Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1724/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-10-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.151, 188
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art.173,177 ust. 5 i 6, art.184 ust.5
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym
article: art.138 § 1 pkt 3, art. 163
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno (spr.) Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz del. WSA Ewa Kwiecińska Protokolant asystent sędziego Dorota Chromicka po rozpoznaniu w dniu 31 października 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rektora Uniwersytetu Zielonogórskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Go 167/12 w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Rektora Uniwersytetu Zielonogórskiego z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia w ramach nadzoru decyzji wydziałowej komisji stypendialnej studentów 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. zasądza od A. D. na rzecz Uniwersytetu Zielonogórskiego kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 25 kwietnia 2012 r., II SA/Go 167/12 uchylił decyzję Rektora Uniwersytetu Zielonogórskiego z [...] grudnia 2011 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Dziekana Wydziału [A] Uniwersytetu Zielonogórskiego z [...] maja 2011 r. w przedmiocie uchylenia w ramach nadzoru decyzji wydziałowej komisji stypendialnej studentów.

Decyzja Rektora Uniwersytetu Zielonogórskiego z [...] grudnia 2011 roku, wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. Skarżąca A. D. ukończyła jednolite studia magisterskie na kierunku [X] na Wydziale [B] oraz w dniu 13 lipca 2010 roku uzyskała tytuł magistra. Ponadto w dniu 24 września 2010 roku ukończyła studia niestacjonarne pierwszego stopnia na kierunku [Y] na Wydziale [A]. Aktualnie jest ona studentką na studiach stacjonarnych drugiego stopnia na tymże kierunku.

Wydziałowa Komisja Stypendialna przy Wydziale [A], decyzją z [...] listopada 2010 roku, przyznała skarżącej stypendium socjalne w wysokości 600 zł miesięcznie oraz stypendium na wyżywienie w wysokości 150 zł miesięcznie (łącznie 750 zł) na okres od listopada do czerwca 2011 roku.

W dniu 28 kwietnia 2011 roku Dziekan Wydziału [A] wszczął w trybie nadzoru na podstawie art. 177 ust. 5 i 6 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 164, poz. 1365 ze zm.), zwanej dalej "p.s.w.", postępowanie zmierzające do ustalenia zgodności z tą ustawą oraz regulaminem uczelnianym ww. decyzji Komisji Stypendialnej z [...] listopada 2010 roku o przyznaniu skarżącej stypendium w łącznej kwocie 750 zł miesięcznie. Następnie Dziekan decyzją z [...] maja 2011 roku uchylił powyższą decyzję. Uznał bowiem, że z art. 184 ust. 5 p.s.w. oraz § 7 ust. 4 regulaminu studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów nie przysługuje stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat.

Rektor Uniwersytetu Zielonogórskiego decyzją z [...] lipca 2011 roku utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z 27 października 2011 r., II SA/Go 652/11 uchylił decyzję Rektora Uniwersytetu Zielonogórskiego uznając, że postępowanie odwoławcze nie powinno polegać tylko na kontroli rozstrzygnięcia organu I instancji, lecz powinno mieć miejsce ponowne merytoryczne rozpatrzenie spraw.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Rektor Uniwersytetu Zielonogórskiego, decyzją z [...] grudnia 2011 roku, utrzymał w mocy decyzję Dziekana Wydziału [A] z [...] maja 2011 roku w przedmiocie uchylenia decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej przy Wydziale [A] z [...] listopada 2010 roku o przyznaniu A. D. stypendium socjalnego i na wyżywienie w części dotyczącej stypendium socjalnego oraz umorzył postępowanie odwoławcze w części dotyczącej stypendium na wyżywienie. W uzasadnieniu organ odwoławczy podtrzymał dotychczasową interpretację art. 184 ust. 5 p.s.w. Zgodnie z tym przepisem student, który ukończył już jeden kierunek studiów, może otrzymywać stypendium socjalne i jego zwiększenie tylko wtedy, gdy studiuje w celu uzyskania tytułu magistra. Intencja ustawodawcy zawarta w art. 184 ust. 5 p.s.w. koresponduje z art. 184 ust. 4 p.s.w., zgodnie z którym student studiujący równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać m.in. stypendium socjalne, tylko na jednym wskazanym przez niego kierunku studiów. Intencją ustawodawcy jest, aby student dostawał stypendia tylko na jednym ze studiowanych równocześnie kierunków oraz umożliwienie studentowi otrzymywania stypendium, gdy ukończył już studia na jednym z kierunków na studiach pierwszego stopnia i kontynuuje studia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra na studiach drugiego stopnia lub jednolitych studiach magisterskich. Wskazał nadto, że zgodnie z ustawą p.s.w. oraz systemem bolońskim studia są studiami trzystopniowymi: studia pierwszego stopnia to studia licencjackie lub inżynierskie, umożliwiające uzyskanie wiedzy i umiejętności w określonym zakresie kształcenia, przygotowujące do pracy w określonym zawodzie, kończące się uzyskaniem tytułu licencjata albo inżyniera (art. 2 ust. 1 pkt 7 p.s.w.); studia drugiego stopnia to studia magisterskie, kończące się uzyskaniem tytułu magistra albo tytułu równorzędnego (art. 2 ust. 1 pkt 8 p.s.w.); studia trzeciego stopnia to studia doktoranckie, na które przyjmowani są kandydaci posiadający tytuł magistra albo tytuł równorzędny (art. 2 ust. 1 pkt 10 p.s.w.). Na mocy art. 169 ust. 1 pkt 2 p.s.w., do odbywania studiów drugiego stopnia w uczelni może być dopuszczona osoba, która ma tytuł magistra, licencjata, inżyniera lub równorzędny i spełnia warunki określone na podstawie ust. 2 oraz spełnia warunki rekrutacji ustalone przez uczelnię. Dlatego jako błędne uznał twierdzenia odwołującej się, że skoro ukończyła studia pierwszego stopnia na kierunku [Y] i od razu po nich rozpoczęła studia drugiego stopnia na tym kierunku, ma prawo otrzymywać stypendium socjalne oraz stypendium na wyżywienie na studiach drugiego stopnia. Przepis art. 184 ust. 5 ustawy wyklucza możliwość przyznania jej stypendium socjalnego z uwagi na posiadanie tytułu magistra w związku z ukończonymi 13 lipca 2010 roku jednolitymi studiami magisterskimi na kierunku [X]. Tak jak dla przyjęcia na studia drugiego stopnia nie ma znaczenia, jakie studia pierwszego stopnia albo jednolite studia magisterskie zostały ukończone, tak też w art. 184 ust. 5 nie ma znaczenia, jaki drugi kierunek studiów jest studiowany po ukończeniu pierwszego.

Odnośnie stypendium na wyżywienie organ odwoławczy wskazał, że zobowiązany jest wydać decyzję w oparciu o przepisy prawa obowiązujące w dniu wydania decyzji. Do dnia 30 września 2011 roku na podstawie ustawy p.s.w. student mógł ubiegać się o przyznanie stypendium socjalnego, stypendium mieszkaniowego oraz stypendium na wyżywienie. Po nowelizacji ww. ustawy od 1 października 2011 roku student może ubiegać się o przyznanie stypendium socjalnego oraz zwiększeń tego stypendium na podstawie art. 182 p.s.w. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W przypadku stypendium na wyżywienie Rektor nie może - z uwagi na brak podstawy prawnej - wydać merytorycznego rozstrzygnięcia dotyczącego stypendium na wyżywienie. Dlatego też w tym zakresie umorzył postępowanie odwoławcze.

Od powyższej decyzji A. D. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., w której domagała się uchylenia decyzji w całości oraz stwierdzenia jej nieważności. Zdaniem skarżącej z art. 184 ust 5 p.s.w. wynika, że student po 3 latach studiów licencjackich może otrzymywać stypendia na studiach drugiego stopnia przez nawet 3 lata, co daje razem 6 lat otrzymywania świadczeń stypendialnych. Skutkuje to tym, że osoba taka może nawet zmienić kierunek studiów drugiego stopnia po pierwszym roku i rozpocząć studia od nowa i ma prawo do stypendium do końca studiów. Zaznaczyła nadto, że otrzymywała stypendium socjalne na jednolitych studiach magisterskich przez 5 lat, zatem odmowa przyznania tego świadczenia jest pewną formą dyskryminacji.

W uzasadnieniu wyroku z 25 kwietnia 2012 r. Sąd stwierdził, że na podstawie art. 177 ust. 5 p.s.w. nadzór nad działalnością komisji stypendialnej sprawuje dziekan, który ma prawo uchylić decyzję wydziałowej komisji stypendialnej niezgodną z przepisami ustawy lub regulaminem (art. 177 ust. 6). Wszczęcie postępowania nadzorczego przez dziekana jest zatem jego wyłączną kompetencją, która ma na celu zbadanie prawidłowości rozstrzygnięć wydawanych przez wydziałowe komisje stypendialne. Czynności nadzorcze, o których mowa w przywołanych przepisach trudno jednoznacznie przyporządkować którejś z procedur ujętych w k.p.a. Nie jest to część postępowania "zwykłego", gdyż wskutek przekazania uprawnień, o których mowa w art. 175 ust. 3 w związku z art. 207 ust. 1 p.s.w., czynności postępowania zwykłego wykonują komisje stypendialne. Nie można także uznać, iż są to czynności podejmowane w ramach trybów nadzwyczajnych regulowanych w k.p.a., na co wskazują wymienione w art. 177 ust. 6 ustawy kryteria nadzoru tj. zgodność z przepisami ustawy lub regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej - odmiennie od kryteriów wznowienia postępowania (art. 145 k.p.a.), stwierdzenia nieważności (art. 156 k.p.a.), czy też uchylenia lub zmiany decyzji ( art. 154, 155 k.p.a.). Sąd uznał, że w art. 177 ust. 5 i 6 p.s.w. przewidziano odrębną procedurę nadzorczą, do której jedynie odpowiednio należy stosować przepisy k.p.a. Ta swoista procedura nadzorcza, może zakończyć się, tak jak to miało w niniejszej sprawie, uchyleniem kontrolowanej decyzji komisji stypendialnej (art. 177 ust. 6 p.s.w.). Jednakże ustawodawca nie wypowiedział się w kwestii formy, w jakiej ma zapaść tego rodzaju rozstrzygnięcie organu nadzorczego.

W kontrolowanej sprawie Dziekan Wydziału [A] UZ wydał decyzję z [...] maja 2011 roku uchylającą decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej Studentów z [...] listopada 2010 roku, przyznającą skarżącej stypendium socjalne i na wyżywienie w okresie od listopada 2010 roku do czerwca 2011 roku, jako niezgodną z art. 184 ust 5 p.s.w. i § 77 regulaminu o pomocy materialnej dla studentów i doktorantów UZ. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Rektora Uniwersytetu Zielonogórskiego z [...] grudnia 2011 roku utrzymująca decyzję nadzorczą Dziekana w mocy, zaś w zakresie stypendium na wyżywienie umarzająca postępowanie odwoławcze jako bezprzedmiotowe.

Stosownie do art. 186 ust. 1 ustawy rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 p.s.w., w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzór wniosku o przyznanie stypendium socjalnego oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta. Omawiana ustawa w art. 184 ust. 5, zaś regulamin w § 7 ust. 5, będącym jego dosłownym powtórzeniem, ustanawia jednak przesłankę negatywną, której spełnienie przesądza o braku możliwości przyznania studentowi stypendium socjalnego, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowego. Zgodnie z nim, studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe nie przysługuje, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra, jednakże nie dłużej, niż przez okres trzech lat. Zdaniem Sądu, norma zawarta w powyższym przepisie prawa jednoznacznie wskazuje, że uprawnienie studenta do uzyskania przykładowo stypendium socjalnego i na wyżywienie wygasa z chwilą ukończenia przez studenta jednego kierunku studiów, pod warunkiem, że student nie kontynuuje nauki po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra, i to jednak nie dłużej, niż przez okres trzech lat. Z art. 184 ust. 5 p.s.w. wynika zatem, że stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe przysługuje jedynie studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów, ale studiów pierwszego stopnia, kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra, i to jednak nie dłużej, niż przez okres trzech lat. Przepis ten pozostaje w związku logicznym z regulacją zawartą w art. 184 ust. 4 odnoszącego się do studentów, którzy jednocześnie studiują także na innych kierunkach. Tenże przepis przyznaje takim studentom możliwość uzyskania stypendium tylko na jednym z kierunków. Dokonana przez organy wykładnia art. 184 ust. 5 ustawy, nie może zawężać jego stosowania, jak to wynika z obu decyzji, wyłącznie do przypadku gdy student rozpoczął naukę na drugim kierunku studiów jako kontynuację pierwszego kierunku studiów celem uzyskania tytułu magistra. Druga część art. 184 ust. 5: "chyba że kontynuuje studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra" jest odstępstwem od zasady zawartej w pierwszej części tego przepisu, że wskazane w przepisie rodzaje stypendiów "nie przysługują studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku". Ukończenie studiów, według terminologii ustawy na jednym kierunku, nie musi być równoznaczne z ukończeniem studiów drugiego stopnia, lecz także dotyczy studiów zakończonych licencjatem.

Stan faktyczny kontrolowanej sprawy nie budzi wątpliwości. A. D. z końcem roku akademickiego 2010 roku ukończyła studia na jednym kierunku, uzyskując stopień magistra [X] (13 lipca) oraz studia pierwszego stopnia na drugim kierunku uzyskując stopień licencjata (24 września). Decyzją z [...] października 2010 roku skarżąca została przyjęta na I rok studiów na kierunku [Y]. Tak zatem zostały spełnione przesłanki o jakich mowa w art. 184 ust. 5 p.s.w., że A. D. po ukończeniu jednego kierunku studiów, kontynuuje studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra. Skarżąca znalazła się bowiem w szczególnej sytuacji będącej odstępstwem od wskazanej zasady. Zatem, organy obydwu instancji naruszyły w opisany wyżej sposób przepisy prawa materialnego przez niewłaściwą wykładnię przepisu art. 184 ust. 5 p.s.w., co miało bezpośredni wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sąd objął także drugą część zaskarżonej decyzji dotyczącą umorzenia postępowania odwoławczego w zakresie stypendium na wyżywienie ze względu na jego bezprzedmiotowość. Przepis art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. nie określa przyczyn umorzenia postępowania odwoławczego, wobec czego w każdej sprawie należy poszukiwać konkretnej przyczyny bezprzedmiotowości, mając na uwadze art. 105 k.p.a. Umorzenie postępowania przez organ odwoławczy przewidują art. 138 § 1 pkt 2 in fine i pkt 3 k.p.a. to jednak stanowią względem siebie odrębne podstawy decyzji o umorzeniu postępowania. Wspólna dla tych podstaw jest przesłanka umorzenia w postaci bezprzedmiotowości postępowania, z tym że w pierwszym przypadku dotyczy ona postępowania w sprawie, a w drugim – tylko postępowania odwoławczego. Odnośnie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. jednolicie przyjmuje się, że do umorzenia postępowania odwoławczego może dojść, po pierwsze, w razie skutecznego cofnięcia odwołania przez stronę, po drugie z powodu bezprzedmiotowości (por. J. Borkowski [w]: B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Wrocław 2003, s. 677, wyrok NSA z 12 października 2010 r., I FSK 826/10).

W rozpatrywanej sprawie żadna z wymienionych przesłanek umorzenia postępowania odwoławczego nie wystąpiła. Obowiązujące aktualnie przepisy ustawy p.s.w. nie przewidują formy stypendium na wyżywienie. Taki stan prawny został ukształtowany ustawą z 18 marca 2011 roku o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw i obowiązuje od dnia 1 października 2011 roku. Stypendium na wyżywienie zostało przyznane skarżącej decyzją z [...] listopada 2010 roku na okres od listopada 2010 roku do czerwca 2011 roku dlatego Sąd ocenił prawidłowość decyzji Dziekana jako organu I instancji i Rektora jako organu odwoławczego w stanie prawnym obowiązującym w okresie podjęcia decyzji stypendialnej oraz wypłacania stypendium. Przepisy ustawy p.s.w. obowiązujące do 1 października 2011 roku, w art. 173 pkt 6 przewidywały możliwość ubiegania się studentów o pomoc materialną w formie stypendium na wyżywienie. Ustawa nowelizująca omawianą formę stypendium zniosła z dniem wejścia jej w życie ze wskazaną wyżej datą (art. 38 ust. 1) i nie zawiera w tym zakresie przepisów intertemporalnych. Decyzja nadzorcza Dziekana z [...] maja 2011 roku, uchylająca przyznane stypendium na wyżywienie, odnosiła się zatem do obowiązującego w dacie jej wydania stanu prawnego. Tym samym należy stwierdzić istnienie przedmiotu postępowania i w konsekwencji tego, przedmiotu odwołania. Późniejsza zmiana przepisów nie wpływała w żaden sposób na obowiązujący wcześniej stan prawny. Decyzja organu II instancji odnosiła się do odwołania od decyzji organu I instancji, zatem do stanu prawnego, jaki wtedy obowiązywał. Stan prawny istniejący w chwili podejmowania decyzji przez Rektora nie miał wpływu na ocenę prawną decyzji Dziekana skoro przepisy ustawy nowelizującej nie zawierały postanowień kształtujących miniony stan prawny.

Powyższy wyrok został zaskarżony w całości przez Uniwersytet Zielonogórski. Sądowi I instancji zarzucono w trybie art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej p.p.s.a.) naruszenie:

I. przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi, tj. art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 oraz art. 134 § 1 i 151 p.p.s.a., polegające na tym, że Sąd nie ustalił prawidłowo stanu faktycznego w zakresie materialnoprawnej podstawy uchylonych decyzji, nie dokonał pełnej kontroli ww. decyzji pod kątem ich zgodności z prawem - w wyniku czego nie zastosował środka określonego w art. 151 p.p.s.a., tj. nie oddalił skargi, mimo że decyzje te są prawidłowe i wydane w oparciu o prawidłowo zastosowane przepisy prawa materialnego;

II. prawa materialnego poprzez błędną wykładnię:

1) art. 184 ust. 5 w zw. z art. 177 ust. 5 i 6 p.s.w. przejawiające się tym, że Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że w przypadku A. D. spełnione zostały przesłanki o których mowa w art. 184 ust. 5 p.s.w., tj. że po ukończeniu jednego kierunku studiów, kontynuuje studia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra, podczas gdy skarżąca tytuł taki uzyskała z momentem ukończenia studiów na Wydziale [B], 13 lipca 2010 r., a w konsekwencji błędnie uznając, że organy szkoły nieprawidłowo skorzystały ze swoich uprawnień nadzorczych uchylając decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej z [...] listopada 2010 r.;

2) art. 184 ust. 5 w zw. z art. 184 ust. 4 p.s.w. przejawiające się tym, że Sąd I instancji błędnie uznał, że powołany przepisie jednoznacznie wskazuje, że uprawnienie studenta do uzyskania stypendium socjalnego i na wyżywienia wygasa jedynie z chwilą ukończenia przez studenta jednego kierunku studiów, pod warunkiem, że student nie kontynuuje nauki po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra, i to jednak nie dłużej, niż przez okres trzech lat, wyłączając okoliczność wcześniejszego uzyskania przez skarżącą tytułu magistra [X] jako przyczynę stanowiącą podstawę do odmowy przyznania stypendium skarżącej;

III. prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 1 pkt 7, 8 oraz 10, art. 169 ust. 1 pkt 2, art. 184 ust. 4 i 5 p.s.w. przejawiające się tym, że Sąd nie rozpoznał sprawy z uwzględnieniem ww. przepisów składających się na wykładnię systemową i celowościową zasad przyznawania stypendiów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1 i 4-7 (stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie, stypendium mieszkaniowe) oraz stypendium za wyniki w sporcie, o którym mowa w art. 173 ust. 1 pkt 3 w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej, wskutek czego Sąd błędnie uznał, że skoro skarżąca ukończyła studia pierwszego stopnia na kierunku [Y] i od razu po nich rozpoczęła studia drugiego stopnia na tym samym kierunku, ma prawo otrzymywać stypendium socjalne i stypendium na wyżywienie na studiach drugiego stopnia mimo uzyskania przez nią tytułu magistra w związku z ukończonymi jednolitymi studiami magisterskimi na kierunku [X].

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu tej skargi podniesiono, że Sąd I instancji nie ustalił prawidłowo stanu faktycznego w zakresie materialnoprawnej podstawy uchylonych decyzji, jak również nie dokonał pełnej kontroli ww. decyzji pod kątem ich zgodności z prawem, w wyniku czego nie zastosował środka określonego w art. 151 p.p.s.a. Mimo powołania w treści uzasadnienia okoliczności, że skarżąca 13 lipca 2010 r. ukończyła jednolite studia magisterskie na kierunku [X], uzyskując jednocześnie tytuł magistra, ustalenie to nie znalazło odzwierciedlenia w ustaleniach dotyczących prawa skarżącej do stypendium socjalnego oraz stypendium na wyżywienie, ani w prawidłowej wykładni art. 184 ust. 5 p.s.w. Brak odniesienia do tej okoliczności w części uzasadnienia dotyczącej podstawy prawnej podjętego w sprawie rozstrzygnięcia, pozwala przyjąć, że okoliczność ta została przez Sąd I instancji pominięta, co miało decydujący wpływ na wynik sprawy.

Sąd I instancji dopuścił się również naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 184 ust. 5 w zw. z art. 177 ust. 5 i 6 p.s.w. przyjmując, że w przypadku skarżącej spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 184 ust. 5 tej ustawy, tj. że po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje studia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra, podczas gdy A. D. tytuł taki uzyskała z momentem ukończenia studiów na Wydziale [B] na kierunku [X], 13 lipca 2010 r. W myśl art. 184 ust. 5 p.s.w. w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej z [...] listopada 2010 r., studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe nie przysługuje, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. Zgodnie z tym przepisem student, który ukończył już jeden kierunek studiów, mógł otrzymywać stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe tylko wtedy, gdy studiował w celu uzyskania tytułu magistra. Student nie był tym samym uprawniony do otrzymywania tych stypendiów w przypadku gdy:

1) uzyskał już tytuł magistra na innym kierunku studiów: w tym przypadku nie została bowiem spełniona przesłanka kontynuowania studiów na drugim kierunku studiów w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra;

2) studiował drugi kierunek studiów na studiach pierwszego stopnia: w tym przypadku również nie została spełniona przesłanka kontynuowania studiów na drugim kierunku studiów w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra.

Za błędne uznać należy również stanowisko Sądu I instancji, że norma zawarta w powołanym przepisie w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej z [...] listopada 2010 r. wskazuje, że stypendium przysługuje jedynie studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów, ale studiów pierwszego stopnia, kontynuuje naukę na studiach drugiego stopnia na tym samym kierunku w celu uzyskania tytułu magistra. Tymczasem w świetle art. 184 ust. 4 i 5 p.s.w. okolicznością wyłączającą przyznanie studentowi stypendiów, w tym socjalnego czy na wyżywienie, jest również wcześniejsze uzyskanie przez niego tytułu magistra na innym kierunku. Intencja ustawodawcy zawarta w art. 184 ust. 5 p.s.w. koresponduje z art. 184 ust. 4 p.s.w. w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji z [...] listopada 2010 r., zgodnie z którym student studiujący równocześnie na kilku kierunkach studiów mógł otrzymywać stypendia, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1 i 4-7 oraz stypendium za wyniki w sporcie, o którym mowa w art. 173 ust. 1 pkt 3, na jednym z kierunków, według własnego wyboru, a stypendium specjalne dla osób niepełnosprawnych oraz stypendium za wyniki w nauce na każdym z kierunków. Intencją ustawodawcy było zatem, aby student otrzymywał wskazane stypendia tylko na jednym ze studiowanych równocześnie kierunków oraz umożliwienie studentowi pobierania tych stypendiów, gdy ukończył już studia na jednym z kierunków na studiach pierwszego stopnia i kontynuował studia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra. Nie można zatem przyjąć, że skarżąca znalazła się w szczególnej sytuacji będącej odstępstwem od wskazanej w art. 184 ust. 5 zasady, albowiem uzyskanie tytułu magistra, został przez nią osiągnięty z momentem uzyskania tytułu magistra [X].

Zgodnie z ustawą p.s.w. oraz systemem bolońskim studia są studiami trzystopniowymi: studia pierwszego stopnia to studia licencjackie lub inżynierskie, przygotowujące do pracy w określonym zawodzie, kończące się uzyskaniem tytułu licencjata albo inżyniera (art. 2 ust. 1 pkt 7 p.s.w.); studia drugiego stopnia to studia magisterskie, umożliwiające uzyskanie specjalistycznej wiedzy w określonym zakresie kształcenia, kończące się uzyskaniem tytułu magistra albo tytułu równorzędnego (art. 2 ust. 1 pkt 8 p.s.w.); studia trzeciego stopnia to studia doktoranckie, na które przyjmowani są kandydaci posiadający tytuł magistra albo tytuł równorzędny, przygotowujące do samodzielnej działalności badawczej i twórczej oraz uzyskania stopnia naukowego doktora (art. 2 ust. 1 pkt 10 p.s.w.). Ponadto, na mocy art. 169 ust. 1 pkt 2 p.s.w., do odbywania studiów drugiego stopnia w uczelni może być dopuszczona osoba, która ma tytuł magistra, licencjata, inżyniera lub równorzędny i spełnia warunki określone na podstawie ust. 2 oraz spełnia warunki rekrutacji ustalone przez uczelnię. Zatem, warunkiem przyjęcia na studia drugiego stopnia na określonym kierunku studiów nie jest ukończenie studiów pierwszego stopnia albo jednolitych studiów magisterskich na tym samym kierunku. Błędne są więc twierdzenia Sądu, że skoro skarżąca ukończyła studia pierwszego stopnia na kierunku [Y] i od razu po nich rozpoczęła studia drugiego stopnia na tym kierunku, miała prawo otrzymywać stypendium socjalne oraz stypendium na wyżywienie na studiach drugiego stopnia. Sąd nie bierze pod uwagę faktu, że art. 184 ust. 5 ustawy wykluczał możliwość przyznania skarżącej tych stypendiów z uwagi na posiadanie tytułu magistra w związku z ukończonymi 13.07.2010 r. studiami magisterskimi na kierunku [X]. Tak jak dla przyjęcia na studia drugiego stopnia nie ma znaczenia, jakie studia pierwszego stopnia albo jednolite studia magisterskie zostały ukończone, tak też w art. 184 ust. 5 nie ma znaczenia, jaki drugi kierunek studiów jest studiowany po ukończeniu pierwszego. Przepis ten nie wymaga bowiem (byłoby to niezgodne z wyżej wymienionymi zasadami dotyczącymi elastycznego studiowania na trzystopniowych studiach), aby student kontynuował studia w celu uzyskania tytułu magistra na tym samym kierunku, na którym studiował na studiach pierwszego stopnia. Tylko takie rozumienie "drugiego kierunku" jest zgodne z wykładnią systemową i celowościową omawianego przepisu.

Wykładnia art. 184 ust. 5 w zw. z art. 184 ust. 4 p.s.w. zaprezentowana przez Sąd I instancji różnicuje sytuację studentów rozpoczynających kolejny kierunek studiów po uzyskaniu tytułu magistra oraz studentów studiujących jednocześnie na dwóch kierunkach studiów. W tym drugim przypadku ustawodawca narzucił bowiem obowiązek wyboru jednego z kierunków, na którym pobierane będzie stypendium, wyłączając jednocześnie możliwość uzyskiwania stypendium na obu kierunkach, mimo że zarówno w pierwszym, jak i w drugim przypadku, student może studiować w celu uzyskania tytułu magistra. Takie różnicowanie sytuacji studentów, ze względu na czas rozpoczęcia drugiego kierunku studiów nie znajduje uzasadnienia na gruncie przepisów p.s.w. Trudno znaleźć argument przemawiający za taką wykładnią powołanego przepisu, biorąc pod uwagę, że po uzyskaniu tytułu magistra, studentowi rozpoczynającemu studia na kolejnym kierunku na studiach pierwszego stopnia stypendia określone w art. 173 ust. 1 pkt 1 i 4-7 (stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie, stypendium mieszkaniowe) oraz stypendium za wyniki w sporcie, o którym mowa w art. 173 ust. 1 pkt 3, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej z [...] listopada 2010 r., nie przysługiwały. Przyjęcie natomiast, że podjęcie studiów na drugim stopniu tego samego kierunku studiów, zawsze uprawniało do uzyskania przez studenta stypendium socjalnego czy stypendium na wyżywienie - niezależnie od uzyskanego wcześniej tytułu magistra na innym kierunku - uznać należy nie tylko za nielogiczne, ale stojące w sprzeczności z wykładnią celowościową i systemową powołanych przepisów.

Ponadto Sąd I instancji niewłaściwie zastosował art. 2 ust. 1 pkt 7, 8 oraz 10, art. 169 ust. 1 pkt 2, art. 184 ust. 4 i 5 p.s.w., bo nie uwzględnił powołanych przepisów składających się na wykładnię systemową i celowościową zasad przyznawania stypendiów o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1 i 4-7 oraz stypendium za wyniki w sporcie, o którym mowa w art. 173 ust. 1 pkt 3, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej, na skutek czego błędnie uznał, że skoro skarżąca ukończyła studia pierwszego stopnia na kierunku [Y] i od razu po nich rozpoczęła studia drugiego stopnia na tym samym kierunku, ma prawo otrzymywać wskazane stypendia na studiach drugiego stopnia mimo wcześniejszego uzyskania przez nią tytułu magistra.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

1. W myśl art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem według art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a). Opiera się on na założeniu, że powierzenie czynności sporządzenia skargi kasacyjnej wykwalifikowanym prawnikom zapewni jej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający Sądowi II instancji dokonanie kontroli zaskarżonego orzeczenia.

2. Złożona w rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna odpowiada przedstawionym wymaganiom, a podniesiony w niej zarzut błędnej wykładni art. 184 ust. 5 p.s.w. należy uznać za usprawiedliwiony. Kluczowe znaczenie dla wyjaśnienia treści unormowania zawartego w tym przepisie ma regulacja wynikająca z art. 184 ust. 5 p.s.w. Wynika z niej jednoznacznie, że student studiujący równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać wskazane w tym przepisie stypendia, tylko na jednym wskazanym przez siebie kierunku studiów. Jest to zasada, jeśli chodzi o kwestię korzystania z pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa (por. art. 173 p.s.w.). Od tej zasady wprowadzono wyjątek w art. 184 ust. 5 p.s.w., zgodnie z którym (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej z [...] listopada 2010 r.), studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe nie przysługuje, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. Trafnie zatem podniesiono w skardze kasacyjnej, że na podstawie tego przepisu nie może uzyskać stypendium student, który uzyskał już tytuł magistra na innym kierunku studiów, ponieważ w tym przypadku nie zostanie spełniona przesłanka kontynuowania studiów na drugim kierunku studiów w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra. W konsekwencji uznać należy, że stypendium można przyznać tylko wtedy, gdy ten drugi kierunek prowadzi do uzyskania po raz pierwszy tytułu magistra. Tylko bowiem przy takiej interpretacji art. 184 ust. 5 p.s.w. będzie spełniony zamiar przyświecający ustawodawcy, a polegający na wspieraniu materialnym z pieniędzy podatnika studenta, który ukończył już studia na jednym z kierunków na studiach pierwszego stopnia (uzyskał wykształcenie na poziomie licencjackim) i umożliwienia mu kontynuowania studiów w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra.

3. Jak wykazano wcześniej, wedle przepisów p.s.w. obowiązujących w dniu [...] listopada 2010 roku, skarżąca nie miała możliwości ubiegania się o pomoc materialną również w formie stypendium na wyżywienie. Oznacza to, że stwierdzone przez Sąd I instancji naruszenie przez Rektora Uniwersytetu Zielonogórskiego w decyzji z [...] grudnia 2011 r. art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., jest naruszeniem przepisów postępowania, które nie miało wpływu na wynik sprawy.

4. Tylko na marginesie rozważań, Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zauważyć, że art. 177 ust. 5 i 6 p.s.w. są przepisami szczególnymi w rozumieniu art. 163 k.p.a. Oznacza to, że ocena prawna wyrażona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku: "Jednakże ustawodawca nie wypowiedział się w kwestii formy, w jakiej ma zapaść tego rodzaju rozstrzygnięcie organu nadzorczego" nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach ustawy p.s.w. i kodeksu postępowania administracyjnego. Zatem, organ nadzoru - uchylając decyzję komisji stypendialnej - ma obowiązek to uczynić w formie decyzji administracyjnej.

5. W warunkach rozpoznawanej sprawy, wobec braku naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a stwierdzając zaistnienie jedynie naruszenie prawa materialnego w zakresie wyżej omówionym, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok na mocy art. 188 p.p.s.a. i rozpoznał skargę na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku. Z uwagi na brak zasadności skargi wniesionej przez A. D., Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 151 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.

6. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na zasadzie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. i § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), gdyż podwyższenia wynagrodzenia wymagał nakład pracy poniesiony przez pełnomocnika procesowego organu administracji i jego wkład w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.