Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Wr 172/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2004-06-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędziowie: sędzia WSA Teresa Cisyk asesor sądowy Grażyna Jeżewska – spraw. Protokolant: referent Dorota Rak po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi G. G. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Miejskiego Inspektora Sanitarnego w O. z dnia [...], nr [...], 2) orzeka, że zaskarżona decyzja w całości nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Miejski Inspektor Sanitarny w O. decyzją z dnia [...], nr [...], na podstawie § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65 poz. 294 z pózn. zm.- zwanego dalej rozporządzeniem) oraz art. 104 § l Kodeksu postępowania administracyjnego nie stwierdził u G. G. choroby zawodowej narządu słuchu, wymienionej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia.

W uzasadnieniu podniósł, iż dnia 25 października 2001 r. Instytut Medycyny Pracy w S. wydał orzeczenie lekarskie, stwierdzając brak podstaw do rozpoznania zawodowego uszkodzenia słuchu u skarżącego, gdyż przeprowadzona obecnie diagnostyka audiologiczna obejmująca audiometrię tonalną i impedancyjną oraz ABR (biopotencjały z pnia mózgu) wykazała niedosłuch odbiorczy ucha prawego oraz głuchotę ucha lewego. Średnie podwyższenie progu słuchu z częstotliwości 1000, 2000, 4000 Hz z uwzględnieniem fizjologicznej poprawki na wiek wynosi dla UP-30 dB. W okresie zakończenia pracy tj. 1993, 1994, 1995 r. skarżący miał wykonywane badania audiometryczne i nie stwierdzono osłabienia ostrości słuchu, które uzasadniałoby rozpoznanie choroby zawodowej. W ocenie Instytutu po zakończeniu narażenia na hałas, skutki jego działania w postaci niedosłuchu nie ulegają zmianie (pogłębieniu). Wobec powyższego obserwowana w kolejnych badaniach (orzeczenie WOMP [...], IMP [...] w 1996 r., WOMP [...] w 1999 r.) znaczna progresja niedosłuchu do poziomu głuchoty w uchu lewym nie może być etiologicznie wiązana z narażeniem na hałas w latach 1954-1994. Nie można wykluczyć związku przyczynowego niedosłuchu z przebytym w 1999 r. udarem mózgowym, uogólnioną miażdżycą, zmianami zwyrodnieniowymi i dyskopatycznymi w obrębie kręgosłupa szyjnego.

[...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w O. po rozpatrzeniu odwołania G. G., w oparciu o art. 138 § l pkt l Kodeksu postępowania administracyjnego oraz w związku z § 10 ust. l i 3 rozporządzenia, decyzją z dnia [...], nr [...], utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny sprawy wskazując, iż G. G. w okresie od lipca 1954r. do listopada 1957r. i od maja 1959r. do lipca 1994r. był elektromonterem, elektromechanikiem sieciowym, elektrykiem w A S.A. w O. W wyniku dochodzenia epidemiologicznego przeprowadzonego przez Inspekcję Sanitarną w tym zakładzie w dniu 4 listopada 1996r. ustalono, iż skarżący narażony był na hałas o poziomie 81 - 84 dB.

W dniu 13 listopada 1995r. G. G. został poddany badaniu w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiej Przychodni Przemysłowej w O., gdzie rozpoznano obustronny niedosłuch odbiorczy o wielkości 37 dB w uchu prawym i 47 dB w uchu lewym. Kolejne badania, którym został poddany w dniach 16 lipca 1996r. i 7 sierpnia 1996r. w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. wykazały, iż ubytki słuchu wymienionego wynoszą 32 dB w uchu prawym i 53 dB w uchu lewym. Dnia 31 grudnia1996r. Instytut orzekł, iż w związku z brakiem narażenia na hałas ponadnormatywny w czasie zatrudnienia nie ma podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu.

W związku z wniesionym przez G. G. odwołaniem od tej decyzji, kwestionującym ocenę narażenia na hałas, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w O. przeprowadził ponowne dochodzenie epidemiologiczne, w wyniku którego ustalono, iż w ocenie narażenia na hałas G. G. będącej podstawą decyzji organu I instancji nie zostały uwzględnione fakty, iż był on narażony na hałas impulsowy o wielkości impulsu 119 - 126 dB, wykonując prace remontowo-naprawcze w pomieszczeniach, gdzie natężenie hałasu znacznie przekraczało wielkość dopuszczalną (88 - 103 dB). Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w O., kierując się tą oceną narażenia i wynikami badań lekarskich w dniu 28 marca 1997r., uchylił decyzję Państwowego Terenowego Inspektora Sanitarnego w O. i stwierdził u skarżącego chorobę zawodową narządu słuchu.

Następnie Naczelny Sąd Administracyjny we Wrocławiu, rozpatrując sprawę wskutek skargi A S. A. w O. uchylił w/w decyzję, stwierdzając, iż przed podjęciem decyzji ostatecznej należało przedstawić wynik uzupełniającego dochodzenia epidemiologicznego Instytutowi Medycyny Pracy w S., celem wydania przez tę jednostkę opinii ustalającej etiologię schorzenia, uwzględniającą dane o narażeniu. Opinia ta została przedstawiona Instytutowi w dniu 16 listopada 1998r. który nie znalazł podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u skarżącego. Wobec powyższego [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w O. decyzją z dnia 11 grudnia 1998r. utrzymał w mocy decyzję Państwowego Terenowego Inspektora Sanitarnego w O. o nie stwierdzeniu u G. G. choroby zawodowej. Naczelny Sąd Administracyjny kolejnym wyrokiem z dnia 4 października 2000r. uchylił w/w decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, nakazując uzupełnienie postępowania dowodowego celem ustalenia, czy niedosłuch G. G. może być uznany za schorzenie zawodowe i czy został spowodowany czynnikami występującymi w środowisku pracy skarżącego.

Skarżący ponownie został poddany badaniom przez Poradnię Chorób Zawodowych w K., a następnie na swój wniosek w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Obie jednostki, Poradnia w dniu 16 maja 2001 r. Instytut dnia 25 października 2001r. orzekły o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu. W uzasadnieniu orzeczeń powołały się na końcowe oceny stanu słuchu G. G. z ostatnich lat zatrudnienia, w których nie stwierdzono osłabienia ostrości słuchu w stopniu uzasadniającym rozpoznanie choroby zawodowej. Stwierdzono ponadto, iż dokonana w 1995r. w Poradni Chorób Zawodowych ocena stanu słuchu, (po okresie zatrudnienia) poprzez swoją asymetrię nie daje podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Natomiast Instytut podkreślił, iż zgodnie z wiedzą medyczną po ustaniu narażenia na hałas, skutki jego działania w postaci niedosłuchu nie ulegają pogłębieniu, stąd obserwowana w kolejnych badaniach znaczna progresja niedosłuchu do poziomu głuchoty w uchu lewym nie może być etiologicznie związana z narażeniem na hałas w latach 1954 - 1994. wywodząc, iż nie można wykluczyć związku przyczynowego niedosłuchu z przebytym w 1999r. udarem mózgowym, uogólnioną miażdżycą, zmianami zwyrodnieniowymi i dyskopatycznymi w obrębie kręgosłupa szyjnego.

Miejski Inspektor Sanitarny w O. biorąc pod uwagę orzeczenie Instytutu, decyzją z dnia 7 listopada 200Ir. nie stwierdził u G. G. choroby zawodowej narządu słuchu.

G. G. odwołał się od tej decyzji do [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego. Podniósł, iż stan jego zdrowia od czasu zakończenia pracy zawodowej uległ znacznemu pogorszeniu, stąd orzeczenie lekarskie może być dotknięte błędem wynikającym z pojawienia się innych przyczyn mających wpływ na istniejące schorzenie, a w orzeczeniu lekarskim nie dość jednoznacznie wykazano, że przyczyną upośledzenia słuchu jest inna choroba a nie narażenie na czynniki środowiskowe na stanowisku pracy.

Organ odwoławczy, rozstrzygając sprawę powołał się na § 10 ust. l rozporządzenia, wskazując iż decyzję w przedmiocie choroby zawodowej wydaje się na podstawie orzeczenia jednostki organizacyjnej właściwej do rozpoznania takiej choroby. Jednostki służby zdrowia, właściwe w tych sprawach, wydają orzeczenia lekarskie na podstawie: informacji o narażeniu zawodowym, wyników dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy, dokumentacji dotyczącej przebiegu zatrudnienia, wyników przeprowadzonych badań klinicznych i dokumentacji lekarskiej. Stan słuchu był przedmiotem oceny dwóch upoważnionych jednostek. Obie dysponowały wynikami dochodzenia epidemiologicznego, wskazującymi, iż podczas zatrudnienia w A S. A. wymieniony wykonywał prace w warunkach narażenia na hałas, jednak orzekły o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu. Obie jednostki uzasadniły swoje stanowisko, powołując się na ocenę stanu słuchu pracownika z okresu zakończenia pracy zawodowej nie uzasadniającą rozpoznania choroby zawodowej, pogłębianie się niedosłuchu pomimo ustania narażenia. Wskazano ponadto, jakie mogą być przyczyny pogłębiającego się niedosłuchu (udar mózgowy, uogólniona miażdżyca, zmiany zwyrodnieniowe i dyskopatyczne w obrębie kręgosłupa szyjnego). Wydanie opinii lekarskiej poprzedzone zostało szczegółowymi badaniami specjalistycznymi, które w ocenie upoważnionych do orzekania jednostek o chorobach zawodowych nie dały podstaw do rozpoznania u G. G. zawodowego schorzenia narządu słuchu.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący zarzucił naruszenie art. 77 K.p.a. w związku z art. 6,7,8,9,11 K.p.a., gdyż organ nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie. Podnosi, iż od siedmiu lat toczy się jego sprawa i "ze względu na uchybienia formalne po raz kolejny jedna ze stron czuje się niezadowolona". Uważa, że pierwsze postępowanie było wiarygodne, bowiem niewątpliwie obecny stan zdrowia spowodował, iż trudno jest ocenić jaka jest faktyczna przyczyna pogarszania się słuchu. Wskazuje, że jego praca nie była wykonywana na jednym stanowisku pracy i miała charakter interwencyjny, gdzie był narażony na hałas impulsowy, który może być przyczyną utraty słuchu, a nawet wyjaśnić asymetrię w ubytku słuchu. We wszystkich podręcznikach fizyki mówiących o rozprzestrzenianiu się hałasu znany jest fakt powstawania tzw. "cienia akustycznego" zaraz za przegrodą. W tym wypadku wystarczy, aby odpowiednio mocny impuls dźwiękowy doszedł prostopadle do ucha, a głowa stanowiła zasłonę, aby wytłumaczyć fakt ekspozycji i większego narażenia jednego ucha na hałas. Ubytek słuchu ma charakter trwały i wszelkie choroby mogą maskować źródło powstania ubytku, jednak "wszelkie opinie nawet wydane z najlepszą wiedzą lekarską mają jedynie charakter domysłów".

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Dodatkowo podnosząc, że organom orzekającym znany był fakt występowania na jego stanowisku pracy hałasu impulsowego i wyniki badania zostały przedstawione Instytutowi w S., który stwierdził, że dane o narażeniu nie dają podstaw do uznania choroby za zawodową. Upoważnione jednostki służby zdrowia nie kierowały się tylko aktualnym stanem słuchu i zdrowia, dokonały analizy wszystkich badań, którym skarżący był wielokrotnie poddawany i na ich podstawie nie stwierdziły przesłanek do rozpoznania choroby zawodowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

skarga zasługuje na uwzględnienie.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona przez Sąd wykazała, że decyzja ta nie odpowiada wymogom prawa.

Z przepisu §1ust.1 rozporządzenia, obowiązującego w czasie wydania zaskarżonej decyzji wynika, że stwierdzenie choroby zawodowej powinno nastąpić, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki:

- wystąpienie w środowisku pracy czynników szkodliwych,

- rozpoznanie u pracownika choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych,

- zaistnienie związku przyczynowego między czynnikami szkodliwymi a rozpoznaną u pracownika chorobą.

Dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że G. G. był narażony na hałas impulsowy o wielkości impulsu 119 - 126 dB, wykonując prace remontowo-naprawcze w pomieszczeniach, gdzie natężenie hałasu znacznie przekraczało wielkość dopuszczalną (88 - 103 dB), zatem będąc zatrudniony w A S.A., w latach 1954 do 1994, był narażony na ponadnormatywny hałas. Pracował więc w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej narządu słuchu. Podkreślić należy, że inspektorzy sanitarni nie kwestionowali pracy wnioskodawcy w warunkach narażenia na chorobę zawodową. Uprawnione placówki diagnostyczne rozpoznały u niego uszkodzenie słuchu typu odbiorczego. Schorzenie to, czyli uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu, jest określone jako choroba zawodowa, gdyż znajduje się pod poz.15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.

Konstrukcja §1 ust.1 tego rozporządzenia przemawia za tym, że w przypadku pozytywnego ustalenia, iż rozpoznana u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą a warunkami narażającymi na jej powstanie (vide - wyrok SN z dnia 11 marca 1999 r., sygn. akt. III RN 128/98, OSNAP 1999 / 24 / 771).

W orzeczeniu Poradni Chorób Zawodowych w K. z dnia 1 maja 2001 r. stwierdzono, iż badania wykonane już po okresie zatrudnienia, tj. w czerwcu 1995 r. i ustalające niewielki ubytek słuchu wynoszący: UP – 23 dB, UL – 32 dB nie stwarzały podstaw do uznania uszkodzenia słuchu typu odbiorczego za chorobę zawodową, również dokonana w Poradni ocena słuchu z listopada 1995 r., określająca ubytek: UP – 37 dB, UL – 47 dB poprzez swoją asymetrię i fakt wystąpienia po ustaniu zatrudnienia nie dawała jednoznacznych powodów do stwierdzenia choroby zawodowej, konkludując, że biorąc pod uwagę wiele różnych czynników uszkodzenia słuchu i dane dotyczące narażenia zawodowego m. in. czas pracy w warunkach szkodliwych nie można jednoznacznie z przeważającym prawdopodobieństwem wskazać na warunki pracy jako dominujący czynnik sprawczy stwierdzonego niedosłuchu u skarżącego. Głuchota lewego ucha spowodowana została, w ocenie Poradni przebytym przez skarżącego w 1999 r. udarem mózgu. Powyższą ocenę lekarską podzielił Instytut w S., dodatkowo podkreślając, ze po ustaniu narażenia na hałas, skutki jego działania w postaci niedosłuchu nie ulegają pogłębieniu, stąd obserwowana w kolejnych badaniach znaczna progresja niedosłuchu do poziomu głuchoty w uchu lewym nie może być etiologicznie związana z narażeniem na hałas w latach 1954 - 1994, jak też nie można wykluczyć związku przyczynowego niedosłuchu z przebytym w 1999r. udarem mózgowym, uogólnioną miażdżycą, zmianami zwyrodnieniowymi i dyskopatycznymi w obrębie kręgosłupa szyjnego.

W tej sytuacji, w ocenie Sądu, odmowa stwierdzenia u wnioskodawcy choroby zawodowej uszkodzenia słuchu, na podstawie orzeczeń jednostek z powodu niewystarczającego poziomu niedosłuchu, stwierdzonego w 1995 r., przy jednoczesnym uznaniu narażenia skarżącego na ponadnormatywny hałas w czasie całego zatrudnienia, stanowi naruszenie przepisu §1 ust.1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Brak jest podstaw prawnych do wyłączenia z pojęcia chorób zawodowych uszkodzenia słuchu ze względu na stopień stwierdzonego uszkodzenia, jeżeli wykazano, że uszkodzenie to zostało spowodowane działaniem hałasu (por. m.in. wyrok SN z dnia 28 czerwca 2000 r., sygn. akt. III RN 202/99 , Wokanda 2000 / 9 / 33).

Odmienna ocena przyjęta w zaskarżonej decyzji stanowiła naruszenie przepisu § 1 ust.1 rozporządzenia, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zaznaczyć jeszcze należy, że orzeczenia lekarskie, rozpoznające u skarżącego niedosłuch odbiorczy, odmawiały stwierdzenia u niego choroby zawodowej także z powodu stwierdzonej asymetrii upośledzenia słuchu oraz progresji niedosłuchu do poziomu głuchoty w lewym uchu. Stanowisko placówek diagnostycznych z powodu tychże okoliczności, wskazujące na brak podstaw do uznania rozpoznanego obecnie niedosłuchu za chorobę zawodową jest sprzeczne z § 1 ust.1 rozporządzenia.

Mimo długoletniego postępowania toczącego się w powyższej sprawie nie wyjaśniono w przekonywający sposób, że nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy stwierdzonym niedosłuchem a narażeniem na hałas w czasie zatrudnienia. Analiza orzeczeń lekarskich znajdujących się w aktach sprawy potwierdza, bowiem istnienie takiego właśnie stanu rzeczy, gdyż wskazują, że już w 1995 r. rozpoznano u skarżącego ubytek słuchu o charakterze odbiorczym, a odmawiano uznania go za chorobę zawodową z uwagi na brak narażenia na hałas w czasie zatrudnienia. Obecnie ta okoliczność nie jest kwestionowana, ponieważ bezspornie ustalono, iż skarżący był narażony na hałas także impulsowy w czasie pracy w A S.A. w O.

Także z powodu błędnego poglądu zawartego w orzeczeniach jednostek o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, z powodu progresji niedosłuchu, kierujących się także obecnym stanem zdrowia skarżącego - nie należało akceptować orzeczeń lekarskich, a jednak organy administracyjne nie zakwestionowały wniosków zawartych w tych orzeczeniach.

W dalszym postępowaniu należy, w oparciu o wyżej zamieszczoną ocenę prawną, ponownie rozpoznać odwołanie skarżącego. Jeszcze raz podkreślić trzeba, że dotychczas zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do odmowy stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej – uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. Przesłanki tego pojęcia nie nawiązują do socjalnej niewydolności słuchu, obniżenia ostrości słuchu, obniżenia progu słyszalności, czy też odchylenia od normy nie skutkującego istotnym zaburzeniem funkcji narządu słuchu. Są one elementem diagnozy lekarskiej, która nie może polegać na modyfikowaniu przepisów ustanowionych przez ustawodawcę. Dla prawidłowego zastosowania przepisu poz.15 wykazu chorób zawodowych w związku z § 1 ust.1 rozporządzenia znaczenie ma tylko to, czy doszło do uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. W razie rozpoznania, iż do takiego uszkodzenia doszło, nie można odmówić stwierdzenia choroby zawodowej, uzasadniając odmowę niewielkim stopniem niedosłuchu, asymetrią, jak też progresją ubytku słuchu.

Wskazania do dalszego postępowania pozostają aktualne, mimo wejścia w życie, z dniem 3 września 2002 r., rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132 , poz. 1115). Zgodnie bowiem z § 10 tego rozporządzenia, postępowanie w sprawach rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia rozporządzenia w życie, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów.

Wobec powyższego należało, na mocy art. 145 § l pkt l lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Rozstrzygnięcia w pkt 2 wyroku dokonano na podstawie art. 152 w/w ustawy.