Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1818/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6292 Przymusowy zarząd państwowy
Hasła tematyczne: Komunalizacja mienia
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 1918 nr 21 poz 67
law: Dekret w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant sekr. sąd. Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2012 r. sprawy ze skargi Instytutu [...] z siedzibą w W. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności zarządzenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2011 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącego Instytutu [...] z siedzibą w W. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2011r. Minister Gospodarki po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez Instytut [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] maja 2011r., którą stwierdzono nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] października 1954r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem Cegielnia wł. R. i E. P. w P. ul. [...].

W uzasadnieniu wskazano, że poprzednio decyzją z dnia [...] maja 2009r. Minister Gospodarki rozpoznając wniosek o stwierdzenie nieważności powyższego zarządzenia złożony pierwotnie przez R. i E. P., a potem podtrzymany przez ich spadkobierców – I. P., A. P. i P. P. umorzył postępowanie, gdyż wnioskodawcy nie wykazali swojego interesu prawnego w złożeniu takiego żądania. Wskutek wniesienia skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 czerwca 2010r. (sygn. akt IV SA/Wa 440/10) uchylił obydwie decyzje w przedmiocie umorzenia postępowania nieważnościowego. Sąd uznał, że skarżącym przysługuje przymiot strony w tym postępowaniu. Ponadto Sąd zwrócił uwagę, że z umowy dzierżawy cegielni zawartej między R. i E. P., a Robotniczą Spółdzielnią Mieszkaniowo-Budowlaną w P. wynika, iż dzierżawca zobowiązał się doprowadzić przedsiębiorstwo cegielni do stanu używalności. Ponadto stroną tej umowy byli małżonkowie P. jako właściciele cegielni.

Organ dalej wywodzi, że stosownie do art. 153 p.p.s.a. związany jest oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku WSA w Warszawie z dnia 7 czerwca 2010r. (sygn. akt IV SA/Wa 440/10). Wobec tego Minister uznał, że wnioskodawcy posiadają przymiot strony i rozpoznając ich wniosek stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] października 1954r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem Cegielnia wł. R. i E. P. Organ zwrócił wówczas uwagę, że przymusowy zarząd mógł być ustanowiony nad przedsiębiorstwem. Tymczasem w dacie wydania spornego zarządzenia cegielnia nie istniała jako zorganizowana całość. Ponadto zdaniem organu zarządzenie nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych.

Wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez Instytut [...] Minister na nowo rozpatrzył sprawę i podtrzymał swoje poprzednie stanowisko, przy czym wskazał inną argumentację co do kwestii nieodwracalności skutków prawnych.

W pierwszej kolejności stwierdził, że interes prawny I. P., A. P. i P. P. wynika z umowy z dnia [...] kwietnia 1948r. zawartej w formie aktu notarialnego, mocą której E. i R. małż. P. nabyli dwie działki gruntu uregulowane w stosownych księgach wieczystych, umowy dzierżawy cegielni zawartej w dniu [...] lutego 1953r. pomiędzy E. i R. małż. P., a Robotniczą Spółdzielnią Mieszkaniowo-Budowlaną w P. oraz postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po R. i E. P. oraz M. P. Nadto istnienie interesu prawnego po stronie następców prawnych małż. P. wynika z wyroku WSA w Warszawie z dnia 7 czerwca 2010r. (sygn. akt IV SA/Wa 440/10).

W ocenie organu w dacie wydania zarządzenia nie istniała już spółka jawna, której wspólnikami byli także małż. P., natomiast osoby te były właścicielami składników majątkowych pozostałych po cegielni prowadzonej przez tę spółkę. Wydzierżawili Spółdzielni Mieszkaniowo-Budowlanej jedynie wymienione w umowie elementy przedsiębiorstwa. Tym samym w dacie ustanowienia przymusowego zarządu przedsiębiorstwo pn. Cegielnia już nie istniało. Małżonkowie byli właścicielami nieruchomości, na której poprzednio było zorganizowane przedsiębiorstwo oraz poszczególnych składników majątkowych nieistniejącego już przedsiębiorstwa.

Dalej organ wywodzi, że zarządzeniem z dnia [...] października 1954r. właściwy minister ustanowił nad przedsiębiorstwem zarząd przymusowy, przy czym składniki majątkowe objęte zarządem zostały ujęte w protokole zdawczo- odbiorczym sporządzonym w dniu [...] listopada 1954r.

Minister w dalszym toku wywodów przywołał ustawę z dnia 25 lutego 1958r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem przymusowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37) i stwierdził, że akt ten normował tryb nacjonalizacji przedsiębiorstw, nad którymi został ustanowiony przymusowy zarząd państwowy. W niniejszej sprawie brak dowodów, aby takowe orzeczenie nacjonalizacyjne zostało wydane w stosunku do cegielni małż. P.

Organ wskazuje, że zgodnie z art. 1 ust. 3 dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918r. w przedmiocie przymusowego zarządu, zarządem państwowym mogły być objęte przedsiębiorstwa przemysłowe i handlowe, których utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch leżało w interesie Państwa. W dacie wydania przedmiotowego zarządzenia nie istniało wskazane w nim przedsiębiorstwo, a wspólnicy spółki mienie pozostałe po jej rozwiązaniu określone jako nieczynna cegielnia wydzierżawili Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowo-Budowlanej w P. Umowa tą nie objęto przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 40 § 1 kodeksu handlowego, lecz określone w umowie składniki majątkowe. Wobec powyższego ocena przesłanek ustanowienia przymusowego zarządu – interesu Państwa oraz bezruchu lub zagrożenia bezruchem – w odniesieniu do nieistniejącego przedsiębiorstwa jest bezprzedmiotowa. Jednocześnie wskazano, że celem ustanowienia zarządu państwowego było zapewnienie ciągłości pracy przedsiębiorstwa o kluczowym znaczeniu dla gospodarki Państwa, nie zaś upaństwowienie zakładów. Cegielnia T. prowadzona przez spółkę jawną w dacie przed ustaniem bytu prawnego tej spółki posiadała zdolność produkcyjną do 1.500.000 cegieł rocznie.

Mienie pozostałe po cegielni zostało oddane w dzierżawę spółdzielni, a zastosowanie dekretu w stosunku do mienia znajdującego się we władaniu jednostki państwowej było niedopuszczalne.

W konkluzji Minister stwierdził, że wydanie zarządzenia w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem Cegielnia wł. R. i E. P. nosi cechy rażącego naruszenia prawa, co stanowi przesłankę do stwierdzenia nieważności z art. 156 § 1 pkt 2) kpa.

Dalej organ podjął rozważania odnośnie oceny skutków prawnych wydanej decyzji. Przy czym odstąpił od argumentacji wyrażonej w swojej pierwszej decyzji z dnia [...] maja 2011r. Obecnie stwierdził, że skutkiem prawnym zarządzenia wydawanego na gruncie dekretu z 1918r. było ustanowienie przymusowego zarządu. Decyzja ta miała charakter odwracalny, nie skutkując zmianami prawnorzeczowymi. Zarządzenie takie ograniczało jedynie właściciela w prawie swobodnego dysponowania mieniem przez właściciela. Nie oznaczało upaństwowienia mienia czy jakiejkolwiek zmiany stosunków własnościowych. W tym stanie rzeczy brak podstaw do oceny, że zarządzenie mogło wywołać nieodwracalne skutki prawne.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2011r. do sądu administracyjnego złożył Instytut [...] z siedzibą w W.

Skarga wnosi o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2011r. oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie 7, art. 77, art. 80 i art. 107 kpa oraz art. 1 pkt 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego poprzez przyjęcie, ze w dacie ustanowienia przymusowego zarządu przedsiębiorstwo nim objęte nie istniało, choć w rzeczywistości istniało i funkcjonowało.

W ocenie skarżącego istotą sporu jest ustalenie czy w dacie wydania spornego zarządzenia cegielnia istniała jako przedsiębiorstwo tj. zorganizowany zespół składników majątkowych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej. Przedsiębiorstwo cegielni, będące własnością R. i E. P. istniało i prowadziło działalność produkcyjną przed 1948r. Od 1949r. przedsiębiorstwo cegielni prowadziła spółka jawna z udziałem dwóch jeszcze wspólników, zawarta na okres jednego roku, której okres funkcjonowania przedłużono na kolejny rok. W toku postępowania nie ustalono w sposób nie budzący wątpliwości czy spółka ta została zlikwidowana i kiedy, nie mniej okoliczności te mają znaczenie drugorzędne. Zasadniczą kwestią jest czy w dacie ustanowienia zarządu istniało przedsiębiorstwo cegielni bez względu na jego status i formę prawną. Cegielnia ta mogła być prowadzona przez osoby fizyczne tj. małż. P. Za przyjęciem takiej tezy przemawia: stanowiła ona zorganizowany zespół przeznaczony do produkcji cegły; na podstawie umowy dzierżawy z dnia [...] lutego 1953r. zostało wydzierżawione przedsiębiorstwo tj. cegielnia, a Robotnicza Spółdzielnia Mieszkaniowo-Budowlana w P. zobowiązała się do doprowadzenia przedsiębiorstwa cegielni do stanu używalności; z pism zgromadzonych w aktach wynika, że cegielnia w dacie ustanowienia zarządu stanowiła przedsiębiorstwo czynne; nadto w dniu [...] października 1954r. zdolności produkcyjne cegielni wynosiły ca 200.000 sztuk cegły miesięcznie.

W ocenie skarżącego Minister dokonał błędnego ustalenia stanu faktycznego i wywiódł błędny wniosek, że cegielnia w 1953r. była nieczynna, a tym samym, że spółka nie kontynuowała swojej działalności. Jest to założenie nietrafne, nie mające uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym. Wbrew twierdzeniom Ministra przedsiębiorstwo - cegielnia istniało w dacie ustanowienia zarządu, choć mogło nie być prowadzone przez spółkę. Nawet przy przyjęciu, że w 1953r. cegielnia nie prowadziła działalności produkcyjnej, to w dalszym ciągu była przedsiębiorstwem, przygotowanym do produkcji. Ponadto sam fakt nie prowadzenia działalności gospodarczej nie stanowił przeszkody do ustanowienia zarządu, co wynika z art. 1 pkt 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918r. Organ pominął, że przedsiębiorstwo od 1,5 roku było przedmiotem dzierżawy przez Robotniczą Spółdzielnię Mieszkaniowo-Budowlaną w P., było czynne i prowadziło produkcję cegły na poziomie 1,8 mln sztuk rocznie. Zdaniem skarżącego fakt wydzierżawienia cegielni przez właścicieli osobie trzeciej nie stanowił przeszkody w ustanowieniu zarządu przymusowego, gdyż Spółdzielnia nie była jednostką państwową, lecz jednostką uspołecznioną posiadającą i prowadzącą cegielnię na podstawie umowy dzierżawy (stosunek obligacyjny).

Minister dokonał błędnych ustaleń i przyjął bezzasadnie, że przedsiębiorstwo mogło być prowadzone jedynie przez spółkę, a całkowicie pominął inne dowody wskazujące, że cegielnia ta była prowadzona jako przedsiębiorstwo przez zarówno właścicieli, jak i przez spółdzielnię.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy stwierdzić, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Na wstępie wymaga krótkiego omówienia specyfika postępowania, w którym została wydana oceniana przez Sąd decyzja administracyjna. W postępowaniu nieważnościowym bowiem zasadnicze znaczenie ma norma procesowa tj. art. 156 kpa i nast., ale nie oznacza to, że nie znajdują zastosowania inne przepisy i reguły prowadzenia postępowania administracyjnego zawarte w kpa.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest ustalenie, czy decyzja podlegająca kontroli jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 Kpa. Jest to instytucja procesowa stanowiąca wyjątek od statuowanej w art. 16 § 1 Kpa ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznej i z tych względów stwierdzenie nieważności decyzji może nastąpić tylko wówczas, gdy zostanie bezspornie ustalone wystąpienie przyczyny nieważności określonej w art. 156 § 1 Kpa. Analiza orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje, że z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia wówczas gdy spełnione zostaną łącznie trzy przesłanki: zachodzi oczywistość naruszenia konkretnego przepisu, za uznaniem za rażące przemawia charakter naruszonego przepisu, oraz racje ekonomiczne, społeczne - skutki, które wywołała decyzja.

Oczywistość naruszenia prawa polega na niewątpliwej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym podstawę prawną decyzji. Wątpliwości i spór co do wykładni przepisu prawa materialnego nie może stanowić przesłanki do stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji (vide wyrok NSA z dnia 18.01.2002 r. w sprawie I SA 1506/00, LEX nr 81968 oraz wyrok NSA z dnia 02.02.2006r. w sprawie II OSK 489/05, LEX nr 196694).

W niniejszej sprawie organ stwierdził, że przy wydaniu zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] października 1954r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem Cegielnia wł. R. i E. P. w P. doszło do rażącego naruszenia prawa materialnego tj. art. 1 pkt 3 dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. U. nr 21, poz. 67 ze zm.). Mianowicie przywołany przepis przewiduje możliwość, nie konieczność, objęcia przymusowym zarządem państwowym przedsiębiorstwa przemysłowego. Przeprowadzone przez Ministra Gospodarki postępowanie wyjaśniające doprowadziło ten organ do wniosku, że w omawianym przypadku nie istniało przedsiębiorstwo jako zorganizowana całość, lecz jedynie poszczególne składniki majątkowe, które kiedyś stanowiły element cegielni prowadzonej przez spółkę jawną. I te składniki mogły w konsekwencji zostać objęte przymusowym zarządem, nie zaś nie istniejące przedsiębiorstwo. Tymczasem art. 1 pkt 3 dekretu w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego dopuszczał ustanowienie zarządu jedynie nad przedsiębiorstwem jako zorganizowaną całością, czy to funkcjonującym, czy pozostającym w bezruchu. Skoro w dacie wydania omawianego zarządzenia nie istniało przedsiębiorstwo, zastosowanie tego dekretu stanowiło rażące naruszenie prawa. Przy czym organ tezę, że przedsiębiorstwo cegielni nie istniało uzasadnia trzema okolicznościami: umową dzierżawy zawartą w dniu [...] lutego 1953r. pomiędzy E. i R. małż. P., a Robotniczą Spółdzielnią Mieszkaniowo-Budowlaną w P., protokołem zdawczo - odbiorczym sporządzonym w dniu [...] listopada 1954r. oraz faktem, że w stosunku do omawianego przedsiębiorstwa nie zostało wydane orzeczenie nacjonalizacyjne w trybie ustawy z dnia 25 lutego 1958r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem przymusowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37).

W ocenie Sądu przywołana w zaskarżonej decyzji argumentacja nie jest trafna, a analiza przywołanych dokumentów prowadzi do odmiennych wniosków. Sąd zatem w pełni podziela zarzut skargi, że Minister dokonał błędnego ustalenia stanu faktycznego i wywiódł błędny wniosek, że cegielnia w dacie ustanowienia przymusowego zarządu nie stanowiła przedsiębiorstwa. Materiał dowodowy znajdujący się w aktach administracyjnych wskazuje, że w dacie [...] października 1954r. cegielnia istniała jako doskonale prosperujące przedsiębiorstwo.

Po pierwsze wskazywana umowa dzierżawy została zawarta pomiędzy małż. P. jako osobami, które dysponowały tytułem prawnym do nieruchomości oraz składników wymienionych w umowie, a służących do prowadzenia tej cegielni choć sama cegielnia wówczas nie funkcjonowała tj. nie prowadziła działalności wytwórczej. Z § 1 tej umowy wynika, że małżonkowie są właścicielami cegielni i na cegielnię tę składają się piec do wypalania cegły, osiem szop do suszenia cegły, teren do eksploatacji gliny, budynek drewniany mieszczący maszyny do wyrobu cegły i silnik napędowy, przy czym maszyny wymagały naprawy. Zatem istniały wszystkie niezbędne elementy do prowadzenia działalności produkcyjnej cegieł, które składają się na przedsiębiorstwo produkcyjne w tej branży, ale przedsiębiorstwo w celu uruchomienia wymagało poczynienia określonych nakładów. Nakłady te stosownie do § 5 umowy zobowiązała się ponieść Robotnicza Spółdzielnia Mieszkaniowo-Budowlana w P. i doprowadzić cegielnię do stanu "używalności". Ponadto Spółdzielnia zobowiązała się do powiększania i ulepszenia urządzeń służących do wyrobu cegieł. Analiza zapisów umowy prowadzi do wniosku, że jej przedmiotem było przedsiębiorstwo, które nie funkcjonowało chociaż posiadało potencjał do produkcji wyrobów, do których zostało powołane. Pozostawała jedynie kwestia poczynienia pewnych napraw w urządzeniach oraz zorganizowania na nowo jego działalności, ale profil i możliwości produkcyjne miały swoje źródło w cegielni przekazanej przez małż. P.

Ponadto na okoliczność, że przedmiotem stosunku obligacyjnego, którego przedmiotem była cegielnia jako przedsiębiorstwo wskazuje typ umowy, jaka została zawarta w dniu [...] lutego 1953r. Mianowicie zgodnie z Kodeksem zobowiązań z 1933r. przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązywał się dać dzierżawcy używanie i użytkowanie rzeczy lub prawa majątkowego, w szczególności prawo wytwarzania i pobierania pożytków (art. 402 § 1 kz). Orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że przedmiotem umowy dzierżawy mógł być zakład produkcyjny (zorganizowane przedsiębiorstwo), bo tylko taki status rzeczy pozwalał na wytwarzanie pożytków, co było niezbędnym elementem do zakwalifikowania danego stosunku prawnego jako umowy dzierżawy (vide wyrok SN z dnia 28 maja 1958r. III CR 263/58, z 12 maja 1959r. I CR 771/58). Ze swej istoty sam piec do wypalania cegły, plac z gliną czy szopy do suszenia cegły jako oddzielne składniki majątkowe nie mogły przynosić jakichkolwiek pożytków, czyli w niniejszej sprawie końcowego produktu jakim jest cegła. Dopiero łączne funkcjonowanie wszystkich tych elementów składających się na przedsiębiorstwa przynosiło efekt w postaci produktu finalnego. Oznacza to, że skoro intencją stron umowy było doprowadzenie do produkcji cegieł to prawidłowo zawarły umowę dzierżawy, która objęła całe przedsiębiorstwo jakim była cegielnia.

Po drugie organ wskazał, że protokołem zdawczo - odbiorczym sporządzonym w dniu [...] listopada 1954r. zostały przejęte poszczególne, tam wymienione składniki, co potwierdzać miałoby tezę, że zarząd przymusowy dotyczył nie działającego przedsiębiorstwa, lecz składników mienia. Argument ten jest chybiony z prostego względu, mianowicie protokół zdawczo-odbiorczy z istoty zawsze wymienia poszczególne składniki mienia. Ma rolę dokumentu inwentaryzacyjnego w każdego rodzaju postępowaniu i ilustruje co dokładnie składa się na dany zakład produkcyjny, przedsiębiorstwo czy innego rodzaju zorganizowaną jednostkę, którą mógł być nawet majątek ziemski. Nie może natomiast stanowić dowodu na okoliczność, że przymusowy zarząd obejmował wymienione w protokole składniki majątkowe.

Po trzecie okoliczność, że w stosunku do omawianej cegielni nie zostało wydane orzeczenie nacjonalizacyjne, a przynajmniej takie orzeczenie nie istnieje w dostępnej dokumentacji nie dowodzi w żadnym razie, że w dacie objęcia przymusowym zarządem nie istniało to przedsiębiorstwo. Trudno w tej chwili ustalić co było powodem, że nie zostało wydane takie orzeczenie, bowiem art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem przymusowym przewidywał przejście na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa przedsiębiorstw pozostających w zarządzie państwowym. A powody te mogły być bardzo różnorakie i obecnie nie jest możliwe ich ustalenie. Nie mniej jednak z okoliczności zaniechania wydania takiego orzeczenia nie można bezpośrednio stawiać tezy, że zarządzenie o przymusowym zarządzie nie obejmowało przedsiębiorstwa jakim była sporna cegielnia.

Natomiast w aktach znajdują się dokumenty, które wskazują że w dacie ustanowienia przymusowego zarządu cegielnia jako przedsiębiorstwo produkujące cegłę nie tylko świetnie funkcjonowała czyli "była w ruchu", lecz miała tak duży potencjał, który mógł zostać wykorzystany racjonalnie jedynie poprzez wprowadzenie zarządu wykonywanego przez duże przedsiębiorstwo państwowe działające w tym obszarze produkcyjnym. Mianowicie we wniosku z dnia [...] lutego 1954r. skierowanym do Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła Wojewódzki Zarząd Przemysłu Terenowego Materiałów Budowlanych wskazując na potrzebę ustanowienia przymusowego zarządu nad przedmiotową cegielnią stwierdzał, że cegielnia posiada prawie kompletny park maszynowy oraz bogate złoża gliny i produkuje około 1.800.000 sztuk cegły rocznie podczas gdy przy niewielkich nakładach możliwe jest zwiększenie produkcji do około 3.000.000 sztuk cegieł rocznie. Dalej stwierdzono, że ze względu na deficyt cegły konieczne jest doprowadzenie cegielni do pełnej możliwości produkcyjnej, a tego nie może dokonać Robotnicza Spółdzielnia Mieszkaniowo-Budowlana. Okoliczność, że produkcja cegły w dacie ustanowienia zarządu przebiegała sprawnie znajduje również potwierdzenie w piśmie – z kolei Spółdzielni - do Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] listopada 1954r., w którym stwierdzono, iż w związku z ustanowieniem zarządu zajęta została znajdująca się na terenie cegielni cegła wyprodukowana jeszcze przez Spółdzielnię w ilości ok. 200.000 sztuk. Oznacza to, że cegielnia jako przedsiębiorstwo funkcjonowała wytwarzając produkt zgodny z profilem tego przedsiębiorstwa. Gdyby – jak twierdzi Minister w zaskarżonej decyzji – na gruntach małż. P. znajdowały się jedynie poszczególne składniki majątkowe nie powiązane ze sobą gospodarczo, nie byłoby możliwe osiągnięcie efektu produkcyjnego jakim niewątpliwie były cegły. Produkt ten mógł bowiem zostać jedynie wytworzony przez zorganizowaną całość jaką była owa cegielnia, czyli przedsiębiorstwo. Natomiast kto zarządzał tą cegielnią, czy właściciele czy osoba trzecia – w tym wypadku wydzierżawiający – było kwestią odrębną.

Organ stanął na stanowisku, że zastosowanie dekretu z 1918r. w stosunku do mienia znajdującego się we władaniu jednostki państwowej było niedopuszczalne. Uznał zatem, że wydzierżawienie Spółdzielni Mieszkaniowo-Budowlanej majątku cegielni spowodowało wyłączenie możliwości ustanowienia zarządu przymusowego. Z tym stanowiskiem nie można się zgodzić. Po pierwsze spółdzielnie nie były jednostkami państwowymi gdyż już Konstytucja PRL z dnia 22 lipca 1952r. odróżniała mienie ogólnonarodowe od mienia spółdzielczego. Art. 11 Konstytucji PRL stanowił, że własności spółdzielczej jako własności społecznej zapewnia się szczególną ochronę i opiekę. Przede wszystkim jednak cegielnia została przekazana w posiadanie Spółdzielni na podstawie stosunku obligacyjnego, czyli zależnego. Umowa dzierżawy mogła zostać wypowiedziana na warunkach i w terminach w niej określonych i nie kreowała żadnych uprawnień o charakterze rzeczowym dla wydzierżawiającego. Państwo poprzez zawarcie omawianej umowy dzierżawy nie nabyło żadnych uprawnień władczych w stosunku do cegielni, co następowało dopiero poprzez ustanowienie przymusowego zarządu państwowego przez organ wykonawczy państwa tj. właściwego ministra ze wszystkimi konsekwencjami przewidzianymi przez dekret z dnia 16 grudnia 1918r. Innymi słowy przekazanie władania przedsiębiorstwem przez właściciela osobie trzeciej na drodze umów cywilno prawnych nie stało na przeszkodzie, aby zastosować przymusowy zarząd państwowy w stosunku do takiego przedsiębiorstwa. Oznacza to, że nawet oddanie w dzierżawę przedsiębiorstwa przemysłowego podmiotowi o statusie przedsiębiorstwa państwowego również uzasadniać mogło wydanie zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego. Inne bowiem zasady obowiązują przy stosunkach obligacyjnych, inne natomiast jeżeli posiadanie znajduje swoje źródło w decyzji administracyjnej, jak miało to miejsce w wypadku ustanawiania przymusowego zarządu.

Sąd zatem stoi na stanowisku, że sporna cegielnia stanowiła przedsiębiorstwo przemysłowe, a to oznacza, że konieczne było zbadanie, czy spełniać mogła kryteria do ustanowienia przymusowego zarządu wymienione w art. 1 pkt 3) dekretu. Tymczasem Minister w zaskarżonej decyzji stwierdził, że ocena przesłanek ustanowienia zarządu państwowego w stosunku do nieistniejącego przedsiębiorstwa jest bezprzedmiotowa i z tego względu odstąpił od rozważań w tym zakresie. Jednakże wobec odmiennych ustaleń Sądu, że cegielnia stanowiła w dniu [...] października 1954r. przedsiębiorstwo do rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności zarządzenia konieczne jest aby Minister ustalił, czy utrzymanie w ruchu tej cegielni leżało w interesie państwa. Sąd administracyjny bowiem nie może zastępować organu administracji w tych ustaleniach. Z tego względu konieczne było uchylenie zaskarżonej decyzji, aby Minister rozważył, czy utrzymanie produkcji w tej konkretnej cegielni w realiach tamtych czasów i miejscu leżało w interesie państwa. W zależności od ustaleń poczynionych w tym przedmiocie ostatecznie Minister podejmie decyzję, czy zarząd przymusowy został ustanowiony z rażącym naruszeniem przepisów dającym podstawę do stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] października 1954r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem Cegielnia wł. R. i E. P.

Uznając zatem, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 1 pkt 3) dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918r. w przedmiocie przymusowego zarządu w części zastosowania pojęcia "przedsiębiorstwa" oraz przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. Pkt II wyroku znajduje uzasadnienie w art. 152 p.p.s.a.