Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 3498/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha - Holc Sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia NSA Michał Kowalski protokolant Andrzej Wojdalski po rozpoznaniu w dniu 14 października 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skarg kasacyjnych P. B., Ł. K. i J. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 sierpnia 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 100/18 w sprawie ze skarg P. B., Ł. K. i J. P. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej za zaległości w sprawie nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu pomocy finansowej dla wstępnie uznanej grupy producentów 1. oddala skargi kasacyjne; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA lub Sąd I instancji) wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 100/18 oddalił skargi P. B., Ł. K. i J. P. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2017 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółdzielni z tytułu nienależnie pobranych środków finansowych.

WSA orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z [...] listopada 2013 r. Dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Toruniu ustalił Spółdzielni [...] z siedzibą w G. kwotę nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu pomocy finansowej dla wstępnie uznanej grupy producentów w wysokości 1.039.502,09 zł wraz z odsetkami za okres między wypłatą pomocy grupie producentów, a zwrotem nienależnie wypłaconej pomocy.

Po rozpatrzeniu odwołania decyzją z [...] marca 2014 r. Prezes ARiMR, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości.

Na powyższą decyzję Spółdzielnia złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji nr [...] z dnia [...] marca 2014 r. w całości oraz poprzedzającej ją decyzji nr [...] Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Toruniu, jako naruszającej prawo i wydanej z obrazą przepisów prawa materialnego i procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Pismem z dnia [...] czerwca 2014 r. Zarząd Spółdzielni [...] w likwidacji wezwał Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Toruniu do zgłoszenia wierzytelności w postępowaniu likwidacyjnym.

W dniu [...] października 2014 r. Dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Toruniu upomnieniem nr [...] wezwał zobowiązaną Spółdzielnię [...] w likwidacji do uregulowania należności ustalonych powyższą decyzją w terminie 7 dni od daty doręczenia ww. upomnienia. Wskazane powyżej upomnienie zostało doręczone Spółdzielni w dniu 14 października 2014 r.

W dniu 31 października 2014 r. Dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Toruniu zgłosił wierzytelność wynikającą z decyzji z [...] listopada 2013 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu pomocy finansowej dla wstępnie uznanej grupy producentów w wysokości 1.039.501,09 zł powiększoną o odsetki naliczone na podstawie okresu między wypłatą pomocy grupie producentów a zwrotem nienależnie wypłaconej pomocy.

W dniu [...] grudnia 2014 r. likwidatorzy Spółdzielni [...] w likwidacji w osobach P. B., J. P. i Ł. K. wystąpili do Sądu Rejonowego w Bydgoszczy Wydziału XV Gospodarczego z wnioskiem o ogłoszenie upadłości.

W dniu [...] grudnia 2014 r. WSA w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Spółdzielni [...] na decyzję Prezesa ARiMR z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] wydał wyrok sygn. akt V SA/Wa 1442/14, w którym oddalił skargę. Od przedmiotowego wyroku Spółdzielnia złożyła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W dniu [...] grudnia 2014 r. do Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Toruniu wpłynęło pismo od pełnomocnika Spółdzielni W. R. wraz z którym został załączony Protokół nr [...] z dnia [...] listopada 2013 r. z drugiego Walnego Zgromadzenia Członków Spółdzielni [...] z siedzibą w G. dotyczącego likwidacji spółdzielni oraz Uchwała nr [...] Walnego Zgromadzenia Członków [...] z siedzibą w G.z dnia [...] listopada 2013 r. w sprawie podjęcia drugiej uchwały dotyczącej dobrowolnej likwidacji spółdzielni.

W dniu 7 stycznia 2015 r. Sąd Rejonowy w Bydgoszczy Wydział XV Gospodarczy postanowieniem sygn. akt XV GU 94/04 uznał, że wniosek o ogłoszenie upadłości nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na to, że wnioskodawca posiadał tylko jednego wierzyciela.

Dnia 13 kwietnia 2016 r. Dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Toruniu wystawił tytuł wykonawczy nr [...] w celu egzekucji należności pieniężnej z tytułu nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu pomocy finansowej dla wstępnie uznanej grupy producentów.

W dniu [...] czerwca 2016 r. do Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Toruniu wpłynęło pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w Inowrocławiu, informujące o zajęciu ośmiu rachunków bankowych, jednakże skuteczne okazało się tylko zajęcie skierowane do Banku Spółdzielczego w J. Z zajętego rachunku bankowego została potrącona kwota w wysokości 59,99 zł, która w całości została zaliczona na poczet kosztów egzekucyjnych.

W dniu [...] października 2016 r. - po rozpoznaniu sprawy ze skargi kasacyjnej Spółdzielni [...] w G. - Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie sygn. akt II GSK 715/15 oddalił skargę od wyroku WSA w Warszawie z 9 grudnia 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 1442/14

Dnia [...] marca 2017 r. do Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Toruniu wpłynęło postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Inowrocławiu z dnia [...] marca 2017 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego na Spółdzielnię [...] w likwidacji z siedzibą w G. z uwagi na bezskuteczność egzekucji.

W dniu [...] kwietnia 2017 r. Dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Toruniu wystosował do członków zarządu Spółdzielni [...] w likwidacji z siedzibą w G.: P. B., J. P. i Ł. K. wezwanie do złożenia oświadczenia o posiadanym majątku lub źródłach dochodu. Wezwanie dostarczono ww. osobom w dniu [...] kwietnia 2017 r. W odpowiedzi na to wezwanie członkowie zarządu Spółdzielni pismem z dnia [...] kwietnia 2017 r. odmówili złożenia oświadczenia o posiadanym majątku.

W dniu [...] sierpnia 2017 r. Dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Toruniu wydał decyzję o solidarnej odpowiedzialności P. B., J. P. i Ł. K. za zaległości Spółdzielni [...] w likwidacji z siedzibą w G. ustalone decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2013 r. w przedmiocie nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu pomocy finansowej dla wstępnie uznanej grupy producentów za:

- zaległości tej spółdzielni w kwocie 1.039.501,09 zł ustalone decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2013 r. w przedmiocie nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu pomocy finansowej dla wstępnie uznanej grupy producentów,

- łączną kwota odsetek 322.383,74 zł na dzień wydania decyzji nr [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r.,

- koszty upomnienia 11,60 zł.

Powyższa decyzja została doręczona Skarżącym w dniu [...] września 2017 r.

W dniu [...] listopada 2017 r. Prezes ARiMR, po rozpatrzeniu odwołań skarżących, decyzją nr [...] utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Toruniu z [...] sierpnia 2017 r. orzekającej o solidarnej odpowiedzialności za zaległości Spółdzielni [...] w likwidacji z siedzibą w G. członków zarządu Spółdzielni.

W uzasadnieniu decyzji Prezes ARiMR wskazał, iż ustalenie odpowiedzialności członków zarządu spółdzielni za jej zaległości na podstawie art. 116 a) w związku z art. 116 Ordynacji podatkowej wymaga określenia "czasu właściwego" na zgłoszenie wniosku o upadłość spółdzielni. Według art.130 § 1 ustawy Prawo spółdzielcze ogłoszenie upadłości spółdzielni następuje w razie jej niewypłacalności. Zgodnie z art. 130 § 2 Prawa spółdzielczego, jeżeli według sprawozdania finansowego spółdzielni ogólna wartość jej aktywów nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich zobowiązań, zarząd powinien niezwłocznie zwołać walne zgromadzenie, na którego porządku obrad zamieszcza sprawę dalszego istnienia spółdzielni. Pomimo niewypłacalności spółdzielni walne zgromadzenie może podjąć uchwałę o dalszym istnieniu spółdzielni, jeżeli wskaże środki umożliwiające wyjście jej ze stanu niewypłacalności (art. 130 § 3 Prawa spółdzielczego).

Organ wskazał też, że ze znaczenia użytego w art. 130 § 2 Prawa spółdzielczego określenia "niezwłocznie zwołać" należy doszukiwać się w powiązaniu z treścią art. 21 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, w świetle którego dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości, przy czym w przypadku spółdzielni obowiązek "zgłoszenia w sądzie wniosku" zastępowany jest przez obowiązek zwołania walnego zgromadzenia z postawieniem w porządku dziennym sprawy dalszego istnienia spółdzielni. Istotne znaczenie ma zatem ustalenie, kiedy w przypadku spółdzielni wystąpiła sytuacja niewypłacalności.

Organ podkreślił też, że w rozpatrywanej sprawie art. 116 a Ordynacji podatkowej wyraźnie wskazuje, że za zaległości podatkowe innych osób prawnych niż wymienione w art. 116 odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie organów zarządzających tymi osobami. Przy czym przepis art. 116 stosuje się odpowiednio, co oznacza, że odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu.

Wyrokiem z 2 sierpnia 2018 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi P. B., J. P. i Ł. K. na powyższą decyzję z dnia [...] listopada 2017 r. WSA wskazał, że z akt administracyjnych oraz twierdzeń organu zawartych w zaskarżonej decyzji wynika, iż decyzja ta została wydana w związku z postępowaniem, w którym ustalono Spółdzielni [...] kwotę nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu pomocy finansowej dla wstępnie uznanej grupy producentów w wysokości 1.039.501,09 zł wraz z odsetkami za okres między wypłatą pomocy grupie producentów, a zwrotem nienależnie wypłaconej pomocy. Postępowanie to zostało wszczęte w dniu [...] czerwca 2013 r. i zakończone decyzją Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Toruniu z dnia [...] listopada 2013 r. Decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranej została doręczona Spółdzielni w dniu [...] listopada 2013 r.

Decyzja ta została następnie utrzymana w mocy decyzją Prezesa ARiMR z dnia [...] marca 2014 r. Decyzję tę Spółdzielnia otrzymała w dniu [...] kwietnia 2014 r. Skarga na decyzję Prezesa ARiMR została oddalona w toku kontroli sądowoadministracyjnej, a treść tych wyroków jest Sądowi znana z urzędu (wyrok WSA z dnia 9 grudnia 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 1442/14, wyrok NSA z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt II GSK 715/16; wszystkie powołane orzeczenia dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.orzeczenia.gov.pl).

W świetle ostatecznej decyzji organów ARiMR nienależnie pobrane środki zostały wypłacone w okresie od [...] października 2008 r. do [...] maja 2012 r., bezspornym jest zatem w ocenie Sądu I instancji, iż wydatki uznane za nienależnie pobrane w niniejszej sprawie zostały pobrane w okresie, kiedy członkami zarządu Spółdzielni [...] byli P. B., J. P. i Ł. K.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika również, że Spółdzielnia [...], której członkami zarządu byli P. B., J. P. i Ł. K., nie posiadała majątku trwałego, ani środków pieniężnych w wysokości zabezpieczającej należności wynikające z decyzji organów ARiMR.

Bezspornym jest również, iż z dniem [...] listopada 2013 r. Spółdzielnia została postawiona w stan likwidacji, a P. B., J. P. i Ł. K. zostali likwidatorami tej Spółdzielni.

Wniosek o ogłoszenie upadłości likwidatorzy złożyli do właściwego sądu tj. do Sądu Rejonowego w Bydgoszczy Wydział XV Gospodarczy w dniu 2 grudnia 2014 r.

WSA podkreślił, iż w sprawie dotyczącej ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu pomocy finansowej dla wstępnie uznanej grupy producentów, miał zastosowanie art. 49 ust. 4 rozporządzenia Komisji (UE) nr 543/2011 z dnia 7 czerwca 2011r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do sektora owoców i warzyw oraz sektora przetworzonych owoców i warzyw (Dz. Urz. UE L 157/1), z którego wynika, że wstępnie uznana grupa producentów owoców i warzyw jest zobowiązana uzyskać status organizacji producentów w ciągu maksymalnie 4 miesięcy od dnia zakończenia realizacji planu dochodzenia do uznania oraz art. 116 ust. 2 tego rozporządzenia, z którego z kolei wynika, że państwo członkowskie odzyskuje 100% pomocy wypłaconej, jeśli po zakończeniu okresu ustanowionego przez państwo członkowskie na podstawie art. 49 ust. 4 grupa producentów nie zostanie uznana za organizację producentów a nieuzyskanie uznania było wynikiem jej zamierzonego działania lub poważnego zaniedbania. W niniejszej sprawie termin na uzyskanie przez Spółdzielnię, której członkami zarządu byli Skarżący, uznania za organizację producentów minął w dniu 26 kwietnia 2013 r. (patrz: przywołane wyroki WSA i NSA) i to od tego dnia organy Spółdzielni miały wiedzę o obowiązku zwrotu pobranych środków.

WSA uznał za trafne stanowisko organu, że ogólna reguła odpowiedzialności osób trzecich została sformułowana w art. 107 O.p. Zgodnie z § 1 tego artykułu, osoby trzecie odpowiadają za zaległości podatkowe podatnika całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem. Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 108 § 2 pkt 2 lit. a O.p., postępowanie w sprawie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej nie może zostać wszczęte przed dniem doręczenia decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego. A zatem, przy odpowiednim stosowaniu przepisów Ordynacji podatkowej do zwrotu środków, o których mowa m. in. w przywołanym rozporządzeniu Komisji (UE) nr 543/2011 z dnia 7 czerwca 2011r., postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej jest niedopuszczalne bez uprzedniego wydania decyzji o zwrocie środków przeciwko pierwotnemu dłużnikowi.

WSA podkreślił, że wbrew stanowisku skarżących decyzja nakładająca na beneficjenta obowiązek zwrotu środków nienależnie pobranych jest decyzją o charakterze deklaratoryjnym, tj. potwierdza konieczność zwrotu zobowiązania, które powstało z mocy prawa w wyniku spełnienia przesłanek określonych w cyt. art. 116 ust. 2 w zw. z art. 49 ust. 4 rozporządzeniu Komisji (UE) nr 543/2011 z dnia 7 czerwca 2011r. , organ był zatem uprawniony do tego, by orzec o solidarnej odpowiedzialności byłych członków zarządu Spółdzielni w drodze decyzji wydanej w trybie 116a w zw. z art. art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej.

Sąd I instancji podniósł również, że problematyka związana ze zgłoszeniem upadłości i powstaniem odpowiedzialności członków zarządu spółdzielni została rozwinięta w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 października 2012 r. (sygn. akt II FSK 550/11), którego wywody Sąd rozpoznający skargę w całości poparł.

W świetle zgromadzonego materiału dowodowego WSA uznał, że P. B., J. P. i Ł. K. którzy byli najpierw członkami zarządu Spółdzielni (od 2006 roku), a następnie z dniem [...] listopada 2013 r. tj. postawienia Spółdzielni w stan likwidacji stali się jej likwidatorami, winni byli do podjęcia kroków do niezwłocznego zgłoszenia upadłości jeszcze przed wydaniem decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu pomocy finansowej dla wstępnie uznanej grupy producentów, a mianowicie z chwilą upływu terminu na uzyskanie przez Spółdzielnię, której członkami zarządu byli Skarżący, uznania za organizację producentów, który minął w dniu [...] kwietnia 2013 r. i to od tego dnia należało liczyć dwutygodniowy termin na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości.

Jest to termin wcześniejszy niż przyjęły organy, zatem w ocenie Sądu, Prezes ARiMR, który przyjął termin [...] kwietnia 2014 r. jako ostateczny termin na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości, nie naruszył obowiązujących przepisów prawa w takim stopniu, aby uzasadniało to uchylenie decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.

Ponieważ środki uznane przez organ za nienależnie pobrane środki finansowe z tytułu pomocy finansowej dla wstępnie uznanej grupy producentów zostały poniesione w czasie, gdy członkami zarządu Spółdzielni byli P. B., J. P. i Ł. K. prawidłowo, w ocenie Sądu I instancji uznano, że orzeczenie o solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania Spółdzielni dotyczy tych osób.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził ponadto, że organy wydając zaskarżone decyzje odniosły się zarówno do zgromadzonego materiału dowodowego, jak i twierdzeń Strony skarżącej. Spowodowało to – zdaniem Sądu - brak podstaw do uznania, że doszło do naruszenia zasad ogólnych k.p.a., jak również zasad dotyczących zgromadzenia i oceny materiału dowodowego w sposób, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia sprawy. Odmienna ocena materiału dowodowego, niż jak to chciałaby Strona skarżąca, nie stanowi naruszenia przepisów postępowania administracyjnego.

Skargi kasacyjne o tożsamej treści od powyższego wyroku wnieśli skarżący (każdy z osobna) zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018.1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), a mianowicie:

1. art. 116 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 543/2011 z dnia 7 czerwca 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do sektora owoców i warzyw oraz sektora przetworzonych owoców i warzyw (Dz. U. L 157 z 15.06.2011, str. 1), poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że z przepisu art. 116 ust 2 ustawy wynika, iż obowiązek zwrotu dotacji, o którym mowa w tym przepisie powstaje już w momencie, w którym upłynął termin, w którym grupa producentów rolnych powinna uzyskać uznanie, lecz go nie uzyskała, a w konsekwencji decyzja w sprawie zwrotu dotacji, o której mowa w tym przepisie ma charakter deklaratoryjny, nie zaś charakter konstytutywny;

2. naruszenie art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze polegające na błędnej wykładni ww. przepisu i przyjęcie, że każdy przypadek zaległości w regulowaniu zobowiązań jednego rodzaju na rzecz jednego wierzyciela stanowi już wystarczający przejaw niewypłacalności oznaczającej ziszczenie się przesłanki upadłości;

3. naruszenie art. 116a Ordynacji podatkowej, poprzez jego zastosowanie, mimo, iż w świetle okoliczności faktycznych sprawy przepis ten me mógł być zastosowany;

4. naruszenie art. 116 § 1 pkt 1 lit a) w zw. z art. 116a § 1 zd. 2 Ordynacji podatkowej polegające na jego niezastosowaniu w sytuacji, w której zasadność i możliwość złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości ewentualnie powstała dopiero z momentem doręczenia w dniu [...] kwietnia 2014 r. decyzji o zwrocie dotacji, kiedy to Skarżący nie pełnił już funkcji członka zarządu;

5. naruszenie art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 116a § 1 zd. 2 Ordynacji podatkowej polegające na jego niezastosowaniu w sytuacji, w której nie można Skarżącemu zarzucić zawinienia w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości.

II. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) tj.:

1. art. 133 § 1 p.p.s.a., poprzez przyjęcie, wbrew ustaleniom dokonanym przez organ administracji, że obowiązek zwrotu dotacji powstał z mocy samego prawa w dniu [...] kwietnia 2013 r., nie zaś - jak ustaliły organy - w dniu [...] kwietnia 2014 r.

2. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak należytego uzasadnienia zaskarżonego wyroku przez to, iż Sąd I instancji nie poddał jakiejkolwiek analizie przyjętego przez siebie poglądu, iż decyzja ustalająca kwotę zwrotu dotacji jest decyzją deklaratoryjną i nie uzasadnił tego poglądu w wydanym przez siebie wyroku.

Wskazując na powyższe, skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie skarg kasacyjnych na rozprawie.

W odpowiedziach na skargi kasacyjne, organ wniósł o ich oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi kasacyjne nie są zasadne i nie zasługują na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a.

Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11, LEX nr 1218336).

Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.

W pierwszej kolejności należy zaakcentować, że przyczyną orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członków zarządu Spółdzielni [...] w likwidacji z siedzibą G., była bezskuteczne przeprowadzona egzekucja z majątku ww. Spółdzielni wobec ustalenia w dniu [...] listopada 2013 r. decyzją nr [...] przez Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego OR ARiMR w Toruniu kwoty nienależnie pobranych z tytułu pomocy finansowej dla wstępnie uznanej grupy producentów w wysokości 1 039 501,09 zł wraz z odsetkami.

Jednocześnie jak wynika z akt sprawy oraz treści uzasadnienia WSA w Warszawie z dnia 9 grudnia 2014 r. (sygn. akt V SA/Wa 1442/14) i wyroku NSA z dnia 21 października 2016 r. (sygn. akt II GSK 715/15) - a orzeczeniami tymi zarówno Sąd I instancji, jak i obecnie Naczelny Sąd Administracyjny były związane - ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności nastąpiło w wyniku niedopełnienia przez Spółdzielnię warunku wymaganego od podmiotów realizujących plan dochodzenia do uznania przez grupy producentów owoców i warzyw, tj. uzyskania statusu uznanej organizacji producentów owoców i warzyw w ciągu maksymalnie 4 miesięcy od zakończenia realizacji planu dochodzenia do uznania (PDU).

W przedmiotowej sprawie nie doszło do realizacji ww. warunku wobec niezłożenia w tym zakresie stosownego wniosku przez Spółdzielnię do Marszalka Województwa Kujawsko - Pomorskiego. Jest to okoliczność bezsporna. Również na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 14 października 2022 r. przyznano, iż wniosek taki nie został złożony. W przypadku nie uzyskania statusu uznanej organizacji producentów owoców i warzyw, zgodnie z art. 116 ust.2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 543/2011 z dnia 7 czerwca 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do sektora owoców i warzyw oraz sektora przetworzonych owoców i warzyw (Dz. Urz. UE L 157 z dnia 15.06.2011 r.), zwanego dalej rozporządzeniem wykonawczym, grupa jest zobowiązana do zwrotu 100% lub 50% wypłaconego jej wsparcia finansowego, w zależności od przyczyny nieuzyskania przez nią uznania ( czy było ono wynikiem jej zamierzonego działania lub poważnego zaniedbania, czy też nie). Należy wskazać, że wykładnia art. 116 ust.2 rozporządzenia wykonawczego dokonana w zaskarżonym wyroku jest zgodna z wykładnią tego przepisu zawartą w wyroku Sądu (szósta izba) z dnia 10 kwietnia 2019r. w sprawie T - 51/17 Rzeczpospolita Polska przeciwko Komisji Europejskiej pkt 99-108 ww. wyroku. Zarzuty w przedmiotowej sprawie koncentrują się wokół prawidłowej wykładni art. 116 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego możliwości zastosowania bądź też jej braku w zakresie dyspozycji art. 116a oraz art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018 r. poz. 800), zwanej dalej o,p. Jak słusznie, wskazał WSA w Warszawie w treści zaskarżonego orzeczenia, w przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że Spółdzielnia w okresie w okresie od [...] października 2008 r. do [...] maja 2012 r., pobierała od ARiMR pomoc finansową na pokrycie kosztów związanych z utworzeniem grupy producentów i prowadzeniem działalności administracyjnej oraz występowała o przyznanie pomocy finansowej na pokrycie części kwalifikowanych kosztów inwestycji ujętych w zatwierdzonym planie dochodzenia do uznania a także, o czym już była mowa, nie złożyła w wyznaczonym terminie wniosku do Marszałka Województwa Kujawsko – Pomorskiego o przyznanie statusu uznanego producenta owoców i warzyw. Mając na względzie treść wskazanego przepisu oraz okoliczności bezspornie ustalone w przedmiotowej sprawie, nie jest zasadny zarzut kasacyjny dokonania przez Sąd I instancji błędnej wykładni art. 116 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego i przyjęcia, iż obowiązek zwrotu uzyskanych płatności powstaje w chwili upływu terminu na uzyskanie statusu uznanego producenta owoców i warzyw. Jak słusznie wskazał Sąd w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku "W niniejszej sprawie termin na uzyskanie przez Spółdzielnię, której członkami zarządu byli Skarżący, uznania za organizację producentów minął w dniu 26 kwietnia 2013 r. i to od tego dnia organy Spółdzielni miały wiedzę o obowiązku zwrotu pobranych środków'".

Jednocześnie należy wskazać, że uzyskując status wstępnie uznanej grupy Spółdzielnia - a więc także, organy składające w jej imieniu wniosek o przyznanie pomocy przez ARiMR – posiadały wiedzę o treści art. 116 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego oraz o konsekwencjach wynikających z braku uzyskania w wyznaczonym terminie statusu uznanego producenta owoców i warzyw.

Należy w tym miejscu zauważyć, że co prawda to w gestii organu państwa członkowskiego pozostaje ocena, czy obowiązek zwrotu będzie dotyczył 100% uzyskanej pomocy czy tez tylko połowy tej wartości, jednakże za prawidłowe należy uznać stanowisko Sądu wskazujące, iż już sam fakt powstania obowiązku zwrotu obligował członków zarządu Spółdzielni do podjęcia stosownych działań wymaganych prawem tj. zwołania walnego Zgromadzenia Spółdzielni w celu ustalenia dalszego istnienia ww. podmiotu w określonym przez prawodawcę terminie.

Przechodząc do analizy zarzutów odnoszących się do naruszenia przez WSA w Warszawie przepisów o.p. w pierwszej kolejności należy wskazać, zgodnie z treścią art. 1 o.p. w zw. z art. 116 ust 1 o.p. za zaległości podatkowe innych osób prawnych niż będącymi spółkami kapitałowymi oraz spółkami kapitałowymi w organizacji, odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie organów zarządzających tymi osobami. Jednocześnie art. 116 § 2 o.p. stanowi, iż zakres odpowiedzialności ww. osób został ograniczony jedynie do tych zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia przez nich funkcji.

W tym miejscu należy wskazać, że ustawodawca wskazał, iż przedmiotowa odpowiedzialność, powstaje w sytuacji jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości(postępowanie układowe) albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy lub wskazał na mienie spółki (Spółdzielni), z którego egzekucja może być przeprowadzona w celu zaspokojenie zaległości podatkowych spółki (Spółdzielni) w znacznej części.

Wina w niezgłoszeniu upadłości we "właściwym czasie" występuje w przypadku gdy członek zarządu nie dopełni określonych przepisami szczególnymi wymogów związanych zgłoszeniem upadłości. W przedmiotowej sprawie należy zwrócić uwagę na fakt, iż kwestie związane z procedurą zgłaszania upadłości podmiotu zostały uregulowane w ustawie obowiązującej w czasie gdy wszyscy skarżący kasacyjnie pełnili funkcję członka zarządu Spółdzielni tj. w ustawie z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze, zwanego dalej p.u.n.

Zgodnie z treścią art. 21 p.u.n. dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości natomiast jeśli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek ten spoczywa na każdym, kto ma prawo go, reprezentować sam łub łącznie z innymi osobami. Jednocześnie należy w przedmiotowej sprawie podkreślić, iż w myśl art. 11 p.u.n. w brzmieniu obowiązującym w dniu w którym członkowie zarządu Spółdzielni byli zobowiązani do złożenia wniosku o upadłość, osobę prawną uważa się za niewypłacalną jeśli jej zobowiązania przekroczą wartość posiadanego przez nią majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco realizuje swoje zobowiązania. Jak już powiedziano, Sąd I instancji słusznie uznał, że dwutygodniowy termin na zgłoszenie wniosku o upadłość minął [...] kwietnia 2013 r. a zatem jeszcze przed wydaniem decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu pomocy finansowej dla wstępnie uznanej grupy producentów oraz podjęciem uchwały o postawieniu Spółdzielni w stan likwidacji.

W przedmiotowej sprawie nie bez znaczenia pozostaje również fakt, iż skarżący kasacyjnie byli członkami zarządu osoby prawnej zawiązanej w formie spółdzielni, której utworzenie, funkcjonowanie oraz sposób rozwiązania zostały wskazane w treści ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze, w świetle którego niewypłacalność występuje gdy ogólna wartość aktywów spółdzielni nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich, jej zobowiązań. Należy zwrócić uwagę iż, ustawodawca w treści art. 130 ww. ustawy wskazał procedurę, której zachowanie może stanowić przesłankę egzoneracyjną dla ewentualnej odpowiedzialności solidarnej członków zarządu. Analiza treści wskazanego powyżej przepisu prowadzi do wniosku, iż to na zarządzie spółdzielni ciąży obowiązek niezwłocznego zwołania walnego zgromadzenia spółdzielni w przypadku jeśli doszło do sytuacji w której aktywa nie będą w stanie pokryć zaciągniętych przez spółdzielnię zobowiązań. Tymczasem w świetle poczynionych przez organ ustaleń, nie zakwestionowanych przez skarżących, trudności finansowe Spółdzielni pojawiły się już w 2012 r. a pomimo to członkowie zarządu nigdy nie zastosowali trybu przewidzianego w art. 130 Prawa Spółdzielczego.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a, oddalił skargi kasacyjne. O odstąpieniu od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. z uwagi na trudną sytuację materialną skarżących.