Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 202/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 23  ust. 1  i ust. 8
journal: Dz.U. 2021 poz 877
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
article: Art. 7, 77 par. 1  i 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko WSA Janusz Kasprzycki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 listopada 2021 r., nr [...] o odmowie umorzenia i rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez M. K., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 30 listopada 2021 r., znak: SKO.AL/4112/88/2021, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 19, art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2021 r., poz. 877 ze zm., zwanej dalej ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2021 r., poz. 735, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy L o odmowie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 17 lutego 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. wraz z odsetkami, ustalonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 11 grudnia 2020 r., znak: SKO.AI/4112/107/2020, w wysokości 3558,63 zł oraz o rozłożeniu na 36 rat należności przeznaczonej do zwrotu w wysokość 3558,63 zł.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 29 września 2020 r., znak: [...], Wójt Gminy L ustalił, że kwota wypłacona skarżącej w okresie od 1 października 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. w wysokości 7.200,00 zł stanowi nienależnie pobrane świadczenie (pkt I ) oraz o zobowiązał stronę do zwrotu ww. kwoty (pkt II). W pkt III organ pouczył, że w przypadku braku zwrotu należności w wyznaczonym terminie, decyzja będzie podstawa wszczęcia egzekucji w trybie przepisów o postepowaniu egzekucyjnym w administracji.

Decyzją z dnia 11 grudnia 2020 r., znak: SKO.AL/4112/107/2020, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło ww. decyzję w części, tj. w pkt I i II i orzekło w ten sposób, że kwota wypłacona w okresie od 17 lutego 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. w wysokości 3558,63 zł z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznana i wypłacona na podstawie decyzji Wójta Gminy L z dnia 3 października 2019 r. znak; [...] stanowi nienależnie pobrane świadczenie (pkt I) i zobowiązało skarżącą do zwrotu ww. świadczenia (pkt II).

Decyzją z dnia 8 marca 2021 r., znak: [...], Wójt Gminy L odmówił M. K. umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia, a także rozłożenia na raty.

Decyzją z dnia 21 maja 2021 r., znak: SKO.AL/4112/47/2021, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji winien - w ponownie prowadzonym postępowaniu dokładnie i wszechstronnie ocenić sytuację wnioskodawczyni oraz rodziny, którą tworzy - w tym sytuację materialną, stan rodziny, stan zdrowotny (wnioskodawczyni i jej dzieci), okoliczność faktycznie uzyskiwanych dochodów i skonfrontowanie ich z realną i aktualną możliwością spłaty nienależnie pobranych świadczeń, pod kątem zaistnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny" przemawiającej za przyznaniem jednej z wnioskowanych ulg.

Mając na uwadze powyższe, w trakcie ponownego postępowania organ pierwszej instancji ustalił (na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 9 czerwca 2021 r.), że skarżąca jest osobą nieaktywną zawodowo, niezarejestrowaną w UPPK. Źródłem dochodu ww. jest obecnie świadczenie z Funduszu Alimentacyjnego w kwocie 200,00 zł, zasiłek pielęgnacyjny na syna E. w wysokości 215,84 zł, co daje łącznie kwotę 415,84 zł. Ponadto pobiera ona świadczenie wychowawcze w wysokości 1000,00 zł i pomimo, że nie wlicza się go do dochodu rodziny przy przyznawaniu wsparcia z pomocy społecznej, to nie można go pominąć przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy, gdyż stanowi znaczące źródło utrzymania rodziny. Faktycznie zatem do dyspozycji rodziny pozostaje kwota 1415,84 zł. Ponadto istotnym faktem jest to, że rodzina korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Skarżąca jest osobą rozwiedzioną i samotnie wychowuje dwójkę dzieci: O. (12 lat) i E. (10 lat). Syn E. posiada orzeczenie o niepełnosprawności uprawniające do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, które było wypłacane do 31 stycznia 2021 r., jednak z uwagi na podjęcie zatrudnienia przez skarżącą i nie zgłoszenie tego faktu, świadczenie zostało wstrzymane od 1 lutego 2021 r. do czasu wyjaśnienia sytuacji. Wstrzymano również wypłatę zasiłków rodzinnych. Sprawy w przedmiocie weryfikacji uprawnień do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami oraz świadczenia pielęgnacyjnego pozostają w toku, do czasu poczynienia pełnych ustaleń co do podjęcia przez skarżącą zatrudnienia i osiągnięcia przez nią dochodu we wskazanym okresie.

Decyzją z dnia 9 lipca 2021 r. Wójt Gminy L odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 17 lutego 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. wraz z odsetkami, ustalonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 11 grudnia 2020 r., znak: SKO.AI/4112/107/2020, w wysokości 3558,63 zł (pkt I) oraz należność do zwrotu

w wysokość 3558,63 zł. rozłożył na 36 rat.

Organ wyjaśnił, że umorzenie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może nastąpić w sytuacji, gdy organ stwierdzi, że rzeczywiście z obiektywnej oceny sytuacji zobowiązanego wynika, że nie będzie on w stanie w przyszłości zwrócić nienależnie pobranych świadczeń. W przypadku skarżącej istnieje realna szansa na poprawę sytuacji ekonomicznej, m.in. w postaci wznowienia wypłaty świadczenia na syna E. po wyjaśnieniu okoliczności, które spowodowały wstrzymanie wypłaty świadczenia. Nadto środki finansowe wypłacane w ramach nienależnie pobranych świadczeń pochodzą ze środków publicznych, a zatem nie może budzić wątpliwości fakt, że sposób ich wypłaty odbywa się pod szczególną kontrolą i podlega rygorom wydatkowania środków budżetowych. Zaś świadomość strony, że wyrokiem sądu zostały zmniejszone zasądzone alimenty, co w konsekwencji obniżyło należne jej świadczenia, jest bezsprzeczne. Wnioskodawczyni miała zatem wiedzę i powinna liczyć się z sytuacją, w której będzie zmuszona oddać nienależne świadczenia.

Na powyższą decyzję skarżąca złożyła odwołanie wskazując, że jest niezadowolona z otrzymanej decyzji. Podniosła, że nie jest w stanie spłacać nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 100,00 zł miesięcznie bez uszczerbku poważnego dla siebie i dla rodziny. Kwota 415,00 zł jaką otrzymuje od GOPS od lutego 2021 r. jest zbyt niska na wyżywienie dzieci i utrzymanie siebie i domu. Wskazała, że nie ma żadnych możliwości dostarczenia zaświadczenia o dochodach od firmy S. W związku z powyższym wnosiła o umorzenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy.

W trakcie postępowania wyjaśniającego organ odwoławczy zwrócił się do organu pierwszej instancji o udzielenie informacji:

1. Czy Wójt Gminy L przywrócił skarżącej wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego na syna E., a jeśli tak, to od kiedy,

2. Czy w przypadku przywrócenia świadczenia pielęgnacyjnego, świadczenia te zostały już wypłacone skarżącej, a jeśli tak, to kiedy i w jakiej wysokości (łącznie i z podziałem na miesiące),

3. W przypadku nieprzywrócenia wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego, szczegółowe wyjaśnienie przyczyn takiego stanu rzeczy,

4. Jakie świadczenia z pomocy społecznej (pieniężne i niepieniężne), GOPS w L aktualnie wypłaca rodzinie skarżącej, w jakiej wysokości, od kiedy i do kiedy przyznane są te świadczenia,

5. Czy w sprawie skarżącej wystąpiły nowe szczególne okoliczności dotyczące sytuacji jej rodziny (po dacie wydania przez Wójta Gminy L decyzji z dnia 9 lipca 2021 r., nr [...]), które nie znajdują odzwierciedlenia w przesłanych do Kolegium aktach sprawy.

W odpowiedzi na powyższe w piśmie z dnia 18 października 2021 r. organ pierwszej instancji wyjaśnił, że nie przywrócił skarżącej wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z tym świadczenie nie zostało wypłacone. Organ wskazał też na zakres pomocy finansowej udzielanej skarżącej - zasiłek okresowy, celowy, stały, stypendium szkolne dla dzieci.

Opisaną na wstępie decyzją z dnia 30 listopada 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało treść przepisu art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz wyjaśnił, że istnienie ustawowego kryterium "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny" jest indywidualnie ustalane w każdym przypadku przez organ w ramach prowadzonego postępowania, w toku którego organ właściwy winien zbadać sytuację rodzinną, zdrowotną, materialną i życiową rodziny oraz ocenić, czy okoliczności ustalone dają podstawę do uwzględnienia bądź nieuwzględnienia wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń lub ich rozłożenia na raty. Przesłanka "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny" powinna być badana pod kątem oceny wszystkich ustalonych w konkretnej sprawie okoliczności, które kształtują sytuację wnioskodawczyni i jej rodziny, w tym faktycznie istniejących ważnych powodów mających wpływ na funkcjonowanie rodziny i skonfrontowanie ich z konkretną (realną i aktualną) możliwością spłaty nienależnie pobranych świadczeń. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń albo ich rozłożenia na raty, ma formę decyzji wydawanej w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ rozpatrujący sprawę ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć, co nie oznacza, że rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego może nosić cechy dowolności. Na poparcie swojego stanowiska organ powołał orzecznictwo sadów administracyjnych.

Wyjaśniło, że w przedmiotowej sprawie wnioskiem z dnia 7 stycznia 2021 r. (data wpływu do organu pierwszej instancji - 11 stycznia 2021 r.) skarżąca zwróciła się z prośbą o umorzenie lub rozłożenie na raty nienależnie pobranej kwoty świadczeń alimentacyjnych z uwagi na ciężką sytuację zdrowotną i finansową lub rozłożenie nienależnie pobranych świadczeń na raty.

Zdaniem Kolegium, skoro skarżąca świadoma swojej trudnej sytuacji materialnej, złożyła wniosek o rozłożenie na raty nienależnie pobranych świadczeń, to tym samym wyraziła gotowość ratalnej spłaty kwoty 3558,63 zł. W związku z powyższym, treść rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji winna być także analizowana przez pryzmat alternatywnie określonego wniosku złożonego przez skarżącą.

Jak podniosło Kolegium, z akt sprawy wynika, że skarżąca jest osobą nieaktywną zawodowo, niezarejestrowaną w UPPK. Jest rozwiedziona i samotnie wychowuje dwójkę dzieci: O. (12 lat) i E. (10 lat). Syn E. posiada orzeczenie o niepełnosprawności uprawniające do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, które było pobierane do 31 stycznia 2021 r., jednak z uwagi na podjęcie zatrudnienia przez skarżącą i nie zgłoszenie tego faktu w organie, zostało wstrzymane od 1 lutego 2021 r. Wstrzymano również wypłatę zasiłków rodzinnych. Rodzina skarżącej korzysta regularnie ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczeń rodzinnych i wychowawczych, stypendium szkolnego dla dzieci, a także ze świadczeń z pomocy społecznej (zasiłek okresowy, celowy). Są to jedyne źródła dochodu rodziny. W związku z tym sytuacja dochodowa rodziny skarżącej jest w miarę stabilna, co wiąże się z regularnym otrzymywaniem ww. świadczeń.

W październiku 2021 r. rodzina skarżącej dysponowała faktycznym dochodem w wysokości 2311,84 zł, obejmującym świadczenia z funduszu alimentacyjnego - 200,00 zł zasiłek pielęgnacyjny - 215,84 zł, świadczenie wychowawcze - 1000,00 zł, zasiłek okresowy - 400,00 zł, stypendium szkolne na dwoje dzieci - 496,00 zł. Organ zauważył, ze do dochodu rodziny przy ustalaniu wsparcia z pomocy społecznej, nie wlicza się świadczenia wychowawczego, to jednak stanowi ono znaczące źródło utrzymania rodziny. Dlatego przy ustalaniu faktycznej sytuacji dochodowej rodziny skarżącej na potrzeby niniejszej sprawy, nie można pominąć faktu, iż pobiera świadczenie wychowawcze w wysokości 1000,00 zł miesięcznie.

Zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji - kierując się dyrektywami wynikającymi z art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. - dokonał poprawnej analizy powyższych okoliczności, które obrazują aktualną sytuację dochodową i rodzinną skarżącej oraz słusznie przyjął, że wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest nieuzasadniony. Organ pierwszej instancji uznał jednak, że sytuacja życiowa skarżącej jest na tyle szczególna, że uzasadnia rozłożenie nienależnie pobranych świadczeń na 36 rat, po 100,00 zł miesięcznie, przy czym zwrot ma nastąpić przez potrącenie ze świadczeń bieżąco wypłacanych z funduszu alimentacyjnego. Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że w sytuacji życiowej skarżącej zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące jej rodziny, które uzasadniają rozłożenie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 3558,63 zł na 36 rat, po 100,00 zł miesięcznie. Przemawiają za tym niskie dochody rodziny, potrzeba zapewnienia rodzinie środków utrzymania, dobro rodziny, a zwłaszcza małoletnich jej członków. Jednocześnie, mając na uwadze okoliczności powstania nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w ww. wysokości, Kolegium stwierdziło, że w sytuacji życiowej skarżącej nie zachodzą tak szczególne okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie ww. nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Organ odwoławczy podał, że sytuacja w jakiej znajduje się skarżąca związana z koniecznością spłaty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie jest wynikiem zdarzeń losowych czy też czynników obiektywnych, niezależnych od skarżącej. Jak wynika z akt sprawy skarżąca bezpośrednio i świadomie przyczyniła się do powstania nienależnie pobranych świadczeń w wysokość 3558,63 zł, gdyż w sposób nieuprawniony pobrała świadczenia z tego funduszu za okres od 17 lutego 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. (Strona nie poinformowała GOPS w L o obniżeniu przez sądów alimentów na dzieci z kwoty 500,00 zł na 100,00 zł na każde dziecko). Również brak współdziałania oraz wyjaśnienia skarżącej niespójne z innymi ustaleniami poczynionymi przez GOPS w L w kwestii podwójnego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego w październiku 2020 r. oraz uzyskanego dochodu w 2020 r., opisane w piśmie GOPS w L z dnia 18 października 2021 r., a znajdującymi potwierdzenie w materiale dowodowym, w tym w dokumentach urzędowych, przyczyniły się do tego, że ww. nie przywrócono świadczenia pielęgnacyjnego na syna E.

Zdaniem Kolegium sytuacja materialna rodziny skarżącej jest trudna, a w związku z wykonaniem decyzji o ratalnej spłacie nienależnie pobranego świadczenia jeszcze się pogorszy o 100,00 zł miesięcznie, to jednak źródłem tego problemu są wcześniejsze świadome zachowania skarżącej, a dokładniej zaniechanie w poinformowaniu GOPS w L o obniżeniu przez sądów alimentów na dzieci i pobieranie świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wyższej niż należne wysokości. Trudna sytuacja rodziny nie może jednak usprawiedliwiać świadomego niedopełnienia ustawowego obowiązku zgłoszenia organowi nowych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 19 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) i nie może być okolicznością przesądzającą o umorzeniu nienależnie pobranych świadczeń. Okoliczności, że dłużnik alimentacyjny P. K. nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań wobec małoletnich dzieci, a strona uważa, że jej dzieci powinny otrzymywać wyższe alimenty niż zasądzone przez sąd, nie ma w tej sprawie żadnego znaczenia i nie może usprawiedliwiać samowolnego pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wyższej wysokości niż należne.

Kolegium powtórzyło, że środki budżetowe przeznaczone na świadczenia alimentacyjne w gminach stanowią środki publiczne. Społeczeństwo i jego obywatele powinni mieć pewność, że organy Państwa dbają o wykorzystywanie środków publicznych w sposób zgodny z ich przeznaczeniem. W przypadku umorzenia środków nienależnie pobranych, gdy nie zachodzi wyjątkowa sytuacja, organ mógłby narazić się na zarzut marnotrawienia środków publicznych.

Zauważyło również, że organ pomocowy pomimo prowadzenia postępowania z wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego lub rozłożenia ich na raty - nie pozostawił rodziny skarżącej bez pomocy. Dlatego w ramach pomocy środowiskowej została wydana decyzja ustalająca uprawnienia do świadczeń z opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych w okresie od 28 kwietnia 2021 r. na 90 kolejnych dni. Poza tym organ zaproponował skarżącej, a następnie przyznał jej zasiłek okresowy oraz zasiłek celowy.

Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając SKO w Krakowie naruszenie przepisów:

- art. 7 w zw. z ar. 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie w całości w sposób należyty i wszechstronny materiału dowodowego w sprawie;

- art. 7a §1 k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie na korzyść skarżącej normy prawnej pozwalającej rozstrzygnąć sprawę na korzyść skarżącej, a to art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów;

- art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę SKO w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2022 r., poz. 1205 ze zm., zwanej dalej ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów).

Zgodnie z treścią art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w brzmieniu obowiązującym na datę wydania zaskarżonej decyzji, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu.

Stosownie zaś do art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Analiza art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów prowadzi do wniosku, że umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń, musi być poprzedzone ustaleniem, iż podmiot zobowiązany do zwrotu tych świadczeń znajduje się w "szczególnej sytuacji rodzinnej". Ustawa nie zawiera definicji pojęcia "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". Ustalenie wystąpienia tej przesłanki w każdym przypadku wymaga zatem od organu odniesienia się do ocen pozaprawnych. Przesłanka ta powinna być więc badana pod kątem oceny indywidualnej, przy uwzględnieniu wszystkich tych okoliczności, które w konkretnej sprawie kształtują sytuację wnioskodawcy i jego rodziny, jako szczególną z punktu widzenia słuszności i zasadności umorzenia nienależnie pobranego świadczenia.

Nie ulega więc wątpliwości, że rozpoznając wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń organ administracji zobligowany jest zbadać sytuację życiową wnioskodawcy oraz rodziny, którą tworzy - w tym sytuację materialną, stan rodziny, stan zdrowotny, okoliczność uzyskiwania dochodu czy zdolność zarobkowania.

Po drugie, przywołana norma prawna nie pozostawia wątpliwości, że decyzja w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych zapada w ramach uznania administracyjnego. Istotne jest, że decyzja oparta na powyższym przepisie ustawy, aczkolwiek ma charakter uznaniowy, to nie może być rozstrzygnięciem dowolnym. Wręcz przeciwnie - działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2021 r., poz. 735, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 k.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (por. WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 17 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 475/21; LEX nr 3229005).

Przesłanką zastosowania ulgi przewidzianej w art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest zatem każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej osoby, która pobrała nienależne świadczenie i ocena tej sytuacji. Wspomniane tzw. uznanie administracyjne oznacza, że organ ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia zależnie od okoliczności sprawy, przy czym winno ono zapaść po wnikliwym i szczegółowym wyjaśnieniu sprawy i rozważeniu wszystkich okoliczności, a decyzja powinna być wyczerpująco uzasadniona. Organ zobowiązany jest więc w sposób jasny i jednoznaczny wyjaśnić zajęte stanowisko (vide: wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 17 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 475/21; LEX nr 3229005).

Oceniając pod tym względem wydane w sprawie decyzje w obu instancjach nie doszło, zdaniem Sądu, do przekroczenia ram uznania administracyjnego.

Zarówno organ pierwszej instancji, jak i działające jako organ odwoławczy SKO w Krakowie, ustaliły sytuację materialną, życiową i zdrowotną rodziny skarżącej. Organy ustaliły, że skarżąca jest osobą nieaktywną zawodowo, niezarejestrowaną w UPPK. Jest rozwiedziona i samotnie wychowuje dwójkę dzieci: O. (12 lat) i E. (10 lat). Syn E. posiada orzeczenie o niepełnosprawności uprawniające do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, które było pobierane do 31 stycznia 2021 r., jednak z uwagi na podjęcie zatrudnienia przez skarżącą i nie zgłoszenie tego faktu w organie, zostało wstrzymane od 1 lutego 2021 r. Wstrzymano również wypłatę zasiłków rodzinnych. Rodzina skarżącej korzysta regularnie ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczeń rodzinnych i wychowawczych, stypendium szkolnego dla dzieci, a także ze świadczeń z pomocy społecznej (zasiłek okresowy, celowy). Są to jedyne źródła dochodu rodziny. Faktycznie zatem do dyspozycji rodziny pozostaje kwota 1415,84 zł. miesięcznie W związku z tym sytuacja dochodowa rodziny skarżącej jest, jak oceniły organy, trudna, ale w miarę stabilna, co wiąże się z regularnym otrzymywaniem ww. świadczeń.

Wobec powyższego orzekające organy uznały, że w sytuacji życiowej skarżącej zachodzą uzasadnione okoliczności dotyczące jej rodziny, które uzasadniają jedynie rozłożenie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 3558,63 zł na 36 rat, po 100,00 zł miesięcznie. Przemawiają za tym niskie dochody rodziny, potrzeba zapewnienia rodzinie środków utrzymania, dobro rodziny, a zwłaszcza małoletnich jej członków. Jednocześnie, mając na uwadze okoliczności powstania nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w ww. wysokości, poprzez zaniechanie poinformowania przez skarżącą GOPS w L o obniżeniu przez sąd alimentów na dzieci i pobieranie świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wyższej niż należne wysokości, organy stwierdziły, że w sytuacji życiowej skarżącej nie zachodzą tak szczególne okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie ww. nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W tym zakresie nie można skutecznie, w ocenie Sądu, zarzucić orzekającym organom naruszenia przepisów postępowania – art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a., jak również zasad i celów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Niskie dochody nie stanowią bowiem same w sobie przesłanki, która umożliwiłaby umorzenie należności z tytułu świadczeń nienależnie wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej w całości. Rozpoznając wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń organ administracji publicznej zobligowany jest zbadać całokształt sytuacji życiowej wnioskodawcy oraz rodziny, którą tworzy, co organy uczyniły. Przepis art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w zakresie ulgi w postaci umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości, może być zastosowany tylko wtedy, gdy w sytuacji rodziny zachodzą - szczególnie uzasadnione, nadzwyczajne okoliczności - które to uniemożliwiają trwale spłatę nienależnie pobranego świadczenia, a więc w chwili wnioskowania o jego umorzenie, jak też w przyszłości. Omawiany przepis nie może być stosowany tylko dlatego, że sytuacja wnioskodawcy jest trudna, co niewątpliwie ma miejsce w niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę stan zdrowia skarżącej i niski dochód jej rodziny. Trudności te jednak muszą być wyjątkowe, wykluczające ewentualność spłaty należności także w przyszłości. Taki charakter trudności rodziny skarżącej w rozpatrywanej sprawie nie został wykazany, ponieważ jak wynika z akt sprawy - skarżąca posiada stałe dochody z pomocy społecznej, a nadto niezależnie od kwestii rozłożenia skarżącej na raty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organy pomocowe wydały decyzję ustalającą uprawnienia do świadczeń z opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych w okresie od 28 kwietnia 2021 r. na 90 kolejnych dni. Poza tym zaproponowały skarżącej, a następnie przyznały jej zasiłek okresowy oraz zasiłek celowy.

W takim razie zgodzić się należało z oceną organów, że nie zachodzą wyjątkowe okoliczności w sytuacji życiowej skarżącej, które uniemożliwiałyby spłatę nienależnie pobranego świadczenia. Stan faktyczny został wnikliwie ustalony i prawidłowo oceniony. Przepisy prawa materialnego zostały właściwie zrozumiane i zastosowane.

Wbrew więc twierdzeniom skarżącej nie można zarzucić organom orzekającym podjęcia kwestionowanych decyzji w sposób dowolny, z naruszeniem przepisów postepowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy.

Skarga nie mogła więc wywrzeć zamierzonego skutku. Stan zdrowia skarżącej, brak możliwości zarobkowania oraz trudna sytuacja materialna nie stanowią w okolicznościach sprawy wystarczającej przyczyny odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżąca ma stałe dochody z pomocy społecznej, a w związku z tym także realną możliwość spłaty zaległości alimentacyjnej, która po stronie miesięcznych wydatków skarżącej (ok 500 zł) powoduje jedynie uszczuplenie w wysokości kwoty pozostającej do dyspozycji skarżącej w wysokości 100 zł, przy jednoczesnej pomocy organów pomocy społecznej dla rodziny skarżącej w postaci zasiłku okresowego i celowego. Nie sposób też nie pominąć w sprawie przyczyny powstania nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Ponadto, w odniesieniu do postawionego organom zarzutu naruszenia art. 7a § 1 k.p.a., podnieść należy, że w przepisie tym nie chodzi o sytuacje, w których pojawiają się wątpliwości interpretacyjne przepisów mających zastosowanie w danej sprawie, lecz o przypadki, w których pomimo użycia różnych metod wykładni przepisów prawa, wciąż pozostają co najmniej dwa, równie uprawnione, sposoby rozumienia danego przepisu (tzw. pat interpretacyjny). Taka jednak sytuacja w niniejszym przypadku nie miała miejsca. Wyrażona w nim zasada interpretacyjna in dubio pro libertate ("w razie wątpliwości na korzyść wolności") ma na celu ograniczenie ryzyka obciążenia strony skutkami niejasności przepisów.

"Zasada in dubio pro libertate może być rozpatrywana w dwóch kontekstach – w sytuacji wątpliwości co do wykładni prawa; a także w perspektywie wątpliwości związanych z ustaleniami stanu faktycznego. W pierwszym przypadku, gdy rezultaty wykładni normy prawa administracyjnego okażą się niejednoznaczne – organy administracyjne i sądy są zobowiązane poszukiwać interpretacji chroniących w jak najszerszym zakresie wolności i prawa podmiotowe jednostki; natomiast

– w drugim stanie – organy, dysponujące władztwem administracyjnym i prowadzące postępowanie jurysdykcyjne, zgodnie z zasadą oficjalności i zasadą prawdy materialnej – winny dążyć do wyczerpującego i kompletnego zebrania materiału dowodowego, a braki i uchybienia w tym względzie nie mogą być rozstrzygane na niekorzyść podmiotu umiejscowionego na zewnętrz administracji publicznej. Jest znamienne, iż – w ostatnio wspominanym zakresie – zasada in dubio pro libertate obejmuje także rozstrzyganie niedających się wyjaśnić wątpliwości w zakresie podstawy faktycznej konkretnej sprawy."(por. Łukasz Folak, Zasada in dubio pro libertate w prawie administracyjnym i orzecznictwie sądów administracyjnych; Internetowy Przegląd Prawniczy TBSP UJ 2017/4 ISSN 1689‒9601). Podkreślić jednak należy, że art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentacji, stanowiący w tej sprawie materialnoprawną podstawę orzekania, nie nastręczał kłopotów interpretacyjnych, a jego redakcja i nie dawała w żadnym wypadku pola przy zastosowaniu różnych metod wykładni przepisów prawnych, do równego jego rozumienia, a ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organy, w ocenie Sądu, także nie budziły wątpliwości, gdyż z nich wyłaniał się jasny obraz sytuacji życiowej skarżącej w kontekście realnej możliwości spłaty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wobec tego skoro w przepisie art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów katalog ulg w nim wymienionych charakteryzuje się swoistą gradacją, przy czym umorzenie w całości kwoty nienależnie pobranych świadczeń jest środkiem o najdalej idących skutkach, możliwym do zastosowania wtedy, gdy nie ma żadnych i trwałych możliwości spłaty zadłużenia. Natomiast rozłożenie na raty, może być uzasadnione sytuacją, gdy istnieje realna spłata zadłużenia, w przyszłości, jak i po rozłożeniu na raty należności głównej (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 14 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Bd 174/19; LEX nr 2696502), to nie można było zarzucić organom orzekającym działania nie uwzględniającego indywidualnego interesu skarżącej i jej rodziny w konflikcie z interesem publicznym.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku