Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1085/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-07-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 229
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 1 pkt 93
journal: Dz.U. 2000 nr 6 poz 70
law: Ustawa z dnia 7 stycznia 2000 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz innych ustaw.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch Sędziowie NSA Jan Kacprzak (spr.) del. WSA Marian Wolanin Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 marca 2008 r. sygn. akt II SA/Kr 296/07 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 17 marca 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1344/07 oddalił skargę A. B. na decyzję Wojewody [....] z dnia [...] stycznia 2007 r. w przedmiocie odmowy zwrotu działek.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Pismem z dnia [...] czerwca 2003 r. A. B., spadkobierca [...]., wystąpił o zwrot parceli katastralnej 1 kat. [ "A"] b. gm. kat. O., wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia z dnia [...] września 1960 r. na cele budowy bazy administracyjno-magazynowej dla [...] Zarządu A., w ramach zatwierdzonego planu realizacyjnego.

Na podstawie dokumentacji geodezyjnej zgromadzonej w przedmiotowej sprawie ustalono, iż zgodnie z planem podziału 1. ks. zam. [...] parcela 1. kat. ["A"] o pow. 24863 m2 b. gm. kat. O. podzielona została na 1 kat. ["A1"] i 1. kat. ["A2"]. Planem podziału nr [...] z dnia [...] czerwca 1970 r. parcelę 1. kat. [ "A1"] podzielono na 1. kat. ["B"] i 1. kat. ["C"]. Zgodnie z operatem ewidencji gruntów nr [...], parcela 1. kat. ["A2"] podzielona została na parcele 1. kat. ["D"] i 1. kat. ["E"]. W/w operatem parcela 1. kat. ["B"] uległa dalszym podziałom na parcele 1 kat. ["B1"] i 1 kat. ["B2"]. Parcela 1. kat. ["B1"] i 1. kat. ["D"] wraz z innymi weszły w skład działki ewidencyjnej nr ["X"] obr. 23 jedn. ewid. [...] (wykaz zmian gruntowych z dnia [...].11.1997r. 1 kat. rob. [...]). Na podstawie wykazu zmian gruntowych z dnia [...] września 1997r. nr ks. rob. [...] oraz mapy porównania ewidencji gruntów i katastru, sporządzonej przez geodetę uprawnionego [...] z dnia [...] marca 2004 r. ustalono, że parcele 1. kat. ["B2"] i 1. kat. 1 ["E"] weszły w skład działki ewidencyjnej nr ["Y"] obr. 6 jedn. ewid. [...], a parcela 1 kat. [""C"] stanowi część działki ewidencyjnej nr ["Z"] obr. 4 jedn. ewid. [...]).

Decyzją z dnia [...] października 2003 r. Prezydent Miasta [...] po rozpatrzeniu w/w wniosku, działając na podstawie art. 4 pkt 9b1, art.136 ust. 3, art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami odmówił zwrotu części działki nr ["X1"] o pow. 23752 m2, jedn. ewid. [...] w granicach wywłaszczonej parceli 1. kat. ["A"] b. gm. kat. O. na rzecz spadkobiercy poprzedniego właściciela.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dacie rozpatrywania wniosku o zwrot, działka nr ["X"] obr. 23 jedn. ewid [...], objęta księgą wieczystą Kw ["I"] stanowiła własność Skarbu Państwa i pozostawała w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa [...], które to prawo przedsiębiorstwo nabyło z mocy prawa w dniu 5 grudnia 1990 r., i co zostało potwierdzone decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1995 r. nr [...]. Wpis prawa użytkowania wieczystego do KW ["I"] nastąpił w dniu 25 stycznia 1996 r. Jednocześnie zaznaczono, iż ze względu na sposób zagospodarowania oraz stan prawny działek nr ["Y"] obr. 6 jedn. ewid. [...] oraz nr ["Z"] obr. 4 jedn. ewid. [...] (w skład których weszły parcele 1. kat. ["C"], 1. kat. ["B2"] i 1. kat. ["E"] b. gm. kat. O.) sprawa ich zwrotu rozpatrywana jest w odrębnym postępowaniu (pod sygn. [...]).

Odwołanie od powyższej decyzji złożyli A. B. osobiście oraz jego pełnomocnik [...] wnosząc o jej zmianę i orzeczenie o zwrocie działki nr ["X"] obr. 23 jedn. ewid. [...], ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W szczególności podniesiono, że sformułowanie zawarte w rozstrzygnięciu dotyczące części działki ["X4"] jest niezrozumiałe i niezgodne z odpisem z księgi wieczystej oraz zwrócono uwagę na fakt, iż poza pierwszym wpisem do KW nr ["II"], w którym stwierdzono, że powierzchnia parceli katastralnej ["A"] wynosi 24864 m2, żaden z następujących po nim podziałów nie określał powierzchni tworzących się jednostek i w tym stanie prawnym zostały następnie przeniesione do KW ["I"] dwie parcele, które utworzyły działkę ewidencyjną nr ["X"]. Podniesiono również, że rozstrzygnięcie decyzji uwłaszczeniowej jest wadliwe z powodu braków jednoznacznych dokumentów, na podstawie których dokonano wpisów do ksiąg wieczystych. Wojewoda [...] w uwzględnieniu wniosku strony postanowieniem z dnia [...] lutego 1995 r. zawiesił postępowanie odwoławcze do czasu rozstrzygnięcia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] lutego 1995 r.

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] maja 2004 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] marca 2004 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1995 r. w przedmiocie uwłaszczenia Przedsiębiorstwa [...] działki nr ["X"] obr. 23 jedn. ewid. [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 1 października 2004 r. sygn. akt l SA/Wa 1186/04 odrzucił skargę A. B. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2004 r. Wobec powyższego Wojewoda [....] w dniu [...] marca 2005 r. podjął z urzędu zawieszone postępowanie administracyjne w sprawie rozpatrzenia odwołania A. B.

Rozpatrując sprawę organ II instancji, na podstawie pism Przedsiębiorstwa [...] z dnia [...] listopada 2005 r. i [...] lutego 2006 r. ustalił, iż w trakcie trwania postępowania odwoławczego Przedsiębiorstwo [...] zbyło przysługujące mu do przedmiotowej nieruchomości prawo użytkowania wieczystego. W świetle powyższego Wojewoda [...] stwierdził, iż wobec faktu, że prawo użytkowania wieczystego działki nr ["X"] obr. 23 jedn. ewid. [...] przysługujące do tej pory Przedsiębiorstwu [...] zostało przeniesione na inne podmioty, a podmioty te z przyczyn wyżej przedstawionych nie brały udziału w dotychczasowym postępowaniu administracyjnym w przedmiotowej sprawie przed organem I instancji, wydanie orzeczenia merytorycznego na obecnym etapie postępowania przez Wojewodę [...] doprowadziłoby do pozbawienia tych podmiotów prawa do udziału w dwuinstancyjnym postępowaniu administracyjnym. Zatem decyzją z dnia 28 marca 2006 r. uchylił w całości decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2003 r. o odmowie zwrotu części działki nr ["X"] obr. 23 jedn. ewid. [...] w granicach wywłaszczonej parceli 1. kat ["A"] b gm. kat. O. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, z zaleceniem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w przedmiotowej sprawie przy udziale wszystkich stron postępowania, tj. aktualnych użytkowników wieczystych działki nr ["X"] obr. 23 jedn. ewid. [...].

Po ponownej analizie zgromadzonego w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego, uzupełnionego o aktualne dokumenty Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. działając na podstawie art. 4 pkt 9b 1, art.136 ust. 3, art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ponownie odmówił zwrotu działek nr ["X1"] o pow. 1543 m2 , nr ["X2"] o pow. 776 m2 , ["X3"] o pow. 8041 m2 oraz części działki nr ["X4"] o pow. 13392 m2 obr. 23 jedn. ewid. [...] w granicach wywłaszczonej parceli 1. kat. ["A"] b. gm. kat. O. na rzecz A. B.

Zgodnie z mapą podziału nieruchomości, wraz z wykazem zmian gruntowych, wpisaną do ewidencji zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu [...] stycznia 2006 r. pod nr [...] działka nr ["X"] obr. 32 jedn. ewid.[...] uległa podziałowi na działki nr ["X1"] o pow. 1543 m2, nr ["X2"] o pow. 776 m2, nr ["X3"] o pow. 8041 m2 i nr ["X4"] o pow 13392 m2. Opierając się na mapie katastralnej i aktualnej mapie ewidencyjnej ustalono, iż parcele 1. kat. ["B1"] i 1. kat. ["B2"] (powstałe z objętej wnioskiem o zwrot parceli 1. kat. ["A"] b. gm. kat. O.) stanowią działki nr ["X1"], nr ["X2"] , nr ["X3"] oraz cześć działki nr ["X4"] obr. 23 jedn. ewid. [...].

Na podstawie uzyskanego odpisu z księgi wieczystej [....] ustalono, iż działki nr ["X1"], ["X2"] , ["X3"] i nr ["X4"] obr. 23 jedn. ewid. [...] stanowią własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. oraz [...] M. W., M. P., A. P., P. D. i Z. L., na podstawie umowy z dnia [...] października 2005 r. Rep. A nr [...]/2005. Prawo użytkowania wieczystego w odniesieniu do przedmiotowych nieruchomości w/w podmioty nabyły od Przedsiębiorstwa [...].

Jak wskazał Prezydent Miasta [...], pismem z dnia [...] kwietnia 2006 r. poinformowano strony tj. wnioskodawcę jak również użytkowników wieczystych działek ["X1"], ["X2"] , ["X3"] i nr ["X4"] obr. 23 jedn. ewid. [...], figurujących w księdze wieczystej prowadzonej dla w/w nieruchomości, o prawach wynikających z art. 10 Kpa. W wyznaczonym terminie z materiałem dowodowym zapoznał się J. S. -pełnomocnik firmy [...] sp. z o.o. oraz P. D.. Pełnomocnik dołączył również do akt sprawy kserokopie umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego z dnia [...] października 2005 r. Rep. A nr [...]/2005.

Przedstawiając powyższe organ I instancji stwierdził, iż przepis art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami stanowi, że roszczenie o zwrot, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy (tj. przed dniem 1 stycznia 1998r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Skoro zatem, jak już wykazano objęte wnioskiem o zwrot działki nr ["X1"], ["X2"] , ["X3"] i nr ["X4"] obr. 23 jedn. ewid. [...] zostały oddane w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu 25 stycznia 1996 r., czyli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r.), to poprzednim właścicielom wywłaszczonej nieruchomości lub ich spadkobiercom roszczenie o jej zwrot nie przysługuje, bez względu na sposób zagospodarowania nieruchomości.

Pismem z dnia [...] lipca 2006 r., odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2006 r., złożył A. B., w którym podniósł, iż "Organ pierwszej instancji orzekł w sprawie dotyczącej parceli katastralnej nr ["A"] nie dokonując prawidłowych i kompletnych ustaleń dotyczących jej podziałów oraz identyfikacji działki ["X"] z parcelami powstałymi z podziału parceli 1. kat. ["A"]."

Decyzją z dnia [...] stycznia 2007r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. podtrzymując dotychczasowe ustalenia i argumenty oraz uznając zarzuty skarżącego za niezasadne.

Na powyższą decyzję A. B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnosząc o jej uchylenie.

W uzasadnieniu skargi zarzucono:

1) obrazę przepisów prawa materialnego, polegającą na:

- naruszeniu art. 2 Konstytucji, poprzez oparcie decyzji na przepisach ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r., nr 261, poz. 2603 ze zm., dalej określana jako - u.g.n.) w brzmieniu ustalonym ustawą z 7 stycznia 2000 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz innych ustaw (Dz. U. z 2000 r., nr 6, póz. 70 ze zm., dalej określana jako "ustawa nowelizująca" lub "nowela"), której to art. 1 pkt 93 jest sprzeczny ze wskazanym przepisem Konstytucji;

- naruszeniu art. 64 w zw. z art. 31 ust. 2 Konstytucji, poprzez oparcie decyzji na art. 229 u.g.n.), która to norma jest sprzeczna ze wskazanymi przepisami Konstytucji;

- naruszeniu art. 2 Konstytucji, poprzez oparcie decyzji na art. 229 u.g.n., która to norma jest sprzeczna ze wskazanym przepisem Konstytucji;

- naruszeniu art. 21 ust. 2 Konstytucji, poprzez oparcie się na art. 229 u.g.n., który to przepis jest sprzeczny ze wskazaną normą Konstytucji.

2) obrazę przepisów postępowania, polegającą na:

- naruszeniu art. 7 k.p.a., poprzez nierozpoznanie istoty sprawy;

- naruszeniu art. 9 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., polegające na pominięciu zarzutu odwołania, iż decyzja Prezydenta Miasta [...] niewłaściwe wskazała podstawę faktyczną rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu skargi wskazano, iż artykuł 229 u.g.n. w pierwotnym brzmieniu stanowił, że roszczenie z art. 136 ust. 3 u.g.n. jest wyłączone w sytuacji, gdy dana nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste. Na mocy nowelizacji u.g.n. z 7 stycznia 2000 r. zwrot "oddana w użytkowanie wieczyste" zastąpiono zwrotem "ustanowiono użytkowanie wieczyste" (art. 1 pkt 93 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz innych ustaw; Dz. U. z 2000 r., nr 6, poz. 70 ze zm.), czyli wyłączał prawo żądania zwrotu nieruchomości tylko w przypadku, gdy nastąpiło rozporządzenie prawem przez Skarb Państwa, poprzez zawarcie umowy o ustanowienie użytkowania wieczystego (nastąpiło oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste). A zatem dyspozycją tego przepisu nie były więc objęte przypadki, gdy nieruchomość stała się przedmiotem uwłaszczenia na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. z 1990 r., nr 79, póz. 464 ze zm., dalej określana jako "ustawa uwłaszczeniowa). W tym przypadku nie dochodziło bowiem do "oddania" nieruchomości w użytkowanie wieczyste. Prawo to zostało ustanowione ex lege na rzecz państwowych osób prawnych. Przyjętą metodę wykładni potwierdza brzmienie art. 229 u.g.n. po nowelizacji z 7 stycznia 2000 r. Zwrot "ustanowiono" obejmuje bowiem także przypadki uwłaszczenia państwowych osób prawnych. Dochodziło tu bowiem nie do "oddania" gruntu w użytkowanie wieczyste, lecz do jego "ustanowienia" z mocy samego prawa. Z opisanej wykładni wynika, że do dnia 15 lutego 2000 r. (data wejścia w życie noweli u.g.n.), właściciele wywłaszczonej nieruchomości nie tracili uprawnienia do żądania jej zwrotu w sytuacji, gdy nieruchomość stała się przedmiotem użytkowania wieczystego w drodze uwłaszczenia państwowych osób prawnych, a więc pierwotnego nabycia prawa użytkowania wieczystego. Nieruchomość, będąca przedmiotem toczącego się postępowania została właśnie nabyta przez Przedsiębiorstwo [...] w drodze uwłaszczenia dnia 5 grudnia 1990 r. na wskazanej podstawie.

Powyższe wywody nasuwają wniosek, iż wskazany przepis art. 1 pkt 93 ustawy nowelizującej (przepis na mocy którego znowelizowano art. 229 u.g.n.) jest sprzeczny z Konstytucją, bowiem przed dniem wejścia jej w życie prawo nie wiązało skutków prawnych w postaci odjęcia prawa właścicieli wywłaszczonych nieruchomości do żądania ich zwrotu w przypadku, gdy doszło do uwłaszczenia państwowej osoby prawnej (pierwotnego ustanowienia użytkowania wieczystego). Należy więc przyjąć, że ustawa nowelizująca u.g.n. z 7 stycznia 2000 r. sprawiła, że zdarzenia zaistniałe wcześniej (uwłaszczenie państwowych osób prawnych z mocy prawa w dniu 5 grudnia 1990 r.), zaczęły wywierać nowe skutki prawne, polegające na odjęciu jednostce uprawnienia z art. 136 ust. 3 u.g.n. Jest to tym bardziej jaskrawe, gdyż stosownie do art. 2 ustawy uwłaszczeniowej, nabycie użytkowania wieczystego przez państwowe osoby prawne miało nie naruszać praw osób trzecich. Ponadto podniesiono, iż komentowana nowela narusza także zasadę zaufania obywateli do państwa, gdyż pozbawiła obywateli uprawnienia w sytuacji, gdy nie mogli przewidzieć, że ich prawa są zagrożone: nie można wiec było wymagać, by podejmowali wcześniej próby odzyskania nieruchomości. Co więcej, prowadzi to do faktycznego wywłaszczenia prawa właścicieli. Byli właściciele wobec wydawania i "uprawomacniania" się decyzji stwierdzających uwłaszczenie państwowych osób prawnych nie mogą obecnie podejmować żadnych prób dochodzenia ochrony swoich praw. Takie uregulowanie ustawowe niewątpliwie stanowiło zaskoczenie dla obywateli i wprowadzono je w chwili, gdy "akcja uwłaszczeniowa" faktycznie się już zakończyła. Dlatego też, zdaniem skarżącego art. 1 pkt 93 ustawy z dnia 7 stycznia 2000 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz innych ustaw jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i zasadne jest zwrócenie się przez Sąd z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego, gdyż w przypadku stwierdzenia wadliwości ustawy brak będzie podstaw by odmówić byłemu właścicielowi roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Dodatkowo zarzucono, iż sam art. 229 u.g.n. także jest niezgodny z art. 2 Konstytucji oraz z art. 64 ust. 2 i 3 Konstytucji w zw. art. 31 ust. 2 Konstytucji. Należy zauważyć, że prawo do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości przysługuje wyłącznie byłemu właścicielowi lub jego spadkobiercy. Roszczenie to więc wypływa z prawa własności, jest więc jego skutkiem. Wszelkie naruszenia tego uprawnienia sprowadzają się więc do naruszenia konstytucyjnego prawa własności. Z kolei przepis art. 229 u.g.n. stawia w uprzywilejowanej sytuacji pewną kategorię użytkowników wieczystych, a mianowicie użytkowników, których prawo powstało przed dniem wejście w życie u.g.n. i wprowadza ograniczenie prawa własności.

W przedmiotowej sprawie dochodzi do zderzenia prawa byłego właściciela do restytucji własności z prawem wieczystego użytkownika i należy przyznać pierwszeństwo roszczeniu o restytucję prawa własności, jako składnikowi prawa własności. Jest to najpełniejsze prawo majątkowe, dające uprawnionemu niemalże pełną władzę nad rzeczą. Użytkowanie wieczyste jest ze swej natury prawem "ułomnym", terminowym, które daje jedynie władztwo ograniczone. Prawo własności jednostki, jako prawo pełniejsze, winno mieć pierwszeństwo przed prawem użytkowania wieczystego państwowych osób prawnych. Powyższe argumenty stanowią o niezgodności art. 229 u.g.n. z konstytucyjnymi normami gwarantującymi prawa i wolności obywatelskie. Niezgodności wskazanej regulacji z Konstytucją strona skarżąca doszukuje się także na innej płaszczyźnie. Mianowicie stosownie do art. 21 ust. 2 Konstytucji wywłaszczenie jest dopuszczalne, jeżeli jest dokonywane w interesie publicznym. Niezbędnym gwarantem zachowania przez instytucję wywłaszczenia opisanych wymogów są przepisy umożliwiające zwrot nieruchomości właścicielowi, w sytuacji gdy nieruchomość jest zbędna dla realizacji celu publicznego, który stanowił o dopuszczalności (legalności) wywłaszczenia. W przedmiotowej sprawie właścicieli pozbawia się prawa do żądania zwrotu nieruchomości, mimo że rzecz nie została wykorzystana w celu publicznym, będącym podstawą odjęcia własności. Należy więc stwierdzić, że przepis, który dopuszcza trwanie skutków wywłaszczenia, pomimo faktu, że odpadła przesłanka, którą Konstytucja uznaje za warunek sine qua non wywłaszczenia jest sprzeczny z art. 21 ust. 2 Konstytucji.

Oprócz naruszeń prawa materialnego, zaskarżona decyzja, zdaniem skarżącego, zawiera również istotne wady proceduralne, bowiem w odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta [...] zarzucono, że organ ten nie dokonał prawidłowych i kompleksowych ustaleń odnośnie podziałów i identyfikacji działki ["X"] z działkami powstałymi z podziału parceli l. kat. ["A"]. Organ wyższego stopnia odmówił zasadności temu zarzutowi, jednocześnie dokonując opisu podziałów nieruchomości. Wskazano, iż "nie budzi wątpliwości, że parcele 1. kat. ["B1"] i ["B2"] wraz z innymi weszły w skład działki ewidencyjnej nr ["X"] obr. 23 [...]". Jednocześnie podniesiono, iż "pod pojęciem "wraz z innymi działkami" organ I instancji rozumiał zatem parcele: l. kat. ["E"] oraz l. kat. ["F"], zgodnie z treścią wyżej powołanego wykazu zmian gruntowych". Organ powołał się na wykaz zmian gruntowych, znajdujący się w aktach sprawy. Powyższa treść nasuwa wniosek, iż doszło do naruszenia art. 7, art. 8 oraz art. 9 w zw. z art. 107 §3 k.p.a. Organ odwoławczy przyznaje, że uzasadnienie nie było wyczerpujące, powołując się na domniemywane znaczenie wywodów organu I instancji. W sprawie, dotyczącej nieruchomości, w sytuacji, gdy na przestrzeni lat ich położenie i powierzchnia zmieniały się, niezbędne jest dokładne opisanie "losów" działek. Są to przecież okoliczności, które organ uznaje za udowodnione. Tylko takie ujęcie uzasadnienia umożliwia stronie skuteczną kontrolę działań organu. Z wywodów organu odwoławczego wynika, że strona winna poszukiwać sensu uzasadnienia na podstawie akt sprawy. Przyjęcie, że strona, która otrzymała decyzję wraz z uzasadnieniem winna przystąpić do przeglądania akt sprawy w celu "odkodowania" uzasadnienia pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią art. 9 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. Organ ma bowiem czuwać nad tym, by rozstrzygnięcie było dla strony jasne i zrozumiałe i tylko precyzyjne umotywowanie decyzji umożliwia jej kontrolę oraz ewentualnie akceptację przez stronę działań władzy publicznej. Obowiązek organu wyczerpującego informowania strony winien być rozumiany jak najszerzej; naruszenie tego obowiązku, poprzez przyjęcie przez organ rozwiązania "skrótowego" uzasadnia z kolei uchylenie decyzji, co powinno nastąpić w niniejszej sprawie, gdyż decyzja jest wadliwa a zarówno organ I jak i II instancji naruszyły art. 7 k.p.a., poprzez nierozpoznanie istoty sprawy.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie, wskazując na podstawy prawne i podtrzymując wnioski zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zaskarżonym wyrokiem skargę oddalił jako nieuzasadnioną, uznając zarzuty w niej zawarte za bezpodstawne. Sąd podkreślił, iż ustalenia organu I instancji oraz organu odwoławczego, zarówno w zakresie stanu faktycznego, jak i stanu prawnego, były prawidłowe, wyciągnięte wnioski zasadne, a wydane decyzje zgodne z prawem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił stanowisko organu odwoławczego oraz organu I instancji odnośnie genezy działki nr ["X"] i jej identyfikacji z parcelą l. kat. ["A"]. Jak wynika z wykazu zmian gruntowych dla tej działki l. ks. rob. [...] wynika, iż parcele l.kat. ["B1"] i ["B2"] wraz z innymi, tj. ["E"] i ["F"] weszły w skład działki nr ["X"] obr. 23 [...]. Działka nr ["X"] obr. 23 o pow. 2,3752 ha powstała z parcel katastralnych: l. kat. ["E"], l. kat. ["F"], l. kat. ["B1"] i l. kat. ["B2"]. Zatem pod pojęciem "wraz z innymi działkami" organy rozumiały parcele: l. kat. ["E"] oraz l. kat. ["F"], zgodnie z treścią wyżej powołanego wykazu zmian gruntowych. Obie wymienione parcele (tj. l. kat. ["E"] oraz l. kat. ["F"]) w dacie wywłaszczenia stanowiły jednak nieruchomości odrębne od wywłaszczonej parceli l. kat. ["A"], odpowiadającej obecnie działkom: nr ["X1"], nr ["X2"], nr ["X3"] i części działki nr ["X4"]. W wyniku podziałów geodezyjnych parcele l. kat. ["E"] i l. kat. ["F"] weszły w skład działki nr ["X4"]. Ponieważ w dniu wywłaszczenia stanowiły one nieruchomości odrębne od wywłaszczonej parceli l. kat. ["A"], organ I instancji orzekł o odmowie zwrotu "części działki nr ["X4"] o pow. 13392 m2 obr. 23, jedn. ewid. [...]", która odpowiada części wywłaszczonej parceli l. kat. ["A"], wyłączając z przedmiotowego postępowania zwrotowego parcele l. kat. ["E"] i 1. kat. ["F"]. O ile nawet klarowność uzasadnienia decyzji organu I instancji mogłaby ewentualnie budzić pewne wątpliwości, to uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest jasne, zawiera stosowne wyjaśnienia, wskazuje i opisuje stan faktyczny oraz prawny sprawy. Zatem w stosunku do zaskarżonej decyzji nie znajdują uzasadnienia zarzuty strony skarżącej o naruszenia art. 7, art. 8 oraz art. 9 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. Strona skarżąca brała udział w postępowaniu przed organami administracyjnymi obu instancji i to poprzez fachowego pełnomocnika. Mogła więc na każdym etapie tego postępowania administracyjnego przeglądać akta i zaznajamiać się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Co więcej strona skarżąca w najmniejszym stopniu nie neguje ustaleń faktycznych organów administracyjnych orzekających w przedmiotowej sprawie, a jedynie kwestionuje prawidłowość użycia sformułowania "wraz z innymi działkami".

Sąd wskazał, iż art. 9 k.p.a. wprawdzie nakłada na organ obowiązek wyczerpującego informowania stron o ich prawach i obowiązkach, ale też nie ubezwłasnowolnia stron postępowania administracyjnego oraz nie zwalnia ich z aktywnego udziału w postępowaniu administracyjnym w celu ochrony własnego interesu prawnego - zwłaszcza, jeżeli te strony są reprezentowane przez fachowych pełnomocników. W konsekwencji Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji doszedł do wniosku, iż organ odwoławczy użył jasnych sformułowań, a w sytuacji, gdy na przestrzeni lat ich położenie i powierzchnia działek zmieniały się, dokładnie opisał "losy" działek. Tym samym organ prawidłowo wskazał okoliczności, które uznaje za udowodnione. Umożliwiło to stronie skarżącej skuteczną kontrolę działań organu poprzez złożenie skargi do sądu administracyjnego, przy czym strona skarżącą nie wskazała i nie wykazała, w którym momencie nie zgadza się z analizą genezy działki nr ["X"] dokonaną przez organy administracyjne (w jakim miejscu i zakresie analiza ta jest nieprawdziwa). Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie jest jasne i zrozumiałe a ewentualne uchybienie na etapie decyzji organu I instancji nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy. Sąd uchyla decyzję, jeżeli naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca, a nadto w sposób niedopuszczalny prowadziłoby do nieuzasadnionego przedłużenia prowadzenia postępowania administracyjnego.

Co do niekonstytucyjności przepisów art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami i art. 1 pkt 93 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz innych ustaw – Wojewódzki Sąd nie dopatrzył się braku zgodności tego przepisu z przepisami Konstytucji, ani też nie miał w tym zakresie wątpliwości uzasadniających wystąpienie w przedmiotowej sprawie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego.

Wojewódzki Sąd nie zgodził się z zarzutem skargi, iż prawo daje lepszą pozycję podmiotom, którym przysługuje słabsze niż własność prawo władania rzeczą, tylko z tego powodu, ze prawo to powstało w odpowiednim momencie czasowym. Błędne jest bowiem podstawowe założenie tezy. Otóż, w przedmiotowej sprawie właścicielem jest Skarb Państwa, a użytkownikami wieczystymi osoby prawne i fizyczne. Skarżący nie jest zatem właścicielem przedmiotowej nieruchomości i nie przysługują mu do niej żadne prawa rzeczowe. Skarżący jest spadkobiercą byłego właściciela parceli l. kat. ["A"] gm. kat. O. Trudno zatem mówić o "uprzywilejowaniu" obecnych użytkowników wieczystych kosztem byłego właściciela lub jego spadkobiercy. Swój interes prawny skarżący wywodzi nie z prawa własności do określonej nieruchomości, lecz z obowiązujących przepisów prawa administracyjnego - ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którymi (art.136 ust. 3 cyt. ustawy) były właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uchwale z dnia 23 września 1993 r. i expressis verbis w uchwale z dnia 22 grudnia 1993 r., że nie można orzec o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, która okazała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, na której zostało ustanowione i istnieje w czasie orzekania o jej zwrocie prawo użytkowania wieczystego. Prowadziłoby to bowiem do sytuacji, że grunt, który przestał być własnością Skarbu Państwa lub określonej jednostki samorządu terytorialnego, jest obciążony prawem użytkowania wieczystego, co w świetle art. 232 § 1 k.c. nie jest dopuszczalne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że "Ani organ administracyjny wydający decyzję o zwrocie nieruchomości, ani sąd administracyjny rozpatrujący ewentualną skargę na taką decyzję, nie mogą przejść do porządku i traktować jako nieistniejącą wcześniejszą decyzję o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego na podstawie art. 2, 2a, 2e i 2 f ustawy zmien. u.g.g. i w.n. Dopóki taka decyzja istnieje i nie zostanie pozbawiona mocy obowiązującej np. w trybie stwierdzenia jej nieważności, dopóty decyzja o zwrocie nieruchomości jej poprzedniemu właścicielowi (a więc odejmująca prawo własności Skarbowi Państwa lub określonej jednostce samorządu terytorialnego, na których to gruntach wyłącznie może istnieć użytkowanie wieczyste) powodowałaby stan sprzeczny z prawem. Oznaczałaby bowiem, że prawo użytkowania wieczystego miałoby istnieć na nieruchomości niestanowiącej własności Skarbu Państwa i jednostki samorządu terytorialnego, co na podstawie art. 232 § 1 k.c. jest niedopuszczalne, i w rezultacie nakazywałoby traktować taką decyzję jako wydaną z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.)." Powołując się na bogate dotychczasowe orzecznictwo sądowe i piśmiennictwo (T.Woś, "Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot", Warszawa 2007, s.291, L. Żukowski, Glosa do wyroku NSA z dnia 25 stycznia 2000 r., I SA 276/99, OSP 2001/5/80) stwierdził, że organy administracyjne obu instancji prawidłowo zastosowały art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, z którego jednoznacznie wynika, że "roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej." Ustawa o gospodarce nieruchomościami weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. Ponieważ prawo użytkowania wieczystego działki nr ["X"] obr. 23 ustanowiono i ujawniono w księdze wieczystej przed tą datą, to przepis ten ma w pełni zastosowanie w przedmiotowej sprawie. W sprawie tej osobą trzecią na rzecz której ustanowiono prawo użytkowania wieczystego było Przedsiębiorstwo [...], a obecnie prawo to przysługuje [...] spółka z o.o., M. W., M. P..

Od powyższego wyroku A. B. reprezentowany przez radcę prawnego wniósł skargę kasacyjną zarzucając:

naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na:

a) obrazie art. 2 Konstytucji, poprzez uznanie, iż art. 1 pkt 93 ustawy z 7 stycznia 2000 roku o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz innych ustaw (Dz. U. z 2000 r., nr 6, poz. 70 ze zm., dalej określana jako "ustawa nowelizującą" lub "nowela") oraz art. 229 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., nr 261, poz. 2603 ze zm., dalej określana jako – u.g.n.) w brzmieniu ustalonym nowelą, stanowiące podstawę prawną decyzji utrzymanej w mocy zaskarżonym wyrokiem są zgodne ze wskazanym przepisem Konstytucji;

b) obrazie art. 2 Konstytucji, poprzez uznanie, iż art. 229 u.g.n., będący podstawą decyzji, utrzymanej w mocy zaskarżonym wyrokiem jest zgodny ze wskazanym przepisem Konstytucji;

c) obrazie art. 64 w zw. z art. 31 ust. 2 Konstytucji, poprzez uznanie, iż przepis art. 229 u.g.n., będący podstawą decyzji utrzymanej w mocy zaskarżonym wyrokiem jest zgodny ze wskazanym przepisem Konstytucji;

d) obrazie art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji, poprzez uznanie, iż art. 229 u.g.n., będący podstawą decyzji, utrzymanej w mocy zaskarżonym wyrokiem jest zgodny ze wskazanym przepisem Konstytucji.

2) naruszeniu przepisów postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy, polegające na obrazie art. 193 Konstytucji w zw. z art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 roku o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 1997 r., nr 102, poz. 643 ze zm.), poprzez zaniechanie skierowania pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego w przedmiocie zgodności art. 229 u.g.n. oraz art. 1 pkt 93 ustawy nowelizującej z Konstytucją, pomimo istnienia wątpliwości w tym zakresie.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Ewentualnie wniósł o skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego w trybie art. 193 Konstytucji w zw. z art. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, w sprawie zgodności art. 1 pkt 93 ustawy z dnia 7 stycznia 2000 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz innych ustaw oraz art. 229 u.g.n. z Konstytucją, a także ewentualnie o uchylenie wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że przede wszystkim błędne jest przyjęcie, iż skoro decyzja Wojewody [...] jest zgodna z art. 229 u.g.n., to decyzja jest zgodna z prawem. W skardze bowiem nie zarzucano sprzeczności decyzji z przytoczonym przepisem. Podnoszono, iż przepis ten, a zatem materialnoprawna podstawa wydanej decyzji jest sprzeczna z Konstytucją, co z kolei daje powody by twierdzić, iż decyzja, mimo, że formalnie jest zgodna z ustawą narusza prawo. Jej podstawa bowiem jest niezgodna z Konstytucją tj. najważniejszym aktem prawnym Rzeczpospolitej Polskiej. Sąd w żaden sposób nie wyjaśnił, dlaczego uznaje zarzuty skargi za bezzasadne. Jedynie stwierdził, iż nie ma wątpliwości co do zgodności wskazanych w skardze przepisów z Konstytucją. W żaden sposób natomiast nie wyjaśniono, czemu wywody skargi zmierzające do wykazana niekonstytucyjności rzeczonych norm są chybione. Sąd odniósł się jedynie (bardzo skrótowo zresztą) do jednego zarzutu - sprzeczności art. 229 u.g.n. z art. 64 Konstytucji, całkowicie pomijając inne podnoszone przez skarżącego argumenty. Uzasadniając w skardze kasacyjnej kolejno postawione zarzuty naruszenia prawa materialnego skarżący w istocie powtórzył argumenty zawarte w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Co do zarzutów prawa procesowego skarżący uważa, iż niekonstytucyjność przepisów, na których oparto zaskarżoną decyzję sprawia, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny winien zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym w tym przedmiocie. Wprawdzie skierowanie pytania do Trybunału Konstytucyjnego nie jest obowiązkiem Sądu, ale nie jest to poddane swobodnemu uznaniu Sądu orzekającego, który winien wyjaśnić, dlaczego wbrew podniesionym zarzutom żadnych konstytucyjnych wątpliwości nie dostrzega.

Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. nie wystąpiła, stąd też kontrola instancyjna ograniczała się jedynie do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, które przede wszystkim dotyczą zagadnienia niekonstytucyjności.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia prawa procesowego, tj. art. 193 Konstytucji w zw. z art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym polegającego na zaniechaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skierowania do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego w zakresie zgodności art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.), zwanej dalej u.g.n. oraz art. 1 pkt 93 ustawy z dnia 7 stycznia 2000 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz innych ustaw (Dz. U. z 2000 r., Nr 6, poz. 70), zwanej dalej "ustawą nowelizującą" i należy wskazać, że zarzut nie jest zasadny, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny nie widział wątpliwości i potrzeby występowania do Trybunału Konstytucyjnego z odnośnym pytaniem prawnym. W uzasadnieniu wyroku dokonał wszechstronnej analizy sprawy z punktu oceny konstytucyjności zarówno art. 229 u.g.n. oraz art. 1 pkt 93 "ustawy nowelizującej" z uwzględnieniem poglądów doktryny i orzecznictwa, przede wszystkim Sądu Najwyższego, który w powołanych w uzasadnieniu uchwałach, za którymi opowiedział się Sąd pierwszej instancji, z dnia 22 grudnia 1993 r., sygn. akt III AZP 24/93 oraz z dnia 23 września 1993 r., sygn. akt III AZP 13/93 stanął jednoznacznie na stanowisku, że nie można orzec o zwrocie nieruchomości, jeżeli na niej zostało ustanowione użytkowanie wieczyste na rzecz osoby trzeciej pod warunkiem, iż użytkowanie to nie wygasło i nie odpadła podstawa prawna jego ustanowienia, tzn. o ile umowa ustanawiająca użytkowanie wieczyste nie jest dotknięta wadą nieważności. Dodatkowo w sytuacjach, w których Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nie ma we władaniu nieruchomości, której jest właścicielem, właściwy organ nie może bez uprzedniego rozwiązania umów wieczystego użytkowania lub wygaszenia prawa zarządu lub użytkowania odebrać gruntu dotychczasowemu użytkownikowi i wydać decyzji o ich zwrocie poprzedniemu właścicielowi, choćby uznał, iż stały się one zbędne na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, gdyż taka decyzja naruszałaby porządek prawny i trudna byłaby do pogodzenia z istniejącym na gruncie stanem prawnym. Ponadto przyjęcie, iż decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości przenosi własność na byłych właścicieli (spadkobierców), oznaczałoby istnienie prawa użytkowania wieczystego na nieruchomości nie należącej do Skarbu Państwa ani też do gminy, co jest sprzeczne z konstrukcją prawa użytkowania przyjętą w kodeksie cywilnym, gdyż nie można ustanowić użytkowania wieczystego na gruncie stanowiącym własność np. osoby fizycznej. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny jednoznacznie i prawidłowo wskazał, jako przyczynę uniemożliwiającą zwrot przedmiotowych działek gruntu, istnienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz wskazanych podmiotów tj. Przedsiębiorstwa [...], a obecnie [...] spółka z o.o., M. W., M. P. i powstanie tego prawa przed 1 stycznia 1998 r., stosownie do przepisów art. 229 u.g.n. w zw. z art. 1 pkt 93 ustawy nowelizującej z dnia 7 stycznia 2000 r.

Tym samym, usprawiedliwionych podstaw nie zawiera zarzut niezgodności art. 229 u.g.n. ze wskazanymi w zarzutach skargi kasacyjnej przepisami art. 2, art. 64 w zw. z art. 31 ust. 2, art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji, jak i zarzut naruszenia tych przepisów Konstytucji. Przepis art. 229 u.g.n. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji stanowił, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Oznacza to, że jeżeli przed 1 stycznia 1998 r., tj. datą wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (art. 242), rozporządzono nieruchomością w sposób określony w omawianej normie i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to byłemu właścicielowi (spadkobiercy) nie przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, chociażby spełnione zostały przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 1 lub pkt 2 u.g.n. Oprócz wykładni gramatycznej istotna jest także wykładnia funkcjonalna omawianej regulacji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że takie rozwiązanie było wyrazem dążenia ustawodawcy do stabilizacji stosunków własnościowych powstałych przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz systemowej zgodności obowiązującego prawa – niedopuszczalności powstania prawa użytkowania wieczystego na nieruchomości "prywatnej".

Z akt przedmiotowej sprawy wynika, iż stanowiąca przedmiot postępowania działka nr ["X"] obr. 23 jedn. ewid. [...], której zwrotu domaga się skarżący kasacyjnie, została oddana w użytkowanie wieczyste Przedsiębiorstwu [...], które to prawo nabyło przedsiębiorstwo z mocy prawa w dniu 5 grudnia 1990 r. i ujawniono go w księdze wieczystej nr ["I"] w dniu 25 stycznia 1996 r., czyli prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. Spełnione zatem zostały przewidziane w art. 229 u.g.n. przesłanki wyłączające roszczenie spadkobiercy byłego właściciela – A. B. do zwrotu wywłaszczonej działki.

Wobec powyższego należy stwierdzić, iż w przypadku ustalenia zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 229 u.g.n. przepisy art. 136 i art. 137 u.g.n. nie mają zastosowania (vide. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2009 r. sygn. akt I OSK 722/08).

Trafnie skarżący kasacyjnie podniósł, iż po nowelizacji z 2000 r. w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości wynika, iż odmowa zwrotu nieruchomości będzie dotyczyła również tych nieruchomości, na których użytkowanie wieczyste powstało z mocy prawa - w następstwie uwłaszczenia państwowych osób prawnych. To jednak nie oznacza, iż uległa pogorszeniu sytuacja byłego właściciela, bowiem w aspekcie samego stosowania prawa i z istoty użytkowania wieczystego wynika, że nie można dokonać na rzecz podmiotu prywatnego zwrotu nieruchomości obciążonej tym prawem. W owej "ustawie nowelizującej" – art. 1 pkt 93 doszło jedynie do doprecyzowania przepisów i w związku z tym istnienie użytkowania wieczystego obejmuje wszystkie źródła jego powstania, niezależnie od tego czy powstało ono z mocy prawa, czy też w drodze określonych czynności organów i czynności cywilnoprawnych. Tak obciążonej nieruchomości nie można zwrócić podmiotowi prywatnemu.

Postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone przez organy w sposób szczegółowy, zwłaszcza, iż było zawieszane w celu wyjaśnienia sytuacji związanej z prawidłowym obciążeniem nieruchomości prawem użytkowania wieczystego. Wojewódzki Sąd Administracyjny trafnie ocenił, że organ wyczerpał wszystkie proceduralne możliwości w celu ustalenia czy przedmiotowa działka jest obciążona prawem użytkowania wieczystego i kto jest użytkownikiem wieczystym. Sąd pierwszej instancji dokonując kontroli zaskarżonej decyzji zasadnie uznał, iż organ w sytuacji, gdy na przestrzeni lat położenie i powierzchnia działek zmieniały się, dokładnie opisał tożsamość przedmiotowych działek gruntu z oznaczeniem części wywłaszczonej nieruchomości. Tym samym organ prawidłowo wskazał okoliczności, które uznał za udowodnione. Zatem stan prawny przedmiotowej działki w momencie orzekania nie budził wątpliwości.

Biorąc pod uwagę powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak sentencji wyroku.