Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 569/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 30, art. 25, art. 16 ust. 6
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Sędzia WSA Renata Siudyka Protokolant specjalista Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2015 r. sprawy ze skargi Ł.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie uznania zasiłku pielęgnacyjnego za nienależnie pobrany 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta M. uznał za nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny wypłacony na rzecz Ł.H. w okresie od [...] do [...] w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu podniesiono, iż w dniu [...] została uchylona z dniem [...] decyzja z dnia [...] nr [...] przyznającą stronie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, bowiem Ł.H. jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego pobieranego z ZUS. Zgodnie z art. 16 ust.6 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Stosownie do art. 30 ust. 1 i 2 tej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Uzyskanie prawa do dodatku pielęgnacyjnego z ZUS było okolicznością powodującą ustanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego (art. 16 ust. 6 w związku z art. 30 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). W uzasadnieniu podkreślono, że pomimo faktu zapoznania się z warunkami przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego oraz przesłanek wykluczających to prawo (własnoręczny podpis pod pouczeniem we wniosku z dnia [...]) nie zgłosiła faktu uzyskania dodatku pielęgnacyjnego z ZUS.

W odwołaniu z dnia [...] Ł.H. podniosła zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego oraz procesowego, w tym:

1/ art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez uznanie, że skarżąca została prawidłowo pouczona o sytuacjach, w których następuje brak prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, a co się z tym wiąże błędne uznanie, że pobrany zasiłek jest świadczeniem nienależnym,

2/ art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nie podjęcie przez organ I instancji czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego,

3/ art. 8 i 9 k.p.a. poprzez brak należytego poinformowania skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy mających wpływ na przyznanie i ustanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, brak udzielenia niezbędnych wyjaśnień związanych z możliwością nałożenia obowiązku zwrotu nienależnie wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego, brak dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i błędne przyjęcie, że skarżąca została prawidłowo pouczona;

4/ art. 107 § 3 k.p.a. ze względu na niewskazanie dowodów, na podstawie których organ przyjął, iż była ona pouczona o konieczności zgłoszenia faktu otrzymania dodatku pielęgnacyjnego.

W obszernym uzasadnieniu podniesionych zarzutów strona, z wykorzystaniem tez zawartych w orzeczeniach sądów administracyjnych, prezentuje stanowisko, wedle którego, ze względu na swój stan zdrowia (posiada znaczny stopień niepełnosprawności, jest całkowicie niezdolna do pracy, wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, poza tym niedowidząca) nie była w stanie zapoznać się z pouczeniem zawartym we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, zrozumieć owo pouczenie i je zapamiętać (wniosek został w aktach organu), a zatem niewyjaśnienie czy skarżąca została prawidłowo pouczona, co jest warunkiem sine qua non do uznania świadczenia za nienależne, zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazuje także na brak jasności i czytelności tegoż pouczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej: Kolegium) decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało kwestionowane rozstrzygnięcie w całości w mocy, podzielając w pełni ustalenia faktyczne i rozważania prawne organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, iż zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Zasiłek pielęgnacyjny stosownie do art. 16 ust. 6 ustawy nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Strona uzyskała prawo do dodatku od [...]. W decyzji przyznającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego było zawarte pouczenie o obowiązku niezwłocznego informowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do tego świadczenia wynikającego z art. 25 ust. 1 ustawy. Ponadto strona na etapie składania wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego została pouczona o braku możliwości jednoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego, a pod tym pouczeniem widnieje podpis strony .

W skardze z dnia [...] Ł.H. podnosi zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego, analogiczne jak w odwołaniu od decyzji pierwszo instancyjnej.

Zarzut naruszenia prawa materialnego odnosi do art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez uznanie, że skarżąca została prawidłowo pouczona o sytuacjach, w których następuje brak prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, a co się z tym wiąże błędne uznanie, że pobrany zasiłek jest świadczeniem nienależnym,

Zarzuty naruszenia prawa procesowego dotyczą:

1/ art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji uznającej za nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny wypłacony skarżącej w okresie od [...] do [...], pomimo braku podstaw do uznania przedmiotowego zasiłku pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne tj. istnienia wszelkich przesłanek do uchylenia decyzji Prezydenta Miasta M. nr [...] z [...] i umorzenie postępowania przed organem I instancji w całości;

2/ art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nie podjęcie przez organ I instancji czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, niezebranie i nierozpatrzenie materiału dowodowego i niewyjaśnienie czy skarżąca, jako osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności, całkowicie niezdolna do pracy, wymagająca stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i niedowidząca była w stanie zapoznać się z pouczeniem zawartym we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, zrozumieć owo pouczenie i je zapamiętać (wniosek został w aktach organu), a zatem niewyjaśnienie czy skarżąca została prawidłowo pouczona, co jest warunkiem sine qua non do uznania świadczenia za nienależne, zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych;

3/ art. 8 i 9 k.p.a. poprzez brak należytego poinformowania skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy mających wpływ na przyznanie i ustanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, brak udzielenia niezbędnych wyjaśnień związanych z możliwością nałożenia obowiązku zwrotu nienależnie wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego, brak dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i błędne przyjęcie, że skarżąca została prawidłowo pouczona.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi Ł.H. podnosi, iż pouczenie zawarte we wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego z [...], nie jest dowodem ani na fakt zapoznania się z warunkami przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, ani na fakt prawidłowego pouczenia skarżącej w tym zakresie. Wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, który podpisała skarżąca, został w aktach organu, a zatem nie miała możliwości sprawdzania czy postępuje zgodnie z warunkami przyznania jak i czy wystąpiła któraś z przesłanek wykluczających to prawo. Nie miała, jak twierdzi, szansy na to, aby te warunki czy przesłanki zapamiętać. Pouczenie zamieszczone na formularzu wniosku, w jego dolnej części, bardzo drobnym drukiem, jest skonstruowane bardzo niejasno poprzez wskazanie, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego, w zakresie którego następuje odesłanie do przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie odnosi się ono wobec tego indywidualnie do osoby skarżącej, a nadto jego brzmienie jest nieczytelne dla przeciętnego świadczeniobiorcy.

Wskazuje na swój stan zdrowia. Jest osobą niepełnosprawną ruchowo, o znacznym stopniu niepełnosprawności, całkowicie niezdolną do pracy i wymagającą stałej opieki i pomocy innej osoby, z uwagi na niezdolność do samodzielnej egzystencji. Ma również bardzo słaby wzrok, co powoduje, że ma duże trudności z czytaniem. Skarżąca całkowicie nie widzi na jedno oko, na drugie zaś widzi w bardzo ograniczonym stopniu. Spowodowane jest to chorobą zwyrodnieniową oczu oraz zaćmą. Wobec tego samo podpisanie wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, nawet w miejscu znajdującym się pod pouczeniem, nie może stanowić potwierdzenia faktu zapoznania się z pouczeniem. Na potwierdzenie swojego stanowiska przywołuje wyrok NSA z dnia 1 kwietnia 2011 r., I OSK 2078/2010.

Skarżąca przywołuje treść art. 9 k.p.a., zgodnie z którym na organach administracji spoczywa obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków i czuwania aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Skoro w ustawie o świadczeniach rodzinnych jest wyraźny przepis, który wyklucza możliwość pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, w przypadku uprawnienia do pobierania dodatku pielęgnacyjnego, to o fakcie tym skarżąca powinna być pouczona jeśli nie przez organ przyznający zasiłek, to z pewnością przez ZUS, który przyznał uprawnienie do dodatku w okresie, kiedy skarżąca już pobierała zasiłek pielęgnacyjny.

W jej ocenie, nie została prawidłowo pouczona o tym, że w przypadku nabycia prawa do dodatku pielęgnacyjnego zobowiązana jest powiadomić organ , a także o tym, że przyznanie tego dodatku jest przesłanką do utraty prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

Ponadto zwraca uwagę na to, że osoba, której przyznany został zasiłek pielęgnacyjny, traci to uprawnienie wraz z ukończeniem 75 roku życia, gdyż od tego czasu uprawniona jest do dodatku pielęgnacyjnego. Utrata tego uprawnienia, jak podkreśla NSA "nakłada jednocześnie na organy administracji obowiązek należytego zbadania, wnikliwego ustalenia, kiedy osoba uprawniona ukończyła 75 rok życia i w szczególności, czy faktycznie dodatek pielęgnacyjny został jej przyznany, od jakiego okresu i w jakim czasie oraz w jakiej kwocie był wypłacany" (wyrok NSA z 08.03.2013 r. sygn. akt I OSK 1529/2012, LexisNexis nr 7299186). Organ I instancji obowiązku tego nie wykonał.

Prawidłowe pouczenie stanowi warunek konieczny do uznania świadczenia za pobrane nienależnie. Powinno być adekwatne do obowiązujących przepisów, odnosić się do konkretnie otrzymywanego świadczenia i operować zwrotami zrozumiałymi dla adresata tak, aby mógł je uwzględnić w ocenie własnej sytuacji (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1979 r. II URN 51/80, OSNCP 1980/2010 poz. 202, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2006 r. I UK 161/2005 OSNP 2007/5-6 poz. 78).

Skarżąca przytacza stanowisko NSA wyrażone w uzasadnieniu wyroku w sprawie o zbliżonym stanie faktycznym. Pouczenie "zawarte we wniosku o przyznanie świadczenia, który pozostał w aktach sprawy, a więc nie był dostępny stronie, nie spełnia warunku pouczenia jasnego, czytelnego i dostępnego stronie, która dopiero w trakcie pobierania świadczenia uzyskuje prawo do dodatku pielęgnacyjnego. Warunek taki mogłoby spełniać dopiero czytelne i zrozumiałe pouczenie zamieszczone w decyzji przyznającej świadczenie, która doręczana jest stronie i której treść umożliwiałaby stronie kontrolę i wgląd w aktualną sytuację i grożące jej konsekwencje za niedotrzymanie warunków w niej określonych." (wyrok NSA z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1529/2012).

Kolegium wniosło o oddalenie skargi, przytaczając argumenty analogiczne jak w uzasadnieniu swojej decyzji i podkreślając w szczególności, że skarżąca była prawidłowo pouczona o obowiązku powiadomienia organu o nabyciu prawa do dodatku pielęgnacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 z późn. zm. - zwanej dalej: p.p.s.a.) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta M. z dnia [...] nr [...] uznające za nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny wypłacony na rzecz Ł.H. w okresie od [...] do [...] w kwocie [...] zł.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 30 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm., dalej: u.ś.r.).

Mimo wątpliwości jakie zarysowały się w kwestii rozstrzygnięć podejmowanych w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyjmuje się, iż zachodzi konieczność wydania dwu decyzji tj. wpierw decyzji uznającej świadczenie za nienależnie pobrane, a po tym dopiero decyzji o zwrocie świadczenia.

Jak podkreślił NS Naczelny Sąd Administracyjnego w wyroku z dnia 22 lipca 2010 r. I OSK 620/10: "Nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie może być orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. Dopiero zatem, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot."

Stosownie do art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W myśl art. 30 ust. 2 pkt. 1 tej ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Organ odwoławczy, w ślad organem pierwszoinstancyjnym uznał, iż została wyczerpana hipoteza wskazanego wyżej przepisu bowiem mimo uzyskania prawa do dodatku pielęgnacyjnego, co wyklucza pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego (art. 16 ust. 6 u.ś.r.) skarżąca w okresie od [...] do [...] pobierała oba świadczenia. Jednocześnie, w o cenie organów orzekających w sprawie, była ona pouczona o braku prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego.

Dokonana w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolita i ugruntowana wykładnia treści art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy nakazuje przyjąć, że dla spełnienia się przesłanki odpowiedzialności świadczeniobiorcy w postaci obowiązku zwrotu pobranego świadczenia niezbędne są dwa elementy - obiektywny i subiektywny.

Element obiektywny oznacza wypłatę świadczenia bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Element subiektywny wymaga określonej świadomości świadczeniobiorcy. Samo odpadnięcie podstawy wypłaconego świadczenia nie wyczerpuje bowiem dyspozycji powołanego przepisu. Istotnym elementem tej regulacji jest pouczenie świadczeniobiorcy o okolicznościach, których wystąpienie w czasie pobierania świadczeń powoduje utratę tego uprawnienia. Celem tego pouczenia jest umożliwienie takiego ukształtowania swojej sytuacji przez pobierającego świadczenie, by nie został on narażony na konieczność jego zwrotu (por. wyrok Naczelnego Sądu z dnia 14 grudnia 2009r. sygn. akt I OSK 826/09 publ. CBOSA).

W kontrolowanej sprawie organy prowadzące postępowanie przyjęły, że zachodzi przypadek pobrania nienależnego świadczenia ze względu na fakt pobrania przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego od [...] do [...] mimo przyznania jej za te same miesiące dodatku pielęgnacyjnego, a o braku jednoczesnego prawa do obu świadczeń strona była należycie pouczona. W istocie ograniczyły się jednak wyłącznie do zbadania elementu obiektywnego wymaganego dla spełnienia się "nienależnie pobranego świadczenia".

W przedstawionym Sądowi stanie faktycznym sprawy jako rzeczywiście, bezsporne, należy przyjąć spełnienie się elementu obiektywnego, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. W treści jej art. 16 ust. 6 stanowczo stwierdza się, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Przyznanie skarżącej prawa do dodatku pielęgnacyjnego było zatem okolicznością powodującą ustanie prawa do pobieranego przez nią zasiłku pielęgnacyjnego. Nie jest również kwestią sporną, że skarżąca została pouczona, z uwzględnieniem treści art. 25 ust. 1 ustawy, o braku prawnych możliwości pobierania obu świadczeń równolegle. Fakt ten przyznała, a potwierdza go dodatkowo materiał sprawy. Jednak zdaniem Sądu, ten bezsporny fakt nie świadczy jeszcze o spełnieniu się wymaganego w treści art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy elementu subiektywnego z dwu zasadniczych przyczyn.

Po pierwsze - w orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się, że "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się nadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Oznacza to, że o świadczeniu nienależnie pobranym w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych można mówić wtedy, gdy strona pobiera świadczenia, chociaż wie, że nie powinna ich pobierać w ogóle lub w danej wysokości. Istnieje wtedy element obiektywny (wystąpienie okoliczności) oraz subiektywny w postaci świadomego i celowego działania wbrew pouczeniu.

W ocenie Sądu poważne wątpliwości budzi stanowisko, zgodnie z którym fakt zawarcia we wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, a następnie w decyzji przyznającej świadczenie, informacji na temat warunków, jakie muszą być spełnione dla uzyskania powyższego świadczenia, w tym informacji, że w sytuacji zmiany mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ma on obowiązek poinformowania organu oraz przytoczenie treści art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wskazuje kiedy dane świadczenia uznaje się za świadczenie nienależnie pobrane nie można uznać wyczerpywał przesłankę uznania, że zasiłek pielęgnacyjny stanowił nienależnie pobrane świadczenie. Stanowisko powyższego nie można zaakceptować. Po wtóre - po myśli art. 25 ust. 1 ustawy w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona do ich pobierania jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że moment w jakim rodzi się obowiązek powiadomienia organu to moment wystąpienia określonych zmian. Nie bez znaczenia dla oceny czy spełniony został element subiektywny wynikający z definicji pobranego nienależnie świadczenia, o której mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, jest zatem czas, w jakim świadczeniobiorca uzyskał wiedzę, co do wystąpienia zmian mających wpływ na jego dotychczasową sytuację prawną, skutkujących konieczność zawiadomienia organu. Jak zauważa się w orzecznictwie sądów administracyjnych – "nie można dokonywać wykładni art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy w oderwaniu od treści jej art. 25 ust. 1 uznając, że chwila, w której świadczeniobiorca dowiedział się o okoliczności powodującej ustanie prawa do świadczenia oraz z którą powinien i mógł on powiadomić organ o tej okoliczności nie ma żadnego znaczenia dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane" (por. przywoływany wyżej wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2009r.).

Organ odwoławczy, podobnie jak i organ pierwszej instancji, kwestii tej nie poddał ocenie, a ma ona istotne znaczenie dla orzekania tak o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń, jak i o ich zwrocie.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, konieczne jest dokonanie ustaleń co do dwu wyżej wskazanych okoliczności tj. prawidłowości pouczenia o braku podstaw do pobierania świadczenia oraz o dacie, od której na skarżącej ciążył obowiązek poinformowania organu o uzyskaniu prawa do dodatku pielęgnacyjnego. Dopiero po tym będzie możliwa prawidłowa subsumcja ustalonego stanu faktycznego sprawy do treści normy zawartej w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.

Z powyższych przyczyn orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. jak w sentencji. O wykonalności decyzji orzeczono na podstawie 152 p.p.s.a