Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 800/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6349 Inne o symbolu podstawowym 634
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 690
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Magdalena Dobek-Rak Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Marta Sankiewicz po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2019 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi H. B. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 19 września 2018 r., nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej oddala skargę.


UZASADNIENIE

H. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej jako Szef Urzędu) z dnia 19 września 2018 r., którą organ utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 1 marca 2018 r., o odmowie potwierdzenia H. B. statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Zaskarżona decyzja podjęta została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

We wniosku z dnia 29 grudnia 2017 r. H. B. zwróciła się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wskazując, że w latach 1954-1990 w ramach przynależności do Związku Wyznaniowego Świadków Jehowy podejmowała działania zmierzające do przywrócenia w kraju wolności zgromadzeń i zrzeszania się, które stanowią polityczne prawa człowieka. Skarżąca sporządzała i rozprowadzała materiały drukowane o treści krytycznej dla władzy,

za co w dniu 4 grudnia 1973 r. została skazana wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu na karę 7 miesięcy pozbawienia wolności, na podstawie art. 278 § 3 kodeksu karnego z dnia 19 kwietnia 1969 r., który przewidywał odpowiedzialność karną osoby pełniącej czynności kierownicze w związku, który rozwiązano lub któremu odmówiono zalegalizowania, oraz którego istnienie, ustrój lub cel ma pozostać tajemnicą wobec organów państwowych. W związku z tym skazaniem, przebywając w więzieniu skarżąca doświadczyła represji za działalność na rzecz respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Do wniosku strona dołączyła decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 20 grudnia 2017 r. potwierdzającą, że wobec wnioskodawczy nie zachodzą negatywne przesłanki, co do przyznania wnioskowanego statusu, opinię biegłego R. B. z dnia 9 maja 1973 r., sporządzoną na potrzeby dochodzenia prowadzonego w sprawie o pełnienie kierowniczych funkcji w nielegalnym związku "Świadków Jehowy" w Polsce, meldunek o zakończeniu postępowania przygotowawczego z dnia 29 maja 1973 r., akt oskarżenia z dnia 8 czerwca 1973 r., meldunek o rozpoznaniu sprawy przez sąd z dnia 15 września 1973 r. oraz akta dochodzenia.

Po rozpoznaniu wniosku Szef Urzędu decyzją z dnia 1 marca 2018 r. odmówił H. B. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że prowadzona przez skarżącą działalność wydawnicza miała charakter ściśle religijny, albowiem pisma zawierały wykład danego wyznania, interpretację jego zasad, zalecenia dla wyznawców i modlitwy, zatem trudno uznać, że wiązała się ona z działalnością na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowaniem politycznych praw człowieka. Także doznane represje polegające na osadzeniu w zakładzie karnym nie spełniają dyspozycji art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o działaczach opozycji, albowiem skazanie i uwięzienie nie było spowodowane działalnością na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, lecz związane było z przynależnością do wspólnoty o charakterze religijnym oraz ukierunkowane na ochronę sfery osobistej, za jaką należy uznać zagadnienia związane z wolnością sumienia i wyznania. Manifestowanie uczuć religijnych i krytyczny stosunek do panującego ówcześnie porządku politycznego nie jest tożsame z prowadzeniem działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

Na skutek wniosku skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy Szef Urzędu decyzją z dnia 19 września 2018 r. utrzymał w mocy decyzję własną.

Jak wskazał organ, w sprawie niesporne jest, że skarżąca wykonywała działalność w ramach Związku Wyznaniowego Świadków Jehowy przez okres ponad 12 miesięcy, lecz działania te nie spełniały celów ustawy. Prześladowania Świadków Jehowy w PRL-u związane były bowiem z faktem odmowy zarejestrowania tego Związku w roku 1950 i w ocenie organu celem funkcjonowania Związku Wyznaniowego Świadków Jehowy w badanym okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., było organizowanie kultu religijnego oraz umożliwienie swoim członkom korzystania z wolności sumienia i wyznania. Także akta postępowania karnego uzyskane od strony i z Instytutu Pamięci Narodowej dotyczące pełnienia przez stronę funkcji kierowniczej w nielegalnym związku Świadków Jehowy nie zawierają jakichkolwiek informacji o tym, że prokuratura i sądy traktowały ówcześnie wskazany związek wyznaniowy jako organizację prowadzącą wrogą władzy działalność antykomunistyczną. Wprawdzie podczas rewizji budynku, w którym zorganizowana była drukarnia, znaleziono matryce oraz wydruki o treści wyznaniowej, to jednak nie sformułowano zarzutu o prowadzeniu przez stronę działalności politycznej przeciwko władzy komunistycznej. Ponadto, jak wynika z wyjaśnień pełnomocnika strony, nie zachowały się materiały drukowane przez wnioskodawczynię w latach 70, a organ nie może w tym zakresie posiłkować się innymi materiałami Związku z lat 60, gdyż w sprawie analizie podlega tylko działalność osobista strony, a nie działalność organizacji.

Wobec tego niemożliwe było uznanie, że działalność ta była prowadzona na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, jak wymaga tego ustawa. Nie ulega wątpliwości, że wnioskodawczyni, tak jak i innym wyznawcom związków wyznaniowych, zależało ówcześnie jak i obecne na nieskrępowanym wykonywaniu kultu religijnego zgodnie z dogmatami wiary oraz własnym sumieniem, lecz zebrany materiał nie wskazuje, aby działania strony realizowały cel ustawy.

Organ podtrzymał również swoje stanowisko co do braku uznania, że wnioskodawczyni doznała represji określonych w ustawie. W jego ocenie decyzja strony o wykonywaniu kultu religijnego mimo zakazu władz państwowych była przejawem korzystania przez stronę z wolności sumienia i wyznania, a więc było zachowaniem w sferze osobistej, a nie politycznej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku H. B. zarzuciła naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji poprzez uznanie, że walka skarżącej w ramach przynależności do Świadków Jehowy o wolność zgormadzeni nie stanowi działań na rzecz respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a jedynie korzystanie z wolności sumienia i wyznania. Ponadto błędnie uznano, że represje zastosowane wobec skarżącej nie nastąpiły wskutek prowadzenia przez nią działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, co było wynikiem przeprowadzenia postępowania z naruszeniem art. 7, art. 7a § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), dalej jako k.p.a. Organ nie przeprowadził bowiem wyczerpującego postępowania dowodowego, nie podjął wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnieni sprawy oraz dokonał dowolnej oceny zebranych dowodów.

W ocenie skarżącej błędny jest wniosek organu, że skoro zebrany w sprawie materiał nie potwierdził, aby ówczesne władze traktowały Związek jako organizację wrogą, to nie można uznać działalności skarżącej w ramach tego Związku za spełniającą cele ustawy. W tym zakresie wskazano, że władze PRL realizowały politykę zmierzającą do izolacji lub w skrajnych przypadkach eliminacji osób niewygodnych dla ówczesnego ustroju. Wielokrotnie dochodziło więc do sytuacji, gdy władze państwowe skazywały działaczy niepodległościowych na podstawie przepisów regulujących zwykłe przestępstwa, nie zarzucając podejrzanym wprost działalności wyzwoleńczej, która to w rzeczywistości stanowiła prawdziwy powód ich represjonowania. Opisane wyżej posunięcia władz PRL zgodne były z polityką prowadzonej przez rząd propagandy mającej na celu zrównanie osób walczących o niepodległość z pospolitymi przestępcami, a także wytworzenie przekonania, że stanowią one równie duże zagrożenie dla społeczeństwa co zwykli kryminaliści. Analogiczna sytuacja miała miejsce z delegalizacją związku wyznaniowego Świadków Jehowy, który z różnych powodów był niewygodny dla ówczesnych władz. Pod pozorem popełnienia pospolitego przestępstwa karano członków tego związku, w tym również skarżącą której działalność miała charakter także niepodległościowy. Co oczywiste, wzmianka o tym nie została zamieszczona w aktach dotyczących tej działalności.

Strona nie zgodziła się także z poglądem, że prowadzona przez nią działalność miała wyłącznie charakter religijny, gdy tym czasem dążyła ona również do zapewnienia wolności zgromadzeń, stanowiącej jedno z praw politycznych. Jak wskazała, państwa autorytarne obawiają się zgromadzeń wewnętrznie niepodległych, a potwierdzeniem faktu, że ówczesne władze traktowały wyznawców Jehowy jako grupę zrzeszających się osób mogąca wystąpić przeciw panującemu ustrojowi jest natomiast to, że w roku 1950 odmówiono zarejestrowania Związku i dokonania jego legalizacji. Dlatego też Świadkowie Jehowy – z reguły apolityczni i podporządkowani władzy świeckiej – przez cały okres trwania PRL wyrażali swój sprzeciw wobec ograniczania prawa do zgromadzeń poprzez prowadzoną konspiracyjnie działalność kaznodziejską i propagandową. Przy czym wskazano, że ze względu ową neutralność polityczną, wyznawcy nie mogli w inny sposób podejmować działań na rzecz państwa polskiego, niż poprzez pokojowe piętnowanie działań władzy, negowanie jej postępowania i uwypuklanie błędów. W szczególności, w swoich publikacjach Świadkowie Jehowy zajmowali się także problematyką polityczną, prezentując negatywne stanowisko względem krajów obozu socjalistycznego. Owa postawa opozycyjna czyni działania Związku działalnością o charakterze politycznym. Według skarżącej działania jego członków oprócz dążenia do odzyskania swobody religijnej, zmierzały do przywrócenia wolności zgromadzeń i zrzeszania.

W konsekwencji również skarżąca aktywnie uczestnicząc w związku Świadków Jehowy w okresie PRL, a szczególnie drukując literaturę o charakterze antyrządowym, uczestnicząc w konspiracyjnych zebraniach, świadomie występowała przeciw ówczesnej władzy, nie zgadzała się z narzuconym jej ustrojem komunistycznym. Tym samym propagowała wolności zarówno osobiste jak wolność wyznania, sumienia, wypowiedzi, ale przede wszystkim zmierzała swoimi działaniami do uzyskania praw politycznych jak wolność zgromadzeń i zrzeszania. Walka o dobra osobiste jednostki potrafi bowiem przerodzić się w walkę i prawa szerszej grupy, a nawet całego społeczeństwa.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując swoje stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego na dzień wydania zaskarżonego aktu i zasadniczo na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.

Przeprowadzona przez sąd wojewódzki w ramach tak nakreślonej kognicji kontrola postępowania administracyjnego, zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji Szefa Urzędu z dnia 19 września 2018 r. wykazała, że nie było ono dotknięte naruszeniem przepisów proceduralnych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z czym brak było podstaw do wyeliminowania skarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawą kontrolowanego rozstrzygnięcia były przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 690 ze zm.), zwanej dalej ustawą o działaczach opozycji. Akt ten wprowadza dwie kategorie podmiotów, którym na gruncie tej ustawy przyznano różnorakie uprawnienia.

Pierwszą kategorię, "działaczy opozycji antykomunistycznej" ustawodawca uregulował w art. 2 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, w myśl art. 2 ust. 2 ustawy, do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r.

Z kolei w art. 3 ustawa wprowadza definicję "osoby represjonowanej z powodów politycznych" statuując, że jest nią osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. ostanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Należy podkreślić, że status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy o działaczach opozycji.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca uzyskała decyzję Prezesa IPN z dnia 20 grudnia 2017 r., w której organ ten stwierdził, że H. B. nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, a w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Tym samym stwierdzić trzeba, że wobec skarżącej nie zachodzą przesłanki negatywne, co do przyznania jej wnioskowanego statusu. Fakt ten jednak nie jest wystarczający do wydania decyzji potwierdzającej status skarżącej jako działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Te bowiem okoliczności organ ustala na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę lub zgormadzonych w toku postępowania dowodów, które potwierdzą spełnienie przez stronę warunków określonych w art. 2 lub art. 3 ustawy o działaczach opozycji.

W ocenie sądu wojewódzkiego, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, organ zasadnie uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenia, aby skarżąca którykolwiek z tych warunków spełniła.

W szczególności brak jest podstaw, aby uznać, że spełnia ona warunek określony w art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji. Z zebranego w sprawie materiału wynika wprawdzie, że skarżąca w ramach przynależności do Związku Wyznaniowego Świadków Jehowy prowadziła działalność polegającą na druku i rozpowszechnianiu materiałów, lecz materiały te miały charakter ściśle religijny, a zatem związany nie z odzyskaniem niepodległego bytu Państwa Polskiego, lecz szerzeniem zasad wiary związku wyznaniowego. Wskazuje na to przede wszystkim treść materiałów znalezionych podczas przeszukania w dniu 16 lutego 1973 r. lokalu, w którym mieściła się drukarnia, odzwierciedlona w protokołach z oględzin. W materiałach tych znalazły się bowiem druki zatytułowane m.in. "Jak otrzymaliśmy Biblię", "Czy Biblia ma praktyczną wartość w naszych czasach", "Czy mógłbyś zwiększyć swój udział w ogłaszaniu Królestwa?", "Znaczenie proroctw biblijnych" czy "Biblijne mierniki moralne" (vide: k. 215-216 akt organu). Tytuły tych materiałów wskazują, że mają one na celu wykład danego wyznania, interpretację jego zasad, czy zalecenia dla wyznawców, nie stanowią zaś druku związanego z wydawnictwami podziemnymi i prasą podziemną. Działania skarżącej polegające na druku i kolportażu tego typu treści były wyrazem korzystania przez nią z wolności sumienia i wyznania i podejmowane były w związku z propagowaniem kultu religijnego, a nie w ramach wrogiej dla władzy działalności antykomunistycznej. Należy zgodzić się, że manifestacja uczuć religijnych i krytyczny stosunek do panującego ówcześnie porządku politycznego nie jest tożsame z prowadzeniem działań na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

Jednocześnie, co istotne, skarżąca nie przedstawiła żadnych innych dowodów świadczących o tym, że w ramach związku wyznaniowego, prowadziła działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka. W toku postępowania powołała tylko ww. okoliczności związane z drukiem i rozpowszechnianiem materiałów, które – jak prawidłowo ocenił organ – miały charakter ściśle religijny, a więc nie mogły świadczyć o spełnieniu przesłanki z art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji. Z kolei fakt, że w badanym okresie Związek Wyznaniowy Świadków Jehowy wydawał materiały, których treść mogłaby świadczyć o tym, że osoby powielające i kolportujące te treści prowadzą działalność, o której mowa w ww. przepisie nie może przemawiać za przyznaniem skarżącej statusu działacza opozycji antykomunistycznej. W przedmiotowym postępowaniu organ bada bowiem działania konkretnej osoby, prowadzone wprawdzie w ramach pewnej zorganizowanej struktury, lecz wykonywane osobiście i przybierające konkretną postać. W związku z tym za przyznaniem wnioskodawcy statusu działacza opozycji antykomunistycznej nie mogą przemawiać działania podejmowane przez organizację, a więc inne osoby w niej zrzeszone, lecz tylko te, które wnioskodawca podejmował osobiście. W niniejszej sprawie skarżąca nie przedstawiła natomiast dowodów swojej innej działalności, niż związana z drukiem i rozpowszechnianiem materiałów o tematyce religijnej.

Zdaniem sądu, za uznaniem, że skarżąca prowadziła działania na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i za działalność taką zastała osadzona w więzieniu na terytorium Polski nie może też przemawiać fakt, iż na mocy wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 4 grudnia 1973 r., sygn. akt V Kr 2086/73, przebywała ona przez okres siedmiu miesięcy w więzieniu. Jak wynika bowiem z pozyskanych przez organ akt dochodzenia, w tym z postanowienia o wszczęciu dochodzenia z dnia 16 lutego 1973 r. i aktu oskarżenia z dnia 8 czerwca 1975 r., skarżącej postawiono zarzut z art. 278 § 3 ustawy z dnia 19 kwietnia 1969 r. - Kodeks karny, tj. pełnienie czynności kierowniczych w związku pod nazwą "Świadkowie Jehowy", którego istnienie, cel i ustrój mają pozostać tajemnicą wobec organów państwowych. Zgodnie zaś z ugruntowanym stanowiskiem Sądu Najwyższego, udziału w grupie wyznaniowej Świadków Jehowy nie można uznać za udział w "związku" w rozumieniu art. 278 § 1 Kodeksu karnego z 1969 r. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 1995 r. sygn. akt II KRN 232/94, publ. OSNKW 1995/5-6/28). Jak wyjaśnia bowiem SN, nie jest zasadne odnoszenie pojęcia "związku" w rozumieniu prawa karnego materialnego, do wspólnoty o charakterze religijnym, wyznaniowym - a więc zbiorowiska ludzi, których nie łączy więź organizacyjna, ale religijna. Ponadto, co też podkreśla SN, istnienie, ustrój i cel wyznania Świadków Jehowy, nie stanowił dla ówczesnej władzy państwowej tajemnicy. Elementy te były jawne, tak w okresie legalnego funkcjonowania tego wyznania w Polsce, jak i po odmowie jego rejestracji jako związku religijnego, co miało miejsce w 1950 r. Członkowie wspólnoty podejmowali liczne i jawne próby uregulowania sytuacji prawnej wyznania Świadków Jehowy mające na celu uzyskanie ponownej możliwości swobodnego wyznawania swej religii, przedkładając m.in. statut związku religijnego, czy wyjaśniając jego ustrój i cel

W świetle tego należało uznać, że działalność skarżącej polegająca na drukowaniu materiałów o treści religijnej w ramach przynależności do związku religijnego Świadków Jehowy, której konsekwencją było pozbawienie wolności i wyrok sądu karnego, nie była działalnością, o której mowa w art. 278 § 1 Kodeksu karnego z 1969 r., gdyż ani funkcjonowanie wspólnoty Świadkowie Jehowy, ani jej cele nigdy nie były ukrywane przed organami państwowymi. Wspólnota ta funkcjonowała w kraju do roku 1950, kiedy to zdecydowano o jej delegalizacji, lecz odmowa rejestracji związku wyznaniowego nie oznacza, że stał się o związkiem tajnym. Także kierowanie postępowań karnych przeciwko członkom tej wspólnoty wyznaniowej za sam w niej udział związane było nie z uznaniem, że związek ten był tajny, lecz tym, że odmówiono mu rejestracji, a wyznawcy nadal utrzymywali więź organizacyjną. Udział w związku, którego istnienie, ustrój albo cel ma pozostać tajemnicą wobec władzy państwowej jest jednak zachowaniem zgoła innym, niż udział w związku znanym wprawdzie organom państwowym, ale któremu odmówiono zalegalizowania. Kryminalizację przynależności do związku niezalegalizowanego ustawodawca wprowadził dopiero z dniem 1 sierpnia 1983 r., - przez stosowną nowelizację art. 278 § 1 Kodeksu karnego z 1969 r. (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2001 r., sygn. akt III KKN 7/01, LEX nr 553819; z dnia 21 listopada 2018 r., sygn. akt III KK 527/18, LEX nr 2580563).

W konsekwencji, w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że w okresie obejmującym skazanie skarżącej nie było podstaw do penalizacji samego udziału w związku w sytuacji, gdy jego istnienie, ustrój i cel znane były organom państwowym, lecz związek ów nie uzyskał legalizacji. Dla przedmiotowej sprawy dotyczącej potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej stwierdzenie to oznacza, że z faktu skazania skarżącej wyrokiem z dnia 4 grudnia 1973 r., sygn. akt [..] nie można wywodzić, iż stanowiło to represję, o której mowa w art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o działaczach opozycji. Przepis ten wyraźnie bowiem przewiduje, że skazanie miało nastąpić za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a więc za działalność określoną w art. 2 ust. 1 tej ustawy, przy czym istotnym elementem tej działalności jest jej penalizacja. Jak już natomiast wyjaśniono, tego istotnego elementu brakuje w odniesieniu do argumentu o przynależności do Związku Wyznaniowego Świadków Jehowy i podejmowanych w jego ramach działaniach drukarskich i kolportażowych.

Reasumując sąd wojewódzki uznał, że wskazana we wniosku działalność skarżącej miała na celu szerzenie zasad wiary związku wyznaniowego i stanowiła manifestację uczuć religijnych, a nie działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Natomiast działalność taka, w ramach Związku Wyznaniowego Świadków Jehowy, jak również sama przynależność do tego związku, nie podlegały ówcześnie odpowiedzialności karnej, toteż skazanie skarżącej na mocy wyroku z dnia 4 grudnia 1973 r. nie stanowiło represji w myśl ustawy o działaczach opozycji.

Mając to wszystko na uwadze sąd uznał, że orzekające w niniejszej sprawie organy prawidłowo oceniły zgromadzony materiał dowodowy uznając, że twierdzenia skarżącej nie dają podstaw do potwierdzenia H. B.F statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z tego względu, że prowadziła ona działalność drukarską w ramach Związku Wyznaniowego Świadków Jehowy, za co w roku 1973 r. została skazana na siedem miesięcy pozbawienia wolności. Przy czym prowadzone przez organ postępowanie nie narusza zasad określonych w art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., zaś uzasadnienie wydanych rozstrzygnięć spełnia wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Zastrzeżeń sądu nie budzi też dokonana przez organy interpretacja i zastosowanie przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako niezasadną oddalił.