Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 402/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 50 ust.1, ust.2 i ust.3; art. 3 ust.3 i ust.4; art. 6 pkt 9
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Tchórzewska Sędziowie Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 września 2018 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych I. oddala skargę; II. przyznaje [...] M. K. R. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania T. W. (dalej jako: skarżąca) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania T. W. pomocy w formie usług opiekuńczych.

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny.

W dniu [...] listopada 2017 r. wpłynął do Urzędu Gminy w [...] wniosek skarżącej o przyznanie między innymi świadczeń w postaci usług opiekuńczych. W dniu [...] listopada 2017 r. przeprowadzono wywiadu środowiskowy, w którym skarżąca wskazała, że utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł, gdyż kwota [...]zł potrącana jest na zaległości komornicze. Pobiera również świadczenie pieniężne w ramach programu rządowego w wys. [...] zł miesięcznie z przeznaczeniem na zakup żywności, przyznane na cały 2017 r., których nie wlicza się do dochodu. Wszystkie wydatki mieszkaniowe oprócz opału uiszcza mąż Z. W.. Wnioskodawczyni ponosi koszty zakupu leków i środków pomocniczych w wys. ok. [...] zł miesięcznie oraz opłatę za telefon w wys. [...] zł. Organ podniósł, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów dotyczących jej dochodów, wydatków czy zdrowia. Poinformowała, że wszelkie informacje złoży na piśmie. Organ stwierdził, że wnioskodawczyni nie podpisuje wywiadów środowiskowych od ponad 2 lat. W dniu [...] listopada 2017 r. Z. W. przedłożył odcinek emerytury T. W. za październik 2017 r. oraz fakturę za zakupione lekarstwa z dnia [...] listopada 2017 r. na kwotę [...]zł. W dniu [...] grudnia 2017 r. do Urzędu Gminy [...] wpłynęło pismo skarżącej, w którym zaznaczyła, że ustalając jej stan zdrowia powinny być brane pod uwagę po raz kolejny dostarczone dokumenty, tj. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z [...] grudnia 2015 r., zaświadczenie lekarskie z dnia [...] czerwca 2016 r. oraz pismo L. Urzędu Wojewódzkiego z dnia [...] czerwca 2017 r., dołączono również zawiadomienie skarżącej o wszczęciu śledztwa sprawie członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Aktualne zaświadczenia o stanie zdrowia nie zostały dostarczone.

Zaskarżoną decyzją organ pierwszej instancji po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] listopada 2017 r. odmówił przyznania T. W. pomocy w formie usług opiekuńczych.

Uzasadniając rozstrzygnięcie przytoczył brzmienie art. 50 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769, z późn. zm.). Z posiadanych informacji organ ustalił, iż dochód T. W. zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi emerytura w wys. [...] zł (kwotę w wys. [...] zł miesięcznie ZUS potrąca na poczet zaległości komorniczych - wnioskodawczyni otrzymuje więc kwotę [...]zł). Organ ustalił również, iż skarżąca nadal prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zajmuje pokój i pomieszczenie gospodarcze ogrzewane centralnym ogrzewaniem (c.o. dogrzewa również pokój męża). W tym samym budynku mieszka mąż skarżącej (separacja sądowa), prowadzi on własne gospodarstwo domowe. Skarżąca stwierdziła, że Z. W. udziela jej pomocy tylko w sprawach urzędowych (według organu jest to pomoc niezwykle aktywna), natomiast w czynnościach domowych pomocy nie udziela. Podniosła również, że syn nie udziela jej żadnej pomocy, gdyż nie jest informowany o problemach rodziców. W czasie przeprowadzania wywiadu środowiskowego skarżąca stwierdziła, że oczekuje świadczenia usług opiekuńczych w wymiarze 4 godzin dziennie do pomocy we wszystkich czynnościach domowych, tj. prania, sprzątania, gotowania, palenia w piecu, większych zakupach, dowozie do lekarza.

Z posiadanej przez organ wiedzy wynika, że wnioskodawczyni jest osobą przewlekle chorą, systematycznie przyjmuje lekarstwa, jest pod stałą opieką lekarską. Informowała wcześniej, że sąsiedzi podwożą ją samochodem do przychodni i pomagają w większych zakupach. Z obserwacji pracowników socjalnych wynika, że skarżąca jest sprawna fizycznie, nie ma poważniejszych problemów z poruszaniem się. Okresowo następuje zaostrzenie chorób płuc, co ma miejsce obecnie, ciężej oddycha, kaszle, nie są zauważalne jednak poważne ograniczenia funkcjonalne (w granicach normy wiekowej), nie występuje więc, w ocenie organu konieczność przyznania usług opiekuńczych. Organ stwierdził, że skarżąca może samodzielnie zaspokajać swoje codzienne potrzeby, tylko sporadycznie może być potrzebna pomoc, którą jest w stanie udzielić mąż Z. W..

W wywiadach środowiskowych odnotowano, iż wnioskodawczyni sprawnie porusza się po mieszkaniu, trudno zauważyć ograniczenia w funkcjonowaniu, kontaktuje się z sąsiadami, widywana jest w drodze do sklepu, w związku z czym brak jest wskazań co do potrzeby korzystania przez nią z usług opiekuńczych.

Skarżąca nie przedłożyła dokumentów medycznych potwierdzających istotne pogorszenie stanu zdrowia. Podczas przeprowadzania wywiadów środowiskowych, od kilku lat powtarza, że jej sytuacja życiowa nie uległa zmianie. Wnioskodawczyni jest osobą, która może żyć samodzielnie. Z obserwacji poczynionych przez pracowników socjalnych w czasie przeprowadzania wywiadu środowiskowego wynika, iż wnioskodawczyni nie jest osobą obłożnie chorą, nie występują u niej ograniczenia ruchowe. Organ podkreślił, że palenie w piecu w sezonie grzewczym nie powinno być tylko obowiązkiem wnioskodawczyni, gdyż nie jest ona jedyną osobą korzystającą z ciepła z kotła c.o., który ogrzewa także pomieszczenie jej męża. Organ podkreślił, iż w przypadku pogorszenia stanu zdrowia wnioskodawczyni powodującego konieczność stałej lub długotrwałej pomocy osób drugich w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, sprawa przyznania usług opiekuńczych będzie rozpatrywana ponownie i przyznanie usług będzie możliwe, jeśli zostanie wykazane, że mąż czy syn nie są w stanie zapewnić jej pomocy.

W dniu [...] grudnia 2015 r. Powiatowy Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. zaliczył T. W. do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności na stałe, co oznacza, że obecne schorzenia powodują u wnioskodawczyni konieczność częściowej pomocy osób drugich. U wnioskodawczyni stwierdzono naruszenie sprawności organizmu powodujące konieczność częściowej pomocy osób drugich w pełnieniu ról społecznych, ale schorzenie nie powoduje konieczności zapewnienia jej opieki i pomocy (pielęgnacji) w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. W pkt 7 orzeczenia zawierającym wskazania dotyczące konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji - stwierdzono, że jej nie wymaga.

W odwołaniu od powyższego rozstrzygnięcia, skarżąca stwierdziła, że decyzja jest dowolna oraz, że nie może skorzystać z prawa wynikającego z art. 10 k.p.a. z powodu wrogości pracowników socjalnych: H. L. i E. W. oraz Kierownika OPS w [...] B. S., niepełnosprawności, innych chorób, itp.

Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji Kolegium podzieliło stanowisko wyrażone w tej decyzji, uznając, że organ pierwszej instancji odmawiając przyznania skarżącej żądanej pomocy, nie przekroczył przy tym granic uznania administracyjnego. Kolegium wskazało, że w sytuacji skarżącej nie może być zastosowany art. 50 ust. 1 u.p.s., a może mieć zastosowanie art. 50 ust. 2 tej ustawy, co jest pozostawione uznaniu organu administracji. W ocenie organu odwoławczego z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego jednoznacznie wynika, że stan zdrowia i codzienne potrzeby strony z niego wynikające, nie upoważniają do przyznania jej usług opiekuńczych. Odwołująca się zaznaczyła w wywiadzie, iż oczekuje przyznania usług opiekuńczych w wymiarze czterech godzin dziennie. Brak jest przesłanek do przychylenia się do wniosku odwołującej, na dzień dzisiejszy jest ona w stanie samodzielnie zaspokoić swoje codzienne potrzeby. Jeśli zaś zdarzyłoby się, że chwilowo nie byłaby w stanie wykonać jakiejś czynności, to w sporadycznych przypadkach może jej udzielić pomocy mąż. Mąż winien też udzielać pomocy w paleniu w piecu c.o. też z tego powodu, że ogrzewa on również części lokalu, które zajmuje i te z których wspólnie z żoną korzysta. Zdaniem Kolegium, skarżąca może oczekiwać również pomocy od niezamieszkującego wspólnie, pełnoletniego syna. Osoba ta, jak wskazał organ, ma obowiązek pomagać rodzicom i pomoc ta może polegać przykładowo na zajęciu się osobiście matką lub z uwagi na zamieszkiwanie w większej odległości od miejsca zamieszkania matki – na udzieleniu rodzicom pomocy finansowej na opłacenie opiekunki, która będzie go wyręczać w tych czynnościach.

Zaświadczenie lekarskie z dnia [...] czerwca 2016 r. stwierdza, że wskazana jest pomoc osób drugich w prowadzeniu gospodarstwa domowego, w tym obsługa kotła c.o. oraz zapewnienie kontaktu z otoczeniem. Nie ma w nim konkretnych informacji o stanie zdrowia skarżącej. Kwestia ustalenia właściwej dla stanu zdrowia pomocy w przedmiocie świadczenia usług opiekuńczych pozostawiona została uznaniu organu pomocy społecznej, który po ustaleniu sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy, mając na względzie ustalony w aktach sprawy stan faktyczny podejmuje stosowną decyzję

Odnośnie twierdzenia skarżącej, że nie może skorzystać z prawa wynikającego z art. 10 k.p.a., organ odwoławczy stwierdził, że obowiązkiem organu jest umożliwienie skorzystania z niego, czyli udostępnienie do wglądu akt sprawy w swojej siedzibie, zaś osoba, która nie może osobiście skorzystać z tego prawa, może w tym celu ustanowić pełnomocnika. Zarówno organ pierwszej instancji jak i organ odwoławczy poinformował skarżącą o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i zgłoszenia ewentualnych uwag na piśmie.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i przyznanie jej wnioskowanych świadczeń. Skarżąca zarzuciła pracownikom organów wieloletnie uporczywe działanie na jej szkodę, z narażeniem zdrowia i życia skarżącej oraz członków jej rodziny. Ponadto, w skardze podniesiono, że sytuacja życiowa skarżącej zmieniała się od okresu przyznawania jej usług opiekuńczych, oraz że uzupełniono dowody w sprawie o zaświadczenie lekarskie z dnia [...] czerwca 2016 r. Skarżąca wskazuje także, że syn nie ma możliwości wykonywania usług opiekuńczych, a mąż posiada orzeczenie o niepełnosprawności i także nie może zapewnić jej usług opiekuńczych.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wymaga podkreślenia, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm. – dalej jako "u.p.s."). Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.).

Przedmiotem żądania skarżącej w niniejszej sprawie było przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych.

W myśl art. 50 ust. 1 u.p.s., pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych przysługuje osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Stosownie do treści art. 50 ust. 2 powołanej ustawy, usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (art. 50 ust. 3 u.p.s.).

Weryfikując zasadność odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia w pierwszej kolejności należy podkreślić, że skarżąca nie spełnia warunków pozwalających, by uznać ją za osobę samotną w rozumieniu u.p.s. Art. 6 pkt 9 u.p.s. definiuje bowiem osobę samotną jako osobę samotnie gospodarującą, niepozostającą w związku małżeńskim oraz nieposiadającą wstępnych ani zstępnych. Wprawdzie skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jednak – co jest bezsporne – pozostaje w związku małżeńskim. Orzeczona sądownie separacja nie powoduje bowiem ustania małżeństwa, jak dzieje się to w przypadku orzeczenia rozwodu. Z niewadliwych ustaleń organów administracji wynika także, że skarżąca ma dorosłego syna. Również z tego względu nie można zatem uznać jej za osobę samotną w rozumieniu wyżej powołanego przepisu.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2741/14, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, wyjaśnił, że "przyjmując bezrefleksyjnie językową wykładnię art. 6 pkt 9 u.p.s. w kontekście art. 614 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego prima facie może rzeczywiście nasuwać się wniosek, że małżonek pozostający w separacji spełnia wymogi osoby samotnej (jest jakoby osobą rozwiedzioną). Taka wykładnia byłaby jednak zbyt uproszczona i niewłaściwa w kontekście celów ustawy o pomocy społecznej. Trzeba pamiętać, że ustawa o pomocy społecznej zawiera regulacje ze sfery prawa administracyjnego (nie rodzinnego, cywilnego), a ponadto służy specyficznym celom z zakresu zadań Państwa dotyczących pomocy społecznej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarcie w art. 6 pkt 9 u.p.s. warunku, że "osoba nie pozostaje", należy odczytywać w ten sposób, iż osoba ta nie posiada małżonka, który może udzielić jej pomocy, chociażby na zasadzie określonej w art. 614 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten miał bowiem za cel wyodrębnienie określonej grupy osób samotnych, a więc osób które znajdują się w sytuacji, w której nie mogą oczekiwać pomocy bliskich. Art. 6 pkt 9 u.p.s. jest zatem przepisem szczególnym w rozumieniu art. 614 § 1 Kodeksu cywilnego".

Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 grudnia 2016 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I OSK 2062/16, w której Sąd ten rozpoznawał skargę kasacyjną T. W. od wyroku WSA w Lublinie z dnia 10 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 957/15, wydanego w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2015 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy przyznania usług opiekuńczych.

W tej sytuacji wniosek skarżącej mógł być rozpatrzony jedynie na podstawie art. 50 ust. 2. Przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych na podstawie tego przepisu – w odróżnieniu od przyznawania takiej pomocy osobom samotnym na podstawie ust. 1 – pozostawione jest jednak uznaniu organu administracji. Uznanie administracyjne pozwala zaś organowi na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe. Wskazać należy, iż kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00, niepubl.).

W ocenie Sądu organy administracji w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające, zaś orzeczona w efekcie tego postepowania odmowa przyznania skarżącej świadczenia w postaci usług opiekuńczych, nie wykracza poza granice uznania administracyjnego.

Zauważyć należy, że choć zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] grudnia 2015 r. skarżąca znajduje się w stanie zdrowia uzasadniającym objęcie jej systemem środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie między innymi usług opiekuńczych, to przyznanie tych usług zgodnie z ustawą o pomocy społecznej zależy jednak od łącznego spełnienia przesłanek określonych w tym akcie prawnym – a więc ustalenia, że osoba "wymaga pomocy innych osób", a w tym zakresie "rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą [jej] takiej pomocy zapewnić".

W ocenie Sądu ustalenia poczynione przez organy administracji, których skarżąca w toku postępowania skutecznie nie podważyła, wskazują, że znajduje się ona w stanie zdrowia oraz sytuacji osobistej, które pozwalały organowi na przyjęcie, iż nie wymaga ona przyznania jej usług opiekuńczych. W trakcie wywiadu środowiskowego odnotowano, że skarżąca "sprawnie porusza się w mieszkaniu i trudno zauważyć ograniczenia w jej funkcjonowaniu". Zdaniem Sądu, stwierdzeń tych nie należy postrzegać, jak to sugeruje skarżąca – jako próby podważenia wniosków płynących ze wskazania zdrowotnego zawartego w punkcie 6 orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2015 r. Spostrzeżenia pracowników socjalnych, odnotowane w trakcie wywiadu środowiskowego, stanowią materiał pozwalający na dokonanie oceny sytuacji strony, między innymi co do tego, w jakim zakresie skarżąca wymaga pomocy w codziennych sprawach. Niewątpliwie zasadnie stwierdziło Kolegium, że spostrzeżenia te mają istotne znaczenie w kontekście konieczności rozważenia, czy zachodzi druga przesłanka z art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, a więc, czy skarżąca ma zapewnioną w wystarczającym zakresie – w odniesieniu do jej aktualnego stanu zdrowia i zdolności funkcjonowania – opiekę męża lub innej osoby z rodziny.

Należy podkreślić, że w dniu [...] grudnia 2015 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. zaliczył skarżącą do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności na stałe, uznając, że obecne schorzenia powodują u skarżącej konieczność częściowej pomocy osób drugich. U skarżącej stwierdzono naruszenie sprawności organizmu powodujące konieczność częściowej pomocy osób drugich w pełnieniu ról społecznych, ale schorzenie nie powoduje konieczności zapewnienia jej opieki i pomocy (pielęgnacji) w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. W pkt 7 orzeczenia zawierającym wskazania dotyczące konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji - stwierdzono, że jej nie wymaga.

Zauważyć przy tym należy, że podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 maja 2015 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I OSK 2741/14, w której Sąd ten rozpoznawał skargę kasacyjną T. W. od wyroku WSA w Lublinie z dnia 25 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Lu 1101/12, wydanego w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2012 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy przyznania usług opiekuńczych.

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W świetle powołanego przepisu organy - ustalając stan faktyczny niniejszej sprawy - były zobowiązane do ustalenia stanu zdrowia skarżącego w oparciu o całokształt odnoszących się do tej kwestii dowodów i nie mogły swojej oceny w tym zakresie (bezpośrednio przekładającej się na sposób rozstrzygnięcia wniosku skarżącej) oprzeć wyłącznie na treści przedłożonego przez nią zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] czerwca 2016 r., bez skonfrontowania tego dokumentu z pozostałą częścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Sąd podziela stanowisko organów, iż w świetle ustaleń wynikających z treści powołanego wyżej orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2015 r., a także w świetle obserwacji poczynionych przez pracowników socjalnych podczas aktualizacji wywiadu środowiskowego oraz wiedzy posiadanej przez Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] z urzędu z racji wieloletniego już korzystania przez skarżącą ze wsparcia tego Ośrodka, zaświadczenia z dnia [...] czerwca 2016 r., nie sposób uznać za przesądzające o konieczności przyznania skarżącej usług opiekuńczych, pomimo, że codzienna pomoc osób drugich w zaspokajaniu potrzeb życiowych została w odniesieniu do skarżącej uznana w nim za wskazaną.

Podnieść należy również, że wbrew twierdzeniom skarżącej, dokonana przez organ ocena wskazanego zaświadczenia lekarskiego., nie przekracza granic zasady swobodnej oceny dowodów.

Z zaświadczenia tego, wystawionego przez lekarza specjalistę medycyny rodzinnej, wynika, że jest "wskazana codzienna pomoc osób drugich w zaspokajaniu potrzeb życiowych jak: prowadzenie gospodarstwa domowego - przygotowanie posiłków, pranie, sprzątanie, inne czynności gospodarcze w tym obsługa kotła c.o. (sezon grzewczy) oraz zapewnienie kontaktu z otoczeniem. Zaświadczenie dotyczy orzeczenia Zespołu ds. niepełnosprawności w L. z dn. [...]12.2015 p. III na stałe, wymiar 4 godz./dobę na stałe". W zaświadczeniu tym nie wyjaśniono bowiem, z jakiego względu miałyby wynikać tego rodzaju zalecenia. W szczególności nie wynika z niego, jakoby stan zdrowia skarżącej uległ pogorszeniu. Po pierwsze bowiem lekarz ten nie uzasadnił swojego stanowiska w tym zakresie, powołując się na dokumentację lekarską bądź na inne okoliczności przesądzające jednoznacznie, iż stan zdrowia skarżącej uległ na tyle istotnemu pogorszeniu, że nieadekwatne do oceny stanu zdrowia skarżącej stały się wskazania zawarte w ostatecznym orzeczeniu wyspecjalizowanego organu kolegialnego powołanego do oceny stopnia niepełnosprawności. Po drugie w treści tego zaświadczenia lekarz nie odniósł się w żaden sposób do niekwestionowanej w świetle ustaleń pracowników organu pierwszej instancji okoliczności, że skarżąca nie jest ani osobą obłożnie chorą, ani ograniczoną ruchowo w sposób dyskwalifikujący wykonywanie codziennych czynności, zaś jej stan zdrowia pozwala na samodzielne zaopatrzenie się w podstawowe produkty żywnościowe, leki, przygotowywanie posiłków, na skorzystanie z pomocy medycznej.

Należy wskazać także, że organ słusznie podniósł, iż w pierwszej kolejności skarżąca powinna wymagać pomocy od najbliższej rodziny, a następnie od instytucji. Z wcześniejszych wypowiedzi wnioskodawczyni wynika, że nie oczekuje ona od syna żadnej pomocy i nie informuje go o swoich problemach, jednak zdaniem Sądu nie zwalnia to syna z obowiązku opieki nad matką. Celem usług opiekuńczych jest umożliwienie funkcjonowania w swoim środowisku osobom, które doświadczają ograniczeń w zaspokajaniu podstawowych i niezbędnych potrzeb, w związku z tym wymagają pomocy innych osób. Usługi opiekuńcze mają charakter wspierająco - aktywizujący, a nie wyręczający. Z ustaleń organu wynika, że skarżąca stosownie do swojego wieku funkcjonuje prawidłowo.

W ocenie Sądu analiza materiału dowodowego nie pozostawia wątpliwości, że skarżąca aktualnie nadal samodzielnie radzi sobie z czynnościami związanymi z higieną osobistą, przygotowywaniem i spożywaniem posiłków, a także, że samodzielnie się porusza. Zatem nawet jeżeli istotnie jest dla niej wskazana pomoc osób drugich w wykonywaniu niektórych czynności domowych, jak np. sprzątanie, pranie czy też palenie w kotle c.o., nie mogło to przesądzać o przyznaniu jej wnioskowanych usług opiekuńczych.

W ocenie Sądu organy administracji orzekające w sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego odmawiając przyznania skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia. Trzeba przy tym zauważyć, że skarżąca posiada stały dochód w postaci emerytury, której wysokość przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do ubiegania się o przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej na zasadach ogólnych. Pomimo tego skarżąca objęta jest od lat systematyczną pomocą udzielaną ze środków Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. Nr [...] organ przyznał skarżącej specjalny zasiłek celowy na kwotę [...]zł w postaci zakupu opału, a decyzją SKO nr [...] dnia [...] kwietnia 2017 r. świadczenie na zakup żywności w wys. [...] zł miesięcznie w okresie od stycznia 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. Ponadto, od lat skarżąca objęta jest systematyczną pomocą tego Ośrodka. Podkreślić należy, że wsparcie ze strony organu pomocy społecznej ma charakter ograniczony i uzależnione jest w dużej mierze od jego możliwości finansowych.

Zdaniem Sądu organy słusznie stwierdziły, że skarżąca nie legitymuje się dokumentami medycznymi, z których wynikałaby zasadność przyznania wnioskowanych usług, a analiza funkcjonowania skarżącej w otoczeniu nie wskazuje na zasadność udzielania dalej idącej pomocy w zakresie usług opiekuńczych ponad te, które zostały przyznane.

W niniejszej sprawie nie sposób zarzucić organom przekroczenie granic uznania administracyjnego, a w konsekwencji - naruszenie prawa. Wydanie decyzji zostało poprzedzone czynnościami wyjaśniającymi zmierzającymi do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, a rozstrzygnięcie zostało należycie uzasadnione.

Podkreślić natomiast należy, że wysokość i zakres świadczeń z pomocy społecznej nie mogą być oparte na subiektywnych oczekiwaniach osób uprawnionych, zmierzających do obarczenia organów pomocy społecznej pełnym zakresem obowiązków przejęcia nad nimi całkowitej opieki finansowej i życiowej. Jak podkreślono w zaskarżonej decyzji pomoc społeczna spełnia jedynie funkcję subsydiarną, wspomagającą osoby korzystające ze świadczeń w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy należy uwzględnić, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.).

W ocenie sądu, bezzasadny jest zarzut skarżącej, że organy błędnie uznały, że skarżąca we wniosku oczekuje całkowitej opieki całodobowej, ponieważ w ocenie Sądu organ pierwszej i drugiej instancji kwestionował zasadność żądania przez nią usług opiekuńczych w wymiarze 4 godzin na dobę.

Zdaniem Sądu, organ słusznie przyjął, że istotną wartość dowodową stanowią ustalenia pracowników socjalnych poczynione z obserwacji wnioskodawczyni podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego, w którym uwidoczniona jest aktualna sytuacja rodzinna, mieszkaniowa i zdrowotna skarżącej, a także, w którym sformułowano jej oczekiwania i potrzeby, opierając się na wyjaśnieniach skarżącej. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, wynika także jak skarżąca funkcjonuje w środowisku. Stanowi to, łącznie z dokumentami medycznymi istotny materiał dowodowy w sprawie, pozwalający na właściwą oceną sytuacji skarżącej.

Ponadto, skarżąca poza ogólnikowym stwierdzeniem, że organy administracji są jej wrogie oraz rażąco naruszają prawo, nie wskazała na konkretne okoliczności, które mogłyby na to wskazywać w przedmiotowej sprawie.

Reasumując stwierdzić należy, że orzekające w sprawie organy obu instancji przeprowadziły postępowanie zgodnie z podstawowymi zasadami wyrażonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada zaś wymogom art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu orzeczona odmowa przyznania skarżącej usług opiekuńczych mieści się w granicach uznania administracyjnego.

Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018r., poz. 1302) skargę należało oddalić.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 powyższej ustawy w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 4 ust. 1 i ust.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016r., poz. 1714 ). Jest to kwota [...]zł powiększona o kwotę podatku od towarów i usług, wyliczoną według stawki 23 %.