Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1386/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 i art. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 319
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - t..j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Protokolant specjalista Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi T.L. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

T. L. (dalej w skrócie: "skarżący") wnioskiem z dnia 6 stycznia 2021r., skierowanym do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie (dalej: "organ"), zwrócił się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Jako uzasadnienie wniosku wskazał ogólnie pojętą działalność antykomunistyczną (manifestowanie swoich poglądów i spotkania z działaczami antykomunistycznymi) oraz rozpowszechnianie materiałów antykomunistycznych, co spowodowało jego inwigilację, przesłuchania i zastraszanie przez służby bezpieczeństwa (dalej: "SB"), a w konsekwencji trwały uszczerbek na zdrowiu w postaci rozstroju nerwowego i psychicznego. Skarżący podał, że jego antykomunistyczna postawa oraz związane z tym ograniczenia przyczyniły się to do jego rezygnacji z pracy i pozostania przez dłuższy czas bez środków finansowych. Przedłożył wraz z wnioskiem życiorys oraz decyzję Prezesa IPN (dalej; "IPN) z dnia [...] o spełnieniu warunków określonych w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t. jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 319 z późn. zm., dalej: "ustawa"), pismo z dnia 24 listopada 2020 r. zawierające informacje, że w latach osiemdziesiątych XX w. był kontrolowany operacyjnie, zaświadczenie z dnia [...] o statusie pokrzywdzonego w rozumieniu ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2021 r. poz. 177), pismo IPN z dnia 4 lutego 2010 r. oraz wydruk z Biuletynu Informacji Publicznej IPN, z którego wynika, że był zarejestrowany do sprawy związanej z kolportażem wrogich materiałów w okresie od kwietnia do maja 1983 r.

Pismem z dnia 9 kwietnia 2021 r., doręczonym skarżącemu 15 kwietnia 2021r., organ zawiadomił o zakończeniu postępowania i zebraniu całego materiału dowodowego.

Decyzją z dnia [...] nr [...] organ, działając na podstawie art. 5 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 3 ustawy, odmówił skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu wskazał, że wezwał skarżącego do przedłożenia ewentualnie posiadanych dowodów, które mogłyby potwierdzić jego działalność opozycyjną lub doznane represje w rozumieniu art. 2 i 3 ustawy. Skarżący w dniu 4 lutego 2021 r. skontaktował się z organem i poinformował, że nie posiada dowodów na podnoszone przez niego okoliczności (notatka z dnia 4 lutego 2021 r.). W dalszej kolejności wniósł o przesłuchanie pracowników dawnej SB, którzy mieli stosować wobec niego represje. Organ zaznaczył, że nie jest organem śledczym i nie ma możliwości wystąpienia do innych organów o dane kontaktowe osób trzecich. Rada A uchwałą nr [...] z dnia [...] negatywnie zaopiniowała wniosek skarżącego z powodu braku jakichkolwiek dokumentów potwierdzających podnoszone przez niego okoliczności. Zdaniem Rady, jedynym istniejącym dokumentem jest informacja z IPN, że w okresie od kwietnia do maja 1983 r. skarżący był zarejestrowany do sprawy związanej z kolportażem ulotek. Zatem, skarżący łącznie przez co najmniej 12 miesięcy nie prowadził działalności antykomunistycznej, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi i to zagrożonej odpowiedzialnością karną. Rada podkreśliła także liczne nieścisłości i ogólny charakter opisu działalności skarżącego. Organ z tego powodu uznał, że pozyskane materiały nie potwierdziły, że skarżący prowadził działalność opozycyjną w rozumieniu art. 2 ustawy bądź też doznał represji wymienionych w art. 3 ustawy.

Pismem z dnia 12 czerwca 2021 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Jego zdaniem, w latach 1983-1989 był osobą represjonowaną z powodów politycznych, co potwierdzają podjęte wobec niego działania Służb Bezpieczeństwa, których organ nie przeanalizował. Wnioskował o przesłuchanie jeszcze raz, bowiem z powodu zachorowania w miesiącu kwietniu 2021 r. na C0VID-19 nie mógł aktywnie uczestniczyć w postępowaniu administracyjnym.

Zawiadomieniem z dnia 7 lipca 2021 r., organ powiadomił skarżącego o zakończeniu postępowania wyjaśniającego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ decyzją z dnia [...] nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735) oraz art. 5 w związku z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] W uzasadnieniu organ, rozszerzając poczynione wcześniej ustalenia, podał, że skarżący przedłożył m.in. decyzję Prezesa IPN z dnia [...] w której stwierdzono, że nie był on pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa. Natomiast w archiwach IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone przez skarżącego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Zaakcentował, że nie jest wystarczające do przyznania wnioskowanego statusu uczestnictwo w spotkaniach organizowanych przez działaczy KOR-u oraz na bazie tych spotkań propagowanie idei zmiany istniejących wówczas układów społecznych i politycznych. Także fakt kontaktowania się od 1979 r. z kolegami z lat szkolnych, którzy mieli takie same poglądy antykomunistyczne jak skarżący również nie może stanowić podstawy uwzględnienia jego wniosku. Okoliczności podane przez skarżącego jakoby od 1979 r. do 1983 r. współpracował z KPN poprzez malowanie na ścianach budynków różnych napisów niepodległościowych, a także "po powstaniu Solidarności" uczestniczył z bratem ciotecznym w spotkaniach Solidarności w D. i C. również nie mogą stanowić takiej podstawy. Nadto, skarżący, mimo istnienia takiego wymogu ustawowego, nie dołączył do wniosku dowodów, potwierdzających jego zaangażowanie w kolportaż ulotek lub periodyków bezdebitowych przez okres co najmniej 12 miesięcy (z wyłączeniem okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r.). Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika jedynie, iż w okresie od dnia 12 kwietnia 1983 r. do dnia 31 maja 1983 r. był kontrolowany operacyjnie w związku podejrzeniem o kolportaż "wrogich ulotek" na terenie D., co stanowi okres 2 miesięcy, a nie co najmniej 12 lat jak stanowi ustawa. Organ odnosząc się do relacji skarżącego, iż był wielokrotnie przesłuchiwany, zastraszany i wzywany przez SB o różnych porach dnia i nocy podał, że takich działań nie można uznać za represje. Dodatkowo, wobec twierdzenia skarżącego, że w marcu 1983 r. do jego ówczesnego zakładu pracy przyjechało czterech funkcjonariuszy SB i po tym jak pracodawca (prezes firmy) wezwał skarżącego do siebie, ten uciekł i ukrył się poza zakładem, a następnie przez bliżej nieokreślony czas ukrywał się u znajomych w obawie przed zatrzymaniem też nie mogą być uznane za represję, bowiem nie zostały wymienione przez ustawodawcę w art. 3 ustawy. Odmowa wydania paszportu, jak również uniemożliwienie skarżącemu startu w wyborach do rady gminy nie mieści się w katalogu represji ujętych w ustawie. Powyższe odnosi się także do znalezienia się na "czarnej liście pracowników, którzy myślą i działają niepoprawnie", jak i trudności w znalezieniu pracy. Organ zaznaczył, że ustawodawca wyraźnie wskazał, że pozbawienie możliwości wykonywania zawodu ujęte w art. 3 pkt 3 lit. c) ustawy musiało mieć związek z wzięciem udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W rozpatrywanej sprawie skarżący nie wskazał, iż w takim wystąpieniu brał udział. W treści zaświadczenia IPN z dnia [...] stwierdzono, iż skarżący jest pokrzywdzonym w rozumieniu art. 6 ustawy (przepis uchylony), jednak nie jest to tożsame z tym, że jest osobą represjonowaną z powodów politycznych w rozumieniu art. 3 ustawy. Dodatkowo, dokonano sprawdzenia skarżącego w internetowych bazach, lecz nie udało się odnaleźć informacji w zakresie jego działalności opozycyjnej lub doznanych represji według katalogu wymienionego w ustawie. Również na etapie postępowania ponownego rozpatrzenia wniosku nie zostały przedłożone dowody mogące potwierdzić działalność antykomunistyczną skarżącego bądź represje będące jej wynikiem.

Pismem z dnia 1 października 2021 skarżący złożył skargę na powyższą decyzję i wniósł o jej uchylenie oraz uznanie, że spełnia wymogi podane w art. 3 ustawy, bądź uchylenie obu wydanych decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania, bądź też stwierdzenie ich nieważności. Jednocześnie domagał się zobowiązania organu do przeprowadzenia postępowania dowodowego, tj. przesłuchania funkcjonariuszy SB i dołączenia dowodów z dokumentów. Zarzucił organowi naruszenie:

- art. 2 i art. 3 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy poprzez błędną ich interpretację lub niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji wadliwie uznanie, że nie brał udziału w wystąpieniach wolnościowych na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce przez okres co najmniej 12 miesięcy;

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności celem wyjaśnienia okoliczności faktycznych, przede wszystkim brak przeprowadzenia dowodu z przesłuchania funkcjonariuszy SB na okoliczność sposobu, miejsca i czasu dokonywania przez nich czynności przeciwko skarżącemu;

- art. 7 w związku z art. 75 i art. 86 k.p.a. przez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy przepis ustawy zobowiązuje do zebrania całego materiału dowodowego, a nie samo tylko ograniczenie się do teczki IPN i pominięcie jego wyjaśnień, oraz zaniechanie zbadania, czy informacje zawarte w teczce pozwalają w sposób dostateczny potwierdzić jego działalność antykomunistyczną lub represjonowanie;

- art. 77, art. 104 § 1 i 2 k.p.a., poprzez brak zgromadzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego potrzebnego do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy.

W uzasadnieniu skargi podał, że brał udział w wystąpieniach wolnościowych na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce w latach 1979 - 1989, a prowadzona przez niego działalność antykomunistyczna była zagrożona odpowiedzialnością karną w momencie jej wykonywania. Był inwigilowany przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niego bezprawne działania polegające na popełnieniu na jego szkodę przestępstwa lub wykroczenia w latach osiemdziesiątych XX wieku. Podał, że nie otrzymał opinii Rady A i świadomie uczestniczył w spotkaniach organizowanych przez działaczy KOR-u. Na bazie tych spotkań, w miejscu pracy i zamieszkania, domagał się zmiany istniejących wówczas układów społecznych, odsunięcia PZPR od władzy, wyzwolenia Polski od przymusowej współpracy gospodarczej i wojskowej z ZSRR. Od 1979 roku kontaktował się również z kolegami z lat szkolnych, którzy mieli takie same poglądy i pracowali wówczas w Hucie [...] oraz kopalniach: "[...]", "[...]", "[...]", "[...]". Dodatkowo, od 1980 r. do 1983 r. współpracował z KPN. Co więcej, malował na ścianach budynków różne niepodległościowe napisy: m.in. znak kotwicy Polski Walczącej i Solidarność Walczy. Po powstaniu "Solidarności" z bratem ciotecznym (J. M.) uczestniczył w wielu spotkaniach w D. i C.. Po tragicznej jego śmierci jako uczestnika manifestacji przeciwstawiającej się delegalizacji "Solidarności" (został zepchnięty przez zakonspirowanych funkcjonariuszy SB z murów [...] w C. w dniu 17 października 1982 r.) skarżący nasilił działalność antykomunistyczną pisząc, rozwieszając i wysyłając ulotki niepodległościowe na terenie C. i D. Jednak mimo przestrzegania zasad konspiracji jego działalność została wykryta przez SB i od dnia 18 lutego 1983 r. był wielokrotnie przesłuchiwany. Skarżący podał, że był wielokrotnie zatrzymywany i przesłuchiwany w C. i K. Funkcjonariusze SB podczas tych przesłuchań zastraszali go również wieczorami i nocami. Stany lękowe i rozstrój nerwowy zmusiły skarżącego do podjęcia leczenia psychiatrycznego i trwają do chwili obecnej. Sprecyzował, ze paszport otrzymał w 1989 r., a do wyborów do Rady Gminy w D. jego kandydatura na radnego została zgłoszona przez społeczność w miejscu zamieszkania i miejscu pracy, ale w skutek jego działalności znalazł się na tzw. "czarnej liście" pracowników, którzy myślą i działają "niepoprawnie", co spowodowało jego odejście z pracy w kopalni "[...]", a zarazem przerwało jego karierę zawodową w górnictwie.

Pismem z dnia 25 października 2021 r. organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaakcentował, że skarżący w piśmie z dnia 15 marca 2021 r. w sposób lakoniczny zwrócił się o przesłuchanie naczelników SB w K., C. i K. i funkcjonariuszy, lecz nie wskazał żadnych konkretnych osób, które mają być przesłuchane, jak i nie dołączył do wniosku żadnego oświadczenie świadka. Odnosząc się do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego organ zaakcentował, że to nie tylko na nim ciąży obowiązek czynienia ustaleń faktycznych, ale także strona składająca wniosek jest zobowiązana do współpracy z organem w ramach toczącego się postępowania. Tymczasem, w toku postępowania skarżący zachowywał bierną postawę i liczył wyłącznie na ustalenia organu administracji.

Pismem z dnia 6 grudnia 2021 r. skarżący podał, że za jego działalność groziła mu kara 25 lat pozbawienia wolności lub kara śmierci za próby osłabienia władzy ludowej. Podkreślił, że organ nie przeprowadził dowodów z zeznań świadków Naczelników i Kierowników SB z K., C. i K., jak i funkcjonariuszy tych służb, w tym W. K., oraz zapomniał o jego nieporadności jako osoby niepełnosprawnej. W załączeniu przedłożył orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że nie da się ustalić daty jej powstania, lecz datuje się ją na dzień 15 lipca 2020 r. do dnia 31 lipca 2023 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 137) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: "p.p.s.a."), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Przeprowadzając taką kontrolę stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć w niej zastosowanie. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

W rozpatrywanej sprawie przedmiotem kontroli jest zaskarżona decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję własną tego organu z dnia [...] o odmowie potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Materialnoprawną podstawą kontrolowanych decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

Przedmiot sporu w niniejszej sprawie dotyczy kwestii, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego skarżący spełnił ustawowe przesłanki dla wnioskowanego przez siebie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Bezwzględnym warunkiem przyznania uprawnień wynikających z ustawy i statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest stwierdzenie przez właściwy organ (w tym wypadku przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu) spełnienia przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy, tj. tego, że osoba ta nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Pozostaje poza sporem, że skarżący uzyskał decyzję administracyjną Prezesa IPN z dnia [...] zgodnie z którą spełnia warunki, o jakich mowa z art. 4 ustawy. Tym samym nie zachodzi wobec niego wymieniona w tym przepisie przesłanka negatywna.

Status działacza opozycji lub osoby represjonowanej jest kategorią normatywną i przysługuje wyłącznie osobom spełniającym warunki określone w art. 2 i art. 3 ustawy. Kategorię "działaczy opozycji antykomunistycznej" ustawodawca uregulował w art. 2 ust. 1 ustawy, zgodnie z jego treścią działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, w myśl art. 2 ust. 2 ustawy, do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Z powyższych przepisów wynika, że aby uznać daną osobę za działacza opozycji antykomunistycznej konieczne jest łączne spełnienie następujących warunków:

1) osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza musi wykazać, że w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy (z wyłączeniem jednak okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r.), prowadziła działalność w ramach zorganizowanych struktur opozycji antykomunistycznej lub we współpracy z nimi;

2) działalność antykomunistyczna musiała być prowadzona na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) wykonywana działalność antykomunistyczna musiała być zagrożona odpowiedzialnością karną w momencie jej wykonywania.

Wymóg łącznego spełnienia powyższych przesłanek oznacza, że nie spełnienie choćby jednej z nich pomimo spełniania pozostałych przesłanek nie pozwala na uznanie danej osoby za działacza opozycji antykomunistycznej w rozumieniu ustawy.

Z kolei kategorię "osoby represjonowanej z powodów politycznych" reguluje art. 3 ustawy stanowiący, że jest nią osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956r. do dnia 31 lipca 1990 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni;

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia;

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu;

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę;

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły;

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Należy podkreślić, że wymienione kategorie nie są rozłączne i osobie zainteresowanej może być przyznany zarówno status "działacza opozycji antykomunistycznej", jak i "osoby represjonowanej z powodów politycznych", co oznacza, że mogą zostać one potwierdzone przez właściwy organ w jednym postępowaniu osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ustawy.

Postępowanie w tym przedmiocie toczy się wedle reguł postępowania wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) z odpowiednimi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy.

W świetle okoliczności wynikających z oświadczeń skarżącego i przedłożonych przez niego dokumentów organ administracji nie podjął wystarczających działań, zmierzających do zweryfikowania przesłanek koniecznych do potwierdzenia warunków określonych w art. 2 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ustawy. Przede wszystkim nie zapewnił skarżącemu możliwość czynnego udziału w postępowaniu mimo, iż sygnalizował swój ogólnie zły stan zdrowia. Z tego powodu nie zostały w pełni rozpatrzone złożone przez skarżącego wnioski.

Skarżący zarówno w miesiącu kwietniu 2021 r., jak i miesiącu lipcu 2021 r. nie stawił się celem zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym. Podany przez skarżącego fakt zachorowania na COVID-19 w miesiącu kwietniu 2021 r. może stanowić uzasadnienie jego niestawiennictwa w organie (por. treść wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy).

Dodatkowo skarżący wnioskował o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków, tj. funkcjonariuszy SB i przesłuchanie osób pracujących w SB oraz podał ich funkcje i miejsce wykonywania pracy. Wskazał, że był wzywany na liczne przesłuchania, a szczególnie zwrócił uwagę na przesłuchanie, które miało miejsce w dniu [...] oraz podał imię i nazwisko jednego funkcjonariusza SB (por. pismo z dnia 6 grudnia 2021 r.). Skutkiem tego przesłuchania, według skarżącego, miało być powstanie u niego schorzenia, które jest zmuszony leczyć aż do dnia dzisiejszego.

Okoliczności, które przestawił skarżący powinny stanowić przedmiot oceny i analizy w ponownie przeprowadzonym postępowaniu.

Zdaniem Sądu, w treści art. 3 pkt 1 ustawy jednoznacznie wskazano, że jednorazowy okres pozbawienia wolności wymagany do uznania za osobę represjonowaną nie może być krótszy niż 48 godzin, a w przypadku wielokrotnych, krótszych okresów ich łączny wymiar nie może być krótszy niż 30 dni. Wyjaśnienia skarżącego pozostawiają jednak w tym zakresie wątpliwości, co do tego, że został pobawiony wolności w tym wymaganym przez ustawę wymiarze.

Z wyjaśnień skarżącego nie wynika, aby został internowany na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342). Ponadto, z wyjaśnień skarżącego nie wynika, aby z przyczyn politycznych (tj. w ramach represji za prowadzoną przez niego działalność) został skierowany do służby wojskowej. W jego wyjaśnieniach brak też informacji o tym, aby uczestniczył w wystąpieniu wolnościowym i w związku z tym wystąpieniem wolnościowym doznał jednej z represji wymienionych w art. 3 pkt. 3 lit. a-f) ustawy. Z wyjaśnień skarżącego nie wynika również, aby był poszukiwany listem gończym, był oskarżony lub skazany za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywany za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Skarżący akcentuje problemy zdrowotne i dopatruje się ich źródła w przesłuchaniach i ukrywaniu się z powodów politycznych.

W tym miejscu Sąd zauważa, że rozstrój zdrowia może stanowić podstawę do nadania statusu osoby represjonowanej wyłącznie wtedy, gdy jest on skutkiem udziału w wystąpieniu wolnościowym np. manifestacji, ulicznym proteście itp. w związku, z którym wojsko, milicja lub inne wskazane w ustawie służby podjęłyby działania skutkujące rozstrojem zdrowia uczestnika takiego wystąpienia wolnościowego.

Ocena spełnienia przedstawionych powyżej przesłanek jest możliwa wyłącznie po prawidłowym ustaleniu i wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Wymaga to m.in. przeprowadzenia przez organ dowodów wskazanych przez stronę. Zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na istotne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji. Należy przy tym podkreślić kluczowe znaczenie zebrania w toku postępowania całego materiału dowodowego. Obowiązek w tym zakresie spoczywa na organie, o czym stanowi art. 77 k.p.a. Tymczasem w realiach rozpoznawanej sprawy organ nie wykonał prawidłowo powyższych obowiązków, gdyż nie przeprowadził dowodu z przesłuchania świadków wskazanych przez skarżącego. Nie ulega wątpliwości, że wniosek dowodowy skarżącego dotyczący przesłuchania świadków nie został zgłoszony w sposób w pełni prawidłowy.

Skarżący ogólnie powołał się na świadków, ale nie podał ich danych osobowych i adresowych, ale w stanowczy sposób domagał się ich przesłuchania. Jedynie w piśmie z dnia 6 grudnia 2021 r., skierowanym do Sądu, wskazał imię i nazwisko funkcjonariusza SB.

Niemniej organ prowadzący postępowanie powinien był uwzględnić nieporadność skarżącego w podejmowanych działaniach procesowych i w celu wyjaśnienia powstałych wątpliwości powinien był wezwać skarżącego do sprecyzowania, czy domaga się on przesłuchania jako świadków osób wskazanych w jego piśmie oraz zobowiązać do podania ich danych adresowych. Zaniechanie przez organ powyższych działań nie może być usprawiedliwiane, tym bardziej, że nie korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika.

Organ w piśmie z dnia 9 kwietnia 2021 r., skierowanym do skarżącego poinformował, że strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania przesłanek oraz zgłoszonych żądań, w terminie do dnia 10 maja 2021 r.

Wprawdzie to na skarżącym spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów potwierdzających spełnienie ustawowych przesłanek do uznania go za działacza opozycji antykomunistycznej lub osobę represjonowaną z powodów politycznych, lecz nie zwalnia to organu od obowiązku podejmowania działań zmierzających do pełnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. W ocenie Sądu temu obowiązkowi w rozpoznawanej sprawie organ uchybił.

W konsekwencji zaskarżoną decyzję należało uznać za wydaną z naruszeniem obowiązków organu administracji, zawartych w art. 7, art. 7a i b, art. 8 i art. w związku z art. 78, art. 79, art. 79a, art. 80, art. 81a i art. 85 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem nie podjął wszystkich czynności zmierzających do wyjaśnienia istotnych w sprawie okoliczności i zebrania niezbędnego materiału dowodowego.

Ponownie rozpoznając sprawę organ wezwie skarżącego do wskazania danych adresowych świadków oraz przeprowadzi dowód z ich przesłuchania, jak również samego skarżącego, przy ewentualnym uwzględnieniu art. 51 i art. 52 k.p.a., jak też odniesie się do wyżej poczynionych rozważań.

Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.