Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 625/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6051 Dokumenty stwierdzające tożsamość
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 19 stycznia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Sędziowie Sędzia NSA Janusz Furmanek, Asesor WSA Ewa Alberciak (spr.), Protokolant asystent sędziego Adrian Król, po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi S. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia o d d a l a s k a r g ę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Prezydent Miasta Ł.odmówił przyjęcia wniosku o wydanie dowodu osobistego S. J.

Jako podstawę prawną decyzji wskazał art. 104 k.p.a. w związku z art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. Nr 87 z dn. 24.08.2001 r. póz. 960) w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2000 r. (Dz. U. Nr 112 poz. 1182).

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w dniu 17 lutego 2004 r. S. J. złożył w Delegaturze Ł.-G. wniosek o wymianę dowodu osobistego. Do wniosku załączył 2 fotografie natomiast odmówił wniesienia opłaty w wysokości 30 zł za produkcję dowodu motywując tym, iż za usługę niewykonaną nie będzie płacić. Wniosek został S. J. odesłany wraz z pismem z dnia 19 lutego 2004 oraz informacją o konieczności wniesienia opłaty.

Wnioskujący ponownie złożył wniosek oraz potwierdzenie wpłaty pierwszej raty za wszczęcie produkcji dowodu w wysokości 15 zł z żądaniem wydania faktury. Wniosek ten również został odesłany S. J. wraz z informacją o konieczności zachowania warunków (wniesienie opłaty), aby wszczęto postępowanie odnośnie produkcji dowodu.

W dniu 14.04.2004 r. do Referatu Spraw Społecznych i Rejestracji Delegatury Ł.-G.- S. J. ponownie przysłał wniosek, 2 fotografie i potwierdzenie wniesienia opłaty I raty (15 zł), w związku z czym organ I instancji wszczął postępowanie administracyjne w sprawie spornej.

Organ wyjaśnił, że procedura składania wniosku o wydanie dowodów osobistych została na podstawie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych określona w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 listopada 2000 r. w sprawie wzoru dowodu osobistego oraz trybu postępowania w sprawach wydawania dowodów osobistych, ich wymiany, zwrotu lub utraty (Dz. U. Nr 112 poz. 1182) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2000 r. w sprawie opłaty za wydanie dowodu osobistego (Dz. U. Nr 105 poz. 1110).

Pierwsze z rozporządzeń określa tryb postępowania oraz rodzaj i jakość składanych przez wnioskującego dokumentów. Przepis § l punkt 5 powołanego rozporządzenia mówi o załączeniu do dokumentacji w chwili składania wniosku dowodu uiszczenia opłaty za wydanie dowodu osobistego. Organ I instancji podkreślił, iż ustawodawca wprowadził obowiązek bezwarunkowego, całościowego i bezwzględnego uiszczenia opłaty a priori przed wszczęciem procedury informatycznej, której następstwem ma być wyprodukowanie dokumentu.

Ponadto organ I instancji wskazał, że co do sposobu uiszczenia opłaty sprawę rozstrzyga drugie z powołanych rozporządzeń, które w § 3 przesądza: "Opłatę pobiera organ gminy wydający dowód osobisty", co oznacza, że opłatę "pobiera" organ administracji państwowej za dowód się nie płaci. Stosunki organów Państwa z obywatelem nie mają charakteru handlowego, lecz charakter władczy. Organ Państwa za pobraną opłatę nie wydaje obywatelowi faktur czy rachunków, a jedynie pokwitowanie określone przez odrębne przepisy.

Organ stwierdził, że posiadanie dowodu osobistego w myśl postanowień ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest obowiązkiem osoby będącej obywatelem polskim i zamieszkałej w Rzeczypospolitej Polskiej (art. 34 ust. l). Z tego kardynalnego obowiązku ustawowego wynika konieczność poddania się wszelkim zasadom, procedurom i rygorom ustanowionym przez prawo na podstawie tej ustawy.

Od powyższej decyzji odwołał się S. J.

W odwołaniu wniósł o wydanie dowodu osobistego i faktury zapłaty lub wydanie decyzji o zwolnieniu z obowiązku wymiany dowodu osobistego. S. J. podniósł, że dowód stary posiada, natomiast unijnego nie potrzebuje.

Ponadto podał, że wniosek o wydanie dowodu osobistego składał cztery razy, natomiast decyzję dostał dopiero po złożeniu czwartego wniosku.

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 138 § 2 w związku z art. 261 Kodeksu postępowania administracyjnego, uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 36 a ust. l ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych dowód osobisty wydaje się po uiszczeniu należnej opłaty stanowiącej równowartość kosztów jego wydania. Wysokość tej opłaty została określona w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2000 r. w sprawie opłaty za wydanie dowodu osobistego (Dz. U. nr 105, poz. 1110) i wynosi ona 30 zł.

Zgodnie z § l ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 listopada 2000 r. (Dz. U. nr 112 poz. 1182) w sprawie wzoru dowodu osobistego oraz trybu postępowania w sprawach wydawania dowodów osobistych, ich wymiany, zwrotu lub utraty do wniosku o wydanie dowodu osobistego załącza się m.in. dowód uiszczenia opłaty za wydanie dowodu osobistego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że S. J. składając wniosek o wydanie dowodu osobistego odmówił wniesienia opłaty za jego produkcję. Ponownie składając wniosek w tej sprawie S. J. załączył do niego jedynie dowód wpłaty pierwszej raty.

Organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 261 § l k.p.a., jeżeli strona nie wpłaciła należności tytułem opłat i kosztów postępowania, które zgodnie z przepisami powinny być uiszczone z góry, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie wyznaczy jej termin do wniesienia tych należności. Termin ten nie może być krótszy niż siedem dni, a dłuższy niż czternaście dni.

Jeżeli w wyznaczonym terminie należności nie zostaną uiszczone, sprawa nie podlega merytorycznemu rozpatrzeniu, a podanie stosownie do § 2 art. 261 k.p.a. podlega zwrotowi lub czynność uzależniona od opłaty zostanie zaniechana. Zwrot podania następuje w formie postanowienia, na które służy zażalenie. Winno ono odpowiadać wymaganiom określonym w art. 124-125 k.p.a. co do jego formy i treści.

Organ odwoławczy stwierdził, iż organ I instancji uchybił przepisowi art. 261 k.p.a. i dlatego wydaną przez niego decyzję o odmowie przyjęcia wniosku o wydanie dowodu osobistego uchylił.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. J. wnosił o nakazanie organowi samorządowemu - Prezydentowi Miasta Ł. uiszczenia opłaty za odwołanie od jego decyzji oraz wpłatę 100 zł tytułem zadośćuczynienia za uchylenie decyzji z dnia [...]

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że dowodu nadal nie otrzymał, mimo iż wniósł opłatę. Ponadto wyjaśnił, że nie odmówił wniesienia opłaty, lecz wyraził zgodę na wniesienie opłaty, tak jak za każdą wykonaną usługę, po wydaniu faktury, po wykonaniu usługi (ewentualnie zaliczkę), po wydaniu decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie wydania dowodu osobistego. Skarżący podniósł, powołując się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w sprawie komorników, że organom państwowym nie wolno pobierać żadnych opłat przed wydaniem decyzji o rozpoczęciu postępowania.

Jednocześnie podał, że decyzją z dnia 28 kwietnia 2004 r. odmówiono mu przyjęcia wniosku o wydanie dowodu osobistego pomimo wcześniejszego uiszczenia opłaty.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 9 lipca 2004 r. skarżący wniósł ponadto o zwrot uiszczonego wpisu sądowego.

Natomiast w piśmie z dnia 9 sierpnia 2004 r. skarżący, po zapoznaniu się z odpowiedzią na skargę Wojewody [...] wniósł o kasację takiej odpowiedzi. W uzasadnieniu powyższego wskazał, że fakty przedstawione w odpowiedzi na skargę są bezzasadne. Podniósł, że jego skarga dotyczy wypłaty 100 zł zadośćuczynienia w związku z uchyleniem decyzji organu I instancji oraz roszczenia zwrotu wpisu sądowego. Jednocześnie podał, że prosi o zwolnienie go z opłaty skarbowej, bowiem to nie ona uchybił przepisowi art. 261 k.p.a.

Pismem z dnia 20 sierpnia 2004 r. Wojewoda [...] poinformował, że decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] Nr [..] o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie odmowy przyjęcia wniosku o wydanie dowodu osobistego S. J. Umorzenie postępowania nastąpiło z uwagi na to, że skarżący otrzymał w dniu 11 sierpnia 2004 r. dowód osobisty.

Wobec powyższego skarżący wezwany został do wypowiedzenia się czy w związku z otrzymaniem dowodu osobistego cofa skargę. W odpowiedzi skarżący podtrzymał swoje stanowisko zawarte w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Zgodnie z treścią art. 3 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art. 145 § l wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie :

l/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy,

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach,

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

W rozpoznawanej sprawie w ocenie Sądu nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które uzasadniałoby uchylenie zaskarżonej decyzji.

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja kasacyjna wydana w trybie art. 138 § 2 k.p.a. Stosownie do treści art. 138 § 2 k.p.a w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części, organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, wskazując równocześnie temu organowi, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

A zatem organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną tylko wówczas, gdy organ I instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego lub gdy przeprowadził je w sposób wadliwy. Przyczyny dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisem art. 138 § 2 k.p.a. powinny znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu decyzji (podobnie NSA wyrok z dnia 13 lutego 2002 r. sygn. akt V S.A. 1680/01 -LEX nr 109328).

Obowiązek zastosowania instytucji reformacji i orzeczenia co do istoty sprawy zamiast uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania do ponownego rozpoznania, w sytuacji stwierdzenia jej wadliwości, w świetle powołanego przepisu, istnieje wówczas, gdy organ II instancji nie ma wątpliwości co do stanu faktycznego i nie stwierdził potrzeby dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie.

W niniejszej sprawie Sąd badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji kasacyjnej ocenił jej legalność w zakresie ograniczającym się do wystąpienia przesłanek z powołanego art. 138 § 2 k.p.a.

Organ odwoławczy jako podstawę uchylenia decyzji organu I instancji orzekającej o odmowie przyjęcia wniosku o wydanie dowodu osobistego wskazał naruszenie art. 261 § l i 2 k.p.a. W ocenie Sądu argumenty wskazane w zaskarżonej decyzji uzasadniały uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, iż w przypadku, gdy strona nie uiściła należności z góry tj. nie wpłaciła do kasy właściwego urzędu gminy lub na rachunek bankowy tego urzędu opłaty za wydanie dowodu osobistego (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie opłaty za wydanie dowodu osobistego - Dz.U. z 2000 r. Nr 105, poz. 1110) muszą być podjęte czynności przewidziane w art. 261 § 1-3 tzn. musi upłynąć bezskutecznie termin ustanowiony do ich wniesienia, następnie musi być podjęte postanowienie o zwrocie podania, a czynności postępowania zostają zaniechane, czyli nie rozpoczyna się merytorycznego rozpoznania sprawy. Postanowienie w sprawie zwrotu podania powinno odpowiadać wymaganiom określonym w art. 124-125 co do jego formy i treści z uwagi na to, że służy na nie zażalenie [por. B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego, wydawnictwo C.H.Beck 2004, s.856].

W tej sytuacji nie można stwierdzić naruszenia przepisów postępowania administracyjnego przez organ odwoławczy, który prawidłowo przyjął, iż postępowanie przed organem I instancji posiadało istotne braki. Braków tych organ odwoławczy nie mógł uzupełnić, gdyż naruszyłby zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

A zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Taka ocena jest wynikiem obowiązujących regulacji prawnych i wypływającego z nich wniosku, że zaskarżona decyzja, będąca orzeczeniem kasacyjnym, wydanym na skutek wniesionego przez skarżącego odwołania, nie narusza prawa.

Odnosząc się do żądania skarżącego dotyczącego przyznania mu 100 zł zadośćuczynienia w związku z uchyleniem decyzji organu I instancji stwierdzić należy, iż w Kodeksie postępowania administracyjnego brak jest podstawy prawnej do zaspokojenia roszczenia skarżącego. Odnośnie zaś żądania skarżącego dotyczącego zwolnienia z opłaty skarbowej za odwołanie od decyzji organu I instancji wskazać należy, iż w tym zakresie skarżący winien zwrócić się ze stosownym wnioskiem do Prezydenta Miasta Ł.

Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 powołanej ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.

Na koniec podnieść należy, iż Sąd nie orzekł o zwrocie wpisu na rzecz skarżącego, gdyż stosownie do art. 200 cyt. ustawy koszty postępowania zasądza się jedynie w razie uwzględnienia skargi.