Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 3452/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 190, art. 106 par. 3, art. 145 par. 1 pkt lit. c, art. 152, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 89 ust. 1, art. 315 ust. 1, ust. 3 , 89 ust. 1, art. 63 ust. 2
journal: Dz.U. 2003 nr 119 poz 1117
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej
article: art. 10, art. 11, art. 26,
journal: Dz.U. 1993 nr 26 poz 117
law: Ustawa.z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości - tekst jednolity
article: art. 84 par. 1, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2014 r. sprawy ze skargi R.S.A. z siedzibą w T. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lutego 2011 r. nr Sp. [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz skarżącej R.S.A. z siedzibą w T. kwotę 1617 (jeden tysiąc sześćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...], Urząd Patentowy RP, działając na podstawie art. 10 i art. 11 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 ze zm. - dalej także: "u.o.w."), w zw. z art. 315 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm. – dalej także: "p.w.p.") oraz art. 98 k.p.c. w związku z art. 256 ust. 2 tej ustawy - oddalił wniosek R.T. S.A. z siedzibą w T. (dalej także: "wnioskodawca", "skarżąca", "skarżąca spółka") o unieważnienie patentu nr [...] na wynalazek pt. "[...]" udzielonego na rzecz skarżącej R. T. S.A. z siedzibą w T..

Zaskarżona decyzja Urzędu Patentowego RP została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Pismem z 13 października 2008 roku R. T. S.A. z siedzibą w T., wniosła o unieważnienie patentu o numerze [...] (nr zgłoszenia [...]) na wynalazek pt. "[...]" opublikowanego w WUP z dn. [...] grudnia 2002 roku, udzielonego na jej rzecz.

Zakwestionowany patent dotyczy sposobu produkcji ciężkiego oleju opałowego na bazie destylatów próżniowych i charakteryzuje się tym, iż od 30 do 80% masowych destylatu próżniowego o zawartości siarki do 0,6% masowych i zawartości azotu do 0,08% masowych otrzymanego z frakcji wrzącej o zakresie temperatur od 250 do 500°C miesza się w ilości od 20 do 50% masowych z destylatem próżniowym o zawartości siarki do 1,8% masowych i zawartości azotu do 0,19 % masowych będących frakcją wrzącą w zakresie temperatur od 230 do 450°C z olejem stanowiącym pozostałość próżniową pochodzącą z redestylacji odparafinowanej frakcji szczytowej z destylacji próżniowej ropy o zakresie lepkości od 25 do 40 mm2/s w temperaturze 500 C, następnie frakcje te miesza się w temperaturze powyżej 100°C do uzyskania pełnej homogenizacji i osiągnięcia lepkości kinematycznej w temperaturze 50°C nie wyższej 60mm2/s, o temperaturze krzepnięcia nie wyższej niż 40°C, temperaturze zapłonu nie wyższej niż 105°C, wartości opałowej nie niższej jak 41300kJ/kg oraz zawartości siarki nie wyższej niż 1% masowy.

Wnioskodawca wskazał, iż ma interes prawny w domaganiu się unieważnienia własnego patentu, ponieważ został on uzyskany z naruszeniem przepisów prawa. Jako podstawę unieważnienia patentu wnioskodawca wskazał art. 89 ust. 1 p.w.p oraz art. 10 i 11 u.o.w.. Podniósł, że zarówno w oparciu o ustawę z dnia 30 czerwca 2000 roku Prawo własności przemysłowej jak i ustawę z dnia 19 października 1972 roku o wynalazczości - nowość wynalazku należy traktować jako niezbędną przesłankę do uzyskania patentu.

Do wniosku jako dowody w sprawie dołączył 11 załączników:

- protokół nr [...] z posiedzenia Komisji Opiniującej Projekty Wynalazcze w R.T. - załącznik 1,

- zawiadomienie o podjętej decyzji w sprawie wykorzystania projektu wynalazczego - załącznik 2,

- regulamin postępowania z projektami wynalazczymi w R. T. - załącznik 3,

- pismo J. D. - załącznik 4,

- naliczenie efektów ekonomicznych - załącznik 5,

- zgłoszenie projektu wynalazczego - załącznik 6,

- faktura nr [...] - załącznik 7,

- faktura nr [...] - załącznik 8,

- faktura nr [...] - załącznik 9,

- warunki techniczne [...] na [...] - załącznik 10,

- opis patentowy nr [...] pt.: "[...]" - załącznik 11.

Wnioskodawca będący jednocześnie uprawnionym z patentu w uzasadnieniu wniosku, wykazując interes prawny, podniósł, że sporny patent zgłoszony do opatentowania [...] marca 1997 roku został uprzednio – tj. [...] lutego 1997 roku - przyjęty do stosowania w R. T. jako projekt wynalazczy oznaczony numerem [...] (załącznik 2) pt; "[...]". Przyjęcie powyższego projektu wynalazczego poprzedziła opinia Komisji Opiniującej Projekty Wynalazcze (dalej zwana jako KOPW) w R. T., która została powołana przez zarząd R., realizując tym samym postanowienia § 6 ust. 2 obowiązującego ówcześnie regulaminu postępowania z projektami wynalazczymi w R.T. (załącznik 3). Z zapisu protokołu KOPW (załącznik 1) oraz zawiadomienia i podjętej decyzji w sprawie wykorzystania projektu wynalazczego (załącznik 2) wynika, że produkcja oleju [...] została uruchomiona przed jego zgłoszeniem w Urzędzie Patentowym RP. W lutym 1997 roku wyprodukowano i sprzedano kilkaset ton oleju opałowego według spornego wynalazku, a w sześć tygodni po rozpoczęciu sprzedaży oleju opałowego, tj. [...] marca 1997 roku R. dokonała zgłoszenia projektu wynalazczego w UP RP jako wynalazku oznaczonego numerem [...].

Jako podstawę unieważnienia przedmiotowego patentu wynalazca wskazał art. 89 ust. 1 p.w.p. oraz art. 10 i 11 u.ow.. We wniosku o unieważnienie patentu wnioskodawca wywiódł stan faktyczny z dowodów stanowiących: załącznik 6, załączniki 7-9, załącznik 10 i załącznik 11. Wynalazek pt: "[...]" zgłoszony do opatentowania w dniu [...] marca 1997 roku został uprzednio tj [...] lutego 1997 roku przyjęty do stosowania w R. T. jako projekt wynalazczy oznaczony numerem [...] (- załącznik 1). Z analizy załącznika 1 wynika, że jeszcze przed przyjęciem tego projektu próbne partie produktu zostały przekazane potencjalnym odbiorcom, uzyskując ich pozytywne opinie. Wnioskujący podniósł, że w przypadku przedmiotowego projektu wynalazczego działania przygotowawcze ograniczały się do przygotowania wymaganej, stosowanej dokumentacji technicznej czyli niezbędnej do produkcji karty technologicznej, warunków technicznych i karty charakterystyki produktu.

Ww. dokumenty służyły nie tylko uporządkowaniu produkcji i określeniu normatywnych wymagań jakościowych, ale i wymagane były m.in. z uwagi na szczególne warunki bezpieczeństwa pożarowego. Istotne jest również to, że przygotowując oferty sprzedaży produktów należało przekazać w ofercie informację o ich właściwościach fizykochemicznych, a potencjalny odbiorca miał prawo żądać (najpóźniej przy pierwszym zakupie) kartę charakterystyki produktu, która jest nośnikiem informacji o wszystkich właściwościach fizykochemicznych oleju. W omawianym przypadku nie można zaliczyć do czynności przygotowawczych przygotowania instalacji produkcyjnej, ponieważ otrzymywanie produktu według spornego patentu polega na prostym zmieszaniu frakcji otrzymanych z destylacji próżniowej ropy naftowej. Uzyskanie efektu w postaci niskiej zawartości siarki w gotowym oleju nie wymagało żadnych dodatkowych działań lecz wynikało z faktu, że R. przerabiała wówczas niskosiarkowe r. k.. Fakt przekazania oleju wytworzonego sposobem według spornego patentu pociąga za sobą to, iż klient musiał zostać zapoznany z jego właściwościami i z jego charakterystyką, tak więc jeszcze przed uruchomieniem sprzedaży odbiorca, który otrzymał partię próbną ewentualnie osoba trzecia przez niego upoważniona lub też konkurent rynkowy mający podobną instalację produkcyjną, mógł przy pomocy nieskomplikowanych metod analitycznych dokonać dokładnej analizy składu surowcowego tego oleju. Zdaniem wnioskodawcy przeciętny fachowiec zatrudniony w rafinerii mógł bez trudu odtworzyć ww. produkt i uzyskać go na swojej własnej instalacji produkcyjnej. Wnioskodawca podniósł, że nie bez znaczenia, jest fakt, iż pomimo, że wynalazek objęty spornym patentem został zgłoszony jako "[...]" to sam sposób produkcji jest od dawna znany, gdyż polega na niczym innym jak tylko prostym zmieszaniu frakcji naftowych pochodzących z procesu destylacji próżniowej.

R.T. rozpoczęła jawne stosowanie sposobu produkcji według spornego patentu na kilka tygodni przed jego zgłoszeniem w Urzędzie Patentowym, gdyż produkt wytworzony tym sposobem został rozpowszechniony już [...] lutego 1997 roku czyli ponad miesiąc przed zgłoszeniem wynalazku w Urzędzie. Jako dowody w tej kwestii wnioskodawca przedłożył załączniki 7-9, które stanowią trzy faktury sprzedaży oleju opałowego ciężkiego [...]. Wnioskodawca stwierdził, że wynalazek w chwili świadczącej o pierwszeństwie do uzyskania patentu nie był nowy, ponieważ stanowił przedmiot powszechnej oferty handlowej i obrotu na kilka tygodni przed jego zgłoszeniem i wynikał w sposób oczywisty ze stanu techniki.

J. D., jeden z twórców spornego patentu, pismem z dnia 9 lutego 2009 r. wniósł o oddalenie wniosku o unieważnienie patentu nr [...] i ustosunkował się do podniesionych w powyższym wniosku zarzutów. Wyjaśnił, że projekt racjonalizatorski dotyczący oleju opałowego ciężkiego [...] został zgłoszony przez twórców zgodnie z obowiązującym prawem i uregulowaniami wewnętrznymi określonymi przez Regulamin postępowania z projektami wynalazczymi w R. T.. Podkreślił, że zespół zadał sobie trud, aby tak ustalić parametry prowadzenia procesów destylacyjnych i ilości odbieranych frakcji z wież, by wyselekcjonować do 10% z tej całej masy, półprodukty spełniające wymogi do powstania nowego, wysokojakościowego, spełniającego wymagania rynkowe produktu o nazwie handlowej olej opałowy [...]. Współtwórca patentu zaznaczył, że pozostałe cztery południowe rafinerie w kraju nie podjęły tematu opracowania nowego gatunku oleju ze względów technologicznych i jakościowych, gdyż nie umiano wyselekcjonować tych surowców i oddzielić ich oraz dokonać analiz jakościowych. J. D. potwierdził, że zmieszanie frakcji jest prostą czynnością, lecz istotne znaczenie ma to co się miesza i w jakich ilościach, aby otrzymać efekt końcowy. Tezie wnioskodawcy, że sposób wytwarzania oleju według patentu był oczywisty i prosty, ponieważ sprowadzał się do wymieszania frakcji, zaprzecza fakt, że produkt miał ograniczoną bazę surowcową i próby jej uzupełnienia w innych rafineriach nie powiodły się. Wobec tego nie mógł go wyprodukować każdy. Reasumując współtwórca patentu nie podzielił stanowiska wnioskodawcy, że wynalazek w chwili świadczącej o pierwszeństwie do uzyskania patentu wynikał w sposób oczywisty ze stanu techniki.

Decyzją z dnia [...] lutego 2011 t. Urząd Patentowy RP oddalił wniosek o unieważnienie przedmiotowego patentu.

Organ wskazał, że w świetle art. 89 p.w.p. patent może być unieważniony w całości lub w części, na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny, jeżeli wykaże, że nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu. Zdaniem organu wnioskodawca wykazał swój interes prawny w domaganiu się unieważnienia patentu na sporny wynalazek skoro zobowiązany jest do wypłaty współtwórcom wynagrodzenia za dalsze okresy stosowania wynalazku zgodnie z zawartą umową, a także zgodnie z przepisem art. 98a u.o.w. Interes prawny wnioskodawcy znajduje też oparcie w przepisie art. 354 k.c., który określa reguły wykonywania umów, a także w art. 98a u.o.w, zobowiązującym stosującego wynalazek do wypłaty współtwórcom wynagrodzenia. Wnioskodawca ma zatem interes prawny w żądaniu unieważnienia własnego patentu z tego powodu, że znalazł się w sytuacji zobowiązującej go do dopłaty wynagrodzenia za wynalazek, który w chwili zgłoszenia nie miał zdolności patentowej z uwagi na brak nowości.

Nadmienił, iż w wyniku kontroli skarbowej prowadzonej w R. za lata 1999-2004 przedmiotem zainteresowania organów kontrolnych stał się między innymi produkt wytwarzany według spornego patentu. W przedmiocie uznanych przez organy kontrolne nieprawidłowości toczy się postępowanie sądowe. W przypadku niepomyślnego zakończenia ww. postępowania i naliczenia ewentualnie należnego podatku akcyzowego, za sprzedaż produktu wytworzonego według wynalazku, R. może stanąć przed koniecznością uiszczenia wielomilionowych należności akcyzowych powstałych m.in. z tytułu produkcji wyrobu sposobem według wynalazku co może powodować powstanie po stronie skarżącej wielomilionowego zobowiązania. Działania wnioskodawcy w tym zakresie służą zatem dobru spółki, zapewnieniu jej niezakłóconego funkcjonowania i stworzeniu określonych przepisami prawa warunków wykonywania działalności gospodarczej.

Ponadto art. 6 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej statuuje zasadę wolności działalności gospodarczej, która powinna być wykonywana z uwzględnieniem interesu podmiotu prowadzącego taką działalność gospodarczą, w czym mieści się odpowiedzialność za wyniki ekonomiczne podmiotu.

Odnosząc się z kolei do materialnych zarzutów skarżącego organ uznał je za bezzasadne. Zdaniem organu sporny patent dotyczy sposobu produkcji ciężkiego oleju opałowego na bazie destylatów próżniowych i charakteryzuje się tym, że w wyniku mieszania w temperaturze powyżej 100°C do uzyskania pełnej homogenizacji ściśle sprecyzowanych surowców wyjściowych, stosowanych w określonych ilościach, a mianowicie od 30 do 80% masowych destylatu próżniowego o zawartości siarki do 0,6% masowych i zawartości azotu do 0,08% masowych otrzymanego z frakcji wrzącej o zakresie temperatur od 250 do 500°C miesza się w ilości od 20 do 50% masowych z destylatem próżniowym o zawartości siarki do 1,8% masowych i zawartości azotu do 0,19 % masowych będących frakcją wrzącą w zakresie temperatur od 230 do 450°C z olejem stanowiącym pozostałość próżniową pochodzącą z redestylacji odparafinowanej frakcji szczytowej z destylacji próżniowej ropy o zakresie lepkości od 25 do 40 mm 2 /s w temperaturze 50°C uzyskuje się produkt końcowy czyli ciężki olej o lepkości kinematycznej w temperaturze 50°C nie wyższej 60mm2/s, temperaturze krzepnięcia nie wyższej niż 40°C, temperaturze zapłonu nie wyższej jak 105°C, wartości opałowej nie niższej jak 41300kJ/kg oraz zawartości siarki nie wyższej niż 1% masowy.

Zdaniem organu, mając na uwadze powyższe dane określone zastrzeżeniem patentowym, nie można podzielić stanowiska skarżącej w kwestii braku nowości spornego patentu, w szczególności że przez jawne stosowanie produktu wytworzonego sposobem według patentu [...] i jego powszechną sprzedaż na ponad dwa miesiące przed formalnym zgłoszeniem w UP RP, sposób ten został podany do powszechnej wiadomości pozbawiając go tym samym całkowitej utraty zdolności patentowej. W ocenie organu żaden z dowodów wskazanych przez skarżącą, a więc zarówno załącznik nr 1 czyli protokół Nr [...] z posiedzenia KOPW odbytego w dniu [...] lutego 1997 roku, załącznik 2 czyli zawiadomienie o podjęciu decyzji w sprawie wykorzystania projektu wynalazczego z dnia [...] stycznia 1997 roku, załącznik nr 6 czyli zgłoszenie projektu wynalazczego z dnia [...] stycznia 1997 roku, załączniki 7, 8, 9 stanowiące kolejno fakturę nr [...] z dnia [...] lutego1997 roku, fakturę nr [...] z dnia [...] lutego 1997 roku oraz fakturę nr [...] z dnia [...] lutego 1997 roku oraz załącznik 10 czyli warunki techniczne [...], nie wskazują sposobu wytwarzania ciężkiego oleju opałowego zgodnie z wyżej przytoczoną treścią zastrzeżenia spornego patentu czyli ze wszystkimi jego cechami technicznymi charakteryzującymi etap mieszania i stosowane komponenty wyjściowe. Dowód w postaci załącznika 1 z datą [...] lutego 1997 roku czyli protokół z posiedzenia KOPW odbytego w dniu [...] lutego 1997 roku zawiera bardzo ogólne informacje dotyczące sposobu produkcji ciężkiego oleju opałowego [...], wskazujące frakcję P-3 z przeróbki r. k., frakcję P-3 z przeróbki mieszanki rop i redukat z redestylacji minus filtratu jako komponenty stosowane do produkcji. Powyższy załącznik nie zawiera żadnych informacji dotyczących ilości stosowania ww. komponentów. Nie precyzuje frakcji P-3 i redukatu żadnymi danymi fizykochemicznymi oraz nie zawiera żadnych danych charakteryzujących etap mieszania tych komponentów. Olej jest natomiast scharakteryzowany jedynie dwoma parametrami; zawartością azotu do 0,1% i siarki do 1%. Przy czym tylko zawartość siarki wchodzi w zestaw parametrów charakteryzujących olej według patentu [...]. Określenie zawartości siarki nie stanowi pełnego ujawnienia zestawu właściwości fizykochemicznych charakteryzujących ciężki olej opałowy wytworzony sposobem według spornego patentu. Załącznik 2 z dnia [...] marca 1997 roku czyli zawiadomienie o podjęciu decyzji w sprawie wykorzystania projektu wynalazczego z dnia [...] stycznia 1997 roku jako dowód na brak nowości nie podaje żadnych cech sposobu wytwarzania ciężkiego oleju opałowego zgodnych ze sposobem według spornego patentu. Dowód ten zawiera bardzo ogólne informacje dotyczące jedynie oleju, a mianowicie, że twórcy zaproponowali sposób produkcji oleju opałowego o zawartości azotu do 0,1% i siarki do 1%. Nie zawiera on żadnych informacji dotyczących bezpośrednio etapów sposobu i stosowanych substancji wyjściowych z ich charakterystyką fizykochemiczną i ilościową oraz nie charakteryzuje oleju zestawem analogicznych właściwości jak według spornego patentu. Załącznik 2 poza podaniem zawartości siarki w oleju nie podaje jego wartości opałowej, temperatury krzepnięcia, temperatury zapłonu i lepkości kinematycznej w temperaturze 50°C.

Dowody w postaci; załącznika 3 czyli Regulamin postępowania z projektami wynalazczymi, załącznik 4 czyli pismo J. D. z dnia [...] maja 2008 roku i załącznik 5 czyli naliczenie efektów ekonomicznych, nie zawierają żadnych informacji dotyczących bezpośrednio sposobu wytwarzania ciężkiego oleju opałowego jak i nie podają żadnych jego cech technicznych.

Dowód w postaci załącznika 6 czyli zgłoszenie projektu wynalazczego z dnia [...] stycznia 1997 roku pt: "[...]" zawiera jedynie ogólne informacje dotyczące komponentów i ilości ich stosowania, bez charakterystyki ich cech technicznych. Załącznik powyższy podaje zestaw danych fizykochemicznych stawianych produktowi wytwarzanemu według zgłoszonego projektu wynalazczego wśród których wymienione są analogiczne dane do danych charakteryzujących produkt uzyskany sposobem według spornego patentu. Należą do nich; zawartość siarki, wartość opałowa, lepkość kinematyczna w 50°C i temperatura zapłonu, która według danych według ww. opisu projektu wynalazczego jest n.w. 105°C (nie wyższa), a więc tym samym jest zasadniczo inna niż temperatura zapłonu oleju wytworzonego sposobem według spornego patentu, gdyż jest ona nie niższa niż 105°C. Powyższy dowód zawiera stosunkowo dużo informacji o wynalazku [...], lecz nie można ich uznać za pełne ujawnienie świadczące o braku nowości spornego patentu w dacie zgłoszenia w UP RP tym bardziej, że załącznik 6 stanowił wewnętrzną poufną dokumentację w R. T., nie udostępnianą do wiadomości powszechnej. Opis zgłoszenia projektu wynalazczego zawiera informację dotyczącą nazwy handlowej dla oleju uzyskanego według powyższego opisu projektu wynalazczego jako [...].

Niemniej organ podkreślił, iż że olej uzyskany sposobem według spornego patentu nie jest scharakteryzowany identycznymi danymi fizykochemicznymi i ich wartościami. Biorąc pod uwagę załączniki 7, 8, 9 czyli faktury jako dowody na okoliczność rozpoczęcia jawnego stosowania wynalazku na kilka tygodni przed jego zgłoszeniem do Urzędu Patentowego organ stwierdził, że dotyczą one sprzedaży oleju ciężkiego pod nazwą [...]. Nie zawierały jednak żadnych konkretnych danych wskazujących na właściwości i charakterystykę produktu poza wskazaniem na fakturach oznaczenia [...], odpowiadającego dowodowi w postaci załącznika 10 stanowiącego Warunki Techniczne [...] oleju opałowego ciężkiego [...]z datą [...] stycznia 1997 roku. Dowód w postaci [...] nie ujawnia żadnych cech technicznych sposobu wytwarzania oleju. Zawiera jedynie dane odnoszące się do wymagań technicznych oleju i podaje metody badań poszczególnych właściwości fizykochemicznych oleju.

Zdaniem organu na uwagę zasługuje fakt, że lepkość kinematyczna w 50°C, temperatura zapłonu, temperatura krzepnięcia i wartość opałowa są analogiczne do oleju wytworzonego sposobem według spornego wynalazku, lecz zawartość siarki może być wyższa niż 1% wag, a więc wyższa od zawartości siarki dla oleju wytworzonego sposobem według patentu [...]. Tymczasem [...] obejmują ze względu na różną inną zawartość siarki olej o cechach odmiennych od cech oleju według spornego patentu. Wnioskodawca nie wskazał i nie uwiarygodnił w toku postępowania, iż dokument [...] został przekazany przed datą zgłoszenia spornego wynalazku potencjalnym odbiorcom. Nabywcą oleju opałowego ciężkiego o nazwie handlowej [...]od R. T. przed datą zgłoszenia wynalazku był jedynie P. [...] S.A. Wnioskodawca nie przedstawił dowodów świadczących o innych potencjalnych odbiorcach oleju przed datą zgłoszenia rozwiązania, czyli przed [...] marca 1997 roku, jak i dowodów potwierdzających przekazanie ww. odbiorcy czy też innym potencjalnym odbiorcom informacji dotyczących bezpośrednio sposobu produkcji tego oleju. Nie przedłożył dowodu na to, że załącznik 10 został przekazany P. [...] S.A. lub innym potencjalnym odbiorcom lub że klient został zapoznany z właściwościami produktu i jego charakterystyką. Na powyższych fakturach jak i na [...] brak jest ponadto podpisu odbiorcy.

W związku z powyższym stwierdzono, że załącznik 10 czyli [...], który obok wspomnianych wyżej wymagań technicznych dla oleju zawiera bardzo ogólne informacje dotyczące komponentów wyjściowych stosowanych do jego wytworzenia, a mianowicie że olej jest produkowany z ciężkich destylatów próżniowych uzyskanych przy przerobie ropy naftowej na instalacji DRW III, rozpatrywany samodzielnie jak i w połączeniu z fakturami nie ujawnia sposobu zastrzeżonego w spornym patencie i nie stanowi dowodu na brak jego nowości, przez jawne stosowanie w wyniku skierowania oleju do powszechnej sprzedaży.

Zdaniem organu skarżąca nie wykazała, że sposób określony zastrzeżeniem według spornego patentu w dacie zgłoszenia nie posiadał cechy nieoczywistości. Sposób według patentu [...] nie polega na prostym zmieszaniu frakcji naftowych, pochodzących z procesu destylacji próżniowej, które w R. T. oznaczane są symbolem P-3 i uzyskiwało się je i uzyskuje do dzisiaj znanym od lat sposobem destylacji ropy naftowej lub mieszaniny rop.

Organ nie podzielił także stanowiska skarżącego, iż przy pomocy nieskomplikowanych metod analitycznych czyli destylacji w warunkach laboratoryjnych i przy pomocy obowiązujących wówczas i obecnie norm; [...] "Przetwory naftowe. Oznaczanie składu frakcyjnego metodą destylacji normalnej" i [...] "Przetwory naftowe. Analiza techniczna ropy naftowej" - załącznik 2 i 3 (z dnia [...] listopada 2009 roku) - można było odtworzyć składniki wyjściowe stosowane do wytworzenia ciężkiego oleju opałowego i ich parametry fizykochemiczne. Skarżący nie przedłożył żadnego dowodu opartego na praktycznym wykorzystaniu ww. norm, który potwierdziłby tym samym możliwość odtworzenia z gotowej próbki konkretnego oleju, składników wyjściowych stosowanych do jego wytworzenia z określeniem ilości ich stosowania i z ich istotnymi cechami technicznych. Załącznik 4 (z dnia [...] listopada 2009 roku), czyli "Technologia chemiczna ropy naftowej i gazu" Mariana Rutkowskiego, Politechnika Wrocławska, Wrocław 1976 rok, nie stanowi dowodu w sprawie, ponieważ nie podaje informacji dotyczących sposobu wytwarzania ciężkiego oleju opałowego. Załącznik ten zawiera ogólne informacje dotyczące destylacji ropy, metodą destylacji atmosferycznej i próżniowej oraz podaje zakres temperatur wrzenia poszczególnych frakcji dla otrzymanych poszczególnych produktów.

Zdaniem organu w rozpatrywanej sprawie nie został przedstawiony przez wnioskodawcę materiał dowodowy, w świetle którego należałoby uznać, iż sporne rozwiązanie nie spełnia warunku nowości art. 11 u.o.w. i jest oczywiste w rozumieniu art. 10 ustawy o wynalazczości. Sporny patent dotyczy sposobu produkcji ciężkiego oleju opałowego charakteryzującego się określonym zastawem parametrów fizykochemicznych z konkretnych, stosowanych w ściśle określonych zakresach ilościowych komponentów, w wyniku ich mieszania w określonej temperaturze do uzyskania określonej lepkości kinematycznej.

W ocenie organu sporny patent zawiera precyzyjne zastrzeżenie patentowe, i posiada wszystkie konieczne cechy techniczne, wymagane dla określenia wynalazku na tyle jasno i wyczerpująco, by był on odpowiedni dla przedmiotu żądanej ochrony.

W skardze na powyższą decyzję R. T. S.A. z siedzibą w T. zarzuciła skarżonej decyzji:

I. naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 256 ust. 1 p.w.p., poprzez pominięcie niektórych dowodów w sprawie; wybiórczą i powierzchowną ocenę innych; dokonania oceny dowodów w sprzeczności z zasadami doświadczenia życiowego; niewyjaśnienie dlaczego niektóre dowody organ uznał za wiarygodne i wystarczające, a innym odmówił tego przymiotu; niewyjaśnienie w istotnym zakresie motywów jakimi kierował się organ przy załatwieniu sprawy;

II. naruszenie art. 75 § 1, art. 80 i art. 84 K.p.a. w zw. z art. 256 p.w.p. poprzez niepowołanie biegłego w sprawie w sytuacji, gdy organ administracji miał wątpliwości uniemożliwiające prawidłową ocenę kwestii technologicznych; nieujawnienie stronom tych wątpliwości w toku postępowania, a dopiero w decyzji;

III. naruszenie art. 9 i art. 11 k.p.a. w zw. z art. 256.1 p.w.p. poprzez postawienie się przez organ w roli biernego obserwatora postępowania, nieinformowanie wnioskodawcy (mimo, iż wykazał on dużą aktywność dowodową) o tym, że organ uznaje dostarczone dowody za pozbawione znaczenia, niewiarygodne i niewystarczające;

IV. naruszenie art. 10 i 11 u.o.w. stosowanych w niniejszej sprawie w zw. z art. 315 ust. 3 p.w.p., poprzez ich błędną wykładnię, w szczególności nieuwzględnienie jawnego stosowania jako niezależnej podstawy niweczącej nowość, doszukiwanie się w tym zakresie dokumentów opisujących istotę rozwiązania sprzed daty zgłoszenia, błędną ocenę przesłanki nieoczywistości; przypisanie decydującego znaczenia kategorii w jakiej został zgłoszony wynalazek (sposób), a nie jego istocie;

V. a także inne zarzuty sformułowane w treści skargi.

Wskazując na powyższe podstawy zaskarżenia, strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Urząd Patentowy RP; zasądzenie kosztów postępowania, a także dopuszczenie dowodów załączonych do skargi.

W ocenie skarżącej, sprawa ma skomplikowany charakter, zaś jej aspekt techniczny jest trudny do oceny z uwagi na hermetyczną wiedzę w zakresie przerobu ropy naftowej, którą ma jedynie kilka przedsiębiorstw w kraju zajmujących się tym przemysłem. Kwestia ta mogła mieć istotny wpływ na część uchybień zarzucanych zaskarżonej decyzji. Skomplikowany charakter sprawy nie zwalnia jednak organu z obowiązku przeprowadzenia postępowania zgodnie z regułami procedury administracyjnej.

Wnioskodawca wskazał, że przepis art. 256 ust. 1 p.w.p. nakazuje stosować do postępowania spornego przed Urzędem Patentowym przepisy k.p.a. odpowiednio. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada prawdy obiektywnej. Przepis ten nie zwalnia stron z obowiązku aktywności dowodowej, jednocześnie jednak niedopuszczalne jest postawienie się przez organ w roli wyłącznie obserwatora, niebiorącego aktywnego udziału w postępowaniu do czasu wydania decyzji, gdzie dopiero wówczas ujawnia stronom swój pogląd na sprawę, motywy i rozbieżności.

W ocenie strony skarżącej, zarzuty przeciwko spornemu patentowi zmierzały w trzech kierunkach:

a. błędne sformułowanie opisu i zastrzeżeń, powodujące że rozwiązanie objęte patentem jest niedookreślone, nieprecyzyjne i z tego powodu nie daje się przyporządkować do określonego przedmiotu;

b. rozwiązanie techniczne przed datą zgłoszenia w świetle stanu techniki było oczywiste;

c. rozwiązanie przed datą zgłoszenia zostało ujawnione, zatem zniweczono nowość wynalazku.

Zdaniem skarżącej w takim kontekście należało przede wszystkim zadać pytanie o istotę spornego rozwiązania. Zebrany w sprawie materiał dowodowy daje możliwość do przyjęcia rozbieżnych wniosków. W dosyć ścisłym powiązaniu z zarzutami skargi pozostają także kwestie poziomu wynalazczego. W tym zakresie skarżąca zarzuca zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów procesowych, niezależnie od uchybień materialno-prawnych.

Strona skarżąca wskazała, że organ dostrzegł wprawdzie szeroki zakres zarówno samych składników produktu, ich udziałów procentowych, jak i parametrów wytwarzanego oleju, jednak nie podzielił zastrzeżeń dotyczących braku przesłanki nieoczywistości. Uzasadnienie przyjętego rozstrzygnięcia jest w tym przypadku lapidarne. Sprowadza się w zasadzie do trzech następujących stwierdzeń: "Jednakże należy wskazać, że wnioskodawca nie przedstawił skutecznych dowodów, na podstawie których możliwe byłoby wykazanie oczywistości przedmiotowego rozwiązania" (s. 9 in fine) oraz "Zdaniem kolegium, ogólne wskazania [..] nie świadczą o oczywistości przedmiotowego sposobu". Tym samym uzasadnienie zaskarżonej decyzji w odniesieniu do kwestii nowości jest bardzo powierzchowne. Niejasnym jest dlaczego organ uznał, że nie nastąpiło udostępnienie rozwiązania. Motywy rozstrzygnięcia ograniczają się do zakwestionowania dostarczonych dowodów jako nieprzydatnych. Uzasadnienie jest takie, że dowody te "nie wykazują" przedmiotowego sposobu, ale bez wyjaśnienia dlaczego.

Zdaniem skarżącej zarzucane uchybienia przepisom postępowania są skutkiem błędnej wykładni przepisów prawa materialnego. Błędnie rozumiejąc treść art. 11 u.o.w., organ mógł pominąć istotne aspekty postępowania dowodowego, gdyż uznał je za pozbawione znaczenia. Pomijając jawne stosowanie wynalazku jako formę ujawnienia, decyzja skupia się na analizie dowodów pod kątem publikacji jego opisu. Z uwagi na brak dowodu na publikację w aktach sprawy, organ uznał, że przesłanka braku nowości nie została wykazana. Za taką oceną przeprowadzonej przez organ analizy przemawia np. fragment uzasadnienia, gdzie (odnośnie faktur sprzedaży oleju) podkreślono, że: "nie wskazują zarówno składu ilościowo jakościowego, jak również sposobu jego produkcji".

Wszelkie istotne dla podstaw orzeczenia wnioski, na których organ oparł rozstrzygnięcie, zgodnie z art. 80 i 107 § 3 k.p.a. winny być ujawnione w motywach decyzji. Wady uzasadnienia decyzji uznaniowych należy uznać za naruszenia przepisów prawa procesowego, które mają istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie decyzji uznaniowej, które nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że rozstrzygnięcie organu jest rozstrzygnięciem opartym na obowiązujących przepisach oraz stwierdzonym w oparciu o rzetelne dowody stanie faktycznym, który odpowiada stanowi faktycznemu określonemu w przepisach prawa mających zastosowanie w sprawie [tj. hipotezie normy] nosi wszelkie cechy rozstrzygnięcia dowolnego nieopartego na przepisach prawa.

W ocenie strony skarżącej organ powinien był określić, jakie dowody byłyby w jego mniemaniu odpowiednie dla uzasadnienia możliwości odtworzenia sposobu na podstawie próbki gotowego wyrobu. Skarżąca podkreśliła, że w postępowaniu administracyjnym złożono dwie opinie, które nie zostały zakwestionowane. Przeciwnie, organ się do tych opinii wprost odwołuje w uzasadnieniu decyzji. Jeżeli więc doszedł do wniosku, że wszystkie dostarczone przez stronę dowody są nieprzekonywujące, niewystarczające, bądź z jakichkolwiek innych powodów nieodpowiednie, to powinien był co najmniej stronie fakt ten zakomunikować.

Na gruncie przepisów k.p.a. nie do zaakceptowania jest takie rozumienie koncepcji prowadzenia postępowania dowodowego, przy którym organ administracji przyjmuje całkowicie bierną postawę, ograniczając się jedynie do oceny, czy strona udowodniła fakty stanowiące podstawę jej żądania, czy nie; przerzucając w konsekwencji obowiązek wyjaśnienia sprawy na stronę. Organ może też dopuścić dowód z urzędu; na przykład powołać biegłego, który odpowie na sformułowane przez organ dodatkowe pytania i wątpliwości. Istniała przecież możliwość uzupełniającego przesłuchania eksperta. Nieujawnienie skarżącej opinii organu, iż zgromadzone dowody nie są wystarczające i odpowiednie, aby uznać brak nowości rozwiązania, uniemożliwiło powołanie dodatkowej argumentacji, która być może przekonałaby organ, którą skarżąca prezentuje w niniejszej skardze.

Skarżąca wskazała, że organ nie wziął pod uwagę dokumentów towarzyszących obligatoryjnie każdej partii wyrobu wprowadzanego do obrotu. Dodała, iż przed datą dokonania zgłoszenia wynalazku obowiązywała ustawa z 3 kwietnia 1993 roku o badaniach i certyfikacji (Dz. U. Nr 55, poz. 250, z późn. zm.). Zgodnie z art. 3 pkt 18) tej ustawy "deklaracja zgodności producenta" stanowiła oświadczenie producenta, stwierdzające na jego wyłączną odpowiedzialność, że wyrób, proces wytwórczy lub usługa są zgodne z określoną normą lub innym dokumentem normatywnym, a deklaracja taka powinna być zgodna z wymaganiami Polskiej Normy. Wymóg wydawania deklaracji zgodności, która w odniesieniu do wyrobów naftowych przyjmowała postać świadectwa jakości, był obligatoryjny zgodnie z art. 13 ust. 1 cyt. ustawy, który stanowił, że "Wyroby wyprodukowane w Polsce, a także wyroby importowane do Polski po raz pierwszy, mogące stwarzać zagrożenie, albo [...] podlegają - zależnie od stopnia zagrożenia obowiązkowi: 1) certyfikacji na zastrzeżony przez Centrum znak bezpieczeństwa i oznaczania tym znakiem lub 2) wystawiania przez producenta, na jego wyłączną odpowiedzialność, deklaracji zgodności". Z uwagi na szczególny stopień zagrożenia dot. wyrobów naftowych, w R. obowiązywał ten drugi reżim.

Dodatkowo obowiązywała w R. procedura: "Status Kontroli i Badania Wyrobu ISO 9002" z 5 grudnia1996 roku, zgodnie z którą: "Świadectwo jakości - dokument wydawany przez Dział Kontroli Jakości potwierdzający zgodność wyrobu z ustalonymi wymogami zawartymi w normach, warunkach technicznych lub innych pisemnych ustaleniach z Klientem". Obowiązywała również "Procedura Prowadzenia Sprzedaży ISO 9002" z 14 listopada 1996 roku zgodnie z którą (pkt.6.2.4. i 6.2.5.) "Odnośnie punktów 6.2.1, 6.2.2., 6.2.3, 6.2.4. branżysta jest zobowiązany do dołączania do dokumentów sprzedaży wyrobu orzeczenia laboratoryjnego (świadectwa jakości) wystawionego przez DKJ."

Zdaniem skarżącej w aspekcie materialno-prawnym uchybienia zaskarżonej decyzji przybierają formę błędnej wykładni przepisów, która polega na niewłaściwym zinterpretowaniu treści (znaczenia) art. 10 i 11 u.o.w., czego skutkiem było wadliwe skonstruowanie normy prawnej jaką organ zastosował. Organ przyjął, że "jawne stosowanie" jest działaniem niewystarczającym do zniweczenia przesłanki nowości. Wniosek taki nie został wprawdzie sformułowany wprost, ale ewidentnie wynika z treści decyzji. W wielu cytowanych wcześniej fragmentach uzasadnienia organ dał wyraz temu, że każdy dokument, dowód i twierdzenie analizowano przez pryzmat tego, czy zawierają kompletny opis zastrzeganych cech. Tymczasem jawne stosowanie nie oznacza, że ktoś opisał istotę rozwiązania i taki dokument ujawnił; wówczas byłaby to publikacja. Może ono natomiast polegać m.in. na sprzedaży gotowego produktu, o ile istnieje możliwość zapoznania się z istotą rozwiązania przez osoby trzecie, w których ręce taki produkt trafia. Już na wstępie uzasadnienia braku przesłanki nowości Urząd Patentowy RP ograniczył przywołany art. 11 u.o.w. do jego pierwszej części, pomijając istotną część drugą, gdzie wskazano przykładowe formy ujawnienia.

W podsumowaniu swoich rozważań strona skarżąca odwołała się do zaprezentowanego w literaturze poglądu wskazującego na prawidłowe rozumienie tego co jest oczywiste, a co nieoczywiste, ze wskazaniem konkretnych przykładów rozwiązań rutynowych: "Najczęściej mówi się, że wynalazek jest nieoczywisty, jeżeli budzi zdziwienie znawcy danej dziedziny techniki ("specjalisty", "fachowca"). [..] Z kolei do rozwiązań oczywistych zalicza się w szczególności rozwiązania polegające na:

- rutynowym dostosowaniu do danych warunków znanego już w tej samej bądź podobnej dziedzinie rozwiązania (drobne udoskonalenia, przeniesienie),

- zastąpieniu w rozwiązaniu znanego już środka technicznego innym, również znanym równoważnikiem (ekwiwalentu);

- prostym wykorzystaniu znanej już ogólnej zasady dla osiągnięcia oczywistego w świetle tej zasady celu (analogii);

- zwyczajnym połączeniu kilku znanych rozwiązań (agregaty) bądź nawet rozwiązaniu dokonanemu przez skojarzenie wprost kilku znanych rozwiązań".

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i odniósł się do podniesionych w skardze zarzutów.

Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt VI SA/Wa 1302/11. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 grudnia 2011 r. uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd wskazał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, ale z innych powodów niż podawała skarżąca. Sąd przywołał treść art. 90 ust. 1 pkt 2 p.w.p., zgodnie z którym patent wygasa, m.in. na skutek zrzeczenia się patentu przez uprawnionego przed Urzędem Patentowym. Stroną takiego postępowania jest uprawniony z patentu, jako zgłaszający (art. 255 ust. 2 p.w.p.). Uprawniony z patentu swój wniosek o wygaśnięcie patentu realizuje własnym jednostronnym oświadczeniem woli, nie doznając w tym względzie jakichkolwiek ograniczeń wobec innych podmiotów, gdyż nie są one stronami wspomnianego postępowania. Ponadto Sąd zauważył, że patent może utracić moc prawną w następstwie jego unieważnienia, stosownie do art. 89 p.w.p. Unieważnienie patentu następuje w trybie postępowania spornego, mającego charakter kontradyktoryjny, toczącego się z udziałem dwóch stron, na podstawie przepisów tytułu VII ustawy (art. 255 ust. 1 pkt 1 p.w.p.). W przeciwieństwie do wygaśnięcia patentu na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 2 i art. 90 ust. 2 p.w.p. unieważnienie patentu, stosownie do art. 89 ust. 1 p.w.p., następuje na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny, jeżeli wykaże ona, że nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu. Zatem z wnioskiem o unieważnienie patentu w całości lub w części może wystąpić przeciwko uprawnionemu z patentu tylko osoba, która posiada w tym względzie interes prawny.

Sąd podniósł, że interes prawny, na którym oparta jest legitymacja procesowa w postępowaniu administracyjnym, w tym także w trybie postępowania spornego przed Urzędem Patentowym RP, podlega ocenie według kryteriów określonych w art. 28 k.p.a. Interes prawny należy do szeroko rozumianego prawa materialnego i musi być oparty na konkretnej normie prawa. Może to być norma należąca do każdej gałęzi prawa (nie tylko do prawa administracyjnego), na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu lub czynności w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem. Dla stwierdzenia interesu prawnego wymagane jest więc ustalenie związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, związku polegającego na tym, że akt stosowania tej normy ma bezpośredni wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. W rozpatrywanej sprawie wynalazek został dokonany jako pracowniczy projekt wynalazczy w rozumieniu przepisów prawa wynalazczego, na którego opracowanie została zawarta umowa pomiędzy R. a zespołem wykonawców. Zgodnie z postanowieniami tej umowy, za dokonanie projektu i jego zastosowanie wykonawcy mieli otrzymać wynagrodzenie wynikające z osiągniętych efektów ekonomicznych, zgodnie z Regulaminem postępowania z projektami wynalazczymi w [...] "T.".

Zdaniem Sądu skarżąca, jako uprawniona z patentu, nie posiadała interesu prawnego dla domagania się unieważnienia własnego patentu w całości lub w części. Brak było bowiem przepisu prawa, z którego skarżąca, jako uprawniona z patentu, mogłaby wywieść interes prawny w żądaniu unieważnienia swojego patentu. Przepisy, na które powoływała się skarżąca uzasadniały istnienie po jej stronie jedynie interesu faktycznego, a nie prawnego.

Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że w postępowaniu spornym toczącym się przed Urzędem Patentowym RP w trybie art. 89 ust. 1 w związku z art. 255 ust. 1 pkt 1 p.w.p. uprawniony z patentu nie posiada interesu prawnego dla domagania się unieważnienia patentu w całości lub w części. Z tej przyczyny skarżąca nie posiadała w rozpoznawanej sprawie interesu prawnego, zaś organ, rozpoznając sprawę ponownie, powinien wziąć te argumenty pod uwagę.

R. T. S.A. złożyła skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 1302/11, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 października 2013 r. sygn.. akt II GSK 904/12 uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że nie podziela stanowiska Sądu I instancji co do tego, że uprawniony z patentu nie ma interesu prawnego w domaganiu się unieważnienia tego patentu. W szczególności za bezzasadne uznał stwierdzenie o braku przepisu prawa, z którego skarżąca, jako uprawniona z patentu, mogłaby wywieść interes prawny w żądaniu unieważnienia swojego patentu. Treścią prawa z patentu jest wyłączne korzystanie z wynalazku w sposób zarobkowy lub zawodowy na całym obszarze RP (art. 16 ust. 1 u.o.w. i obecnie art. 63 ust. 1 p.w.p.). Przedmiotem sprawy o unieważnienie patentu jest wyeliminowanie prawa z patentu z obrotu prawnego. Taka sprawa dotyczy więc wprost i bezpośrednio uprawnień (sytuacji prawnej) podmiotu, który patent posiada. Uznanie stanowiska Sądu I instancji za zasadne, prowadziłoby konsekwentnie do pozbawienia uprawnionego z patentu legitymacji procesowanej w sprawie o unieważnienie patentu wszczętej z wniosku innej osoby. Legitymację stron w postępowaniu spornym określa się bowiem na jednakowych zasadach, obejmujących zarówno wnioskodawcę, jak i pozostałe strony.

Uprawniony z patentu jest legitymowany do złożenia wniosku o unieważnienie własnego patentu. Ma tę legitymację zarówno na gruncie przepisów ustawy o wynalazczości (art. 68 ust. 1), jak i ustawy – Prawo własności przemysłowej (art. 89 ust. 1). Interes prawny tego podmiotu winien być wywodzony przede wszystkim z treści prawa z patentu. Ponadto strona skarżąca jest zobowiązana do wypłaty wynagrodzenia pracownikom, którzy opracowali pracowniczy projekt wynalazczy. Prawo do tego wynagrodzenia jest warunkowane istnieniem prawa z patentu. Również i z tego powodu skarżąca posiada interes prawny w domaganiu się unieważnienia patentu na wynalazek. Wprawdzie wniosek o unieważnienie patentu jest rozstrzygany w trybie postępowania spornego, o czym stanowi art. 255 ust. 1 pkt 1 p.w.p., jednakże istotą postępowania spornego nie jest wcale to, że występuje w nim więcej niż jedna strona.

W wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że postępowaniem spornym objęte są np. sprawy o stwierdzenie wygaśnięcia prawa z patentu (prawa ochronnego lub prawa z rejestracji). W takich sprawach bardzo często zainteresowanym stwierdzeniem wygaśnięcia prawa będzie wyłącznie uprawniony. Trzeba mieć zatem przede wszystkim na uwadze treść art. 68 ust. 1 ustawy o wynalazczości (obecnie art. 89 ust. 1 p.w.p.), który warunkuje żądanie unieważnienia patentu legitymowaniem się interesem prawnym, nie zaś statusem wnioskodawcy (tym czy wnioskodawcą jest uprawniony z patentu, czy też inny podmiot).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić.

W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst. jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.).

Ponadto zgodnie z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, nie ma całkowitej swobody przy wydawaniu nowego orzeczenia. Sąd ten może odstąpić od wykładni prawa zawartej w orzeczeniu NSA jedynie wówczas, gdy stan faktyczny sprawy, ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania, ulegnie tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie będą miały zastosowania przepisy wyjaśnione przez NSA (por. wyrok SN z 9 lipca 1998 r., I PKN 226/98, OSN 1999, nr 15, poz. 486) lub, gdy po wydaniu orzeczenia NSA zmieni się stan prawny.

Skład orzekający w niniejszej sprawie wiąże wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2013 r. sygn.. akt II GSK 904/12, zgodnie z którym strona skarżąca posiada interes prawny w zakresie złożenia wniosku o unieważnienie własnego patentu.

Na wstępie stwierdzić należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny w powyższym wyroku wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 grudnia 2011 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1302/11) nieprawidłowo uchylił rozstrzygnięcie organu, wywodząc, że uprawniony z patentu nie posiada interesu prawnego do złożenia wniosku o unieważnienie patentu, na podstawie art. 89 ust. 1 p.w.p. Przepis art. 315 ust. 1 ustawy p.w.p. Stanowi bowiem, że prawa w zakresie wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów zdobniczych, topografii układów scalonych, znaków towarowych oraz projektów racjonalizatorskich, istniejące w dniu wejścia w życie ustawy, pozostają w mocy i do praw tych stosuje się co do zasady przepisy dotychczasowe. Natomiast zgodnie z ust. 3 tego artykułu ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu, prawa ochronnego albo prawa z rejestracji ocenia się według przepisów obowiązujących w dniu zgłoszenia wynalazku, wzoru użytkowego, znaku towarowego albo topografii układów scalonych w Urzędzie Patentowym. Ze względu na te regulacje, kwestie materialnoprawne, dotyczące unieważnienia patentu na wynalazek zgłoszony do ochrony pod rządami ustawy z 19 października 1972 r. o wynalazczości należy rozpatrywać na podstawie tej ustawy, w tym w oparciu o art. 68 ust. 1, a nie na podstawie art. 89 ust. 1 p.w.p.

Zgodnie z przepisem art. 26 u.o.w. zgłoszenia wynalazku w celu uzyskania patentu dokonuje się przez wniesienie do Urzędu Patentowego RP podania wraz z opisem wynalazku ujawniającym jego istotę, zastrzeżeniami patentowymi, skrótem opisu i w razie potrzeby rysunkami.

Z kolei przepis art. 63 ust. 2 p.w.p. stanowi, iż zakres przedmiotowy patentu określają zastrzeżenia patentowe, zawarte w opisie patentowym. Opis wynalazku i rysunki mogą służyć do wykładni zastrzeżeń patentowych.

Biorąc powyższe pod uwagę, uznać należy, niezależnie od zastosowanej ustawy, iż to opis wynalazku ma ujawniać jego istotę, a więc w toku badania merytorycznego następuje sprawdzenie, czy złożony opis spełnia m.in. warunek dostatecznego ujawnienia wynalazku oraz czy część wyglądająca zewnętrznie na zastrzeżenia patentowe odpowiada rzeczywiście funkcji przewidzianej dla zastrzeżeń.

Niewątpliwie wynalazek powinien być przedstawiony w sposób umożliwiający zrozumienie zarówno postawionego przez twórcę problemu technicznego, jak i rozwiązanie tego problemu. Opis wynalazku powinien przedstawiać (ujawniać) wynalazek na tyle jasno i wyczerpująco, aby znawca mógł ten wynalazek urzeczywistnić, jak również dokonać rzeczowej analizy porównawczej z dotychczasowym stanem techniki. Niezmiernie ważnym zagadnieniem jest jednoznaczne zdefiniowanie wynalazku poprzez cechy techniczne, stosowane dla kategorii zastrzeganego rozwiązania tak, aby wynalazek był dostatecznie zrozumiały (tak m. in. A. Pyrża /w:/ Poradnik wynalazcy. Procedury zgłoszeniowe w systemie krajowym, europejskim i międzynarodowym, wyd. Urząd Patentowy RP, Warszawa 2008, s. 23).

W świetle obowiązujących przepisów prawa stwierdzić należy, iż celem opisu jest przedstawienie przedmiotu wynalazku na tle stanu techniki w dziedzinie, której wynalazek dotyczy, w sposób na tyle jasny i wyczerpujący, aby możliwe było ustalenie, na czym polega istota wynalazku, warunkująca osiągnięcie zamierzonego rezultatu. W opisie wynalazku należy ujawnić istotę rozwiązania technicznego, stanowiącego przedmiot zgłoszenia wynalazku, tzn. należy wskazać zespół środków technicznych, warunkujący uzyskanie rezultatu, który zamierzył sobie twórca rozwiązania zgłoszonego do Urzędu Patentowego RP.

Zgodnie z przepisem art. 10 u.o.w. wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, niewynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące się nadawać do stosowania. Natomiast w myśl art. 11 u.o.w. rozwiązanie uważa się za nowe, jeśli przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania patentu, nie zostało udostępnione do wiadomości powszechnej w sposób ujawniający dla znawcy dostateczne dane do jego stosowania, w szczególności przez publikację, jawne stosowanie lub wystawienie na wystawie publicznej.

W świetle powołanych wyżej przepisów wynalazek podlegający opatentowaniu powinien:

- posiadać przymiot nowości o charakterze technicznym,

- posiadać poziom wynalazczy (nieoczywistość rozwiązania),

- nadawać się do zastosowania w określonej dziedzinie techniki.

Rozpoznając niniejszą sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, należy stwierdzić, iż jej istota sprowadza się do rozstrzygnięcia zagadnienia, czy sporny wynalazek, spełniając kryterium dostatecznego ujawnienia cech technicznych rozwiązania, które ujawniałyby jego istotę, posiada zarazem cechę nowości oraz nieoczywistości w świetle ustalonego stanu techniki.

W tym zakresie zdaniem Sądu organ nie rozważył szczegółowo wszystkich zarzutów skarżącej, zarówno w zakresie przesłanki nowości, jak i nieoczywistości (poziomu wynalazczego).

Podkreślić trzeba, iż wynalazek nie spełnia wymogu nowości, jeżeli można wskazać dowody, w świetle których wszystkie cechy rozwiązania bądź wariantu rozwiązania ujętego w zgłoszeniu, uwzględnione łącznie, obejmują stan techniki. Warunek nowości nie jest spełniony, jeżeli wcześniejszy dokument, który jest dowodem stanu techniki, w sposób jasny i bezpośredni ujawnia istotę wynalazku, a w szczególności jego zastrzegane cechy. Przy ocenie nowości, w odróżnieniu od oceny poziomu wynalazczego (nieoczywistości), nie jest dozwolone dokonywanie tej oceny na podstawie kilku łączonych ze sobą dokumentów (tak m. in. A. Pyrża /w:/ Poradnik wynalazcy. Procedury zgłoszeniowe w systemie krajowym, europejskim i międzynarodowym, wyd. Urząd Patentowy RP, Warszawa 2008, s. 107).

Z kolei, jeśli chodzi o zarzut braku nieoczywistości (poziomu wynalazczego) spornego rozwiązania, należy wskazać, iż Urząd Patentowy RP, wydając decyzję w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek, winien zastosować do oceny poziomu wynalazczego, znany powszechnie schemat badania nieoczywistości (poziomu wynalazczego) obejmujący: znalezienie najbliższego stanu techniki, a następnie - określenie problemu, który powinien zostać rozwiązany oraz rozważenie w konsekwencji, czy specjalista znający najbliższy stan techniki przy rozpatrywaniu problemu technicznego rozwiązywanego przez wynalazek miałby możliwość, bez dokonań twórczych, w sposób zawodowy i rutynowy dojść do zastrzeganego rozwiązania.

W szczególności dokonując wszechstronnej oceny całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ powinien wyjaśnić, dlaczego w świetle art. 10 i art. 11 u.o.w., w zw. z art. 315 ust. 3 p.w.p.), sporne rozwiązanie posiada - wbrew stanowisku strony skarżącej - przymiot (cechę) nowości i nieoczywistości (poziomu wynalazczego). Urząd Patentowy RP winien w tym zakresie odnieść się w sposób szczegółowy do powołanych przez skarżącą spółkę argumentów, jak również przedłożonych przez nią opinii. Ocena ta winna uwzględniać także europejską wykładnię przesłanek zdolności patentowej, jak również korzystać z dorobku praktyki Europejskiego Urzędu Patentowego wyrażonej w tzw. "Wytycznych EUP" (por. m.in. E. Nowińska, U. Promińska, M. du Vall, Prawo własności przemysłowej, wyd. 5, Warszawa 2011, s. 30).

Zdaniem Sądu, w przypadku badanej sprawy brak jest pełnego odniesienia się przez organ do wskazanych okoliczności, istotnych dla oceny prawidłowości zastosowania normy prawnej wyrażonej zarówno w art. 10, jak i art. 11 u.o.w., co pozbawiło skarżącą możliwości odniesienia się w pełni do stanowiska organu i znajduje swoje odzwierciedlenie dopiero w motywach skargi, co ogranicza sądowi administracyjnemu pełne skontrolowanie legalności zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego RP. Nieprawidłowość ta ma istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uniemożliwia Sądowi prawidłowe ustosunkowanie się do zarzutów skargi i wypowiedzenie się co do zasadności podjętego przez organ rozstrzygnięcia.

Aby sporne rozstrzygnięcie Urzędu Patentowego RP ocenić w sposób prawidłowy, Sąd musi dysponować stanowiskiem tego organu zawierającym odniesienie do wszystkich istotnych elementów (przesłanek) dotyczących postawionych przez stronę skarżącą zarzutów braku nowości oraz braku poziomu wynalazczego (nieoczywistości) spornego rozwiązania, ponieważ sąd administracyjny nie czyni własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Taka kontrola jest możliwa dopiero w warunkach wyczerpującego dokonania przez organ wszystkich koniecznych ustaleń faktycznych.

Urząd Patentowy RP dokonując oceny nieoczywistości (poziomu wynalazczego) spornego rozwiązania zgłoszonego przez skarżącą, winien uwzględnić również fakt, że za znawcę, który stanowi punkt odniesienia w celu ustalenia poziomu wynalazczego, należy uważać fachowca dysponującego przeciętną wiedzą z danej dziedziny techniki, który jest w stanie dokonać w sposób obiektywny, bez nadmiernego wysiłku umysłowego, porównania określonych rozwiązań i wyciągnąć z tego porównania odpowiednie wnioski (por. M. du Vall /w:/ System prawa prywatnego. Prawo własności przemysłowej, Tom 14A, pod red. prof. R. Skubisza, Wydawnictwo C.H. Beck i Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2012, s. 335, a także powołana tam literatura oraz orzecznictwo zarówno WSA w Warszawie, jak i KO EUP).

Według Sądu, należy podzielić zarzuty strony skarżącej, że organ nie wykazał, na czym opiera ocenę, iż z przedstawionych w niniejszej sprawie dokumentów i opinii specjalista nie uzyska informacji świadczących o braku oczywistości rozwiązania przyjętego w spornym patencie, gdyż organ w istocie nie przeprowadził szczegółowej analizy technicznej zgromadzonego materiału dowodowego, w tym poprzez odtworzenie procesu myślowego, jaki przeprowadziłby w tym temacie znawca.

Ponadto w przedmiotowej sprawie organ rozważając kwestię zgłoszenia pracowniczego projektu wynalazczego z [...] stycznia 1997 r. nr [...] nie wyjaśnił w należyty sposób kwestii braku wpływu wskazanych przez skarżącą spółkę faktur VAT dokumentujących sprzedaż oleju wyprodukowanego sposobem okreąlonym w wynalazku dla stwierdzenia braku jego nowości. Trudno zrozumieć prezentowane w tym zakresie stanowisko, w którym Urząd Patentowy RP deprecjonuje wartość dowodową tych dokumentów, w sytuacji gdy dokumenty te nie tylko nie były kwestionowane w toku postępowania spornego przez żadną ze stron, ale także w istocie nie podważyły, że pod nazwą [...] kryje się właśnie "Ciężki olej opałowy na bazie destylatów próżniowych" zgodnie z opatentowaną recepturą.

Mając powyższe na względzie oraz fakt, iż sąd administracyjny nie może samodzielnie dokonywać ustaleń faktycznych w badanej sprawie, należało stwierdzić, iż Sąd nie jest w stanie jednoznacznie ocenić podniesionych przez skarżącą zarzutów w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, bez szczegółowego wyjaśnienia przez Urząd Patentowy RP wskazanych wyżej kwestii.

W ocenie Sądu w przedmiocie ujawnienia (bądź nieujawnienia) technicznej istoty wynalazku, a w konsekwencji spełnienia zarówno przesłanki nowości, jak i nieoczywistości rozwiązania objętego ochroną patentową istnieje wątpliwość, czy w związku z przedstawionymi dowodami organ odmawiając unieważnienia patentu, powinien poprzestać jedynie na swoim własnym przekonaniu, co do spełnienia przez wynalazek wspomnianych wyżej kryteriów zdolności patentowej, czy też w tym przypadku nie powinien skorzystać z możliwości uzupełnienia materiału dowodowego o dodatkową opinię (ew. opinie) znawcy.

Wprawdzie w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie podnoszono, że w postępowaniu spornym o unieważnienie patentu rozstrzyga kolegium orzekające Urzędu Patentowego RP składające się z ekspertów, w związku z czym nie zachodzi konieczność przeprowadzenia przez organ dowodu z opinii biegłego spośród specjalistów spoza osób związanych z Urzędem Patentowym RP, gdyż nie ma żadnych podstaw do podważenia bezstronności organu orzekającego, czy też braku jego kompetencji specjalistycznej (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny /w:/ wyrok z dnia 21 kwietnia 2010 r., sygn. akt II GSK 562/09), niemniej podkreślić trzeba, że zarówno składy orzekające NSA, jak i WSA w Warszawie w swym orzecznictwie wielokrotnie dopuszczały możliwość przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego w postępowaniu przed Urzędem Patentowym RP, w sytuacjach wyjątkowych, a więc wtedy, kiedy występuje spór i niejasność, co do konkretnej kwestii wymagającej wiedzy specjalistycznej (zob. m. in. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2010 r., sygn. akt II GSK 643/09, a także wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 grudnia 2009r., sygn. akt VI SA/Wa 655/09).

Przykładowo Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 lipca 2010 r., sygn. akt II GSK 297/10, wyraźnie wskazał, że jeżeli mimo pracochłonnego przeanalizowania materiału dowodowego przez Urząd Patentowy RP w zaskarżonej decyzji pozostają nadal istotne wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy, które wymagają ewentualnie dalszych kroków dowodowych, należy rozważyć przeprowadzenie również dowodu z opinii biegłego, albowiem poprzestanie na dowodach już znanych organowi może być niewystarczające dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.

Mając na względzie powyższe, skład orzekający Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w rozpatrywanej sprawie uznał za celowe rozważenie w toku ponownego postępowania przez Urząd Patentowy RP kwestii przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego specjalisty z danej dziedziny techniki, gdyż zbadanie okoliczności dostatecznego ujawnienia niezbędnych cech technicznych spornego rozwiązania, ujawniających jego istotę i w konsekwencji dokładne przeanalizowanie zarówno przesłanki nowości, jak i nieoczywistości (poziomu wynalazczego) spornego rozwiązania w świetle stanu techniki, może wymagać wiadomości specjalnych, których - jak wywodzi strona skarżąca wnioskując o powołanie biegłego - eksperci Urzędu Patentowego RP nie posiadają.

Zgodnie z przepisem art. 84 § 1 k.p.a., gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. Niewątpliwie użyte w art. 84 § 1 k.p.a. słowo "może" oznacza pozostawienie organowi swobody w korzystaniu z tego środka dowodowego. Granice korzystania z tej swobody są wyznaczone przez zasadę prawdy obiektywnej, bo z niej wypływa obowiązek organu podjęcia wszelkich czynności mających na celu ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego sprawy administracyjnej. W sprawach zatem o zawiłym stanie faktycznym, który można wyjaśnić dopiero wtedy, gdy dysponuje się specjalnymi wiadomościami, organ orzekający jest obowiązany wykorzystać ten środek dowodowy (tak również: B. Adamiak /w:/ B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 418-419).

W tej sytuacji brak przeprowadzenia przez Urząd Patentowy RP postępowania dowodowego we wskazanym zakresie, a oparcie się jedynie na własnym przekonaniu co do braku spełnienia przez wynalazek wspomnianych kryteriów, co miało miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy, może uzasadniać zarzut naruszenia w zaskarżonej decyzji art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Wobec braku przeprowadzenia przez Urząd Patentowy RP postępowania dowodowego w zakresie, o którym wyżej mowa, co nie pozwala w konsekwencji na jednoznaczną ocenę nowości spornego wynalazku i ewentualnie w dalszej kolejności nieoczywistości zgłoszonego rozwiązania, należy uznać, że mankament ten nie może być usunięty w postępowaniu sądowym. Niewątpliwie przeszkodą jest tutaj zakres postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, ograniczony jedynie do dowodu z dokumentu (vide: art. 106 § 3 p.p.s.a.). W szczególności w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie może mieć miejsca dopuszczenie dowodu z opinii biegłych.

Z tych też powodów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 152 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, rozstrzygając o kosztach postępowania zgodnie z art. 200, w związku art. 205 § 2 p.p.s.a.