Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 2/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a.
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, Sędziowie NSA Eugeniusz Christ (spr.), Przemysław Dumana, Protokolant Izabela Maj - Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2012 r. sprawy ze skargi H. F. – G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...], znak sprawy: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS) utrzymał w mocy decyzję przez siebie wydaną w dniu [...] nr [...] [winno być: "w dniu [...]., nr [...]"] odmawiającą pani H. F.-G. umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek w części finansowanej przez płatnika składek za okres marzec 2000 – wrzesień 2007 w łącznej wysokości [...]zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu [...] została wydana decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek za okres marzec 2000 – wrzesień 2007 w łącznej wysokości [...]zł. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] utrzymano powyższą decyzję w mocy. W wyniku rozpatrzenia skargi wyrokiem z dnia 7 stycznia 2011 r. WSA w Gliwicach uchylił decyzję z dnia [...] zaś ZUS po raz kolejny wszczął postępowanie w niniejszej sprawie.

W toku prowadzonego postępowania pani H. F.-G. złożyła (częściowo w postaci kserokopii): oświadczenie o tym, iż nie korzysta z pomocy publicznej, załącznik do wniosku o umorzenie należności, opłacane rachunki (m. in. za energię elektryczną i paliwo gazowe), oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie handlu detalicznego z dniem 10 marca 2011 r. z powodu choroby, odpis skrócony aktu zgonu M. F., dwa orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zaświadczenie z urzędu skarbowego o wysokości dochodów wnioskodawczyni w roku 2010, zaświadczenie z dnia 4 lutego 2009 r. o tym, że skarżąca nie zalega w opłacaniu składek, wyrok Sądu Okręgowego w K. rozwiązujący przez rozwód małżeństwo strony i Z. G., wynik badania RTG [...], zaświadczenie o zarejestrowaniu córki strony w urzędzie pracy jako bezrobotnej bez prawa do zasiłku, oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym i sytuacji materialnej, recepty, umowę o przekształceniu spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego na spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, umowę komisu nr [...] dotyczącą samochodu [...], wynik symulacji wcześniejszej spłaty kredytu, informacje spółdzielni mieszkaniowej: o zmianie opłat dla użytkowników lokali mieszkalnych z dniem 1 lipca 2011 r. i o wysokości zaległości z tytułu opłat eksploatacyjnych na dzień 31 maja 2011 r. w kwocie [...]zł.

Organ przytoczył treść art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585), dalej ustawa, po czym stwierdził niespełnienie przesłanek do uwzględnienia wniosku strony o umorzenie składek. W tym kontekście zwrócił szczególna uwagę na brak podstaw do uznania całkowitej nieściągalności należności, brak prowadzenia działalności gospodarczej, jak również to, że dotąd ani naczelnik urzędu skarbowego, ani komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie jest także wykluczone, jak zaznaczył, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Podniósł, że w sprawie z przyczyn oczywistych nie wystąpiły przesłanki wymienione w pkt 1, 2, 4 i 4a art. 28 ust. 4 ustawy.

Wskazując na rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej rozporządzenie organ uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała, że z uwagi na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności w dłuższym okresie wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Jak podkreślił, skarżąca nie prowadzi już działalności gospodarczej (od dnia 31 lipca 2011 r.), obecnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, stałe, miesięczne wydatki jej dwuosobowego gospodarstwa domowego wynoszą 2.107,54 zł, składają się na nie m. in. czynsz za sklep w wysokości 330 zł, składka zdrowotna w kwocie 243,39 zł oraz opłaty za sklep w wysokości 85,40 zł. Po odjęciu powyższych kosztów gospodarstwo domowe strony ponosi miesięczne wydatki w łącznej wysokości 1.448,75 zł, przy uwzględnieniu spłaty kredytów w wysokości 429,31 zł i kart kredytowych w kwocie 450,00 zł, których nie można uznać za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Nadto na dzień 31 maja 2011 r. wysokość zadłużenia w czynszu za lokal mieszkalny wniosła [...]zł. Zauważył, że strona cierpi na silną [...], zaś jej córka choruje na [...].

Wyjaśniając w dalszej kolejności powód wystawienia skarżącej zaświadczeń o niezaleganiu z płatnością składek, organ wskazał, że pierwszorazowej analizy konta strony dokonano w dniu 8 maja 2004 r. i wówczas nie wykazywało ono zaległości. W dniu 2 marca 2009 r. zwrócono się z pytaniem do Inspektoratu w K., czy strona jest uprawniona do świadczeń o numerach [...] i [...] (renta rodzinna) w związku z deklarowaniem w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 28 listopada 2000 r. i od 1 września 2001 r. do 29 kwietnia 2004 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej jedynie składki na ubezpieczenie zdrowotne. W odpowiedzi otrzymano informację, że strona nie była uprawniona do tych świadczeń, wobec czego zobligowano ją do złożenia korekt deklaracji rozliczeniowych za wymienione okresy z wykazaniem składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. W wyniku sporządzenia w dniach

29-30 września 2009 r. przedmiotowych korekt za wskazane okresy, w których strona nie posiadała innego tytułu do ubezpieczeń, na jej koncie powstały zaległości.

Następnie organ zwrócił uwagę, że sprawowanie opieki nad chorą córką nie uniemożliwiało stronie prowadzenia działalności gospodarczej.

Organ wyjaśnił również, że wydane przez niego decyzje dotyczą całości zadłużenia strony, ponieważ w dniu 25 stycznia 2010 r. złożyła ona wniosek o umorzenie właśnie całości zadłużenia, a postępowanie z otrzymanego w dniu 6 stycznia 2010 r. jej wniosku o umorzenie należności za okres od stycznia 1999 r. do listopada 2000 r. zostało umorzone w dniu 25 stycznia 2010 r.

W dalszej części uzasadnienia organ zwrócił uwagę na uznaniowy charakter decyzji wydawanej w sprawie umorzenia należności i podkreślił, że może ono nastąpić w wyjątkowych okolicznościach, które przez stronę nie zostały wykazane. W tym miejscu organ stwierdził, że podejmując się wykonywania działalności gospodarczej skarżąca wzięła na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania, a zatem skutki finansowe jej działalności nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli.

Na tę decyzję pani H. F.-G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę, w której zawarła żądanie uchylenia zaskarżonego aktu i poprzedzającego go rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego oraz wniosła o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 28 ust. 3a ustawy, § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia, a także art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 1 i § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, powtarzając w znacznej mierze argumentację dotychczas zaprezentowaną, w szczególności w piśmie z dnia 14 czerwca 2011 r., które złożyła w toku ponownego postępowania przed organem. W piśmie tym zwróciła uwagę, iż obecnie jedynym źródłem jej dochodu jest zasiłek chorobowy w kwocie 1.044,08 zł netto miesięcznie. Po opłaceniu należności składkowej i kredytu zaciągniętego na spłatę długów hazardowych męża do dyspozycji pozostaje jej jedynie kwota 371,38 zł. Ostatnią ratę z wierzytelności z tytułu umowy sprzedaży z dnia 30 września 2010 r. otrzymała w dniu 25 stycznia 2011 r., nie posiada majątku ruchomego, który mogłaby spieniężyć, a samochód [...] na podstawie przedstawionej umowy komisu został powierzony do sprzedaży. Zwróciła również uwagę na swój stan zdrowia i związane z tym ograniczone możliwości podjęcia zatrudnienia. W tym kontekście wskazała m. in., iż poddaje się leczeniu neurologicznemu, a także cierpi na depresję. Nadto stale opiekuje się chorą córką. W konsekwencji za niemożliwą uznała spłatę zaległości w systemie ratalnym, akcentując, iż posiadane środki nie wystarczają nawet na zaspokojenie podstawowych potrzeb jej rodziny. Wyraziła również przekonanie, iż nie powinna ponosić odpowiedzialności za działanie, za które nie ponosi winy, przypominając, iż działalność gospodarcza podjęła po otrzymaniu dwóch zaświadczeń o niezaleganiu z płaceniem składek, miała przeto obiektywne podstawy, by sądzić, że nie istnieje takie zadłużenie wobec ZUS. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych zwróciła uwagę, że możność umorzenia zaległości przez ZUS istnieje wówczas, gdy zobowiązany wykaże, iż zważywszy na jego stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż uczynienie tego pozbawiłoby jego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Strona zakwestionowała również, że nieprawdą jest twierdzenie organu jakoby nie pojawiła się w jego siedzibie (zgodnie z jej oświadczeniem, czyniła to kilkakrotnie) i nie przedstawiła dokumentów, mających istotne znaczenie w sprawie. Co więcej, materiały te, w jej ocenie, uzasadniają tezę, że nie jest w stanie opłacić zaległych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki zarówno dla niej, jak i jej rodziny. W chwili orzekania była bowiem osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i nie posiadała żadnego dochodu. Natomiast wysokość miesięcznego zasiłku, który jako bezrobotna otrzymywała w okresie od 10 sierpnia 2011 r. do 31 października 2011 r. wynosił 761,40 zł, a w okresie od 1 listopada 2011 r. do 31 stycznia 2012 (w czasie złożenia skargi) – 597,90 zł.

W ocenie skarżącej organ nie poczynił również jakichkolwiek ustaleń co do przyczyn powstania zaległości, a zaskarżona decyzja nie zawiera ustosunkowania się do zarzutów skarżącej co do uchybień organu w zakresie informowania strony o istnieniu zadłużenia.

Do skargi tej strona załączyła kserokopię decyzji o przyznaniu jej zasiłku, kserokopię zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia skarżącej i kserokopię potwierdzenia uiszczenia 291,23 zł tytułem czynszu za grudzień 2011 r.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Uznając zarzuty skargi za niezasadne, wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 9 maja 2012 r. skarżąca podkreśliła, że działalność gospodarczą rozpoczęła po śmierci pierwszego męża, a nie mając w tym zakresie żadnego doświadczenia i pobierając równocześnie rentę rodzinną z ZUS, zasięgała informacji, jakie składki ma odprowadzać w związku z podjęciem tej działalności. Stosowała się ściśle do udzielanych jej wskazówek i dziś już nie pamięta, jakiego rodzaju deklaracje składała i składki uiszczała. Pozostawała w przekonaniu, że wszystko robi zgodnie z przepisami, ponieważ otrzymywała, niezbędne jej dla uzyskania różnych świadczeń na dzieci, zaświadczenia z ZUS o niezaleganiu ze składkami. Podała, że pod koniec 2011 r. sprzedała dotychczasowe mieszkanie i kupiła mniejsze, również własnościowe. Kwotę którą uzyskała jako nadwyżkę wartości sprzedanego mieszkania nad nowo nabytym, wykorzystała na spłatę długów w banku, zaległości czynszowych i prywatnych pożyczek oraz zapłatę podatku w wysokości 15.000 zł. Pozostałą kwotę zadeklarowała i przeznaczyła na remont nowego mieszkania. Z tej kwoty pozostało jej na życie ok. 5.000 zł. Skarżąca oświadczyła ponadto, że jej córka ze względu na stan zdrowia nie może podjąć stałego zatrudnienia; czasami zatrudnia się w oparciu o umowę o dzieło; z zawodu jest [...]. Zarazem strona wyjaśniła, że na jej pytanie dlaczego ZUS wcześniej nie zareagował na rozbieżności pomiędzy uiszczanymi, a deklarowanymi składkami uzyskała odpowiedź, że był to błąd pracownika, gdyż każdy ma prawo do błędu. W tym kontekście skarżąca podkreśliła, że gdyby zwrócono jej uwagę, że zalega w spłacaniu składek zareagowałaby bezzwłocznie i uregulowała zaległości wobec ZUS. Następnie dodała, że prowadzone jest wobec niej postępowanie egzekucyjne wobec ZUS, w ramach którego zostało zajęte jej konto bankowe, służące prowadzeniu działalności gospodarczej. Natomiast transakcje prywatne dokonuje z pośrednictwem osobistego konta, które nie jest przedmiotem zajęcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Przystępując do oceny legalności zaskarżonej decyzji wskazać należy, że została ona wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy wskutek uchylenia wcześniejszego jej rozstrzygnięcia prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 7 stycznia 2011 r. sygn. akt III SA/Gl 2403/10. W wyroku tym Sąd stwierdził, że organ nie wyjaśnił pewnych rozbieżności, jeśli chodzi o fakt istnienia przedmiotowych zaległości, w świetle treści zaświadczenia z dnia 4 lutego 2009 r., z którego wynika, że na ten dzień strona nie posiadała jakichkolwiek zaległości z tytułu składek. Wskazał na wagę dokumentu urzędowego jakim jest zaświadczenie wystawione przez uprawniony do tego organ. Zauważył, że w decyzji nie podano podstawy wystąpienia tych zaległości (deklaracje, decyzja). Wyjaśnił, że w sytuacji braku zaległości, za jakiś okres objęty wnioskiem, organ w tej części winien był umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. Stwierdził potrzebę zbadania wskazanej przez skarżącą okoliczności wydania zaświadczenia o niezaleganiu w składkach z lipca 2007 r. oraz, w kontekście § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, kwestii wymaganej stałej opieki nad córką skarżącej pozbawiającą zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem Sądu organ nie rozważył dogłębnie możliwości wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Stwierdził, że niewystarczające jest proste wymienienie faktów, treści przepisów i ogólne stwierdzenie braku podstaw do umorzenia w świetle art. 107 § 3 kpa.

Zgodnie z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012.270), dalej ustawa p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. "Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie i sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku zmiany stanu prawnego lub istotnej zmiany okoliczności faktycznych, a także po wzruszeniu wyroku zawierającego ocenę prawną, w przewidzianym do tego trybie" (tak wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2012 r. sygn. akt II FSK 1296/10). "Sąd pierwszej instancji kontrolując legalność zaskarżonej decyzji winien ograniczyć się tylko i wyłącznie do kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku" (tak wyrok NSA z dnia 20 października 2011 r. sygn. akt II FSK 1057/11).

Sąd stwierdza, że wydając zaskarżoną decyzję organ nie naruszył przepisu art. 153 ustawy p.p.s.a. prowadząc dalsze postępowanie zgodnie ze wskazaniami wyrażonymi w powołanym wyżej wyroku. Ustalił, że strona deklarowała w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 28 listopada 2000 r. oraz od 1 września 2001 r. do 29 kwietnia 2004 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej jedynie składki na ubezpieczenie zdrowotne, oraz że zobligowano ją do złożenia korekt deklaracji rozliczeniowych za ten okresy. W wyniku sporządzenia, w dniach 29-30 września 2009 r. przedmiotowych korekt za okresy, w których skarżąca nie miała innego tytułu do ubezpieczeń, na jej koncie powstały zaległości. Dlatego też wcześniejsze zaświadczenia stwierdzały stan niezalegania w opłacaniu składek, skoro skarżąca nie deklarowała ani nie uiszczała wymaganych prawem składek ubezpieczeniowych i Funduszu Pracy, zaś fakt ten został ujawniony dopiero we wrześniu 2009 r. Analizując możliwość wystąpienia w sprawie przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia organ wskazał, że skoro skarżąca prowadziła działalność gospodarczą, to konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny nie uniemożliwiała takiej działalności. Wyjaśnił, że w dniu [...] umorzono postępowanie w sprawie wniosku skarżącej z dnia 6 stycznia 2010 r. o umorzenie zaległości za wskazane w nim okresy, zaś tego samego dnia ([...]) skarżąca złożyła wniosek o umorzenie całości zadłużenia na podstawie ustawy i dlatego w decyzjach podano całość zadłużenia.

Tym samym organ wypełnił wskazówki co do dalszego prowadzenia postępowania odnosząc się w pełni do okoliczności i zdarzeń wskazanych przez Sąd i uzupełniając, w wyznaczonym zakresie, braki w materiale dowodowym sprawy oraz dokonując jej pełnej oceny w kontekście przesłanek umorzeniowych zawartych w ustawie i rozporządzeniu.

Sąd zauważa, że po wydaniu wymienionego wyżej wyroku tutejszego Sądu doszło do zmiany stanu faktycznego sprawy, gdyż z dniem 31 lipca 2011 r. skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, jej gospodarstwo domowe składa się z dwóch osób, w chwili wydania zaskarżonej decyzji skarżąca była osobą bezrobotną, pobierała zasiłek chorobowy w kwocie 1.044,08 zł netto miesięcznie, stałe wydatki jej gospodarstwa wynosiły 2.107,54 zł, w tym: czynsz za sklep – 330 zł, składki zdrowotne – 243,39 zł, opłata za energię za sklep – 85,40 zł, a po odjęciu tych wydatków jej gospodarstwo ponosiła miesięczne wydatki w kwocie 1.448,75 zł (w tym spłata kredytów – 429,31 zł oraz spłata kart kredytowych – 450 zł), nadto ciążyły na skarżącej zaległości czynszowe w wysokości 5.338,44 zł. Skarżąca choruje na silną [...], a jej córka na [...]. Wydając zaskarżoną decyzję organ miał na uwadze powyższe okoliczności, dokonał ich oceny i uznał, że w sprawie nie zaistniały przesłanki warunkujące ewentualne umorzenie przedmiotowych należności.

Odnosząc się do sedna sprawy Sąd stwierdza, że podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia 20 września 2005 r. (sygn. VI SA/Wa 173/05), zgodnie z którym jeżeli postępowanie dowodowo – wyjaśniające i dokonana na tej podstawie ocena stanu faktycznego sprawy są przeprowadzone poprawnie, to nie narusza prawa wybór przez organ administracji publicznej jednej z dwóch wchodzących w grę możliwości. Wówczas Sąd, w ramach kontroli orzeczniczej organu administracji publicznej, nie może zakwestionować takiego rozstrzygnięcia, gdyż sprawuje on kontrolę tylko pod kątem legalności orzeczenia, nie zaś jego słuszności. Poza tym należy zaakcentować, że sąd administracyjny nie ma kompetencji do merytorycznego rozstrzygania sporu zaistniałego między stroną a organem. Władny jest jedynie do skontrolowania legalności wydanego rozstrzygnięcia w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych sprawy i oceny prawidłowość zastosowanych do nich norm prawnych. Nadto oceniając legalność skarżonego aktu bierze pod uwagę stan faktyczny sprawy oraz stan prawny istniejący w dniu wydania kwestionowanego aktu. Zgadza się również z poglądem, iż decyzja dotycząca umorzenia płatności składek ubezpieczeniowych ma charakter uznaniowy, a w takim przypadku kontrola sądowo – administracyjna ogranicza się i sprowadza jednocześnie do badania czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego (tak wyrok NSA z dnia 27 października 2010 r, sygn. akt II GSK 900/09).

Stosownie do treści art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. : Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.): "Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 – 4". Z kolejnych ustępów tego artykułu wynika, że:

"2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich

całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy :

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia

1997 r. – Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a)wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów

upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

3b. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

4. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty."

W oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostało wydane rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), którego § 3 stanowi, że "Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku :

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

2. Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i

gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione

pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

3. Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą

działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o

systemie ubezpieczeń społecznych".

Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika, że w myśl art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tego przepisu ustawy. Treść art. 28 ust. 2, jak i poprzedzającego go ust. 1 wskazuje, iż decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że "ZUS nawet, gdy stwierdzi zaistnienie przesłanki do umorzenia, czy to z ustawy czy to z rozporządzenia, nie ma obowiązku umorzenia należności z tytułu składek. Organ może jedynie dokonać takiego umorzenia zaś Sąd nie może ingerować w swobodę podejmowania decyzji przez organ w tym zakresie. Tylko naruszenie przez organ wydający decyzję przepisów prawa może skutkować uchyleniem tej decyzji" (tak wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 8 września 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 579/10). "Organ przy wydawaniu decyzji uznaniowych obowiązany jest do rzetelnej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach prawa przesłanki. Uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ocena zaistnienia powołanych w ustawie przesłanek z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji" (tak wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r. sygn. akt II GSK 1036/09). Podobnie w wyroku z dnia 20 czerwca 1984 r.

(sygn. akt III SA 87/84, GAP 1986, nr 13, s. 44), NSA przyjął, że: "1. Okoliczność, że przepis prawa materialnego pozostawia sposób rozstrzygnięcia sprawy uznaniu organu administracji, nie zwalnia sama przez się tego organu od obowiązku uzasadnienia faktycznego decyzji." Należy również zauważyć, że stwierdzenie braku przesłanek umorzenia może skutkować wyłącznie odmową udzielenia tej ulgi (tak wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 2427/06).

Z dokonanych, w niniejszej sprawie, przez organ ustaleń wynika, że skarżąca, w chwili orzekania, nie prowadzi działalności gospodarczej i ponosiła miesięczne wydatki w kwocie 2.107,54 zł. Z dokumentów wynika, że w dniu wydania decyzji pobierała zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 761,40 zł miesięcznie, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z bezrobotną córką, która nie ma prawa do zasiłku, córka choruje na [...], [...], czasami jest [...], wymaga ciągłej opieki skarżącej, skarżąca pozostaje w stałym leczeniu [...] z powodu urazu [...] i wad [...], cierpi na [...].

W skardze skarżąca podała, że obecnie jej zasiłek dla bezrobotnych wynosi 597,90 zł miesięcznie, opłaty czynszu wynoszą 291,23 zł, mieszka w mieszkaniu o mniejszej powierzchni. Po odliczeniu czynszu i opłaty za prąd (106,18 zł) skarżącej pozostaje do wykorzystania kwota 200,49 zł, którą przeznacza na zakup żywności, lekarstw dla siebie i córki, na bilety oraz na spłatę istniejącego zadłużenia. Skarżąca musiała sprzedać wszystkie bardziej wartościowe rzeczy, które posiadała w mieszkaniu, po to żeby uregulować częściowo bieżące należności i wydatki.

Na rozprawie w dniu 9 maja 2012 r. skarżąca oświadczyła, że pod koniec 2011 r. sprzedała dotychczasowe mieszkanie, a za uzyskaną kwotę kupiła mniejsze mieszkanie również własnościowe, zaś pozostałą część gotówki wykorzystała na spłatę długów w banku, zaległości czynszowych i prywatnych pożyczek oraz zapłatę podatku w wysokości 15.000 zł, a nadto na remont nowego lokalu, zaś na bieżące wydatki pozostała jej kwota 5.000 zł.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że organ prawidłowo stwierdził brak istnienia przesłanek opisanych w art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy skoro należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, a w niniejszej sprawie nie miało to miejsca, zaś – pomimo braku ich całkowitej nieściągalności – tylko wówczas, gdy wystąpią okoliczności z § 3 rozporządzenia, które również nie wystąpiły.

Trudno bowiem uznać, że opłacenie przedmiotowych należności pozbawiałoby skarżącą i jej rodzinę (córkę) możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w sytuacji, gdy skarżąca dysponowała majątkiem (spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu) pozwalającym jej po sprzedaży tego prawa, na kupno innego lokalu i jego remont, zapłatę wszystkich długów, w tym podatku dochodowego z tytułu sprzedaży lokalu, poza zadłużeniem składkowym, którego umorzenia się domagała. Istnienie majątku, którego wartość wielokrotnie przekracza wysokość zadłużenia składkowego w zasadzie wyklucza stwierdzenie przesłanki

z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

W dniu wydania zaskarżonej decyzji skarżąca nie była już przedsiębiorcą wobec czego, z przyczyn oczywistych, nie mogły się do niej odnosić okoliczności wymienione w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, zaś zmiana stanu faktycznego w tym zakresie powodowała, że mimo wytycznych Sądu zawartych w wyroku uchylającym wcześniejsze rozstrzygnięcie, nakazujących badanie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, w sytuacji prowadzenia sklepu i zajmowania się córką, organ nie był zobowiązany do ich wykonania, skoro skarżąca nie prowadzi już działalności gospodarczej, natomiast jej córka uzyskuje dochody z umów o dzieło, zaś skarżąca nie wykazała by jej stan zdrowia uniemożliwiał podjęcie zatrudnienia i uzyskiwanie odpowiedniego dochodu.

Tym samym Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, a dokonana przez organ wykładnia mających zastosowanie w sprawie norm prawnych była prawidłowa.

Sąd nie dopatrzył się również uchybień proceduralnych, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy bądź naruszeń skutkujących wznowienie postępowania.

Sąd zauważa, że przepisy odnoszące się do możliwości umorzenia zaległości składkowych są kazuistyczne, wskazują konkretne stany faktyczne i prawne, których zaistnienie zezwala organowi na wydanie decyzji umarzających takie zaległości. Wśród przesłanek tych nie wymienia się "momentu czasowego" oraz "okoliczności powzięcia informacji o ciążącym zobowiązaniu wobec ZUS", czy też nawet uzasadnione "przekonanie o braku istnienia jakiegokolwiek zadłużenia wobec ZUS". Okoliczności te mogłyby wpływać na "uznanie" wniosku przez organ, jednak nie tworzą podstawy do ustalenia istnienia przesłanek do takiego "uznania", niezbędnych dla samej możliwości jego zastosowania. Błędna informacje organu o stanie zadłużenia składkowego nie jest przesłanką warunkującą możliwość umorzenia takiego zadłużenia. Konieczność uiszczenia stosownych składek wynika z przepisów prawa, a nie informacji urzędników ZUS, zaś wina czy brak winy strony w powstaniu zaległości, której umorzenia się domaga, nie powoduje konieczności ich umorzenia.

W ocenie Sądu organ orzekający w sprawie prawidłowo przeanalizował ustalony w sprawie stan faktyczny oraz nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając skarżącej umorzenia zaległych składek.

Z tych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób opisany w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. i na podstawie art. 151 tej ustawy skargę oddalił.