Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1922/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 75 § 1 i § 2; art. 89 § 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 21 ust. 2 i ust. 3
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak, Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant st. sekr. sąd. - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora ... Oddziału Regionalnego ARIMR w W. z dnia ... lipca 2012 r. nr ... w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2011; 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. nr ... z dnia ... lutego 2012 roku; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

J. P. wnioskiem z 3 czerwca 2011 r. (data stempla pocztowego) , zmienionym 8 czerwca 2011 r. wystąpił o przyznanie płatności do gruntów rolnych na 2011 r., na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2007 r. Nr 68, poz. 448). We wniosku zadeklarował działki ewidencyjne o numerach: 786/1, 494/2, 498, 584/1, 584/2, 943/2, 68 oraz 60.

W związku z wykryciem konfliktu kontroli krzyżowej dla działek ewidencyjnych nr 584/1 oraz 584/2 w dniu 24 sierpnia 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wezwał strony kontroli krzyżowej, tj. W. W., K. W., S. K. oraz A. W. do osobistego stawiennictwa w biurze powiatowym ARiMR w celu złożenia wyjaśnień lub do przesłania na adres biura korekty wniosku. Tożsame wezwanie wystosował w dniu 23 sierpnia 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] do J. P.

W odpowiedzi na powyższe wezwania do organu wpłynęły pisemne oświadczenia, w których strony kontroli krzyżowej stwierdziły, że od 2004 r. występują o dopłaty do części spornych działek oraz, że działki były koszone dwa razy do roku. Przedłożone zostały również pisemne oświadczenia, w których: H. R., W. W., A. W. i M. W. stwierdzili, że w 2011 r. S. K. użytkował część działki nr 584/2. Ponadto A. W. oświadczył na piśmie, że K. W. użytkował część działki nr 584/2, co potwierdziła pisemnym oświadczeniem także W. W. oraz M. W.. A. W., M. W. i E. K. oświadczyli także na piśmie, że W. W. użytkowała część działki nr 584/1. Do pisemnych oświadczeń dołączony został załącznik graficzny z wyrysowanymi działkami rolnymi, użytkowanymi przez rolników na spornych działkach rolnych 584/ 1 oraz 584/2.

W odpowiedzi na wezwanie J. P. złożył formularz wniosku wraz z oświadczeniem o łącznej powierzchni działek zgłoszonych do płatności wraz z kopią aktu notarialnego Rep. A Nr [...] z dnia [...] marca 2011 r., z którego wynika, iż m.in. działki oznaczone numerami 584/1 i 584/2 zostały sprzedane (przez Agencję Nieruchomości Rolnych) małżonkom P., zaś wydanie nieruchomości nastąpiło z dniem podpisania aktu.

W dniu [...] lutego 2012 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR

w [...] wydał decyzję Nr [...], którą odmówiono J. P. przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania i nałożono sankcję w wysokości 1.389,04 zł.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...], po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją z [...] lipca 2012 r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a.).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż płatności należą się posiadaczowi gruntów rolnych utrzymującemu grunty zgodnie z normami. Sprawa bezprawnego użytkowania spornych działek może być wyłącznie przedmiotem rozstrzygnięć o charakterze cywilnoprawnym, dochodzonych przed sądami powszechnymi. Kwestie te nie mogą mieć natomiast wpływu na ocenę uprawnienia do uzyskania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Organy administracji nie mogą brać udziału w sporze cywilnym prowadzonym pomiędzy właścicielami/dzierżawcami czy użytkownikami gruntów rolnych. Rolą agencji jest ustalenie faktycznego użytkownika gruntów. Nie ma przy tym znaczenia zła wiara posiadacza. Rozstrzygające dla przyznania płatności jest zatem, kto w sposób trwały użytkował grunty rolne, w tym w szczególności poczynił nakłady np. ponosił koszty zakupu nawozów, przeprowadzał inne prace polowe niezbędne do uzyskania pożytków. Albowiem, jak to stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny (sygn. akt II SA/Bk 779/2005) celem ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych jest finansowe wspieranie producentów rolnych, czyli osób, które faktycznie uprawiają grunty rolne, nawet gdy nie są ich właścicielami.

Zdaniem organu rolnik ubiegając się o przyznanie płatności winien wykazać, że posiada grunty rolne, to jest trwale i faktycznie je użytkuje oraz utrzymuje w dobrej kulturze rolnej zgodnie z normami ochrony środowiska. Wnioskodawca zobowiązany jest zatem do przedstawienia we wniosku aktualnego stanu posiadania działek rolnych.

Następnie organ wskazał, że w sprawie wystąpił tzw. konflikt kontroli krzyżowej co oznacza, że co najmniej dwóch producentów rolnych złożyło wnioski o przyznanie płatności na te same działki ewidencyjne oraz na położone na nich działki rolne. Prowadzone postępowanie wyjaśniające ma na celu ustalenie faktycznego użytkownika działek ewidencyjnych oraz położonych na nich działek rolnych pozostających w konflikcie kontroli krzyżowej. ARiMR zobowiązana jest do wyjaśnienia w postępowaniu, kto użytkuje działkę rolną objętą dwoma lub większą ilością wniosków. Postępowanie mające wyjaśnić, kto użytkuje działkę, na którą złożono dwa wnioski, nie jest postępowaniem wszczynanym z urzędu przez ARiMR, lecz stanowi element postępowań wszczętych na wniosek właściciela i drugiej strony konfliktu krzyżowego, która również ubiega się o przyznanie płatności na sporne działki. Zgodnie z art. 7 ust. 6 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w przypadku, gdy działka rolna stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, płatności przysługują posiadaczowi zależnemu. Termin "posiadanie" należy odczytywać przez pryzmat celowościowy, z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych przepisów dotyczących systemów wsparcia bezpośredniego. Niewystarczające jest posiadanie gruntów w ujęciu cywilistycznym jedynie posiadanie gruntów rolnych w rozumieniu przedmiotowych przepisów uprawnia rolnika do ubiegania się o płatności bezpośrednie.

Organ uwzględnił pisemne oświadczenia złożone przez H. R., W. W., A. W., M. W., S. K. oraz K. W. i wykluczył działki rolne A i B położone na działkach ewidencyjnych nr 584/1 oraz 584/2 pozostające w konflikcie kontroli krzyżowej z przyznania płatności, gdyż wnioskodawca nie udowodnił, iż był ich faktycznym posiadaczem. Natomiast oświadczenie osoby sporządzającej dla wnioskodawcy dokumentację przyrodniczą (oświadczenie z dnia 23 lutego 2012 r.). świadczy jedynie o tym, iż do końca maja 2011 roku na wskazanych działkach nie było wykonane koszenie. W świetle całości zgromadzonej dokumentacji w sprawie organ stwierdził, iż strona nie była faktycznym użytkownikiem spornej działki.

Organ odwoławczy nie zakwestionował własności spornych działek ewidencyjnych, lecz zaznaczył, że warunkiem bezwzględnie obowiązującym w przypadku ubiegania się o dopłaty bezpośrednie jest faktyczne użytkowanie gruntu rolnego. W niniejszej sprawie zebrany materiał dowodowy bezsprzecznie wskazuje na to, iż J. P. nie użytkował spornych działek ewidencyjnych w kampanii na rok 2011.

Powierzchnia zgłoszona przez wnioskodawcę we wniosku wynosiła 7,76 ha, stwierdzona w wyniku kontroli administracyjnej 7,76 ha. Różnica między w/w powierzchniami wynosi 7,76 ha. co stanowi 100,00 % zatwierdzonej powierzchni. Mając na względzie powyższe odmówiono wnioskodawcy przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2011 oraz zostały nałożono sankcje wieloletnie w wysokości 1389,04 zł.

Organ powołał się na art. 58 rozporządzenia Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 roku, zgodnie z którym jeśli w odniesieniu do danej grupy upraw obszar zadeklarowany na cele jakichkolwiek systemów pomocy obszarowej, z wyłączeniem pomocy z tytułu ziemniaków skrobiowych i nasion, jak przewidziano w tytule IV rozdział 1 sekcje 2 i 5 rozporządzenia (WE) nr 73/2009, przekracza obszar zatwierdzony zgodnie z art. 57 niniejszego rozporządzenia, wysokość pomocy oblicza się na podstawie obszaru zatwierdzonego, pomniejszonego o dwukrotność stwierdzonej różnicy, jeśli różnica ta wynosi więcej niż 3 % lub dwa hektary, ale nie więcej niż 20 % zatwierdzonego obszaru. Jeśli różnica ta przekracza 20 % zatwierdzonego obszaru, w odniesieniu do danej grupy upraw nie przyznaje się żadnej pomocy obszarowej. Jeśli różnica ta przekracza 50 %, rolnika wyklucza się również z otrzymywania pomocy do wysokości równej kwocie odpowiadającej różnicy między obszarem zadeklarowanym a zatwierdzonym zgodnie z art. 57 niniejszego rozporządzenia. Kwota ta zostaje odliczona zgodnie z art. 5b rozporządzenia Komisji (WE) nr 885/2006. Jeśli nie jest możliwe odliczenie całej kwoty zgodnie z wymienionym artykułem w ciągu trzech kolejnych lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym dokonano ustalenia, pozostałe saldo zostaje anulowane.

Organ podkreślił, że ponieważ płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania stanowią jeden z instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej Unii Europejskiej, mogą być przyznawane producentom rolnym, spełniającym warunki określone przez prawo krajowe i unijne, tylko w takiej wysokości, w jakiej zostały one konkretnie określone przez Unię Europejską. Wszelkie odstępstwa, zarówno na korzyść jak i niekorzyść producenta rolnego, stanowią rażące naruszenie prawa.

W skardze złożonej na powyższą decyzję J. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, dokonanie ponownego rozpatrzenia przedstawionych dowodów z dokumentów oraz odstąpienia od naliczania sankcji wieloletnich.

W uzasadnieniu skargi wskazał, że na nabytych 18 marca 2011 r. spornych działkach rolnych w całości wyznaczono obszary Natura 2000 (Obszar Natura 2000 - Dolina Dolnej Pilicy PLH140016, Dolina Pilicy PLB140003, Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Pilicy i Drzewiczki) i powstała konieczność dostosowania prowadzonej działalności rolniczej do wymogów tego programu. W związku z ograniczeniami gospodarowania na terenie nabytych działek rolnych skarżący zlecił wykonanie ekspertyzy przyrodniczej. Umowę dotyczącą koniecznej ekspertyzy przyrodniczej zawarł w dniu [...] marca 2011 r. W dniu [...] marca 2011 roku zawarł umowę ubezpieczenia OC rolników z tytułu posiadania powyższych działek. W ocenie skarżącego, wyżej wskazane działania oraz zawarcie umów w stosunku do nieruchomości świadczy o prowadzeniu przezeń spraw związanych z zarządzaniem posiadaną nieruchomością rolną. Powyższe działania nie zostały uznane przez organy jako zarządzanie nieruchomością oraz uznane jako brak użytkowania nieruchomości.

Skarżący wyjaśnił, że termin wykonania ekspertyzy przyrodniczej przewidziano pierwotnie na 31 maja 2011 r., a w dniu 3 czerwca 2011 r. został wysłany wniosek o przyznanie płatności. Uzupełnienie całego wniosku o przyznanie płatności i sporządzenie planu działalności środowiskowej nastąpiło w dniu 8 czerwca 2011 r. Termin wykonania ekspertyzy przyrodniczej został przez wykonawcę przedłużony do 10 czerwca 2011 r. ze względu na konieczne wymogi dotyczące sporządzania ekspertyzy przyrodniczej ornitologicznej, tj. wykonanie inwentaryzacji danego siedliska i odbycia minimum dwukrotnej kontroli w terenie w określonym odstępie czasu oraz brak istniejącego załącznika graficznego generowanego przez ARMiR. Skarżący podniósł, że od dnia nabycia działek rolnych wielokrotnie wizytował nieruchomości. Po intensywnych opadach deszczu w lecie 2011 r. mocno podmoknięte podłoże uniemożliwiało wejście i wjazd na łąkę. Nie zaobserwował żadnych śladów obcego użytkowania. Po ustaniu intensywnych opadów deszczu teren był nadal podmokły.

Dalej skarżący wskazał, że po wezwaniu Biura Powiatowego ARiMR w [...] we wrześniu 2011 r., dotrzymując terminu złożył wyjaśnienia w Biurze Powiatowym ARiMR w [...] i m.in. przedłożył akt notarialny nabycia nieruchomości. Pracownik Biura Powiatowego ARiMR poinformował go, że tzw. kontrola krzyżowa działek ew. nr 584/1, 584/2 wykazała, że inne osoby złożyły na te same działki wnioski o przyznanie płatności. Nie udostępniono mu jednak informacji nt. ww. osób tłumacząc to ochroną danych osobowych, nie podjęto również ustalenia stanu faktycznego odnośnie udzielenia przez niego zgody innym osobom na użytkowanie działek. Miało to istotne znaczenie z uwagi na zobowiązania wynikające z realizacji programu rolno-środowiskowego na przedmiotowych gruntach rolnych.

Skarżący podniósł, iż w dniu składania wyjaśnień w Biurze Powiatowym ARiMR niemożliwe było złożenie oświadczenia o wykonaniu zabiegów agrotechnicznych z uwagi na zakazy i ograniczenia ich wykonywania zgodnie ze złożonym wnioskiem dotyczącym programu rolno-środowiskowego ( zawarte w ekspertyzie przyrodniczej koszenie wyłącznie w terminie od 15 sierpnia do 30 września, całkowity zakaz nawożenia i in.). Podkreślił, że zgodnie z przepisami o minimalnych normach zabiegi na gruntach objętych programem rolno-środowiskowym wykonuje się na warunkach określonych dla tego programu.

Skarżący powołał się na definicję posiadacza gospodarstwa rolnego zawartą w instrukcji do wniosku na 2011 rok, zgodnie z którą płatności przysługują użytkownikowi, który wykonuje wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Są nimi również działania organizacyjne. Prowadzenie działalności rolniczej rozumiane jest jako dokonywanie nakładów i czerpanie ewentualnych korzyści. W związku z tym, w dniu 31 maja 2011 r. był nie tylko właścicielem, ale również posiadaczem i użytkownikiem spornych działek rolnych ze względu na działania organizacyjne w postaci złożenia pisemnych informacji o gruntach, zlecenie wykonania ekspertyzy przyrodniczej, ubezpieczenie nieruchomości oraz ubieganie się o płatności bezpośrednie, płatności ONW i rolno-środowiskowe. Poniósł koszty na sporządzenie przez eksperta dokumentacji przyrodniczej przyrodniczego oraz sporządzenie planu działalności rolno-środowiskowej. We wniosku o przyznanie płatności na 2011 r. zaznaczył, że ubiega się o zwrot kosztów transakcyjnych. Podczas sporządzania dokumentacji kilkakrotnie kontaktował się z ekspertem. Nie otrzymał żadnej informacji, aby w tym czasie lub wcześniej miało miejsce wykonywanie jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych na ww. działkach.

Dodatkowo skarżący wskazał, że wygląd runi uwidoczniony na zdjęciach z 20 maja 2011 r. pozwala domniemywać, że i żadne zabiegi koszenia nie były wykonywane na tym terenie co zaprzecza oświadczeniom składanym przez inne osoby. Nadto, ekspert w oświadczeniu stwierdził, że w celu wykonania ekspertyzy odbył cztery wizyty terenowe na działkach. Zaświadczył, że łąka znajdująca się na powyższych działkach nie została skoszona aż do jego ostatniej wizyty. Mimo, iż ostatnia wizyta odbywała się tylko porą nocną można było wyraźnie zaobserwować, że działki nie były koszone. Ponadto, ekspert stwierdził w tym czasie na obu działkach obecność derkacza, która byłaby niemożliwa, gdyby łąka była wcześniej koszona. Podczas żadnej z wizyt ekspert nie zaobserwował innych śladów użytkowania działek (oranie, nawożenie).

W ocenie skarżącego organy nie dochowały należytej staranności i nie zastosowały "zasady równości stron". Z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wynika, że osoby podające się za użytkowników tejże nieruchomości dopiero w dniu 17 listopada 2011 r., czyli po terminie określonym w wezwaniu, sporządziły oświadczenia, które zostały przesłane do Biura Powiatowego ARiMR w [...] jako kserokopie, bez potwierdzenia za zgodność z oryginałem. Uznanie tych oświadczeń stanowi o braku rzetelności w działaniu organów oraz naruszenia przepisów postępowania. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR nie powiadomił skarżącego jako właściciela nieruchomości i równocześnie wnioskodawcy na sporne działki rolne o prowadzonym postępowaniu wyjaśniającym i nie zwrócił się doń o udzielenie dodatkowych informacji lub wyjaśnień. Ponadto, Kierownik Biura nie przeprowadził rozprawy administracyjnej z udziałem wszystkich zainteresowanych stron.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153, poz. 1269 ) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej – p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Oceniając skargę w tym kontekście Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie ponieważ w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie to odnosi się nie tylko do zaskarżonej decyzji, lecz również poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego w [...] w związku z czym, na podstawie art. 135 p.p.s.a., należało wyeliminować z obrotu prawnego również decyzję organu pierwszej instancji.

Przed przystąpieniem do szczegółowej oceny prawnej wydanych w sprawie decyzji należy wskazać, że skarżący na rozprawie złożył wnioski o przeprowadzenie dowodu z kserokopii ewidencji prowadzonych przez ARiMR na okoliczność wykazania, że ARiMR nie powinna się tymi ewidencjami posługiwać gdyż ewidencje te nie są prowadzone dla celów prawnych. Wniósł także o przeprowadzenie dowodu z fotografii dokumentów ARiMR na okoliczność wykazania, że osoby, które złożyły konkurencyjne wnioski nie ubiegały się o płatności w latach 2006-2007. Ponadto skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z kopii wstępnie zadrukowanego wniosku o płatności, na okoliczność wykazania, że wskazana w nim powierzchnia PEG różni się od wskazanej we wniosku o ponad 50%.

Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Sąd postanowił nie uwzględnić powyższych wniosków dowodowych skarżącego ponieważ ich uwzględnienie nie przyczyniłoby się do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie a przedłożone kopie nie poświadczone za zgodność z oryginałem nie posiadają przymiotu dokumentu o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a.

Podstawy prawne mające zastosowanie w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm., dalej: ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich).

Zasady wypłaty pomocy finansowej w ramach płatności ONW Reguluje rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. 2009 nr 40 poz. 329 ze zm.)

Zgodnie z § 2 powyższego rozporządzenia płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem":

1) który podjął zobowiązanie, o którym mowa w:

a) art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999, str. 80, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 25, str. 391, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1257/1999", albo

b) art. 37 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1698/2005";

2) jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych w rozumieniu art. 2 pkt 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 65)4), zwanych dalej "działkami rolnymi", lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha;

3) do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, będących w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 300 ha;

4) jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";

5) jeżeli są przestrzegane wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z przepisami art. 50a i art. 51 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.).

Z powyższej regulacji wynika, że jednym z warunków uzyskania płatności ONW jest posiadanie przez rolnika działek rolnych o określonej powierzchni w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności.

Postępowanie w niniejszej sprawie słusznie koncentrowało się wokół ustalenia kto posiadał działki nr 584/1 oraz 584/2 w 2011 r. w 2011 r.

Pojęcie posiadania jako jeden z warunków przyznania przedmiotowych płatności należy interpretować zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego, z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych przepisów dotyczących płatności do gruntów rolnych.

Istotą płatności wnioskowanych przez skarżącego jest to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście użytkuje grunty, tzn. decyduje jakich dokonywać zabiegów agrotechnicznych, zbiera plony, utrzymuje te grunty zgodne z normami dobrej kultury rolnej. Ustawa nie uzależnia prawa do płatności od dobrej lub złej wiary posiadacza, jednak orzecznictwo podkreśla, że posiadanie gruntu rolnego musi mieć charakter trwały (por. wyrok NSA z 16 grudnia 1998 r., sygn. akt I S.A. 339/98, LEX nr 44548).

Zatem prawidłowe ustalenie kto i jakie czynności oraz przez jaki okres czasu wykonywał na spornych działkach stanowi o możliwości prawidłowego orzekania w sprawie.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że organy prowadziły postępowanie dowodowe w sprawie, dopuszczając dowody z urzędu w postaci pisemnych wyjaśnień, złożonych przez osoby, które wystąpiły z odrębnymi wnioskami o płatności, z tytułu użytkowania spornych działek (strony kontroli krzyżowej). Dopuściły także dowody w postaci pisemnych wyjaśnień złożonych przez inne osoby, wypowiadające się co do użytkowania spornych działek. W świetle powyższego przyjąć należy, że czynność ta była podyktowana ochroną finansów unijnych i krajowych oraz zasadą ogólną wymaganą, do stosowania przez organy, przepisem art. 21 ust. 2 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, zgodnie z którym - w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ stoi na straży praworządności. Jeżeli organy podjęły takie działania to przeprowadzenie czynności powinno być rzetelne, zaś uzasadnienia decyzji nie powinny ograniczać się do wskazywania ciężaru udowodnienia faktów przez osoby wywodzące z nich skutki prawne (art. 21 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich), przy jednoczesnym oparciu się wyłącznie na pisemnych oświadczeniach osób, złożonych w związku z ujawnieniem konfliktu kontroli krzyżowej ze skarżącym.

Należy zauważyć, że w rozpatrywanej sprawie organy obu instancji przyjęły za wiarygodne pisemne oświadczenia (S. K., H. R., W. W., A. W., M. W., E. K. oraz K. W.) złożone do Biura Powiatowego ARiMR w [...], w odpowiedzi na wezwania skierowane przez Kierownika BP ARiMR w [...] do stron konfliktu kontroli krzyżowej w związku z nieścisłościami ujawnionymi w sprawach złożonych przez nich wniosków o płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego oraz ONW. Osoby powyższe (które złożyły własne wnioski o płatności) wezwane zostały do osobistego stawienia się wraz z dokumentem potwierdzającym tożsamość w biurze powiatowym lub przesłania na adres tego biura korekt wniosku (k.- 27, 29, 31, 33 akt administracyjnych). Podkreślenia jednak wymaga, że osoby wezwane nie zostały przesłuchane w sprawie, w trybie i na zasadach określonych w przepisach k.p.a., brak jest również informacji czy złożyły korekty swoich wniosków o płatności. W sprawie złożono natomiast 18 pisemnych oświadczeń, o wysoce jednak lakonicznej treści, pochodzących od stron konfliktu kontroli krzyżowych oraz innych 3 osób (świadków), mających potwierdzać stan faktyczny sprawy w zakresie użytkowania rolniczego spornych działek w 2011 r. Organy orzekające w obu instancjach uwzględniły stan faktyczny sprawy, oparty na treści omawianych oświadczeń i na tej też podstawie odmówiły skarżącemu wypłaty wnioskowanych płatności bezpośrednich. Nie sposób jednak nie zauważyć, że żadne z 14 oświadczeń, mających potwierdzać użytkowanie działek przez inne osoby (niż składający te oświadczenia) nie wymienia nawet rodzaju czynności dokonywanych na działkach, powołując się jedynie na bliżej nieokreślone ,,użytkowanie’’ spornych działek w 2011 r. Natomiast 4 kolejne oświadczenia złożone przez osoby mające potwierdzić własne uprawnienie do wnioskowanych płatności (S. K., W. W., A. W. oraz K. W.), chociaż informują o koszeniu części działek 2 razy do roku, to nie wymieniają dat dokonywania tych czynności, powierzchni koszenia, czy też innych okoliczności z nimi związanych. Jest to istotne, ponieważ jak zostało wykazane przez skarżącego i nie zakwestionowane przez organy orzekające do końca maja 2011 r. na spornych działkach nie było w ogóle przeprowadzonych czynności koszenia. Natomiast pierwszorzędne znaczenie dla oceny prawidłowości obu decyzji wydanych w rozpatrywanej sprawie, w której organy nie przeprowadziły kontroli na miejscu, ma fakt, że przyjęto za udowodnione, iż skarżący nie użytkował spornych działek, na podstawie samych pisemnych oświadczeń, nie złożonych jednak osobiście i ustnie przed organem w trybie i według zasad określonych w kodeksie postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Wprawdzie powyższy przepis nie zawiera katalogu zamkniętego dowodów, a w doktrynie jak i orzecznictwie sądów administracyjnych dopuszczalne jest przeprowadzanie tzw. dowodów nienazwanych, to jednak przyjęcie za udowodnione okoliczności wskazanych w pisemnych oświadczeniach - o nieporównywalnie słabszej mocy dowodowej, z powodu braku rygoru odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, niż przesłuchania świadków (stron) - jest niewystarczające i nie dające pogodzić się z - obowiązującą organy obu instancji - zasadą praworządności oraz powinnością wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, wynikającymi z art. 21 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. Nadmienić warto, że art. 75 § 2 k.p.a. przewiduje, w określonej w nim sytuacji, możliwość odebrania przez organ oświadczenia, dotyczy to jednak oświadczenia samej strony, na jej wniosek, a oświadczenie powinno być złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Przepis ten nie zezwala więc na uwzględnianie w toku postępowania administracyjnego oświadczeń składanych na piśmie przez świadków oraz strony, bez rygoru odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Prowadzenie postępowania wyjaśniającego przy uwzględnieniu pisemnych oświadczeń osób fizycznych co do spostrzeżonych przez nie faktów nie może być utożsamiane z przeprowadzaniem dowodów z przesłuchania świadków.

Wnioski organu zawsze muszą być oparte na prawidłowo ustalonym stanie faktycznym i zanalizowanym materiale dowodowym, czego w przedmiotowej sprawie zabrakło. W ocenie Sądu uznanie za udowodnione okoliczności faktycznych, w oparciu o omówione powyżej pisemne oświadczenia stron konfliktu kontroli krzyżowej oraz świadków jest niewystarczające do prawidłowego ustalenia faktów dotyczących użytkowania spornych działek a także właściwego procesu wykładni prawa.

Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 21 ust. 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Zgodnie zaś z art. 21 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy ponownie przeanalizują zebrany w sprawie materiał dowodowy mając na uwadze zalecenia i opinie wyrażone w niniejszym uzasadnieniu, w tym przeprowadzą przesłuchanie stron i świadków w zgodzie z przepisami k.p.a. Postępowanie to powinno zakończyć się uzasadnionym stwierdzeniem, który ze zgłaszających działki producentów rolnych posiadał je w 2011r. Organ w takiej sytuacji winien rozważyć celowość przeprowadzenia rozprawy administracyjnej i konfrontację w jej toku zeznań świadków oraz stron (art. 89 § 2 k.p.a.).

Z powyższych względów, na podstawie art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, i art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.