Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2698/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 49f ust. 1
journal: Dz.U. 2011 nr 127 poz 721
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia del. WSA Małgorzata Grzelak Protokolant Mateusz Rogala po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 14 sierpnia 2014 r. sygn. akt III SA/Łd 522/14 w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności pieniężnej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. wyrokiem z dnia 14 sierpnia 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 522/14 po rozpoznaniu skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności pieniężnej z tytułu zwrotu pożyczki z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty P. z dnia [...] września 2013 r.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 12 maja 2004 r. Starosta P. zawarł ze skarżącą – M.K. umowę pożyczki na kwotę 40.000 zł. Pożyczka była udzielona ze środków PFRON, na rozpoczęcie działalności gospodarczej.

Na skutek wniosku skarżącej z dnia 29 lutego 2012 r. Starosta P. decyzją z dnia [...] września 2013 r., wydaną na podstawie art. 49f ust. 1 pkt 2, ust. 3 i art. 66 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2011 r., nr 127 poz. 721, dalej jako ustawa o rehabilitacji) odmówił umorzenia należności pieniężnej z tytułu zwrotu przedmiotowej pożyczki w kwocie 22.559,05 wraz z odsetkami.

SKO w Ł. po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. utrzymało w mocy decyzję Starosty P. Za bezsporne SKO w Ł. uznało spełnienie dwóch spośród trzech przesłanek warunkujących możliwość umorzenia należności, tj: należność dochodzona od M.K. jest należnością pieniężną o charakterze cywilnoprawnym, oraz skarżąca złożyła wniosek o umorzenie tej należności. W ocenie SKO w Ł. sytuacja finansowa rodziny M.K. jest trudna (skarżąca utraciła już zasiłek dla bezrobotnych, nie dysponuje żadnymi rzeczami ruchomymi o znacznej wartości), szczególnie w sytuacji jej problemów zdrowotnych, jak i jej męża. Jednoznacznie wiąże się to z ponoszeniem wydatków w związku z ochroną zdrowia własnego i członków najbliższej rodziny. Na rodzinie ciążą również zobowiązania z tytułu kredytu, które są egzekwowane przez komornika sądowego. Kwota zaległości nie daje szans na szybką spłatę. W sprawie spełniona została przesłanka ważnego interesu dłużnika. SKO stwierdziło jednak, że nie dostrzegło istnienia interesu publicznego. Względy gospodarcze można rozważać tylko w sytuacji, w której wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca. Przesłanka względów społecznych powinna być analizowana w kontekście potencjalnej możliwości uzyskania przez dłużnika statusu świadczeniobiorcy pomocy społecznej, czy utraty posiadanego majątku. W sprawie występuje przesłanka względów społecznych, ponieważ egzekucja zaległości może pozbawić rodzinę wnioskodawczyni domu. Inne przyczyny zasługujące na uwzględnienie, to nadzwyczajne, losowe przypadki. Zdarzeniem losowym będzie zaistniały, niespodziewany przypadek, niezależny od woli strony taki jak np. klęski żywiołowe, powodujący, że znalazła się w trudnej sytuacji materialnej, niepozwalającej mu na zapłatę zaległego podatku. SKO stwierdziło jednak, że nie dostrzega żadnych wyjątkowych, nadzwyczajnych okoliczności w niniejszej sprawie. Nie zachodzi w szczególności całkowita nieściągalności w rozumieniu art. 49 ust. 5b pkt 1 – 7 ustawy o rehabilitacji zawodowej. SKO podzieliło w tym zakresie stanowisko organu I instancji, który wskazał, że skarżąca dysponuje majątkiem (np. nieruchomość), z którego można prowadzić egzekucję.

SKO wskazało, że nawet zaistnienie przesłanek nie musi prowadzić do pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Ustawodawca nie wskazał bowiem sytuacji, w której organ miałby obowiązek zastosowania ulgi. W ocenie SKO wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca po zaprzestaniu spłacania pożyczki nie podjęła już jakichkolwiek prób regulowania zaległości. W sferze uznaniowej powinna znaleźć się ocena determinacji strony w rozwiązaniu swoich problemów, w tym spłaty zaległości. W przypadku wniosku o ulgę nawet najmniejsze regularne wpłaty oznaczają, że strona oczekuje od organów administracji wsparcia we wspólnym rozwiązaniu problemu, a nie przerzuca ciężar jego rozwiązania tylko na społeczeństwo. Tylko taka postawa uzasadnia przyznanie ulgi. Umorzenie zaległości w całości, jako najdalej idąca ulga, powinno mieć zastosowanie w sytuacjach absolutnie nadzwyczajnych, kiedy strona nie ma jakichkolwiek możliwości realizacji swoich zobowiązań i nie może liczyć na jakiekolwiek wsparcie bliskich. Z taką sytuacja, w niniejszej sprawie, w ocenie SKO nie mamy do czynienia. Przyznanie wnioskodawczyni ulgi we wnioskowanym zakresie byłoby zwyczajnie nieuczciwe w stosunku do osób, które mimo przeciwności losu próbują jednak regulować swoje zobowiązania.

SKO wskazało ponadto, że w toku postępowania administracyjnego dokładnie wyjaśniono stan faktyczny sprawy i prawidłowo zgromadzono cały materiał dowodowy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. uwzględniając skargę M.K. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.) uchylając decyzje organu I jak i II instancji wskazał, że organy nie dokonały dogłębnej oceny sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącej. Starosta P. przeanalizował wprawdzie przesłanki warunkujące umorzenie pozostałej do spłaty należności pieniężnej, stwierdzając niespełnienie przesłanek: ważnego interesu dłużnika, interesu publicznego, względów gospodarczych lub społecznych oraz braku spełnienia przesłanek całkowitej nieściągalności należności. Organ stwierdził, że w przypadku skarżącej nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności, gdyż jest współwłaścicielką nieruchomości, która zabezpieczona jest hipoteką. Ponadto zobowiązana osiąga dochód w postaci zasiłku dla bezrobotnych, a jej mąż otrzymuje regularnie wynagrodzenie za pracę (miesięczny dochód brutto 2350,83 zł brutto), z którego potrącane jest zajęcie komornicze w kwocie około 510 zł miesięcznie. Z powyższego dochodu utrzymuje się trzyosobowa rodzina skarżącej. Organ stwierdził również, że wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną i pozostaje pod opieką lekarską, jednak nie wykazała, by w związku z leczeniem ponosiła znaczne wydatki. Jednocześnie organ wyjaśnił, że zobowiązana posiada obciążenia kredytowe, jednak nie stanowi to przesłanki do udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności.

W ocenie Sądu I instancji, powyżej przedstawione uzasadnienie odmowy umorzenia należności nie jest wystarczające. Starosta P. nie wyjaśnił w sposób nie budzący wątpliwości, że możliwe jest egzekwowanie zaległych należności z wynagrodzenia męża skarżącej, od którego potrącane jest zajęcie komornicze. Zdaniem Sądu organ dokonał przedstawienia stanu majątkowego zobowiązanej i jej rodziny bez szczegółowej analizy tego stanu pod kątem realnej możliwości spłaty zadłużenia. Zatem przeprowadzonej przez organ I instancji analizy sytuacji majątkowej skarżącej nie można uznać za wystarczającą dla oceny możliwości egzekwowania zaległych należności.

Zdaniem Sądu I instancji, analiza przesłanek warunkujących umorzenie w części lub w całości należności pieniężnej dla stwierdzenia braku możliwości umorzenia zadłużenia, dokonana przez SKO w Ł. również jest niewystarczająca.

Sąd I instancji zwrócił uwagę, że SKO w Ł., w przeciwieństwie do organu I instancji, uznało za bezsporne spełnienie dwóch spośród trzech przesłanek warunkujących umorzenie należności. Pierwszą z nich jest przesłanka ważnego interesu dłużnika, gdyż sytuacja finansowa rodziny skarżącej, jest trudna (skarżąca utraciła zasiłek dla bezrobotnych, nie dysponuje żadnymi rzeczami ruchomymi o znacznej wartości). Skarżąca jak i jej rodzina ponosi w związku z problemami zdrowotnymi wydatki na ochronę zdrowia. Na rodzinie ciążą również zobowiązania z tytułu kredytu, podlegające egzekucji komorniczej. SKO uznało również, że w sprawie występuje przesłanka względów społecznych, gdyż egzekucja zaległości może pozbawić rodzinę skarżącej domu. Jednakże SKO w Ł. nie dostrzegło wystąpienia w sprawie interesu publicznego. Sąd I instancji wskazał, że organ uznając spełnienie dwóch opisanych powyżej przesłanek, stwierdził, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu art. 49 ust. 5b pkt 1-7 ustawy o rehabilitacji, skarżąca dysponuje bowiem majątkiem (nieruchomość), z którego można prowadzić egzekucję.

Mając na uwadze powyższe Sąd I instancji stwierdził, że nie do zaakceptowania jest pogląd organów, że egzekwowanie zaległych należności może nastąpić przez sprzedaż nieruchomości, na której zamieszkują wnioskodawczyni wraz z rodziną. Sprzedaż działki w trybie egzekucji spowoduje bowiem pozbawienie skarżącej domu, a co za tym idzie niewątpliwie narusza jej interes. Ponadto, w sytuacji gdy egzekucja zostanie skierowana do majątku skarżącej (do nieruchomości, w której obecnie zamieszkuje z rodziną) konieczne jest rozważenie kwestii racjonalności przesłanek warunkujących wszczęcie i skuteczne przeprowadzenie egzekucji. Należy ocenić prawdopodobieństwo osiągnięcia pożądanego przez organ wyniku tychże działań. Może bowiem się okazać, że problemem w sprawie będzie znalezienie podmiotu zainteresowanego nabyciem udziału w powyższej nieruchomości, zwłaszcza jeśli pod uwagę weźmie się fakt, że nieruchomość ta będzie nadal zamieszkana przez zobowiązaną i pozostałych członków jej rodziny. Dodatkowo należy mieć na uwadze okoliczność, że egzekucja z nieruchomości, w tym egzekucja z udziału na nieruchomości, wiąże się zwykle z koniecznością poniesienia większych wydatków, niż inny rodzaj egzekucji. Trzeba zatem rozważyć, czy istnieje szansa na wyegzekwowanie należności pieniężnej po pokryciu kosztów egzekucji. Ocena w tym aspekcie musi być dokonana w związku z treścią art. 49 ust. 5b pkt 6 ustawy o rehabilitacji.

Sąd I instancji ponadto stwierdził, że należy rozważyć istnienie innych przesłanek określonych w art. 49f ust. 1 powołanej ustawy, w tym innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie jak niepełnosprawność skarżącej i brak możliwości zarobkowania. Istotne jest także rozważenie interesu publicznego, tj. czy zapłata należności pieniężnej spowoduje konieczność sięgnięcia przez wnioskodawczynię do środków pomocy państwa, gdyż nie będzie w stanie zaspokoić swoich potrzeb mieszkaniowych. Ponadto, wbrew stanowisku organu I instancji, w sytuacji gdy organ ma do czynienia z osobą nieporadną, chorą, to na organie ciąży obowiązek udzielenia stronie wszelkich wskazówek i wyjaśnień, a więc wezwania m.in. do udokumentowania kosztów leczenia. Przeprowadzenie zaś wyczerpującego postępowania administracyjnego i prawidłowa jego ocena powinna doprowadzić do ustalenie skutków, jakie może spowodować dla zobowiązanej oraz jej rodziny wyegzekwowanie przedmiotowych należności.

W ocenie Sądu I instancji, dokonana przez organ II instancji analiza sytuacji finansowej skarżącej, przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie daje podstawy do przyjęcia, że pomimo, iż wypełnia ona dyspozycję art. 49 f ustawy o rehabilitacji, to Starosta P. mógł odmówić umorzenia należności pieniężnej. Przyjęcie rozumowania SKO w Ł. prowadziłoby do sytuacji, że instytucja umorzenia należności pieniężnej nie miałaby racji bytu, zaś prowadzenie postępowań administracyjnych w tym przedmiocie generowałoby niepotrzebne koszty.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu I instancji, organ przy wydawaniu decyzji istotnie nie dokonał rzetelnej analizy wszelkich okoliczności pozwalających mu w ramach uznania administracyjnego na stwierdzenie braku podstaw do odmowy umorzenia skarżącej należności pieniężnej. W szczególności organ nie dokonał wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego, zgodnie z przepisami art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Nie wyjaśnił czy sytuacja rodzinna zobowiązanej przesądza o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności pieniężnej oraz jaki wpływ na sytuację strony ma ewentualne wyegzekwowania przedmiotowych należności. Sąd I instancji podkreślił, że w aspekcie sprawy i charakteru decyzji, istotne znaczenie ma obowiązek uwzględnienia przez organ słusznego interesu obywateli wyrażony w powołanym art. 7 k.p.a. Organ nie przeprowadził szczegółowego postępowania wyjaśniającego dotyczącego ww. okoliczności. Przede wszystkim nie wykazał, że istnieje realna możliwość spłaty zadłużenia przez skarżącą. A zatem doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, 80, art. i art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd I instancji nakazał, aby w ponownie prowadzonym postępowaniu organ wyjaśnił, czy egzekwowanie zaległych należności przez sprzedaż nieruchomości, tej na której skarżąca zamieszkuje z rodziną, nie jest sprzeczne z jej interesem, jak i interesem publicznym. Ponadto organ odmawiając skarżącej umorzenia należności powinien wskazać szczegółowo czym kierował się przy wydaniu decyzji, gdyż z jednej strony powołuje się na publicznoprawny charakter należności, a z drugiej strony nie bierze pod uwagę, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną, nie ma żadnego dochodu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło skargę kasacyjną od powyższego wyroku zaskarżając go w całości, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi SKO zarzuciło naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z:

1. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., w zw. z art. 49f ust. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji, poprzez uznanie, że organy orzekające w tej sprawie nie dokonały dogłębnej oceny sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącej w sytuacji, gdy dokonana ocena sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącej stanowiła podstawę uznania przez Kolegium, że w przedmiotowej sprawie wystąpiła przesłanka ważnego interesu dłużnika i względów społecznych;

2. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., w zw. z art. 49f ust. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji, poprzez uznanie, że Kolegium nie ustaliło, jaki wpływ na sytuację strony ma ewentualne wyegzekwowanie należności w sytuacji, gdy dokonana ocena skutków egzekucji należności z nieruchomości, której współwłaścicielem jest dłużniczka stanowiła podstawę uznania przez Kolegium, że w przedmiotowej sprawie wystąpiła ważna przesłanka interesu dłużnika;

3. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., w zw. z art. 49f ust. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji, poprzez uznanie, że odmawiając przyznania ulgi w ramach uznania administracyjnego organ administracji musi wykazać, że istnieje realna możliwość spłaty zadłużenia przez dłużnika;

4. art. 49f ust. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji poprzez uznanie, że może wystąpić przesłanka braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję w sytuacji, gdy dłużniczka jest współwłaścicielem nieruchomości;

5. art. 49f ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 49 ust. 5b pkt 7 ustawy o rehabilitacji poprzez uznanie, że może być oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne w sytuacji, gdy dłużniczka jest współwłaścicielem nieruchomości.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ wskazał, że Sąd I instancji błędnie przyjął, że można uznać, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne w sytuacji, gdy dłużniczka jest współwłaścicielem nieruchomości. Kolegium dopełniło wszelkich wymogów prawa procesowego i w sposób logiczny oraz przekonywujący uzasadniło swoje stanowisko. Wydaje się, że Sąd I instancji w istocie nie akceptuje argumentacji Kolegium dotyczącej odmowy przyznania ulgi.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, M.K. podzieliła stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie ma usprawiedliwionych podstaw (art. 184 p.p.s.a.), gdyż wyrok Sądu I instancji, mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone w § 2 art. 183 p.p.s.a. w tej sprawie nie występują. Skargę kasacyjną, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna została oparta na jednej podstawie określonej w art. 174 p.p.s.a., a mianowicie naruszeniu przepisów postępowania, i zarzuca Sądowi I instancji dokonanie wadliwej kontroli decyzji administracyjnych, tzn. błędne uznanie, że organy nie wykazały, czy istnieje realna możliwość spłaty zadłużenia przez skarżącą, w konsekwencji, czy egzekwowanie zaległości przez sprzedaż nieruchomości, tej na której skarżąca zamieszkuje z rodziną, nie jest sprzeczne z jej interesem jak i interesem publicznym.

Przed przystąpieniem do dokonania oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej przede wszystkim podkreślić trzeba, że zaskarżone decyzje zostały wydane w warunkach uznania administracyjnego, na podstawie art. 49 f ust. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji, zgodnie z którym na wniosek dłużnika lub strony umowy, której przedmiot obejmuje dokonanie wydatków ze środków Funduszu, organy i podmioty powołane do zawierania takich umów, mogą umorzyć w części lub w całości należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, w drodze decyzji – w przypadku uzasadnionym ważnym interesem dłużnika, interesem publicznym, względami gospodarczymi lub społecznymi, lub innymi przyczynami zasługującymi na uwzględnienie, w szczególności w razie całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 49 ust.5b tej ustawy.

W tym miejscu należy zauważyć, że w sądownictwie administracyjnym poddano weryfikacji dotychczasowe rozumienie uznania administracyjnego, jako uzależnioną jedynie od woli organu administracji możliwość wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy. W wyroku z dnia 11 czerwca 1981 r., sygn. akt SA 820/81, opubl. ONSA 1981, nr 1, poz. 57, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że zakres swobody organu administracji, wynikający z przepisów prawa materialnego, jest ograniczony ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, w tym art. 7 k.p.a., co oznacza, że treść i zakres ochrony słusznego interesu indywidualnego w działaniach organów sięgają do granic kolizji z interesem społecznym.

Działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego. Decyzja o charakterze uznaniowym musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron – interesu obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyroki NSA z dnia 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 182/12, z dnia 21 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1632/12 i w sprawie II GSK 335/13, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl). W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym, o ile ten ostatni można uznać za słuszny interes. Oznacza to, że w każdym przypadku organ ma obowiązek wskazać nie tylko, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, ale także, że jest on na tyle ważny i znaczący, iż bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli (por. wyrok SN z dnia 18 listopada 1993 r., sygn. akt III ARN 49/93, opubl. OSNCP 1994/9/181).

Analiza uzasadnienia wyroku Sądu I instancji pozwala stwierdzić, że ten właśnie aspekt uznaniowego charakteru decyzji przesądził o ich uchyleniu w sprawie. Sąd słusznie bowiem stwierdził, że w razie wykazania przez wnioskodawcę podstaw dla umorzenia należności pieniężnej uznaniowy charakter takiej decyzji mógłby przemawiać za odmową uwzględnienia wniosku strony jedynie w sytuacji wykazania przez organ istnienia ważnego interesu publicznego przemawiającego za odmową uwzględnienia wniosku strony.

Z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że w sytuacji, w której spłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, w tym potrzeb mieszkaniowych, do środków pomocy państwa nie będąc zgodna z interesem tego obywatela nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2007r. sygn. akt II GSK 345/06 opubl. Lex nr 321267). W tym miejscu zauważyć trzeba, że organ II instancji stwierdził przecież, że sytuacja finansowa rodziny M.K. jest bardzo trudna ( strona utraciła już zasiłek dla bezrobotnych, nie dysponuje już żadnymi rzeczami ruchomymi o znacznej wartości), szczególnie wobec problemów zdrowotnych dłużniczki i jej męża, co jednoznacznie wiąże się z ponoszeniem wydatków w związku z ochroną zdrowia własnego i członków najbliższej rodziny. Ponadto na rodzinie ciążą zobowiązania z tytułu kredytu, które są egzekwowane przez komornika sądowego. W tych realiach nie budzi wątpliwości, że jedyną możliwością wyegzekwowania zaległości będzie skierowanie egzekucji do nieruchomości, w której strona zamieszkuje wraz z rodziną. Co prawda, należy przyznać rację organowi, który wskazuje, że wbrew stanowisku WSA w Ł. oczywiste jest, że nie można uznać, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne oraz, że może wystąpić przesłanka braku majątku, w sytuacji, gdy dłużniczka jest współwłaścicielem nieruchomości. Nie oznacza to jednak, iż realna możliwość spłaty długu właśnie w formie egzekucji z nieruchomości, miałaby przesądzać o odmowie umorzenia należności, bez wcześniejszego rzetelnego i wnikliwego wyważenia interesu publicznego z ważnym interesem dłużnika wspieranym ważnymi względami społecznymi. Zdaniem organu, wyrażonym w zaskarżonej decyzji, oceniając interes publiczny należy mieć na uwadze, że zasadą jest ponoszenie ciężarów i świadczeń publicznych, a dopuszczalność uzyskania ulgi trzeba traktować jako wyjątek, który może być stosowany tylko w nadzwyczajnych okolicznościach, tymczasem strona po zaprzestaniu spłaty kredytu nie podjęła już jakichkolwiek prób regulowania zaległości. Według Kolegium w sferze uznaniowej powinna zatem znaleźć się ocena determinacji strony w rozwiązywaniu swoich problemów, w tym spłaty zaległości. W istocie więc Kolegium nie wskazało jaki to interes publiczny nie pozwala przyznać skarżącej wnioskowanej ulgi. Umknęło przy tym uwadze organu, że skarżąca spłaciła przecież większą część zaciągniętej pożyczki, a zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, na którą pożyczka była udzielona motywowała bardzo trudną sytuacją materialną spowodowaną niepełnosprawnością uniemożliwiającą jej wykonywanie pracy i w rezultacie uzyskiwanie dochodu.

Słusznie więc Sąd I instancji stwierdził, że potrzebne jest szczegółowe i pełne wyjaśnienie, jaki wpływ na sytuację strony będzie miało ewentualne wyegzekwowanie przedmiotowych należności. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem wyrażonym w skardze kasacyjnej, że Kolegium w sposób przekonujący i logiczny uzasadniło swoje stanowisko, skoro właściwie nie zdefiniowało interesu publicznego w tej sprawie oraz nie wyważyło interesu indywidualnego z interesem publicznym w konkretnej sytuacji faktycznej osoby wnioskującej o udzielenie ulgi.

Dlatego też Sąd I instancji nie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 49f ust. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji zobowiązując organ do wnikliwego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz odzwierciedlenia jego rezultatów w uzasadnieniu decyzji.

Nie zmienia oceny skargi kasacyjnej jako niezasadnej błędne uznanie przez Sąd I instancji, że możliwe jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne oraz że może wystąpić przesłanka braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, chociaż dłużniczka jest współwłaścicielem nieruchomości. Te błędne stwierdzenia Sądu I instancji pozostają jednak bez wpływu na rezultat kontroli zaskarżonej decyzji, gdy Sąd ten ostatecznie zobowiązał organ do wyjaśnienia, jaki wpływ na sytuację strony będzie miało ewentualne wyegzekwowanie przedmiotowych należności oraz czy zapłata tej należności spowoduje konieczność sięgnięcia przez wnioskodawczynię do środków pomocy państwa, albowiem nie będzie w stanie zaspokoić swoich potrzeb mieszkaniowych.

Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.