Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 572/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 36, art. 8, art. 39, art. 41 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Protokolant: Starszy sekretarz sądowy Kinga Czernis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M. Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 1 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 1 czerwca 2021 r. nr SKO Gd/2371/21 w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu 11 marca 2021 r. M. K. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Gdańsku z wnioskiem o przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej na zakup żywności, odzieży, środków czystości, butli gazowej, okularów, leków, książek oraz na pokrycie opłat mieszkaniowych. Wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego na zakup żywności został rozpatrzony odrębnie.

W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego Prezydent Miasta Gdańska wydał w dniu 6 kwietnia 2021 r. decyzję nr PS.CPS.1.ZUŚ.4030-12/10200829/21, którą odmówił przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup odzieży, środków czystości, butli gazowej, okularów, leków, książek oraz na pokrycie opłat mieszkaniowych.

Organ pierwszej instancji wskazał jako podstawę prawną decyzji art. 104 ustawy

z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "k.p.a.", w związku z art. 2 ust. 1, art. 3

ust. 1 i 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 41 pkt 1 i art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.), zwanej dalej

w skrócie "u.p.s.".

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ wskazał, że na podstawie przeprowadzonej aktualizacji wywiadu środowiskowego oraz dokumentów zebranych

w trakcie postępowania ustalono, iż strona jest osobą samotnie gospodarującą

w rozumieniu art. 6 pkt 10 u.p.s., dzieci strony przebywają za granicą i nie udzielają stronie pomocy. Wnioskodawca zamieszkuje w lokalu należącym do spółdzielni mieszkaniowej, jest emerytem w wieku poprodukcyjnym, jest osobą całkowicie niezdolną do pracy w rozumieniu art. 6 pkt 1 u.p.s. Strona uzyskuje dochód

w rozumieniu art. 8 ust.3 u.p.s. w łącznej kwocie 1.179,89 zł, który przekracza ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, wynoszące zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. 701 zł.

W ocenie organu, przedmiotowe świadczenie na zakup odzieży, środków czystości, butli gazowej, okularów, leków, książek oraz na pokrycie opłat mieszkaniowych wnioskodawcy nie przysługuje. Po dokonaniu wykładni przepisów

art. 2 ust. 1 i art. 41 pkt 1 u.p.s. organ zauważył, że sytuacja życiowa rodziny strony ustalona w trakcie postępowania nie posiada cech "szczególnie uzasadnionego przypadku", dającego podstawę do przyznania specjalnego zasiłku celowego.

Strona uzyskuje dochód w kwocie 1.179,89 zł. Biorąc nawet pod uwagę to,

że uzyskiwany dochód obciążony jest zajęciem komorniczym, z powodu którego

do dyspozycji strony pozostaje kwota 878,81 zł, to umożliwia on stronie samodzielne zabezpieczenie takich potrzeb jak odzież, środki czystości, butla gazowa, okulary oraz leki. Potrzebę taką jak posiadanie książek strona może zabezpieczyć poprzez korzystanie z powszechnie dostępnych usług świadczonych przez biblioteki publiczne. Natomiast opłaty czynszowe w sytuacji, której strona zobligowana jest do ponoszenia opłat wynikających użytkowania lokalu, jak każda osoba zajmująca lokal mieszkalny, nie czyni takiej sytuacji w sposób szczególnie odbiegający od sytuacji innych osób zobligowanych do ponoszenia takich opłat, zwłaszcza zaś w sytuacji gdy znaczna cześć tej opłaty wynika z bezumownego korzystania z lokalu (strona zobligowana jest

do uiszczania odszkodowania)

Organ wskazał ponadto, że strona nie została pozostawiona bez wsparcia adekwatnego do aktualnych możliwości w tym zakresie, albowiem stronie zostało przyznanie świadczenia w formie pieniężnej, tj. zasiłku celowego na zakup żywności

w ramach programu osłonowego "Posiłek w szkole i w domu na lata 2019 - 2023"

w kwocie 200 zł w maju 2021 r. (decyzja nr PS.CPS.l.ZUŚ.4030-629/10200829/21

z dnia 6 kwietnia 2021 r.). Wcześniej zaś w stronie udzielono pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup leków w kwocie 100 zł w lutym 2021 r. oraz na zakup okularów w kocie 400 zł w lutym 2021 r. (decyzja nr PS.CPS.1.ZUŚ.4030

-38/10200829/21 z dnia 11 stycznia 2021 r.), zasiłku celowego na zakup żywności

w ramach programu osłonowego "Posiłek w szkole i w domu na lata 2019 - 2023"

w kwocie po 300 zł w lutym oraz kwietniu 2021 r. (decyzja nr PS.CPS.l:ZUŚ.4030

-38/10200829/21 z dnia 11 stycznia 2021 r.). Ośrodek nie jest jednak w stanie zabezpieczyć wszystkich zgłoszonych przez stronę potrzeb z uwagi na występujące

po jego stronie ograniczenia finansowe.

Zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.s., potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. MOPR w Gdańsku dysponuje na jedno środowisko na rok 2021 r. średnio kwotą 617,04 zł, co miesięcznie daje kwotę 51,42 zł. Wobec dokonanej oceny sytuacji materialnej oraz potrzeb strony i możliwości finansowych uznaniu, że nie istnieje możliwość przyznania stronie zasiłku celowego nie można zarzucić naruszenia prawa. Ponadto organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe. W ramach pomocy społecznej nie jest bowiem możliwe zaspokojenie wszystkich,

nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń.

W wyniku rozpoznania odwołania M. K. zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

w związku z art. 39 i art. 41 pkt 1 u.p.s.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że pomoc społeczna wspiera wiele osób i rodzin w trudnych sytuacjach życiowych mimo, iż środki finansowe, którymi dysponuje, są tak naprawdę nieadekwatne w stosunku do ilości osób potrzebujących. Przyznawane z pomocy społecznej świadczenia stanowią pomoc doraźną i przyznawane są na okres przejściowych trudności. Zasiłek celowy nie jest formą pomocy społecznej obligatoryjną, lecz uznaniową, a przepisy ustawy o pomocy społecznej nie określają ani górnej, ani dolnej wysokości przyznanego świadczenia.

Następnie organ stwierdził poprawność poczynionych przez organ pierwszej instancji ustaleń faktycznych oraz wyciągniętych na tej podstawie wniosków. Po analizie stanu faktycznego sprawy oraz obowiązujących przepisów prawa organ odwoławczy wskazał, że organ pierwszej instancji, działając w ramach uznania administracyjnego, miał prawo odmówić przyznania wnioskodawcy pomocy społecznej w formie wnioskowanego świadczenia z pomocy społecznej z przeznaczeniem na zakup odzieży, środków czystości, butli gazowej, okularów, leków, książek oraz a pokrycie opłat mieszkaniowych. Organ pierwszej instancji w oparciu o okoliczności sprawy wykazał, że w sprawie nie zachodzi szczególny przypadek uzasadniający konieczność przyznania specjalnego zasiłku celowego na cel określone przez stronę we wniosku, uwzględniając przy tym ograniczone środki finansowe, jakimi wnioskodawca dysponował w danym roku. Samorządy dysponują bowiem ograniczoną pulą środków finansowych na zasiłki celowe w stosunku do wszystkich wnioskujących o ich przyznanie.

Odnosząc się do treści złożonego odwołania organ odwoławczy wyjaśnił,

że rozpatrując wniosek o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej organ musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej o zasiłek, ale również interesy innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Badana forma pomocy społecznej nie jest w żadnym razie przewidziana na pokrywanie pełnych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter szczególnej pomocy doraźnej.

W rozumieniu przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s., specjalny zasiłek celowy przysługuje, wówczas gdy organ stwierdzi, że w sprawie ma miejsce "szczególnie uzasadniony przypadek". Musi być to przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób, znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy, z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe

w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu własnych możliwości i zasobów, co w rozpatrywanym przypadku nie miało miejsca.

W skardze na decyzję organu odwoławczego M. K. podniósł, że zaskarżona decyzja jest sprzeczna ze stanem faktycznym i prawnym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o oddalenie skargi w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 27 września 2021 r. ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu podniósł w stosunku do decyzji zarzuty naruszenia:

1. przepisów postępowania, tj. art. 7 w zw. z art. 9 w zw. z art. 50 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 136 § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 14 u.p.s., mających istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, co skutkowało błędnym uznaniem, że w sprawie nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s., a sytuacja osobisto - finansowa skarżącego pozwala mu na zabezpieczenie we własnym zakresie wnioskowanych potrzeb;

2. przepisów postępowania, tj. art. 10 § 1 w zw. z art. 77 § 4 w zw. z art. 79a § 1

w zw. z art. 81 k.p.a. w zw. z art. 14 u.p.s., mających istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: zaniechanie umożliwienia skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego sprawy przy braku występowania w aktach sprawy adnotacji o odstąpieniu od zastosowania art. 10 § 1 k.p.a.,

brak powiadomienia skarżącego o wziętych pod uwagę faktach znanych

z urzędu oraz brak poinformowania skarżącego o konieczności wskazania przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co skutkowało błędnym uznaniem, że w sprawie nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek"

w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s., a sytuacja osobisto - finansowa skarżącego pozwala mu na zabezpieczenie we własnym zakresie wnioskowanych potrzeb;

3. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 41 pkt 1 u.p.s. poprzez dokonanie błędnej wykładni znamienia "szczególnie uzasadnionego przypadku", skutkującej uznaniem, że "szczególnie uzasadnione przypadki" dotyczą przesłanek opisanych w art. 40 ust. 1-3 u.p.s., podczas gdy norma prawna zawarta w tym przepisie ma szersze zastosowanie;

4. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 2 ust. 1 w zw.

z art. 3 ust. 1 oraz 3-4 u.p.s. poprzez ich niezastosowanie, co skutkowało błędnym uznaniem, że w sprawie nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s., a sytuacja osobisto - finansowa skarżącego pozwala mu na zabezpieczenie we własnym zakresie wnioskowanych potrzeb.

Pełnomocnik wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji

W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, że z ustaleniami organów nie można się zgodzić. Organy ustaliły bowiem, że na zakup karty telefonicznej, energii elektrycznej i gazu skarżący przeznacza 117,00 zł miesięcznie pomijając jednak w ocenie fakt wskazywany przez skarżącego, że spółdzielnia mieszkaniowa ustaliła wysokość miesięcznych rachunków skarżącego na kwotę 1.420,83 zł, z czego kwota 505,03 zł stanowi opłaty bieżące. Kwota ta jest wyższa niż środki pozostające w dyspozycji skarżącego. Organy nie dokonały ustaleń faktycznych w zakresie kwoty, jaką skarżący przeznacza na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że skarżący ma w tym zakresie zaległości. Nie zbadano zatem wysokości środków, którymi skarżący może dysponować po zabezpieczeniu potrzeb lokalowych. Organy nie dokonały też analizy stanu zdrowia skarżącego, tj. na co choruje, jakie lekarstwa i środki medyczne musi zażywać, jaki jest ich poszczególny koszt i częstotliwość wydatków, mimo że skarżący podnosił, iż miesięcznie jest to wydatek rzędu 200,00 zł. Pominięto także przynależność skarżącego do II grupy inwalidzkiej, mimo że okoliczność ta została podniesiona w wywiadzie środowiskowym z dnia 19 marca 2021 r. Organy nie poczyniły ustaleń w zakresie niezbędnych wydatków skarżącego na zakup odzieży oraz środków czystości. Skarżący nie został wezwany do dookreślenia kosztów swoich uzasadnionych potrzeb bytowych. Ponadto organy z urzędu posiadały wiedzę o wnioskach skarżącego w zakresie przyznania zasiłku celowego na wyżywienie, a więc wiedziały, że także w tym aspekcie skarżący nie jest w stanie ze swoich dochodów samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb. Jednocześnie otrzymywana przez skarżącego pomoc w formie zasiłku celowego nie może rzutować na ocenę sytuacji finansowej skarżącego, o czym stanowi art. 8 ust. 4 pkt 2 u.p.s.

Pełnomocnik wskazał, że argument dotyczący wnioskowanego przez skarżącego wsparcia w postaci zakupu literatury specjalistycznej, jest niezasadny, tego typu książki nie są dostępne w bibliotekach miejskich, zaś korzystanie z zasobów Biblioteki Uniwersytetu Gdańskiego jest płatne dla użytkowników nieposiadających statusu studenta publicznych uczelni Trójmiasta.

Pełnomocnik podkreślił, że zaniechanie przez organ podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwość decyzji. Do prawidłowego zastosowania normy prawnej z art. 41 pkt 1 u.p.s. konieczne jest przeprowadzenie wyczerpującego postępowania wyjaśniającego.

Ponadto skarżącemu nie umożliwiono wypowiedzenia się co do zebranego

w sprawie materiału dowodowego, zaś w sprawie nie odstąpiono od zastosowania

art. 10 § 1 k.p.a. W aktach sprawy brak jest pisemnego pouczenia skarżącego

o możliwości wypowiedzenia się do zebranego w sprawie materiału dowodowego przed wydaniem decyzji przez organy obu instancji. Brak jest również adnotacji o stosownym pouczeniu podczas telefonicznego wywiadu z dnia 19 marca 2021 r. Skarżący

nie dokonał zrzeczenia się swojego uprawnienia (art. 15zzzzzn ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych). Odstąpienie od zasady zapewniania stronom czynnego udziału

w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienia

im wypowiedzenie, się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych

żądań może mieć miejsce tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu

na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 k.p.a.). Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (art. 10 § 3 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 79a § 1 k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych

od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane,

co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Skarżący nie został pouczony o konieczności wskazania przesłanek od niego zależnych,

które zdaniem organów nie zostały spełnione lub wykazane, w szczególności uzupełnienia stanowiska w zakresie usprawiedliwionych wydatków oraz dochodów pozostających w dyspozycji po uiszczeniu kosztów mieszkaniowych. Skarżący nie posiada wykształcenia prawniczego. Ponadto skarżący nie został poinformowany

o rozpatrywaniu złożonego wniosku w kontekście innych toczących się z jego udziałem postępowań administracyjnych i nie mógł wypowiedzieć się w tym przedmiocie.

Wyczerpujące i dogłębne zgromadzenie oraz rozważenie materiału dowodowego istotnego z punktu widzenia niniejszej sprawy, w tym respektowanie zasady czynnego udziału strony w sprawie winno doprowadzić do przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego, zgodnie z wnioskiem z uwagi na nadzwyczajną potrzebę bytową

i zdrowotną. Jednocześnie skarżący spełnia przesłanki do przyznania pomocy

w wysokości wyższej niż średnia, wynikająca z planowanej kwoty miesięcznej na 1 osobę objętą pomocą społeczną w 2021 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej w skrócie jak "p.p.s.a.", następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z unormowania art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika nadto, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd administracyjny ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska, którą odmówiono skarżącemu przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup odzieży, środków czystości, butli gazowej, okularów, leków, książek oraz na pokrycie opłat mieszkaniowych.

Podstawę prawną wydania zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej.

Jak stanowi art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.). Przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Pomoc społeczna udzielana jest bowiem osobom, czy rodzinom m.in. z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby (art. 7 u.p.s.), z zastrzeżeniem, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.a.).

Stosownie do art. 36 u.p.s. pomoc społeczna może przybrać postać świadczenia pieniężnego (ust. 1) i niepieniężnego (ust. 2). Zgodnie z art. 39 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2).

Zaznaczyć w tym miejscu należy, jak wynika to z treści art. 8 u.p.s. w powiązaniu z zapisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358), że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej"; 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 528 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie"; rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Zatem pomoc w ramach zasiłku celowego może zostać przyznana wyłącznie osobom spełniającym warunki do uzyskania pomocy w trybie ustawy o pomocy społecznej, oraz których dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 tej ustawy.

Skarżący nie spełnia warunków do uzyskania pomocy w formie świadczenia pieniężnego jakim jest zasiłek celowy. Jak słusznie wskazał organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dochód skarżącego przekraczał bowiem kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s.

Organy rozstrzygające w niniejszej sprawie, w sytuacji braku podstaw - ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego - do przyznania skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego w trybie art. 39 u.p.s., zasadnie oceniły, czy okoliczności sprawy uzasadniają przyznanie mu specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s.

Zgodnie z art. 41 pkt 1 u.p.s., w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zasiłek ten, tak jak zasiłek celowy przewidziany w art. 39 u.p.s. ukierunkowany jest na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. O tym czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. będą decydowały indywidualne okoliczności każdej sprawy. W orzecznictwie przyjmuje się, że przez pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" należy rozumieć taką sytuację życiową osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że zaistniały nagłe, drastyczne, dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia, które to zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych (por. wyroki NSA: z dnia 18 maja 2020 r., sygn. I OSK 1557/19 oraz z dnia 8 czerwca 2018 r., sygn. akt I OSK 711/17). Specjalny zasiłek celowy to wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności. Ustalenie, że wnioskodawca spełnia przesłanki do otrzymania specjalnego zasiłku celowego nie oznacza, że powstaje obowiązek uwzględnienia zgłoszonego żądania w całości lub w części.

Wskazać należy, że rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 41 u.p.s. opiera się na zasadzie uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę w art. 41 u.p.s. określenie "może być przyznany", zamiast określenia "przyznaje się". Oznacza to, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania w wysokości żądanej przez stronę. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia, uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz liczby innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Jednocześnie organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna czy też zdrowotna, była trudna.

W orzecznictwie trafnie podnosi się, że pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb ubiegających się o nią osób. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną (por. np. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2408/16). Organ, ustalając wysokość zasiłku celowego, zobligowany jest wziąć pod uwagę nie tylko potrzeby wnioskodawcy, ale również wielkość przyznanych z budżetu państwa środków finansowych oraz liczbę osób uprawnionych do korzystania z pomocy społecznej.

Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku dnia 4 marca 2022 r. (sygn. akt I OSK 1153/21), w którym Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazał że rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej organ musi wziąć pod uwagę swoje możliwości finansowe. Powszechnie wiadomo, że organy pomocowe, dysponując ograniczoną pulą środków finansowych, mają obowiązek zapewnienia realizacji zadań nie tylko fakultatywnych, ale i obligatoryjnych, w czasie trwania całego roku budżetowego. Wielkość środków, którymi dysponują organy pomocowe jasno wskazuje, że nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do świadczeń (zob. wyroki NSA: z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1464/06; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 624/07 oraz z dnia 25 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 698/16, wyrok WSA w Gdańsku z 26 maja 2022 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 665/21)

Organ dysponuje ograniczonymi środkami, gdyż kwota przypadająca na jedno środowisko w zakresie zasiłków celowych i dożywiania na rok 2021 wynosi średnio 617,04 zł, co miesięcznie daje kwotę 51,42 zł. Wyliczenie wskazane w uzasadnieniu decyzji organu I instancji znajduje swoje odzwierciedlenie w tabeli pt. "Średnia planowana pomoc finansowa na osobę w rodzinie objętej pomocą społeczną w Gdańsku w 2021 r.", znajdującej się w aktach administracyjnych organu.

Sądowi znana jest sytuacja skarżącego oraz zakres udzielonej pomocy z szeregu innych spraw ze skarg M. K., wniesionych na decyzje o przyznaniu pomocy. Ze sporządzonych w tych sprawach uzasadnień wyroków wynika, że Prezydent Miasta Gdańska:

- decyzją z dnia 30 grudnia 2020 r. (nr PS.CPS1.ZUŚ.4031-1940/10200829/20), przyznał M. K. pomoc w formie posiłków (jednego dania gorącego) ze wskazaniem, że posiłki będą wydawane przez Stowarzyszenie - G., przez 5 dni w tygodniu, od dnia 4 stycznia 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r. (uzasadnienie wyroku WSA w Gdańsku z dnia 26 maja 2022 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 662/21).

- decyzją z dnia 11 stycznia 2021 r. (nr PS.CPS1.ZUŚ.4030-37/10200829/21) przyznał skarżącemu zasiłek celowy na zakup żywności, tj. w miesiącu lutym 300 zł oraz w miesiącu kwietniu 300 zł (uzasadnienie wyroku WSA w Gdańsku z dnia 26 maja 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 663/21),

- decyzją z dnia 14 grudnia 2020 r. (nr PS.CPS1.ZUS.4030-1691/10200829/20) przyznał skarżącemu zasiłek celowy od dnia 1 grudnia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. w wysokości 400 zł miesięcznie na zakup żywności, decyzją z dnia 14 grudnia 2020 r. (nr PS.CPS1.ZUS.4031-1915/10200828/20) przyznał skarżącemu pomoc w formie pomocy rzeczowej (paczka świąteczna) o wartości 96,38 zł, decyzją z dnia 11 stycznia 2021 r. (nr PS.CPS1.ZUŚ.4030-38/10200829/21) przyznał skarżącemu w miesiącu lutym specjalny zasiłek celowy na zakup leków w wysokości 100 zł i okularów w wysokości 400 zł (uzasadnienie wyroku WSA w Gdańsku z dnia 26 maja 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 665/21),

- decyzją z dnia 30 grudnia 2020 r. (nr PS.CPS1.ZUŚ.4031-1940/10200829/20), przyznał M. K. pomoc w formie posiłków (jednego dania gorącego) ze wskazaniem, że posiłki będą wydawane przez Stowarzyszenie - G., przez 5 dni w tygodniu, od dnia 4 stycznia 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r. (uzasadnienie wyroku WSA w Gdańsku z dnia 26 maja 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 662/21),

- decyzją z dnia 6 kwietnia 2021 r. nr PS.CPS1.ZUŚ.4030 -629/10200829/21 przyznał stronie zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup żywności od 1 do 31 maja 2021 r. w kwocie 200 zł (uzasadnienie wyroku WSA w Gdańsku z dnia 10 listopada 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 573/21).

Organ przyznał skarżącemu pomoc w znacznej wysokości. Pomoc finansowa przyznana w okresie od początku roku do maja 2021 r. włącznie wyniosła 1300 zł, nie licząc bonu żywnościowego oraz pomocy w postaci gorącego posiłku. Zakres samej finansowej pomocy przyznanej w okresie 5 miesięcy stanowi ponad 200 % kwoty jaką organ dysponuje na udzielenie pomocy w ciągu całego roku dla innych podopiecznych (w stosunku miesięcznym wynosi to 260 zł, czyli kilkukrotnie więcej niż przeciętna kwota planowanej w oparciu o posiadane środki pomocy).

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja odmawiająca przyznania specjalnych zasiłków celowych nie została podjęta z przekroczeniem granic uznania administracyjnego.

Odnosząc się do zarzutów stawianych przez pełnomocnika skarżącego, wskazać należy, że zarzuty te nie mogły doprowadzić do uchylenia decyzji, które – w ocenie Sądu - odpowiadają prawu.

Wskazać należy, że z przepisów u.p.s. nie wynika prawo skarżącego do żądania świadczeń wystarczających do zaspokojenia wszystkich niezbędnych potrzeb bytowych w zakresie wyżywienia. Pomoc społeczna ma uzupełniać środki na zabezpieczenie tych potrzeb, w takim zakresie, w jakim jest to możliwie, z uwagi na konieczność zabezpieczenia potrzeb innych podopiecznych. Dokonanie przez organ dodatkowych ustaleń nie mogło doprowadzić do przyznania skarżącemu pomocy w większym zakresie, w sytuacji gdy organ dysponował na jedno środowisko w ciągu całego roku 2021 średnio kwotą 617,04 zł, co miesięcznie daje kwotę 51,42 zł. Przyznanie skarżącemu pomocy przez szereg miesięcy w wysokości znacznie przekraczającej tę kwotę, stanowi uzasadnioną podstawę do odmowy przyznania wnioskowanej pomocy.

Zarzuty naruszenia prawa procesowego - art. 10 § 1 w zw. z art. 77 § 4 w zw. z art. 79a § 1 w zw. z art. 81 k.p.a. w zw. z art. 14 u.p.s., poprzez zaniechanie umożliwienia skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego sprawy przy braku występowania w aktach sprawy adnotacji o odstąpieniu od zastosowaniu art. 10 § 1 k.p.a., brak powiadomienia skarżącego o faktach wziętych pod uwagę znanych

z urzędu oraz brak poinformowania skarżącego o konieczności wskazania przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, są słuszne. Organ nie spełnił bowiem wskazywanych wymogów. Niemniej jednak, w ocenie Sądu, naruszenie prawa w tym zakresie nie miało wpływu na wynik sprawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że zarzut naruszenia art. 10 k p a. może być skuteczny tylko wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane naruszenie lub uchybienie uniemożliwiało jej dokonanie konkretnych czynności procesowych, w konsekwencji, miało wpływ na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Sytuacja taka w niniejszej sprawie nie występuje. Skarżący wszelkie dodatkowe okoliczności i dowody mógł powołać w skardze. Wskazywane okoliczności nie uzasadniały wydania decyzji o innej treści.

W konsekwencji, Sąd uznał za niezasadny także podniesiony zarzut naruszenia prawa materialnego – przepisów u.p.s., poprzez błędne uznanie, że w sprawie brak jest podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanych zasiłków.

Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane przez nie fundusze muszą rozdzielać pomiędzy osoby wymagające wsparcia. Oczywistym jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Wobec tego podnoszone przez pełnomocnika skarżącego zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku.

Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił wniesiona skargę, jako niezasadną.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).