Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 681/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2021-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 § 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Brzuzy Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca) sędzia WSA Przemysław Krzykowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej DIAS) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej Dyrektor ZUS) z [...] r., w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...], od [...] do [...], [...] oraz [...].

Dyrektor ZUS prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych:

- z 17.08.2016 r. o numerach: od [...] do [...], od [...] do [...], obejmujących zaległe składki na ubezpieczenie zdrowotne od czerwca 2006 r. do kwietnia 2016 r. oraz na Fundusz Pracy od czerwca 2006 r. do maja 2011 r. (decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...]2016 r., znak: [...]);

- z 5.12.2016 r. o numerach od [...] do [...], obejmujących zaległe składki na ubezpieczenia społeczne za maj i czerwiec 2016 r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne za maj i czerwiec 2016 r. (decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [.1.].2016 r., znak: [.1.] oraz z [...]2016 r., znak: [...]); z 25.05.2018 r. numer [...] oraz numer [...], obejmujących zaległe składki na ubezpieczenia społeczne od stycznia 2017 r. do maja 2017 r. (decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...]2017 r., znak: [...]).

Wszczęcie egzekucji administracyjnej nastąpiło odpowiednio 23.08.2016 r., 09.12.2016 r. oraz 30.05.2018 r., w wyniku doręczenia odpisów tytułów wykonawczych. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, Dyrektor ZUS, zawiadomieniami z 28.05.2018 r., dokonał zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego.

Zawiadomienia o zajęciu doręczono skarżącemu odpowiednio 30.05.2018 r. oraz 11.01.2021 r.

Postanowieniem z [...]2021 r., Dyrektor ZUS działając w oparciu o art. 54 § 4 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.), oddalił skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego.

Powyższe postanowienie zostało uchylone przez DIAS. Dyrektor ZUS, po ustaleniu rzeczywistej treści żądania oraz po ponownym rozpatrzeniu sprawy, postanowieniem z [...] r., odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, przedstawiając szczegółowo swoje stanowisko w treści uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia.

Postanowienie zostało doręczone skarżącemu [...]2021 r..

Pismem z [...]2021 r. (nadanym w placówce pocztowej w tym samym dniu) dłużnik wniósł zażalenie na postanowienie Dyrektora ZUS.

W zażaleniu dłużnik wskazał, że ocena zawiera "błąd materialny i jako taka jest bezwartościowa". W związku z powyższym postępowanie powinno być umorzone w oparciu o treść art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 3 u.p.e.a.

Pismem z [...]2021 r., Dyrektor ZUS przekazał zażalenie DIAS, wnosząc o utrzymanie zaskarżonego postanowienia w mocy.

Po analizie treści wniesionego zażalenia oraz przedłożonych akt sprawy, DIAS stwierdził, co następuje.

Zgodnie z treścią przepisu art. 59 § 1 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r., a więc w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie w związku z treścią art. 13 ust. 1 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070), postępowanie egzekucyjne ulega umorzeniu:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania,

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał,

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa,

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego,

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny,

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego,

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu,

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania,

9) na żądanie wierzyciela,

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Powyższy przepis zawiera katalog przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, wskazując sytuacje, w których postępowanie egzekucyjne ulega obligatoryjnemu umorzeniu. W tym zakresie organ egzekucyjny związany jest treścią art. 59 § 1 u.p.e.a., który wprost wskazuje, że postępowanie egzekucyjne ulega umorzeniu i nie pozostawia organowi egzekucyjnemu możliwości uznania, czy w danym przypadku (zaistnienia określonych okoliczności) może umorzyć, czy też nie, prowadzone postępowanie egzekucyjne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego jest konsekwencją stwierdzenia, że postępowanie to nie może być prowadzone i że przyczyny niedopuszczalności egzekucji administracyjnej mają trwały, a nie przejściowy charakter. Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Wskazane w art. 59 § 1 u.p.e.a. przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego mają charakter obligatoryjny, a zatem w sytuacji ich wystąpienia organ musi umorzyć postępowanie. Odmowa umorzenia postępowania oznacza, że w ocenie organu nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a.

Przechodząc do oceny zaskarżonego postanowienia DIAS stwierdził że Dyrektor ZUS , który jest jednocześnie wierzycielem egzekwowanych należności, w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia prawidłowo wskazał, że w sprawie nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 59 § 1 u.p.e.a., a których wystąpienie obligowałoby organ do umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Z przeprowadzonej analizy akt postępowania egzekucyjnego oraz informacji wskazanych w zaskarżonym postanowieniu wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [.2.]2016 r. stwierdził, że skarżący podlega od 1.01.1999 r. ubezpieczeniom społecznym oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności jako twórca - zgodnie z decyzją Komisji ds. Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców z 30.09.1982 r., nr "[...]", rozpoczął on działalność twórczą jako plastyk od 1.01.1981 r.

Decyzja z [.2.]2016 r. została doręczona 10.02.2016 r. Od ww. decyzji nie wniósł skarżący odwołania. Tym samym 11.03.2016 r. decyzja stała się prawomocna. Następnie wysokość należnych do opłacenia składek została określona prawomocnymi decyzjami:

• z [...].2016 r., znak: [...],

• z [.1.].2016 r., znak: [.1.],

• z [...]2016 r., znak: [...],

• z [...]2017 r., znak: [...].

Z akt postępowania egzekucyjnego wynika, że na wniosek skarżącego z 23.11.2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] .2018 r. wydał decyzję o numerze [...] , znak: [...],[...], w której zostały stwierdzone podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, jako twórcy, za okres od stycznia 1999 r. do lipca 2017 r. Od powyższej decyzji wniósł skarżący odwołanie do Sądu Okręgowego w [...]. Wyrokiem z 28.03.2018 r., sygn. akt [...], Sąd oddalił odwołanie. Następnie Sąd Apelacyjny w [...] wyrokiem z 10.07.2018 r., sygn. akt [...], oddalił apelację skarżącego .

Postanowieniem z 23.03.2021 r. Sąd Okręgowy w [...] oddalił odwołania skarżącego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 24.04.2020 r., znak: [...], dotyczącą odmowy wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie określenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, a także odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 23.04.2020 r., znak: [...], dotyczącej odmowy wznowienia postępowania zakończonego decyzją z [...] .2018 r., nr [...] (dotyczącą stwierdzonych podstaw wymiaru składek). Obie sprawy prowadzone były przez Sąd Okręgowy w [...] pod sygnaturą [.3.] .

Postanowienie Sądu stało się prawomocne 5.05.2021 r. Tym samym, DIAS uznał, że podniesiony w treści złożonego zażalenia błąd materialny decyzji z [...] z [...].2016 r. oraz błąd formalny decyzji z [...] .2018 r., numer [...] , uznał za niezasadny.

Uwzględniając powyższe DIAS stwierdził, że należności wynikające z prawomocnych decyzji, które zostały wskazane w tytułach wykonawczych o numerach: od [...] do [...], od [...] do [...], [...] oraz [...], istnieją i są wymagalne.

DIAS podkreślił, że w postępowaniu egzekucyjnym nie jest dopuszczalne weryfikowanie prawidłowości wydania decyzji stanowiącej postawę wystawienia tytułu wykonawczego. Dopóki bowiem w obiegu prawnym pozostaje decyzja ostateczna stanowiąca tytuł wykonawczy, podlega ona egzekucji, a organ egzekucyjny nie jest uprawniony do merytorycznego badania tej decyzji i nie ma możliwości negowania prawidłowości nałożenia obowiązków. Zarzuty oraz inne środki odwoławcze przysługujące w ramach postępowania egzekucyjnego nie mogą być wykorzystywane do weryfikacji decyzji administracyjnych stanowiących podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego.

Podkreślił, że nawet zaskarżenie decyzji do sądu administracyjnego nie prowadzi do podważenia skuteczności tych decyzji, póki nie zostaną one przez sąd wyeliminowane z obrotu prawnego, lub nie wstrzyma się ich wykonalności. Tym samym, stosownie do art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny nie może badać zasadności obowiązku podlegającego egzekucji, to znaczy nie może badać, czy decyzja na mocy której nałożono obowiązek, była zgodna z prawem.

Reasumując DIAS stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 59 § 1 u.p.e.a., które obligowałyby Dyrektora ZUS do umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Egzekwowana należność pieniężna nie została uregulowana przed wszczęciem postępowania. Nie zaistniały również okoliczności skutkujące brakiem wymagalności egzekwowanego obowiązku przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, a mianowicie nie nastąpiło wstrzymanie wykonania obowiązku, odroczenie terminu jego wykonania ani też rozłożenie na raty spłat należności pieniężnej. Egzekwowana należność pieniężna nie została umorzona, nie wygasła też z innego powodu oraz nie uległa przedawnieniu. Nie zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego, czy też sytuacja, że egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego. W niniejszej sprawie nie stwierdzono niedopuszczalności egzekucji, zarówno w sensie podmiotowym jak i przedmiotowym, bowiem przedmiotem jest wierzytelność podlegająca egzekucji administracyjnej, natomiast egzekucja skierowana została do prawa majątkowego, które nie podlega ustawowemu wyłączeniu spod egzekucji. Tytuły wykonawcze, obejmujące należność z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, celem dochodzenia tych należności w trybie egzekucji administracyjnej, wystawione zostały przez podmiot do tego uprawniony, na podstawie prawomocnych decyzji. Z uwagi na fakt, że postępowanie egzekucyjne prowadzone jest przez organ egzekucyjny, będący jednocześnie wierzycielem, wykluczone jest wystąpienie okoliczności, wymienionych w art. 59 § 1 pkt 8 i 9 u.p.e.a. Nie zachodzą również okoliczności przewidziane w innych ustawach, skutkujące obligatoryjnym umorzeniem postępowania egzekucyjnego.

Tym samym DIAS stwierdził, że organ egzekucyjny zaskarżonym postanowieniem prawidłowo odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych.

W skardze wniesionej do Sądu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji Organu I instancji. Skarżący wskazał, że skarżone decyzje zawierają błąd. Wskazał, że dopiero po ponad 16 latach od wejścia w życie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (ustawa o s.u.s.), zakład decyzją nr [...] z dnia [.2.]2016r., przywrócił go do systemu ubezpieczeń społecznych.

Podał, że w okresie od 1.01.1999r. do [.2.]2016r., był wykluczony z systemu ubezpieczeń społecznych i nie zaszły okoliczności umożliwiające lub nakazujące złożenie deklaracji rozliczeniowych. Zakwestionował on prawo ZUS do wydania decyzji w przedmiocie ustalenia wymiaru zaległych składek na podstawie przepisu art. 48 ust 1 ustawy o s.u.s..

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia.

Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstawy do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy.

W sprawie odmówiono umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec D. C., na podstawie tytułów wykonawczych o nr: od [...] do [...] z dnia 17.08.2016 r., [...],[...],[...], [...], z dnia 05.12.2016 r., [...], [...], z dnia 25.05.2018 r., wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, obejmujących należności z tytułu nieopłaconych składek.

Tytuły wykonawcze obejmują należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne , na Fundusz Pracy, należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne.

Te należności zostały określone w decyzjach, które są prawomocne . Tych okoliczności skarżący nie kwestionował i nie podważył. Natomiast skarżący podważał legalność decyzji, w których określono jego zobowiązanie, a które wynikało z obowiązujących przepisów prawnych. W ten sposób kwestionował on istnienie wymagalnych wierzytelności. To zobowiązanie, które zostało skonkretyzowane we wskazanych decyzjach , nie zostało uregulowane dobrowolnie. W konsekwencji w stosunku do niego zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne.

DIAS zasadnie stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 59 § 1 u.p.e.a., które obligowałyby Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Zasadą jest, że organ egzekucyjny nie może badać zasadności obowiązku określonego tytułem wykonawczym, a tym samym zasadności decyzji będącej podstawą egzekucji. Ta jedna z podstawowych zasad postępowania egzekucyjnego obowiązuje także wówczas, gdy organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem.

Organ może wówczas dokonać weryfikacji decyzji w przypadkach i w trybach przewidzianych przez przepisy k.p.a. Przepisy pozwalają zaś na weryfikację decyzji ostatecznych w trybach nadzwyczajnych ustanowionych w k.p.a., a zatem w odrębnych postępowaniach od postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z 23.03.2021 r. Sąd Okręgowy w [...] oddalił odwołania skarżącego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 24.04.2020 r., znak: [...], dotyczącej odmowy wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie określenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, a także odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 23.04.2020 r., znak: [...], dotyczącej odmowy wznowienia postępowania zakończonego decyzją z [...] .2018 r., nr [...] (dotyczącą stwierdzonych podstaw wymiaru składek). Obie sprawy prowadzone były przez Sąd Okręgowy w [...] pod sygnaturą [.3.] .

Postanowienie Sądu stało się prawomocne 5.05.2021 r..

Należy zatem wskazać, że podniesiony wcześniej w zażaleniu i powtórzony w skardze zarzut błędu materialnego decyzji, w oparciu o które zostały wystawione tytuły wykonawcze, jest bezzasadny. W tym postępowaniu ani DIAS, ani Sąd rozpoznający tę sprawę nie jest uprawniony do weryfikacji treści tych decyzji. A zatem należności wynikające z prawomocnych decyzji, które zostały wskazane w tytułach wykonawczych o numerach: od [...] do [...], od [...] do [...], [...] oraz [...] istnieją i są wymagalne.

Nie zachodziły zatem przesłanki z art. 59 § 1 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r., a więc w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie w związku z treścią art. 13 ust. 1 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070).

Brak było zatem podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Skarga jako bezzasadna i po myśli art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.