Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 416/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2021-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6090 Budownictwo wodne, pozwolenie wodnoprawne
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Wodne prawo
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 402
journal: Dz.U. 2021 poz 624
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
article: art. 31
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska (spr.), sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 września 2021 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Stowarzyszenia "P." w O. na postanowienie Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w B. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Dyrektora Zarządu Zlewni w O. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia [...] stycznia 2021 r. numer [...]; 2. zasądza od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w B. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie na rzecz skarżącego Stowarzyszenia "P." w O. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Zaskarżonym postanowieniem z [...] marca 2021 r. znak [...] Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w B. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (dalej: Dyrektor RZGW) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Zarządu Zlewni w O. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (dalej: Dyrektor ZZ) z [...] stycznia 2021 r. znak [...], którym odmówiono Stowarzyszeniu P. w O. dopuszczenia do udziału w postępowaniu w sprawie wydania pozwolenia wodnoprawnego w związku z działalnością Małej Elektrowni Wodnej K.. W podstawie prawnej postanowień wskazano przepis art. 402 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2020 r., poz. 310 ze zm.), dalej: P.w.

Postanowienia wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

II. Wnioskiem z [...] września 2020 r. D. S. wystąpiła do Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Zarządu Zlewni w O. o wydanie pozwolenia wodnoprawnego na piętrzenie wody dla potrzeb Małej Elektrowni Wodnej w K. zlokalizowanej na rzece W.. Po uzupełnieniu braków formalnych wniosku, w piśmie z [...] stycznia 2021 r. Dyrektor ZZ zawiadomił wnioskodawczynię o wszczęciu postępowania.

W piśmie z [...] grudnia 2020 r. wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, na podstawie art. 31 § 1 K.p.a., złożyło Stowarzyszenie zwykłe P. w O. reprezentowane przez W. K.. Uzasadniło żądanie celami statutowymi. Wskazało, że: postępowanie dotyczy pozwolenia na działalność elektrowni wodnej z derywacją kanałową, która ze względu na właściwości konstrukcyjne może mieć znaczny wpływ na stan środowiska naturalnego; elektrownie wodne są przedsięwzięciami mogącymi potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko (§ 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz.U. 2019 poz. 1839); w stosunku do elektrowni nie zostało również zakończone postępowanie administracyjne prowadzone w związku z nałożonym obowiązkiem sporządzenia ekspertyz z uwagi na stwierdzone podczas kontroli gospodarowania wodami powodowanie przez obiekty MEW "K." oraz MEW "W." szkód w postaci zakłóceń w przepływie wody w rzece W., w przekroju obiektów piętrzących, w szczególności niezachowywanie wielkości przepływu nienaruszalnego. Istotnego interesu społecznego przemawiającego za dopuszczeniem do udziału w postępowaniu Stowarzyszenie upatruje w zapewnieniu lepszego rzetelnego i merytorycznego wyjaśnienia okoliczności kluczowych dla sprawy. Wskazało, że na skutek konsekwentnego kierowania merytorycznych wystąpień do organów Wód Polskich i wskazywania przez Stowarzyszenie uchybień związanych z decyzjami wydawanymi przez te organy w stosunku do MEW "K." (wymieniło decyzję Dyrektora ZZ z [...] marca 2019 r. znak [...], pismo Dyrektora RZGW w B. z [...] czerwca 2020 r. znak: [...] oraz wskazało na zainicjowane postępowanie skargowe), ujawniono szereg nieprawidłowości w działaniu elektrowni. Zwróciło uwagę, że postępowanie administracyjne w związku z nałożonym obowiązkiem sporządzenia ekspertyz, w toku którego w pierwszej instancji została wydana decyzja Dyrektora ZZ z [...] marca 2019 r., nie zostało zakończone mimo upływu ponad 4,5 roku. Do postępowania przystąpił Prokurator. Uprawdopodabnia to, zdaniem Stowarzyszenia, możliwość dalszego nierzetelnego prowadzenia postępowań w sprawach związanych z MEW "K.", czemu ma zapobiec udział Stowarzyszenia w postępowaniu. Powołało się również na liczne pisma składane do postępowania zakończonego decyzją Dyrektora ZZ z [...] marca 2019 r., które włączono do akt tamtego postępowania.

Zdaniem również Stowarzyszenia, w przedmiotowej sprawie nie może mieć zastosowania przepis art. 402 P.w. wyłączający stosowanie art. 31 § 1 K.p.a., a to z uwagi na treść art. 9 ust. 3 Konwencji o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, sporządzonej w A. dnia [...] czerwca 1998 r. i zatwierdzonej w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 2005/370/WE z dnia 17 lutego 2005 r. (Dz. Urz. UE L 124 z 17 maja 2005 r., s. 1), dalej: Konwencja z A. oraz art. 91 ust. 3 Konstytucji i zasadę pierwszeństwa prawa unijnego (wskazało wyrok w sprawie II GSK 295/11).

III. Postanowieniem z [...] stycznia 2021 r. Dyrektor ZZ w O. odmówił dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu na podstawie art. 402 P.w. Wyjaśnił, że postępowanie administracyjne w sprawie udzielenia pozwolenia wodnoprawnego w związku z działalnością MEW "K." prowadzone jest w trybie art. 389 P.w. Na podstawie art. 402 P.w. wyłączona została możliwość uczestnictwa organizacji społecznej w postępowaniu o tym przedmiocie. Zdaniem organu pierwszej instancji, ustawodawca świadomie wprowadził zapis art. 402 P.w. i miał na uwadze zgodność prawa europejskiego i prawa krajowego.

IV. Zażalenie złożyło Stowarzyszenie. Zarzuciło naruszenie: art. 107 § 3 in fine w związku z art. 126, art. 124 § 2, art. 8 i 11 K.p.a. przez nienależyte wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia; art. 9 ust. 3 Konwencji z A. w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 326 z 26 października 2012 r.), przez zastosowanie art. 402 P.w. Uzasadniając zarzuty wskazało, że wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia jest lakoniczne oraz nie zawiera wykładni przepisów prawa unijnego powołanych we wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, gdy tymczasem w sytuacji sprzeczności między przepisem prawa krajowego a prawem UE i gdy sprzeczności tej nie da się usunąć w drodze wykładni prounijnej, należy odmówić zastosowania przepisu prawa krajowego zgodnie z art. 91 ust. 3 Konstytucji RP i zasadą pierwszeństwa prawa Unii Europejskiej. Wskazało wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 20 grudnia 2017 r., C-664/15.

W postępowaniu międzyinstancyjnym organ odwoławczy uzupełnił postępowanie wyjaśniające włączając do akt przedmiotowej sprawy - część akt sprawy o znaku [...] w postaci pisma D. S. z [...] lutego 2021 r. wraz z załącznikami, w tym m.in. decyzjami organów administracji, postanowieniami sądów administracyjnych i prokuratury oraz wyrokami sądów administracyjnych z lat 1996, 2000-2007, 2009 dotyczącymi działalności MEW K..

Stowarzyszenie ustosunkowało się do treści ww. materiału dowodowego w piśmie z [...] marca 2021 r. wywodząc, że twierdzenia D. S. "są oparte na pomówieniach oraz częściowo nieprawdziwych okolicznościach", zaś dołączone dokumenty w postaci "pism i wyroków 32 szt. informujących jednoznacznie iż [W. K.] nie był i nie jest stroną w sprawach funkcjonowania MEW K. pozostają bez związku ze sprawą."

V. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor RZGW utrzymał orzeczenie organu pierwszej instancji w mocy. Organ odwoławczy przyznał, że przedmiot prowadzonego postępowania jest zbieżny z celami statutowymi Stowarzyszenia (art. 31 § 1 pkt 2 K.p.a.). Przeszkodą w uwzględnieniu wniosku o dopuszczenie jest jednak treść art. 402 P.w., w którym wyłączono udział organizacji społecznych w postępowaniu o wydanie pozwolenia wodnoprawnego (wskazał wyrok w sprawie II SA/Bk 751/19). Nie zgodził się z twierdzeniem, iż przepis art. 402 P.w. jest niezgodny z Konwencją z A.. Wywiódł na podstawie art. 91 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 2 ust. 4 i art. 9 ust. 3 Konwencji z A., iż strony Konwencji (która jako ratyfikowana umowa międzynarodowa ma pierwszeństwo przed ustawą wyłącznie w przypadku gdy ustawy nie da się pogodzić z umową) zobowiązały się do zapewnienia udziału w postępowaniu administracyjnym członkom społeczeństwa, którymi są zawsze osoby fizyczne i prawne a stowarzyszenia wyłącznie jeśli prawo krajowe na to zezwala. Skoro stowarzyszenia są członkami społeczeństwa zgodnie z ustawodawstwem krajowym, to Konwencja umożliwia swoim stronom wyłączenie udziału stowarzyszeń w sprawach administracyjnych, co zastosowano w art. 402 P.w. Zdaniem Dyrektora RZGW, powyższe znajduje potwierdzenie w treści art. 2 ust. 5 Konwencji. Organ skonkludował, że art. 402 P.w. jest zgodny z art. 9 ust. 3 Konwencji, a zatem nie istnieje przesłanka do zastosowania umowy międzynarodowej z pominięciem ustawy na mocy art. 91 ust. 2 Konstytucji. Zdaniem Dyrektora RZGW, przepis art. 402 P.w. nie jest również niezgodny z Dyrektywą wodną, bowiem ta nie gwarantuje obowiązkowego udziału organizacji społecznych w postępowaniach o wydanie pozwolenia wodnoprawnego i innych prowadzonych na podstawie przepisów wdrożonych w związku z jej implementacją.

W ocenie Dyrektora RZGW, nawet jednak przy zaakceptowaniu stanowiska, iż przepis art. 402 P.w. nie ma zastosowania, to Stowarzyszenie nie wykazało interesu społecznego przemawiającego za jego udziałem w postępowaniu (art. 31 K.p.a.). Organ odwoławczy wyprowadził ten wniosek na podstawie analizy kilkunastu pism procesowych, orzeczeń i decyzji administracyjnych wydanych w związku z działalnością MEW "K." opisanych w osiemnastu punktach w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, obejmujących okres od czerwca 1996 r. do lutego 2008 r. Wskazało też, że Stowarzyszenie wpisano do ewidencji 19 lipca 2018 r. Zdaniem Dyrektora RZGW, W. K. od co najmniej 2000 r. podejmuje różne czynności procesowe celem utrudnienia lub uniemożliwienia działalności MEW K.. Żadne z tych działań nie zakończyło się sukcesem, a obecnie udział Stowarzyszenia, którego ww. jest przedstawicielem, zmierza do przedłużania postępowania. Źródłem działań W. K. jest albo niechęć wobec lokalizacji elektrowni w pobliżu jego nieruchomości, albo wola zlokalizowania na rzece W. elektrowni przez niego lub jego córkę (M. B.), co organ wyprowadził m.in. z faktu ubiegania się przez nich o wydanie warunków lokalizacyjnych elektrowni na tej rzece w tym samym czasie co D. S. i nieuzyskanie tych warunków. Zdaniem organu wyższej instancji, założenie Stowarzyszenia spowodowało, że obecnie W. K. prowadzi swoje działania pod fasadą działalności organizacji mającej na celu ochronę środowiska naturalnego. Rzeczywista działalność Stowarzyszenia jest więc przedłużeniem jego uprzedniej osobistej aktywności, dla realizacji partykularnych interesów, stąd organizacja nie powinna uczestniczyć w postępowaniu (organ wskazał wyroki w sprawach II OSK 843/07 oraz II GSK 985/17).

VI. Skargę na postanowienie Dyrektora RZGW wniosło do sądu administracyjnego Stowarzyszenie P. w O. i zarzuciło naruszenie:

1) prawa materialnego - art. 9 ust. 3 Konwencji z A. w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej przez przyjęcie, iż w sprawie ma zastosowanie art. 402 P.w., a wyłączone jest stosowanie art. 31 K.p.a.;

2) przepisów postępowania - art. 107 § 3 in fine w związku z art. 126 K.p.a. oraz art. 124 § 2 K.p.a., a także art. 8 i 11 K.p.a. - przez nienależyte wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w zakresie wykładni art. 9 ust. 3 Konwencji z A., w tym w szczególności nieodniesienie się do wykładni dokonanej przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku C-664/15;

3) przepisów postępowania - art. 75 § 1 i art. 78 § 1 K.p.a. - przez nieuzasadnione pominięcie dowodów z dokumentów wskazanych przez skarżącego na okoliczność istnienia interesu społecznego Stowarzyszenia;

4) przepisów postępowania - art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 7 K.p.a. - przez niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy w zakresie istnienia interesu społecznego przemawiającego za dopuszczeniem organizacji społecznej do udziału w postępowaniu;

5) przepisów postępowania - art. 107 § 3 w związku z art. 126 oraz art. 124 § 2 k.p.a., a także art. 8 i 11 K.p.a. - przez nienależyte uzasadnienie faktyczne i prawne zaskarżonego postanowienia, w szczególności niepełne odniesienie się do argumentacji o istnieniu interesu społecznego przemawiającego za dopuszczeniem do udziału w postępowaniu, a także nieuzasadnienie pominięcia dowodów z dokumentów wskazanych przez skarżącego na powyższą okoliczność;

6) przepisów postępowania - art. 79a § 1 K.p.a. - przez niewskazanie w zawiadomieniu o możliwości wypowiedzenia się - przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane;

7) przepisów postępowania - art. 136 § 1 w związku z art. 144, art. 138 § 2 w związku z art. 144 oraz art. 15 K.p.a. - przez przeprowadzenie przez organ drugiej instancji postępowania wyjaśniającego w zakresie istnienia interesu społecznego Stowarzyszenia, w sytuacji gdy należało uchylić postanowienie pierwszoinstancyjne, bowiem nie oceniono w nim istnienia interesu społecznego skarżącego.

Uzasadniając zarzuty Stowarzyszenie wyjaśniło w sposób następujący:

- skarżący nie domaga się uznania za stronę postępowania z uwagi na indywidualny interes prawny (art. 401 ust. 1 P.w.), ale dopuszczenia do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika na prawach strony (art. 31 § 3 K.p.a.);

- w powołanym przez organ odwoławczy wyroku w sprawie II SA/Bk 751/19 w ogóle nie rozważano zgodności przepisu art. 402 P.w. z prawem unijnym, nie uwzględniono skutków wyroku TSUE w sprawie C-664/15, pominięto analizę aktualnego stanu prawnego dokonaną np. w wyroku w sprawie IV SA/Wa 1248/19;

- błędna jest wykładnia organu odnośnie przepisów art. 2 ust. 4 i 5 Konwencji z A.;

- z wyroku TSUE w sprawie C-664/15 wynika, że prawidłowo utworzona i działająca zgodnie z prawem krajowym organizacja ochrony środowiska powinna mieć możliwość zakwestionowania przed sądem decyzji udzielającej zgody na przedsięwzięcie, które może być sprzeczne z obowiązkiem zapobiegania pogarszaniu się stanu części wód wynikającym z art. 4 dyrektywy 2000/60/WE. Wskazało na sposób interpretacji przepisów art. 14 ust. 1 dyrektywy, art. 9 ust. 3 Konwencji z A. w związku z art. 47 Karty praw podstawowych sformułowany w pkt 73-76, 81 wyroku w sprawie C-664/15. Zwróciło uwagę na względną mocą wiążącą erga omnes wyroku TSUE wydanego w trybie prejudycjalnym;

- odmowa przyznania interesu społecznego nie może być oparta na dokumentach sprzed ponad 10 lat ani na poglądzie sformułowanym w wyroku w sprawie II OSK 843/07 wydanym w istotnie odmiennym stanie faktycznym. Nieskuteczność dotychczasowych działań W. K. wynika z przyczyn formalnych – braku legitymacji prawnej, a nie z przyczyn merytorycznych. Odnośnie udzielonego w 2000 r. pozwolenia wodnoprawnego na działanie MEW "K." Stowarzyszenie wskazało, że: w 2003 r. doszło do jego zmiany przez "określenie zasad zachowania przepływu biologicznego z uwzględnieniem przepływu wód rzeki W. przez przepławkę i jaz"; w 2008 r. na skutek przeprowadzonej kontroli gospodarowania wodami, w związku z wątpliwościami w zakresie utrzymywania przepływu nienaruszalnego - zobowiązano właściciela elektrowni do opracowania nowej krzywej natężenia przepływu, na podstawie której wykonano nowe znaki wodne; w 2015 r., na skutek konsekwentnych wystąpień Stowarzyszenia i przeprowadzonej w 2014 r. kontroli, wszczęto postępowanie w przedmiocie nałożenia na MEW "K." oraz MEW "W." obowiązku wykonania wspólnej ekspertyzy i sporządzenia instrukcji gospodarowania wodą, stwierdzono "niezachowanie wielkości przepływu nienaruszalnego" w 2016 r., a następnie na podstawie opracowanej ekspertyzy oraz instrukcji gospodarowania wodą Dyrektor ZZ decyzją z [...] marca 2019 r. znak: [...] zmienił pozwolenie wodnoprawne. Zdaniem Stowarzyszenia, dowodzi to istnienia na przestrzeni lat nieprawidłowości w gospodarowaniu wodą przez MEW "K." w zakresie przepływu nienaruszalnego przez rzekę W., a ponieważ kwestie te są kluczowe ze względów środowiskowych oraz będą rozpatrywane w toku postępowania o wydanie nowego pozwolenia wodnoprawnego, zasadne jest dopuszczenie skarżącej organizacji społecznej do udziału w postępowaniu. Stowarzyszenie wywiodło, że istnienie swoistego rodzaju interesu partykularnego nie może być podstawą do wydania a limine rozstrzygnięcia odmownego. Zwłaszcza że członkowie organizacji ekologicznych, w szczególności lokalnych, z reguły posiadają faktyczny interes w ochronie stanu otaczającego ich środowiska, co wynika także z uzasadnienia wyroku NSA w sprawie II GSK 985/17, na który powołuje się organ odwoławczy;

- organ pominął i nie odniósł się do okoliczności wskazywanych przez Stowarzyszenie, w tym: (-) wydania przez Prezydenta Olsztyna decyzji nakładającej obowiązek sporządzenia ekspertyzy oraz instrukcji gospodarowania wodą przez MEW "W." oraz MEW "K." w związku z faktem, iż "sposób gospodarowania wodą przez ww. zakłady powoduje szkodę w postaci zakłóceń w przepływie wody w rzece W., w przekroju obiektów piętrzących, w szczególności niezachowywanie wielkości przepływu nienaruszalnego", co zostało ustalone na skutek kontroli gospodarowania wodami przeprowadzonej w związku z licznymi wystąpieniami kierowanymi przez Stowarzyszenie; (-) skierowania do RZGW w B. skargi powszechnej na działalność Dyrektora ZZ w O. w zakresie nieprawidłowości związanych z jego decyzją z [...] marca 2019 r. znak [...], która została uznana za zasadną (por. s. 3 wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu); (-) kierowania w toku postępowania w przedmiocie zmiany pozwolenia wodnoprawnego na działalność MEW "K." w związku ze sporządzoną ekspertyzą oraz instrukcją gospodarowania wodą licznych wystąpień merytorycznych do organów PGW Wody Polskie, które (mimo, że Stowarzyszenie nie było uczestnikiem powyższego postępowania) Dyrektor RZGW w B. polecił dołączyć do akt sprawy jako "istotne dla prawidłowego rozpoznania odwołania od wyżej wymienionej decyzji". Zaniechano również włączenia do akt sprawy powoływanych przez Stowarzyszenie dokumentów wykazujących ww. okoliczności. Zdaniem Stowarzyszenia, jego działalność doprowadziła do ujawnienia nieprawidłowości, a przedkładane materiały były przez RZGW uznawane za istotne. Dowodzi to działania Stowarzyszenia w interesie społecznym;

- wskazało na wyroki w sprawach II OSK 1038/08 oraz II OSK 815/08 wywodząc, że nie można nadawać »interesowi partykularnemu« generalnie pejoratywnego znaczenia oraz niezasadne jest generalne wykluczanie z postępowania administracyjnego tych stowarzyszeń, których członkowie mają interesy konkurencyjne w stosunku do strony wnioskującej o wydanie decyzji;

- niedopuszczalne było badanie przesłanki interesu społecznego przez organ drugiej instancji w sytuacji, gdy kwestia ta nie była w ogóle rozpatrzona przez organ pierwszej instancji (naruszenie art. 136 K.p.a.). Naruszyło to zasadę dwuinstancyjności postępowania (art. 15 K.p.a.).

VII. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Wyjaśnił, że z wyroku TSUE w sprawie C-664/15 wynika, iż istnieje dyskrecja Państw Członkowskich w tworzeniu ograniczeń w udziale organizacji społecznych w postępowaniach administracyjnych, za wyjątkiem takich ograniczeń, które wykluczyłyby wszystkie organizacje społeczne. W prawie krajowym ograniczenie ustanowiono w art. 31 K.p.a. z odwołaniem się do celu statutowego i interesu społecznego. Ten ostatni warunek w sprawie nie został spełniony, bowiem W. K. działa w sprawie w interesie własnym a nie "interesie ogólnym" czy "interesie społecznym" (organ wskazał na zażalenie W. K. na postanowienie Dyrektora Zarządu Zlewni w O.PGW Wody Polskie z [...] kwietnia 2021 r., znak [...] o odmowie wydania kserokopii akt sprawy ze względu na brak przymiotu strony postępowania). Jako przedstawiciel skarżącego Stowarzyszenia próbuje obejść przepisy o kręgu stron postępowania w sprawach o wydanie pozwolenia wodnoprawnego. Nie zgodził się także organ z tezą, iż przekroczono granice postępowania wyjaśniającego w postępowaniu zażaleniowym.

VIII. W piśmie procesowym z [...] lipca 2021 r. (k. 49) skarżące Stowarzyszenie ustosunkowało się do odpowiedzi na skargę. Wywiodło, że M. K. rzeczywiście zamierzała budować własną elektrownie wodną, jednak po wydaniu decyzji dla D. S. odstąpiła od tego zamiaru. Stowarzyszenie nie domaga się też odmowy udzielenia pozwolenia wodnoprawnego dla D. S., ale zapewnienia właściwych warunków w zakresie przepływu biologicznego przez jaz i przepławkę dla ryb. Organ też pominął, że sporny odcinek rzeki W. położony jest na terenie Obszaru Chronionego Krajobrazu Doliny Środkowej [...], gdzie co do zasady obowiązuje zakaz dokonywania zmian stosunków wodnych oraz realizacji nowych przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (do których należą elektrownie wodne). Gdyby przedstawiciel Stowarzyszenia realizował inwestycję taką jak budowa elektrowni wodnej, położonej w pobliżu i w zasięgu oddziaływania MEW "K.", to po prostu byłby stroną postępowań dotyczących MEW "K." na podstawie art 401 ust. 1 P.w. z uwagi na własny interes prawny. Natomiast organ wykluczył interes społeczny Stowarzyszenia, mimo że nie przeanalizował żadnego z jego licznych wystąpień merytorycznych oraz zignorował, że sam uznawał pisma Stowarzyszenia za istotne uzupełnienie materiału dowodowego w toczącym się uprzednio postępowaniu dotyczącym MEW "K.". Działalność Stowarzyszenia przyczyniła się do wykrycia nieprawidłowości w zakresie gospodarowania wodą przez MEW "W." i MEW "K.".

IX. W piśmie procesowym z [...] sierpnia 2021 r. (k. 62) do stanowiska organu i skarżącego odniosła się uczestniczka postępowania D. S.. Wywiodła, że W. i M. K. (obecnie B.) zamierzają zablokować działanie jej elektrowni. Działalność Stowarzyszenia ukierunkowana jest wyłącznie na nadzór nad jej elektrownią, mimo że w bezpośrednim sąsiedztwie funkcjonuje inna elektrownia wodna bez żadnego zabezpieczenia ekologicznego. Do pisma załączyła plik dokumentów.

X. Stanowisko w sprawie przedstawiło po raz kolejny Stowarzyszenie w piśmie procesowym z [...] września 2021 r. (k. 144). Wyjaśniło, że aktywnie nadzoruje również postępowanie w sprawie wydania pozwolenia wodnoprawnego na działalność elektrowni wodnej w Dobrym Mieście oraz prowadziło szereg innych spraw niezwiązanych z działalnością elektrowni wodnych. Mimo też, że Stowarzyszenie nie działa na forum ogólnopolskim ale lokalnym, to prowadzi działalność o stosunkowo szerokim zakresie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

XI. Skarga podlega uwzględnieniu, bowiem zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 31 K.p.a. przez jego niezastosowanie, a także z naruszeniem art. 7 i art. 107 § 3 K.p.a., które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy.

X. Nie podziela sąd w sprawie niniejszej stanowiska organów obydwu instancji, iż w postępowaniu o udzielenie pozwolenia wodnoprawnego toczącym się na podstawie przepisów P.w. z 2017 r. wyłączone jest co do zasady stosowanie art. 31 K.p.a., czyli nie jest możliwy udział organizacji społecznej na prawach strony. Nie ulega wątpliwości, że expressis verbis wyłączenie to jest sformułowane w art. 402 P.w., na który to przepis powołały się organy obydwu instancji. Zdaniem jednak sądu, podzielającego w tym względzie prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, regulacja art. 402 P.w. pozostaje w sprzeczności z regulacjami prawa unijnego, w szczególności z: art. 9 ust. 3 Konwencji o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, podpisanej w A. 25 czerwca 1998 r. i zatwierdzonej w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 2005/370/WE z 17 lutego 2005 r. (Dz. U. 2005, L 124, s. 1, dalej: Konwencja z A., opublikowana w Dz. U. z 2003 r. nr 78, poz. 706); art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 14 ust. 1 Dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz. U. z 2000, L 327, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 15, t. 5, s. 275), dalej: dyrektywa 2000/60/WE. Konsekwencją ustalenia tej sprzeczności jest konieczność odstąpienia od zastosowania w sprawie przepisu art. 402 P.w. na rzecz zastosowania ww. regulacji prawa wspólnotowego.

XI. Zgodnie z art. 31 K.p.a., organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem: 1) wszczęcia postępowania, 2) dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny (§ 1); organ administracji publicznej, uznając żądanie organizacji społecznej za uzasadnione, postanawia o wszczęciu postępowania z urzędu lub o dopuszczeniu organizacji do udziału w postępowaniu. Na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania lub dopuszczenia do udziału w postępowaniu organizacji społecznej służy zażalenie (§2); organizacja społeczna uczestniczy w postępowaniu na prawach strony (§ 3).

Stosownie do treści art. 402 P.w., w postępowaniach dotyczących zgód wodnoprawnych nie stosuje się przepisów art. 31 K.p.a. Natomiast zgoda wodnoprawna jest udzielana przez wydanie pozwolenia wodnoprawnego (art. 388 ust. 1 P.w.).

Bezspornie również ustawa P.w. z 2017 r. wdraża m.in. dyrektywę 2000/60/WE.

Mając całokształt powyższych okoliczności na uwadze stwierdzić należy, że wynikające z art. 402 P.w. wyłączenie stosowania art. 31 K.p.a. w postępowaniach o udzielenie zgody wodnoprawnej podlega ocenie z punktu widzenia zgodności z następującymi przepisami:

- art. 9 ust. 3 Konwencji z A., zgodnie z którym dodatkowo i bez naruszania postanowień odnoszących się do procedur odwoławczych, o których mowa w ust. 1 i 2, każda ze stron zapewnia, że członkowie społeczeństwa spełniający wymagania, o ile takie istnieją, określone w prawie krajowym, mają dostęp do administracyjnej lub sądowej procedury umożliwiającej kwestionowanie działań lub zaniechań osób prywatnych lub władz publicznych naruszających przepisy jej prawa krajowego w dziedzinie środowiska;

- art. 47 zdanie pierwsze Karty praw podstawowych, zgodnie z którym każdy, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w niniejszym artykule;

- art. 14 ust. 1 dyrektywy 2000/60/WE, zgodnie z którym Państwa Członkowskie zachęcają wszystkie zainteresowane strony do aktywnego udziału we wdrażaniu niniejszej dyrektywy, w szczególności w opracowywaniu, przeglądzie i uaktualnianiu planów gospodarowania wodami w dorzeczach.

Wskazać należy, że wyrokiem z 20 grudnia 2017 r. w sprawie C-664/15 zainicjowanej pytaniem prejudycjalnym austriackiego Trybunału Administracyjnego, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł w sposób następujący:

1) Artykuł 9 ust. 3 Konwencji z A., w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że prawidłowo utworzona i działająca zgodnie z wymogami przewidzianymi w prawie krajowym organizacja ochrony środowiska powinna mieć możliwość zakwestionowania przed sądem decyzji udzielającej pozwolenia na przedsięwzięcie, które może być sprzeczne z nałożonym w art. 4 dyrektywy 2000/60 obowiązkiem zapobiegania pogarszaniu się stanu części wód w art. 4 dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej;

2) Przepisy art. 9 ust. 3 Konwencji z A., zatwierdzonej decyzją 2005/370, w związku z art. 47 Karty oraz art. 14 ust. 1 dyrektywy 2000/60 należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one krajowym przepisom proceduralnym, które wykluczają w sytuacji takiej jak w postępowaniu głównym organizacje ochrony środowiska z prawa udziału jako stronę w postępowaniu o udzielenie pozwolenia wdrażającym dyrektywę 2000/60 i które ograniczają prawo do wniesienia skargi na decyzje wydane w takim postępowaniu jedynie do osób posiadających ten status;

3) Z zastrzeżeniem weryfikacji przez sąd odsyłający istotnych okoliczności faktycznych i właściwych przepisów prawa krajowego art. 9 ust. 3 i 4 wspomnianej konwencji, zatwierdzonej decyzją 2005/370, w związku z art. 47 karty należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się nałożeniu w sytuacji takiej jak w postępowaniu głównym na organizację ochrony środowiska reguły prekluzyjnej przewidzianej w krajowych przepisach proceduralnych, na podstawie której dana osoba traci status strony postępowania i w konsekwencji nie może wnieść skargi na decyzję wydaną w tym postępowaniu, jeżeli nie podniosła zarzutów w odpowiednim czasie już w postępowaniu administracyjnym, a najpóźniej na ustnym etapie tego postępowania.

Nie ulega wątpliwości, że art. 402 P.w. z 2017 r. wyklucza udział organizacji ochrony środowiska jako strony w postępowaniu o udzielenie pozwolenia wdrażającym dyrektywę 2000/60/WE. Skutkiem tego wykluczenia jest uniemożliwienie organizacji ochrony środowiska wniesienie do sądu administracyjnego skargi na decyzję kończącą postępowanie administracyjne. Z art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: P.p.s.a., wynika bowiem, iż uprawnionym do wniesienia skargi w sprawie dotyczącej interesów prawnych innych osób jest tylko taka organizacja społeczna (w zakresie jej statutowej działalności), która brała udział w postępowaniu administracyjnym. Nie eliminuje i nie naprawia powyższego ograniczenia możliwość włączenia się przez organizację społeczną do postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 33 § 2 P.p.s.a., bowiem jest to uwarunkowane wniesieniem skargi przez inny podmiot, co nie musi nastąpić.

Skoro więc przepis art. 402 P.w. wyklucza udział organizacji ochrony środowiska jako strony w postępowaniu o udzielenie pozwolenia wdrażającym dyrektywę 2000/60/WE, zaś z wyroku TSUE w sprawie C-664/15 wynika, iż krajowe przepisy proceduralne takiego skutku wywoływać nie mogą – występuje konieczność stwierdzenia w sprawie niniejszej sprzeczności regulacji art. 402 P.w. z regulacjami art. 9 ust. 3 Konwencji w związku z art. 47 Karty praw podstawowych oraz art. 14 ust. 1 dyrektywy 2000/60/WE.

Sąd wskazuje, że wyrok w sprawie C-664/15 został wydany w trybie prejudycjalnym. Zgodnie z art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest właściwy do orzekania w trybie prejudycjalnym: a) o wykładni Traktatów; b) o ważności i wykładni aktów przyjętych przez instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii. W przypadku gdy pytanie z tym związane jest podniesione przed sądem jednego z Państw Członkowskich, sąd ten może, jeśli uzna, że decyzja w tej kwestii jest niezbędna do wydania wyroku, zwrócić się do Trybunału z wnioskiem o rozpatrzenie tego pytania. W przypadku, gdy takie pytanie jest podniesione w sprawie zawisłej przed sądem krajowym, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, sąd ten jest zobowiązany wnieść sprawę do Trybunału. Jeżeli takie pytanie jest podniesione w sprawie zawisłej przed sądem krajowym dotyczącej osoby pozbawionej wolności, Trybunał stanowi w jak najkrótszym terminie.

Moc wiążąca wyroków wydanych w trybie prejudycjalnym była przedmiotem wypowiedzi w orzecznictwie sądów. Z uwagi na materię sprawy niniejszej należy odwołać się w szczególności do argumentacji przywołanej w sprawie IV SA/Wa 1248/19 (wyrok prawomocny po oddaleniu skargi kasacyjnej przez NSA w sprawie III OSK 3140/21, orzeczenia.nsa.gov.pl), nawiązującej do wypowiedzi składu 7 sędziów Sądu Najwyższego zawartej w postanowieniu z 14 października 2015 r. w sprawie sygn. I KZP 10/15. Sąd Najwyższy stwierdził m.in., że:

- moc wiążąca orzeczeń prejudycjalnych nie została uregulowana w żadnym przepisie pierwotnego prawa unijnego, jednak należy przyjąć, że wszystkie merytoryczne orzeczenia prejudycjalne (czyli tak wyroki, jak i postanowienia z uzasadnieniem wydawane w trybie art. 99 Regulaminu TS UE - Regulamin postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości z 25 września 2012 r. Dz. Urz. UE L 265 z 29 września 2012 r.) w brzmieniu zmienionym 18 czerwca 2013 r. (Dz. Urz. L 173 z 26 czerwca 2013 r., s. 65) - mają moc wiążącą w danej sprawie. Wiążą zatem zarówno bezpośrednio sąd pytający, jak i wszystkie pozostałe sądy, które będą następnie w tej sprawie orzekać (...). Sąd Najwyższy wskazał na treść art. 91 Regulaminu, zgodnie z którym wyroki TSUE wiążą od dnia ich ogłoszenia, zaś postanowienia - od dnia ich doręczenia;

- odnośnie określenia skutków orzeczenia wykładniczego TSUE poza sprawą główną, w literaturze można wyodrębnić trzy stanowiska na ten temat: (1) orzeczenie wykładnicze wiąże tylko w sprawie, w której sąd krajowy zapytał o interpretację; (2) orzeczenie prejudycjalne wywołuje skutki poza rozpatrywaną sprawą, przy czym zakres tych skutków jest różnie definiowany; (3) orzeczenia TSUE mają walor praktycznego (faktycznego) oddziaływania, stanowią quasi-precedensy posiadające moc wiążącą erga omnes.

Jak dalej wywiódł Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia w sprawie sygn. I KZP 10/15, powołując się na stanowisko sformułowane w uchwale SN z 24 listopada 2010 r., I KZP 19/10 (OSNKW 2010, z. 12, poz. 103), "wykładnia ETS nie ma charakteru obowiązującego erga omnes ani bezwzględnie wiążącego w szczególności polskie sądy [...]. Tym niemniej musiałyby wystąpić wyjątkowo silne argumenty (np. natury konstytucyjnej), które mogłyby uzasadniać odmienną wykładnię krajowych, ale implementowanych przepisów, niż wykładnia źródłowych przepisów wspólnotowych, dokonana przez ETS, a więc organ wprost wyposażony w kompetencje dokonywania wykładni". Sąd Najwyższy jednak podkreślił, że pogląd ten został wypowiedziany w odniesieniu do mocy wiążącej orzeczenia prejudycjalnego w dawnym III filarze Unii Europejskiej, w którym Polska nie zaaprobowała jurysdykcji prejudycjalnej TS UE i do którego zasadniczo nie znajdowały zastosowania zasady ówczesnego prawa wspólnotowego (obecnie unijnego). Ponadto stanowisko to odnosiło się do zakresu związania sądu karnego orzeczeniem TS UE wydanym wskutek pytania prejudycjalnego sądu innego państwa członkowskiego UE.

Dalej Sąd Najwyższy stwierdził, że "istnieją ważne argumenty za uznaniem względnej mocy wiążącej erga omnes wyroków wykładniczych TSUE, w szczególności wobec sądów zobowiązanych do skierowania pytania prejudycjalnego na podstawie art. 267 tiret 3 TFUE, a takim jest Sąd Najwyższy orzekający w postępowaniu kasacyjnym. Za przyjęciem względnej mocy wiążącej erga omnes wyroków wykładniczych przemawia przede wszystkim tzw. doktryna acte eclairi. Zgodnie z tą doktryną, wypracowaną w orzecznictwie TSUE, obowiązek wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym przez krajowy sąd "ostatniej instancji" ustaje nie tylko w przypadku udzielenia już uprzednio odpowiedzi na identyczne pytanie prejudycjalne, ale także wówczas, gdy ustalone orzecznictwo rozstrzygnęło już daną kwestię, nawet poza procedurą orzeczeń wstępnych i nawet jeśli pytania co do interpretacji we wcześniejszej sprawie nie były dokładnie takie same (wyrok z dnia 6 października 1982 r., sprawa 283/81 Sri CILFIT i Lanificio di Gavardo SpA przeciwko Ministero della sanita, Zb. Orz. 1982, s. 03415, pkt 13-14. Por. J. Skrzydło: Doktryna acte eclaire w orzecznictwie Trybunału Wspólnot Europejskich i sądów krajów członkowskich Unii Europejskiej, Studia prawno-europejskie 1997, t. 2, s. 143-159; a także: A. Wróbel: Pytania prawne..., s. 623-624; T. T. Koncewicz: Zasada jurysdykcji powierzonej Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich. O jurysdykcyjnych granicach i wyborach w dynamicznej "wspólnocie prawa", Warszawa 2009, s. 390-394)." Zatem, "jedyną drogą prawną podważenia względnie wiążącego orzeczenia TSUE jest skierowanie nowego pytania prejudycjalnego i uzyskanie kolejnego orzeczenia TSUE zawierającego wykładnię prawa unijnego".

Sąd w sprawie niniejszej powyższe stanowisko podziela czyniąc z niego argumentację własną w rozpoznawanym przypadku. Prowadzi to do konkluzji identycznej jak sformułował WSA w Warszawie w wyroku z 20 marca 2020 r. w sprawie IV SA/Wa 1248/19, iż "nawet przyjęcie ostrożnego stanowiska wyrażonego w przywołanej we w/w postanowieniu uchwale SN z 24 listopada 2010 r., I KZP 19/10, OSNKW 2010, z. 12, poz. 103, co do zasady nie opowiadającego się za traktowaniem orzeczeń wykładniczych TSUE, jako mających formalną moc wiążącą erga omnes, prowadzi do wniosku, zważywszy na wynikający z uchwały postulat utrzymywania jednolitości wykładni prawa unijnego, iż wykładnia przepisów prawa unijnego, dokonana przez TSUE w wyroku wykładniczym, wydanym w odpowiedzi na pytanie prejudycjalne, skierowane przez sąd krajowy innego niż Polska państwa członkowskiego, może stanowić podstawę do odmowy zastosowania przez sądy polskie przepisu prawa polskiego, jako niezgodnego z prawem unijnym (w zakresie, w jakim prawo to zostało wyłożone w wyroku przez TSUE)".

W konsekwencji należy przyjąć, że przy ocenie dopuszczalności zastosowania art. 31 K.p.a. w sprawie o udzielenie pozwolenia wodnoprawnego na podstawie przepisów P.w., uzasadnione jest odstąpienie od stosowania art. 402 P.w. jako przepisu prawa krajowego sprzecznego z art. 9 ust. 3 Konwencji z A., zatwierdzonej decyzją 2005/370, w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych UE oraz art. 14 ust. 1 dyrektywy 2000/60/WE. Przewidziane w art. 402 P.w. wyłączenie stosowania art. 31 K.p.a. w postępowaniach administracyjnych o wydanie zgody wodnoprawnej nie wywołuje w tej sytuacji skutku. Znajduje zaś zastosowanie tryb z art. 31 K.p.a. Inaczej rzecz ujmując, skoro w obrocie prawnym pozostaje wyrok TSUE z 20 grudnia 2017 r. w sprawie C-664/15 zawierający wykładnię prawa unijnego dla uprawnień procesowych organizacji społecznych w sprawach toczących się na podstawie przepisów implementujących dyrektywę 2000/60/WE, ocena kontroli – na potrzeby niniejszej sprawy - zgodności art. 402 P.w. z przepisami prawa unijnego, nie wymaga samodzielnego kierowania przez sąd pytania prejudycjalnego do TSUE w trybie art. 267 TFUE.

W konsekwencji, błędne jest stanowisko organów wykluczające możliwość zastosowania art. 31 K.p.a. w sprawie niniejszej z uwagi na treść art. 402 P.w. Sąd doszedł do powyższej konkluzji po szczegółowej analizie omówionych przepisów, w szczególności prawa wspólnotowego, odmiennie niż w sprawie II SA/Bk 751/19 (por. także wyrok w sprawie VII SA/Wa 113/21).

XII. Odnotować natomiast należy, że o ile argumentacja organu pierwszej instancji skupiła się wyłącznie na ww. zagadnieniu, o tyle organ odwoławczy poszerzył motywy postanowienia odmownego rozważając alternatywnie sytuację możliwości zastosowania w sprawie art. 31 K.p.a. Kierunek ten był prawidłowy, jednak nie w pełni skutecznie i prawidłowo zrealizowany.

Trafnie wskazał organ, że przepis art. 31 § 1 K.p.a. wymaga, dla dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu, spełnienia dwóch przesłanek, powiązania celów statutowych z żądaniem dopuszczenia do udziału oraz istnieniem interesu społecznego przemawiającego za wnioskowanym dopuszczeniem.

Bezspornie spełniony został warunek uzasadnienia żądania dopuszczenia celami statutowymi skarżącego Stowarzyszenia, jak obszernie przytoczono we wniosku o dopuszczenie do udziału z 27 grudnia 2020 r. (s. 2 i 3). Celami tymi są: rozwijanie i propagowanie inicjatyw i działań mających na celu ochronę środowiska naturalnego, zwłaszcza rzek województwa warmińsko-mazurskiego oraz przyczynianie się do stosowania zasady zrównoważonego rozwoju w istniejących lub przewidywanych przedsięwzięciach mogących wpływać na stan środowiska naturalnego (k. 31 akt adm.). Cele powyższe Stowarzyszenie realizuje przez: analizowanie stanu środowiska, działania edukacyjne, inicjowanie postępowań mogących wpływać na stan środowiska, udział w toczących się postępowaniach mogących mieć wpływ na stan środowiska, współpraca z innymi organizacjami (§ 6 Regulaminu Stowarzyszenia "P.", k. 13 akt).

XIII. Natomiast, w ocenie sądu, organ odwoławczy zbyt pobieżnie przeanalizował argumenty Stowarzyszenia na okoliczność istnienia interesu społecznego, a wypowiedzi organu pierwszej instancji w tej kwestii zupełnie zabrakło. Tymczasem jest to w chwili obecnej kwestia kluczowa do rozstrzygnięcia zagadnienia wpadkowego związanego z dopuszczeniem Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu (wobec stanowiska odnośnie art. 31 K.p.a. i art. 402 P.w. oraz spełnienia przez Stowarzyszenie warunku zgodności żądania dopuszczenia do udziału z celami statutowymi).

Trafnie argumentuje skarżący, że brak wypowiedzi Dyrektora ZZ odnośnie interesu społecznego, a motywowanie przez Dyrektora RZGW odmowy dopuszczenia - brakiem interesu społecznego skarżącej organizacji (kwestia po raz pierwszy ujawniona w postępowaniu zażaleniowym) narusza zasadę dwuinstancyjności postępowania (art. 15 K.p.a.). Skarżące Stowarzyszenie pozbawione zostało działaniami organów uzyskania oceny w obydwu instancjach co do kwestii, która stała się ostatecznie kluczowa dla wydania rozstrzygnięcia odmownego. Sąd zauważa, że w treści zażalenia brak jest stanowiska Stowarzyszenia odnośnie posiadania bądź nie interesu społecznego (argumentacja skoncentrowała się na zastosowaniu art. 402 P.w., bowiem to było głównym powodem odmowy dopuszczenia strony w pierwszej instancji). Natomiast do wypowiedzi Stowarzyszenia zawartej w piśmie z [...] marca 2021 r. (wniesionym po złożeniu zażalenia, nawiązującym do działalności Stowarzyszenia w kontekście posiadania przez nie interesu społecznego, k. 86 akt adm.) - Dyrektor RZGW w ogóle się nie odniósł koncentrując argumentację na analizie dokumentów przedłożonych przez D. S. do akt innej sprawy (które organ odwoławczy z urzędu włączył do akt sprawy przedmiotowej). Doszło tym samym do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 K.p.a.).

Argumentacja organu odwoławczego o braku interesu społecznego przemawiającego za dopuszczeniem skarżącego Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu oparta jest na treści dokumentów wytworzonych w latach 1996, 2000-2002, 2006-2008 w postępowaniach zainicjowanych lub z udziałem W. K.. Istotnie, "Żadne z przytoczonych działań nie zakończyło się sukcesem". Jednak w chwili obecnej mamy do czynienia nie z aktywnością tylko W. K. jako osoby fizycznej (prywatnej) ale z aktywnością Stowarzyszenia (organizacji społecznej), którego działanie opiera się na innych zasadach niż działanie osób prywatnych. Nie jest zatem wystarczająca dla odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu wyłącznie argumentacja o realizowaniu przez Stowarzyszenie interesów partykularnych jego przedstawiciele, jeśli oparta jest na treści orzeczeń wydanych kilkanaście lat temu wyłącznie w stosunku do W. K.. Sąd zauważa, że z akt wynika, iż skarżące Stowarzyszenie powstało, jak wynika z karty ewidencyjnej (k. 31 akt adm.), znacznie później niż aktywność W. K., na którą powołuje się organ. W tej sytuacji sam związek osobowy między postępowaniami z lat 2000-2009 z udziałem W. K. a obecnie prowadzonym postępowaniem nie wyklucza istnienia interesu społecznego Stowarzyszenia z uwagi na bezskuteczność wcześniejszej aktywności przedstawiciela Stowarzyszenia. Sąd ma w polu widzenia podnoszony przez organ odwoławczy konflikt między W. K. a działalnością MEW K. Jednak aby przesądzić kwestię interesu społecznego Stowarzyszenia w sprawie niniejszej organy powinny przeanalizować również jego aktualną (od dnia powstania) aktywność (szeroko opisywaną przez tę organizację) i ocenić, czy jest ona motywowana wyłącznie interesami partykularnymi W. K. jako jej przedstawiciela (jako kontynuacją jego wcześniejszej aktywności), czy też takiej wyłącznie cechy przypisać obecnej działalności organizacji nie sposób. Innymi słowy, niezbędna jest wszechstronna analiza, w tym aktualnej działalności Stowarzyszenia w kontekście istnienia interesu społecznego. Tym bardziej, że Stowarzyszenie wskazuje co najmniej na kilka swoich działań, które przyniosły – w jego ocenie – efekty w postaci wyeliminowania nieprawidłowości działania elektrowni (które organy Wód Polskich miały uznać za istotne), a także argumentuje o skutecznych inicjatywach wobec innych elektrowni. Stowarzyszenie zwróciło uwagę m.in. na to, że skutki jego działalności doprowadziły do różnych interwencji w stosunku do MEW K. ale i MEW W. (sporządzenia ekspertyz, instrukcji gospodarowania wodami, zmiany pozwolenia wodnoprawnego, włączenia składanych przez nie uwag do materiałów postępowań prowadzonych przez organy w stosunku do MEW K.). Okoliczności te zostały wskazane na s. 10-11 skargi, s. 5 pisma procesowego z 16 lipca 2021 r., s. 3-6 pisma procesowego z 10 września 2021 r. Wymaga to zweryfikowania w kontekście istnienia interesu społecznego, ale także i tego, że Stowarzyszenie powołuje się na swoją działalność w latach 2014-2015, podczas gdy z karty ewidencyjnej wynika jego zarejestrowanie 19 lipca 2018 r.

Zgodzić się należy ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie II OSK 843/07, iż udział organizacji społecznej jako podmiotu na prawach strony w postępowaniu administracyjnym nie może służyć partykularnym interesom samej organizacji społecznej, lecz musi odpowiadać wymaganiom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym w sprawach indywidualnych i działaniem w nim organów administracyjnych. W sprawie niniejszej braku istnienia po stronie Stowarzyszenia "racjonalnej kontroli społecznej" skutecznie nie podważono, zatem wydane postanowienia odmowne były zdecydowanie przedwczesne i tym samym nieuprawnione na obecnym etapie rozpoznania sprawy. Zapadły z naruszeniem oprócz zasady dwuinstancyjności postępowania, także z naruszeniem obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela (art. 7 i art. 107 § 3 K.p.a.). Naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. na prawo Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu. Uzasadnienie wydanych rozstrzygnięć jest niewystarczające dla wsparcia postawionej przez organ tezy i wymaga uzupełnienia. Sąd administracyjny, kontrolując legalność działalności organów administracji publicznej, nie może zastępować organów w argumentowaniu za bądź przeciw ich stanowisku.

XIV. Z powyższych względów sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącego wpis od skargi w kwocie 100 zł.

Stosownie do treści art. 119 pkt 3 P.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Zgodnie też z art. 133 § 1 P.p.s.a., sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi. Oznacza to, że wnioski dowodowe i stanowiska stron przedłożone po wydaniu wyroku na rozprawie bądź na posiedzeniu niejawnym nie mogą podlegać ocenie sądu. W sprawie niniejszej dotyczy do dokumentów przedłożonych przez uczestniczkę postępowania przy piśmie procesowym z 25 września 2021 r. (k. 178-186).