Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 144/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-04-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77. art. 80 i art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędzia WSA Maria Tarnowska (spr.) Asesor WSA Iwona Kosińska Protokolant Ewa Nieora po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania orzeczenia z naruszeniem prawa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz skarżącego A. P. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku A. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Budownictwa z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] stwierdzającą wydanie z naruszeniem prawa orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Ł. z dnia [...] sierpnia 1950 r. nr [...] o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...], nr hip. [...], rep. hip. [...], stanowiącej własność J. i M. A. L. (pkt 9 orzeczenia), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2007 r.

W uzasadnieniu decyzji Minister Infrastruktury podał, że orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 1950 r. Prezydium Rady Narodowej Ł. orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w Ł., przy ul. [...], nr hip. [...], rep. hip. [...], stanowiącej własność J. i M. A. L. (pkt 9 orzeczenia).

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Ł. z dnia [...] sierpnia 1950 r. wystąpiła C. P. (spadkobierczyni po J. i M. A. L. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] listopada 1991 r., sygn. akt [...]).

Z ustaleń organu wynika, że Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] lutego 2003 r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Ł. z dnia [...] sierpnia 1950 r., a następnie decyzją z dnia [...] maja 2003 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2003 r.

Wyrokiem z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt I SA 1578/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu sprawy ze skargi C. P., uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 2003 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lutego 2003 r., wskazując, iż organ nie zgromadził całości akt administracyjnych.

W dniu 9 maja 2007 r. do Ministerstwa Budownictwa wpłynęło pismo A. P. wraz postanowieniem Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] kwietnia 2007 r. sygn. akt [...] o nabyciu spadku po C. P., wraz z informacją, iż podtrzymuje wniosek C. P. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Ł. z dnia [...] sierpnia 1950 r.

Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. stwierdził wydanie z naruszeniem prawa orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Ł. z dnia [...] sierpnia 1950 r. o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w Ł., przy ul. [...], nr hip. [...], rep. hip. [...], stanowiącej własność J. i M. A. L. (pkt 9 orzeczenia).

Minister Infrastruktury w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreślił, że celem stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest eliminacja z obrotu prawnego decyzji administracyjnej obarczonej ciężkimi wadami wymienionymi w art. 156 § 1 kpa, natomiast przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest ustalenie istnienia jej wad.

Minister Infrastruktury stwierdził, że wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dokonano na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945, w brzmieniu ustawy z dnia 30 grudnia 1949 r. (Dz. U. Nr 65, poz. 527), a zatem w aspekcie zgodności z przepisami powyższego dekretu należy ocenić kwestionowane orzeczenie.

Organ podał, że z art. 1 ust. 1 powołanego dekretu wynika, że wywłaszczenie było dopuszczalne tylko wówczas, gdy spełnione zostały łącznie następujące przesłanki:

1) nieruchomość podlegająca wywłaszczeniu została zajęta w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu, a zatem:

a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej;

b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa;

c) na cele wojskowe;

d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze;

e) pod zalesienia lub na melioracje;

f) na cele użyteczności publicznej;

2) nieruchomość jest nadal użytkowana na cele wymienione w pkt 1 lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów jest przewidziana na cele wymienione w pkt 1 i została częściowo lub całkowicie zagospodarowana z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie jej jest przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu,

3) w dniu wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r., nieruchomość znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych.

Minister Infrastruktury, powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2001 r., sygn. akt III RN 214/00, OSNP 2002/13/298 wskazał, że stwierdzenie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa nieważności decyzji wywłaszczeniowej wydanej w oparciu o przepisy powyższego dekretu, wymaga bezspornego ustalenia, że w dniu wydania takiej decyzji nie była spełniona przynajmniej jedna z wyżej wymienionych przesłanek wywłaszczenia, i podkreślił, że w niniejszej sprawie nie ma wystarczających podstaw do stwierdzenia, iż wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dokonano z rażącym naruszeniem prawa, uprawniającym organ do stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia.

Zdaniem Ministra Infrastruktury, w zaskarżonej decyzji z dnia [...] sierpnia 2007 r. wskazano na wypełnienie przesłanek dopuszczalności wywłaszczenia, a szczątkowe akta uniemożliwiają negację ustaleń organu wywłaszczeniowego, z uwagi na zasadę trwałości decyzji administracyjnej.

Zdaniem Ministra Infrastruktury za takim stwierdzeniem nie przemawiają również dokumenty przedstawione przez wnioskodawcę, które miały za zadanie udokumentować okoliczność nie spełnienia przesłanki "władania" przedmiotową nieruchomością przez władze państwowe w okresie do 9 maja 1945 r. Wynika z nich jedynie, iż L. B. została w dniu 27 maja 1945 r. zameldowana w Ł., przy ul. [...], do dnia 1września 1939 r., także ona, jak i C. P. w czasie okupacji zamieszkiwały przy ul. [...]. Dokumenty te nie świadczą jednoznacznie, zdaniem organu, o braku możliwości władania przedmiotową nieruchomością przez władze państwowe w okresie do dnia 8 maja 1945 r., bowiem nie wynika z nich iż przez cały okres okupacji wymienione osoby zamieszkiwały w przedmiotowej kamienicy, a ponadto, czy cała przedmiotowa nieruchomość była przez nie zajmowana, z wyłączeniem władania nią przez władze państwowe, tym bardziej, gdy nieruchomość była objęta przez Głównego Likwidatora mienia opuszczonego i porzuconego oraz została przeznaczona do rozbiórki przez Zarząd Miejski, co potwierdza zarządzenie z dnia [...] maja 1945 r. nr [...].

Minister Infrastruktury podniósł, że brak innych dokumentów dowodzących brak spełnienia którejkolwiek z przesłanek uprawniających do wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, uniemożliwia skuteczne zakwestionowanie prawidłowości przeprowadzonego postępowania wywłaszczeniowego. Ze względu natomiast na zasadę trwałości decyzji administracyjnych określoną w art. 16 kpa, organ orzekający w trybie art. 156 §1 kpa zobowiązany jest wykazać, że badana decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, wskazując przepis rażąco naruszony i ocenę, dlaczego to naruszenie ma taki charakter. W przedmiotowej sprawie, zdaniem organu, nie można uznać, że Prezydium Rady Narodowej Ł. wywłaszczając przedmiotową nieruchomość dopuściło się rażącego naruszenia prawa, a więc takiego naruszenia, które pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z przepisami prawa, a ponadto, decyzja administracyjna korzysta z domniemania legalności do czasu przeprowadzenia dowodu przeciwnego.

Minister Infrastruktury stwierdził, że w związku z tym, iż w niniejszej sprawie orzeczenie zostało w części skierowane do osoby nie będącej stroną w sprawie, tj. zmarłego właściciela przedmiotowej nieruchomości – J. L., zamiast do spadkobiercy L. B., co stanowi wypełnienie przesłanki nieważności wskazanej w art. 156 § 1 pkt 4 kpa oraz mając na uwadze upływ dziesięcioletniego terminu od dnia ogłoszenia orzeczenia, należało orzec o wydaniu orzeczenia z naruszeniem prawa. Jednakże, zdaniem Ministra Infrastruktury, nie można uznać powyższego za rażące naruszenie prawa przez organ, gdyż organ nie miał prawnych możliwości ustalenia faktu śmierci właściciela, gdy nie został przez nikogo o tym poinformowany, zaś procedura ogłoszeń uniemożliwiała ustalenie tej okoliczności.

Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył A. P., zarzucając wadliwość wydanym decyzjom, gdyż przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. nie pozwalały na wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości, ponieważ nie spełniała ona kumulatywnie wszystkich warunków, o jakich mowa w art. 1 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 1, bowiem w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. nieruchomość ta była użytkowana przez poprzedników prawnych skarżącego – wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt I SA 1578/03, po rozpoznaniu skargi C. P. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 2003 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję poprzedzającą, uznając, że zaskarżona decyzja narusza art. 7, 8, 77, 86, 94 § 2 i 136 kpa, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja, jak również decyzja poprzedzająca naruszają przepisy prawa, a ponadto organ nie wyjaśnił należycie stanu sprawy, do czego zobowiązany był wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt I SA 1578/03, stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. utrzymał w mocy decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] sierpnia 2007 r. stwierdzającą, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej Ł. z dnia [...] sierpnia 1950 r. w części dotyczącej nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...], nr hip. [...], rep. hip. [...], stanowiącej własność J. i M. A. L. (pkt 9 orzeczenia), zostało wydane z naruszeniem prawa.

Orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 1950 r., wydanym w trybie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945, w brzmieniu ustawy z dnia 30 grudnia 1949 r. (Dz. U. Nr 65, poz. 527), wywłaszczono nieruchomość stanowiącą własność J. i M. A. L.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 3 oraz art. 2 pkt 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., wywłaszczenie polega na odjęciu prawa własności z dniem 9 maja 1945 r.; dopuszczalne jest wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r.: a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej – i znajdujących się w dniu wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r. we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych.

Oznacza to, że na podstawie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 r., dopuszczalne było wywłaszczenie tylko takich nieruchomości, które w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. zajęte były na cele użyteczności publicznej i w dniu 16 kwietnia 1948 r. (dzień wejścia w życie dekretu) znajdowały się we władaniu – jako samoistnych posiadaczy - Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych, a nie zostały objęte przez właścicieli (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2001 r. sygn. akt I SA 995/00, LEX nr 82650)

Sąd nie podziela poglądu organu wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż dokumenty przedstawione przez wnioskodawcę "nie świadczą jednoznacznie o braku możliwości władania przedmiotową nieruchomością przez władze państwowe w okresie do dnia 8 maja 1945 r., bowiem nie wynika z nich po pierwsze, iż przez cały okres okupacji ww. osoby zamieszkiwały w przedmiotowej kamienicy, a ponadto, czy cała przedmiotowa nieruchomość była przez nie zajmowana, z wyłączeniem władania nią przez władze państwowe ...". Organ nie wyjaśnił, dlaczego nie uznał tych dowodów za wiarygodne. Dokumenty te, zdaniem Sądu mogą świadczyć o tym, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wymienione art. 1 ust. 1 oraz art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., i dlatego powinny zostać ponownie przeanalizowane przez organ administracji publicznej, w zestawieniu z art. 1 ust. 1 i 3 oraz art. 2 pkt 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945.

Oznacza to, że organ nie wyjaśnił należycie stanu sprawy, i nie rozważył wszystkich okoliczności wskazanych przez skarżącego, a mających istotne znaczenie dla wyjaśnienia sprawy, czym naruszył art. 7, 77, 80 i 107 § 3 kpa.

Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.