Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 313/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 2, art. 135, art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 17, art. 156 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 112 ust. 4, art. 129 ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Emilia Lewandowska sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2013 r. sprawy ze skargi T. C. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...]; 2. uchyla decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2011 r. nr [...]; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z [...] października 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lutego 2012 r. nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z [...] czerwca 1956 r. nr [...] w części dotyczącej odszkodowania za wywłaszczenie położonej w P. nieruchomości, stanowiącej własność spadkobierców W. C.

Zaskarżona decyzja Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Orzeczeniem z [...] czerwca 1956 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. orzekło o wywłaszczeniu, w trybie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. Nr 27 poz. 197 ze zm.), na rzecz Państwa – Dyrekcji Budowy Miasta T. części nieruchomości położnej w P., oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...] o łącznej pow. [...] m2, stanowiącej własność spadkobierców W. C., za odszykowaniem w kwocie [...] złotych, płatnym do rąk T. C.

Pismem z [...] sierpnia 2007 r. T. C., wystąpił o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. w części dotyczącej ustalonego odszkodowania, podnosząc, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., poprzez nieuwzględnienie żądania o przyznanie za wywłaszczoną działkę nieruchomości zamiennej, mimo że stanowiła ona część gospodarstwa rolnego, a także braku uczestnictwa w rozprawie wywłaszczeniowej osób do tego zobowiązanych oraz niewypłacenie odszkodowania.

Sprawa zainicjowana tym wnioskiem była pierwotnie rozpoznawana przez Ministra Infrastruktury, który decyzją z [...] maja 2011 r. nr [...] umorzył prowadzone przed nim postępowanie nieważnościowe uznając, że organem właściwym w sprawie stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. jest organ wojewódzki. Powyższa decyzja Ministra, wobec jej niezaskarżenia stała się prawomocna, a sprawa z wniosku T. C. podlegała rozpoznaniu przez Wojewodę [...].

Decyzją z [...] lutego 2012 r. nr [...] Wojewoda [...], po przeprowadzeniu postępowania nadzorczego, odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z [...] czerwca 1956 r. w części dotyczącej odszkodowania, oceniając, że przy jego wydawaniu nie doszło do rażącego naruszenia przepisów powołanego wyżej dekretu, a zwłaszcza art. 30 tego aktu normatywnego, który przewidywał obowiązek zaoferowania wywłaszczanemu tytułem odszkodowania nieruchomości zamiennej, jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowiła m.in. gospodarstwo rolne. Zdaniem organu wojewódzkiego regulacja ta w sprawie nie miała zastosowania, gdyż przedmiotem wywłaszczenia objęto wyłącznie 6% z całości gruntów stanowiących własność spadkobierców W. C., wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. W ocenie Wojewody nie potwierdził się również zarzut strony, dotyczący braku udziału w rozprawie wywłaszczeniowej wszystkich uprawnionych osób, gdyż jak wynika z protokołu tej rozprawy udział w niej wzięli zarówno przedstawiciele organu wywłaszczeniowego i podmiotu inicjującego wywłaszczenia jak też rzeczoznawca oraz spadkobierca byłego właściciela – T. C. Samo zaś odszkodowanie ustalone zostało zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami i ustalonymi w nich stawkami, w oparciu o operat szacunkowy zaprzysiężonego rzeczoznawcy.

Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem T. C. wniósł od niego odwołanie, podnosząc analogiczne argumenty jak we wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia wywłaszczeniowo-odszkodowawczego.

W następstwie rozpoznania tego odwołania Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z [...] października 2012 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Minister podtrzymał argumentację organu pierwszej instancji, wskazującą, że przy wydawaniu kontrolowanego w trybie nadzorczym orzeczenia nie doszło do rażącego naruszenia przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Organ wskazał przy tym na prawidłowe odtworzenie przez Wojewodę toku obliczeń wartości odjętego prawa, zawartych w operacie szacunkowym sporządzonym przez biegłego rzeczoznawcę, który posłużyły za podstawę ustalenia należnego odszkodowania. Odnosząc się natomiast do kwestii dotyczącej przyznania nieruchomości zamiennej za wywłaszczone fragmenty działek nr [...] i [...] o łącznej pow. [...] m2, Minister podkreślił, iż wywłaszczenie około 6% nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego nie spełniało przesłanek wskazanych w art. 30 ust. 1 dekretu, pozwalających uznać wywłaszczoną nieruchomość za "nieruchomość uprzywilejowaną", za wywłaszczenie której ekwiwalentem była nieruchomość zamienna. Organ wyjaśnił przy tym, że prawodawca w obowiązującym wówczas porządku prawnym nie definiował pojęcia "nieruchomość stanowiącą gospodarstwo rolne", co powoduje konieczność ustalenia jego treści normatywnej zgodnie z regułami wykładni. Dekodując treść tego pojęcia organ nadzoru, wywodził, że celem regulacji zawartej w art. 30 ust. 1 dekretu, zakładanym przez prawodawcę było niepogorszenie w sposób znaczny w następstwie wywłaszczenia sytuacji ekonomicznej wskazanej w tym przepisie kategorii właścicieli nieruchomości – m.in. właścicieli gospodarstw rolnych. W konsekwencji czego wywłaszczający był zobowiązany do zapewnienia właścicielowi nieruchomości zamiennej w okolicznościach, w których wywłaszczanie nieruchomości, bądź jej części powodowało, iż sytuacja ekonomiczna wywłaszczonego właściciela gospodarstwa rolnego ulegała zmianie w stopniu znacznym, a więc w sposób, który uniemożliwiał zachowanie dotychczasowej pozycji ekonomicznej, zmuszając go do szukania dodatkowych źródeł zarobkowania.

Za przyjęciem takiej wykładni omawianego przepisu wskazuje również analiza akt archiwalnych dotyczących szeregu innych postępowań wywłaszczeniowych i odszkodowawczych prowadzonych przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. pod sygnaturą nr [...]. Wynika z nich bowiem, że organ wywłaszczeniowy przy wywłaszczeniu nieruchomości wchodzących w skład poszczególnych gospodarstw rolnych analizował, jaką część całości gospodarstwa rolnego stanowi wywłaszczona nieruchomość oraz analizował dodatkowo, jaki wpływ na sytuację ekonomiczną wywłaszczonego właściciela gospodarstwa rolnego wywoływało wywłaszczenie nieruchomości wchodzącej w skład jego gospodarstwa rolnego oraz, czy gospodarstwo rolne jako pewna spójna w sensie ekonomicznym całość będzie funkcjonowało po przeprowadzeniu procesu wywłaszczeniowego części nieruchomości wchodzących w jego skład. W dalszej kolejności, odwołując się do poglądów judykatury, organ drugiej instancji zauważył, że przyjęcie odmiennej interpretacji art. 30 ust. 1 dekretu wywłaszczeniowego nie może być podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji. Odmienność wykładni budzących wątpliwości przepisów prawa nie może być bowiem podstawą żądania stwierdzenia nieważności decyzji, z przyczyn określonych w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Odnosząc się zaś do zarzutów dotyczących braku wypłaty przyznanego odszkodowania, Minister ocenił, że ta okoliczność nie ma znaczenia dla oceny legalności ww. orzeczenia. Brak spełnienie ustalonego orzeczeniem wywłaszczeniowo-odszkodowawczym świadczenia pieniężnego, przez podmiot do tego zobowiązany, stanowi bowiem roszczenie, które nie jest dochodzone w postępowaniu administracyjnym, lecz w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym.

Na powyższą decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej T. C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 30 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. poprzez uznanie, że nieruchomość zamienna nie należy się w przypadku wywłaszczenia części gospodarstwa rolnego. Ponadto naruszenie przepisów postępowania mającą istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj. art. 6, 7 oraz art. 77 § 1, 107 § 3 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia w sprawie na materiale niekompletnym oraz przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów. Jak również naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. poprzez nieuchylenie decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji pomimo, że decyzja tego organu została wydana, zdaniem skarżącego, z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej wynik.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte i umotywowane w uzasadnieniu skargi, wniósł on o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 2012 r.

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Przy czym w pierwszej kolejności Sąd z urzędu bada, czy kwestionowany akt nie jest dotknięty jedną z wad, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. Dokonując bowiem powyższej oceny Sąd, w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; przywoływanej dalej jako: "p.p.s.a."), nie jest związany ani treścią zarzutów zawartych w skardze, ani jej wnioskami czy też powołaną podstawa prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach tych kryteriów stwierdzić należy, że w sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji jak też poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 2012 r., aczkolwiek z innych względów niż podniesione w skardze. Przyczyną stwierdzenia nieważności tych decyzji, jest zaś naruszenie przez organy przy ich wydawaniu przepisów o właściwości, co stanowi kwalifikowaną wadę prawną określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Mając natomiast na względzie to, że do wydania decyzji nadzorczych przez niewłaściwe organy doszło w konsekwencji wadliwego prawnie rozstrzygnięcia Ministra Infrastruktury zawartego w decyzji z [...] maja 2011 r. nr [...], którym organ ten umorzył prowadzone przed nim postępowanie nieważnościowe, Sąd korzystając z uprawnień przewidzianych w art. 135 p.p.s.a., uchylił także ww. decyzję gdyż jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Zasadnicze znaczenie dla przedstawionej wyżej konstatacji miało ustalenie, który z obecnie istniejących organów jest organem wyższego stopnia, w rozumieniu art. 157 § 1 k.p.a. właściwym do rozpatrzenia złożonego przez skarżącą i jej męża wniosku o stwierdzenie nieważności, na podstawie art. 156 § 1 k.p.a., orzeczenia nieistniejącego już organu - Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z [...] czerwca 1956 r. o wywłaszczeniu za odszkodowaniem położonej w P. nieruchomości o łącznej pow. [...] m2, stanowiącej własność spadkobiercy zmarłego w 1935 r. W. C., tj. T. C. – inicjatora postępowania nadzorczego.

W decyzji z [...] maja 2011 r. Minister Infrastruktury przyjął założenie, że jeśli organ, który wydał kwestionowane orzeczenie ostateczne, poddane jego ocenie w trybie nadzoru, już nie istnieje, to należy najpierw ustalić, jaki organ w chwili obecnej jest kompetentny do rozstrzygania indywidualnych spraw administracyjnych tego samego rodzaju i po ustaleniu takiego organu określić organ wyższego stopnia na ogólnych zasadach przewidzianych w art. 17 k.p.a. Ponieważ zaś obecnie organem pierwszej instancji, zgodnie z brzmieniem art. 112 ust. 4 i art. 129 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. - o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102 poz. 651 ze zm.) właściwym w kwestii wywłaszczenia i odszkodowania jest starosta, a organem wyższego stopnia w stosunku do starosty jest wojewoda - zgodnie z art. 9a tej ustawy w zw. z art. 17 pkt 1 k.p.a. (właściwość organu wyższego stopnia ukształtowana w ustawie szczególnej), to Minister doszedł do przekonania, że organem właściwym w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. powinien być Wojewoda [...], co oznaczało konieczność umorzenia toczącego się przed Ministrem postępowania, a następnie przekazania wniosku do rozpoznania organowi wojewódzkiemu.

Pogląd wyrażony w tej decyzji jest jednak błędny.

Przede wszystkim wskazać należy, że sprawa o stwierdzenie nieważności decyzji jest w stosunku do postępowania zwykłego sprawą nową. Rządzi się ona zatem własnymi regułami także w zakresie ustalenia organu właściwego do rozstrzygnięcia sprawy. Organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji jest zaś, stosownie do art. 157 § 1 k.p.a., organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Treść tego przepisu wskazuje więc jednoznacznie na powiązanie organu wyższego stopnia z organem, który wydał decyzję. Punktem wyjścia zatem do ustalenia organu właściwego w postępowaniu nieważnościowym winno być ustalenie jaki organ w dacie wydawania kontrolowanego orzeczenia był organem wyższego stopnia w stosunku do nieistniejącego już organu jakim było Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, następnie zaś ustalenie czy organ taki jako organ wyższego stopnia w rozumieniu art. 17 k.p.a. nadal w strukturze organów administracji publicznej funkcjonuje, a jeśli tak uwzględniając charakter sprawy dokonać jego konkretyzacji. Innymi słowy ustalenie właściwości organu wyższego stopnia winno następować w odniesieniu do organu, który wydał decyzję, a nie do organu, który decyzję o określonej treści wydałby obecnie zgodnie z aktualnie przysługującymi mu kompetencjami (por. wyroki NSA z 27.06.2012 r. sygn. akt I OSK 984/11 Lex nr 1217381, z 24.10.2012 r. sygn. akt I OSK 711/12 Lex nr 1233194).

Koncepcja ustalanie właściwości organu w postępowaniu nieważnościowym przedstawiona przez Ministra Infrastruktury w decyzji z [...] marca 2011 r., polegająca na ustalenia organu, do którego właściwości w aktualnym stanie prawnym należą sprawy wywłaszczeniowe i na tej podstawie określenia organu wyższego stopnia, byłaby uzasadniona jedynie wówczas gdyby został zniesiony organ wyższego stopnia określony zgodnie z zasadą wyrażoną wyżej, bądź w przypadku takiej zmiany jego kompetencji, która wykluczałaby rozstrzyganie w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji. Dopóki zaś funkcjonuje organ, który był właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w dacie jej wydania (a taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie), to jest on nadal właściwy do stwierdzenia nieważności tej decyzji.

Organem odwoławczym od orzeczenia wywłaszczeniowego wydanego przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej (w stanie prawnym obowiązującym [...] czerwca 1956 r. – t.j dniu wydania kwestionowanego orzeczenia), stosownie do art. 24 ust 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. - o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952, Nr 4, poz. 31) była odwoławcza komisja wywłaszczeniowa przy prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Organ ten nie miał jednak kompetencji nadzorczych przypisanych organowi wyższego stopnia. Wynika to jednoznacznie z rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 3 maja 1952 r. w sprawie organizacji, składu i trybu postępowania odwoławczych komisji wywłaszczeniowych (Dz.U. Nr 23, poz. 151). Zarówno zaś w orzecznictwie jak i w doktrynie prezentowane jest stanowisko, że kompetencje odwoławcze i nadzorcze są różne, a także i odmienne są zadania organu odwoławczego i organu podejmującego decyzję w postępowaniu nieważnościowym (por. postanowienie składu siedmiu sędziów NSA z 5.03.2001 r. sygn. akt OSK 1/01, ONSA 2001/3/95). Możliwa więc jest sytuacja, w której nie istnieje tożsamość organu odwoławczego i organu nadzoru. Taka sytuacja miała miejsce w przypadku działających przy prezydiach wojewódzkich rad narodowych odwoławczych komisji wywłaszczeniowych, które miały jedynie kompetencje odwoławcze. Natomiast organem wyższego stopnia, w stosunku do prezydiów wojewódzkich rad narodowych były organy władzy nadzorczej w rozumieniu art. 101 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. – o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. Nr 36, poz. 341 ze zm.), którymi były zgodnie z ówczesną nomenklaturą organy władzy naczelnej, a więc właściwi ministrowie. Przy czym w odniesieniu do spraw załatwianych przez wydziały społeczno–administracyjne prezydiów wojewódzkich rad narodowych (a takimi były sprawy dotyczące wywłaszczenia) organem władzy naczelnej był wówczas - stosownie do § 23 ust. 1 lit. a uchwały Rady Ministrów z dnia 17 kwietnia 1950 r. Instrukcja Nr 2 w sprawie składu, podziału pracy i trybu działania prezydiów rad narodowych (MP Nr A 57, poz. 654) - Prezes Rady Ministrów. Tak więc organem właściwym do uchylenia jako nieważnego orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej wydanego w przedmiocie wywłaszczenia i odszkodowania był w stanie prawnym obowiązującym [...] czerwca 1956 r. Prezes Rady Ministrów, a więc organ usytuowany ustrojowo w strukturach władzy publicznej na poziomie ministra. W tym stanie rzeczy, mimo że zniesiony został organ, który wydał kwestionowane w nadzorze orzeczenie, to istnieje nadal organ, który byłby właściwy do orzekania w sprawie stwierdzenia jego nieważności - minister. To natomiast, który z ministrów jest właściwy, przesadza charakter sprawy (zwykłej), która w nadzorze ma być skontrolowana i zakres kompetencji merytorycznych określonego ministra do ich rozstrzygania w postępowaniu nieważnościowym. W niniejszej sprawie organem właściwym do rozpoznania wniosku T. C. o stwierdzenie nieważności orzeczenia wywłaszczeniowo – odszkodowawczego w części dotyczącej odszkodowania, podjętego przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S., stosownie do art. 157 § 1 k.p.a. w zw. z art. 17 i art. 20 k.p.a., jest więc Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, a nie organ wojewódzki.

Właściwość ministra w sprawach o stwierdzenie nieważności orzeczeń wywłaszczeniowych wydawanych przez prezydia wojewódzkich rad narodowych potwierdza także wieloletnia praktyka organów i orzecznictwa sądów administracyjnych, ukształtowana pod wpływem wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 września 1998 r. III RN 83/98 (OSNP/1999/9/293), w którym Sąd ten stwierdził, iż "właściwość rzeczową organu administracyjnego do stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości należy oceniać według przepisów prawa materialnego, obowiązujących w dacie wydania tej decyzji. (...) Wyłącza to możliwość oceny kwestii ważności decyzji ostatecznej na podstawie innych przepisów prawa, niż zastosowano do jej wydania." W konsekwencji powyższego Sąd Najwyższy wywiódł, że skoro o konkretnym kwestionowanym wywłaszczeniu orzekał organ stopnia wojewódzkiego (a takimi były prezydia wojewódzkich rad narodowych), to organem wyższego stopnia w rozumieniu art. 157 § 1 k.p.a. w związku z art. 17 pkt 2 k.p.a. będzie właściwy minister w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a., a nie wojewoda

Pogląd wyrażony w tym wyroku sformułowany został co prawda na tle sprawy wywłaszczeniowej rozstrzygniętej ostatecznie w trybie przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94 ze zm.), niemniej pozostaje on także aktualny w sprawach rozstrzyganych – jak w niniejszej sprawie - na gruncie przepisów dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych, w których również kompetencja do orzekania o wywłaszczeniu nieruchomości w pierwszej instancji przypisana była od 13 kwietnia 1950 r. - tj. od wejścia w życie ustawy z dnia 20 marca 1950 r. – o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz.U. Nr 14, poz. 130), która zniosła stanowisko wojewody - prezydiom wojewódzkich rad narodowych (por. wyrok WSA z 11.04.2013 r., I SA/Wa 2098/12, http://orzeczenia. nsa.gov.pl).

To zaś oznacza, że Wojewoda [...] rozpoznając sprawę o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z [...] czerwca 1956 r. i wydając w tym przedmiocie w pierwszej instancji decyzję z [...] lutego 2012 r. działał poza przyznanymi mu na gruncie procedury administracyjnej kompetencjami, a w konsekwencji wydane przez niego rozstrzygnięcie obarczone jest kwalifikowaną wadą prawną określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., skutkującą nieważnością wydanej przez niego decyzji. Utrzymanie zaś jej w mocy przez Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej oznacza, że wydana przez ten organ decyzja obarczona jest wadą nieważności, w postaci rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co prowadzić musi do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Wyjaśnić jednocześnie należy, że stwierdzenie ww. wady prawnej zaskarżonych decyzji zwalniało Sąd od obowiązku merytorycznej kontroli formułowanych przez organy nadzoru ocen legalności orzeczenia wywłaszczeniowo-odszkodowawczego i podniesionych w tym względzie zarzutów skargi, gdyż te podlegałyby weryfikacji w sytuacji, gdyby same rozstrzygnięcia wydane zostały w prawidłowo przeprowadzonych postępowaniach nadzorczych i wolne były od kwalifikowanych wad prawnych, prowadzących do ich eliminacji z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc (a więc od dnia wydania). Skoro natomiast rozpoznanie wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia wywłaszczeniowo-odszkodowawczego, nastąpiło przez organ niewłaściwy, to odnoszenie się obecnie do poczynionych przez ten organ ustaleń, jak też ustaleń organu odwoławczego, który utrzymał decyzję pierwszoinstancyjną w mocy, byłoby przedwczesne.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz 135 i art. 152 p.p.s.a., orzekł jak sentencji wyroku.

Konsekwencją niniejszego orzeczenia jest obowiązek niezwłocznego przekazania przez Wojewodę [...], na zasadach określonych w art. 65 § 1 k.p.a. , wniosku T. C. o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia wywłaszczeniowo-odszkodowawczego, wg właściwości Ministrowi Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej.