Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 275/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 17b ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.) Asesor WSA Marcin Olejniczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi O. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 20 stycznia 2022 r. nr KO.441.451.2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 20 stycznia 2022r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021r., poz. 735 ze zm.), zwanej k.p.a., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Dobryszyce z dnia 16 listopada 2021r. w przedmiocie odmowy przyznania O.P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki nad matką R. P.

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że R. P. - mężatka - (ur. [...] r.) orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego OR/PT w T. z dnia [...] stycznia 2020r. Nr akt [...] została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, której daty powstania nie da się ustalić. J. P. (mąż R. P.) nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, prowadzi gospodarstwo rolne oraz pracuje okresowo w Niemczech, przyjeżdża do domu co trzy miesiące.

Zdaniem Kolegium, organ I instancji zasadnie odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na matkę. W sprawie dwie z trzech określonych w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020r., poz. 111 ze zm.), zwanej u.ś.r., przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym zostały spełnione. W okolicznościach sprawy brak jest natomiast bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną opieką nad matką.

Odnosząc się do orzecznictw Kolegium wyjaśniło, że opieka sprawowana nad bliską osobą musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Nie każda bowiem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie taka, której celem jest sprawowanie opieki. Kolegium dodało przy tym, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia te jednoznacznie wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Zdaniem Kolegium art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. W orzecznictwie bowiem wskazuje się, że legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad tą osobą.

Powołując się na poglądy prezentowane w orzecznictwie Kolegium podniosło także, że ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w ust. 1 i 1a art. 17 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Wskazany związek przyczynowo - skutkowy winien polegać na tym, że potencjalny świadczeniobiorca nie podejmuje zatrudnienia, ponieważ musi się opiekować niepełnosprawnym. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Opieka sprawowana nad osobą niepełnosprawną nie może być fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem zatrudnienia zgodnego z oczekiwaniami osoby zarejestrowanej jako poszukującej pracy. Zasadne jest zatem, aby w każdym przypadku, gdy dana osoba ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, badać okoliczności faktyczne sprawy oraz istnienie związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Analizując sprawę Kolegium wskazało, że z akt sprawy, w tym m.in. wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 13 października 2021r. oraz oświadczeń strony złożonych dnia 13 października 2021r. i 22 października 2021r. wynika, że O.P. mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami R. i J.P. W tym samym domu mieszka także dziadek skarżącej J. P. oraz siostra skarżącej D.P., druga siostra K.P., studiuje i mieszka we W., a brat D.P. mieszka i pracuje w Niemczech, okresowo mieszka w domu rodzinnym. Ojciec skarżącej J.P. - wedle podanych przez nią informacji pracuje w Niemczech i przyjeżdża do domu co 3 miesiące. R. P. choruje od kwietnia 1998r. (wirusowe zapalenie opon mózgowych i mózgu), ma spastyczny niedowład kończyn dolnych, większość dnia spędza siedząc. Przebywa pod opieką neurologa i kardiologa (co 6 miesięcy wizyty kontrolne), zażywa leki na nadciśnienie. Nie jest osobą leżącą, porusza się używając dwóch kul, korzysta też z pomocy córki. Dla utrzymania kondycji fizycznej codziennie ćwiczy na rowerku stacjonarnym. Skarżąca twierdzi, że sama sprawuje opiekę nad matką i nikt z członków rodziny nie może jej pomóc, ponieważ ojciec i brat pracują za granicą i rzadko są w dom (ojciec co 3 miesiące, a brat jeszcze rzadziej), siostry także nie pomagają jej w opiece nad matką. O. P. pomaga matce przy wstaniu z łóżka, asekuruje przy chodzeniu, pomaga w porannej i wieczornej toalecie, ubieraniu się (matka samodzielnie ubierze górną część ciała), przygotowywaniu i podawaniu posiłków, podawaniu leków, mierzy ciśnienie (2 razy dziennie), pomaga przy wykonywaniu ćwiczeń fizycznych i masaży (2 razy dziennie), umawianiu wizyt lekarskich i towarzyszy w nich, realizacji recept, robieniu zakupów, załatwianiu spraw urzędowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego, zmianie bielizny pościelowej, w utrzymywaniu czystości pomieszczenia, w których chora przebywa, zakładaniu pampersa przed wyjściem z domu (matka ma problem z nietrzymaniem moczu), przejściu do toalety, oglądają wspólnie telewizję i rozmawiają, wychodzą na spacer. O. P. dba o utrzymanie porządku w domu, odkurza, pierze, ściera kurze, starannie sprząta pokój matki. Twierdzi, iż nie może zostawić matki nawet na chwilę samą, musi ją nadzorować.

W ocenie Kolegium, rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką, przy odpowiedniej jej organizacji i czynnym udziale pozostałych członków rodziny, nie wyklucza całkowicie podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, jak i wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Matka skarżącej nie jest osobą leżącą, całkowicie niesprawną ruchowo. Jest w stanie samodzielnie dbać o potrzeby fizjologiczne, porusza się przy pomocy dwóch kul, choć jak wskazano w wywiadzie często korzysta z pomocy córki. Samodzielnie przyjmuje pokarmy. Zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką w zasadzie sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich i towarzyszenie w nich, realizacja recept, opłacanie rachunków) - są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Natomiast czynności polegające na dbaniu o higienę matki (przy myciu, wejściu i wyjściu z wanny), pomocy w ubraniu (dolnej części garderoby - sznurowaniu obuwia) mierzeniu ciśnienia - zdaniem organu odwoławczego - nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia.

Kolegium podkreśliło nadto, że jak wskazała sama skarżąca, pomimo, że jest domownikiem rolnika, to nigdy nie pracowała w gospodarstwie rolnym. Pozostawała w zatrudnieniu w oparciu o umowę o pracę, w okresie od 9 lipca 2018r. do 8 października 2018r., a następnie wykonywała umowę zlecenie w okresie od 9 października 2018r. do 31 lipca 2019r., od 14 kwietnia 2020r. do 30 kwietnia 2020r., od 11 maja 2020r. do 31 maja 2020r., od 1 czerwca 2020r. do 30 czerwca 2020r., od 8 października 2020r. do 31 marca 2021r., od 9 kwietnia 2021r. do 31 maja 2021r. i od 24 sierpnia 2021r. do 31 sierpnia 2021r.

W dalszej kolejności Kolegium podniosło, że poza skarżącą R.P. ma jeszcze troje dzieci, które jak wynika z informacji skarżącej z uwagi na pracę zawodową i zamieszkiwanie w innych miejscowościach nie są w stanie pomóc jej w opiece nad matką. D.P. zamieszkuje wspólnie z rodzicami, lecz prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Pracuje zawodowo, nie pomaga w opiece nad matką. K. P. mieszka we W. Pracuje zawodowo oraz studiuje. Sporadycznie odwiedza rodziców. D.P. wyjeżdża okresowo do pracy w Niemczech.

W odniesieniu do powyższego organ odwoławczy wskazał, że obowiązek alimentacyjny, wynikający wprost z treści art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży w równym stopniu na wszystkich dzieciach, a jego realizacja może przybrać formę świadczeń nie tylko osobistych, czyli faktycznego sprawowania opieki, lecz też może mieć wymiar finansowy - sfinansowania osoby, która w miejsce zobowiązanego (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym.

W ocenie zatem Kolegium, nie ziściła się zasadnicza przesłanka uprawniająca do przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia, tj. nie wystąpił związek przyczonowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez nią z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) bądź też zaprzestaniem pracy w gospodarstwie rolnym, a podjęciem się opieki nad matką.

Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że skoro wymagająca opieki matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, prowadzi gospodarstwo rolne i podejmuje pracę zarobkową poza granicami kraju, to w sprawie występuje przesłanka negatywna do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.

Skargę na tę decyzję złożyła O. P., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego:

a) art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej R. P. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia,

b) art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej R. P. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką,

c) art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność, iż osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek z przyczyn obiektywnych nie może zająć się żoną, stanowi negatywną przesłankę do przyznania R. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Lekarza Orzecznika KRUS w dniu [...] stycznia 2020r., że niepełnosprawna R. P. pomimo stwierdzonej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki córki, która nie musi rezygnować z zatrudnienia.

W oparciu o te zarzuty pełnomocnik skarżącej wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i ustalenie na rzecz skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 września 2021r. na czas określony oraz o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uroszczonym.

Pełnomocnik podniosła, że organ II instancji w tej sprawie wyszedł poza zakres swoich kompetencji i wbrew orzeczeniu specjalistów, uznał, że podopieczna niepełnosprawna, nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki swojej córki. Takie ustalenia bez wątpienia wykraczają poza kompetencje tych organów i sprzeczne są z zasadami dobrej administracji i swobodnej oceny dowodów. W ocenie pełnomocnika skarżącej, trudno się zgodzić z organem, aby można było pogodzić opiekę nad niepełnosprawną matką, cierpiącą na niedowład kończyn dolnych, wymagającą nadzoru, dawkowania leków, przygotowywania, posiłków, robienia zakupów, udzielania pomocy przy poruszaniu się, wyjściu na zewnątrz i pomocy przy załatwianiu spraw urzędowych z pracą zawodową. Również z ustaleń organu I instancji poczynionych na podstawie wywiadu środowiskowego wynika, że podopieczna niepełnosprawna, wymaga pomocy przy tak naprawdę wszystkich czynnościach dnia codziennego, gdyż cierpi na dziecięce porażenie mózgowe.

Pełnomocnik wskazała, że jednostka orzecznicza orzekła o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji przez niepełnosprawnego i skarżąca opiekuje się matką, która potrzebuje wsparcia, a zatem za niezasadne uznać należy stanowisko organu wyrażone w kwestii niespełnienia przez skarżącą określonej w art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na charakter, częstotliwość czy też czasochłonność czynności podejmowanych przez skarżącą w ramach opieki sprawowanej przez nią nad matką z punktu widzenia oceny możliwości podjęcia zatrudnienia.

Pełnomocnik skarżącej wskazała, że "syn skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej opieki drugiej osoby, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ, który w ww. orzeczeniu wyraził swoje stanowisko uznając brak możliwości samodzielnej egzystencji". Określenia stała lub długoterminowa opieka wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest jej stopniem niepełnosprawności, a więc koniecznością wykonywania takich czynności, które warunkują jej egzystowanie w warunkach godności człowieka. Skarżąca jest osobą młodą, która przez ostatnie lata była czynna zawodowo, a jej stan zdrowia umożliwia jej podjęcie pracy jednak z uwagi na absorbującą opiekę nad matką nie jest w stanie podjąć żadnego zatrudnienia.

Zdaniem pełnomocnik skarżącej, na dzień wydawania decyzji stan zdrowia współmałżonka osoby wymagającej opieki nie został wykazany stosownym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, nie może to jednak jeszcze przesądzać, o tym, że jego stan umożliwia jej sprawowanie opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną, a tym samym uniemożliwia ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przez córkę osoby wymagającej opieki. Jednocześnie podkreśliła, że jak organy słusznie ustaliły mąż niepełnosprawnej R. P. nie jest w stanie się nią zajmować, gdyż stale wyjeżdża za granicę w celach zarobkowych, co stanowi obiektywną przeszkodę, w wykonywaniu opieki nad żoną.

W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022r. poz. 329), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl powyżej regulacji sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w graniach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przedmiotowa sprawa została rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Stosownie natomiast do art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Kontrolując zaskarżoną w tej sprawie decyzję – Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, organy nie dopuściły się bowiem istotnego naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego, uzasadniającego usunięcie z obrotu prawnego decyzji obu instancji.

Przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazane zostały w art. 17 ust. 1, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u. ś.r.). Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 1b pkt 1-2 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Bezsporne w sprawie jest, że matka skarżącej R. P.(osoba wymagająca opieki) została orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2020r. uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, której daty nie da się ustalić. Strony nie kwestionują także pozostawania skarżącej i jej matki w gronie osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Mając jednak na uwadze pozostałe przesłanki przyznania tego świadczenia pielęgnacyjnego, stwierdzić należy, iż organy słusznie oceniły, że w sprawie brak jest bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną przez nią opieką nad matką. A ponadto, jak prawidłowo stwierdziły organy, wystąpiła negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., ponieważ matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z J. P., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co należy podkreślić, jest aktywny zawodowo, gdyż prowadzi gospodarstwo rolne oraz pracuje okresowo w Niemczech (przyjeżdża do domu co trzeci miesiąc).

W orzecznictwie wskazuje się na zasadność badania zaistnienia w sprawie wspomnianego związku przyczynowo-skutkowego. Podkreślane jest, że legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2021r., I OSK 2859/20, LEX nr 3219035). Zasadne jest zatem, aby w każdym przypadku, gdy dana osoba ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, badać okoliczności faktyczne sprawy oraz istnienie związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (wyrok NSA z dnia 7 maja 2020r., I OSK 1049/19, LEX nr 3047268).

Świadczenie przyznawane na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu (wyrok NSA z dnia 7 maja 2020r., I OSK 1049/19, LEX nr 3047268). Celem tego świadczenia jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która zajmuje się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (wyrok NSA z dnia 23 października 2020r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207). W odróżnieniu od innych świadczeń opiekuńczych świadczenie pielęgnacyjne, jako tego rodzaju forma wsparcia rodziny, nie jest jednak kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym (a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, która się opiekują) zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy (wyrok WSA w Krakowie z dnia 8 października 2019r., III SA/Kr 727/19, LEX nr 2730857).

Skarżąca jest domownikiem rolnika, lecz nigdy nie pracowała (jak oświadczyła) w gospodarstwie rolnym (art. 17b ust. 1 pkt 2 u.ś.r.). Analizując dokumenty dotyczące przebiegu zatrudnienia skarżącej należy stwierdzić, że okres zatrudnienia od 9 lipca 2018r. do 31 sierpnia 2021r. nie cechuje się ciągłością. Skarżąca pracowała z przerwami do 31 sierpnia 2021r. kiedy to, jak wskazała, rozpoczęła opieką nad matką. Orzeczenie stwierdzające trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji matki skarżącej zostało wydane w dniu [...] stycznia 2020r., a zatem w dacie, kiedy skarżąca pracowała, a nadto pracowała jeszcze kilkanaście miesięcy po jego wydaniu. Co więcej w okresie od 1 sierpnia 2019 r. do 13 kwietnia 2020 r. – a więc w okresie już orzeczonej niepełnosprawności matki – nawet dorywczo nie pracowała, następnie od dnia 14 kwietnia 2020 r. ostatecznie do 31 sierpnia 2021r. skarżąca kontynuowała zatrudnienie, godząc tym samym - jak można domniemywać z okoliczności faktycznych - pracę zawodową i opiekę nad matką, nawet przy okresowych wyjazdach ojca za granicę. Jak bowiem ustaliły organy skarżąca była aktywna zawodowo, a ostatnie zatrudnienie wykonywała do 31 sierpnia 2021r. (ostatnia umowa była zawarta tylko na tydzień), natomiast wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia został złożony w dniu 17 września 2021r. Natomiast wcześniej zanim skarżąca rozpoczęła opiekę nad matką, sprawował ją małżonek R.P. i ojciec skarżącej, tj. J. P. Co prawda wobec tego, że prowadzi on nadal gospodarstwo rolne i okresowo wyjeżdża do pracy do Niemczech można wysnuć wniosek, iż zwiększenie aktywności zawodowej J. P. stało się przeszkodą do opieki nad żoną. Niemniej jednak wcześniej sprawując opiekę prowadził gospodarstwo rolne wykonywał pracę i nie stanowiło to przeszkody do sprawowania opieki nad żoną, a zatem zakres tej opieki nie wyklucza aktywności zawodowej opiekuna. W tych okolicznościach należy zatem podkreślić, że ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 k.r.o. wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa (wyrok NSA z dnia 14 października 2021r., I OSK 575/21, LEX nr 3244415). Ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani bowiem organy administracyjne, ani Sąd nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby jednoznacznie i w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Takim jednoznacznym dowodem jest natomiast orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (wyrok NSA z dnia 14 października 2021r., I OSK 575/21, LEX nr 3244415). Realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem (wyrok NSA z dnia 19 maja 2021r., I OSK 229/21, LEX nr 3206339). Skoro ojciec skarżącej pracuje – prowadzi gospodarstwo rolne i okresowo pracuje w Niemczech, to otrzymuje dochody. Ma wiec realne możliwości sfinansowania opieki nad zona w czasie wykonywania przez niego pracy zarobkowej. Opiece nad matką mogą też skarżącej i ojcu pomagać - a wręcz powinny pomagać – pozostałe dzieci, a zwłaszcza te wspólnie mieszkające lub w mieszkające w bliskiej okolicy. Obiektywnie to ujmując istnieje możliwość takiego zorganizowania opieki nad matką, by skarżąca mogła podjąć zatrudnienie. Zresztą skarżąca – w okresie już orzeczonej niepełnosprawności matki – takie zatrudnienie podejmowała, co pośrednio potwierdza tezę o możliwości rodziny takiej organizacji opieki nad matka, w tym przy udziale opłaconej opiekunki, aby nie kolidowało to z jej zatrudnieniem.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

dc