Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 9/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 1 a pkt 2, art 3a § 1 pkt 3 , art 54, art 59§ 1, art 89§ 1
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art 14 ust 2, art 21 ust 1
journal: Dz.U. 2002 nr 155 poz 1287
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców.
article: art 132, art 133 § 1, art 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (sprawozdawca), Protokolant Iwona Mazek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2010 r. sprawy ze skargi R. W. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę


UZASADNIENIE

1. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. (dalej: "NUS") zawiadomieniem z [...] czerwca 2009r. (doręczonym Skarżącemu 22 czerwca 2009r.) zajął wierzytelność pieniężną w postaci nadpłaty w podatku dochodowym za 2008r. na poczet [...] tytułów wykonawczych wystawionych [...] października 2006r. przez Dyrektora Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. Inspektorat w K. (dalej: "Dyrektor ZUS") wobec R. W. (dalej: "Skarżący"), obejmujących zaległości z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne za okres styczeń - marzec 1999r., Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za styczeń 1999r.

2. W skardze z 30 czerwca 2009r. na ww. czynność Skarżący wskazał na niezasadność zajęcia egzekucyjnego, albowiem ZUS umorzył postępowanie w zakresie zabezpieczenia należności. Jednocześnie zaznaczył, że zobowiązanie wygasło wskutek przedawnienia. Ponadto w wyniku zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową wyznaczono do łącznego ich prowadzenia komornika sądowego. Do skargi załączono kserokopie: 1) decyzji ZUS z [...] stycznia 2009r o umorzeniu postępowania zabezpieczającego z tytułu nieopłaconych składek na ZUS za okres od stycznia do sierpnia 1999r., ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca do sierpnia 1999r. Fundusz Pracy za okres od stycznia do sierpnia 1999r., 2) pismo Skarżącego do Sądu Okręgowego w S. o wycofaniu odwołania od ww. decyzji; 3) pierwszą stronę postanowienia Sądu Rejonowego w K. Wydział Cywilny z [...] lipca 1996r. [...] w sprawie zbiegu egzekucji.

3. Dyrektor Izby Skarbowej we W. (dalej: "DIS") postanowieniem z [...] lipca 2009r. oddalił ww. skargę.

W uzasadnieniu po przedstawieniu stanu sprawy stwierdził, że nie znalazł podstaw faktycznych i prawnych do jej uwzględnienia. Wyjaśnił też, że w skardze wniesionej na mocy art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, ze zm., dalej "u.p.e.a.") można podnieść okoliczności, które nie są podstawą do wniesienia innych środków zaskarżenia, tym samym zarzuty przedawnienia egzekwowanego obowiązku oraz nie uznania zajętej wierzytelności nie mogą zostać rozpatrzone.

DIS podniósł ponadto, że organ nadzoru ocenia czy przy dokonaniu czynności wypełniono dyspozycje wynikające z przepisów normujących procedurę zastosowania ww. środka. Wyjaśnił również, że postępowanie egzekucyjne jest prowadzone na wniosek wierzyciela – ZUS, który nie powiadomił organu egzekucyjnego o żadnej zmianie, która miałaby wpływ na prowadzone postępowanie, stosownie do § 9 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Finansów z 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm., dalej: "rozporządzenie"). DIS ocenił, że skoro NUS dysponował nadpłatą Skarżącego w podatku dochodowym za 2008r., zajęcie jej było słuszne. Zastosowany środek egzekucyjny był dopuszczalny, zgodnie z art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a., a procedura jego zastosowania wynikała z art. 89 - 92 u.p.e.a. Zgodnie z art. 89 § 1, 2, 3 u.p.e.a. wystawiono zawiadomienie o zajęciu, na właściwym druku określonym w ww. rozporządzeniu i przesłano je do dłużnikowi zajętej wierzytelności – NUS oraz Skarżącemu. Pouczenia zawarte w zajęciu, zgodnie z art. 89 § 3 pkt 1 lit. a) u.p.e.a. odnoszą się do NUS, a nie do Skarżącego.

Zdaniem DIS załączone do skargi kopie dokumentów nie mają znaczenia w sprawie, gdyż do zajętej wierzytelności nie nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej z sądową. Umorzenie postępowania w sprawie zabezpieczenia -decyzją z [...] stycznia 2009r. - nie jest jednoznaczne z umorzeniem egzekwowanych zaległości.

4. Skarżący w zażaleniu na ww. postanowienie zarzucił bezprawność egzekucji ze względu na nieobowiązywanie w 1999r. art. 3a § 1 pkt 3 u.p.e.a. oraz brak pouczenia, stosownie do ww. przepisu, że deklaracje mogą stanowić podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. Wystawione tytuły wykonawcze nie miały więc mocy prawnej, bo konieczne było wydanie decyzji. Decyzję tę wydano [...] kwietnia 2007r., a tytułu wykonawcze są z [...] października 2006r.

Zdaniem Skarżącego wcześniejsze doręczenie tytułów wykonawczych do banku zamiast do dłużnika narusza art. 2 i art. 7 Konstytucji RP. ZUS nie zachował też terminów z art. 34 § 4 u.p.e.a. i sporządził postanowienia po terminie, więc nie mają one mocy prawnej. Z winy ZUS nie doszło też do restrukturyzacji zadłużenia, bo Skarżący zawiesił działalność, ZUS chciał, żeby ją wyrejestrował. Kwota zaległości podlega jednak restrukturyzacji, bo ZUS zawiesił postępowanie restrukturyzacyjne, a następnie [...] listopada 2008r. podjął je, zaś [...] czerwca 2009r. umorzył. Dodatkowo Skarżący podniósł, że egzekucję powinien prowadzić komornik sądowy, bo tak zdecydował Są Rejonowy postanowieniem z [...] lipca 1996r.

5. Minister Finansów postanowieniem z [...] października 2009r. utrzymał w mocy ww. postanowienie DIS, podtrzymując jego podstawę faktyczną i prawną. Podkreślił, że kwestionowanego zajęcia dokonano prawidłowo, na mocy art. 89 § 1 u.p.e.a., bez uchybień formalnych.

Minister wskazał dodatkowo, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynność egzekucyjną nie badano argumentów Skarżącego co do przedawnienia należności objętych ww. tytułami wykonawczymi oraz braku podstaw do prowadzenia egzekucji. Zarzuty z tego zakresu rozpatrzono w odrębnym postępowaniu zakończonym ostatecznym postanowieniem Dyrektora ZUS z [...] grudnia 2006r., gdyż zażalenie wniesiono z uchybieniem terminu, co stwierdził DIS postanowieniem z [...] lutego 2007r. WSA we Wrocławiu odrzucił 18 czerwca 2007r. sygn. akt I SA/Wr 860/07 skargę na postanowienie DIS. Argumenty Skarżącego o braku podstaw do prowadzenia egzekucji administracyjnej, mogą być natomiast przedmiotem odrębnego postępowania, na mocy art. 59 u.p.e.a., gdy zostanie złożony odrębny wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Minister stwierdził ponadto, że istotnie należności pieniężne z ww. tytułów wykonawczych były objęte postępowaniem restrukturyzacyjnym, ale postępowanie to nie było zawieszone [...] czerwca 2009r - gdy dokonywano zaskarżonej czynności egzekucyjnej. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. Wydział [...] Pracy i Ubezpieczeń Społecznych umorzył bowiem [...] marca 2009r. sygn. akt [...] postępowanie w sprawie odwołania od decyzji z [...] listopada 2008r. Skarżącego zawiadomieniem z [...] maja 2009r. poinformowano, że wydanie decyzji stwierdzającej umorzenie należności podlegających restrukturyzacji wymaga spełnienia warunków z art. 10 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców. Skoro Skarżący nie wywiązał się z tych warunków, decyzją z [...] września 2009r. postępowanie restrukturyzacyjne umorzono. Obecnie przed Sądem Okręgowym w S. toczy się postępowanie w związku z odwołaniem od ww. decyzji.

6. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o unieważnienie albo uchylenie ww. postanowienie Ministra Finansów, podtrzymując argumentację zawartą w zażaleniu. Zarzucił ponadto, że Minister nie odniósł się do okoliczności, iż postępowanie egzekucyjne nie mogło być przeprowadzone na podstawie art. 3 a § 1 pkt 3 u.p.e.a., gdyż zobowiązania powstały w 1999r. i aby tytuły wykonawcze były skuteczne, musiała je poprzedzać decyzja, która wydano [...] kwietnia 2007r., a którą uchylił Sąd Apelacyjny we W. wyrokiem z [...] września 2008r. sygn. akt [...]. Brak było więc podstaw prawnych do prowadzenia egzekucji. Egzekucję należności za styczeń-sierpień 1999r. zawieszono z mocy ustawy w związku z postępowaniem restrukturyzacyjnym, zatem jej prowadzenie jest niezgodne z prawem. Skoro nie wydano decyzji dotyczącej restrukturyzacji należności, gdyż sprawa w tym zakresie znajduje się przed sądem, w myśl jakich przepisów prowadzi się egzekucję. Wskazał, iż znaczenie w sprawie ma decyzja z [...] stycznia 2009r. ZUS-u, umarzająca postępowanie w zakresie zabezpieczenia należności objętych decyzją z [...] kwietnia 2007r. Zdaniem Skarżącego postępowanie egzekucyjne podlegało zwieszeniu [...] czerwca 2009r., a wcześniejsze postępowania egzekucyjne - od [...] stycznia 2003r. w związku z postanowieniem ZUS o zwieszeniu postępowania restrukturyzacyjnego.

7. Minister Finansów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.), stosownie do art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sprawowana jest na mocy kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) – c) P.p.s.a.).

W świetle akt sprawy wyżej określone przesłanki nie zachodzą.

Sąd stwierdza, że rację mają organy nadzoru nad prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, które wydały w sprawie postanowienia będące przedmiotem kontroli sądowej, że w skardze wniesionej na mocy art. 54 u.p.e.a. można podnieść jedynie te okoliczności, które nie są podstawą do wniesienia innych środków zaskarżenia. Takie stanowisko jest konsekwentnie podnoszone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok NSA z 14 czerwca 1996r., sygn. akt SA/Kr 206/96, LEX 29274).

Tym samym zarzuty przedawnienia egzekwowanego obowiązku oraz braku podstaw do prowadzenia egzekucji na podstawie czterech tytułów wykonawczych z [...] października 2006r. – jak słusznie wywiodły organy nadzoru nad egzekucją administracyjną w postanowieniach wydanych w rozpoznawanej sprawie - nie mogły być rozpatrzone w trybie art. 54 u.p.e.a.

Sąd w związku z tym uznaje, że bezpodstawny jest zarzut skargi, że Minister Finansów nie odniósł się do zarzutu niemożliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego na mocy art. 3a § 1 pkt 3 u.p.e.a. Stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienie, że "skarga nie może dotyczyć okoliczności, które mogą być przedmiotem innych środków zaskarżenia określonych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym art. 33-34 lub art. 59 w przedmiocie niedopuszczalności egzekucji administracyjnej oraz przedawnienia dochodzonych obowiązków" wyczerpuje ustosunkowanie się do ww. zarzutu, choć nie przekonuje Skarżącego. Nie ma to jednak istotnego wpływu na wynik sprawy.

Sąd zwraca ponadto uwagę, że Minister Finansów w sposób prawidłowy wyjaśnił Skarżącemu w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że jego zarzuty odnośnie prowadzonego postępowania były rozpatrzone w oddzielnym postępowaniu, które zakończyło się ostatecznym postanowieniem Dyrektora ZUS, od którego Skarżący nie złożył w terminie zażalenia – pozbawiając się w ten sposób merytorycznej kontroli ww. aktu.

Skarżący został również w zaskarżonym postanowieniu pouczony przez Ministra Finansów, że wszelkie okoliczności dotyczące braku podstaw do prowadzenia egzekucji, które były podnoszone w skardze na czynność egzekucyjną, jak również w zażaleniu - a do których zdaniem Sądu, w świetle art. 59 § 1 u.p.e.a., zaliczyć należy m.in.: brak wymagalności obowiązku, umorzenie lub wygaśnięcie obowiązku z innego powodu, nieistnienie obowiązku (pkt 2 ww. przepisu), jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa (pkt 3 ww. przepisu), jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne (pkt 7 ww. przepisu), jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania (pkt 8 ww. przepisu), w innych przypadkach przewidzianych w ustawach (pkt 10 ww. przepisu) – mogą być przez Skarżącego podniesione w odrębnym postępowaniu wszczętym wnioskiem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

Sąd jedynie na marginesie zwraca uwagę, że stosownie do art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz.1287 ze zm., dalej "ustawa o restrukturyzacji") wszczęte postępowania egzekucyjne oraz karne skarbowe podlegają zawieszeniu do dnia wydania decyzji o zakończeniu restrukturyzacji, o której mowa w art. 21 ust. 1 ww. ustawy. Z art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawa o restrukturyzacji wynika, że po upływie 15 miesięcy od dnia doręczenia decyzji o warunkach restrukturyzacji organ restrukturyzacyjny wydaje decyzję o zakończeniu restrukturyzacji, w której umarza postępowanie restrukturyzacyjne, jeżeli warunki restrukturyzacji, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2 i 3, nie zostały spełnione.

Z akt administracyjnych sprawy bezspornie wynika, że [...] czerwca 2009r. wobec Skarżącego ZUS wydał decyzję o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego, w związku z tym, że Skarżący nie wywiązał się z warunków określonych w art. 10 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o restrukturyzacji. Tym samym po [...] czerwca 2009r. – po dniu wydania ww. decyzji - postępowanie egzekucyjne, na mocy art. 14 ust. 2 ustawy o restrukturyzacji, mogło się toczyć. Tytuły wykonawcze wystawiono natomiast [...] października 2006r.

Sąd zwraca ponadto uwagę, że w świetle przepisów prawa obowiązujących w chwili wystawienia tytułów wykonawczych – art. 1a pkt 2 u.p.e.a. w związku z art. 54 § 1 u.p.e.a. - czynności egzekucyjne to wszelkie działania podejmowane przez organ egzekucyjny i egzekutora, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Owe działania, jak podkreśla się w doktrynie, to czynności faktyczne (a nie akty prawne). Z tego punktu widzenia, po wniesieniu skargi przez uprawniony podmiot, w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a., organy sprawujące nadzór nad postępowaniem egzekucyjnym badają czy podjęte czynności odpowiadają prawu.

Zdaniem Sądu, który orzeka na podstawie akt sprawy, stosownie do art. 133 § 1 P.p.s.a., oceny dokonane przez Ministra Finansów, że przy zajęciu nadpłaty (innej wierzytelności pieniężnej) nie doszło do naruszenia przepisów prawa, a przede wszystkim art. 89 § 1 u.p.e.a., są prawidłowe i nie naruszają zasady swobodnej oceny dowodów, o której mowa w art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Zastosowany środek egzekucyjny był dopuszczalny, zgodnie z art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a., a procedura jego zastosowania wynikała z art. 89 - 92 u.p.e.a. Zgodnie z art. 89 § 1, 2, 3 u.p.e.a. wystawiono zawiadomienie o zajęciu, na właściwym druku określonym w ww. rozporządzeniu i przesłano je do dłużnikowi zajętej wierzytelności – NUS oraz Skarżącemu za potwierdzeniem odbioru. Druk zajęcia zawiera niezbędne elementy określone przepisami prawa i został podpisany przez upoważnionego pracownika.

Organy administracyjne obu instancji, dokonujące oceny prawidłowości dokonanej czynności egzekucyjnej w sposób dokładny wyjaśniły stan faktyczny sprawy, czyniąc tym samym zadość art. 7 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Ustosunkowały się również, stosownie do art. 77 § 1 w związku z art. 18 u.p.e.a. do okoliczności podnoszonych przez Skarżącego oraz w zakresie, w jakim pozwalała na to treść art. 54 § 1 u.p.e.a. rozpatrzyły cały materiał sprawy.

Sąd, mając na względzie powyższe rozważania oraz treść art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 132 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.