Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2195/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Podatek rolny
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 233 par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Trelka, Sędziowie sędzia WSA Jacek Kaute, asesor WSA Piotr Dębkowski (sprawozdawca), Protokolant referent Magdalena Frąckiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi M.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia w całości decyzji ustalającej wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego na 2017 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz M.A. kwotę 50 zł (słownie: pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] stycznia 2017 r. Prezydent W. (dalej Prezydent) ustalił wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego na 2017 r. od nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] oznaczonej jako działka nr [...]. Do opodatkowania przyjęto grunty pozostałe o pow. 583 m2.

Decyzja została doręczona M. A. w dniu 14 lutego 2017 r.

Od wspomnianej decyzji M. A. wniosła odwołanie. Strona podniosła, że K. K. nie ma interesu prawnego i nie powinna być dopisana do działki.

Decyzją z [...] czerwca 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej SKO), na podstawie art. 233 § 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm., dalej Op), uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

W uzasadnieniu SKO wskazało, że organy podatkowe, ustalając wysokość zobowiązań w podatku od nieruchomości, nie są uprawnione do przyjęcia innej podstawy wymiaru podatku, niż dane wskazane w ewidencji. Przy czym zwrot "wymiar podatku" należy interpretować jako ustalenie (określenie) zobowiązania podatkowego, z uwzględnieniem elementów przedmiotowych jak i podmiotowych zawartych w ewidencji gruntów i budynków. Ewidencja gruntów nie może jednak przesądzać o własności nieruchomości (prawie użytkowania wieczystego), co przekłada się na ustalenie podmiotu opodatkowania podatkiem od nieruchomości. W tym zakresie, zgodnie z rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, należy w pierwszej kolejności uwzględniać wpisy ujawnione w dziale drugim księgi wieczystej (dotyczące własności i użytkowania wieczystego). Księgi wieczyste, podobnie zresztą jak ewidencja gruntów i budynków, stanowią rejestr publiczny, przy czym wpisy dotyczące oznaczenia właściciela (użytkownika wieczystego) nieruchomości zawarte w ewidencji, nie mogą podważać domniemania prawdziwości danych zawartych w dziale drugim księgi wieczystej, obejmującym wpisy dotyczące własności i użytkowania wieczystego.

SKO podkreśliło, że K. K. nabyła udział [...] w przedmiotowej nieruchomości na podstawie aktu notarialnego umowy sprzedaży z 28 października 2016 r. Stan ten potwierdza również dział II księgi wieczystej nr założonej dla nieruchomości oznaczonej jako działka ew. nr [...] położonej w mW. Dzielnicy W.

SKO wskazało, że Prezydent przyjął do opodatkowania właściwe składniki nieruchomości i ich powierzchnie oraz właściwe stawki podatkowe. Decyzję jednak należało uchylić, gdyż z załączonego do akt sprawy wypisu z rejestru gruntów wynikało, że właścicielami przedmiotowej nieruchomości są: K. K., A. M., B. J., J. H., L. S., R.M., S. D., S. A., J. B., J. L., G. A., G. M., K. J., K. S., R. K., R. K., W. M., W. P., J. M., S. D. Z załączonych do akt sprawy zwrotnych potwierdzeń odbioru wynikało, że zaskarżona decyzja Prezydenta nie została doręczona K. K., A. G., K. J. oraz K. S.

Decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości ma natomiast charakter konstytutywny, a zobowiązanym do zapłaty wymierzonego podatku jest tylko podatnik, któremu została doręczona ta decyzja. Z powyższego wynika, że zasada powstawania zobowiązań podatkowych oznacza, że w przypadku podatku od nieruchomości znajdującej się we współwłasności osób fizycznych, aby wszyscy współwłaściciele byli solidarnie zobowiązani do zapłaty podatku, konieczne jest doręczenie jednej decyzji (o tej samej treści wskazującej kwotę ogólną podatku) wszystkim współwłaścicielom.

SKO stwierdziło, że niedopuszczalna jest sytuacja, w której organ podatkowy wymierzając podatek nieprawidłowo ustala krąg podatników, pomija niektórych współwłaścicieli i nie doręcza decyzji wszystkim podatnikom. Oznacza to bowiem, że organ stawia niektórych ze współwłaścicieli w pozycji uprzywilejowanej wobec innych, albowiem z uwagi na ich pominiecie przy wymiarze podatku i niedoręczenie im decyzji wymiarowej, współwłaściciele ci nie staja się solidarnie zobowiązani do zapłaty podatku wraz z pozostałymi współwłaścicielami, którym wymierzono podatek i doręczono decyzję.

W tej sytuacji, zdaniem SKO, koniecznym było uchylenie w całości decyzji i przekazanie sprawy Prezydentowi do ponownego rozpatrzenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. A. zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego oraz naruszenie przepisów prawa administracyjnego poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością.

Skarżąca wyjaśniła, że nie kwestionuje wysokości podatku, zaś jej poważne wątpliwości budzi fakt dopisywanych osób jako współwłaścicieli do dz. nr [...]przy ul. [...] w W. o powierzchni 957 m2.

Skarżąca wskazała, że jedną z dopisanych osób była mieszkanka z ul. [...] w deklaracji podatkowej za 2017 r. Dotyczy to również wcześniej dopisanych mieszkańców ul. P. Na obecną chwilę w dalszym ciągu przybywa współwłaścicieli czyli klientów deweloperskich segmentów.

Skarżąca podała, że nie była uczestnikiem postępowania przy dopisywaniu mieszkańców ul. [...] ani z ul. [..] W jej ocenie stanowi to zawłaszczanie nieruchomości bez podstaw prawnych osób które mieszkają przy ul[..] którzy mają swoją działkę dojazdową do posesji nr. [...] i księgę wieczystą [;..]

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 233 § 2 Op. Zgodnie z tym przepisem, organ odwoławczy może uchylić w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę, organ odwoławczy wskazuje okoliczności faktyczne, które należy zbadać przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję powołało się na fakt niedoręczenia decyzji wszystkim współwłaścicielom. W ocenie Sądu, SKO oceniło stan sprawy wadliwie, co spowodowało w konsekwencji bezpodstawne wydanie decyzji kasatoryjnej w miejsce decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty, tj. orzeczenia na podstawie art. 233 § 1 Op.

Zgodnie z art. 144 § 1 Op, organ podatkowy doręcza pisma:

1) za pokwitowaniem, za pośrednictwem operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe, pracowników urzędu obsługującego ten organ, funkcjonariuszy lub upoważnionych pracowników innego organu podatkowego, lub przez organy lub osoby uprawnione na podstawie odrębnych przepisów, lub

2) za urzędowym poświadczeniem odbioru, za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej.

Na podstawie art. 148 § 1 Op, pisma doręcza się osobom fizycznym pod adresem miejsca ich zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju. Zgodnie z art. 148 § 2 Op, pisma osobom fizycznym mogą być także doręczane: 1) w siedzibie organu podatkowego; 2) w miejscu zatrudnienia lub prowadzenia działalności przez adresata - adresatowi lub osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji.

Stosownie do art. 148 § 1 Op, w razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i 2, a także w innych uzasadnionych przypadkach pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie.

Z kolei art. 149 Op stanowi, że w przypadku nieobecności adresata w miejscu zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, a gdyby go nie było lub odmówił przyjęcia pisma - sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy - gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata, lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję, na której zamieszkuje adresat lub której adres wskazano jako adres do doręczeń.

Zgodnie z art. 150 § 1 Op, w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149:

1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego;

2) pismo składa się na okres 14 dni w urzędzie gminy (miasta) - w przypadku doręczania pisma przez pracownika organu podatkowego lub przez inną upoważnioną osobę.

Na podstawie art. 150 § 2 Op, zawiadomienie o pozostawaniu pisma w miejscu określonym w § 1, wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie 7 dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, lub miejsca wskazanego jako adres do doręczeń w kraju, na drzwiach jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata.

Stosownie do art. 150 § 3 Op, w przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż 14 dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy.

Zgodnie z art. 150 § 4 Op, w przypadku niepodjęcia pisma, doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy.

SKO twierdząc, że zaskarżona decyzja Prezydenta nie została doręczona K. K., A. G., K. J. oraz K. S. pomija fakt, że w aktach sprawy znajdują się przesyłki zawierające wspomniany akt, kierowane do A. G., J. K. i K. K. Z treści zwrotnych potwierdzeń odbioru wynika, że przesyłki te, pomimo powtórnego awizowania, nie zostały przez adresatów odebrane. Nie oznaczało to jednak nieskuteczności doręczenia wspomnianych przesyłek. Wręcz przeciwnie, mając na uwadze treść art. 150 § 4 Op, należało stwierdzić, że do doręczeń doszło, z tym zastrzeżeniem, iż nastąpiło to z upływem 14-dniowego terminu pozostawienia przesyłki do dyspozycji adresata w placówce pocztowej.

Wbrew ustaleniom SKO, w aktach sprawy brakuje zatem wyłącznie dowodu doręczenia decyzji S. K., co i tak nie usprawiedliwiało uchylenia decyzji Prezydenta i przekazania sprawy temu organowi do ponownego rozpoznania. Decyzja weszła bowiem skutecznie do obrotu, gdyż została doręczona pozostałym współwłaścicielom. Jest ona zatem skuteczna również wobec S. K., który mógłby, jako osoba pominięta w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, wnioskować o wznowienie postępowania w oparciu o przesłankę z art. 240 § 1 pkt 4 Op.

Decyzja Prezydenta dotyczyła łącznego zobowiązania pieniężnego za 2017 r., na które składały się kwoty podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości.

Zgodnie natomiast z art. 6c ust. 1 ustawy z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2016 r., poz. 617 ze zm., dalej Upr), osobom fizycznym, na których ciąży obowiązek podatkowy w zakresie podatku rolnego oraz jednocześnie w zakresie podatku od nieruchomości lub podatku leśnego dotyczący przedmiotów opodatkowania położonych na terenie tej samej gminy, wysokość należnego zobowiązania podatkowego pobieranego w formie łącznego zobowiązania pieniężnego ustala organ podatkowy w jednej decyzji (nakazie płatniczym), z zastrzeżeniem ust. 2. Przepisy art. 6a ust. 6a i 10a stosuje się odpowiednio.

Na podstawie art. 6c ust. 2 Upr, łączne zobowiązanie pieniężne należne od przedmiotów opodatkowania stanowiących współwłasność lub znajdujących się w posiadaniu dwóch lub więcej osób fizycznych ustala się w odrębnej decyzji (nakazie płatniczym), który wystawia się na któregokolwiek ze współwłaścicieli (posiadaczy). Jeżeli gospodarstwo rolne prowadzi w całości jedna z tych osób, nakaz płatniczy wystawia się na tę osobę.

Jak z powyższego wynika, w sytuacji mającej miejsce w niniejszej sprawie, istniała możliwość wystawienia decyzji na jednego z podatników. W konsekwencji niedoręczenie decyzji wszystkim podatnikom nie powodowało zatem, że decyzja nie została prawidłowo wprowadzona do obrotu. W ocenie Sądu, nie powoduje to jednak, że pozostali podatnicy, będący stronami postępowania, nie mogą wzruszyć takiej decyzji w ramach wniosku o wznowienie postępowania. Choć organ, na podstawie powołanych przepisów szczególnych Upr, może nie doręczyć im decyzji, przez co tracą oni de facto możliwość wniesienia odwołania (nie otwiera się w ich przypadku termin do wniesienia odwołania, o którym mowa w art. 223 § 2 Op) to nie sposób uznać, że nie są oni stronami postępowania. Wynika to wprost z art. 133 § 1 Op, zgodnie z którym stroną postępowania jest m. in. podatnik.

Przesłanka wznowieniowa z art. 240 § 1 pkt 4 Op wymaga jednak tego, aby powołał się na nią podmiot uprawniony do skorzystania z tej przesłanki, to jest ta strona, która bez własnej winy (np. z wyboru organu dokonanego w oparciu o art. 6c ust. 2 Upr) nie została dopuszczona do udziału w postępowaniu. Zauważyć należy, że wspomniana przesłanka wiąże się ściśle z art. 241 § 2 pkt 1 Op, stosownie do którego wznowienie postępowania z tej przyczyny następuje tylko na żądanie strony. Takie rozwiązanie ustawowe powoduje, że tylko od woli strony, która została pominięta w postępowaniu, zależy, czy skorzysta z prawa do żądania wznowienia i ewentualnie podniesienia zarzutu zaistnienia przesłanki wznowieniowej. Powyższe stanowisko jest ugruntowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OSK 911/05; z dnia 17 czerwca 2008 r., sygn. akt II OSK 665/07; z dnia 22 grudnia 2008 r. sygn. akt II OSK 1109/07; z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 51/08; z dnia 26 maja 2009 r., sygn. akt II OSK 832/08, , z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 51/08 , z dnia 18 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 796/09, z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt II OSK 1886/10) i skład orzekający w niniejszej sprawie je podziela. Wznowienie postępowania może okazać się uzasadnione m. in. w sytuacji, gdy jedna z osób uznana za współwłaściciela chce kwestionować ten fakt i uwolnić się od solidarnej odpowiedzialności za zobowiązanie podatkowe.

Reasumując, wbrew ustaleniom SKO, w aktach sprawy nie ma dowodu doręczenia decyzji tylko jednej z osób wskazanej w treści decyzji jako współwłaściciel nieruchomości, której dotyczy łączne zobowiązanie.

Niezależnie od powyższego decyzja weszła do obrotu i wywiera skutek wobec wszystkich wymienionych w niej osób, tj. nakłada obowiązek zapłaty podatku solidarnie na wszystkie te osoby, w tym także na S.K. Dla wywołania skutku materialno-prawnego wystarczające było bowiem wystawienie i doręczenie decyzji jednemu spośród współwłaścicieli (art. 6c ust. 2 Upr).

Ewentualne niedoręczenie decyzji S. K. może być podniesione jako przesłanka do wznowienia postępowania, na którą powołać się może tylko sam zainteresowany (art. 240 § 1 pkt 4 w zw. z art. 241 § 2 pkt 1 Op). Nie wstrzymuje to jednak postępowania odwoławczego prowadzonego wskutek odwołania M. A. i nie może stanowić przyczyny uchylenia decyzji Prezydenta na podstawie art. 233 § 2 Op.

SKO winno zatem rozpatrzeć sprawę co do istoty i wydać jedno z orzeczeń przewidzianych w art. 233 § 1 Op, o ile oczywiście nie uzna, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części.

Zważywszy na kasatoryjny charakter kontrolowanej decyzji Sąd stwierdza, że niedopuszczalnym byłoby wypowiadanie się w niniejszym wyroku co do meritum. Sąd oceniał zatem wyłącznie, czy SKO miało powody ku temu by wydać decyzję na podstawie art. 233 § 2 Op. Oceniając legalność zaskarżonego aktu Sąd uznał, że zastosowanie powołanego przepisu z przyczyn takich jak wskazano w uzasadnieniu decyzji było wadliwe, co skutkowało zarazem uchyleniem decyzji SKO.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej Ppsa), orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania Sąd postanowił natomiast w oparciu o art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 Ppsa. Koszty postępowania w tej sprawie stanowiły uiszczony wpis w wysokości 50 zł.

Jeśli chodzi natomiast o złożony na rozprawie wniosek strony "o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym" Sąd jedynie informuje skarżącą, że w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem obciążenia lub ograniczenia, które nie istnieje, może żądać usunięcia takiej niezgodności w księdze wieczystej. Następuje to poprzez złozenie powództwa, zaś sądami właściwymi w tego typu sprawach nie są sądy administracyjne lecz sądy powszechne.