Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 774/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 15, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędzia WSA Janina Guść (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 19 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 7 kwietnia 2021 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej D. M. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 15 marca 2021 r. D. M. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką S. S.

Decyzją z dnia 7 kwietnia 2021 r. Burmistrz Miasta odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując jako podstawę prawną decyzji art. 17 ust. 1, ust. 3, art. 20 ust. 1-3, art. 24 ust. 1,2, art. 32 ust. 1 d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2020 poz. 111 ze zm. ), powoływanej w dalszej części uzasadnienia także jako "ustawa".

Organ ustalił, że S. S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, przy czym zgodnie z przedłożonym orzeczeniem nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność.

Organ wskazał, że z wywiadu przeprowadzonego przez pracownika socjalnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w U. w dniu 24 marca 2021 r. wynika, że D. M. zapewnia opiekę matce w związku z jej znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i nie jest ona uprawniona do żadnych własnych świadczeń.

Organ stwierdził, że podjęcie przez D. M. jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe z uwagi na konieczność sprawowania nad matką stałej i całodobowej opieki. D. M. wywiązuje się ze swego obowiązku alimentacyjnego osobiście zapewniając matce pomoc i opiekę . Wymogi opieki, jakiej wymaga S. S. nie mogą być pogodzone z podjęciem ewentualnego zatrudnienia. Tym samym w sprawie została spełniona przesłanka art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wnioskodawczyni jest w wieku produkcyjnym, nie jest ona aktywna zawodowo od 1 stycznia 2009 r., jest ona osobą obiektywnie zdolną do podjęcia zatrudnienia, jednakże stan zdrowia matki w znacznym stopniu to uniemożliwia.

Organ orzekł jednak o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując, że pomimo faktu sprawowania opieki, w rozpoznawanej sprawie prawo do wnioskowanego świadczenia wyklucza okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie wystąpiła do 25 roku życia. Organ wskazał, że wobec obowiązywania art. 17 ust. 1 b ustawy świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, nie jest bowiem spełniona przesłanka dotycząca czasu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Po rozpoznaniu wniesionego przez D. M. odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 19 maja 2021 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ ustalił, że niepełnosprawność w stopniu znacznym S. S. (ur. 03.01.1937 r.) potwierdzona została orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z 25 lutego 2021r., nr [...]. W orzeczeniu tym wskazano, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od lutego 2021 r. Orzeczenie wydano na stałe. S. S. cierpi na cukrzycę i chorobę Alzhaimera. Od września 2020 r. znacznie pogorszył się jej stan zdrowia; jest osobą leżącą, praktycznie bez kontaktu. Wymaga stałej opieki. D. M. sprawuje opiekę nad matką. Ostatnie zatrudnienie odwołującej się miało miejsce w 2008 r. Nie jest ona zarejestrowana jako osoba bezrobotna, utrzymuje się z dochodu męża oraz emerytury matki, corocznie w okresie lipca i sierpnia uzyskuje dochód z wynajmu mieszkania.

Organ odwoławczy wskazał, że organ pierwszej instancji błędnie wydał decyzję odmowną, z uwagi na ustalenie, że powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki miało miejsce w wieku powyżej 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Organ stwierdził, że przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443).

Warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia wskazanym w treści art. 17ust. 1b ustawy jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł jednak, że art. 17 ust.1Ib ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ stwierdził, że skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Pomimo nieuchylenia art. 17 ust. 1b ustawy konieczne jest dokonanie takiej wykładni przepisów ustawy, która nie byłaby sprzeczna ze stanowiskiem Trybunału.

Organ odwoławczy wskazał, że przyznanie wnioskowanego świadczenia nie jest jednak możliwe, w sprawie nie zostały bowiem spełnione przesłanki art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na podstawie ustalonego stanu faktycznego brak jest podstaw do przyjęcia, że wyłącznie objęcie intensywną opieką osoby niepełnosprawnej spowodowało rezygnację wnioskodawczyni z aktywności zawodowej. W myśl tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje określonym w nim osobom, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ stwierdził, że na podstawie zebranych dowodów doszedł do przekonania, że strona nie jest osobą, która w myśl art. 17 ust. 1 ustawy nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, nie negując przy tym faktu sprawowania opieki i pomocy udzielanej przez odwołującą się matce.

Organ wskazał, że w świetle art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane, o ile w przypadku osoby wnioskującej o przyznanie świadczenia zaszła konieczność rezygnacji z zatrudnienia albo niemożność podjęcia zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej i jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki. Zdaniem organu strona nie była zmuszona do rezygnacji z pracy zarobkowej w związku z objęciem opieki nad matką. Do wniosku takiego przekonuje jej wieloletnia bierność zawodowa. Strona nie była zatrudniona już wcześniej, co potwierdza, że jej wyborem był brak zatrudnienia i nie był on związany z opieką nad matką. Brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) będący wyborem życiowym danej osoby nie może zostać automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją z bądź nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. Osoba bierna zawodowo w poprzednich latach może wykazać, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od jego podejmowania z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną, w okolicznościach niniejszej sprawy sytuacja taka jednak nie wystąpiła.

W skardze na powyższą decyzję D. M. wniosła o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego:

- art. 7 k.p.a. polegającego na zaniechaniu przez organ drugiej instancji dokładnego wyjaśnienia sprawy i nie podjęcia niezbędnych czynności zmierzających do prawidłowego ustalenia czy zachodzą przesłanki do przyznania świadczenia;

- art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, bez uwzględniania stanowiska ugruntowanego w orzecznictwie, co ostatecznie sprowadza się do nierozpatrzenia w sposób właściwy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego;

- art. 80 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego i niewłaściwe uzasadnienie decyzji;

oraz zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego - art. 17 ust. 1 ustawy:

- poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu przez organ administracji, że brak wykonywania przez skarżącą pracy zarobkowej w dacie składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne uniemożliwia przyznanie jej świadczenia, podczas gdy treść orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 25.02.2021 r. wskazuje, że matka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co w konsekwencji wymaga stałego sprawowania opieki nad matką, zaś z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować brak możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia;

- a także poprzez pominięcie iż sam stan zdrowia matki skarżącej powoduje, że wymagana opieka jest tego rodzaju, że powoduje konieczność niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia - sam bowiem związek pozostawania bez zatrudnienia z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną ma przesądzające znaczenie dla możliwości przyznania świadczenia, jeżeli więc taka okoliczność jest choćby jedną z przyczyn niepodejmowania zatrudnienia, wspomniane świadczenie powinno zostać przyznane.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że jej matka ma 84 lata i choruje na Alzheimera. Stan jej zdrowia wymaga konieczności stałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Podstawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest wykonywanie opieki, której rozmiar musi uniemożliwiać podjęcie pracy, bądź wymuszać na opiekunie rezygnację z aktywności zawodowej. Organ odwoławczy w treści uzasadnienia podkreślił, że osoba bierna zawodowo w poprzednich latach może wykazać, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a świadczeniobiorca odstąpił od jego podejmowania z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną. Organ pominął przy tym okoliczność utrzymywania się przez skarżącą z innych form zatrudnienia niż umowa o pracę, nie zadając sobie przy tym trudu ustalenia źródeł utrzymania skarżącej. Skarżąca stwierdziła, że szereg naruszeń przepisów prawa materialnego oraz uchybień jakich dopuścił się organ przesądza o braku podstaw do wydania decyzji w zaskarżonym brzmieniu, jednocześnie z uwagi na konieczność umożliwienia pełnej kontroli instancyjnej niezbędne jest uchylenie decyzji organów obu instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Przepis art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", stanowi, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego

1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem z załączonego do akt sprawy orzeczenia o stopniu o niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność S. S. powstała później niż do ukończenia 25 roku życia.

Organ drugiej instancji nie podzielił tego stanowiska, wskazując, że przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443; OTK-A 2014/9/104).

Stanowisko organu odwoławczego w tym zakresie jest dla skarżącej korzystne i nie było w skardze kwestionowane. Pogląd ten jest prawidłowy. Sąd w całości podziela przytoczoną w tym zakresie argumentację.

Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności stosowania unormowań ustawy z pominięciem niekonstytucyjnego zapisu art. 17 ust. 1b ustawy (por.m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16, wyrok WSA w Warszawie z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14, wyrok WSA w Olsztynie z 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 623/15, wyrok WSA w Bydgoszczy z 1 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 366/15).

W aktualnym stanie prawnym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego następuje zatem bez względu na czas powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej. Stanowisko to w swoim orzecznictwie od dawna podzielają organy drugiej instancji – Samorządowe Kolegium Odwoławcze oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Stanowisko to wielokrotnie było wyrażane w orzecznictwie tutejszego Sądu z obszerną argumentacją i brak jest przeszkód by nie było ono stosowane przez organy administracji pierwszej instancji (por. wyroki WSA w Gdańsku z dnia 22 października 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 826/20, z dnia 28 maja 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 87/20, z dnia 28 maja 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 211/20). Zaniechanie jego uwzględnienia przez organy administracji prowadzi do niezasadnego przedłużania postępowania administracyjnego w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, co w przypadku zasadności złożonych wniosków w świetle innych przepisów ustawy, uniemożliwia uzyskanie przez wnioskodawców świadczeń w rozsądnym terminie. Biorąc pod uwagę, że świadczenia te mają zapewnić środki utrzymania osobom podejmującym opiekę nad niepełnosprawnymi bliskimi, stanowisko takie nie zasługuje na aprobatę.

Przyczyną ostatecznej odmowy przyznania świadczenia stało się w niniejszej sprawie stwierdzenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., brak jest bowiem związku przyczynowego pomiędzy zapewnieniem przez skarżącą opieki niepełnosprawnej matce a brakiem zatrudnienia.

Zaznaczyć przy tym należy, że organ pierwszej instancji wyraził odmienną ocenę w tym zakresie, wskazując, że w sprawie została spełniona przesłanka przewidziana w art. 17 ust. 1 u.ś.r., konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką uniemożliwia bowiem skarżącej podjęcie zatrudnienia.

W sprawie nie było sporne, że stan zdrowia matki skarżącej uniemożliwia jej samodzielne funkcjonowanie i wymaga ona stałej opieki, którą zapewnia jej skarżąca. Organ odwoławczy wskazał, że skarżąca nie została zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad matką, bowiem stan zdrowia matki skarżącej pogorszył się w 2020 r. a skarżąca nie podejmuje zatrudnienia od 2008 r., z ustalonego stanu faktycznego nie wynika zatem, że wyłącznie objęcie intensywna opieką niepełnosprawnej matki jest przyczyną rezygnacji z aktywności zawodowej skarżącej.

Z brzmienia art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jeśli wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić należy, że przepis ten wskazuje jako przesłankę przyznania świadczenia nie tylko rezygnację z zatrudnienia ale także niepodejmowanie zatrudnienia i obie te przesłanki traktuje jako równorzędne. Zatem spełnienie przesłanki niezbędnej do uzyskania świadczenia nastąpi nie tylko w przypadku rezygnacji z zatrudnienia, co w okolicznościach niniejszej sprawy nie nastąpiło, lecz także w przypadku niepodejmowania pracy w związku ze sprawowaniem opieki. Przy czym cytowany przepis nie wyznacza żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego nie podejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki, a ocena w tym zakresie uzależniona jest od okoliczności konkretnej sprawy.

Organ odwoławczy nie ocenił właściwe kwestii, czy w sprawie nie została spełniona przesłanka niepodejmowania przez skarżącą pracy w związku ze sprawowaniem opieki.

Zaznaczyć należy, że w niniejszej sprawie dopiero organ odwoławczy oparł swoje rozstrzygnięcie na braku związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a koniecznością zapewnienia opieki matce, uniemożliwiając skarżącej jakiekolwiek odniesienie się do tej kwestii w toku postępowania administracyjnego. W sytuacji, gdy organ pierwszej instancji nie kwestionował istnienia tej przesłanki przyznania świadczenia skarżąca nie miała powodów do przedstawiania w odwołaniu jakichkolwiek argumentów dotyczących tych związanych z nią okoliczności. Kwestia ta została zatem rozważona jedynie przez organ jednej instancji. Organ przed rozpatrzeniem odwołania nie zwracał się do skarżącej o złożenie wyjaśnień w tym zakresie ani nie przeprowadził dodatkowego postępowania dowodowego.

Działanie takie narusza zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego przewidzianą w art. 15 k.p.a. oraz przepisy postępowania – art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Z przepisów tych wynikała konieczność dokładnego wyjaśnienia sprawy i podjęcia niezbędnych czynności zmierzających do prawidłowego ustalenia czy w sprawie zachodzą przesłanki do przyznania świadczenia, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i wnikliwej oceny całokształtu materiału dowodowego. Zarzuty skargi w tym zakresie Sąd uznał zatem za uzasadnione.

Organ nie wyjaśnił czy skarżąca po 2008 r. podejmowała inną niż zatrudnienie na umowę o pracę lub prowadzenie działalności gospodarczej aktywność zawodową.

Nadto wskazać należy, że fakt, iż skarżąca nie wykazała zatrudnienia od początku 2009 r., nie może być uznany za rozstrzygający o braku związku pomiędzy sprawowaną aktualnie przez skarżącą opieką a niemożnością podjęcia przez nią zatrudnienia. Podkreślić należało, że D. M. ma 56 lat. Niewątpliwe jest ona sobą zdolną do podjęcia zatrudnienia, zarówno z uwagi na wiek jak i stan zdrowia. Skarżąca poprzednio od 1987 r. kilkukrotnie podejmowała aktywność zawodową pozostając w zatrudnieniu i prowadząc działalność gospodarczą. Obecnie nie ma ona możliwości podjęcia zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką.

Podkreślenia wymaga, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy powinna być dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia. Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w 2021 r., w okresie, w którym jej matka legitymowała się orzeczeniem o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dokonane przez organy obu instancji ustalenia potwierdzają, że stan zdrowia niepełnosprawnej matki skarżącej powoduje konieczność sprawowania nad nią stałej opieki i że opiekę tę prawidłowo sprawuje skarżąca. Natomiast okoliczność, że skarżąca nie była aktywna zawodowo przez szereg lat przed stwierdzeniem niepełnosprawności jej matki, nie wyklucza co do zasady możliwości przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Skarżąca może bowiem powziąć zamiar podjęcia zatrudnienia po okresie braku aktywności zawodowej.

Organy dopuściły się w niniejszej sprawie naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 17 ust. 1 i 1b ustawy. Organ pierwszej instancji wadliwie zastosował normę art. 17 ust. 1b ustawy. Natomiast organ odwoławczy niezasadnie wskazał na brak przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy w postaci związku przyczynowego między sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, bez uprzedniego wyjaśnienia okoliczności sprawy w tym zakresie, z naruszeniem przepisów prawa procesowego – art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. , które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Sąd na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. zasądził na rzecz skarżącej od organu zwrot kosztów postępowania w wysokości 497 zł obejmujących koszty zastępstwa procesowego - wynagrodzenia pełnomocnika w kwocie 480 zł określonego na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz.265) oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.

Rzeczą organu, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, będzie wnikliwe wyjaśnienie okoliczności sprawy związanych z aktywnością zawodową skarżącej, przyczynami jej niepozostawania w zatrudnieniu i wolą aktualnego podjęcia pracy oraz ocena wniosku skarżącej z uwzględnieniem wyrażonego przez Sąd stanowiska, którym organy są związane na podstawie art. 153 p.p.s.a.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).