Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 415/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2013-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 24 ust. 2a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] Z-ca Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M., z upoważnienia Burmistrza M., po rozpatrzeniu wniosku z [...] stycznia 2013r., odmówił E.B. ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem R.B..

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 13 ustawy z dnia

7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012r., poz. 1548), w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało przed dniem wejścia w życie tej ustawy, ustalając to prawo za ten okres stosuje się przepisy dotychczasowe. Poprzednie orzeczenie o niepełnosprawności R.B. wygasło z dniem [...] października 2012r. Zatem organ potraktował nowy wniosek jako wniosek o kontynuację świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od dnia [...] listopada 2012r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których, zgodnie z-przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu prawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji raz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie go leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ jako bezsporny uznał fakt, że R.B. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, co zostało potwierdzone orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia [...] grudnia 2012r. nr [...]

Przyczyną odmowy przyznania świadczenia jest jednakże fakt pozostawania przez R.B. w związku małżeńskim - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy

o świadczeniach rodzinnych. Organ wskazał, iż pozostawanie w związku małżeńskim z niepełnosprawnym stoi na przeszkodzie w otrzymaniu świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił i możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, która przez swój związek założyli. Obowiązek alimentacyjny powstaje między małżonkami dopiero po ustaniu małżeństwa. Dodatkowo organ powołał się wykładnię językowa ww. normy prawnej i na interpretację Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w Warszawie.

Po rozpatrzeniu odwołania E.B., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...], działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1660 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedno Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy wskazał, że strona do wniosku z dnia [...] stycznia 2013 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem dołączyła orzeczenie z dnia [...] grudnia 2012 r.

o zaliczeniu R.B. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do [...] grudnia 2015 r., przy czym niepełnosprawność w ustalonym stopniu datuje się od [...] września 2010r. Kolegium zauważyło, że z dniem [...] stycznia 2013 r., a więc przed dniem złożenia przez E.B.. przedmiotowego wniosku, uległy zmianie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z obowiązującym przepisem art. 17 tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. matce albo ojcu,

2. opiekunowi faktycznemu dziecka,

3. osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust. 1). Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są warunki określone w ust. 1 a.

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (ust. 1b).

Kolegium stwierdziło, iż w związku ze zmianą od 1 stycznia 2013 r. przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wnioskodawczyni nie może być ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieka nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem.

Jednocześnie organ zauważył, że z dniem 1 stycznia 2013r. zostało wprowadzone do katalogu świadczeń opiekuńczych nowe świadczenie - specjalny zasiłek opiekuńczy, na warunkach określonych wart. 16a ustawy. Wniosek

o specjalny zasiłek opiekuńczy składa się na druku (który należy pobrać w ośrodku pomocy społecznej i wypełnić) stanowiącym załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, które weszło w życie w dniu

4 stycznia 2013r., zatem przed złożeniem wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium rozważania organu pierwszej instancji dotyczące specjalnego zasiłku opiekuńczego są niezrozumiałe.

Kolegium wyjaśniło stronie, iż po myśli art. 24 ust. 2a ustawy, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy do miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Zauważyło jednocześnie, że z akt sprawy wynika, ze orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane [...].12.2012r., a zatem okres wskazany w przepisie upłynie w okresie trzech miesięcy od tej daty.

Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że zaskarżona decyzja, pomimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.

E.B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Bydgoszczy skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego

w B. z dnia [...] lutego 2013 r. podnosząc, że organ wskazał złożenie wniosku o specjalny zasiłek opiekuńczy, który nie istniał od dnia [...] listopada 2012r. Nowe orzeczenie zostało wydane [...] listopada 2012r. i odwołanie powinno zostać rozpatrzone przed 1 stycznia 2013r. Skarżąca wskazała jednocześnie, że poprzednie świadczenie pielęgnacyjne zostało przez nią uzyskane dopiero po wyroku WSA w Bydgoszczy sygn. akt II SA/Bd 195/11, który nakazał zmianę decyzji organu pierwszej instancji z [...] lipca 2011 r. od dnia [...] października 2010r. do [...]października2012r. Zdaniem skarżącej, w związku z powyższym odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego powinno być rozpatrzone według starych zasad, zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie. Podniosło, iż wbrew twierdzeniu skargi orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane nie [...] listopada lecz [...] grudnia 2012 r. i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ wywiódł, że dla zastosowania w sprawie art. 13 ustawy nowelizującej, konieczne byłoby złożenie przez stronę wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 1 stycznia 2013r., kiedy uległy zmianie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem działalności organów administracji publicznej. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty (w tym decyzje, postanowienia) nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedno Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."). Jednocześnie zgodnie z art. 134 P.p.s.a., sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób uzasadniający jej eliminację z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowił przepis art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedno Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). W okolicznościach niniejszej sprawy zwrócić należy szczególną uwagę na istotną zmianę stanu prawnego dokonaną z dniem 1 stycznia 2013 r. na mocy przepisów ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012r., poz. 1548), zwanej dalej: "ustawą nowelizującą".

Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych,

w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.- Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 (ust. 1 a).

W ust. 5 wskazano przesłanki wyłączające przyznanie przedmiotowego świadczenia, które nie przysługiwało jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego;

1 a) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inną osobę w rodzinie lub poza rodziną;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno - wychowawczym,

i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej;

3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko;

4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa wart. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na tę lub inną osobę w rodzinie lub poza rodziną;

5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Z kolei w myśl przepisu art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

W przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, nie dłużej jednak niż do końca okresu zasiłkowego (ust. 3). W przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności i ponownego ustalenia niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności stanowiącego kontynuację poprzedniego orzeczenia, prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, jeżeli osoba spełnia warunki uprawniające do nabycia tych świadczeń oraz złożyła wniosek o ustalenie:

1) niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności w terminie miesiąca od dnia utraty ważności poprzedniego orzeczenia i

2) prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności w terminie

trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia (ust. 3a).

Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (ust. 4).

Jak zasadnie stwierdził organ odwoławczy z dniem 1 stycznia 2013r. przepisy art. 17 ust. 1 - 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych uległy zmianie na mocy ww. ustawy nowelizującej z dnia 7 grudnia 2012 r. i otrzymały brzmienie: Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o

znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1 a).

Nadto ustawodawca dodał wart. 17 przepis 1 b, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak me później niż do ukończenia 25. roku życia.

W znowelizowanym ust. 5 art. 17 ustawy, określono przesłanki wykluczające możliwość uzyskania przedmiotowego świadczenia opiekuńczego.

Art. 1 pkt 7 ustawy nowelizującej nadał też nowe brzmienie art. 24 ust 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który od dnia 1 stycznia 2013 r. stanowi: "Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.". Jednocześnie w art. 24 uchylono ust. 3a.

Analiza przepisów ustawy nowelizującej wskazuje, że powyższa zmiana wiąże się z ustawową rekonstrukcją świadczeń opiekuńczych w ramach systemu świadczeń rodzinnych. Do dotychczasowego katalogu tych świadczeń (art. 2 pkt 2 ustawy), obejmującego zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne, ustawodawca z dniem 1 stycznia 2013 r. dodał nowe świadczenie nazwane specjalnym zasiłkiem opiekuńczym (art. 1 pkt 1 i pkt 4 ustawy nowelizującej), uregulowane szczegółowo w dodanym art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust. 1). Świadczenie to uzależnione jest od kryterium dochodowego i przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa wart. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio (ust. 2). W ust. 8 art. 16a określono dodatkowe przesłanki wyłączające prawo do tego świadczenia.

Podkreślić należy, że jako akt prawny wprowadzający istotne zmiany w bardzo wrażliwej społecznie sferze świadczeń rodzinnych, ustawa nowelizująca z 7 grudnia 2012 r. winna przewidywać odpowiednie vacatio legis, czego ustawodawca w omawianym przypadku nie dopełnił. Zawiera on jednakże istotne przepisy intertemporalne, umożliwiające korzystanie przez beneficjentów z dotychczas nabytych indywidualnych uprawnień przez określony czas oraz ubieganie się w tym czasie o uzyskanie odpowiednich świadczeń na nowych zasadach (art. 11 -14).

Organ odwoławczy oparł swoje rozstrzygnięcie na odmiennej podstawie materialnoprawnej niż organ pierwszej instancji, uznając, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, uregulowanego wart. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2013 r. Kolegium uznało bowiem, że w sytuacji gdy strona złożyła przedmiotowy wniosek w dniu [...] stycznia 2013r. obowiązujący w tej dacie stan prawny przewidywał możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie z tytułu konieczności sprawowania opieki nad osobami określonymi wart. 17 ust. 1 b. Skarżąca natomiast po dniu 1 stycznia 2013 r. mogła wyłącznie wnioskować o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa wart. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, składając w tym zakresie wniosek według wzoru określonego rozporządzeniem wykonawczym do ustawy. Organ odwoławczy pominął przy tym w swych rozważaniach treści przepisów art. 11 i art. 13 ustawy nowelizującej.

Z kolei w odpowiedzi na skargę organ odwoławczy stwierdził, że skoro orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane [...] grudnia 2012r., to strona może ubiegać się o specjalny zasiłek opiekuńczy złożony na właściwym formularzu w terminie 3 miesięcy od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności. W istocie w przypadku złożenia takiego wniosku we wskazanym terminie i w przypadku spełnienia wszystkich wymaganych przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego będzie mógł on zostać przyznany od dnia 1 stycznia 2013 r., a więc od wprowadzenia go do katalogu świadczeń opiekuńczych. Dodatkowo organ wyjaśnił, że w jego ocenie dla zastosowania w sprawie art. 13 ustawy z dnia [...] grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, koniecznym byłoby złożenie przez stronę wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 1 stycznia 2013 r., kiedy to uległy zmianie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Sąd tego stanowiska organu w powyższej kwestii nie podziela i stwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wydało zaskarżoną decyzję w oparciu o błędną wykładnię przepisów prawa materialnego (art. 16 a i art. 17 w zw. z art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych), w szczególności poprzez zupełne pominięcie wskazanych przepisów przejściowych ustawy nowelizującej (art. 11 i art. 13), a uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Z akt sprawy wynika pośrednio (vide uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji), co pozostaje okolicznością pominiętą przez organ odwoławczy, że skarżąca E.B. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem otrzymywała uprzednio świadczenie pielęgnacyjne (także skarga).

Poprzednie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności R.B. było wydane na oznaczony czas i wygasło z dniem [...] października 2012 r. W aktach sprawy znajduje się wyłącznie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, przedłożone wraz z wnioskiem skarżącej z dnia [...] stycznia 2013 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] zaliczające R .B do znacznego stopnia niepełnosprawności na czas określony tj. do [...] grudnia 2015r., łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z treści orzeczenia wynika, iż wniosek w tym zakresie został złożony [...] listopada 2012 r., a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [...] września 2010r.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zasadnie organ pierwszej instancji stwierdził, iż w sytuacji faktycznej niniejszej sprawy nie można dokonywać interpretacji obowiązujących znowelizowanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w oderwaniu od ustalenia, że wniosek skarżącej, aczkolwiek złożony [...] stycznia 2013 r. stanowi w istocie żądanie kontynuacji świadczenia pielęgnacyjnego, do którego strona twierdzi, że prawo powstało przed dniem 1 stycznia 2013r. Art. 13 ustawy nowelizującej jednoznacznie stanowi, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, ustalając to prawo za ten okres, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Zdaniem Sądu, z brzmienia art. 13 ustawy nowelizującej nie wynika, że stanowi on podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie na okres do dnia 31 grudnia 2012 r., ani też (jak twierdzi Kolegium) jedynie w przypadku złożenia wniosku do tego dnia. Wynika z niego natomiast, że ustalając prawo do świadczenia, które powstało przed tym dniem, organ powinien je przyznawać na dotychczasowych zasadach, jednak z uwzględnieniem zmian wynikających z art. 11 i 12 tej ustawy. Wskazać w tym miejscu trzeba, że na mocy art. 11 ust. 1 ustawy osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych (ust. 1). W przypadku ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy, o której mowa wart. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio (ust. 2).

Wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1 (ust. 3). Organ właściwy w rozumieniu ustawy, o której mowa wart. 1, w terminie 2 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, informuje osoby otrzymujące świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów dotychczasowych o wygaśnięciu z mocy prawa decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i warunkach nabywania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego obowiązujących od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (ust. 4).

Jak wynika z treści ww. przepisów zamiarem ustawodawcy było wprowadzenie rozwiązania umożliwiającego osobom o których tam mowa, zachowanie prawa do świadczeń pielęgnacyjnych na dotychczasowych zasadach do dnia 30 czerwca 2013r., bez weryfikacji tego prawa w odniesieniu do wprowadzonych od dnia 1 stycznia 2013r. zmian do ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, że w sytuacji powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 1 stycznia 2013r. złożenie wniosku o ustalenie tego świadczenia po tym dniu (w warunkach określonych wart. 24 ust. 2a), miałoby pozbawić wnioskodawcę prawa do otrzymywania świadczenia na dotychczasowych zasadach do dnia 30 czerwca 2013 r. Podkreślenia wymaga, że w art. 11 ust. 1 ustawy mowa jest o osobach uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych, bez określenia, że chodzi wyłącznie o świadczenia przyznane decyzjami wydanymi do dnia 31 grudnia 2012 r. bądź osoby, które złożyły stosowny wniosek przed 1 stycznia 2013 r.

Nie zasługuje również na aprobatę argument organu, że inna jest sytuacja osoby, która wobec powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed 1 stycznia 2013 r. złożyła również przed tym dniem wniosek o ustalenie tego świadczenia od sytuacji osoby, której prawo do przedmiotowego świadczenia ustala się na podstawie wniosku złożonego już po wejściu w życie nowych uregulowań, w świetle których prawo do świadczenia pielęgnacyjnego tej osobie nie przysługuje takim argumentem posłużył się również organ w odpowiedzi na skargę. Podkreślić należy, iż taka wykładnia przepisów prawa jest nieuprawniona, a nadto sprzeczna z normą prawną art. 11 ust. 1 i 2 ustawy nowelizującej w zw. z art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustawodawca jednoznacznie wskazał, że w przypadku ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawa nowelizującą, przepis art. 11 ust. 1 stosuje się odpowiednio (art. 11 ust. 2). Oznacza to zatem, iż prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzić musi do uznania, że w sytuacji gdy w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, został złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności (także prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczasowych zasadach), prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. O ile zatem wnioskodawca uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie dotychczasowych przepisów, powołując się na orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskane do 31 grudnia 2012 r., we wskazanym okresie trzymiesięcznym złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych, zachowuje prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełnia warunki określone w przepisach dotychczasowych.

Podkreślenia wymaga, że pogląd prezentowany w okolicznościach faktycznych i prawnych niniejszej sprawy przez organ odwoławczy wprowadza de facto dodatkowe, nie wynikające z przepisów powołanych wyżej ustaw, kryterium oceny wniosku. Nadto interpretacja Kolegium, wbrew wyraźnej dyspozycji ustawodawcy, zmierza do pozbawienia strony prawa do spornego świadczenia, nie tylko po 1 stycznia 2013 r., lecz również za okres od 1 listopada do 31 grudnia 2012r. pomimo złożenia wniosku w terminie określonym wart. 24 ust. 2a.

Zauważyć należy również, że przyjęta przez organ interpretacja art. 13 ustawy prowadzi do naruszenia wyrażonej wart. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasady równości obywateli wobec prawa, zgodnie z którą, wszyscy są wobec prawa równi oraz mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. W ocenie Sądu brak jest jakiegokolwiek aksjologicznego uzasadnienia dla wprowadzenia zróżnicowania sytuacji prawnej osób uprawnionych do otrzymania świadczenia na podstawie tych samych przepisów prawa materialnego (powstanie prawa przed 1 stycznia 2013r.), jedynie z tej przyczyny, że ich wniosek został złożony w późniejszym terminie - zastrzeżonym przez ustawodawcę.

Podsumowując, o ile w postępowaniu administracyjnym zostanie ustalone, że skarżąca należy do kręgu osób, o których mowa w 11 ust. 1 i ust. 2 ustawy nowelizującej z dnia 7 grudnia 2012 r. w zw. z art. 24 usta. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, właściwy organ administracji winien przyznać dotychczasowych zasadach wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne do dnia 30 czerwca 2013r. Nie zwalnia to organu od stosownego pouczenia strony o warunkach i wymogach ubiegania się o ewentualną kontynuacji właściwego świadczenia opiekuńczego, zgodnie ze znowelizowanymi przepisami (art. 11 ust. 4 ustawy nowelizującej w zw. z art. 9 K.p.a.). Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło także z istotnym naruszeniem zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7 i art. 9 oraz art. 77 § 1 K.p.a., stan faktyczny sprawy nie został dostatecznie ustalony i rozważony.

Marginalnie należy wskazać, że nawet przyjmując, iż po 1 stycznia 2013 r. skarżącej nie przysługuje już świadczenie pielęgnacyjne, o jakim mowa wart. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, Kolegium winno wezwać stronę do ewentualnego uzupełnienia (zmiany) wniosku, pouczając uprzednio o przesłankach i warunkach ubiegania się o nowe świadczenie pielęgnacyjne - specjalny zasiłek pielęgnacyjny, uregulowany wart. 16a znowelizowanej ustawy. Ma to istotne znacznie także wobec treści art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, zatem w okolicznościach niniejszej sprawy konieczne jest ponowne rozpoznanie jej co do istoty przez organ drugiej instancji. W tej sytuacji przedwczesne byłoby dokonywanie przez Sąd administracyjny pełnej oceny legalności decyzji organu pierwszej instancji, która wszakże nie jest orzeczeniem ostatecznym. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy po prawidłowym i rzetelnym ustaleniu stanu faktycznego, przy dokonywaniu subsumpcji i wykładni właściwych przepisów prawa materialnego regulującego kwestię uprawnienia skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego winien jednakże zwrócić uwagę, że w doktrynie i orzecznictwie nie jest sporne, że wyrażony wart. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek małżonków przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny ma charakter alimentacyjny i wchodzi w zakres szerzej nakreślonych, wynikających z treści art. 23 k.r.o., obowiązków wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny (zob. uzasadnienie uchwały SN z dnia 5 października 1982 r. II CZP 38/82, OSNCP 1983, nr 2-3, poz. 31; wytyczne SN z dnia 16 grudnia 1987 r., OSNCP 1988, Nr 4, poz. 42). Wskazać należy, że na tle wykładni przepisu art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy oświadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r. sądy administracyjne opowiadały się zdecydowanie za koniecznością stosowania wykładni.; systemowej i celowościowej tych przepisów, w myśl której świadczenie pielęgnacyjne. będzie mogło być przyznane także na rzecz współmałżonka, jeśli zostaną spełnione, pozostałe przesłanki warunkujące jego przyznanie (vide wyroki WSA w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2012r, sygn. akt II SA/Po 891/12, WSA w łodzi z dnia 2 października 2012 r. sygn. akt II SA/Łd 617/12, WSA w Białymstoku z dnia 11 października 2012 r. sygn. akt II SA/Bk 642/12, WSA w Olsztynie z dnia 18 lutego 2011 r. sygn. akt II SA/Ol 1023/10, WSA w Warszawie z dnia 4 lipca 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 728/12, pub!. CBOSA http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na uwadze powyższe, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję uznając, że została ona wydana z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego i procesowego i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Orzeczenie w pkt 2 sentencji wyroku znajduje umocowanie wart. 152 cyt. ustawy.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań.