Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 737/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2007-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała, Sędziowie Asesor WSA Irena Wesołowska (spr.), Asesor WSA Bogusław Woźniak, Protokolant Sekretarz Sądowy Monika Szymańska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 marca 2007 r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami egzekucyjnymi 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu zażalenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...], w którym obciążono wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...] złotych, powstałymi na skutek prowadzenia postępowania egzekucyjnego do majątku zobowiązanego - A Spółka z o.o.

W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej podał, że organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął, na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] z dnia [...], [...] i [...] z dnia [...], [...]z dnia [...], [...] z dnia [...], [...] z dnia [...], [...] z dnia [...], [...] z dnia [...], [...] z dnia [...], wystawionych przez wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych, postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego - A Spółka z o.o.

Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne. Następnie, skierowanym do wierzyciela postanowieniem z dnia [...] ustalił koszty egzekucyjne na łączną kwotę [...] zł.

Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej uchylił wydane postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego, skierowanym do wierzyciela postanowieniem z dnia [...]., ustalił koszty egzekucyjne na łączną kwotę [...] zł.

Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej uchylił ponownie postanowienie organu pierwszej instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości [...] zł.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w zażaleniu złożonym na powyższe postanowienie podniósł zarzut niezasadnego umorzenia postępowania egzekucyjnego do majątku A Spółka z o.o., a nadto powołał się na treść art. 262 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zgodnie z którym, stronę obciążają te koszty postępowania, które wynikły z jej winy. Wskazując natomiast na treść art. 1a pkt 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) skarżący zarzucił, iż "pobieranie opłat egzekucyjnych jest uzależnione od zastosowania określonego środka egzekucyjnego i nie może być obowiązkiem samoistnym, wynikającym z czynności faktycznej, jaką jest wręczenie zobowiązanemu zawiadomienia o zajęciu - protokołu zajęcia", a zatem, w jego ocenie, w szczególności naliczenie opłat za zajęcie wierzytelności jest nieuzasadnione. Następnie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł, iż z dokumentów załączonych do postanowienia o obciążeniu kosztami nie wynika, że w dniu 24 września 2001 r. zastosowano jakikolwiek środek egzekucyjny, bowiem samo doręczenie odpisu tytułu wykonawczego nie jest zastosowaniem takiego środka. Zatem skoro na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...], [...], [...] nie zastosowano żadnego środka egzekucyjnego, naliczenie opłaty manipulacyjnej na ich podstawie jest niezgodne z ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wierzyciel zakwestionował również prawidłowość doręczenia odpisów tytułów wykonawczych nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz podniósł, że organ egzekucyjny, wbrew wytycznym Dyrektora Izby Skarbowej, zawartym w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...], nie dokonał prawidłowego naliczenia opłaty manipulacyjnej, określonej w tytułach wykonawczych nr: [...], [...], [...], [...] oraz [...].

W dalszych wywodach Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że zgodnie z przepisem art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. W takiej sytuacji organ egzekucyjny wydaje postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi (art. 64c § 7 wym. ustawy). Zasadność obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi wynika z nieskuteczności postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanej Spółki. Przy czym, wbrew twierdzeniu skarżącego, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej organ egzekucyjny nie miał prawnej możliwości zastosowania art. 262 § 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Stosownie bowiem do przepisu art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie jest dopuszczalne stosowanie przepisów ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego w takich sprawach, które (jak w przypadku kosztów egzekucyjnych) zostały uregulowane w sposób wyczerpujący w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Ponadto Dyrektor Izby Skarbowej, odnosząc się do zarzutu wierzyciela, że pobieranie opłat egzekucyjnych uzależnione jest od zastosowania określonego środka egzekucyjnego wyjaśnił, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w art. 64 § 9 szczegółowo określa moment powstania obowiązku uiszczenia opłat za dokonane czynności egzekucyjne. Zgodnie z przywołanym przepisem, obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje - z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Skoro zatem organ egzekucyjny zajął wierzytelności zobowiązanej Spółki, miał nie tylko prawo, ale i obowiązek naliczyć, stosownie do powołanego przepisu, opłatę za dokonanie tych czynności egzekucyjnych.

Odpowiadając natomiast na zarzut dotyczący naliczenia przez organ egzekucyjny opłaty manipulacyjnej, pomimo iż nie został zastosowany żaden środek egzekucyjny, organ odwoławczy również nie dostrzegł nieprawidłowości w tym przedmiocie. Jak podał odpisy tytułów wykonawczych nr: [...], [...], [...] doręczone zostały prokurentowi zobowiązanej Spółki w dniu 24 września 2001 r. Spełniona została zatem przesłanka określona w art. 64 § 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a warunkująca naliczenie opłaty manipulacyjnej. Z przepisu tego wynika bowiem, iż naliczenie opłaty manipulacyjnej nie jest zależne od skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego (wskazanego w art. 1a pkt 12 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), a obowiązek jej uiszczenia, w wysokości określonej w art. 64 § 6 powołanej ustawy, powstaje m.in. z chwilą doręczenia odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu. Zatem w rozpatrywanej sprawie obowiązek ten powstał w dniu 24 września 2001 r. i jak wynika z ww. tytułów wykonawczych, na ten dzień organ egzekucyjny naliczył opłatę manipulacyjną.

Odnosząc się do zarzutu nieprawidłowego doręczenia odpisów tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...] organ odwoławczy zauważył, że odpisy tych tytułów doręczono zobowiązanemu wraz z odpisami zawiadomień o zajęciach wierzytelności, tj. odpisy tytułów wykonawczych: nr [...] doręczono w dniu 27 kwietnia 2001 r., nr [...] oraz nr [...] doręczono w dniu 21 czerwca 2001 r., nr [...] oraz nr [...] i nr [...] doręczono w dniu 13 marca 2001 r. Przy czym data doręczenia wynika również z treści zawiadomień o zajęciu: nr [...] z dnia 19 czerwca 2001 r., nr [...] oraz nr [...] z dnia 6 marca 2001 r. w których zaznaczono, iż odpis zawiadomienia doręcza się wraz z odpisami tytułów wykonawczych.

Jednocześnie organ odwoławczy wyjaśnił, że organ egzekucyjny dokonał, zgodnie z wytycznymi Dyrektora Izby Skarbowej zawartymi w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] zmiany wysokości opłat manipulacyjnych, wynikających z tytułów wykonawczych nr: [...], [...], [...], [...] i [...] naliczając je odpowiednio na dzień: 8 marca 2001 r. oraz 20 czerwca 2001 r., co wynika z zestawienia kosztów egzekucyjnych.

Końcowo Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że zarzut bezpodstawnego umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego do majątku A Spółki z o.o. został ostatecznie rozstrzygnięty przez Dyrektora Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...].

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego, podtrzymując zarzuty podniesione w zażaleniu.

W szczególności skarżący wskazał na wątpliwości związane z doręczeniem zobowiązanemu tytułów wykonawczych. Pierwotnie w części G tytułów, dotyczącej potwierdzenia odbioru widniała bowiem adnotacja "odmowa podpisu". Po wniesieniu zażalenia organ egzekucyjny anulował te zapisy i zamieścił w ich miejscu informację, że odpisy tytułów zostały doręczone razem z zawiadomieniami o zajęciu wierzytelności. Przy czym na załączonych zwrotnych potwierdzeniach odbioru tych zawiadomień brak jest wzmianki o doręczeniu tytułów wykonawczych. Ponadto skarżący wskazał, że kwoty kosztów wyszczególnione w tabeli zawartej w sentencji postanowienia pierwszoinstancyjnego nie pokrywają się z kwotami ujętymi w części K tytułów.

Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) w związku z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, że postanowienie to narusza prawo.

Na wstępie rozważań zauważyć należy, że zgodnie z art. 64c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji opłaty za czynności egzekucyjne oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym obciążają zobowiązanego. Przy czym koszty egzekucyjne podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Cytowany przepis nie ma zastosowania (art. 64c § 3 powołanej ustawy), gdy koszty egzekucyjne zostały spowodowane niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. Koszty te ponosi wtedy wierzyciel lub organ egzekucyjny, w zależności od tego, kto spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie postępowania. Zaś § 4 omawianego art. 64c stanowi, iż wierzyciel ponosi wydatki związane z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu. Wierzyciel pokrywa również koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

Z przytoczonych wyżej przepisów, regulujących kwestię ponoszenia kosztów egzekucyjnych wynika, iż zasadą jest, że to zobowiązany ponosi odpowiedzialność za powstałe koszty egzekucji. Zasadność tej regulacji nie może budzić wątpliwości, gdyż całe postępowanie egzekucyjne i związana z nim konieczność funkcjonowania organów egzekucyjnych jest następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonywania nałożonych na niego obowiązków (por. R. Hauser, Z. Leoński, Egzekucja administracyjna. Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wyd. CH. BECK W-wa 2003).

Przedstawiona zasada ponoszenia przez zobowiązanego kosztów egzekucyjnych jest jednak w pewnych przypadkach ograniczona, a ograniczenia te wynikają wprost z przepisów ustawy dotyczących kosztów egzekucyjnych (art. 64c § 3 i 4 wyżej powołany).

Z art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że zobowiązanego nie obciążają koszty egzekucyjne, gdy spowodowane one zostały niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. W przypadku gdy to wierzyciel spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji, on ponosi jej koszty.

W rozpatrywanej sprawie taka sytuacja nie miała jednak miejsca. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidziała jednak i inny przypadek gdy koszty egzekucyjne będzie ponosił wierzyciel, a mianowicie w sytuacji gdy koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego – art. 64 c § 4.

Przy czym koniecznym warunkiem do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w takiej sytuacji, jest wykazanie w sposób jednoznaczny i przekonujący, że nie mogą być one z określonych przyczyn ściągnięte od zobowiązanego. (por. wyrok NSA z dnia 24.09.1998 r. sygn. akt I SA/Ka 2423/96 – publ. Pr. Bankowe 1999/5 str. 34).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że wobec umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego organ egzekucyjny wykazał, że ściągnięcie kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego nie może być dokonane, a zatem została spełniona przesłanka do obciążenia kosztami egzekucyjnymi wierzyciela na podstawie art. 64 c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W tym miejscu zgodzić się wypada z Dyrektorem Izby Skarbowej, że w sprawie nie mógł znaleźć zastosowania przepis art. 262 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Mieć trzeba bowiem na uwadze, że przepis art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji odsyła wprawdzie do uregulowania zawartego w Kodeksie postępowania administracyjnego nakazując jego odpowiednie stosowanie, jednakże dotyczy to kwestii nieujętych wprost unormowaniem ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Kwestia kosztów egzekucyjnych została zaś w sposób wyczerpujący uregulowana w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Na aprobatę zasługuje także stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej w kwestii momentu powstania obowiązku uiszczenia opłat za dokonane czynności egzekucyjne.

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w treści art. 64 szczegółowo bowiem reguluje kwestie związane z wysokością należnych opłat, jak też momentem powstania obowiązku uiszczenia należnych opłat.

Analiza przedłożonych Sądowi akt sprawy nasuwa jednak wątpliwości, co prawidłowości obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości wyliczonej w postanowieniu organu egzekucyjnego z dnia [...].

Zgodnie bowiem z treścią art. 64 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny pobiera opłaty za czynności egzekucyjne, jeżeli nie później niż po upływie 14 dni od dnia dokonania pierwszego zajęcia nieruchomości, rzeczy lub prawa majątkowego nadał w placówce pocztowej za pokwitowaniem lub doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego lub zawiadomienie o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Nie wypełnienie tego obowiązku powoduje zatem niemożność naliczenia kosztów egzekucyjnych.

Wyjaśnienie kwestii związanej z prawidłowością doręczenia zobowiązanemu tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...] ma zatem podstawowe znaczenie dla określenia wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających skarżącego. Podkreślić przy tym należy, że Dyrektor Izby Skarbowej w postanowieniu z dnia [...] w którym uchylił postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji wyraźnie wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ egzekucyjny winien ponownie wyjaśnić z udziałem żalącego prawidłowość przedmiotowych doręczeń, a co za tym idzie zasadność naliczenia kosztów postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tych tytułów wykonawczych. Organ egzekucyjny przy ponownym rozpoznaniu sprawy ograniczył się wyłącznie do analizy akt sprawy, z których to wynikać ma, że przedmiotowe tytuły wykonawcze zostały doręczone wraz z zawiadomieniami o zajęciu wierzytelności. Okoliczność tę bowiem potwierdzają adnotacje na tytułach wykonawczych oraz treść zawiadomień o zajęciach. Nie może jednak ujść uwadze, że adnotacje na tytułach wykonawczych o ich doręczeniu wraz z zawiadomieniami o zajęciu wierzytelności zostały umieszczone przez pracownika organu egzekucyjnego w toku postępowania zażaleniowego w miejsce adnotacji "odmowa podpisu", zaś ze zwrotnych potwierdzeń odbioru zawiadomień o zajęciu wierzytelności nie wynika, że wraz z nimi doręczono tytuły wykonawcze. Informacja o dołączeniu do zawiadomień tytułów wykonawczych znajduje się natomiast w treści trzech z nich, tj.[...] , [...] oraz [...], natomiast nie wynika z zawiadomienia związanego z tytułami wykonawczymi nr [...].

W świetle powyższego stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny nie sprostał obowiązkowi wyjaśnienia tej kwestii.

Niewyjaśnienie okoliczności związanych z prawidłowością doręczenia tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...] uzasadnia twierdzenie, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a w szczególności art. 7 oraz art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Zgodnie z unormowaną w art. 7 zasadą prawdy obiektywnej organy administracji publicznej "podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy". Zgodnie z tą zasadą organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (por. np. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981 r., SA 810/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 45). Zgodnie z wyrokiem SN z dnia 23 listopada 1994 r., III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995, nr 7, poz. 83: "jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.)."

W tym stanie sprawy twierdzenie organu, że koszty egzekucji w wysokości wskazanej w postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] zgodnie z treścią art. 64 c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji obciążają skarżącego uznać należy za przedwczesne.

W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organu egzekucyjnego będzie zatem wyjaśnienie kwestii związanej z prawidłowością doręczenia zobowiązanemu tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...] tak jak to wskazał Dyrektor Izby Skarbowej w postanowieniu z dnia [...] z udziałem wierzyciela.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) skargę uwzględnił. Orzeczenie nie zawiera rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów, wobec zwolnienia skarżącego z mocy ustawy z obowiązku ich poniesienia, zaś rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia niemożności wykonania zaskarżonej decyzji wydano na podstawie art. 152 powołanej ustawy.