Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 9/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2 pkt 3, art. 1 ust. 2 pkt 6
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Łuczaj Sędziowie sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz sędzia del. WSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz ( spr.) Protokolant Monika Dworakowska po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej J. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 maja 2006 r. sygn. akt II SA/Lu 294/06 w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 11 maja 2006 r. sygn. akt II SA/Lu 294/06 oddalił skargę J. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich.

Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że J. P. uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu utrwalania władzy ludowej orzeczeniem Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Z. z dnia [...] maja 1984 r.

Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił J. P. uprawnień kombatanckich. Po wydaniu kolejnych decyzji i dwóch wyrokach sądu administracyjnego, Kierownik Urzędu rozpoznając sprawę uprawnień kombatanckich wymienionego uchylił decyzję z dnia [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Następnie decyzją z dnia [...] strona została pozbawiona uprawnień kombatanckich.

J. P. wniósł wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Kierownik Urzędu, po rozpatrzeniu wniosku, wydał decyzję z dnia [...] utrzymującą w mocy poprzednią decyzję o pozbawieniu strony uprawnień kombatanckich. Organ stwierdził, że zebrany materiał dowodowy nie potwierdził udziału strony w walkach z grupami Wehrwolfu w czasie pełnienia służby wojskowej, brak zatem podstaw do zastosowania przepisu art. 1 ust. 2 pkt. 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) – zwanej dalej również ustawą o kombatantach. Strona nie wykazała, by spełniała ustawowe przesłanki do zachowania uprawnień kombatanckich. Pobyt w obozach przejściowych w B., Z. i L., na który powołuje się strona, nie stanowi represji w rozumieniu powyższej ustawy. Obozy w B. i L. nie zostały bowiem wymienione w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154 ze zm.), zaś w czasie pobytu w obozie w Z. skarżący miał ukończone 14 lat. Przyznanie uprawnień nie może również nastąpić na podstawie pomocy udzielanej partyzantom oraz represji doznawanych przez rodzinę skarżącego.

J. P. w skardze do sądu administracyjnego domagał się przywrócenia uprawnień kombatanckich. Skarżący opisał swoje przeżycia i cierpienia, jakich zaznał w czasie wojny oraz w czasie służby wojskowej w okresie powojennym, a także niesłuszne jego zdaniem skazanie w latach 60-tych za udział w napadzie i pobiciu. Podniósł, że brał udział w akcji partyzanckiej przeciwko Niemcom, a w czasie służby wojskowej walczył z członkami SS i żołnierzami Wehrmachtu.

Przechodząc do rozważań Sąd pierwszej instancji przytoczył treść art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a następnie wskazał na obowiązek podjęcia przez organ administracji publicznej wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego.

Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie organ administracji przeprowadził prawidłowo postępowanie wyjaśniające i ustalił dokładnie wszystkie istotne okoliczności sprawy. Postępowanie nie narusza wyżej powołanych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Prawidłowa jest też ocena organu, że ustalony stan faktyczny dawał podstawę do pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich (zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach).

Poza sporem pozostaje fakt, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu utrwalania władzy ludowej. Nie budzi wątpliwości, że nie brał on udziału w wojnie domowej w Hiszpanii i nie pełnił służby wojskowej w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.

Podstawą zachowania przez skarżącego uprawnień kombatanckich byłoby jedynie ustalenie, że spełnia przesłanki do przyznania tych uprawnień na podstawie przepisów ustawy o kombatantach.

Sąd wskazał na powoływane przez skarżącego okoliczności mające świadczyć o działalności kombatanckiej i ustosunkował się do nich. Ustalenia organu administracji wskazują, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach. Skarżący pełnił służbę w Wojsku Polskim w [...] Pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego w okresie od dnia [...] czerwca 1948 r. do dnia [...] października 1950 r. Wymieniona jednostka wprawdzie brała udział w walkach z Ukraińską Armią Powstańczą, jednak jak wynika z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 8 lipca 2004 r. walki miały miejsce w styczniu i lutym 1948 r., a wiec przed wcieleniem do niej skarżącego. W okresie służby skarżącego [...] Pułk KBW zwalczał organizacje podziemne: Armię Krajową, Narodowe Zjednoczenie Wojskowe, Narodowe Siły Zbrojne oraz bandy rabunkowe. Jednostka nie brała w ogóle udziału w walkach z oddziałami Wehrwolfu.

Twierdzenia skarżącego o kontaktach z partyzantami i udziale w akcji partyzanckiej mającej na celu rozbicie posterunku niemieckiego, nie znajdują poparcia w zebranym materiale dowodowym. Skarżący nie powołuje się przy tym na przynależność do jakiejkolwiek organizacji i nie przedstawił rekomendacji, o której mowa w art. 22 ustawy o kombatantach. Samo utrzymywanie kontaktów i udzielanie pomocy partyzantom nie stanowi służby w podziemnej organizacji, w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy. Stanowisko w tej kwestii Sąd poparł orzeczeniami sądów administracyjnych.

Także pobyt skarżącego w obozach przejściowych w B., Z. i L. przy ul. [...] nie daje podstaw do uznania uprawnień kombatanckich. Sąd zauważył, że nie przedstawił on żadnych dokumentów, potwierdzających przebywanie w obozach, a oświadczenia świadków z [...] marca 2005 r. są bardzo lakoniczne. Nadto świadkowie nie przebywali ze skarżącym w wymienionych obozach, lecz jedynie widzieli, jak został zatrzymany i wywieziony.

Niezależnie od powyższego pobyt w wymienionych obozach nie jest represją w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach. Wydane na podstawie upoważnienia zawartego w art. 8 ust. 2 ustawy o kombatantach rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, nie zalicza obozów w B. i L. do innych miejsc odosobnienia, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy. Z kolei obóz w Z. na mocy w/w rozporządzenia zaliczony został do innych miejsc odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Jednak skarżący w okresie wskazanym jako pobyt w obozie w Z. miał ukończone 14 lat, a zatem przepis art. 4 ust. 1 lit. c ustawy o kombatantach nie ma do niego zastosowania. Nie daje także podstaw do uznania uprawnień kombatanckich fakt, że skarżący i jego rodzina cierpieli z powodu działań wojennych i różnego rodzaju represji stosowanych przez okupanta.

W przypadku skarżącego nie mają zastosowania inne przepisy ustawy o kombatantach, określające pozostałe tytułu uzyskania uprawnień kombatanckich, gdyż skarżący nie powołuje się na żadne z okoliczności przewidziane w ustawie. Materiał dowodowy nie wskazuje, by spełniona została któraś z ustawowych przesłanek.

Postępowania karne, prowadzone przeciwko skarżącemu w 1950 i 1960 r. nie mają związku z działalnością i represjami objętymi ustawą.

Konkludując Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organ administracji zbadał zarówno okoliczności decydujące o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, jak i okoliczności decydujące o zachowaniu uprawnień i postępowanie prowadzone w tym zakresie było zgodne z prawem.

Wyrok został wydany na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – w skrócie p.p.s.a.

J. P., reprezentowany przez adwokata D. S., zaskarżył opisany wyrok do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżący zarzucił wyrokowi:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 ust 2 pkt 3 i 6 ustawy o kombatantach przez błędną wykładnię i przyjęcie, że działalność skarżącego nie może być uznana za działalność kombatancką w rozumieniu tych przepisów,

2) naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez to, że organ nie wyjaśnił i nie rozważył daty pobytu skarżącego w obozie przejściowym, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skarżący stwierdził, że wykładnia art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach dokonana przez Sąd jest błędna. Zgodnie z tym przepisem za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałów partyzanckich w okresie wojny 1939-1945 r. Skarżący powtórzył, iż miał kontakt z partyzantami i brał aktywny udział w ich akcjach. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2002 r. V SA 1538/01 (Palestra 2003/3-4/223), interpretacja art. 1 ust. 2 ustawy o kombatantach zawierającego wykaz rodzajów działalności, które uznaje się za działalność kombatancką, musi być dokonana w związku z postanowieniami wstępu do ustawy, któremu trudno odmówić normatywnego charakteru, choćby w tym sensie, że przez jego pryzmat należy dokonywać interpretacji artykułowanych postanowień ustawy. Zdanie pierwsze wstępu do ustawy o kombatantach wyjaśnia nie tylko cel ustawy, ale również krąg osób, które są adresatami ustawy. W kontekście wstępu do ustawy oraz okoliczności, że skarżący brał udział w akcjach partyzanckich nie ukończywszy 15 lat, uznać należy jego działalność za działalność kombatancką.

W ocenie skarżącego błędnie została przeprowadzona wykładnia art. 1 ust. 1 pkt 6 ustawy o kombatantach. Jak wynika z ustaleń poczynionych w sprawie pełnił on służbę w Wojsku Polskim w [...] Pułku KBW. Jednostka ta brała udział w walkach z UPA zanim skarżący rozpoczął służbę, jednak trudno przyjąć, że w czerwcu 1948 r. oddziały UPA i Wehrwolfu już nie istniały. Na pewno jednostka była gotowa do walki z nimi. Nie można zatem pozbawić skarżącego uprawnień, tylko z tego powodu, że akurat w czasie jego służby wspomniana jednostka nie natknęła się na odziały UPA.

Odnośnie drugiego z zarzutów, skarżący podniósł, że oświadczenia świadków są lakoniczne, a i on sam nie jest pewny, czy pobyt w obozie w Z. miał miejsce przed czy po ukończeniu przez niego 14 roku życia. W tej sytuacji ustalenia Sądu pierwszej instancji należy uznać za całkowicie dowolne. Miały one jednak istotny wpływ na wynik postępowania i skutkowały pozbawieniem skarżącego uprawnień kombatanckich.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, gdyż stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Konsekwencją związania NSA podstawami skargi kasacyjnej jest wymóg prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym – zdaniem skarżącego – uchybił sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego, wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca tym wymogom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania należy wskazać, że podstawą skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. jest naruszenie przez sąd przepisów postępowania sądowoadministracyjnego w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego w jej ramach skarżący musi bezwzględnie powołać przepisy postępowania sądowoadministracyjnego, którym uchybił sąd, uzasadnić ich naruszenie i wykazać, że wytknięte uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Postępowanie przed sądami administracyjnymi reguluje ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z tym w postępowaniu sądowoadminstracyjnym nie mają zastosowania przepisy art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które są stosowane przez organy administracji w prowadzonym przez nie postępowaniu. Sądy administracyjne, sprawując kontrolę działalności administracji publicznej, stosują środki przewidziane w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Strona skarżąca zarzuca natomiast naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez organ nie wskazując przepisów procedury sądowej wadliwie jej zdaniem zastosowanych przez Sąd pierwszej instancji. Wobec tego omawiany zarzut, jako wadliwie postawiony nie mógł zostać uwzględniony.

Brak skutecznie postawionego zarzutu naruszenia przepisów postępowania skutkuje tym, że Naczelny Sąd Administracyjny zobligowany był przyjąć za prawidłowy stan faktyczny przyjęty za ustalony przez Sąd pierwszej instancji.

Przechodząc do oceny zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego należy stwierdzić, że niezasadny jest zarzut błędnej wykładni art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach /.../. Zgodnie z treścią niniejszego przepisu za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Przepis posługuje się określeniem "pełnienie służby" przez co należy rozumieć prowadzenie w sposób zorganizowany i systematyczny działalności skierowanej przeciwko okupantowi w ramach polskich podziemnych formacji i organizacji. Działalność ta co do zasady przybrała postać zorganizowanej formy walki w ramach oddziałów partyzanckich utworzonych na wzór wojskowy i stosujących dyscyplinę wojskową. Mogła sprowadzać się także do wykonywania wyłącznie czynności usługowych, np. zaopatrzeniowych lub związanych ze zbieraniem informacji, zawsze jednak była uzależniona od przynależności do określonej formacji, wyrażającej się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniu służbowego stanowiska i wykonywaniu zakreślonych czynności. Natomiast samo pomaganie partyzantom, bez przynależności do określonej formacji, było działaniem, które zasługuje na społeczny szacunek, ale nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Między uczestnikiem ruchu oporu a osobą działającą na rzecz ruchu oporu występuje zasadnicza różnica. W tym drugim wypadku chodzi o cenną, ale świadczoną dobrowolnie i okazjonalnie pomoc organizacjom ruchu oporu, która nie była wymuszana ani rozliczana według zasad dyscypliny obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych. (zob. wyrok NSA z 12 sierpnia 1993 r., sygn. akt SA/Wr 243/93).

Zatem Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 1 ust. 2 pkt 3 cytowanej ustawy, gdyż sam fakt utrzymywania kontaktów z partyzantami jak i udzielanie im pomocy bez formalnej przynależności do określonej formacji nie stanowi działalności kombatanckiej, o której mowa w tym przepisie. Taka wykładnia nie jest zatem sprzeczna z preambułą do ustawy. Powołany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2002 r., V SA 1538/01 wydany został w innym stanie faktycznym, gdyż dotyczy osoby pełniącej służbę w Oddziale Harcerskim w ramach Wojskowej Służby Kobiet, a więc osoby formalnie należącej do określonej organizacji ruchu oporu, a nie okazjonalnie pomagającej takiej organizacji.

Również zarzut błędnej wykładni art. 1 ust. 2 pkt 6 cytowanej ustawy nie mógł zostać uznany za zasadny. Stosownie do treści niniejszego przepisu za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. Regulacja ta wyraźnie mówi o "uczestniczeniu w walkach", a nie o pełnieniu służby w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych, które w jakimś okresie czasu prowadziły walki z oddziałami UPA bądź grupami Wehrwolfu. Zatem dla przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie niniejszego przepisu wymagany jest czynny udział w walkach osoby, starającej się o uzyskanie bądź zachowanie uprawnień kombatanckich z tego tytułu. Sam fakt gotowości do walki z oddziałami UPA i grupami Wehrwolfu nie jest wystarczającą przesłanką do uznania tego typu działalności za działalność kombatancką. Zatem Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni niniejszego przepisu, zaś wykładnia proponowana przez autora skargi kasacyjnej nie znajduje oparcia w treści tej regulacji.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.