Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 261/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-07-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156  par. 1  pkt 2,  art. 105  par. 1,  art. 16  par. 1,  art. 77  par. 1,  art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Monika Sawa, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 lipca 2021 r. sprawy ze skargi [...] w W. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rozwoju, Pracy i Technologii decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy spółki [...], utrzymał w mocy decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...].

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że po rozpatrzeniu wniosku skarżącej Spółki Minister Rozwoju decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. w punkcie I - odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...] oraz w punkcie II - na podstawie art. 105 § 1 w związku z art. 104 § 1 kpa, w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935) umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] września 1948 r. znak: [...] o objęciu przedsiębiorstwa [...]

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ nadzoru wyjaśnił, że przedmiotowe przedsiębiorstwo spełniało kryteria nacjonalizacji określone w ustawie z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.), a zatem istniały przesłanki do przejęcia na własność Państwa tego przedsiębiorstwa. Z uwagi na powyższe nie można uznać, że przy wydaniu ww. orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. zostało rażąco naruszone prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Organ orzekający stwierdził ponadto, że z uwagi na charakter prawny skarżonego przez Spółkę zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z [...] września 1948 r. jako aktu prawnego niebędącego decyzją administracyjną należało w tym zakresie umorzyć postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, spółka [...] wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie jej punktu I decyzji, w którym nie stwierdzono nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedmiotowego przedsiębiorstwa. W uzasadnieniu skarżąca Spółka zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

- art. 7 w związku z art. 77 § 1, w związku z art. 81 kpa poprzez "niepodjęcie przez organ niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy i w konsekwencji niezebrania oraz nierozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy",

- art. 9 oraz art. 50 § 1 i 2 w związku z art. 54 § 1 kpa poprzez "naruszenie prawa strony do zapoznania się z całościowym materiałem dowodowym zebranym w sprawie, a tym samym naruszenie prawa strony do możliwości wnoszenia dodatkowych dowodów i uzupełnienia materiału, który może mieć wpływ na wynik sprawy",

- art. 64 ust. 2 Konstytucji poprzez "niepodjęcie jakichkolwiek działań wbrew zasadzie równej dla wszystkich ochronie prawnej własności i praw majątkowych zmierzających do zagwarantowania ochrony własności prywatnej na podstawie niekonstytucyjnych przepisów wydawanych w trybie dekretowym oraz w oparciu o swobodną interpretację organów administracyjnych".

W uzasadnieniu złożonego wniosku skarżąca spółka przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów.

Po rozpatrzeniu złożonego wniosku Minister stwierdził, że nie może on zostać uwzględniony. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ nadzoru, odwołując się do odpowiedniego orzecznictwa sądowego, wyjaśnił tryb i zasady tzw. postępowania nadzorczego określonego w art. 156 § 1 kpa oraz znaczenie pojęcia rażące naruszenie prawa.

Opierając się o materiał dowodowy nadesłany przez strony postępowania, a także pozyskany z Archiwum Akt Nowych w [...], Archiwum Państwowego w [...] oraz Archiwum Państwowego w [...], Minister wyjaśnił, że przedmiotowe przedsiębiorstwo było zakładem wytwórczym produkującym [...]. Zostało założone w [...] r., a [...] r. zostało przekształcone w spółkę akcyjną pod nazwą [...], której założycielami byli J. K., K. K. oraz M. S. Celem spółki akcyjnej było nabycie, rozbudowa istniejących, tworzenie nowych działów oraz dalsze prowadzenie przedsiębiorstwa fabrycznego należącego poprzednio do spółki firmowo-komandytowej. Mocą zarządzenia Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w [...] z dnia [...] października 1946 r. przedsiębiorstwo zostało umieszczone w wykazie [...] przedsiębiorstw przejmowanych na własność Państwa. Zarządzenie to wraz z wykazem zostało ogłoszone w Pomorskim Dzienniku Wojewódzkim Nr 27, poz. 299 z 25 listopada 1946 r. Zgodnie z § 27 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62) instytucje wymienione w art. 3 ust. 2 ustawy nacjonalizacyjnej mogły zgłosić do wojewódzkiej komisji swoje prawa do przedsiębiorstw objętych wykazem, a właściciele przedsiębiorstw mogli zgłosić zarzuty, że przedsiębiorstwo nie przechodzi albo nie podlega przejęciu na własność Państwa lub osób prawnych prawa publicznego. Prawa lub zarzuty winne były być zgłoszone w 30-dniowym terminie od daty ogłoszenia wykazu i poparte, w miarę potrzeby, dowodami (§ 28 ww. rozporządzenia). Z prawa takiego skorzystali akcjonariusze spółki – A. G. i J. K., upoważnieni zgodnie z [...] do jej reprezentowania, kierując zarzuty do Wojewódzkiej Komisji i wskazując, że przedsiębiorstwo nigdy nie zatrudniało na jedną zmianę przy produkcji 50 pracowników, jak również nie posiada wyłączności produkcji w branży [...] w Polsce. Postanowieniem z dnia [...] maja 1947 r. nr [...] Wojewódzka Komisja, po rozpatrzeniu okoliczności sprawy, w tym po zapoznaniu się z opinią biegłego T. K. i wysłuchaniu głosów stron, postanowiła przedstawić właściwemu ministrowi wniosek o wydanie orzeczenia o przejęciu ww. przedsiębiorstwa na własność Państwa w trybie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej. Komisja uzasadniła swoje stanowisko tym, że przedmiotowe przedsiębiorstwo należało do jednego z większych tego rodzaju w branży w Polsce, zatrudniało w okresie przedwojennym 60 pracowników na jedną zmianę, zaś w czasie okupacji zatrudniało ok. 125 pracowników na jedną zmianę. Odwołanie od tego postanowienia Wojewódzkiej Komisji do Głównej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w [...] złożyli akcjonariusze spółki A. G. i J. K., wskazując m.in. na uchybienia proceduralne oraz podkreślając, że przedsiębiorstwo nie jest zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 40 pracowników. Główna Komisja po zapoznaniu się z opinią biegłego inż. J. Z. z dnia [...] listopada 1947 r. postanowieniem z dnia [...] listopada 1947 r. znak: [...] zatwierdziła postanowienie Wojewódzkiej Komisji z dnia [...] maja 1947 r. Pismem z dnia [...] listopada 1947 r. pełnomocnik [...] wystąpił, w trybie art. 67 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r., z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Głównej Komisji z dnia [...] listopada 1947 r. W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku wskazał, że strona zainteresowana nie brała udziału w sprawie, albowiem podczas rozprawy, która odbyła się dnia [...] listopada 1947 r. Przewodniczący Głównej Komisji uniemożliwił jednemu z dwóch pełnomocników ww. spółki zabranie głosu i przedstawienie swojego stanowiska. Przy piśmie złożone zostało oświadczenie dyrektora fabryki [...], zgodnie z którym zdolność zatrudnienia fabryki w dniu [...] lutego 1946 r. nie przekraczała 38 robotników. Postanowieniem z dnia [...] lutego 1948 r. Zespół Odwoławczy Głównej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw postanowił przedstawić Ministrowi Przemysłu i Handlu opinię, że wniosek o wznowienie postępowania nie zasługuje na uwzględnienie. W dniu [...] maja 1948 r. Minister Przemysłu i Handlu, na podstawie art. 3 ust. 1 i 5, art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej oraz § 65 ust. 1 pkt d i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. wydał orzeczenie nr [...], mocą którego przeszło na własność Państwa m.in. przedsiębiorstwo [...]. Zarządzeniem Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] września 1948 r. [...] w [...] - przedsiębiorstwo państwowe, wyznaczone zostało do objęcia tego przedsiębiorstwa. Objęcie poszczególnych składników majątkowych nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] lutego 1949 r. i dodatkowym protokołem z dnia [...] maja 1956 r. W następstwie powyższego Minister Przemysłu Chemicznego orzeczeniem z dnia [...] września 1961 r., na podstawie § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., zatwierdził protokoły zdawczo-odbiorcze z dnia [...] lutego 1949 r. i z dnia [...] maja 1956 r., ustalając, że wszystkie składniki w nich ujęte stanowią część składową tego przedsiębiorstwa i przechodzą na własność Państwa.

Odnosząc się do zarzutu skarżącej Spółki dotyczącego naruszenia art. 64 ust. 2 Konstytucji, Minister wskazał, że przejęcie w drodze nacjonalizacji przedsiębiorstw miało spowodować utworzenie sektora przemysłu państwowego w zakresie podstawowych gałęzi gospodarki narodowej i dalsze funkcjonowanie tych przedsiębiorstw już jako państwowych. Ustawa nacjonalizacyjna nie zawierała własnej definicji przedsiębiorstwa, chociaż w art. 6 ust. 1 zawierała przepis mówiący o tym, co przechodzi "na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego" w ramach nacjonalizowanego przedsiębiorstwa. W myśl tego przepisu przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie przepisu art. 2 lub art. 3 przechodzą na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami, wolne jednak od obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publiczno-prawnym, zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, zobowiązań na rzecz osób prawnych stanowiących własność polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań mających swe źródło w stosunku najmu pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, że przepis ten został zredagowany na podstawie art. 40 kodeksu handlowego (rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 czerwca 1934 r., Dz. U. RP Nr 57, poz. 502), który określał, jakie składniki przedsiębiorstwa, kiedy i w jakim zakresie przechodzą na nabywcę w przypadku zbycia przedsiębiorstwa. Przy czym unormowania dotyczące zbycia przedsiębiorstwa wskazują, że zbycie przedsiębiorstwa obejmuje wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa jako zorganizowanej całości, a w szczególności: 1) firma, znaki towarowe i inne oznaczenia indywidualizujące przedsiębiorstwo, 2) księgi handlowe, 3) nieruchomości i ruchomości należące do przedsiębiorstwa, nie wyłączając towarów. 4) patenty, wzory użytkowe i zdobnicze, 5) wierzytelności powstałe przy prowadzeniu przedsiębiorstwa, 6) prawa wynikające z najmu i dzierżawy lokali zajmowanych przez przedsiębiorstwo (art. 40 § 1 Kodeksu handlowego). Z treści art. 40 § 1 Kodeksu handlowego wynika zatem, że w skład przedsiębiorstwa wchodzą różne, stanowiące określoną, wymierną wartość, składniki takie jak firma, znaki towarowe, nieruchomości i ruchomości należące do przedsiębiorstwa, towary, ale także wierzytelności i prawa wynikające z umów (najmu, dzierżawy). Nie ulega wątpliwości, że na własność Państwa przechodzą w myśl art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej te składniki, które wymienia się w art. 40 § 1 Kodeksu handlowego od pkt. 1 do 5, a w tym patenty, wzory użytkowe i zdobnicze należące do kupca (przedsiębiorcy). Oznacza to. że przejście przedsiębiorstwa na własność innego podmiotu powoduje nabycie ogółu praw i obowiązków związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa, a więc nabywca przedsiębiorstwa, także w drodze nacjonalizacji, uzyskuje wszystkie prawa, które wchodzą w skład przedsiębiorstwa.

Minister wyjaśnił, że w ramach postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa koniecznym jest ustalenie zaistnienia kryteriów upaństwowienia, wskazanych w przepisach ustawy nacjonalizacyjnej. Organ obowiązany jest do wskazania rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej przez przedsiębiorstwo. Charakter prowadzonej działalności, tj. produkcja farb i lakierów olejnych, olejno-żywicznych i nitrocelulozowych, nie został ujęty w katalogu przedsiębiorstw wymienionych pod lit. A art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej, a zatem jedynym kryterium upaństwowienia, które można było zastosować do niego, był przepis określony w art. 3 ust. 1 lit. B tej ustawy, zgodnie z którym za odszkodowaniem przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa przemysłowe nie wymienione pod A, jeżeli w dniu [...] lutego 1946 r. zdolne są zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników (wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 977/04 oraz z dnia 23 kwietnia 2004 r. sygn. akt IV SA 487-488/03). Przez "zdolność zatrudnienia", o której stanowi art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej, należy przyjąć "rzeczywistą zdolność zatrudnienia" w danym przedsiębiorstwie w dniu [...] lutego 1946 r., przy uwzględnieniu pełnego parku maszynowego, znajdującego się na wyposażeniu tego przedsiębiorstwa w tej dacie, niezależnie od tytułu własności do niego (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 1090/10 oraz z dnia 18 maja 2011 r. sygn. akt 1145/10).

Minister wymienił i szczegółowo omówił zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazujący pośrednio i bezpośrednio na zdolność zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie w dacie zbliżonej do daty wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, czyli m.in.: stan zatrudnienia fabryki [...], sprawozdania personalne sporządzane przez zarządcę państwowego za różne miesiące 1945 r. i 1946 r., wykaz imienny pracowników wytwórni nr [...] dawniej [...], zatrudnionych przez okupanta w 1943 r., protokół spisany (bez daty) przez przedstawicieli Tymczasowego Zarządu Państwowego, listę płacy pracowników fizycznych za miesiąc luty 1946 r., wykaz obiektów przemysłowych okręgu [...], kwestionariusz sporządzony przez Zjednoczenie [...], kwestionariusz nr [...] sporządzony dnia [...] października 1946 r. przez kierownika przedsiębiorstwa znajdującego się pod zarządem Zjednoczenia [...], dokument pn. "[...], sporządzony przez Dyrektora Fabryki [...] (bez daty), opinię biegłego T. K. z dnia [...] maja 1947 r., opinię biegłego J. Z. z dnia [...] listopada 1947 r., dokumenty stanowiące środki odwoławcze Spółki, złożone w toku postępowania nacjonalizacyjnego.

Organ nadzoru dokonał analizy wszystkich zebranych w sprawie materiałów dowodowych i stanął na stanowisku, że dokumenty przedłożone przez przedstawicieli Spółki w toku postępowania nacjonalizacyjnego nie mogą stanowić wystarczającego dowodu w sprawie na ocenianą okoliczność ilości zatrudnionych pracowników, bowiem zawierają one przede wszystkim oświadczenia przedstawicieli Spółki co do zdolności zatrudnienia niepoparte wyliczeniami wynikającymi ze specyfiki procesu technologicznego oraz istniejących w fabryce maszyn i urządzeń. Tak samo pozostałe omówione w pkt 1-8 uzasadnienia wydanej decyzji dowody organ uznał za niewystarczające w sprawie, gdyż ich treść jest bardzo ogólna i lakoniczna, a także z uwagi na fakt, że dane w nich zawarte odnoszą się do faktycznego zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie, nie zaś do zdolności zatrudnienia jako kryterium upaństwowienia wskazanego w ustawie nacjonalizacyjnej. Część tych dokumentów nie posiada daty sporządzenia, nie odnoszą się do zdolności zatrudnienia pracowników Spółki w dacie [...] lutego 1946 r., nie zawierają uzasadnienia podstaw i sposobu dokonania obliczeń zdolności zatrudnienia w przedsiębiorstwie, a także nie wskazują, że ujęte w nich wielkości, tj. 80 pracowników (pkt 7) oraz 65 pracowników (pkt 8) zostały przyjęte w oparciu o zamaszynowienie istniejące w przedsiębiorstwie w dniu [...] lutego 1946 r. Brak jest zatem możliwości weryfikacji przedstawionych wartości liczbowych i dokonania oceny w tym zakresie. Następnie Minister dokonał krytycznej analizy sporządzonych w sprawie opinii dyrektora fabryki [...], opinii biegłego T. K. z dnia [...] maja 1947 r. oraz opinii biegłego J. Z. Organ nadzoru uznał, że omówione dowody nie mogą być uznane za przekonujący, kluczowy i o pełnej wartości materiał dowodowy, na którym można byłoby oprzeć rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie. Żaden z tych dowodów nie wskazuje bowiem w pełni kompetentnie i przekonująco na wielkość rzeczywistej zdolności zatrudnienia pracowników bezpośrednio produkcyjnych na jedną zmianę roboczą w przedmiotowym przedsiębiorstwie, w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej. Dowody te mogą stanowić jedynie mniej lub bardziej wiarygodny materiał pomocniczy lub porównawczy w kontekście innych środków dowodowych przy ustaleniu rzeczywistej zdolności zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie.

W tej sytuacji niezbędne okazało się powołanie biegłego posiadającego wiadomości specjalne potrzebne do oceny zdolności zatrudnienia przez przedmiotowe przedsiębiorstwo pracowników na jedną zmianę roboczą, w oparciu o stan maszyn i urządzeń istniejący w dniu [...] lutego 1946 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej i sporządzenie przez niego opinii. Taka opinia została sporządzona w sprawie w dniu [...] listopada 2018 r. przez biegłego A. L., rzeczoznawcę posiadającego uprawnienia w zakresie: eksploatacji maszyn urządzeń oraz instalacji łącznie z automatyką i sterowaniem w przemyśle; maszyn, urządzeń, aparatów oraz instalacji w zakresie oceny ich przydatności w przemyśle; oceny ryzyka i szacowania poniesionych strat. Biegły dokonał analizy wszystkich zebranych w sprawie materiałów dowodowych. Minister szeroko omówił treść sporządzonej opinii, z której ostatecznie wynika, że ogólna rzeczywista zdolność zatrudnienia pracowników przy produkcji na jedną zmianę w oma-wianym przedsiębiorstwie, w dniu [...] lutego 1946 r. kształtowała się według biegłego na poziomie 71 osób. Oceniając wartość dowodową tej opinii, organ nadzoru uznał ją za rzetelną i wiarygodną, sporządzoną na podstawie całokształtu dostępnego materiału dowodowego w sprawie. Biegły w przedmiotowej opinii oparł swoje stanowisko na szczegółowych wyliczeniach wynikających z wiedzy specjalistycznej. Sposób dokonania obliczeń jest spójny oraz logiczny, co wynika w szczególności z precyzyjnego przypisania pracowników niezbędnych do obsługi określonych maszyn i urządzeń, z uwzględnieniem ciągu technologicznego oraz profilu produkcyjnego znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Wszelkie dane odnoszące się do powierzchni zabudowy fabryki zostały ustalone na podstawie zachowanych map ewidencyjnych, planów zabudowy i zestawień oraz protokołu zdawczo-odbiorczego z załącznikami, który poza precyzyjnym opisem budynków przemysłowych zawiera ponadto pełny wykaz parku maszynowego istniejącego w przedmiotowej fabryce. Przedmiotowa ekspertyza opracowana została zgodne z zasadami projektowania procesów technologicznych, jakie mogły być realizowane w 1946 r. Tym samym, w ocenie organu ma ona charakter szczegółowy, pełny i profesjonalny. Oparta została na faktycznie istniejącym stanie przedsiębiorstwa w dniu [...] lutego 1946 r., nie zawiera wewnętrznych sprzeczności i niespójności oraz jest jasna co do wniosków końcowych.

W tej sytuacji Minister uznał, że szczegółowa ocena materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie pozwala na ustalenie, że przedmiotowe przedsiębiorstwo w dniu [...] lutego 1946 r. posiadało rzeczywistą zdolność zatrudnienia przekraczającą kryterium upaństwowienia, a zatem organ nacjonalizacyjny prawidłowo ustalił, że spełniało ono kryteria jego upaństwowienia. Brak jest zatem podstaw, by twierdzić, że treść kontrolowanej decyzji nacjonalizacyjnej pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zastosowanego w sprawie przepisu prawa.

Za niezasadne Minister uznał zatem zawarte we wniosku zarzuty dotyczące niepodjęcia przez organ niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy i w konsekwencji niezebrania oraz nierozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy. W przedmiotowej sprawie organ, dokonując swobodnej oceny dowodów, oparł się na całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, dokonał wszechstronnej, wnikliwej oceny znaczenia i wartości wszystkich dowodów, dotyczących zdolności zatrudnienia w przedsiębiorstwie, a ponadto zgodnie z zasadami logiki dokonał ustalenia okoliczności faktycznych.

Za chybiony organ nadzoru uznał również zawarty we wniosku zarzut dotyczący "naruszenia prawa strony do zapoznania się z całościowym materiałem dowodowym zebranym w sprawie, a tym samym naruszenia prawa strony do możliwości wnoszenia dodatkowych dowodów i uzupełnienia materiału, który może mieć wpływ na wynik spra-wy". Jak wynika z akt sprawy, zarówno odwołująca się Spółka, jak i pozostałe strony postępowania administracyjnego miały możliwość przedłożenia do akt wszelkich dowodów mogących mieć w ich ocenie istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, wypowiedzenia się o prowadzonym postępowaniu oraz do zapoznania się z materiałem dowodowym przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie. Skarżąca, w następstwie zawiadomienia organu z dnia [...] grudnia 2018 r. o pozyskaniu nowego dowodu w sprawie w postaci opinii biegłego A. L. oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, nadesłała w piśmie z [...] stycznia 2019 r. "ostateczne stanowisko wnioskodawcy wraz z wnioskiem o pominięcie dowodu z opinii biegłych". Pomimo kolejnego zawiadomienia organu z dnia [...] sierpnia 2019 r., skierowanego na podstawie dyspozycji art. 10 § 1 kpa, informującego o prawie do zapoznania się z aktami sprawy i złożenia końcowego stanowiska co do zebranych dowodów i materiałów – Spółka z tego prawa nie skorzystała. Minister podkreślił, że skarżąca Spółka, zarzucając organowi pierwszej instancji, że uniemożliwił jej przedłożenie "dodatkowych dowodów i uzupełnienie materiału", pomimo wezwania organu drugiej instancji z dnia [...] sierpnia 2020 r. "do przedłożenia dokumentów istotnych dla sprawy, które dotychczas nie zostały ujawnione", do dnia wydania rozstrzygnięcia nie przedstawiła żadnych dowodów ani stanowiska w sprawie. Nieskorzystanie przez skarżącą Spółkę z uprawnień wskazanych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego nie może stanowić podstawy do formułowania zarzutów wobec organu, że prawa takie zostały przez organ stronie ograniczone.

Równocześnie organ nadzoru wyjaśnił, odwołując się do orzecznictwa sądowego, że w kompetencji organu orzekającego nie znajduje się ocena przepisów prawa czy też braku regulacji prawnych, a jedynie legalności decyzji administracyjnych, wydanych na podstawie obowiązującego prawa. Brak rozstrzygnięcia w orzeczeniu dotyczącym przejęcia przedsiębiorstwa stanowiącego w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej własność spółki [...] o należnym byłemu właścicielowi odszkodowaniu, nie tylko nie naruszał w sposób rażący prawa, w oparciu o które orzeczenie to wydano, lecz było z nimi zgodne (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 1999 r. sygn. akt IV SA 1728/97, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 1919/13). Brak wypłaty odszkodowania w trybie ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r. nie ma bezpośredniego związku z przepisami będącymi podstawą wydania decyzji nacjonalizacyjnej oraz stanowi odrębną kwestię (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 1999 r. sygn. akt IV SA 1728/97, z dnia 15 lutego 2006 r. sygn. akt I OSK 436/05, z dnia 27 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1632/11).

Na decyzję Ministra skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła spółka [...] W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, czyli:

- art. 7, art. 7a, art. 2, art. 1, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 kpa poprzez naruszenie w szczególności zasady prawdy obiektywnej, zasady bezstronności, równego traktowania i proporcjonalności, poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, rozpatrzenia, analizy całości materiału dowodowego zebranego w sprawie, niewyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy rozpoznaniu sprawy, w zakresie jakim ocena ta dotyczy zakwestionowania dokumentacji źródłowej, stanowiącej o niemożliwości zatrudniania przez przedsiębiorstwo państwowe takiej ilości pracowników, która umożliwiłaby legalną i zgodną z prawem nacjonalizacje tego przedsiębiorstwa z mocy samego prawa,

- art. 9 oraz art. 50 § 1 i 2 w zw. z art. 54 § 1 kpa poprzez naruszenie prawa strony do zapoznania się z całościowym materiałem dowodowym zebranym w sprawie, a tym samym naruszenie prawa strony do możliwości wnoszenia dodatkowych dowodów i uzupełniania materiału, który może mieć wpływ na wynik sprawy.

W jednostronicowym uzasadnieniu skargi skarżąca Spółka przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę z dnia 9 lipca 2021 r. uczestnik postępowania wniósł o oddalenie skargi jako bezpodstawnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Przypomnieć należy, że skarżąca Spółka złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jedynie w zakresie pkt I decyzji Ministra Rozwoju z dnia [...] czerwca 2020 r., czyli w zakresie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. [...] Dlatego też tylko w tym zakresie organ nadzoru rozpatrzył złożony wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Oznacza to także, że wobec niezaskarżenia punktu II decyzji Ministra Rozwoju decyzja ta stała się ostateczna w zakresie umorzenia na podstawie art. 105 § 1 kpa postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] września 1948 r. o objęciu przedsiębiorstwa pn. [...] W konsekwencji w zakresie kognicji Sądu leży jedynie dokonanie oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] listopada 2020 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. nr [...] o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. [...]

Podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Zgodnie z jego treścią organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Wyjaśnić zatem należy, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od generalnej zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych wyrażonej w art. 16 § 1 kpa, zgodnie z którym decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne, wzruszenie tych decyzji może zaś nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Przedmiotem postępowania nadzorczego jest ustalenie, czy ostateczna decyzja administracyjna poddana nadzorowi w nadzwyczajnym trybie jest dotknięta którąkolwiek z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa oraz czy nie zachodzą przesłanki negatywne do stwierdzenia nieważności, o których mowa w tym przepisie. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej organ administracji orzeka jako organ kasacyjny na podstawie przepisów i stanu faktycznego obowiązujących w dacie wydania decyzji podlegającej ocenie pod względem istnienia przesłanek do stwierdzenia jej nieważności. Organ prowadzący postępowanie w sprawie nieważności decyzji nie rozstrzyga sprawy co do meritum. W postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji co do zasady nie przeprowadza się nowych dowodów, które miałyby na celu podważanie czy też kwestionowanie stanu faktycznego sprawy zakończonej decyzją, która jest przedmiotem kontroli w postępowaniu nadzorczym. Ewentualne wady prowadzące do stwierdzenia nieważności decyzji muszą tkwić w samej decyzji, a nie w postępowaniu, które doprowadziło do jej wydania. Oznacza to, że obowiązkiem organu administracji publicznej jest rozpatrywanie sprawy wyłącznie w granicach określonych przez przepis art. 156 § 1 kpa. W tym postępowaniu organ administracji publicznej nie jest natomiast władny rozpatrywać sprawy co do jej istoty, jak to może czynić w postępowaniu zwykłym (w tym odwoławczym). Skoro zaś stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych zawartej w art. 16 § 1 kpa, dlatego też może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Taka zaś sytuacja nie wystąpiła w rozpatrywanej sprawie. W wyroku z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1822/11 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznych i nie może stanowić trybu konkurencyjnego w stosunku do postępowania administracyjnego prowadzonego w trybie zwykłym, w którym doszłoby do ponownego badania sprawy od strony faktycznej. Z tego względu w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności nie mogą być korygowane nieprawidłowości w zakresie postępowania dowodowego. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji może dotyczyć tylko ustalenia, czy decyzje - których wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczy - obarczone są wadami, enumeratywnie wymienionymi w art. 156 § 1 kpa. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji bierze się pod uwagę stan prawny obowiązujący w dacie wydania kontrolowanej decyzji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 2073/11, LEX nr 1336365).

W ocenie Sądu kwestionowane orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. nr [...] o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. [...] nie było wydane bez podstawy prawnej. Podstawę jego wydania stanowiły bowiem przepisy ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.). Zgodnie z art. 1 tej ustawy dla planowego odbudowania gospodarki narodowej, zapewnienia Państwu suwerenności gospodarczej i podniesienia ogólnego dobrobytu przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa na zasadach niniejszej ustawy. Zgodnie z treścią art. 3 lit. B za odszkodowaniem na własność Państwa przejmowane były przedsiębiorstwa przemysłowe niewymienione pod lit. A, jeżeli zdolne były zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. W tej sytuacji pozostaje do rozstrzygnięcia, czy kwestionowane orzeczenie nacjonalizacyjne wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa.

Po analizie obszernego, zebranego przez organ nadzoru materiału dowodowego, Sąd uznał, że brak jest podstaw prawnych do uznania zasadności postawionych w skardze zarzutów.

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że całkiem niezasadny jest zawarty w skardze zarzut dotyczący naruszenia przez Ministra art. 7, art. 7a, art. 2, art. 1, art. 8, art. 77 § 1 lub art. 80 kpa. W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy jest obszerny i wbrew stanowisku skarżącej Spółki wystarczający do ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz dokonania oceny prawidłowości wydania kwestionowanego orzeczenia nacjonalizacyjnego z punktu widzenia przesłanek zawartych w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 22/19 "Nie jest możliwe skuteczne postawienie ogólnego zarzutu naruszenia zasady prawdy materialnej oraz reguł postępowania dowodowego poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego rozważenia materiału dowodowego. Tego typu zarzut musi zostać skonkretyzowany. Obowiązkiem skarżącej kasacyjnie jest wskazanie na konkretne okoliczności, które nie zostały wyjaśnione albo wyjaśnione zostały błędnie, w jaki sposób nie doszło do wszechstronnego i wyczerpującego rozważenia materiału dowodowego, jakie dowody zostały błędnie ocenione i jaka powinna być ich ocena. Brak konkretnych zarzutów w tym zakresie czyni taki zarzut kasacyjny niezasadnym". Podkreślić należy, że skarżąca Spółka w żaden sposób nie wyjaśniła, jakich to działań, w jej ocenie, organ nadzoru nie podjął i dlaczego takie działania miałyby mieć wpływ na sposób rozstrzygnięcia sprawy.

Zdaniem Sądu, organ nadzoru zebrał szczegółowy materiał dowodowy. Minister zwracał się do różnych podmiotów o potrzebne dokumenty, w tym również do strony skarżącej. Skoro poszukiwania te nie odniosły, zdaniem skarżącej Spółki, satysfakcjonującego ją rezultatu, trudno tylko z tego powodu obowiązkiem tym obciążyć jedynie organ. Inicjatywa dowodowa w zakresie wykazania, że przy wydaniu orzeczenia nacjonalizacyjnego nastąpiło rażące naruszenie prawa leżała także w gestii skarżącej Spółki, która taki zarzut stawia. Skoro sama skarżąca Spółka nie była w stanie takich okoliczności wykazać, ani wskazać organowi konkretnych dokumentów, których mimo że mógł, organ nie pozyskał lub nie rozpoznał, to organ nadzoru zobowiązany był, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego i wezwaniu strony skarżącej do przedstawienia posiadanych ewentualnie istotnych dla sprawy dokumentów, do dokonania analizy i oceny dowodów istniejących i znajdujących się w aktach sprawy. W szczególności, że w sprawach, które miały miejsce przeszło 70-lat temu trudno wymagać od organu, aby tylko on był wyłącznie "gospodarzem postępowania administracyjnego" i uznawać, że to jedynie organ ma obowiązek wykazania, że w kwestionowanym przez skarżącą Spółkę postępowaniu nacjonalizacyjnym wydanie orzeczenia nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie Sądu czynności organu polegające na wezwaniu skarżącej Spółki do nadesłania istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy posiadanych ewentualnie dokumentów było jak najbardziej prawidłowe w sytuacji, w której organ na podstawie zebranych przez siebie dowodów nie był w stanie wykazać zarzuconej przez skarżącą Spółkę wadliwości wydanego orzeczenia.

Z akt sprawy wynika, że przed wydaniem rozstrzygnięcia organ nadzoru w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, wielokrotnie zwracał się do różnych podmiotów o nadesłanie posiadanych dokumenty. Między innymi wystąpił do Archiwum Akt Nowych, Archiwum Państwowego w [...], Archiwum Państwowego w [...] w [...] i Urzędu Miasta [...]. Natomiast skarżąca Spółka nie przedstawiła żadnych dodatkowych materiałów dowodowych, które wskazywałyby na konieczność dalszego prowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz ustalania stanu faktycznego sprawy. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz umożliwia ocenę zasadności zarzutów postawionych przez skarżącą Spółkę orzeczeniu nacjonalizacyjnemu.

Podkreślić należy, że Minister wielokrotnie zwracał się do stron i uczestników postępowania, informując m.in. o statusie postępowania, zebranym materiale dowodowym, jak również o oczekiwanym terminie załatwienia sprawy (np. zawiadomienie z dnia: 11 lipca 2017 r., 21 lutego 2018 r., 28 sierpnia 2018 r., 11 grudnia 2018 r., 26 kwietnia 2019 r., 2 sierpnia 2019 r., a także pismo z dnia 10 sierpnia 2020 r.). W tej sytuacji nie znajduje uzasadnienia postawiony w skardze zarzut o naruszeniu przez organ nadzoru zasady informowania stron, a tym bardziej zarzut o naruszeniu prawa strony do zapoznania się z całym zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Dowodzi tego również znajdujące się w aktach sprawy pismo organu nadzoru z dnia [...] sierpnia 2020 r. Skarżąca Spółka w trakcie postępowania administracyjnego brała czynny udział w postępowaniu i wielokrotnie składała pisma, jak również zapoznawała się z aktami sprawy. W szczególności miała możliwość, z której skorzystała, wypowiedzieć się w przedmiocie dowodu uznanego przez organ za wiarygodny dla oceny realizacji przesłanek nacjonalizacji przedwojennego przedsiębiorstwa, w postaci opinii biegłego rzeczoznawcy w zakresie ustalenia rzeczywistej zdolności zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie w dniu wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej (pismo organu z grudnia 2018 r., stanowisko Spółki z dnia [...] stycznia 2019 r. w sprawie opinii biegłego).

Z zarzutem dotyczącym naruszenia przez organ nadzoru przepisów postępowania administracyjnego związany jest merytoryczny przedmiot sporu istniejącego pomiędzy organem nadzoru i skarżącą Spółką, który dotyczy ustalenia liczby pracowników, jaką miało możliwość zatrudnić przedsiębiorstwo w czasie nacjonalizacji. W tej kwestii zwrócić należy uwagę, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych przepis art. 3 ust. 1 B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej stanowi, że przejęciu na własność Państwa podlegają przedsiębiorstwa zdolne zatrudnić przy produkcji 50 pracowników na jedną zmianę. Wyjaśnić przy tym należy, że pojęcie "zdolne było zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę" należy rozumieć jako rzeczywistą możliwość zatrudnienia pracowników wynikającą m.in. z charakteru prowadzonej produkcji, potencjału maszynowego i technologicznego, istniejącą w dniu [...] lutego 1946 r. Przy czym ustawodawca nie odnosi się do faktycznej liczby zatrudnionych pracowników, ale do zdolności zatrudnienia w tej dacie (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 1090/10, z dnia 18 maja 2011 r. sygn. akt 1145/10 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2004 r. sygn. akt IV SA/Wa 253/04). Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2175/14 "Za pracowników produkcyjnych w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt B ustawy z 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej należy uznać nie tylko osoby wprost związane z bezpośrednią produkcją, ale także osoby, bez współpracy których prawidłowe funkcjonowanie linii produkcyjnej byłoby niemożliwe". Pogląd ten Sąd orzekający w pełni podziela. Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyżej wyroku wyjaśnił także, że "Ustalenie zdolności zatrudniania pracowników w określonym przedsiębiorstwie na określoną datę niewątpliwie wymaga wiadomości specjalnych, co w razie potrzeby ustalania tego rodzaju okoliczności uzasadnia dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. Nie sposób zatem uznać, by przez przeprowadzenie takowego dowodu organ dopuścił się naruszenia art. 84 k.p.a.". Podkreślić przy tym należy, że nie jest dla organów i sądów wiążącym pogląd biegłego, co do tego, których pracowników zaliczyć należy do zatrudnionych bezpośrednio przy produkcji i są one w tym zakresie uprawnione do dokonania samodzielnych ustaleń, oczywiście w granicach ustalonej przez biegłego zdolności do zatrudniania pracowników. Możliwość powołania biegłego w tego rodzaju sprawach jest akceptowana, a w niektórych stanach faktycznych wręcz wymagana przez sądownictwo administracyjne (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia: 8 października 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 1381/10, 14 lipca 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 841/11 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 1090/10).

Biorąc powyższe pod uwagę zgodzić należy się z organem nadzoru, że znajdujące się w aktach sprawy dokumenty historyczne, w tym opinie J. R., T. K. oraz J. Z., dotyczące ustalenia liczby zatrudnionych pracowników nie mogły być wystarczającym dowodem rozstrzygającym o ilości osób, które były zatrudnione w przejmowanym przedsiębiorstwie. Podkreślić należy, że w uzasadnieniu wydanej decyzji organ nadzoru dokonał szczegółowej analizy wartości dowodowej wszystkich opisanych dokumentów, każdego z osobna, wskazując na wątpliwości uniemożliwiające oparcie rozstrzygnięcia na którymś z nich, w szczególności ze względu na fakt, że są to z reguły opinie zwięzłe, które nie odnoszą się do wszystkich elementów produkcyjnych spółki oraz specyfiki procesu technologicznego, pomijające określone grupy pracowników oraz przez to, że nie tłumaczą, dlaczego przy bardzo zbliżonych możliwościach technicznych przedsiębiorstwa, stan zatrudnienia różnił się tak znacząco w okresie okupacji oraz przed wojną, a także nie wyjaśniają, jaką metodą i na podstawie jakich dokumentów poczynione zostały takie a nie inne ustalenia. Za uzasadniony uznać należy również wniosek organu nadzoru, że ze zgromadzonej dokumentacji wynika, co jest oczywiste, że właściciele przejmowanego mienia dążyli do uniknięcia nacjonalizacji przedsiębiorstwa, o czym zresztą świadczyły podejmowane przez nich działania, a zatem składane przez nich oświadczenia cechować może brak bezstronności oraz subiektywizm. Żaden zatem z zebranych w sprawie dowodów nie wskazuje wiarygodnie na wielkość rzeczywistej zdolności zatrudnienia pracowników bezpośrednio produkcyjnych na jedną zmianę roboczą w przedmiotowym przedsiębiorstwie w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej i klarowną metodologię jej ustalenia. Wszystkie dokumenty podają natomiast różne wielkości, które są wynikiem różnego sposobu obliczenia ilości zatrudnionych pracowników. Taka analiza organu nadzoru znajduje pełne oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym.

W tej sytuacji, biorąc pod uwagę art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz wskazane kryterium ustalenia "zdolności" zatrudnienia, Minister miał możliwość przeprowadzenia dowodu w postaci opinii biegłego. Opinia ta powinna była być oparta na analizie i ocenie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, który zachował się z okresu postępowania nacjonalizacyjnego, w oparciu o niewątpliwe ustalenia dotyczące rodzaju maszyn oraz parametrów technicznych przedsiębiorstwa. W zakresie kluczowej dla zaskarżonego w niniejszej sprawie orzeczenia zdolności zatrudnienia przez przedsiębiorstwo w dniu [...] lutego 1946 r., na zlecenie Ministra taka opinia została sporządzona przez biegłego rzeczoznawcę A. L. Analiza tej opinii prowadzi do wniosku, że biegły uwzględnił całokształt obszernego zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego. Opinia ta jest bardzo szczegółowa oraz spójna, a jej ustalenia znajdują oparcie w materiale dowodowym. Odtwarza ona skład maszyn używanych do produkcji na podstawie analizy archiwalnych dokumentów dotyczących przedmiotowego przedsiębiorstwa oraz bierze pod uwagę opinie i pozostałe dokumenty przygotowane w trakcie postępowania nacjonalizacyjnego. Mając na uwadze tak ustaloną infrastrukturę przedsiębiorstwa, biegły przedstawił poszczególne etapy procesu wytwórczego z uwzględnieniem ówczesnych realiów i ostatecznie w oparciu o poczynione ustalenia, w oparciu o posiadaną wiedzę fachową ustalił zdolność zatrudnienia przez przejmowane przedsiębiorstwo przy produkcji na dzień [...] lutego 1946 r. w wysokości powyżej 50 pracowników na jedną zmianę. Dane odnoszące się do powierzchni zabudowy fabryki biegły ustalił na podstawie zachowanych map ewidencyjnych, planów zabudowy i zestawień oraz protokołu zdawczo-odbiorczego z załącznikami, który poza precyzyjnym opisem budynków przemysłowych zawiera ponadto pełny wykaz parku maszynowego istniejącego w przedmiotowej fabryce. Przedmiotowa ekspertyza opracowana została zgodne z zasadami projektowania procesów technologicznych, jakie mogły być realizowane w 1946 r. Sporządzonemu w ten sposób dowodowi z opinii biegłego nie można odmówić, zdaniem Sądu, wiarygodności. Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącej Spółki, organ nadzoru dokonał wnikliwej oceny dowodu z omawianej opinii na okoliczność zdolności zatrudnienia pracowników przy produkcji na jedną zmianę w przedmiotowym przedsiębiorstwie i trafnie, w ocenie Sądu, uznał, że mając na względzie całokształt zebranego w sprawie materiału, opinia ta jest spójna i logiczna. Biegły dokonał charakterystyki przedsiębiorstwa, ustalił liczbę pracowników, którzy mogli być zatrudnieni bezpośrednio przy produkcji w dniu [...] lutego 1946 r., czyli rzeczywistą zdolność zatrudnienia ogółem, następnie obliczył zdolność przy produkcji na jedną zmianę. Analizie zostały poddane zebrane w sprawie dokumenty źródłowe wskazujące na zdolność zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie. W dostępnym materiale dowodowym brak jest podstaw do podważenia rzetelności przedstawionych w tej opinii informacji. Skarżąca Spółka nie przedstawiła żadnych dowodów na poparcie swojego stanowiska, ograniczając się wyłącznie do polemiki z opinią biegłego w tym względzie.

Zaskarżona decyzja została wydana w trybie nadzwyczajnym. Jak wyjaśniono wyżej, tryb ten, przewidziany w art. 156 kpa, ma charakter wyjątku od zasady trwałości decyzji administracyjnych. Tym samym przesłanki stwierdzenia nieważności określone w art. 156 § 1 kpa podlegają wykładni ścisłej. Istotne jest również, że decyzji ostatecznej (orzeczeniu) służy tzw. domniemanie legalności i prawidłowości. Nawet ewentualne wątpliwości co do legalności kwestionowanej decyzji ostatecznej (orzeczenia) powinny przemawiać za odmową stwierdzenia jej nieważności. Oceny legalności decyzji ostatecznej dokonuje się w zasadzie na podstawie materiałów zgromadzonych w postępowaniu zwykłym zakończonym jej wydaniem (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1717/11), gdyż w sprawach, w których przedmiotem są orzeczenia wydawane kilkadziesiąt lat temu, często możliwości zebrania materiału dowodowego są znacznie utrudnione. Brak dowodów pozwalających na jednoznaczne stwierdzenie istnienia ciężkich wad prawnych decyzji ostatecznej (zwłaszcza w sprawach dotyczących decyzji wydanych przed kilkudziesięcioma latami) wyklucza możliwość jej eliminacji z obrotu prawnego. Wobec tego tylko bezspornie ustalone, a nie domniemane rażące naruszenie prawa może stanowić podstawę stwierdzenia nieważności decyzji. Przypomnieć należy, że analiza orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje, że z rażącym naruszeniem prawa, a zatem przesłanką uregulowaną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa mamy do czynienia wówczas, gdy spełnione zostaną łącznie trzy warunki: zachodzi oczywistość naruszenia konkretnego przepisu, za uznaniem za rażące przemawia charakter naruszonego przepisu, oraz racje ekonomiczne, społeczne - skutki, które wywołała decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na niewątpliwej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym podstawę prawną decyzji. Wątpliwości i spór co do wykładni przepisu prawa materialnego nie mogą stanowić przesłanki do stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2002 r. w sprawie I SA 1506/00, LEX nr 81968 oraz wyrok z dnia 2 lutego 2006 r. w sprawie II OSK 489/05, LEX nr 196694).

Skoro w rozpatrywanej sprawie rzeczywista zdolność zatrudnienia na jedną zmianę pracowników przy produkcji w przedmiotowym przedsiębiorstwie w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, czyli w dniu [...] lutego 1946 r., przekraczała kryterium upaństwowienia określone w ustawie nacjonalizacyjnej, tj. 50 pracowników na jedną zmianę (art. 3 ust. 1 lit. b ustawy nacjonalizacyjnej), to brak jest podstaw do postawienia orzeczeniu nacjonalizacyjnemu zarzutu rażącego naruszenia prawa. Ocena dowodów przez organ jest zdaniem Sądu logiczna, wyczerpująca, a wyprowadzone w tym zakresie przez organ wnioski znajdują oparcie w powołanych dowodach. Kwestionując tę ocenę i wyprowadzone przez organ wnioski, skarżąca Spółka nie przedstawiła żadnych dowodów, które podważałyby stanowisko organu.

Dodatkowo wyjaśnić należy, że jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 lutego 2006 r. sygn. akt I OSK 436/05 "Ustawodawca przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa w trybie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) nie uzależnił od jednoczesnego zawarcia w orzeczeniu nacjonalizacyjnym rozstrzygnięcia w przedmiocie odszkodowania. Za przejęte przedsiębiorstwa Państwo miało wypłacić odszkodowanie, ale wcale nie oznacza to, że musiało być ono ustalone w orzeczeniu nacjonalizacyjnym".

Ze względu na postawione w uzasadnieniu złożonej skargi zarzuty podnieść rów-nież należy, że jak wynika z orzecznictwa, wykładnia przepisu art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej prowadzi do wniosku, że przejęcie przedsiębiorstwa na podstawie powyższego przepisu obejmowało wszystkie niezbędne składniki do jego funkcjonowania, niezależnie od tego, czyją stanowiły własność (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia: 2 października 1967 r. sygn. akt I CZ 74/67, 25 lipca 2001 r. sygn. akt I CKN 1350/98, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 14 maja 1998 r. sygn. akt IV SA 628/98; 18 maja 2001 r. sygn. akt I OSK 1145/10, 19 lipca 2016 r. sygn. akt 2371/14). Chodziło bowiem o to, aby przedsiębiorstwo nadal było zdolne do produkcji. Wskazać należy, że z treści art. 40 § 1 Kodeksu handlowego, który obowiązywał w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, wynika, że w skład przedsiębiorstwa wchodzą różne stanowiące określoną, wymierną wartość składniki takie jak firma, znaki towarowe, nieruchomości i ruchomości należące do przedsiębiorstwa, towary oraz wierzytelności i prawa wynikające z umów (najmu, dzierżawy). W uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2007 r. sygn. akt. I OPS 2/07 wskazano, że na własność Państwa przechodzą w myśl art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej te składniki, które wymienia się w art. 40 § 1 k.h. od pkt 1 do 5, w tym nieruchomości i ruchomości należące do kupca (przedsiębiorcy). Oznacza to, że przejście przedsiębiorstwa na własność innego podmiotu powoduje nabycie ogółu praw i obowiązków związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Tak więc nabywca przedsiębiorstwa, w tym także w drodze nacjonalizacji, uzyskuje wszystkie prawa, które wchodzą w skład przedsiębiorstwa.

Ponadto zdaniem Sądu fakt, że w aktach sprawy, w której kwestionowane orzeczenie nacjonalizacyjne zapadło ponad 70 lat temu, brakuje jakiś konkretnie dokumentów (np. protokołu zdawczo-odbiorczego), nie może przesądzać, że takich dokumentów w dacie wydania orzeczenia nie było. Skoro zaś, co wyjaśniono powyżej, wątpliwości co do istnienia wady decyzji winny być rozstrzygane na korzyść legalności kwestionowanego orzeczenia, to tym bardziej brak dokumentów nie może rodzić konsekwencji w postaci wyeliminowania z obrotu prawnego orzeczenia z lat 40. ubiegłego wieku. Wypada nadmienić, że w aktach sprawy znajduje się między innymi protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] lutego 1949 r., do którego załączono dokumenty takie jak: wykaz budynków, wykaz maszyn, wykaz urządzeń technicznych, wykaz surowców, wykaz materiałów technicznych, wykaz wyrobów gotowych, opis urządzeń technicznych przedsiębiorstwa. Nadto w aktach sprawy znajduje się odpis stanu zatrudnienia w przedsiębiorstwie w 1939 r., z którego wynika, że w roku wybuchu II Wojny Światowej fabryka zatrudniała co najmniej 60 osób.

Na zakończenie zwrócić należy uwagę, że do dnia rozpatrzenia sprawy przez Sąd skarżąca Spółka nie nadesłała opinii prawnej i technicznej zleconej przez skarżącą Spółkę, o której mowa w złożonej skardze.

Podsumowując, Sąd uznał, że z analizy akt sprawy wynika, że postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją zostało przeprowadzone wnikliwie, z zachowaniem reguł postępowania określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego (w tym i przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego powołanych w złożonej skardze, w tym m.in. art. 7, art. 7a, art. 77 § 1 i art. 80 kpa). Materiał dowodowy w sprawie został dostatecznie zebrany. Wyjaśnione zostały także wszystkie okoliczności istotne dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Także w zgodzie z treścią art. 107 § 3 kpa organ przedstawił swoje stanowisko w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, które dostatecznie odzwierciedla rację decyzyjną i wyjaśnia tok rozumowania organu, który prowadzi do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego i procesowego do rzeczywistej sytuacji faktycznej zaistniałej w rozpatrywanej sprawie. Minister w uzasadnieniu wydanej decyzji prawidłowo wskazał i wyjaśnił również fakty i dowody, na których oparł swoje rozstrzygnięcie, oraz te, którym odmówił wiarygodności, podając przyczyny takiego działania.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Dodatkowo wyjaśnić należy, że na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374) i zarządzenia Przewodniczącej Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 czerwca 2021 r., w związku z ogłoszeniem stanu epidemii i związanymi z tym ograniczeniami i wymogami w zakresie podejmowania działań zmierzających do eliminowania nadmiernego stanu zagrożenia dla stanu zdrowia osób uczestniczących w czynnościach sądowych, niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, o czym zawiadomiono strony, umożliwiając im przedstawienie dodatkowych argumentów. Poza brakiem udziału stron w samym posiedzeniu, na którym zapada wyrok, sądowa kontrola nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw na rozprawie.