Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1665/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-10-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 176
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Krzymień (sprawozdawca), Sędziowie NSA Grzegorz Borkowski, Włodzimierz Kubiak, Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 31 października 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Z. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 maja 2007 r. sygn. akt I SA/Gl 1444/06 w sprawie ze skargi Z. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 4 sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 31 maja 2007 r., sygn. akt I SA/Gl 1444/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 4 sierpnia 2006 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Jak wskazano w uzasadnieniu orzeczenia, postanowieniem tym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 23 czerwca 2006 r. oddalające zarzuty Z. na toczące się postępowanie egzekucyjne. Przytaczając okoliczności wydania tego rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, iż w związku z brakiem realizacji zajęć dokonanych przez organ egzekucyjny w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko G. S.S.A., Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. wydał w dniu 2 listopada 2004 r. postanowienie określające wysokość nieprzekazanej kwoty przez Z., jako dłużnika zajętej wierzytelności w wysokości 1 098 311,07 zł. Po rozpatrzeniu zażalenia na powyższe postanowienie, Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia 20 grudnia 2004 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. zostało zaskarżone do sądu administracyjnego. Przelewem z dnia 18 lutego 2005 r. Z. przekazał na konto organu egzekucyjnego kwotę 370 000,00 zł. Pismem z dnia 24 lutego 2005 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. poinformował Z. o sposobie rozliczenia wpłaconej kwoty, a pismem z dnia 30 marca 2005 r. o uchyleniu i ograniczeniu zajęć wierzytelności G. (co wynikało z rozliczenia kwoty 370 000,00 zł). Wyrokiem z dnia 22 lipca 2005 r. sygn. akt I SA/GI 306/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę wniesioną przez Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 20 grudnia 2004 r. W dniu 23 stycznia 2006 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K., działając jako wierzyciel, wystawił przeciwko Z. w W. tytuł wykonawczy nr [...], obejmujący zaktualizowane należności wynikające z opisanego wyżej postanowienia z dnia 2 listopada 2004 r. w kwocie 851 291,68 zł i skierował ten tytuł do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego W. S., zgodnie z właściwością. W związku z wystawieniem tytułu wykonawczego Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego, jako wierzyciel, otrzymał przesłane przez organ egzekucyjny zarzuty wniesione przez Z., celem zajęcia stanowiska w ich sprawie, do czego obliguje art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej. Zarzuty te dotyczyły art. 33 pkt 1, 3, 4, 7, 10 ustawy z dnia 7 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm.) – dalej w skrócie "u.p.e.a."

Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2006 r., nr [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. orzekł o niedopuszczalności zarzutów zgłoszonych przez Z. w trybie art. 33 pkt 1 i 4 u.p.e.a. Natomiast postanowieniem też z dnia 23 czerwca 2006 r. nr [...] organ ten oddalił, jako bezzasadne, zarzuty wniesione w trybie art. 33 pkt 3, 7 , 10 u.p.e.a.

Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2006 r. zaskarżonym do Sądu administracyjnego w niniejszej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. w przedmiocie oddalenia zarzutów wniesionych w trybie art. 33 pkt 3, 7, 10 u.p.e.a., tj. dotyczących:

a) określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4 u.p.e.a.,

b) braku uprzedniego doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a.,

c) niedopełnienia wymogów zawartych w art. 27 u.p.e.a.

Odnosząc się do pierwszej spornej kwestii organ podniósł, iż przyczyną różnicy między kwotą wynikającą z postanowienia z dnia 19 września 2005 r., a kwotą wskazaną w przedmiotowym tytule wykonawczym (kwota niższa) jest fakt, iż część zaległości G. S.S.A. rozliczona została przez wpłacenie kwoty 370 000,00 zł. Organ wyjaśnił, że oczywistym jest, iż w sytuacji, gdy kwota należna ulegnie zmianie, obowiązkiem wierzyciela było ograniczyć tytuł wykonawczy do kwoty, którą organ egzekucyjny winien jest wyegzekwować. Zaakcentowano więc, że zasadnie oddalono zarzuty oparte na podstawie art. 33 pkt 3 u.p.e.a.

W dalszej kolejności Dyrektor Izby Skarbowej zwrócił uwagę, że w rozpatrywanej sprawie upomnienie nie było konieczne, ponieważ zgodnie z § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2001 r. nr 137, poz. 1541 ze zm.), postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia, gdy należność pieniężna została określona w orzeczeniu. Wskazano, że przepis ten ma bezpośrednie zastosowanie w niniejszej sprawie, ponieważ należność objęta tytułem wykonawczym z dnia 23 stycznia 2006 r. nr [...] określona została postanowieniem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 2 listopada 2004 r., które to rozstrzygnięcie stało się ostateczne i znajduje się w obrocie prawnym. Tym samym za chybione uznano naruszenie art. 33 pkt 7 u.p.e.a.

W dalszej kolejności podkreślono, że wierzyciel w rubryce 50 tytułu wykonawczego prawidłowo wskazał przepis § 13 pkt 1 rozporządzenia z dnia 22 listopada 2001 r., na podstawie którego odstąpiono od obowiązku doręczenia zobowiązanemu upomnienia przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Za niezasadny uznano zatem zarzut naruszenia art. 33 pkt 10 u.p.e.a.

Oddalając skargę Sąd I instancji orzekł, iż istniały dostateczne podstawy do uznania za bezzasadne zarzuty Z. wniesione na podstawie art. 33 pkt 3, 7 oraz 10 u.p.e.a. Odnosząc się do kwestii zarzutu określonego w art. 33 pkt 3 u.p.e.a. w uzasadnieniu wyroku wskazano, iż rzeczywiście zachodzi różnica pomiędzy kwotę wskazaną w postanowieniu Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 2 listopada 2004 r. sprawie w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty przez Z., jako dłużnika zajętej wierzytelności (1 098 311,04 zł,), a kwotą określoną w tytule wykonawczym o nr [...] (851 291,68 zł). Ponieważ dochodzona suma, wskazana w spornym tytule wykonawczym jest niższa niż wymieniona w postanowieniu, na podstawie którego tytuł ten został wystawiony, a nadto odzwierciedla rzeczywisty stan należności z dnia wystawienia tytułu wykonawczego, Sąd nie dopatrzył się naruszenia art. 33 pkt 3 u.p.e.a. Sąd uznał przy tym za miarodajne wyjaśnienia organu w tej kwestii, iż przyczyną wymienionej różnicy jest fakt, iż część zaległości G. SSA została uregulowana i wpłacono kwotę 370 000,00 zł. Zmniejszenie należnej kwoty wynikało ponadto z doręczonych Z. zawiadomień o zmianie wysokości zajęć z dnia 23 sierpnia 2005 r. Przesłane przez wierzyciela (ZUS Oddział w C.) żądania realizacji kolejnych zajęć było przyczyną wznowienia realizacji zajęć, o czym Z. został powiadomiony pismem z dnia 23 sierpnia 2005 r. Po wznowieniu realizacji zajęć wystawiony został sporny tytuł wykonawczy, którym objęto kwotę należną od Z. (jako dłużnika zajętej wierzytelności) wg stanu należności na dzień wystawienia tego tytułu, tj. 23 stycznia 2006 r. Za słuszną należy uznać konstatację organu, iż kwota wskazana w tytule wykonawczym różni się od kwoty wymienionej w postanowieniu z dnia 19 września 2005 r. (jest niższa), ale wynika ona z tego orzeczenia. W uzasadnieniu wyroku wyjaśniono również Stronie, iż oceną w niniejszym postępowaniu nie mogą zostać objęte postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. w sprawie określenia nieprzekazanej kwoty. Nie podlegały również ocenie zarzuty podnoszone na podstawie art. 33 pkt 1 i 4, ponieważ zostały one rozpatrzone w oddzielnym postanowieniu wierzyciela z dnia 23 czerwca 2006 r. nr [...], podlegającym zaskarżeniu w odrębnym trybie. Sąd wskazał, iż w niniejszej sprawie Skarżący nie może w tym postępowaniu podważać faktu istnienia wymagalnej wierzytelności G. S.A. wobec Z. (zdaniem Strony skarżącej w związku z płatnościami dokonanymi przez Z. na rzecz organów egzekucyjnych w latach 2001 - 2005 egzekwowana wierzytelności nie istnieje).

Powołując art. 15 § 1 u.p.e.a. oraz § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r., w uzasadnieniu wyroku podkreślono, iż postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia, gdy należność pieniężna została określona w orzeczeniu. Użycie przez prawodawcę określenia "orzeczenie" wskazuje, iż podstawą odstąpienia od doręczenia upomnienia będzie zarówno wydanie decyzji, jak i postanowienia określających należność pieniężną. Jak wskazano w uzasadnieniu wyroku, w rozpatrywanym przypadku zastosowanie miał powołany wyżej przepis rozporządzenia Ministra Finansów, ponieważ należność pieniężna objęta tytułem wykonawczym z dnia 23 stycznia 2006 r. określona została postanowieniem Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 2 listopada 2004 r., utrzymanym w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 20 grudnia 2004 r. Za niezasadny Sąd I instancji uznał zatem zarzut naruszenia art. 33 pkt 7 u.p.e.a. W związku z tym, iż w rubryce 50 spornego tytułu wykonawczego wskazano na okoliczność niedoręczenia wspomnianego upomnienia, z powołaniem podstawy prawnej, tj.§ 13 pkt 1 wymienionego rozporządzenia, nie można było również uznać – w ocenie Sądu – zasadności zarzutu opartego na art. 33 pkt 10 u.p.e.a.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, Z. zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania – w szczególności art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U z 2000, nr 98, poz. 1071 ze zm.) poprzez niezachowanie przez organy egzekucyjne, a także Sąd zasady podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do: dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci uznania za bezzasadny zgłoszonego przez Z. zarzutu opartego na treści art. 33 pkt 3 u.p.e.a. i błędne przyjęcie – za organami egzekucyjnymi - iż kwota na tytule wykonawczym jest tożsama z kwotą określoną w postanowieniu z dnia 9 września 2004 r. wydanym przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K.,

2. naruszenie przepisów postępowania – art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedochowanie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co z kolei mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci uznania za bezzasadny zarzut Z. oparty na treści art. 31 pkt 7 i 10 u.p.e.a.,

3. naruszenie prawa materialnego: § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie, albowiem należność objęta tytułem wykonawczym z dnia 23 stycznia 2006 r., nr [...] nie została w sposób tożsamy określona postanowieniem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 23 czerwca 2006 r., co miało wpływ na uznanie za bezzasadny zarzutu Z. opartego na treści art. 33 pkt 7 jak również pkt 10 u.p.e.a.,

4. naruszenie prawa materialnego – art. 27 § 3 u.p.e.a. poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, iż w niniejszej sprawie nie zachodził obowiązek doręczenia upomnienia, co miało wpływ na uznanie za bezzasadny zarzut Z. zgłoszony w trybie art. 33 pkt 10 i pkt 7 u.p.e.a.

W uzasadnieniu powyższych zarzutów podniesiono, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. wystawił w dniu 23 stycznia 2006 r. tytuł wykonawczy, a organ egzekucyjny wszczął egzekucję w niniejszej sprawie bez uprzedniego przekazania do Z. upomnienia zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. W związku z powyższym Skarżący nie zgodził się z twierdzeniem, iż ze względu na określenie kwoty należności pieniężnej w postanowieniu z dnia 2 listopada 2004 r. (które zawierało jedynie wzmiankę, iż stanowi podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego) w przedmiotowej sprawie upomnienie nie jest wymagalne. W sprawie bowiem, zdaniem Z., nie ma bezpośredniego zastosowania § 13 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w zakresie, w jakim przewiduje możliwość wszczęcia postępowania egzekucyjnego bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, wbrew twierdzeniom Dyrektora Izby Skarbowej, postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 2 listopada 2004 r. nie było ostateczne, bowiem zostało ono przez Z. zaskarżone na drodze sądowej. Powyższe stanowi – w ocenie Z. – naruszenie art. 15 u.p.e.a., co jest pierwszą podstawą do uwzględniania zarzutu Z. opartego na treści art. 33 pkt 7 u.p.e.a.

W skardze kasacyjnej podtrzymano również zarzut wynikający z art. 33 pkt 3 i 10 u.p.e.a. poprzez niespełnienie wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Zdaniem Z., ograniczenie się przez wierzyciela do zamieszczenia w tytule ogólnej klauzuli wskazującej na § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 2001 r. nie było wystarczające ze względu na treść art. 27 § 3 u.p.e.a., a także ze względu na rozbieżność między kwotą należności głównej podaną w tytule wykonawczym, a określoną w postanowieniu Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 2 listopada 2004 r. utrzymanym następnie w mocy cyt. wyżej postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 20 grudnia 2004 r. Fakt wyjaśnienia w zaskarżonym postanowieniu różnicy między wysokością zobowiązania wynikającą z w/w postanowienia oraz kwotą egzekwowaną na podstawie tytułu wykonawczego z rachunku bankowego nie może być traktowane jako wystarczające, skoro nie uwzględnione zostały w całości kwoty tych zajęć wierzytelności, co do których nastąpiło uchylenie egzekucji. Na uzasadnienie podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej o numerach 1 i 2 autor skargi kasacyjnej podniósł również, iż w niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma zarzut oparty na treści art. 33 pkt 1 u.p.e.a. wiążący się z wykonaniem przez Z. obowiązków określonych w przedmiotowym tytule wykonawczym, co do którego wierzyciel wydał postanowienie o jego niedopuszczalności. Autor skargi kasacyjnej podniósł ponadto, iż określone w postanowieniu Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. zajęcia wierzytelności zostały uchylone w dniu 25 marca 2005 r. z powodu uregulowania zaległości. Z tych przyczyn jest rzeczą niezrozumiałą dla Strony skarżącej wystawianie tytułu wykonawczego na ogólną sumę 851 291,70,zł, w której mieszczą się także kwoty zajęć zrealizowanych przez Z. lub co do których nastąpiło uchylenie zajęcia wierzytelności. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. powoływał się w zaskarżonym postanowieniu na dokonanie przez Z. przelewów kwot 370 000 zł (łącznie 740 000 zł), natomiast - w ocenie Z. – w tytule wykonawczym nie zostały uwzględnione kwoty przeznaczone i zaliczone także na poczet realizacji zajęć wierzytelności objętych postanowieniem z dnia 2 listopada 2004 r. Uzasadniając zarzuty nr 1 i 2 autor skargi kasacyjnej wskazał również, iż większość kwot przekazywanych przez Związek w latach 2001-2005 była przekazywana wprost na realizację zaległych wynagrodzeń pracowniczych, ściśle według list płac sporządzanych i podpisywanych przez władze G. S.S.A.

W ocenie Z. istotny dla niniejszej sprawy jest również fakt, iż w latach 2001-2005 Z. na rzecz organów egzekucyjnych zrealizował świadczenie w łącznej kwocie 2 455 168,56 zł. Fakt, iż różnica pomiędzy łączną kwotą zajęcia w poszczególnych latach, a sumą środków przekazanych do urzędu skarbowego, komornika i ZUS-u wynosi na korzyść Z. 45 677,99 zł przemawia za słusznością zarzutu wynikającego z art. 33 pkt 1 u.p.e.a.

Ponadto w skardze kasacyjnej wskazano, powołując art. 71 b u.p.e.a., iż w ocenie Z. wskazana wierzytelność nie istniała w momencie wystawiania tytułu wykonawczego umożliwiającego jej ściągnięcie w trybie egzekucji administracyjnej. Po jej wygaśnięciu, a zwłaszcza po dokonaniu jej spłaty na rzecz wierzyciela (który jest zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym), nie jest możliwie – zdaniem Skarżącego – jej ściągnięcie, bowiem wierzytelność ta już nie istnieje. Wierzytelność Z. wobec G. S.S.A. wygasła, z tego też względu w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki zarzutu z art. 33 pkt 1 u.p.e.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Już z samego sformułowania zarzutów, a także ich uzasadnienia, wynika, że nie daje ona Sądowi żadnej możliwości merytorycznej kontroli zaskarżonego wyroku. Jest to o tyle niezrozumiałe, że w licznych już orzeczeniach wydanych w identycznych stanach faktycznych (por. np. wyrok z dnia 8 grudnia 2006 r. II FSK 1444/05 i II FSK 1445/05) Sąd wyjaśniał zasady, którymi "rządzi się" postępowanie kasacyjne oraz związane z tym wymogi, jakim powinna odpowiadać skarga kasacyjna. Te wyjaśnienia, jak o tym świadczą sprawy rozpoznane w dniu wydania niniejszego wyroku, nie zapobiegły powieleniu przez skarżącego tych samych błędów.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia przez Sąd I instancji przepisów kodeksu postępowania administracyjnego należy podkreślić, że Sąd nie mógł naruszyć wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów gdyż ich nie stosuje. Sądy wojewódzkie nie są adresatem norm kpa, ich działanie nie jest oparte na tej ustawie, a zatem nie mają możliwości naruszenia tych przepisów.

Paragraf 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. wprowadzający wyjątek od zasady wszczynania egzekucji po uprzednim doręczeniu upomnienia (art. 15 § 1 u.p.e.a.) to przepis procesowy, a nie materialnoprawny. Sąd administracyjny, który nie wszczyna postępowania egzekucyjnego, w żadnej sytuacji nie może tego przepisu stosować. Już tylko z tej przyczyny zarzut jego naruszenia był oczywiście chybiony.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie ma śladu, by Sąd I instancji dokonywał wykładni art. 27 § 3 ustawy "egzekucyjnej", który to przepis, wbrew poglądowi skarżącego, również nie ma charakteru materialnoprawnego. Jest on przy tym tak jasny w treści, że nie wymaga żadnych zabiegów interpretacyjnych. Adresowany jest do wierzyciela gdyż to wierzyciel dołącza dowód doręczenia upomnienia bądź – jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie – podaje podstawę prawną braku tego obowiązku. Skarżący nie wskazał żadnego przepisu, który miałby naruszyć Sąd dokonując kontroli prawidłowości postępowania egzekucyjnego w tym aspekcie. Zatem i ten zarzut uznać należało za chybiony.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny – poza przypadkami nieważności postępowania – rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie sądu podniesionymi w tej skardze zarzutami. Skoro zarzuty okazały się bezzasadne skarga kasacyjna podlegała oddaleniu (art. 184 p.p.s.a.).