Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 271/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) WSA Izabela Bąk-Marciniak Protokolant Sekr. sąd. Joanna Andrzejak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...]lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ś. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] 2. uchyla decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] 3. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 5 marca 2009 r. IV SA/Po 386/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ś. z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...] wskazując, iż warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] Wójt Gminy Ś. uchylił z dniem [...] października 2005 r. decyzję Wójta Gminy Ś. nr [...] z dnia [...] listopada 2005 r. oraz decyzję nr [...] z dnia [...] września 2006 r. w sprawie przyznania J. W. zasiłku pielęgnacyjnego oraz jego zmiany i odmówił przyznania J. W. przyznania zasiłku pielęgnacyjnego z dniem [...] października 2005 r.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. uchyliło ww. decyzję oraz przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Decyzją z dnia [...] wrzesnia 2009 r. nr [...] Wójt Gminy Ś. uchylił z dniem [...] października 2005 r. decyzję Wójta Gminy Ś. nr [...] z dnia [...] listopada 2005 r. oraz decyzję nr [...] z dnia [...] września 2006 r. w sprawie przyznania J. W. zasiłku pielęgnacyjnego oraz jego zmiany.

Decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] Wójt Gminy Ś. orzekł o zwrocie przez J. W. nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od [...] października 2005 r. do [...] marca 2008 r. w kwocie 4 491,00 zł oraz odsetki w kwocie 1480,02 zł.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia podnosząc, iż w ramach postępowania w przedmiocie obowiązku zwrotu świadczeń organ winien z urzędu rozważyć i ocenić czy nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r., nr 129, poz. 992 ze zm). Kolegium podniosło, iż w przedmiotowej sprawie organ nie rozważył w ogóle czy sytuacja rodzinna, osobista, majątkowa odwołującego pozwala mu dokonać zwrotu świadczenia w całości, w części, a także czy termin płatności nie powinien być odroczony albo czy świadczenie nie powinno być rozłożone na raty.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] Wójt Gminy Ś. umorzył J. W. kwotę 2491,00 zł stanowiącą 55,47 % kwoty nienależnie pobranych zasiłków pielęgnacyjnych podlegających zwrotowi, odmówił umorzenia kwoty 2000,00 zł stanowiącej 44,53 % kwoty nienależnie pobranych zasiłków pielęgnacyjnych podlegających zwrotowi, orzekł o zwrocie pozostałej części nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oraz rozłożył spłatę nienależnie pobranych świadczeń na raty w wysokości 40 zł miesięcznie płatnych do 30 każdego miesiąca.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się między innymi świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (ust. 2). Organ podniósł, iż z zebranego w sprawie materiału wynika, że decyzja ZUS o przyznaniu renty oraz dodatku pielęgnacyjnego została wydana w dniu [...] listopada 2005r. W tej sytuacji obowiązkiem strony stosownie do art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych było powiadomienie o tym fakcie organu. Dalej organ wyjaśnił, iż Pan W. nie dokonał stosownego zawiadomienia i organ wypłacał zasiłek mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do zasiłku - okolicznością tą było oczywiście przyznanie przez ZUS prawa do dodatku pielęgnacyjnego. W ocenie organu tym samym została spełniona pierwsza przesłanka uznania wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane świadczenie. Organ wskazał, iż w odwołaniu z dnia [...] listopada 2009r. pełnomocnik strony twierdzi, że dostarczyła "zaświadczenie o pobieraniu zasiłku pielęgnacyjnego do Urzędu Gminy w Ś.. Organ wyjaśnił także, iż z uwagi na fakt, że Pani W. nie przedłożyła żadnego dowodu potwierdzającego tę okoliczność organ nie dał wiary tym twierdzeniom. Organ podkreślił, iż drugą przesłanką stosownie do art. 30 ust.2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest wymóg pouczenia osoby pobierającej świadczenie o braku prawa do jego pobierania. Organ ustalił, że strona została właściwie pouczona - stosowne pouczenie znajduje się na drugiej stronie wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z dnia [...] października 2005r., które zostało podpisane przez pełnomocnika. Organ zauważył, że pełnomocnik strony po pierwsze oświadczył, że osoba, której wniosek dotyczy nie jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego (tiret piąte oświadczenia), a po drugie zobowiązał się niezwłocznie powiadomić, o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego.

Organ wskazał, iż nie orzekł o zwrocie całości nienależnie pobranego świadczenia, gdyż - stosownie do wskazówek Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz wniosku strony o umorzenie - dokonał badania czy nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych i uwzględnił wynikające z tego tytułu okoliczności. Organ podniósł, iż w trakcie postępowania w tym zakresie, na podstawie wywiadu i złożonych zaświadczeń, oświadczeń i wyjaśnień ustalono, iż że sytuacja materialna rodziny W. jest trudna, dochód na osobę jest niewysoki (559,99zł), choć niewątpliwie przekracza zarówno kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy społecznej (351,00 zł), jak też w ustawie o świadczeniach rodzinnych (504.00 zł) Jednakże z uwagi na sytuację zdrowotną rodziny ( niepełnosprawność łącznie z niezdolnością do samodzielnej egzystencji Pana W. jak również niepełnosprawność jego żony), która powoduje dodatkowe obciążenie budżetu domowego można uznać, że zachodzą szczególne okoliczności, które pozwalają organowi na zastosowanie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, iż organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności.

Organ podniósł, iż szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące rodziny strony, ze względu na chorobę i wydatki związane z leczeniem, koniecznością rehabilitacji zachodzą uzasadniały w tym przypadku umorzenie odsetek w całości (kwota 1 596,23 zł) oraz większą część kwoty nienależnie pobranego świadczenia czyli kwotę 2 491,00 zł natomiast pozostałą do spłaty kwotę 2 000,00 zł organ rozłożył na bardzo niskie raty w wysokości 40 zł miesięcznie.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła E. W. pełnomocnik J. W. podnosząc, iż rodzina się nie wzbogaciła, a pieniądze wydane zostały na leczenie i rehabilitację sparaliżowanego J. W.. W dalszej części odwołania strona podważyła sposób wyliczenia dochodu oraz wskazała, iż wszelka przyznana rodzinie pomoc jest wydatkowana zgodnie z jej przeznaczeniem. Odwołująca zwróciła uwagę, iż to jej syn, który otrzymał pierwszą wypłatę w życiu zostanie ukarany za brak należytej staranności urzędniczki. Zdaniem skarżącej odsetki naliczono w sposób lichwiarski.

Wskazując na powyższe strona wniosła o wydanie pozytywnej decyzji i umorzenie dodatkowo kwoty 2000 zł.

Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Po przytoczeniu treści art. 30 ust. 1 i 9, art. 25 ust. 1 ustawy oświadczeniach rodzinnych organ wskazał w uzasadnieniu, iż w orzecznictwie wskazuje się, że przed podjęciem decyzji na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ powinien ustalić to, w jaki sposób zwrot nienależnie pobranych świadczeń będzie mieć wpływ na sytuację życiową zobowiązanego (por. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 listopada 2008 r. w sprawie sygn. akt II SA/Lu 554/2008, LexPolonica nr 1997816), a także że na treść decyzji wydanej w tym trybie, decydujący wpływ mają, oprócz minimum socjalnego i egzystencji, również takie szczególne okoliczności, jak choroba w rodzinie, niepełnosprawność lub kształcenie dziecka wymagające dodatkowych nakładów finansowych. Kryteria te rozpatrywane łącznie gwarantują dopiero sprawiedliwe, tj. zobiektywizowane i równe stosowanie wskazanego.

Organ podkreślił, że ustawodawca upoważnił organy administracji publicznej do orzekania w sprawach umarzania kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, odraczania terminu jej płatności czy rozkładania jej na raty w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne jest konstrukcją prawną pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych zaistnienia sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej, w konsekwencji organ może, ale nie musi, umorzyć kwotę nienależnie pobranego świadczenia, odroczyć termin jej płatności czy rozłożyć ją na raty. Warunkiem wydania decyzji w tym zakresie jest jednak szczegółowe zbadanie stanu faktycznego sprawy pod kątem okoliczności dotyczących osoby zobowiązanej takich jak wiek, stan zdrowia, stan rodzinny, sytuacja materialna.

Organ odwoławczy podniósł, iż w związku z dokonanym przez organ pierwszej instancji ustaleniem, iż od dnia [...] sierpnia 2005 r., na mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]listopada 2005 r., Pan W. pobierał dodatek pielęgnacyjny, decyzja przyznająca prawo do zasiłku pielęgnacyjnego oraz decyzja dotycząca jego zmiany zostały uchylone w ostatecznej decyzji z dnia [...] września 2009 r. nr [...]. W ocenie organu na podstawie art. 30 ust. 1 i 2 w zw. z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, po stronie J. W. powstał obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, tj. zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] października 2005 r. do dnia [...] marca 2008 r. i to wraz ustawowymi odsetkami liczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty poszczególnych świadczeń. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ podniósł, iż kwota odsetek naliczona została zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiącym, że kwoty świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami liczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych i zgodnie z obowiązującą w poszczególnych okresach stawką procentową odsetek ustawowych. I tak zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 października 2005 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych (Dz.U. z 2005 r. Nr 201. poz. 1662) od dnia 15 października 2005 r. wysokość odsetek ustawowych wynosiła 11,5%, a - według rozporządzenia Rady Ministrów z 4 grudnia 2008 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych (Dz.U. z 2008 r. Nr 220, poz. 1434) - od dnia 15 grudnia 2008 r. 13%.

Organ odwoławczy w ślad za organem I instancji wskazał, iż osoba pobierająca świadczenia rodzinne obowiązana jest do każdorazowego niezwłocznego informowania organu o wystąpieniu zmiany mającej wpływ na prawo do tychże świadczeń, przy czym za taką zmianę uznać trzeba przyznanie J. W. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawa do dodatku pielęgnacyjnego, co automatycznie powoduje brak uprawnienia do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. Organ zaznaczył, że strona pouczona była o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego.

Kolegium podkreśliło, że organ dokonał prawidłowych ustaleń dotyczących sytuacji osobistej, rodzinnej, zdrowotnej i finansowej oraz w jaki sposób zwrot nienależnie pobranych świadczeń będzie mieć wpływ na sytuację zobowiązanego. W konsekwencji organ doszedł do wniosku, że zasadne jest w niniejszej sprawie umorzenie w całości odsetek ustawowych oraz większej części kwoty nienależnie pobranego świadczenia w wysokości 2.491,00 zł, a także rozłożenie pozostałej do spłaty należności w wysokości 2.000,00 zł na miesięczne raty w kwocie 40,00 zł.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł J. W. reprezentowany przez pełnomocnika w osobie E. W. zarzucając organom naruszenie:

- art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; ze zm. –dalej "Kpa"), poprzez brak sporządzenia uzasadnienia faktycznego decyzji, nie wskazano faktów udowodnionych, dowodów na których się organ oparł oraz przyczyn z powodu którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,

- zasady domniemania niewinności,

- naruszenia art. 57 § 1 i § 5 pkt 2 Kpa poprzez nieznajomość obliczania terminów do wniesienia odwołania co spowodowało bezczynność organu.

W uzasadnieniu pełnomocnik podniósł, iż do organu zostało dostarczone odpowiednie zaświadczenie z którego organ sporządził dwie kserokopie i odłożono do akt. Strona podkreśliła, że nie udowodniono jej winy oraz że rozpoznając sprawę organ potraktował wydatki rodziny wybiórczo. Skarżący podniósł, iż świadczenia z NFZ-u są coraz mniejsze a koszty rosną.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, iż zarzuty w niej podniesione nie znajdują uzasadnienia.

Na rozprawie w dniu 9 czerwca 2010 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd zobowiązany jest do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze.

Podstawę materialnoprawną orzekania w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

Stosownie do treści art. 30 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Natomiast w myśl art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

W pierwszej kolejności Sąd postanowił odnieść się do stanowiska organu odwoławczego zaprezentowanego w decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r., iż w ramach postępowania w przedmiocie orzekania o obowiązku zwrotu świadczeń organ winien z urzędu rozważyć i ocenić czy nie zachodzą przesłanki wymienione w treści art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Sąd w niniejszym składzie nie podziela ww. poglądu. Zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z powyższej regulacji jednoznacznie wynika, że decyzja w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń (art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych) jest odrębnym postępowaniem od postępowania w sprawie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń (art. 30 ust. 9 uśr). Celem pierwszego z nich jest bowiem ustalenie kwot nienależnie pobranych świadczeń, drugiego zaś umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty. Organ w pierwszej kolejności winien ustalić jaka kwota jest nienależnie pobrana, a dopiero po ustaleniu powyższego jest uprawniony do orzekania o umorzeniu bądź rozłożeniu na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Sąd orzekający w niniejszym składzie w pełni podziela pogląd zaprezentowany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 200 8 r. ( I OSK 18/08, Lex nr 51822), iż nie znajduje oparcia w przepisach prawa twierdzenie, iż w toku postępowania prowadzonego na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych na organie spoczywa obowiązek dokonania oceny, czy w przypadku skarżącego nie zaistniała szczególna sytuacja rodzinna, o której mowa w art. 30 ust. 9 powołanej ustawy.

Z powyższych względów w pierwszej kolejności organ winien ustalić wysokość nienależnie pobranego świadczenia. W tym miejscu jeszcze raz należy wskazać, iż stosownie do treści art. 30 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy za nienależnie pobranie świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Na tle przytoczonej regulacji prawnej do uznania, iż dane świadczenie jest nienależnie pobrane nie wystarczy samo ustalenie, iż świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części. Oby była mowa, iż takowe świadczenie jest nienależne organ musi ustalić czy osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Zauważyć należy, iż na mocy art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych do postępowań w sprawach uregulowanych w ustawie o świadczeniach rodzinnych stosuje się przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Wobec powyższego wskazać należy, iż naczelną zasadą postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej (art. 7 Kpa). Z zasady tej wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, co jest niezbędnym elementem właściwego zastosowania normy prawa materialnego. Realizację tej zasady zapewniają przede wszystkim przepisy regulujące postępowanie dowodowe w tym art. 77 i 80 Kpa. Zgodnie z art. 77 § 1 Kpa organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy, a więc podjąć czynności mające na celu zebranie całego materiału dowodowego i następnie jego rozpatrzenie. Dokładne ustalenie stanu faktycznego możliwe jest tylko na podstawie wszystkich istotnych dowodów i poprzez wyjaśnienie wszystkich nasuwających się w sprawie wątpliwości. Zgodnie zaś z art. 80 Kpa organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny, co winno mieć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Z powyższych regulacji jednoznacznie wynika, iż rolą organu administracji jest dążyć do uzyskania najszerszych, możliwych informacji pozwalających na zgodne z prawem rozstrzygnięcie wniosku strony. W przedmiotowej sprawie, w toku postępowania administracyjnego, strona kilkakrotnie podnosiła, iż dostarczyła do organu decyzji o przyznaniu renty. Organ ustosunkowując się do powyższych twierdzeń ograniczył się jedynie do zdawkowego wskazania, iż skarżąca na powyższą okoliczność nie przedstawiła żadnych dowodów. W przedmiotowej sprawie organ nie podjął żadnych działań, choćby wezwanie skarżącej do przedłożenia dowodów, zmierzających do ustalenia czy skarżąca faktycznie dostarczyła do organy wskazane przez nią dokumenty. Wobec powyższego stwierdzić należy, iż uznanie powyższego oświadczenia za niewiarygodne bez wnikliwszego sprawdzenia zawartych w nich informacji stanowi o nienależytym wyjaśnieniu sprawy. Realizując zasadę prawdy obiektywnej organ jest wprawdzie zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału, ale nie oznacz to automatycznie, iż strona jest zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej. Zatem organ dążąc do należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy winien podjąć odpowiednie kroki celem ustalenia czy strona faktycznie złożyła w organie odpis decyzji o prawie do renty. Jeżeli organ nie będzie miał możliwości ustalenia powyższej okoliczności to może zwrócić się do strony o przedłożenie odpowiednich dowodów na poparcie swoich twierdzeń.

Ponadto zgodnie z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej rozpoznający sprawę, a w efekcie wydający decyzję, powinien prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa (art. 8 Kpa). Sąd w całości akceptuje stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który w wyroku z dnia 16 lutego 2006 r.( VI SA/Wa 1744/05, LEX nr 193914) w sposób dobitny stwierdził, że z zasady wyrażonej w art. 8 Kpa wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej.

Zwrócić również należy uwagę, iż w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, iż obowiązek zwrotu świadczenia z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma charakter następczy- uzależniony jest od tego czy strona była należycie pouczona o przesłankach, które w sposób negatywny warunkują pobieranie przyznanych jej świadczeń. Pouczenie adresowane do strony winno być czytelne, jasne i zrozumiałe dla świadczeniobiorcy. Pouczenie takie winno być zamieszczone w ulotce (z której następnie strona może korzystać w okresie późniejszym, bądź w uzasadnieniu decyzji. Przedstawienie stronie do wglądu przepisów regulujących zasady przyznawania świadczeń rodzinnych, polegające na możliwości ich lektury na formularzu wniosku, następnie spoczywającym w urzędzie jako część akt sprawy, co do zasady nie wyczerpuje wymogów pouczenia w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia z dnia 11 grudnia 2008 r. IV SA/Po 331/08 Lex 527565).

Dodatkowo wskazać należy, iż zgodnie z art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Z powyższej regulacji jednoznacznie wynika, iż obowiązkiem organu jest orzekanie o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia łącznie z odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organy wskazują na sposób obliczenia odsetek oraz na ich wysokość, to jednakże z sentencji decyzji organu I instancji nie wynika czy organ żąda zapłaty tych odsetek. Wprawdzie w uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż sytuacja materialna i rodzinna strony uzasadniała umorzenie całości odsetek, to jednakże powyższe nie znajduje odzwierciedlenia w sentencji decyzji. Organ umarzając odsetki winien wyraźnie wskazać to w treści decyzji. Przepisy prawa umożliwiają organowi umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności czy też rozłożenia na raty. Natomiast żaden z przepisów prawa nie zezwala organowi na odstąpienie od żądania odsetek. Wobec powyższego skoro organ postanowił umorzyć stronie odsetki w całości to winien wyrazić to w treści sentencji decyzji.

Organ rozpoznając sprawę ponownie, mając na uwadze stanowisko zaprezentowane w niniejszym wyroku, w pierwszej kolejności w sposób odpowiadający wymogom wynikającym z przepisów Kpa przeprowadzi postępowania mające na celu ustalenie czy w niniejszej sprawie mamy do czynienia z nienależycie pobranym świadczeniami. Dopiero w następstwie tych ustaleń organ podejmie stosowne rozstrzygnięcie, pamiętając przy tym, iż kwestie wynikające z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych mogą być rozstrzygane w odrębnym postępowaniu.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w zw. z art. 135 Ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 Ppsa.

KP