Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1532/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant referent stażysta Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. R. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę [...] złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę [...] złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę [...] złotych.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpoznaniu odwołania J. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] odmawiającą przyznania pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego na leki w wysokości [...] zł, na [...].

Z treści uzasadnienia decyzji Kolegium wynika, że Prezydent W. decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. odmówił J. S. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego na leki w wysokości [...] zł, na [...]. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, iż wnioskodawca J. S. zamieszkuje w lokalu spółdzielczym wspólnie z córką i prowadzi odrębne, jednoosobowe gospodarstwo domowe. Lokal jest zadłużony na łączną kwotę [...] zł, przy czym J. S. posiada własność działki, nieruchomości i budynków gospodarczych w M. o wartości [...] zł. Dochód miesięczny wnioskodawcy wynosi [....] zł, a zatem przekracza tzw. kryterium dochodowe uzasadniające ubieganie się o przyznanie pomocy finansowej. Jednocześnie w ocenie organu nie wystąpiły szczególnie uzasadnione okoliczności przemawiające za przyznaniem zasiłku celowego specjalnego, gdyż wskazane potrzeby J. S. może zaspokoić we własnym zakresie. Opisana nieruchomość w M. mogłaby poprawić sytuację finansową strony, poprzez jej sprzedaż lub wynajem, na co jednak strona się nie godzi. W związku z powyższym organ uznał, że wnioskodawca nie wykorzystuje własnych możliwości a domaga się pomocy ze strony Ośrodka Pomocy Społecznej, składając co miesiąc wnioski o pomoc w dofinansowaniu wszystkich podstawowych potrzeb, jak żywność, leki, opłaty za prąd i gaz. Przy czym Ośrodek uznał, iż zamieszkująca wspólnie z wnioskodawcą dorosła córka powinna solidarnie ponosić koszty utrzymania mieszkania. Nadto organ I instancji podniósł, że w styczniu 2011 r. udzielono pomocy w formie zasiłku celowego[...] osobom, a średnia wysokość zasiłku wynosiła [...] zł. Reasumując organ I instancji uznał, iż sytuacja J. S. jest relatywnie lepsza od sytuacji innych podopiecznych ośrodka i odmówił pomocy na wnioskowany cel.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem J. S. złożył odwołanie podnosząc, że [....]. Ponadto odwołujący podkreślił, iż nie ma środków na zapłatę czynszu mieszkaniowego oraz rachunków za gaz i energię elektryczną, a jego dochód wraz z dodatkiem opiekuńczym wynosi [...] zł. Wskazał również, że jego córka po skończeniu studiów nie pracuje i jest zarejestrowania w urzędzie pracy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpatrując odwołanie podzieliło stanowisko organu I instancji, uznając je za prawidłowe pod względem prawnym i zasadne, biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy. Organ II instancji wskazał, iż podstawę materialno-prawną rozstrzygnięcia wniosku skarżącego stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.). Stosownie do art. 2 ust. 1 powołanej ustawy pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia, a osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współudziału w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Zgodnie natomiast z treścią art. 8 ust. 1 pkt 1 wskazanej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego, ustalonego na 477 zł. Posiadany zaś przez wnioskodawcę dochód przekracza tę kwotę i wynosi [...] zł miesięcznie. Przy czym organ odwoławczy wyjaśnił, że od dochodu mogą być odliczone tylko bieżące alimenty, a nie kwoty alimentów zaległych, odsetek od tych zaległości oraz kosztów egzekucyjnych, tak więc dochód wnioskodawcy przekracza kwotę kryterium dochodowego w wysokości 477 zł. Jednocześnie Kolegium wskazało, że w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego ustawodawca upoważnia wyjątkowo do przyznania specjalnego zasiłku, celowego. Zauważyć jednakże trzeba, iż przyznanie takiego zasiłku na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, odbywa się w sferze swobodnego uznania, a zatem organ administracji, biorąc pod uwagę zarówno sytuację materialną i osobistą, jak również możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej, decyduje o przyznaniu bądź odmowie przyznania oraz o wysokości zasiłku celowego specjalnego. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże nie ulega wątpliwości, że rozumieć pod nim należy przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, iż tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zatem zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej. Wobec czego Kolegium uznało, że rację miał organ I instancji uznając, iż zdarzenia takie w niniejszej sprawie nie miały miejsca, bowiem nie nastąpiło nagłe pogorszenie sytuacji materialnej wnioskodawcy wskutek utraty pracy lub zdarzenia losowego, nie wystąpiła również zmiana na niekorzyść sytuacji osobistej J. S. Natomiast sygnalizowane przez odwołującego problemy zdrowotne związane były z [...], jednakże - jak wynika z akt - nie nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia w/w. Nadto Kolegium przyznało rację Prezydentowi, że skarżący we własnym zakresie jest w stanie poprawić swoją sytuację bytową poprzez zadysponowanie majątkiem na który składają się działka oraz nieruchomości wraz z budynkami gospodarczymi położonymi w M. Jednocześnie organ odwoławczy stwierdził, że zamieszkująca wspólnie z wnioskodawcą dorosła córka powinna solidarnie ponosić koszty utrzymania mieszkania, bowiem za zapłatę czynszu i innych należnych opłat odpowiadają solidarnie z najemcą, stale zamieszkujące z nim osoby pełnoletnie. Co prawda, jak wynika z odwołania, córka odwołującego ukończyła studia wyższe i obecnie nie pracuje, pozostając na utrzymaniu matki. Oznacza to jednakże, iż dysponuje ona pewnymi środkami finansowymi i w miarę możliwości powinna przynajmniej w niewielkim stopniu partycypować w wydatkach mieszkaniowych. Podkreślić bowiem należy, że celem pomocy społecznej jest jedynie pomoc i wspieranie rodzin w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej i zaspokajanie ich niezbędnych potrzeb oraz zapobieganie ich popadnięciu w trudną sytuację życiową poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się rodzin. W niniejszej sprawie nie sposób stwierdzić, aby działania takie były przez odwołującego podejmowane, gdyż jego sytuacja jest znana organom orzekającym w sprawie od wielu lat i nie ulega ona zasadniczo zmianie, a J. S. składa regularnie wnioski o przyznanie pomocy na różne cele bytowe. Zachowanie takie wskazuje na zdanie się odwołującego w znacznym stopniu w ponoszeniu kosztów swojego utrzymania na organ pomocy społecznej. Natomiast powołany przepis art. 41 pkt 1 wyraźnie stanowi, iż forma pomocy społecznej nie jest przewidziana na pokrywanie pełnych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter szczególnej pomocy doraźnej.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. S. kwestionując jej prawidłowość. W uzasadnieniu skargi wskazał na swoją trudną sytuację życiową i opisał swój zły stan zdrowia. Podniósł również niewłaściwe nastawienie pracowników ośrodka pomocy społecznej w stosunku do jego osoby. W kwestii partycypowania w kosztach utrzymania lokalu przez córkę, z którą mieszka podkreślił, iż obecnie studiuje ona na 2-letnich studiach magisterskich i jest zarejestrowana w urzędzie pracy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 21 lutego 2012 r. adwokat M. R. – pełnomocnik z urzędu dla J. S., złożył do akt sprawy plik kserokopii i wniósł o dopuszczenie ich jako dowodów z dokumentów w sprawie. Sąd postanowił nie dopuścić dowodów z kserokopii złożonych na rozprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Dokonując takiej kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić naruszenia prawa. Przy czym wskazać w tym miejscu należy, iż kontrolne uprawnienia Sądu ograniczone są tylko do legalności decyzji, natomiast kontrola możliwości finansowych organu jak również sposobu rozdysponowania środków wykraczałaby bowiem poza kognicę Sądu. Zatem kontrola sądowa decyzji uznaniowych w przedmiocie pomocy społecznej nie może sięgać do okoliczności z zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 116/10).

Przede wszystkim podkreślić należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2008 r., Nr 115, poz. 728 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 w/w ustawy przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielniania osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Uznanie administracyjne, które występuje przy przyznawaniu świadczeń z pomocy społecznej, w tym również zasiłku celowego specjalnego na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej polega na tym, że organ pomocowy dokonuje oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. Także nie można organowi rozstrzygającemu sprawy z zakresu pomocy społecznej odmówić prawa do oceny złożonego wniosku.

Odnosząc się do zarzutów skargi, należy stwierdzić, iż nie zasługują one na uwzględnienie. Organy administracji publicznej rozstrzygające sprawę, dokonały oceny całokształtu rozpoznawanej sprawy, nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i prawidłowo dokonały oceny hierarchii potrzeb skarżącego odmawiając przyznania zasiłku na zgłoszone potrzeby. Osoby, które starając się o przyznanie zasiłku celowego specjalnego, a więc osoby którym pomoc społeczna jest przyznawana w drodze wyjątku winny zdawać sobie sprawę, że w stosunku do nich "uznanie administracyjne" ocenione przez Sąd administracyjny poddane jest innym rygorom niż wobec osób, które spełniają kryteria przyznawania zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Nie może bowiem w gospodarowaniu środkami finansowymi przez organy pomocowe dochodzić do takiej sytuacji, że osoby, które spełniają kryterium z ustawy o pomocy społecznej spotkają się z odmową przyznania świadczenia z uwagi na rozdysponowanie środków finansowych, na rzecz osób, które przekraczają kryterium bowiem istotą specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej jest jego wyjątkowość o czym świadczy brzmienie przepisu, który pozwala na przyznanie, tegoż zasiłku "w szczególnie uzasadnionych przypadkach".

Osoby ubiegające się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i w nie pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Słuszne jest również stanowisko organu, iż Ośrodek Pomocy Społecznej zobowiązany jest mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. W styczniu 2011 r. Ośrodek udzielił pomocy w formie zasiłku celowego [...] osobom, a średnia wysokość przyznanego zasiłku wynosiła [...] zł.

Zgodnie natomiast z art. 39 ustawy pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie zasiłku celowego jest ponadto uzależnione od wysokości dochodu osiąganego przez osobę zainteresowaną. W przypadku gdy dochód ten przekracza kryterium dochodowe, może nastąpić przyznanie świadczenia jedynie na mocy art. 41 ustawy o pomocy społecznej który określa, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi, zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, które podlegają zwrotowi częściowo lub w całości.

Organy orzekające w niniejszej sprawie ustaliły, że J. S. przekroczył kryterium dochodowe, które wynosi [...] zł. Wobec czego przedmiotową sprawę należało rozpoznać w oparciu o kryterium określone w powołanym art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Z treści tego przepisu wynika natomiast, że organ wydaje decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego" swobodnie decydując o tym, czy w sprawie indywidualnej wystąpił przypadek uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Na taki charakter wydawanej w sprawie decyzji (decyzja uznaniowa) wskazuje w tym przepisie zwrot "może być przyznany". Zasadnie zatem organy wskazały, że przyznanie zasiłku celowego specjalnego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organu administracji i nie rodzi dla ośrodka pomocy społecznej obowiązku jego przyznania. Nie każdy potrzebujący może w każdym czasie uzyskać spełnienie pełnych oczekiwań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej muszą mieć bowiem na uwadze również potrzeby innych osób korzystających z pomocy ośrodka. Zważyć bowiem należy, że celem pomocy społecznej nie jest zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej oraz zwrot wszelkich poniesionych wydatków, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Wobec tego nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane. Z kolei ciągle wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna. Jednocześnie odnosząc się do wskazanego w skardze stanu zdrowia skarżącego, stwierdzić należy, że nie stanowi to samoistnego zdarzenia mającego wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Ponadto prawidłowe jest stanowisko organów, że dla oceny zasadności wniosku o pomoc nie mogą pomijać okoliczności, że skarżący posiada majątek o znacznej wartości, tj. nieruchomość w M., uzyskaną w wyniku działu spadku po rodzicach. Przyznana skarżącemu nieruchomość może w znaczny sposób poprawić jego sytuację materialną i życiową.

W tej sytuacji uznać należy, że organy obu instancji wydały decyzje w oparciu o obowiązujące przepisy nie przekraczając granic uznania administracyjnego, dokonały ustaleń wszystkich okoliczności od jakich w świetle ustawy o pomocy społecznej uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego. Motywy podjętych rozstrzygnięć zostały wyczerpująco uzasadnione w decyzjach organów obu instancji. Podsumowując należy stwierdzić, że nie można postawić organom orzekającym zarzutu dowolności w kwestii podjętego rozstrzygnięcia w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie odnosząc się do daty wydania zaskarżonej decyzji należy zauważyć, iż organ błędnie oznaczył rok jej wydania na 2010 r. zamiast na 2011 r. – co bezsprzecznie wynika z akt administracyjnych sprawy. Okoliczność ta będąca oczywistą omyłką organu nie ma jednakże wpływu na jego rozstrzygnięcie. Dodatkowo wskazać należy, że Sąd nie uwzględnił, złożonego na rozprawie w dniu 21 lutego 2012 r., wniosku pełnomocnika skarżącego i nie dopuścił dowodów z przedłożonego na rozprawie pliku kserokopii. Tutejszy Sąd nie ma bowiem obowiązku prowadzenia dowodów. Ustawodawca umożliwił sądowi administracyjnemu jedynie prowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów i to wyłącznie wówczas, jeśli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie powoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie – stosownie do treści art. 106 § 3 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W niniejszej sprawie nie zachodziła konieczność wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że sąd nie ma obowiązku zbierania dalszych dowodów z urzędu, jeśli zebrany w sprawie materiał jest dostateczny do jej rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 wyżej powołanej ustawy.