Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 9/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2005-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący - sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.) asesor WSA Iwona Bogucka Protokolant st. sekretarz sądowy Małgorzata Orman po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie rekompensaty za mienie pozostawione za granicą 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. Nr [...]: 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana w całości;


UZASADNIENIE

Wnioskiem złożonym w dniu [...] r. Pani A. Z. zwróciła się o przyznanie ekwiwalentu za mienie pozostawione na terenie ZSRR- (Ukraińskiej Republiki). W odpowiedzi na to pismo, Naczelnik Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami poinformował wnioskodawczynię, że obecnie na terenie Miasta K. brak jest nieruchomości, które mogłyby stanowić przedmiot ekwiwalentu, tj. działek budowlanych, domów, budynków, lokali czy nieruchomości rolnych. Nadto zwrócił uwagę, że w dostarczonych dokumentach brak urzędowego odpisu pozostawionego mienia lub orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, informując jednocześnie, że w przypadku braku takiego dokumentu istnieje możliwość ustalenia w drodze postępowania sądowego mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa. Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 17 stycznia 1992 r. ustalono skład gospodarstwa pozostawionego w gminie W. powiat L.

Pismem z dnia [...] r. Kierownik Urzędu Rejonowego w K. potwierdził odbiór wyroku stwierdzającego fakt pozostawienia majątku nieruchomego poza granicami kraju oraz powtórnie poinformował wnioskodawczynię, że postępowanie w sprawie udzielenia odszkodowania za pozostawione mienie podjęte zostanie z chwilą wystąpienia warunków umożliwiających udzielenie stosownego odszkodowania, podkreślając, że w obecnej chwili nie posiadają nieruchomości, które mogłyby stanowić ekwiwalent odszkodowawczy, zgodnie z zapisem art. 81 ustawy z dnia 29 kwietnia 1885 r. o gospodarcze gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Dodał, że osoby, które spełniają warunki do uzyskania odszkodowania będą zawiadomione o terminie ich realizacji.

W dniu [...] r. M. Z. poinformowała Oddział Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Rejonowego w K., że wobec śmierci matki- A.Z.- wstępuje w jej uprawnienia, przesyłając przy tym akt zgonu matki oraz postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia [...]r. W dniu [...] została poinformowana o dalszym braku możliwości udzielenia wnioskowanego odszkodowania za mienie pozostawione za granicą.

Pismem z dnia [...] r. M.P. zwróciła się o zaliczenie wartości oraz wydanie decyzji stwierdzającej wartość pozostawionych nieruchomości na terenie obecnego państwa Ukraina we wsi W. w powiecie [...]. Wyjaśniła, że właścicielką pozostawionej za granicą nieruchomości gruntowej o powierzchni [...] ha ( w tym [...] ha gruntów ornych i [...] ha łąk i pastwisk) była zmarła w [...] r. A. Z., następnie jej córka M.Z. (postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r.- sygn. akt [...]), która testamentem prawo do należnego odszkodowania za pozostawione za granicą mienie zapisała właśnie jej. Zostało to stwierdzone postanowieniami Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r. (sygn. akt [...]) i [...] r. (sygn. akt [...]). Do wniosku dołączyła niezbędne dokumenty, a mianowicie wymienione postanowienia Sądu, wyrok ustalający pozostawienie mienia za granicą oraz operat szacunkowy określający wartość tego mienia.

Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta K. powołując się na art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.), ( 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1998 r. w sprawie sposobu zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalania wartości tych nieruchomości (Dz.U. Nr 9, poz. 32 ze zm.) oraz art. 104 i 107 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił potwierdzenia, że Pani M. P. posiada prawo do otrzymania rekompensaty za mienie nieruchome pozostawione za granicą, przez właścicielkę mienia A. Z.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że z wnioskiem o rekompensatę za mienie nieruchome, pozostawione na ziemiach należących dawniej do Polski, wystąpiła pierwotnie właścicielka mienia – A.Z., po jej śmierci spadkobierczyni ustawowa - córka M.Z., a po jej śmierci – M. P., uznana na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r. za spadkobiercę testamentowego, zaś postanowieniem z dnia [...] r. uznana za uprawnioną do rekompensaty w trybie art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Stwierdził, że po analizie przepisów należy zgodzić się, że cesja testamentowa uprawnienia do rekompensaty na rzecz osób trzecich nie jest możliwa. Przywołując cytowany powyżej art. 212 ust. 4 i 5 stwierdził, iż ustawodawca ustalił zamknięty krąg osób uprawnionych do rekompensaty za pozostawione za granicą mienie i wnioskodawczyni nie należy do tego kręgu. W ust. 4 wyraźnie postanowiono, że zaliczenie wartości nieruchomości następuje na rzecz jej właściciela lub wskazanej przez niego jednej osoby należącej do kręgu spadkobierców ustawowych, a w przypadku jego śmierci (ust. 5 cyt. przepisu) uprawnienie to przysługuje wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione. Wobec faktu, że M. P. nie wykazała, iż należy do kręgu osób uprawnionych do dziedziczenia ustawowego, postanowił jak w sentencji.

W odwołaniu od tej decyzji M. P. podniosła, iż nie zgadza się z otrzymaną decyzją i wniosła o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W jej odczuciu przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami jak również rozporządzenia w sprawie zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalania wartości tych nieruchomości zostały przez organ pierwszej instancji źle zinterpretowane. Wyjaśniła, że przepis ust 4 art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma zastosowanie tylko wtedy, gdy z wnioskiem występuje właściciel lub wskazana przez właściciela osoba uprawniona do dziedziczenia ustawowego, natomiast według ust. 5 tego artykułu - w razie śmierci właściciela nieruchomości - prawo to przysługuje łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione, bez względu na tytuł powołania do spadku. Odmienna interpretacja jest, jej zdaniem, nie do przyjęcia i pozostaje w sprzeczności z postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r.

Wojewoda [...] nie uwzględnił wniesionego odwołania i utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta K. W podstawie prawnej tej decyzji przywołane zostały przepisy art. 138 ( 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 7 pkt 4 i art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie (t.jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 80, poz. 872 ze zm), art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t,jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) oraz ( 4 i ( 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1998 r. w sprawie sposobu zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny tych nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalania wartości tych nieruchomości (Dz.U. Nr 90, poz. 999 ze zm.). W uzasadnieniu potwierdził, że art. 212 ust. 4 i 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami zawiera zamknięty krąg osób uprawnionych do ubiegania się o wypłatę ekwiwalentu za mienie pozostawione za granicą, do których należą właściciel oraz spadkobiercy ustawowi. Osobom spoza tego kręgu uprawnienie nie przysługuje. Z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, że właścicielką nieruchomości położonej w gminie W. powiat L. była A. Z. Po niej spadek w drodze ustawy nabyła M. Z., która sporządzając testament, prawo do należnego odszkodowania, zapisała M. P., co potwierdzone zostało postanowieniami Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r. (sygn. akt [...]) i z dnia [...] r. (sygn. akt [...]). Zatem M.P. do spadku, po zmarłej M.Z., powołana została w drodze testamentu i nie należy do osób uprawnionych do dziedziczenia ustawowego, co zresztą potwierdziła w odwołaniu. Zatem wydanie decyzji przyznającej M. P. uprawnienia wynikające z art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami, byłoby rażącym naruszeniem wymienionego przepisu. Wojewoda odrzucił także zarzuty odwołania, że zaskarżona decyzja wydana została bez podstawy prawnej i zawiera rozstrzygnięcie, którego ustawa nie przewiduje. Istotą tej decyzji jest bowiem stwierdzenie wartości pozostawionej nieruchomości oraz wskazanie osoby lub osób uprawnionych do realizacji roszczenia w określonej wysokości.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M.P. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] oraz poprzedzającej jej decyzji Prezydenta Miasta K., ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem przepisów art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami a także art. 32 i 64 Konstytucji. W uzasadnieniu podniosła, że Prezydent Miasta K. odmawiając jej potwierdzenia prawa do otrzymania rekompensaty za mienie pozostawione za granicą wytłumaczył to faktem, że nie należy do kręgu osób wymienionych w art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami, pomimo, iż jest spadkobiercą M.Z. W opinii organów administracji prawo to przysługuje jednak tylko spadkobiercom ustawowym, czyli ona jako spadkobierca testamentowy, takiego prawa nie posiada. W jej opinii jest to interpretacja nieuzasadniona, tym bardziej, że do odmiennej konstatacji należy dojść po analizie przepisu ust. 4 i 5 art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Dodała, że nadal podtrzymuje, iż Prezydent K. nie jest organem uprawnionym do wydania decyzji orzekającej o odmowie lub potwierdzeniu posiadania prawa do otrzymania rekompensaty za pozostawione mienie za granicą, bowiem z zapisu ( 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1998 r. w sprawie sposobu zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalania wartości tych nieruchomości wynika, że w drodze decyzji następuje stwierdzenie wartości pozostawionych nieruchomości. Jej zdaniem, zaskarżona decyzja dodatkowo podaje także błędną podstawę prawną, czyli należy uznać, że wydana została bez podstawy prawnej. Dlatego też Wojewoda utrzymując tę decyzję naruszył w sposób rażący przepisy art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wnosząc o oddalenie skargi podtrzymał w całej rozciągłości argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji, stwierdzając, że działania organów administracyjnych mają swoje uzasadnienie w art. 212. W artykule tym nie można znaleźć podstawy do uznania, że spadkobierca testamentowy nabywa prawo do rekompensaty. Nadto wyjaśnił, odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organ II instancji przepisów art. 32 i 64 Konstytucji, że organy administracji publicznej w przedmiotowej sprawie orzekają na podstawie art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ocena czy jest on zgodny z Konstytucją nie należy do ich kompetencji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę zważył, co następuje:

Skarga została wniesiona w okresie obowiązywania ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.). Ustawa ta utraciła moc z dniem 12 stycznia 2004 r. na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm). Stosownie do art. 97 ( 1 wymienionej ustawy sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Skarga musiała odnieść skutek, gdyż zasadnym okazał się zawarty w niej zarzut wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa, a zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (DZ.U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sprawowana przez sądy administracyjne dotyczy właśnie kwestii legalności czyli zgodności z prawem orzeczeń wydanych przez organy administracji publicznej.

W ocenie Sądu należy zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, iż organy administracyjne rozpatrując sprawę dokonały błędnej interpretacji przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Postępowanie w sprawie wszczęte zostało w [...] r., a zatem w czasie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jednak nie zostało zakończone decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie nowej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.jedn. Dz.U z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) czyli zgodnie z jej art. 233 podlegało przeprowadzeniu na podstawie nowej ustawy. Według zatem art. 212 ust 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, na pokrycie opłat za wieczyste użytkowanie lub ceny sprzedaży działki budowlanej oraz ceny sprzedaży położonych na niej budynków lub lokali stanowiących własność Skarbu Państwa osobom, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., pozostawiły nieruchomości na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa, a które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez państwo miały otrzymać ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą, zalicza się wartość pozostawionych nieruchomości. Zaliczenie wartości nieruchomości następuje na rzecz właściciela tych nieruchomości lub wskazanej przez niego osoby uprawnionej do dziedziczenia ustawowego (ust. 4), zaś w przypadku śmierci właściciela uprawnienie to przysługuje wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione.

Z zacytowanego przepisu należy zatem wywieść, że realizacja uprawnienia przewidzianego w art. 212 ust 1 następuje poprzez zaliczenie wartości mienia pozostawionego za granicą na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki oraz położonych na niej budynków lub lokali. Nie jest to zatem "jakiś ekwiwalent" za mienie pozostawione za granicą, lecz uprawnienie do zaliczenia na poczet opłat wymienionych w powyżej wymienionym ust. 1 art. 212 ustawy wartości mienia pozostawionego za granicą. Zaliczenie to następuje w formie decyzji, wydanej zgodnie z ( 4 i (5 rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1998r. w sprawie sposobu zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste organ sposobu ustalania wartości tych nieruchomości (Dz.U. Nr 9, poz. 32 ze zm.). Wydanie takiej decyzji możliwe jest więc dopiero po nabyciu przez właściciela- repatrianta lub przez jego następcę, prawa wymienionego w art. 212 ust. 1. Potwierdza to także treść (2 cytowanego rozporządzenia, który także stanowi, że wartość nieruchomości pozostawionych na terenach nie wchodzących w skład obecnego państwa, zalicza się na pokrycie opłat za wieczyste użytkowanie nieruchomości gruntowych lub ceny sprzedaży działki budowlanej i ceny sprzedaży położonych na niej budynków lub lokali stanowiących własność Skarbu Państwa. Zatem przesłanką zastosowania przepisu art. 212 ustawy jest taka sytuacja, gdy istnieje po stronie uprawnionego obowiązek pokrycia opłat za wieczyste użytkowanie lub ceny sprzedaży określonych nieruchomości, na poczet których może być zaliczona wartość pozostawionego mienia. Może on mieć zatem zastosowanie w sytuacji oddania gruntu w użytkowanie wieczyste bądź sprzedaży działki, budynków lub lokali. Tylko wówczas na poczet związanych z tym należności, może dojść do zaliczenia wartości mienia pozostawionego za granicą.

Z powyższego wynika więc, że nie jest możliwe wydanie przez uprawniony organ decyzji stwierdzającej spełnienie lub niespełnienie przez wnioskodawcę warunków uprawniających do realizacji odszkodowania za mienie nieruchome pozostawione za granicą.

Jak wynika z akt sprawy wniosek o przyznanie ekwiwalentu za mienie nieruchome pozostawione na terenie ZSRR złożyła w [...]r. A. Z., właścicielka pozostawionego mienia. W dniu [...] r. do sprawy wstąpiła M.Z., córka właścicielki jako jej ustawowy spadkobierca, a w [...] r. wniosek o zaliczenie wartości i wydanie decyzji stwierdzającej wartość mienia pozostawionego za granicą złożyła M.P. W rozpatrywanej sprawie nie doszło jednak do zawarcia żadnych umów związanych z nabyciem nieruchomości, w związku z którymi mogła być rozważana ewentualna kwestia zaliczenia wartości pozostawionego mienia na poczet należnych opłat. Wydana zaś decyzja dotyczyła odmowy potwierdzenia, że M.P. posiada prawo do otrzymania rekompensaty za mienie nieruchome pozostawione za granicą przez A. Z.

W świetle powyższych wywodów należy zatem stwierdzić, że organy administracji nie były uprawnione do wydania rozstrzygnięcia o takiej treści, gdyż przepis art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przewidując takiego rozstrzygnięcia, nie stanowił podstawy do jej wydania. Wynika więc, że decyzja Prezydenta Miasta K. wydana została bez podstawy prawnej, co stanowi przesłankę nieważności wskazaną w art. 156 ( 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zauważyć przyjdzie także, że decyzja Wojewody, jako utrzymująca w mocy nieważną decyzję organu pierwszej instancji, rażąco narusza prawo, co również stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności wymienioną w powyższym artykule.

Odrębną natomiast kwestię stanowią rozważania prowadzone przez organy obu instancji, czy skarżąca należy do kręgu osób uprawnionych do ubiegania o przyznanie ekwiwalentu przewidzianego w art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zaznaczyć należy, że art. 212 przewiduje dwie sytuacje, a mianowicie, w ust. 4 - możliwość wystąpienia z wnioskiem o zaliczenie wartości nieruchomości przez właściciela tych nieruchomości lub wskazaną przez nią osobę uprawnioną do dziedziczenia ustawowego oraz ust. 5 - według którego, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionej za granicą, uprawnienie wynikające z ust. 1 przysługuje łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione. O ile zatem w pierwszym przypadku- w ust. 4 - kiedy żyje właściciel, wyraźnie wymieniono "osoby uprawnione do dziedziczenia ustawowego", o tyle w drugim przypadku - w ust. 5 - mowa o "wszystkich spadkobiercach" (bez wskazania - ustawowych) lub jednym ze spadkobierców wskazanym przez osoby uprawnione. Wydaje się, że w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z sytuacją wskazaną w ust. 5, czyli M. P. pozostając spadkobiercą testamentowym została wskazana przez osobę uprawnioną - spadkobiercę ustawowego A.Z.- właścicielki nieruchomości pozostawionych w gminie W. w powiecie L. – M. Z.. Stwierdzić zatem przyjdzie, że należy ona do kręgu osób, którym przysługuje uprawnienie do ekwiwalentu z art. 212 ust. 1 ustawy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 ( 1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. Uwzględniając skargę Sąd orzekł o niewykonalności zaskarżonej decyzji stosownie do art. 152 przywołanej powyżej ustawy. O kosztach postępowania sądowego nie orzeczono, gdyż strona skarżąca nie zgłosiła wniosku o zasądzenie należnych kosztów ani w złożonej skargi ani podczas rozprawy do czasu jej zamknięcia (art. 210 ( 1 powołanej ustawy).