Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2861/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 670
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędzia del. WSA Jolanta Górska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 22 sierpnia 2019 r. sygn. akt II SA/Bk 501/19 w sprawie ze skargi W.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 22 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Bk 501/19, oddalił skargę W.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Wyrok ten wydany został w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Skarżący zwrócił się o umorzenie w całości, wraz z odsetkami, świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresach 2013/2014 i 2014/2015 K.K., Ł.K. i P.K. oraz świadczeń wypłaconych w okresach 2015/2016 i 2016/2017 W.K., w łącznej kwocie 39.900 zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 8.934,34 zł. Wskazał, że jest osobą bezdomną, obecnie odbywającą karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w [...], gdzie pracuje odpłatnie. Jest niepełnosprawny, nie widzi na jedno oko i grozi mu całkowita ślepota. Po opuszczeniu zakładu karnego chce przekształcić gospodarstwo rolne, którego jest właścicielem, w gospodarstwo niskotowarowe, co przyniesie dodatkowy dochód. Opisując trudną sytuację, z którą się borykał przed osadzeniem w zakładzie karnym wskazał, że oszacowanie i odebranie mu gospodarstwa, spowoduje skutki trudne do odwrócenia. Natomiast fakt, że jest właścicielem ½ części mieszkania przy ul. [...], zgłosił komornikowi celem przyjęcia lokalu do wspólnej puli szacowania majątku. Wskazał, że po opuszczeniu zakładu karnego zamieszka w stodole ze zniszczonym dachem w swoim gospodarstwie rolnym i zgłosi się po pomoc do MOPR.

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] marca 2019 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2019 r., poz. 670), odmówił skarżącemu umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 39.300 zł wraz z ustawowymi odsetkami, wskazując, że sytuacja, w której znajduje się skarżący, nie jest wystarczającą przesłanką pozytywnego rozpatrzenia jego wniosku.

Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie, w którym wskazał, że odbywa karę pozbawienia wolności orzeczoną do [...] sierpnia 2019 r. Po opuszczeniu zakładu, a więc "w okresie jesienno-zimowym", będzie osobą bezdomną, mieszkającą we własnym gospodarstwie rolnym, w stodole bez prądu i wody. Nawet podejmując zatrudnienie w zakładzie pracy chronionej nadal nie będzie w stanie spłacić długu alimentacyjnego, ani wynająć lokum, bowiem zarobki są "niewygórowane". Podniósł, że "niepełnosprawność powiększa się" i jest zagrożony całkowitą ślepotą. W "miarę sił" starał się płacić alimenty, natomiast w chwili obecnej i w przyszłości nie ma możliwości ich spłacenia. Jego zdaniem, działania wierzycieli doprowadzą do "zniszczenia go jako człowieka", bowiem zostanie pozbawiony "wszystkiego". Wyjaśnił, że po wyjściu z zakładu karnego wiąże z gospodarstwem plany zarobkowe, natomiast w przypadku całkowitej utraty wzroku będzie ono stanowiło jedyne źródło utrzymania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...].

Uzasadniając wydaną decyzję, Kolegium wskazało, że okoliczności podanych przez skarżącego, mających w jego opinii przemawiać za umorzeniem obciążających go należności wypłaconych jego dzieciom w postaci świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie można zakwalifikować jako spełniających przesłankę z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

W ocenie Kolegium, okolicznością taką z pewnością nie jest odbywanie kary pozbawienia wolności. Za wyjątkową nie może być bowiem uznana sytuacja będąca skutkiem niezgodnych z prawem i nieakceptowalnych społecznie działań podmiotu zobowiązanego. Przesłanką umorzenia należności objętych wnioskiem nie może też być zgłaszana przez skarżącego obawa przed trudnościami związanymi z podjęciem pracy lub pracy chronionej po opuszczeniu Zakładu Karnego w sierpniu 2019 r., czy też założenie z góry niskich dochodów, a w związku z tym braku możliwości spłacania długu i wynajęcia "lokum".

Kolegium wskazało przy tym, że zważywszy na wiek skarżącego (48 lat), jego stan zdrowia oraz predyspozycje zawodowe (ukończony kurs ogólnobudowlany) nie można uznać, iż skarżący nie będzie mógł podjąć pracy po opuszczeniu zakładu karnego. Co więcej, w treści wniosku jak i w odwołaniu skarżący potwierdza zamiar poszukiwania pracy, czy też plany związane z gospodarstwem rolnym w celu pozyskiwania wynagrodzenia. Kolegium zwróciło jednocześnie uwagę, że skarżący świadczy pracę w zakładzie karnym, w którym przebywa. Z zaświadczenia wydanego przez Dyrektora Zakładu Karnego w [...] z dnia [...] marca 2019 r. wynika, że skarżący, odbywając karę pozbawiania wolności osiąga dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę, z których reguluje w części swoje zobowiązania w stosunku do wierzycieli.

Kolegium podkreśliło również, że w chwili obecnej skarżący ma zapewnione wszystkie niezbędne potrzeby, zagwarantowane osobom odbywającym karę pozbawiania wolności, nie ponosi kosztów utrzymania, ma zapewnioną opiekę medyczną i wyżywienie. Z doświadczenia życiowego wynika, że osoby opuszczające zakład karny i aktywnie poszukujące pracy, znajdują sposób na pozyskanie źródła dochodów.

Kolegium zauważyło ponadto, że orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2006 r., wydanym przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...], skarżący uznany został za osobę niepełnosprawną w stopniu lekkim przyznanym na stałe, z przyczyną niepełnosprawności 04-O. Wskazano przy tym na możliwość poszukiwania pracy na otwartym rynku, z wykluczeniem prac wymagających widzenia obuocznego.

Mając powyższe na uwadze, Kolegium uznało, że na obecnym etapie postępowania, nie zachodzą wobec skarżącego na tyle szczególne okoliczności, które wykluczałyby go bezpowrotnie z rynku pracy, uniemożliwiające zwrot należności ponoszonych ze środków publicznych na utrzymanie jego własnych dzieci. Zdaniem Kolegium, po opuszczeniu zakładu karnego w dniu [...] sierpnia 2019 r. skarżący będzie mógł postarać się o zatrudnienie, które umożliwi mu osiągnięcie dochodów, pozwalających nie tylko na utrzymanie własnej osoby, ale i spłatę ciążących na nim zaległości. Skarżący, zamiast wynajęcia mieszkania (co wydaje mu się niemożliwe), może rozważyć również wynajęcie pokoju, co z pewnością będzie tańszym, tymczasowym rozwiązaniem. Kolegium podkreśliło, że wiek strony (48 lat w chwili, kiedy nastąpi koniec odbywania kary), jest okresem życia nieuprawniającym do emerytury, wszyscy obywatele RP w tym wieku są aktywni zawodowo (pomijając oczywiście sytuacje niepełnosprawności z wykluczeniem możliwości podjęcia pracy), natomiast status osoby karanej nie na każdym stanowisku powoduje przeszkodę w nawiązaniu stosunku pracy. Biorąc pod uwagę posiadane kwalifikacje zawodowe nabyte w zakładzie karnym (kurs ogólnobudowlany), zatrudnienie w firmie "[...] ", podjęcie leczenia nałogu i chęć do zmian, w tym pokonywania trudności, w ocenie Kolegium, istnieją szanse na podjęcie zatrudnienia i stopniowe wychodzenie z długów.

Kolegium dodało też, że skarżący jest współwłaścicielem w ½ części mieszkania o powierzchni 67 m2, właścicielem gospodarstwa rolnego (zajętego przez komornika) o pow. 5.600 ha, w tym przeliczeniowych 3.200 ha, oraz posiada samochód marki [...] z 2004 r. o wartości 4000 zł. Zdaniem Kolegium powyższe może świadczyć w dalszej perspektywie o możliwości uregulowania ciążących na nim zobowiązań.

Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku, domagając się jej uchylenia i zarzucając jej naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów, mające wpływ na wynik sprawy, polegające na dokonaniu pobieżnej i niewszechstronnej oceny materiału dowodowego, w sposób sprzeczny z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, poprzez dowolne przyjęcie, że skarżący nie dowiódł, że przeżywa trudności ekonomiczne niepozwalające na uregulowanie należności alimentacyjnych, które spowodowane są okolicznościami i zdarzeniami, na które nie miał wpływu, których to nie mógł przewidzieć ani im zapobiec, w sytuacji gdy materiał dowodowy wskazuje, iż schorzenie wzroku skarżącego jest od niego okolicznością niezależną – co powoduje jego niepełnosprawność, a w konsekwencji ogranicza jego możliwości zarobkowania po opuszczeniu zakładu karnego, jak również to, że jego sytuacja po odbyciu kary pozbawienia wolności uniemożliwi mu spłacenie należności alimentacyjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku powołanym na wstępie wyrokiem oddalił powyższą skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a.

W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że zgodnie z będącym podstawą rozstrzygnięcia przepisem art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma zatem wyjątkowy charakter i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie pozostawiono uznaniu organu administracji publicznej, co oznacza, że umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego nie jest obligatoryjne nawet w przypadku ustalenia jego trudnej sytuacji dochodowej i rodzinnej. W ramach uznania administracyjnego organ może, ale nie musi wydać decyzji zgodnej z wnioskiem. Zastosowanie ulgi ustanowionej w przepisie art. 30 ust. 2 jest zatem prawem, a nie obowiązkiem organów. Uznaniowy charakter tego typu decyzji nie oznacza jednak, że wyboru rozstrzygnięcia organ może dokonać w sposób całkowicie dowolny. Rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego musi zostać poprzedzone dogłębnym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich istotnych okoliczności, w szczególności tych podnoszonych przez stronę a w uzasadnieniu decyzji winny być przedstawione motywy rozstrzygnięcia podjętego w ramach uznania administracyjnego. Rolą sądu administracyjnego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest natomiast sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności alimentacyjnych.

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie orzekające organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Organy dokonały analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego, które to pojęcia, jak wskazuje orzecznictwo, oznaczają dochody otrzymywane z różnych tytułów, a także takie okoliczności, jak np. stan zdrowia czy możliwości uzyskania dochodu (sytuacja dochodowa). Na sytuację rodzinną dłużnika alimentacyjnego składa się natomiast ustalenie czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz. Analizując sytuację dochodową i rodzinną osoby wnioskującej o udzielenie tego typu ulg, trzeba mieć również na uwadze, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z problemami finansowymi, dlatego też jego sytuacja dochodowa i rodzinna powinna wyróżniać się na tle innych dłużników.

Sąd podkreślił, że organy, rozważając sytuację dochodową i rodzinną skarżącego, uwzględniły zarówno aktualną na dzień orzekania okoliczność osiągania dochodu z tytułu pracy w zakładzie karnym, jak też potencjalną możliwość uzyskania dochodu po opuszczeniu zakładu karnego oraz stan jego zdrowia. Wprawdzie, skarżący ma orzeczoną niepełnosprawność w stopniu lekkim, tym niemniej jego schorzenie nie uniemożliwia poszukiwania pracy na otwartym rynku. W orzeczeniu o ustalonym stopniu niepełnosprawności skarżącego wykluczono jedynie możliwość wykonywania prac wymagających widzenia obuocznego. Skarżący zresztą świadczył pracę w zakładzie karnym, a z akt sprawy wynika, że ma ukończony kurs ogólnobudowlany i wyraża chęć podjęcia zatrudnienia. Niewątpliwie, sytuacja skarżącego jest trudna, ale nie na tyle wyjątkowa, aby zastosować instytucję umorzenia. Obawy wykluczenia społecznego po wyjściu z zakładu karnego i związane z tym trudności w znalezieniu pracy stanowią jedynie przypuszczenia, które nie mogą uzasadnić uwzględnienia wniosku o umorzenie należności. Ani wiek skarżącego, ani jego stan zdrowia, choć ograniczają, to nie pozbawiają możliwości podejmowania zatrudnienia dostosowanego do schorzenia. Ponadto, skarżący nie posiada żadnych osób na utrzymaniu a przebywając w zakładzie karnym ma zapewnione wszelkie niezbędne potrzeby. Konieczność ponoszenia wydatków związanych z codziennym utrzymaniem po opuszczeniu zakładu karnego i fakt posiadania zadłużenia, nie czyni sytuacji skarżącego wyjątkowej, nadzwyczajnej na tle innych dłużników alimentacyjnych.

W ocenie Sądu, organy obu instancji prawidłowo uznały, że pobyt skarżącego w zakładzie karnym, jak również ewentualne trudności w znalezieniu pracy po odbyciu kary pozbawienia wolności nie stanowią przesłanek do umorzenia przedmiotowych należności. W orzecznictwie sądów administracyjnych niejednokrotnie już wskazywano, że okoliczność odbywania kary pozbawienia wolności nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku dłużnika alimentacyjnego, gdyż jest ona efektem zabronionych z punktu widzenia prawa jego działań. Nie można uznać takiej sytuacji za wyjątkową. W przeciwnym wypadku naganne działania dłużnika, sprzeczne z normami prawa karnego, byłyby premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych, uprzednio spełnianych na koszt podatnika. Państwo obciążyło podatników ciężarem częściowego comiesięcznego utrzymywania dziecka dłużnika alimentacyjnego, który ma obowiązek wydatkowane kwoty zwrócić. Zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowania w całości kosztów utrzymania dzieci z barków rodziców na barki podatników.

Zdaniem Sądu, Kolegium słusznie również zauważyło, że skarżący posiada samochód marki [...] (rok prod. 2004) oraz nieruchomości, które choć w części zostały zajęte przez komornika, to niewątpliwie dają możliwość uregulowania ciążących na nim zobowiązań. Istnieją bowiem perspektywy, że prowadzone postępowanie egzekucyjne w stosunku do jednej z nieruchomości stanowiącej własność skarżącego może doprowadzić do pokrycia przynajmniej części jego zadłużenia. Już z tego powodu brak jest podstaw do umorzenia należności alimentacyjnych, gdyż równałoby się to z rezygnacją przez Państwo z odzyskania choćby części kwoty wydatkowanej za dłużnika alimentacyjnego, pomimo ewidentnego istnienia ku temu możliwości. Uwzględniając zaś ten argument i zestawiając go z trafnie przeprowadzoną oceną sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego, organy doszły do słusznego wniosku – nie naruszając granic uznania administracyjnego – że wniosek dłużnika nie zasługuje na uwzględnienie. Argumentacja organu nie została oparta o niedozwolone kryteria i nawiązuje do stanu faktycznego istniejącego w dacie orzekania przez organy. Ocena zebranych dowodów nie może być zatem uznana za ocenę dowolną.

Skarżący wniósł od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę kasacyjną, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Nadto, skarżący zrzekł się rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżący, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., postawił zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na rozpatrzenie sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt c p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie i nieuchylenie w całości decyzji organu II instancji, w sytuacji, gdy organy administracji orzekające we wcześniejszych etapach postępowania naruszyły art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, mające wpływ na wynik sprawy, polegające na dokonaniu pobieżnej i niewszechstronnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w sposób sprzeczny z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, poprzez dowolne przyjęcie, że skarżący nie dowiódł, iż przeżywane trudności ekonomiczne nie pozwalają na uregulowanie należności alimentacyjnych spowodowane są okolicznościami i zdarzeniami, na które nie miał on wpływu, a których nie mógł przewidzieć ani im zapobiec, w sytuacji, gdy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje, że schorzenie wzroku, na które cierpi skarżący jest od niego okolicznością niezależną – co powoduje jego niepełnosprawność a w konsekwencji ogranicza jego możliwości zarobkowania po opuszczeniu zakładu karnego, jak również to, że jego sytuacja po odbyciu kary pozbawienia wolności uniemożliwi mu spłacenie należności alimentacyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami.

Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Określone w art. 183 § 1 p.p.s.a. związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami i wnioskami skargi kasacyjnej. Związanie wnioskami skargi kasacyjnej oznacza niemożność wyjścia poza tę część wyroku sądu I instancji, której strona nie zaskarżyła. Z kolei, związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego czy też procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podstawy skargi kasacyjnej mogą dotyczyć zarówno tych przepisów, które sąd I instancji wskazał jak przepisy, które miały zastosowanie w toku rozpoznania sprawy, jak też tych przepisów, które powinny być stosowane w toku rozpoznania sprawy, choć nie zostały przez sąd wskazane (zob. wyrok NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 261/11, www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zawarte w niej zarzuty nie pozwalają na skuteczne zakwestionowanie oceny i ustaleń dokonanych przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, mających znaczenie dla rozpoznania sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa na wstępie, że decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Zakres uznania administracyjnego wyznaczony jest zawsze przepisem prawa, a jego ramy określają normy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym i przepisy prawa materialnego. Wydając decyzję o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem prawa, ale i celem ustanowionego przepisu oraz normami etycznymi. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Z kolei, sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, jakkolwiek ma ograniczony zakres, to jednak wymaga zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu istotnych dla sprawy okoliczności. Sąd bada zatem, czy decyzja organu nie jest arbitralna (dowolna) lub podjęta przy użyciu niedozwolonych kryteriów. Kontrolując decyzję uznaniową, sąd nie jest natomiast uprawniony do dokonywania oceny tego, w jaki sposób organy administracji, wypełniając treści pozasystemowych kryteriów słusznościowych czy celowościowych, realizują określoną politykę stosowania prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, który uznał, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] kwietnia 2019 r. mieści się w granicach uznania administracyjnego.

Podkreślić przy tym należy, że dokonując tej oceny, Sąd I instancji uwzględnił stan faktyczny wynikający z akt sprawy. Należy zauważyć, że Sąd I instancji kontrolując zaskarżoną decyzję nie dokonuje własnych ustaleń, lecz kontroluje czy organ odwoławczy ustalił prawidłowo stan faktyczny, na którym oparł zaskarżoną decyzję.

Brak było przy tym podstaw do podważenia kompletności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Orzekające w sprawie organy ustaliły bowiem, że skarżący do [...] sierpnia 2019 r. odbywa karę pozbawienia wolności. Organy uwzględniły przede wszystkim wiek skarżącego (48 lat), jego stan zdrowia oraz predyspozycje zawodowe (ukończony kurs ogólnobudowlany). Wzięto pod uwagę, że orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2006 r., wydanym przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...], skarżący uznany został za osobę niepełnosprawną w stopniu lekkim przyznanym na stałe, z przyczyną niepełnosprawności 04-O. Wskazano przy tym na możliwość poszukiwania pracy na otwartym rynku, z wykluczeniem prac wymagających widzenia obuocznego. Organy wzięły pod uwagę także obawy skarżącego przed trudnościami związanymi z podjęciem pracy lub pracy chronionej po opuszczeniu zakładu karnego. Organy podkreśliły, że skarżący świadczy pracę w zakładzie karnym, w którym przebywa. Zauważono również, że skarżący jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 67 m2, właścicielem gospodarstwa rolnego (zajętego przez komornika) o pow. 5.600 ha, w tym przeliczeniowych 3.200 ha, oraz posiada samochód marki [...] z 2004 r. o wartości 4000 zł.

Przepis art. 7 k.p.a. stanowi zaś, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwiania sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 k.p.a., znajduje swoje odzwierciedlenie również w realizacji obowiązku zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie, która wyrażona została w art. 77 § 1 k.p.a. Nałożony w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek wyczerpującego zebrania materiału dowodowego zobowiązuje organ do czynnego działania w postępowaniu wyjaśniającym, polegającego na poszukiwaniu dowodów pozwalających na dojście do prawdy obiektywnej.

Skarga kasacyjna nie wskazuje zaś materiału dowodowego, który powinien zostać wzięty pod uwagę, a którego orzekające w sprawie organy nie uwzględniły.

Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia jednocześnie, że stosownie do art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Skarżący ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Należy też mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach.

Niewątpliwie, przesłankami umorzenia zaległości jest zarówno sytuacja finansowa jak i inne okoliczności, np. stan zdrowia i sytuacja życiowa, a także możliwości uzyskania dochodu w przyszłości. Te wszystkie okoliczności wzięły pod uwagę zarówno orzekające w sprawie organy, jak i Sąd I instancji, a dokonana w tym zakresie ocena nie nosi cech dowolności.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.