnych zobowiązań stron transakcji.

Jednocześnie Skarżąca wprost zaznaczyła, że przedmiotem wniosku o interpretację jest ustalenie zasad opodatkowania VAT wyłącznie w zakresie usług otwierania i prowadzenia na rzecz klientów rachunków papierów wartościowych i rachunków zbiorczych. Świadczenie zaś tych usług polega na ewidencjonowaniu zdematerializowanych instrumentów finansowych klientów na należących do Spółki rachunkach, na których dokonywane są odpowiednie zapisy dotyczące ich stanu posiadania. W ramach opisywanej usługi Spółka nie przechowuje dokumentów papierów wartościowych (np. obligacji lub akcji) w formie materialnej (tego typu usługi Spółka realizuje w stosunku do papierów wartościowych w formie zmaterializowanej), lecz prowadzi ich ewidencję (tj. zapisy w formie elektronicznej) zawierającą informacje o zdematerializowanych instrumentach finansowych posiadanych przez klientów na rachunkach. Prowadzenie przez Spółkę rachunków, na których takie instrumenty finansowe są ewidencjonowane w formie zapisów elektronicznych służy odzwierciedlaniu prawa własności oraz dokonywaniu rozliczeń i rozrachunku transakcji na takich instrumentach. Zgodnie bowiem z art. 7 ust. 2 u.o.i.f. umowa zobowiązująca do przeniesienia zdematerializowanych papierów wartościowych przenosi te papiery z chwilą dokonania odpowiedniego zapisu na rachunku papierów wartościowych. Analogiczną regulację zawiera również ustawa o obligacjach w art. 8 ust. 3, zgodnie z którym umowa zobowiązująca do przeniesienia praw z obligacji niemającej postaci dokumentu przenosi te prawa z chwilą dokonania w ewidencji zapisu wskazującego nabywcę i liczbę nabytych obligacji.

W oparciu o przedstawiony we wniosku stan faktyczny Skarżąca dążyła do ustalenia czy ze zwolnienia podatkowego będą korzystać (obecnie i w przyszłości) świadczone przez Spółkę na rzecz klientów (krajowych i zagranicznych instytucji finansowych) usługi, których przedmiotem jest otwieranie oraz prowadzenie rachunków papierów wartościowych i rachunków zbiorczych, na których instrumenty finansowe w formie zdematerializowanej są ewidencjonowane w formie zapisów elektronicznych w celu odzwierciedlenia prawa własności oraz dokonywania rozliczeń i rozrachunku transakcji na takich aktywach.

W ocenie Skarżącej, wymienione usługi są zwolnione od podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT. Uzasadniając to stanowisko Skarżąca skoncentrowała się na zdefiniowaniu wyłączonej z zakresu tego zwolnienia usługi przechowywania instrumentów finansowych. Zdaniem Skarżącej brak legalnej definicji "przechowywania" na gruncie regulacji VAT uprawnia do sięgnięcia w tym względzie do przepisów Kodeksu cywilnego. Skoro natomiast w świetle art. 835 Kc w polskim systemie prawnym przedmiotem przechowania nie mogą być rzeczy niematerialne (w tym papiery wartościowe w formie zdematerializowanej), to wyłączenie ze zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT może dotyczyć wyłącznie przechowywania instrumentów finansowych w formie materialnej. Ponadto Skarżąca podnosiła, że Spółka świadczy również usługi polegające na realizowaniu dyspozycji klientów dotyczących obrotu papierami wartościowymi, dokonuje rozrachunku transakcji (czyli przenoszenia instrumentów finansowych i środków pieniężnych między rachunkami stron transakcji) oraz – w przypadku części klientów – rozlicza także transakcje kupna i sprzedaży instrumentów finansowych.

Zdaniem podatkowego organu interpretacyjnego wymienione usługi podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług według stawki podstawowej, tj. 23%, gdyż stosownie do art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT, ze zwolnienia podatkowego wyłączono usługi przechowania wszystkich papierów wartościowych, a więc zarówno w postaci materialnej jak i w postaci zdematerializowanej. Organ podniósł też, że w ramach prowadzenia ewidencji papierów wartościowych w formie zdematerializowanej Spółka wykonując dyspozycje klienta dokonuje jedynie odpowiednich zapisów na rachunkach dotyczących stanu posiadania tych instrumentów, przysługujących osobie będącej posiadaczem tego rachunku. Tym samym nie można zgodzić się z twierdzeniem, że świadczone przez Spółkę usługi są czynnościami w zakresie obrotu papierami wartościowymi.

Rozstrzygnięcie spornej między stronami kwestii wymaga przywołania nie tylko przepisów ustawy o podatku od towarów i usług, ale także przepisów ustawy o obrocie instrumentami finansowymi.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy o VAT, zwolnione od podatku są usługi w zakresie depozytów środków pieniężnych, prowadzenia rachunków pieniężnych, wszelkiego rodzaju transakcji płatniczych, przekazów i transferów pieniężnych (...) oraz usług pośrednictwa w świadczeniu tych usług. Przepis ten implementuje do polskiego systemu prawnego art. 135 ust. 1 lit. d) Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. U. UE. seria L z 2006 r. nr 347.1 – dalej Dyrektywa 112). Zważyć jednakże należy, że to zwolnienie podatkowe obejmuje wyłącznie depozyty pieniężne i prowadzenie rachunków pieniężnych. Nie można zatem tego zwolnienia przenosić na prowadzenie rachunków papierów wartościowych. A jak wskazano we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej jego przedmiotem są usługi otwierania i prowadzenia rachunków papierów wartościowych oraz rachunków zbiorczych.

Zgodnie natomiast z art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT, zwolnione z podatku są usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi, z wyłączeniem przechowywania tych instrumentów i zarządzania nimi oraz usługi pośrednictwa w tym zakresie.

Instrumentami finansowymi, zgodnie z definicją zamieszczoną w art. 2 ust. 1 pkt 1 u.o.i.f., są papiery wartościowe, rozumiane jako akcje, prawa poboru (w rozumieniu przepisów ustawy z 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych), prawa do akcji, (...) certyfikaty inwestycyjne i inne zbywalne papiery wartościowe (...) oraz inne zbywalne prawa majątkowe.

Przepis art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT implementuje do polskiego systemu prawnego art. 135 ust. 1 lit. f) Dyrektywy 112, zgodnie z którym "państwa członkowskie zwalniają transakcje, łącznie z pośrednictwem, jednakże z wyłączeniem przechowania i zarządzania, których przedmiotem są akcje, udziały w spółkach lub związkach, obligacje i inne papiery wartościowe, z wyłączeniem dokumentów ustanawiających tytuł prawny do towarów, oraz praw do papierów wartościowych, o których mowa w art. 15 ust. 2".

Przedmiotem zwolnienia, z mocy Dyrektywy 112, objęte są zatem transakcje, w tym pośrednictwo, których przedmiotem są akcje udziały, udziały w spółkach lub związkach, obligacje i inne papiery wartościowe.

Zwolnieniem nie zostały objęte dokumenty ustanawiające tytuł prawny do: towarów oraz praw do papierów wartościowych dających tytuł prawny do określonych udziałów w nieruchomości, praw rzeczowych dających ich posiadaczowi prawo do korzystania z nieruchomości, udziałów lub innych równoważnych udziałom tytułów dających ich posiadaczowi prawne i faktyczne prawo własności lub posiadania nieruchomości lub jej części.

Z zakresu zwolnienia Dyrektywa 112 wyłączyła usługi przechowania i zarządzania akcjami, udziałami w spółkach lub związkach, obligacjami i innymi papierami wartościowymi.

Usługi przechowania, o których wyżej mowa nie zostały w sposób szczególny zdefiniowane.

W ocenie Sądu, nie jest jednakże prawidłowe sięganie przy wykładni przepisu art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT do definicji umowy przechowania zawartej w art. 835 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tą definicją (art. 835 K.c.), umowa przechowania obejmuje wyłącznie rzeczy ruchome (przedmioty materialne), tym samym nie obejmuje papierów wartościowych w formie zdematerializowanej.

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 kwietnia 2016r., sygn. akt I FSK 2027/14 (CBOSA) wykładnia przepisu art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT przy wykorzystaniu definicji umowy przechowania z art. 835 Kodeksu cywilnego prowadziłaby do wyjaśnienia pojęć użytych w Dyrektywie 112 i przejętych przez ustawę o podatku od towarów, przy wykorzystaniu definicji zawartych w wewnętrznym prawie państwa członkowskiego. Taka wykładnia pojęć zawartych w przepisach Dyrektywy 112 niweczyłaby skutek jaki regulacje dyrektywy winny osiągnąć.

Powyższy pogląd został podzielony również przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 października 2017r., sygn. akt I FSK 1911/15 (CBOSA). W orzeczeniu tym NSA, odwołując się do powołanego powyżej wyroku NSA z 20 kwietnia 2016r. dodał: "(...) na nieprawidłowość odwoływania się do krajowych definicji cywilistycznych przy wykładni zagadnień uregulowanych na poziomie unijnym (a niewątpliwie "przechowywanie" z art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. jest bezpośrednim przejęciem w tym zakresie nomenklatury z Dyrektywy 112, gdyż w art. 135 ust. 1 lit. f również mowa jest o "przechowywaniu") wskazał Trybunał Sprawiedliwości w swym orzecznictwie, np. w wyroku w sprawie C-320/88. Trybunał podkreślił w tym orzeczeniu, że "Dyrektywa została opracowana między innymi w celu oparcia wspólnego systemu VAT na jednolitej definicji czynności podlegających opodatkowaniu. Celowi temu mogłaby zagrozić sytuacja, gdyby warunek zaistnienia dostawy towarów różnił się w poszczególnych Państwach Członkowskich, jak to ma miejsce w przypadku warunków rządzących przeniesieniem prawa własności w prawie cywilnym (za A. Bącal [red.], Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE a polska ustawa o VAT, Wrocław 2013r.). Choć przywołany wyrok dotyczył innej kwestii (relacji "dostawy towarów" i cywilistycznego "przeniesienia prawa własności"), niewątpliwie potwierdza on trafność stanowiska o niemożności odwoływania się do cywilistycznego rozumienia w prawie polskim "przechowania". Tym bardziej niezasadne jest odwoływanie się do znaczenia słowa "przechowanie" w języku powszechnym."

Poglądy te Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela i przyjmuje za własne.

Należy też, zwrócić uwagę, że z literalnego brzmienia przepisu art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT wynika, iż zwolnieniem z podatku objęte są usługi, których przedmiotem są papiery wartościowe, z wyłączeniem przechowania tych papierów wartościowych i zarządzania nimi. Formułując w taki sposób zakres wyłączenia wskazano jednoznacznie, że dotyczy ono przechowania tych papierów wartościowych. Tym samym wyłączono ze zwolnienia podatkowego usługę przechowania wszystkich papierów wartościowych objętych zwolnieniem (w postaci zdematerializowanej i materialnej), a nie, jak wywiodła Skarżąca, wyłącznie usługę przechowania papierów wartościowych w postaci materialnej.

Tak więc, zarówno przepisy Dyrektywy 112, jak i art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT nie uzależniają wyłączenia spod zwolnienia usług przechowania papierów wartościowych, od tego czy papiery wartościowe mają postać materialną czy są zdematerializowane (zob. wyrok NSA z 20 kwietnia 2016r., I FSK 2027/14; CBOSA).

W związku z okolicznościami przedstawionymi przez Skarżącą we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej oraz argumentacją zawartą w tym wniosku oraz w skardze, przywołać należy również inne regulacje u.o.i.f.

I tak, zgodnie z art. 4 ust. 1 u.o.i.f. rachunkami papierów wartościowych są rachunki, na których zapisywane są zdematerializowane papiery wartościowe, prowadzone wyłącznie przez:

1) domy maklerskie i banki prowadzące działalność maklerską, banki powiernicze, zagraniczne firmy inwestycyjne i zagraniczne osoby prawne prowadzące działalność maklerską na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w formie oddziału, K., spółkę, której K. przekazał wykonywanie czynności z zakresu zadań, o których mowa w art. 48 ust. 1 pkt 1, oraz Narodowy Bank Polski - jeżeli oznaczenie tych rachunków pozwala na identyfikację osób, którym przysługują prawa z papierów wartościowych;

2) inne podmioty będące uczestnikami depozytu papierów wartościowych lub systemu rejestracji papierów wartościowych prowadzonego przez Narodowy Bank Polski, pośredniczące w zbywaniu papierów wartościowych emitowanych przez Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski - jeżeli dokonywane przez nie zapisy dotyczą tych papierów i pozwalają na identyfikację osób, którym przysługują prawa z papierów wartościowych.

W myśl art. 117 ust. 1 u.o.i.f. zagraniczna firma inwestycyjna może bez zezwolenia, o którym mowa w art. 69 ust. 1, wykonywać na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej czynności stanowiące zgodnie z art. 69 ust. 2 i 4 działalność maklerską, pod warunkiem, że dana czynność jest objęta zezwoleniem udzielonym tej firmie inwestycyjnej przez właściwy organ nadzoru w państwie jej siedziby. Działalność maklerska może być prowadzona przez utworzenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oddziału, w rozumieniu art. 115 ust. 2, lub bez konieczności otwierania oddziału.

Zgodnie z art. 69 ust. 2 u.o.i.f. działalność maklerska, z zastrzeżeniem art. 16 ust. 3 i 5 oraz art. 70, obejmuje wykonywanie czynności polegających na: 1) przyjmowaniu i przekazywaniu zleceń nabycia lub zbycia instrumentów finansowych; 2) wykonywaniu zleceń, o których mowa w pkt 1, na rachunek dającego zlecenie; 3) nabywaniu lub zbywaniu na własny rachunek instrumentów finansowych; 4) zarządzaniu portfelami, w skład których wchodzi jeden lub większa liczba instrumentów finansowych; 5) doradztwie inwestycyjnym; 6) oferowaniu instrumentów finansowych; 7) świadczeniu usług w wykonaniu zawartych umów o subemisje inwestycyjne i usługowe lub zawieraniu i wykonywaniu innych umów o podobnym charakterze, jeżeli ich przedmiotem są instrumenty finansowe; 8) prowadzeniu ASO; 9) prowadzeniu OTF.

Stosownie do treści art. 69 ust. 4 pkt 1 u.o.i.f. działalnością maklerską jest również wykonywanie przez firmę inwestycyjną czynności polegających na: przechowywaniu lub rejestrowaniu instrumentów finansowych, w tym prowadzeniu rachunków papierów wartościowych, rachunków derywatów i rachunków zbiorczych, oraz prowadzeniu rachunków pieniężnych.

Jak stanowi natomiast art. 119 ust. 1 u.o.i.f. za zezwoleniem Komisji bank z siedzibą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej może prowadzić rachunki papierów wartościowych, rachunki derywatów i rachunki zbiorcze (działalność powiernicza).

W przepisie art. 119 u.o.i.f. przewidziano zatem regulację zakresu działalności tzw. banku powierniczego, ograniczając ją z woli prawodawcy tylko do prowadzenia rachunków papierów wartościowych i rachunków zbiorczych (działalność powiernicza). Działalność banku powierniczego została przez prawodawcę uznana za szczególny typ uczestnictwa w obrocie finansowym, stanowiący niejako wyjątek od kompleksowej obsługi klienta przez firmę inwestycyjną, gdyż działalność tego banku polega na prowadzeniu rachunku papierów wartościowych. Przy czym działalność powiernicza może być prowadzona przez bank krajowy w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 12 prawa bankowego.

Jak wynika z analizy art. 69 ust. 2 i 4 oraz art. 119 ust. 1 u.o.i.f. zwrot "prowadzenie działalności maklerskiej" jest z uwagi na treść normatywną art. 69 tej ustawy pojęciem logicznie nadrzędnym nad pojęciem prowadzenia działalności powierniczej. Prowadzenie działalności maklerskiej obejmuje bowiem poza prowadzeniem rachunków papierów wartościowych, rachunków derywatów i rachunków zbiorczych, również szereg innych czynności.

Ponadto z literalnej wykładni art. 69 ust. 4 pkt 1 u.o.i.f. jednoznacznie wynika, że prowadzenie rachunków papierów wartościowych, rachunków derywatów i rachunków zbiorczych dokonywane jest w ramach czynności przechowywania i rejestrowania instrumentów finansowych. Zgodnie bowiem z tym przepisem działalnością maklerską jest również wykonywanie przez firmę inwestycyjną czynności polegających na: przechowywaniu lub rejestrowaniu instrumentów finansowych, w tym prowadzeniu rachunków papierów wartościowych, rachunków derywatów i rachunków zbiorczych, oraz prowadzeniu rachunków pieniężnych.

Wskazać też należy, że zgodnie z art. 7 ust. 1 u.o.i.f. prawa ze zdematerializowanych papierów wartościowych powstają z chwilą zapisania ich po raz pierwszy na rachunku papierów wartościowych i przysługują osobie będącej posiadaczem tego rachunku.

W myśl art. 7 ust. 2 u.o.i.f. umowa zobowiązująca do przeniesienia zdematerializowanych papierów wartościowych przenosi te papiery z chwilą dokonania odpowiedniego zapisu na rachunku papierów wartościowych. W przypadku gdy ustalenie prawa do pożytków ze zdematerializowanych papierów wartościowych nastąpiło w dniu, w którym w depozycie papierów wartościowych powinno zostać przeprowadzone rozliczenie transakcji, lub później, a papiery te są nadal zapisane na rachunku zbywcy, pożytki przypadają nabywcy w chwili dokonania zapisu na jego rachunku papierów wartościowych.

W przypadku gdy nabycie zdematerializowanych papierów wartościowych nastąpiło na podstawie zdarzenia prawnego powodującego z mocy ustawy przeniesienie tych papierów, zapis na rachunku papierów wartościowych nabywcy jest dokonywany na jego żądanie (art. 7 ust. 3 u.o.i.f.).

Dokonanie zapisu na rachunku papierów wartościowych na podstawie umowy, o której mowa w ust. 2, następuje po dokonaniu zarejestrowania przeniesienia papierów wartościowych pomiędzy odpowiednimi kontami depozytowymi, o których mowa w art. 57 ust. 1 pkt 1 (art. 7 ust. 4 u.o.i.f.).

Zatem zgodnie z art. 7 ust. 2 zdanie pierwsze u.o.i.f. umowa zobowiązująca do przeniesienia zdematerializowanych papierów wartościowych przenosi te papiery z chwilą dokonania odpowiedniego zapisu na rachunku papierów wartościowych.

Oznacza to, że przesłanką przeniesienia praw ze zdematerializowanych papierów wartościowych jest dokonanie odpowiedniego wpisu na rachunku papierów wartościowych. Umowa, której przedmiotem są zdematerializowane papiery wartościowe (np. umowa sprzedaży), jest zatem umową o skutku zobowiązująco-rozporządzającym w tym sensie, że do rozporządzenia prawami ze zdematerializowanych papierów wartościowych nie jest potrzebna dodatkowa umowa o skutku rozporządzającym. Jednocześnie jednak zaistnienie skutku rozporządzającego tej umowy uzależnione jest od zdarzenia faktycznego będącego warunkiem prawnym (conditio iuris), jakim jest dokonanie odpowiedniego wpisu na rachunku papierów wartościowych. Dokonany przez uprawniony podmiot wpis na rachunku papierów wartościowych nie jest bowiem czynnością prawną tego podmiotu, lecz działaniem o charakterze faktycznym - czynnością ewidencyjną. Przez pojęcie dokonania odpowiedniego wpisu na rachunku papierów wartościowych należy rozumieć dokonanie wpisu będących przedmiotem umowy zdematerializowanych papierów wartościowych na rachunku nabywcy. Uczynienie z wpisu na rachunku papierów wartościowych przesłanki rozporządzenia zdematerializowanym papierem wartościowym stanowi ekwiwalent wydania dokumentu jako przesłanki zbycia tradycyjnego papieru wartościowego na okaziciela. Treść praw ze zdematerializowanych papierów wartościowych wynika zaś z umowy będącej źródłem ich powstania, np. umowy objęcia obligacji albo akcji, a w tym drugim przypadku także ze statutu spółki akcyjnej. Wpisowi na rachunku nabywcy towarzyszy wykreślenie z rachunku zbywcy, co następuje po dokonaniu rozrachunku tych transakcji i odpowiednich przeksięgowań na kontach depozytowych prowadzonych przez KDPW (art. 7 ust. 4 u.o.i.f.).

Stosownie zaś do art. 8a ust. 1 u.o.i.f. podmioty, o których mowa w art. 4 ust. 1, mogą prowadzić w ramach depozytu papierów wartościowych lub systemu rejestracji papierów wartościowych prowadzonego przez Narodowy Bank Polski rachunki, na których mogą być rejestrowane zdematerializowane papiery wartościowe nienależące do osób, dla których rachunki te są prowadzone, ale należące do innej osoby lub osób (rachunki zbiorcze). Zdematerializowane papiery wartościowe zapisane na rachunku zbiorczym nie są zapisywane na rachunkach papierów wartościowych. Podmiot, dla którego prowadzony jest rachunek zbiorczy (posiadacz rachunku zbiorczego), nie jest uważany za uprawnionego z zapisanych na tym rachunku zdematerializowanych papierów wartościowych (art. 8a ust. 3 u.o.i.f.).

Zdaniem Sądu, w świetle powyższego, mając na względzie opis stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego przedstawiony we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, uznać należy, że rola Spółki jawi się jako wspierająca klientów (instytucje finansowe), pomocnicza, niedecyzyjna. Spółka otwiera i prowadzi rachunki papierów wartościowych oraz rachunki zbiorcze. Spółka dokonuje rozliczeń i rozrachunku transakcji, a nie je realizuje, Spółka wykonuje dyspozycje klientów, a nie sama takie dyspozycje wydaje. Czynności Spółki sprowadzają się do zarejestrowania i odzwierciedlenia na prowadzonych rachunkach papierów wartościowych transakcji, w których nie pełni ona roli aktywnej i nie dokonuje obrotu zdematerializowanymi papierami wartościowymi. Spółka wykonuje dyspozycje innych podmiotów, ale sama ich nie wydaje. Usługi Spółki same w sobie nie zmieniają sytuacji prawnej czy finansowej żadnego podmiotu, a jedynie rejestrują takie zmiany (Spółka dba, aby stan wykazany na rachunkach odzwierciedlał rzeczywisty). Jak już wskazano wpis, o którym mowa w art. 7 u.o.o.f. dokonany na rachunku papierów wartościowych nie jest czynnością prawną Spółki, lecz działaniem o charakterze faktycznym – czynnością ewidencyjną. Uczynienie z wpisu na rachunku papierów wartościowych przesłanki rozporządzenia zdematerializowanym papierem wartościowym stanowi ekwiwalent wydania dokumentu jako przesłanki zbycia tradycyjnego papieru wartościowego na okaziciela.

Uznać zatem należy, że usługi świadczone przez Spółkę (będące przedmiotem wniosku) obejmują przechowywanie zdematerializowanych instrumentów finansowych. W związku z tym, że instrumenty te mają postać zdematerializowaną jedyną formą ich przechowywania może być ich ewidencjonowanie (oraz ewidencjonowanie transakcji ich dotyczących/ rozrachunki transakcji) na odpowiednich rachunkach, tj. rachunkach papierów wartościowych oraz rachunkach zbiorczych.

Reasumując: opisane we wniosku o interpretację usługi otwierania oraz prowadzenia rachunków papierów wartościowych i rachunków zbiorczych, na których są ewidencjonowane instrumenty finansowe w formie zdematerializowanej, nie korzystają ze zwolnienia z podatku od towarów i usług, gdyż usługi przechowania papierów wartościowych, także w postaci zdematerializowanej są wyłączone ze zwolnienia podatkowego przewidzianego w art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT. Zarówno przepisy Dyrektywy 112, jak i art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT nie uzależniają wyłączenia spod zwolnienia usług przechowania papierów wartościowych, od tego czy papiery wartościowe mają postać materialną czy są zdematerializowane.

Dodatkowo Sąd wskazuje, że nie znajduje żadnego racjonalnego wytłumaczenia, dlaczego miałoby nastąpić na gruncie ustawy o VAT rozróżnienie przechowywania instrumentów finansowych w zależności od ich postaci. Jest XXI wiek, w obecnych czasach normą jest przechowywanie instrumentów finansowych w postaci zdematerializowanej. Próba zastosowania nowej definicji proponowanej przez Skarżącą w zasadzie czyni wyłączenie przewidziane w art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT pustym i praktycznie bezużytecznym (tak też WSA w Warszawie w wyroku z 29 sierpnia 2018r., III SA/Wa 3883/17; CBOSA).

Usługi przechowania papierów wartościowych, także w formie zdematerializowanej, podlegają zatem opodatkowaniu według podstawowej stawki podatku od towarów i usług.

Tym samym za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia w art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT.

Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut naruszenia art. 14c § 1 i 2 O.p. Podatkowy organ interpretacyjny wydając zaskarżoną interpretację, dokonał analizy przedstawionego we wniosku stanowiska Skarżącej w odniesieniu do przedstawionego we wniosku stanu faktycznego oraz zdarzenia przyszłego. Organ wskazał przepisy prawa, na podstawie których dokonał oceny stanowiska Skarżącej, odnosząc się do przedstawionej przez nią argumentacji oraz uzasadnił swoje stanowisko. Organ interpretacyjny przeanalizował dokładnie przedstawiony we wniosku stan faktyczny (zdarzenie przyszłe) i stanowisko Skarżącej. Precyzyjnie wskazał przepisy prawa odnośne podniesionych przez Skarżącą okoliczności sprawy i w sposób możliwie przystępny (uwzględniając specjalistyczne słownictwo wynikające z tematyki samej interpretacji) przedstawił uzasadnienie. Zaskarżona interpretacja poprzez analizę wskazanych okoliczności sprawy i przepisów prawa podatkowego, odpowiada na sformułowane we wniosku pytanie i ocenia przedstawione we wniosku stanowisko. Okoliczność, że organ interpretacyjny nie podzielił stanowiska Skarżącej zaprezentowanego we wniosku i wydał interpretację sprzeczną z jej oczekiwaniami nie oznacza, że doszło do naruszenia przepisów postępowania. Wydanie interpretacji na podstawie przepisów prawa nie może stanowić przesłanki do formułowania zarzutu naruszenia przepisów postępowania interpretacyjnego.

Sąd w rozpoznanej sprawie nie stwierdził tym samym naruszenia wskazanych w skardze przepisów procesowych i przepisów prawa materialnego.

W związku z tym, że zgodnie z art. 57a P.p.s.a. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie mogły być skutecznie podniesione zarzuty naruszenia wynikającej z Konstytucji RP zasady demokratycznego państwa prawa oraz zasady praworządności wyrażonej w art. 120 O.p., zgłoszone dopiero na rozprawie. Tym niemniej w świetle powyżej przedstawionego stanowiska Sądu, zarzuty te również nie mogłyby zostać uznane za zasadne. Organ interpretacyjny działał w granicach prawa i na podstawie przepisów prawa.

Odnośnie zaś wniosku Skarżącej o skierowanie przez tutejszy Sąd pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, przede wszystkim podkreślić należy, że sąd nie ma obowiązku a jedynie uprawnienie wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym. Wystąpienie to musi być niezbędne do wydania wyroku w sprawie zawisłej przed sądem krajowym; muszą powstać wątpliwości co do wykładni bądź ważności prawa unijnego, znajdującego zastosowanie w sprawie zawisłej przed sądem krajowym (tak art. 267 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej). W ocenie Sądu w rozpoznanej sprawie nie zaistniała żadna z wyżej wymienionych podstaw.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił w całości jako bezzasadną.