Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 557/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 41a ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Jagielska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 14 listopada 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 436/11 w sprawie ze skargi S. G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne rolników oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę S. G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej KRUS) z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Referując stan faktyczny sprawy, Sąd I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia [...] września 2010 r. skarżący zwrócił się do KRUS Placówki Terenowej w M. o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Prezes KRUS odmówił umorzenia zadłużenia we wnioskowanym zakresie.

Po rozpoznaniu odwołania decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. Prezes KRUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,27 ha fizycznych, co stanowi 2,08 ha przeliczeniowego i z tego tytułu od 1980 r. został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników, a o powstałym zadłużeniu i możliwości skorzystania z ulgi w spłacie zadłużenia był systematycznie informowany. Ponadto, stwierdzono, że skarżący nie zalega z zapłatą podatku rolnego (częściowo umorzonego), nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w K. ani nie pobiera dopłat do gruntów rolnych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, pomimo obsiania 2.5 ha żytem. W ocenie KRUS z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, aby zaistniały przesłanki do zmiany zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę na wskazaną decyzję. Sąd uznał, że stosownie do przepisu art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. nr 50 poz. 291 z 2008 r. ze zm.; dalej: ustawa o ubezpieczeniu) Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno – rentowego i składkowego może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę lub raty lub umorzyć je w całości lub w części.

Sąd wskazał, że w toku postępowania administracyjnego organy prawidłowo ustaliły i oceniły stan faktyczny poprzez m.in. wezwanie do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie zaświadczeń i oświadczeń w zakresie informacji dotyczących stanu majątkowego i rodzinnego, przeprowadzenie wizytacji oraz analizę nadesłanych dokumentów. Sąd stwierdził, że w toku postępowania organ dokonał wszelkich logicznie uzasadnionych czynności celem ustalenia pełnego obrazu sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącego, a następnie prawidłowo ocenił całokształt materiału dowodowego.

W dalszej kolejności WSA podkreślił, że decyzja o umorzeniu należności ma charakter uznaniowy, co oznacza, że przy rozpatrywaniu sprawy i wydawaniu decyzji organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia po dokonaniu wszechstronnej oraz dogłębnej analizy wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności podnoszonych przez stronę, co zostało w sprawie spełnione.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący wnosząc o uchylenie go i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w W., o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz o rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym na zasadzie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 270 z 2012 r.; dalej p.p.s.a.) oświadczając, iż zrzeka się rozprawy. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. nr 98 poz. 1071 z 2000 r. ze zm.; dalej Kpa.) przejawiające się tym, że WSA w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się być niewystarczający i budzący wątpliwości, a jego uzupełnienie doprowadzić mogłoby do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności. Kasator wskazał, że Sąd nie dostrzegł, że materiał został zgromadzony w sposób nieprawidłowy i może opierać się na nieprawidłowych informacjach i powinien zostać uzupełniony przede wszystkim o przesłuchanie sołtysa wsi na okoliczność rzeczywistego areału upraw i nieobsiania 2,5 ha żytem. W ocenie autora skargi kasacyjnej brak jest również wyjaśnienia przyczyn niezbadania okoliczności, że podatek rolny nie został opłacony, lecz umorzony. Nadto skarżący nie prowadził produkcji zwierzęcej, a jedynie posiadał 2 sztuki bydła.

Ponadto, kasator wskazał, że w sprawie zachodzi ważny interes w umorzeniu składek polegający na tym, że pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek, a możliwościami egzystencjalnymi zobowiązanego istnieje związek tego rodzaj, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Skarga kasacyjna została oparta na podstawie wyrażonej w przepisie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. na naruszeniu przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Podniesione zarzuty zmierzają do wykazania, że Sąd zaakceptował decyzję organu wydaną po nie dość wszechstronnym zbadaniu stanu faktycznego sprawy. Stanowisko kasatora nie może zostać zaakceptowane.

W rozpoznawanej sprawie Prezes KRUS podjął decyzję utrzymującą w mocy wcześniejszy akt administracyjny odmawiający umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Zaskarżony akt administracyjny, jak trafnie zauważył Sąd I instancji, ma charakter decyzji uznaniowej, co należy rozumieć jako prawo organu wyboru rozstrzygnięcia po dokonaniu wszechstronnej oraz dogłębnej analizy wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę. Kontrola decyzji tego rodzaju jest co do zasady ograniczona. Konstrukcja uznania administracyjnego wyraża się możliwością wyboru konsekwencji prawnej i ukształtowania w określonym stanie faktycznym i w ramach przewidzianej przepisem prawa materialnego swobody, skutku prawnego. Innymi słowy, osadzone w granicach wyznaczonych zasadami demokratycznego państwa prawa i legitymizmu władzy, uznanie administracyjne polega na tym, że organ administracyjny w danym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Bezwzględną powinnością organu rozstrzygającego uznaniowo jest, co wynika z art. 7 Kpa., wyważenie interesu społecznego i słusznego interesu strony postępowania, które to stanowisko znajduje oparcie zarówno w literaturze przedmiotu jak też w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. A. Wróbel, M. Jaśkowska [w:] Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz Zakamycze 2000, str. 139; wyrok NSA z dnia 23 czerwca 1995 r., sygn. akt SA/Wr 2744/94, wyrok NSA z dnia 14 lutego 2007 r. sygn. akt II GSK 291/06, wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2010, sygn. akt II GSK 667/09). Wyrazem dopełnienia przez organ obowiązku o którym mowa wyżej jest wyczerpująco zebrany i oceniony przez ten organ materiał dowodowy, który wraz z uzasadnieniem decyzji podlega, w razie wniesienia skargi, kontroli sądowej co do zachowania przez organ granic swobodnego uznania. Dodać wypada, że konstrukcja uznania administracyjnego prowadzi do wniosku, że organ powinien załatwić sprawę na korzyść strony postępowania, chyba że pozostaje to w sprzeczności z interesem publicznym. Na tym tle wskazać należy na ścisły związek, jaki zachodzi pomiędzy przepisami procesowymi tj. art. 7 i art. 77 § 1 Kpa., a przepisem prawa materialnego stanowiącym podstawę do wydania decyzji w oparciu o swobodne uznanie, bowiem regulowana cyt, przepisem sfera może być na tyle specyficzna, że możliwość wydania korzystnego dla strony rozstrzygnięcia będzie ograniczona ze względu na wynikający z danej regulacji obowiązek ochrony interesu ogółu.

Przed przystąpieniem do rozważań związanych z oceną prawidłowości zaskarżonego wyroku przypomnieć należy treść przepisu art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu, który stanowi, że w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz stanu finansów funduszów emerytalno – rentowego i emerytalnego, Prezes KRUS może umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Mając zatem na uwadze poczynione powyżej uwagi teoretyczne dotyczące charakteru decyzji uznaniowej i zestawiając je z warunkami wydania przez organ decyzji o umorzeniu należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie, stwierdzić należy, że korzystna dla wnioskodawcy decyzja w tym przedmiocie może zostać wydana wyłącznie wówczas, gdy sytuacja materialna wnioskodawcy uniemożliwia mu wywiązanie się z tego obowiązku. Stan taki wynikać musi z zebranych w sprawie dowodów, przy czym zauważyć wypada, że ciężar dowiedzenia trudności w spłacie należności ubezpieczeniowych obciąża przede wszystkim wnioskodawcę.

Sąd I instancji uznał, że organ prawidłowo odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie i taką ocenę podziela Naczelny Sąd Administracyjny. Skarżący nie wykazał bowiem, że uregulowanie przez niego należności ubezpieczeniowych nie jest możliwe, a tym samym, że organ powinien przedłożyć jego interes prawny nad interes ogółu wyrażający się stanem finansów funduszów emerytalno – rentowego i składkowego.

Nie sposób zgodzić się z poglądem prezentowanym przez kasatora, że Sąd I instancji naruszył przepisy postępowania poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji. WSA zasadnie uznał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone prawidłowo. Z akt administracyjnych, na co zwracał uwagę Sąd, wynika, że organ dążył do ustalenia całokształtu okoliczności sprawy, poprzez m.in. przeprowadzenie wizytacji w gospodarstwie rolnym wnioskodawcy oraz wezwanie go do złożenia dowodów obrazujących jego trudną sytuację materialną, do której odwoływał się w postępowaniu administracyjnym (k. 180 akt administracyjnych). Wobec niezłożenia wskazanych dokumentów, organ oparł ocenę wniosku o umorzenie należności na tych dowodach, które zostały w sprawie zebrane, a także na załączonych do sprawy dokumentach oraz na wynikach wizytacji. Dowody te, jak wynika z lektury zaskarżonych decyzji zostały wszechstronnie ocenione jako niedające podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego.

Nie można uznać słuszności argumentacji skarżącego, że nie została rozważona okoliczność, iż podatek rolny nie został opłacony, lecz umorzony. Jak podkreślił Sąd I instancji, okoliczność ta została dostrzeżona i oceniona, co znajduje wyraz zarówno w decyzjach (k. 131 i 201 akt administracyjnych) jak i w uzasadnieniu wyroku (str. 4 uzasadnienia). Fakt, że podnoszona przez skarżącego argumentacja nie wywołała zamierzonego skutku (wykazania przesłanek umorzenia należności z tytułu składek) nie świadczy o jej pominięciu. Ponadto, należy stwierdzić, że wniosek skarżącego o uzupełnienie materiału dowodowego o przesłuchanie sołtysa należało uznać za chybiony, bowiem nie pojawił się on ani na etapie postępowania administracyjnego ani przed Sądem I instancji i nie mógł być przedmiotem oceny ze względu na wynik sprawy.

Uznawszy więc, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, należy stwierdzić, iż niezasadny jest zarzut naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., ponieważ orzeczenie Sądu znajduje oparcie w przepisach prawa.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.