Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 500/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2019-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 216
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.
article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska (spr.), sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 września 2019 r. sprawy ze skargi F. P. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2019 r. znak [...] Wojewoda P. utrzymał w mocy decyzję Starosty G. z dnia [...] kwietnia 2019 r. znak [...] umarzającą jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 0,0374 ha, położonej na terenie obrębu ewidencyjnego S., gm. R.

Postępowanie administracyjne toczyło się na wniosek F. P. (dalej: wnioskodawca, skarżący). Wniósł on o orzeczenie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm.), dalej: u.g.n. Wskazał, że poprzednim właścicielem działki był jego ojciec H. P. Działka została przeznaczona pod drogę, ale do utworzenia drogi nie doszło. Działka nie ma połączenia z innymi drogami.

Wnioskodawca, wezwany przez organ do przedłożenia decyzji wywłaszczeniowej lub innego aktu, mocą którego doszło do przejęcia działki na Skarb Państwa, dokumentu takiego nie przedłożył.

Organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w którym zebrał dokumentację archiwalną dotyczącą działki nr [...] oraz terenów sąsiednich, w tym m.in. włączył do akt administracyjnych:

- aktualny wypis z rejestru gruntów, z którego wynika, że działka nr [...] stanowi własność Gminy R. i jest oznaczona symbolem "dr",

- kserokopię fragmentu rejestru pomiarowego z 1937 r., w którym pod pozycją 3 znajduje się działka nr [...] stanowiąca grunty drobnoszlacheckie niehipoteczne F. i J. P. o powierzchni 9,7678 ha. Według rejestru, część tej działki o powierzchni 1030 m2 wydzielono pod drogę;

- kserokopię fragmentu akt postępowania technicznego obejmującego obszar scalenia m.in. wsi S. z uwidocznionym zwymiarowaniem i położeniem działki nr [...];

- operat pomiarowy (część ewidencyjna i archiwalna) - obliczenie stanu posiadania z lat 1964-1965, w którym wykazano działki nr [...] i działkę nr [...] o powierzchni 0,0375 ha;

- protokół ustalenia stanu władania gruntami na obszarze wsi S., pow. Ł., z dnia [...] lipca 1963 r., w którym w Grupie XI wskazano: działkę drogową nr [...] w posiadaniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ł. Wydział Dróg Lokalnych oraz działki nr [...] w posiadaniu H. P. (co potwierdził własnoręcznym podpisem);

- protokół zebrania posiadaczy gruntów wsi S. z dnia [...] stycznia 1965 r., w którym w Grupie XI "Szosy i drogi publiczne" uwidoczniono działkę nr [...] jako drogę dojazdową, zaś w Grupie VI "Prywatnie władający" uwidoczniono H. P. s. F. jako władającego działkami nr [...] – wraz z podpisem tegoż;

- akt własności ziemi z dnia [...] października 1973 r., w którym stwierdzono nabycie nieodpłatnie przez H. i H. P. działek nr [...] położonych we wsi S., pow. Ł.,

- rejestr gruntów z 1979 r., w którym jako właściciela działki m.in. nr [...] wskazano Gminę R. a działek nr [...] wnioskodawcę i jego żonę;

- akt notarialny z dnia [...] czerwca 1985 r. przekazania wnioskodawcy i jego żonie przez rodziców wnioskodawcy gospodarstwa rolnego składającego się m.in. z działek nr [...] we wsi S.;

- decyzję Urzędu Rejonowego w G. z dnia [...] marca 1991 r., którą na podstawie art. 8 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych orzeczono "uznanie za mienie gminne" grunty położone we wsi S. gmina R., w tym m.in. działkę nr [...] o powierzchni 0,04 ha. Z uzasadnienia decyzji wynika, że w toku scalenia gruntów przeprowadzonego w 1937 r. wymienione w decyzji działki zostały wydzielone na cele użyteczności publicznej z gruntów wszystkich uczestników scalenia;

- decyzję z dnia [...] lutego 1992 r. Urzędu Wojewódzkiego w Ł. o stwierdzeniu nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości (w tym działki nr [...]) przez Gminę R.;

- pismo Naczelnika Wydziału Geodezji i Kartografii Starostwa Powiatowego w G. z dnia [...] marca 2019 r., z którego wynika, że działka nr [...] powstała w latach 60-tych XX wieku i została wydzielona z dawnej parceli scaleniowej nr [...] jako droga dojazdowa o szerokości 5 m (k. 64 akt adm.).

Dysponując powyższymi dokumentami Starosta G. na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: K.p.a.) umorzył postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W jego ocenie, brak jest podstaw do orzekania o zwrocie. Ani wnioskodawca nie przedstawił, ani organ czy wzywany do przedłożenia stosownej dokumentacji Wójt Gminy R. nie odnaleźli w zasobach archiwalnych aktu spełniającego warunki orzeczenia o wywłaszczeniu działki nr [...]. Zdaniem organu:

- wywłaszczeniowy akt administracyjny mógł być wydany m.in. na podstawie następujących aktów prawnych: rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym; dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945; dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych; ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości; ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości; ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami;

- działka mogła być przejęta lub nabyta na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości; ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach; ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi; art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach; ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach, a także mogła być nieruchomością wywłaszczoną na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej (do nieruchomości nabytych lub przejętych na podstawie tych aktów prawnych przepisy dotyczące zwrotu stosuje się odpowiednio z mocy art. 216 ust. 1 u.g.n.);

- zakres nieruchomości podlegających zwrotowi z dniem 22 września 2004 r. został rozszerzony w wyniku nowelizacji u.g.n. (ustawą z 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz.U. nr 141, poz. 1492) o nieruchomości nabyte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie: art. 5 i 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli; art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Jak wskazał Starosta, brak jest dowodów na nabycie działki w oparciu o powyższe przepisy. Natomiast wnioskowana do zwrotu nieruchomość, tj. działka nr [...] o szerokości 5,0 m powstała w latach sześćdziesiątych przy zakładaniu ewidencji gruntów wsi S. gm. R. i została wydzielona z dawnej parceli scaleniowej nr [...] o pow. 9,7678 ha jako nowa droga dojazdowa. Parcela ta w rejestrze pomiarowym z 1937 r. powstałym w wyniku scalenia gruntów wsi S. zapisana była pod pozycją nr 3 na dziadków wnioskodawcy – F. i J. małżonków P. W latach 60-tych ubiegłego wieku podstawą założenia ewidencji gruntów były przepisy dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. nr 6, poz. 32). Założenie ewidencji polegało na zamierzeniu w terenie faktycznego stanu użytkowania gruntów według wskazań zainteresowanych właścicieli lub władających gruntami. Wówczas z dawnej parceli nr [...] wydzielono działki: nr: [...] o pow. 2,25 ha, [...] o pow. 1,62 ha, część działki nr [...] o pow. 0,10 ha (droga scaleniowa), [...] o pow. 3,11 ha, 55 o pow. 2,86 ha. W protokole ustalenia stanu władania działkę nr [...] zapisano pod pozycją nr 3 jako drogę dojazdową na Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ł. Powiatowy Zarząd Dróg Lokalnych, działki nr [...] pod pozycją nr 38 na ojca wnioskodawcy – H. P., który własnoręcznym podpisem poświadczył posiadanie działek nr [...] przy jednoczesnym istnieniu działki nr [...] - drogi dojazdowej. Własność spornej działki Gmina R. nabyła na podstawie ostatecznej decyzji komunalizacyjnej z dnia [...] lutego 1992 r., zaś własność działek nr [...] o pow. 4,48 ha uregulowana została aktem własności ziemi z dnia [...] października 1973 r., zaś wnioskodawca uzyskał je na mocy przekazania gospodarstwa rolnego przez jego rodziców w 1986 r. Zdaniem Starosty, nie doszło do wywłaszczenia działki nr [...] położonej na terenie wsi S. gm. R..

Odwołanie od powyższej decyzji złożył F. P., zdaniem którego organ pominął, że sporna działka była własnością poprzednika prawnego wnioskodawcy z mocy decyzji scaleniowej z 1937 r. i została faktycznie przejęta na cele publiczne, tj. drogę, która nie powstała. Nie ma znaczenia, w jego ocenie, nazwa aktu prawnego, który spowodował przejęcie spornej działki, skoro miał miejsce taki fakt. Rolę aktu wywłaszczeniowego pełni w sprawie czynność podpisania przez jego ojca w protokole stanu władania z 1963 r., że działka nr [...] nie jest jego własnością. Zaznaczył, że świadomość prawna urzędników w czasie sporządzania protokołu była mała, dlatego brak nadania tej czynności odpowiedniej formy prawnej nie może przesądzać, że do wywłaszczenia nie doszło. W ocenie strony, regulacje u.g.n. nie zamykają (formalizują) katalogu aktów prawnych, na podstawie których mogło dojść do wywłaszczenia. Regulacje te powinny być wykładane celowościowo.

Zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Wojewoda wyjaśnił, powołując regulację art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n., że instytucję zwrotu wywłaszczonych nieruchomości stosuje się do wszystkich tych nieruchomości, do których przysługujące w przeszłości prawa rzeczowe zostały odebrane w drodze wywłaszczenia orzeczonego indywidualnym aktem administracyjnym, wydanym na podstawie aktów prawnych przewidujących instytucję wywłaszczenia nieruchomości. Jedynie decyzja wywłaszczeniowa wydana w oparciu o akty prawne wymienione w art. 216 u.g.n. daje podstawę do przeprowadzenia postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Zdaniem Wojewody, w art. 216 u.g.n. wymieniono zamknięty katalog aktów prawnych uzasadniających władcze wywłaszczenie a następnie prowadzenie postępowania o zwrot przy zaistnieniu warunków zwrotu. Zebrane w postępowaniu dokumenty nie dają podstaw do stwierdzenia, że doszło do wywłaszczenia działki nr [...] położonej na terenie wsi S., gmina R.. Działka ta powstała w latach sześćdziesiątych poprzedniego stulecia przy zakładaniu ewidencji gruntów wsi S. i została wydzielona z dawnej parceli nr [...] jako nowa droga dojazdowa. Wojewoda powtórzył jako własne ustalenia organu pierwszej instancji odnośnie losów historycznych działki nr [...] od roku 1937 do czasów współczesnych, w tym podkreślając znaczenie protokołu stanu władania z 1963 r. podpisanego przez H. P. To doprowadziło go do konkluzji, że wywłaszczenie nie miało miejsca. Wojewoda wskazał, że ewidencję gruntów zakładano w oparciu o przepisy dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków zamierzając w terenie faktyczny stan użytkowania gruntów według wskazań zainteresowanych właścicieli lub władających gruntami. Jednakże przepisy u.g.n. nie dają podstaw do prowadzenia postępowania zwrotowego w oparciu o "stan faktyczny" ustalony w 1963 r., a tym samym tworzenia domniemania, że działka nr [...] została przejęta na cele publiczne. W sytuacji braku indywidualnego aktu administracyjnego dotyczącego wywłaszczonej działki organ nie może opierać decyzji zwrotowej na dokumentacji sprzed blisko 60 lat dotyczącej ustalenia stanu władania gruntami. Protokół ustalenia stanu władania gruntami z dnia 24 lipca 1963 r. nie stanowi aktu wywłaszczeniowego, a w prowadzonym postępowaniu nie odnaleziono innego materiału dowodowego wskazującego na wywłaszczenie. Prowadziło to do konieczności umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. jako bezprzedmiotowego.

Zdaniem także Wojewody, następstwo prawne wnioskodawcy po rodzicach zostało w sprawie wykazane aktem notarialnym przekazania gospodarstwa rolnego dnia 30 czerwca 1986 r. sporządzonym w oparciu o ustawę z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Nabycie w taki sposób gospodarstwa rolnego nie jest tożsame z wejściem w ogół praw i obowiązków po osobie, której może przysługiwać roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Nadto, działka nr [...] nie była wymieniona w ww. akcie notarialnym. Wojewoda wskazał, że z art. 136 ust. 3 u.g.n. wynika dziedziczny charakter roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oraz zamknięty katalog podmiotów, którym przysługuje prawo żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Są to: poprzedni właściciel lub jego spadkobierca. Żadna inna osoba nie może skorzystać z prawa określonego w tym przepisie, w tym nie może z niego skorzystać osoba, która nie wykazuje spadkobrania po poprzedniku prawnym. Nabycie gospodarstwa rolnego w trybie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin nie jest tożsame, zdaniem Wojewody, z wejściem w ogół praw pod tytułem dziedziczenia. W przypadku ustalenia przez Starostę, że działka nr [...] została wywłaszczona (co nie miało miejsca), z wnioskiem o zwrot nieruchomości mógłby zwrócić się tylko taki poprzedni właściciel lub tylko taka osoba, która nabyła to roszczenie w drodze dziedziczenia. W sprawie nie miało to miejsca.

Skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2019 r. złożył do sądu administracyjnego F. P.. Zarzucił:

I. naruszenie przepisów mających wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a w szczególności art. 7 oraz art. 77 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie w sposób należyty wszystkich okoliczności sprawy, podczas gdy znajdujące się w aktach sprawy dokumenty w sposób oczywisty potwierdzają, że właścicielem działki - przed jej wydzieleniem i nadaniem nr [...] - był poprzednik prawny skarżącego,

II. obrazę przepisu art. 136 i 137 u.g.n. poprzez błędną, zawężającą interpretację tych przepisów, pozbawioną wykładni celowościowej,

III. naruszenie przepisu art. 105 § 1 K.p.a. mające wpływ na treść zaskarżonej decyzji, poprzez umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego, podczas gdy zarzuty z pkt I i II skargi wskazują na zasadność prowadzenia postępowania i wydania merytorycznej decyzji zgodnej z żądaniem skarżącego.

Zdaniem skarżącego, umorzenie postępowania należy uznać za przedwczesne. Bezspornym jest, że działka została wydzielona z działki nr [...] należącej do poprzedników prawnych skarżącego, a wydzielenie nastąpiło na cele publiczne – drogę, która faktycznie nie została urządzona. Poprzednik prawny skarżącego był właścicielem parceli nr [...] na mocy decyzji scaleniowej z 1937 r. Decyzja scaleniowa została wydana na podstawie ustawy z dnia 31 lipca 1923 r., której przepis art. 9 stanowi, że decyzja ta jest tytułem własności. Taki stan rzeczy trwał do czasu zakładania ewidencji gruntów w 1963 r., kiedy to powstała działka nr [...]. W ocenie skarżącego, podstawą zapisu w nowej ewidencji były czynności faktyczne i prawne "dokonane na podstawie ustawy scaleniowej", zaś stanowisko organu jest niekonsekwentne. Przy wydzielaniu działki nr [...] z działki [...] była wymagana zgoda poprzednika prawnego skarżącego, bowiem był właścicielem działki na podstawie decyzji scaleniowej, jednakże obecnie odmawia się potwierdzenia tego stanu prawnego. Interpretacja przepisów prawa, a w szczególności art. 9 ustawy scaleniowej z 1923 r. przez organy jest zupełnie błędna, bowiem pomijają one fakt, że decyzja scaleniowa stanowiła tytuł własności.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga podlega oddaleniu. Ustalenie bezprzedmiotowości postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i decyzyjne umorzenie postępowania jest rozstrzygnięciem prawidłowym.

Podstawą wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest przepis art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze u.g.n., zgodnie z którym poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Stosownie do treści art. 216 u.g.n.:

ust. 1 - Przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy (czyli przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, przyp. sądu) stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 138, z 1961 r. poz. 47 i 159 oraz z 1972 r. poz. 192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. poz. 216, z 1972 r. poz. 312 oraz z 1985 r. poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. poz. 159, z 1972 r. poz. 193 oraz z 1974 r. poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 192, z 1973 r. poz. 282 oraz z 1985 r. poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami T. Parku Narodowego;

- ust. 2 - Przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie:

1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. poz. 240 oraz z 1957 r. poz. 172);

2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31);

3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127, z późn. zm.).

Wyprowadzić zatem należy na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n. normę, zgodnie z którą instytucja zwrotu wywłaszczonej nieruchomości ma zastosowanie do nieruchomości wywłaszczonych, a więc takich, w stosunku do których doszło do wydania aktu administracyjnego orzekającego o wywłaszczeniu albo w stosunku do których doszło do innych aktów lub czynności stanowiących przymusowe odjęcie prawa rzeczowego, traktowane w przepisach prawa za równoznaczne w skutkach z wywłaszczeniem. Stosowanie przepisów o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości zostało w szczególności rozszerzone na nieruchomości "przejęte lub nabyte" na podstawie wskazanych w tym przepisie aktów normatywnych. Zarówno treść art. 136 ust. 3 u.g.n. jak i art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n. nie nasuwa większych wątpliwości interpretacyjnych. W konsekwencji, niedopuszczalne jest w drodze wykładni sądowej rozszerzanie stosowania instytucji zwrotu nieruchomości na nieruchomości, które stały się własnością podmiotów publicznych w inny sposób niż wymieniony w ww. przepisach (por. np. wyrok NSA w sprawie I OSK 1698/13, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako CBOSA).

Z dokumentów zgromadzonych przez organy w sprawie niniejszej - a zdaniem sądu materiał dowodowy jest wyczerpujący i wbrew zarzutom skargi uprawnia do poczynienia ustaleń, których organy dokonały – nie wynika, aby obecna działka nr [...] została w sposób wskazany w art. 136 ust. 3 i art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n. wywłaszczona, ewentualnie nabyta lub przejęta od poprzednika prawnego skarżącego.

Organ ustalił, że działka powyższa została wydzielona jako droga w latach 60-tych ubiegłego wieku przy sporządzaniu ewidencji gruntów i już wówczas nie znajdowała się we władaniu ojca skarżącego (H. P.). H. P. w protokole stanu władania z 1963 r. (k. 38 akt adm.), składając swój własnoręczny podpis, potwierdził tym samym posiadanie wyłącznie działek nr [...]. Nie ulega dla sądu wątpliwości, wbrew stanowisku skarżącego, że złożenie tego podpisu i jednoznaczne wskazanie zakresu władania ojca skarżącego (działki nr [...]) oraz jednoczesne wskazanie w tymże protokole zakresu władania Prezydium Powiatowej Rady Narodowej (działka nr [...]) nie stanowi o wydaniu aktu wywłaszczeniowego i odebraniu tytułu do działki nr [...] w sposób wskazany w art. 136 ust. 3 u.g.n. oraz nie stanowi innego rodzaju pozbawienia prawa własności wymienionego w art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n. Czynność ta potwierdza wyłącznie to, co było jej przedmiotem, czyli ustalenie stanu władania.

O ile powyższe ustalenie organów jest prawidłowe, o tyle – jak wynika z akt administracyjnych – nie jest pełne. Organy zasygnalizowały, że w 1937 r. na terenie wsi S. miało miejsce scalenie, w trakcie którego dziadkowie skarżącego otrzymali parcelę nr [...] (vide rejestr pomiarowy z 1937 r.). Działka nr [...], jak ustaliły organy, została w latach 60-tych wydzielona z tej parceli. Uszło jednak uwadze organów, że w aktach znajduje się również decyzja Urzędu Rejonowego w G. z dnia [...] marca 1991 r., którą na podstawie art. 8 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych orzeczono "uznanie za mienie gminne" grunty położone we wsi S. gmina R., w tym m.in. działkę nr [...] o powierzchni 0,04 ha. W treści uzasadnienia tej decyzji wskazuje się, że w toku scalenia gruntów przeprowadzonego w 1937 r. wymienione w decyzji działki zostały wydzielone na cele użyteczności publicznej z gruntów wszystkich uczestników scalenia; zgodnie zaś z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 4 stycznia 1962 r. nr CR 113/61 "grunty wydzielone w toku scalenia na cele użyteczności publicznej stały się mieniem gminnym". Zdaniem sądu, decyzja powyższa ma istotne znaczenie w sprawie. Po pierwsze potwierdza, że w 1937 r. teren obecnej i wydzielonej od lat 60-tych działki nr [...] został w postępowaniu scaleniowym przejęty "na cele użyteczności publicznej". Po drugie, zaliczenie na podstawie art. 8 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych określonego mienia jako "mienia gminnego" oznaczało, że w dniu 5 lipca 1963 r. teren obecnie oznaczony jako działka nr [...] stanowił – wedle tej decyzji - mienie gromadzkie, tj. teren w założeniu wspólnie użytkowany przez mieszkańców wsi i będący własnością państwową (vide np. wyrok NSA w sprawie II OSK 1588/12 z dnia 19 kwietnia 2013 r., jak również postanowienie Sądu Rejonowego w B. P. z dnia [...] listopada 2014 r. w sprawie [...], dostępne w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 1909034). Wynika to z faktu, iż pojęcie "mienie gminne" użyte w ww. decyzji powinno być rozumiane jako "mienie gromadzkie", bowiem w roku 1963 nie funkcjonowała gmina jako wspólnota samorządowa z odpowiednim terytorium, natomiast ustawa o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych stanowiła w art. 8 o możliwości zaliczenia nieruchomości do dwóch rodzajów mienia: gromadzkiego lub mienia wspólnoty gruntowej. Data zaś 5 lipca 1963 r. wynika stąd, że zaliczenie na podstawie art. 8 ww. ustawy odbywało się na tę datę jako datę wejścia w życie ustawy. Decyzja zaliczająca jest bowiem decyzją deklaratoryjną. Co więcej, istnienie i treść tej decyzji pozostaje w korelacji z treścią protokołu stanu władania z dnia 24 lipca 1963 r., w którym działka nr [...] wpisana jest jako droga na rzecz Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ł.. Dodać należy, że zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych w brzmieniu obowiązującym w dniu sporządzenia protokołu stanu władania (24 lipca 1963 r.), rady narodowe w gromadach, osiedlach, miastach, dzielnicach większych miast, powiatach i województwach są organami władzy państwowej ludu pracującego i wyrażają jego wolę. Przypisanie działki nr [...] w 1963 r. do posiadania Rady Narodowej oraz deklaratoryjne zaliczenie działki decyzją z dnia [...] marca 1991 r. do "mienia gminnego" według stanu na dzień 5 lipca 1963 r. wskazuje, że stosunki własnościowe dotyczące tej działki ulegały na przestrzeni lat (od 1937 r.) przekształceniom, ale nie były to przekształcenia spełniające kryteria aktu wywłaszczeniowego lub "przejęcia oraz nabycia" w rozumieniu art. 136 ust. 3 w związku z art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n.

Reasumując, ze zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego wynika, że nie został wobec obecnej działki nr [...] wydany akt administracyjny stanowiący o dokonanym wywłaszczeniu w rozumieniu art. 136 ust. 3 u.g.n., jak też nie zostało dokonane jej "przejęcie lub nabycie" w rozumieniu wskazanym w art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n. Stąd też brak było podstaw do zakończenia postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości merytoryczną decyzją, bowiem postępowanie było bezprzedmiotowe z przyczyn tzw. przedmiotowych. Jest to sytuacja, w której stan faktyczny sprawy nie jest regulowany przepisami, na podstawie których zostało ono wszczęte na wniosek strony. Brak jest zatem przedmiotu orzekania na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. To skutkowało prawidłowym zastosowaniem art. 105 § 1 K.p.a. oraz stwierdzeniem przez sąd braku naruszenia przepisów art. 136 i art. 137 u.g.n. Jeszcze raz wskazać i przypomnieć należy, że czynność faktyczna potwierdzenia (ustalenia) stanu władania w stosownym protokole nie stanowi aktu wywłaszczenia.

Zgodzić się również należy z organem, że przepis art. 136 ust. 3 u.g.n. wymaga, aby wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości złożył podmiot w osobie poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy. Spadkobierca oznacza osobę, która weszła w miejsce poprzedniego właściciela w drodze dziedziczenia (sukcesja generalna). Następstwo w drodze dziedziczenia wykazać można np. postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktem poświadczenia dziedziczenia. Takich zaś skarżący w sprawie nie przedłożył, zaś przedłożony akt notarialny przekazania gospodarstwa rolnego wymienia wyłącznie działki nr [...].

W ocenie sądu, nie wystąpiły również w sprawie podstawy do uwzględnienia przez organy wniosku skarżącego o dopuszczenie dowodu z księgi wieczystej nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] i dokonywanie w tym konkretnym postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości analizy dokumentów będących podstawą wpisu własności Skarbu Państwa a następnie Gminy R.. Zgromadzone przez organ dowody były wystarczające do podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia, przez co nie doszło do naruszenia przepisów o postępowaniu wyjaśniającym zarzuconych w skardze (art. 7 i 77 K.p.a.), a podjęte rozstrzygnięcie– wbrew zarzutom skargi - zostało wyczerpująco uzasadnione zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 K.p.a.

Niniejszy wyrok nie zamyka skarżącemu prawa dochodzenia ustalenia tytułu własności do działki nr [...], jednakże nie może to nastąpić w trybie orzekania o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości. Skarżący może rozważyć złożenie wniosku o zasiedzenie (por. np. wyżej powoływane postanowienie w sprawie [...]). W postępowaniu o zasiedzenie istnieje możliwość doliczenia do okresu posiadania wnioskodawcy okresu posiadania nieruchomości przez jego poprzedników prawnych.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.