Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 165/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 16 ust 1 pkt 60, pkt 61
journal: Dz.U. 2014 poz 851
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 165/16 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 maja 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska (spr.), Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz, WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2016 r., sprawy ze skargi P. Sp.z o.o. w K., na interpretację indywidualną Ministra Finansów, z dnia 7 października 2015 r. Nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych, , , - s k a r g ę o d d a l a -, ,


UZASADNIENIE

I.

P. sp. z o.o. z siedzibą w K. (Spółka, wnioskodawca) zwróciła się z wnioskiem do Ministra Finansów o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych m.in. w zakresie zastosowania przepisów o tzw. niedostatecznej kapitalizacji w związku z planowanym zawarciem umowy cash-pooling.

W ramach stanu faktycznego Spółka wyjaśniła, że jest spółką kapitałową działającą w ramach grupy kapitałowej. Podstawowym przedmiotem działalności Spółki jest świadczenie usług z zakresu systemów zasilania i automatyki przemysłowej dla branży hutniczej, w tym wdrażanie i uruchamianie takich systemów. Spółka wraz ze spółką z siedzibą w L. (dalej: "Spółka zagraniczna") zamierza zawrzeć następujące umowy będące umowami konsolidacji sald: a) EUR Cross Border Sweep Agrement (LDN-WAR), b) USD Cross Border Sweep Agrement (LDN-WAR), c) PLN Cross Border Sweep Agrement (LDN-WAR).

Umowy powyższe stanowić będą elementy systemu zarządzania płynnością finansową w grupie, opartą na umowie wraz z aneksem. Na podstawie ww. umów, Spółka zagraniczna uprawnia Spółkę do uczestnictwa w wewnątrzgrupowych systemach finansowania obejmujących grupę kapitałową i zobowiązuje Spółkę do zintegrowania rachunków bankowych do systemu cash-poolingu grup.

Spółka oraz Spółka zagraniczna należą do jednej grupy kapitałowej, spółki te łączą bezpośrednie relacje kapitałowe, tj. Spółka zagraniczna posiada 100% udziałów w kapitale zakładowym Spółki. Funkcję P. w systemie cash-pooling będzie pełnić Spółka zagraniczna (dalej także: "P."), będąca rezydentem podatkowym w Wielkiej Brytanii. Pozostałymi uczestnikami systemu, na podstawie odrębnych umów z odpowiednimi bankami, będą inne spółki z Grupy. Zawarcie powyższych umów ma na celu umożliwienie wspólnego efektywnego zarządzania środkami pieniężnymi poprzez odpowiednie wykorzystanie sumy dziennych sald występujących na rachunkach spółek z Grupy uczestniczących w systemie cash-poolingu. Umowy cash-poolingu zostaną zawarte pomiędzy: Spółką, Spółką zagraniczną, Bankiem X i Bankiem Y. Cash-pooling oferowany przez Bank będzie systemem cash-poolingu rzeczywistego ("real cash-pooling") w wariancie "zero - balancing" w formie "one-way", tj. w następujący sposób:

na koniec każdego dnia salda na Rachunkach Źródłowych będą zerowane,

na początek następnego dnia roboczego nie będzie dochodziło do transferów zwrotnych na poszczególne Rachunki Źródłowe, a saldo na Rachunkach Źródłowych ponownie będzie wynosiło zero,

w ciągu dnia Spółka będzie uprawniona do nielimitowanej wpłaty i wypłaty środków pieniężnych z Rachunków Źródłowych w Polsce,

kwota debetu lub kredytu z czasu zerowania Rachunku Źródłowego będzie odzwierciedlona na wewnętrznym (technicznym) koncie Spółki zagranicznej.

Rozliczenie stron (P.- Spółka) następować będzie, w ten sposób, że odsetki będą kalkulowane będą przez P na bazie codziennych sald na Rachunku Źródłowym, a rozliczane miesięcznie. Bank będzie zapewniał techniczne narzędzia systemu cash-poolingu oraz będzie dokonywał następujących operacji na koniec każdego dnia roboczego:

na zakończenie każdego dnia roboczego Bank będzie ustalał saldo Spółki w danej walucie na Rachunku Źródłowym;

po ustaleniu sald Bank dokonywał będzie następującego bilansowania:

a) w przypadku salda dodatniego na Rachunku Źródłowym, Bank dokona przelewu środków z Rachunku Źródłowego na Rachunek Konsolidacyjny, w wyniku którego saldo na koniec dnia na Rachunku Źródłowym wyniesie zero;

b) w przypadku salda ujemnego na Rachunku Źródłowym, Bank dokona przelewu środków z Rachunku Konsolidacyjnego na Rachunek Źródłowy, w wyniku czego saldo końcowe na Rachunku Źródłowym wyniesie zero.

Efektem tych operacji będzie: rzeczywiste przekazanie środków z salda dodatniego Rachunku Źródłowego na Rachunek Konsolidacyjny; saldo ujemne Rachunku Źródłowego Uczestników systemu, w tym Spółki, będzie pokrywane środkami z Rachunku Konsolidacyjnego; wykazanie na koniec dnia na wszystkich rachunkach Spółki salda równego zero. Z tytułu świadczenia usług opisanych wyżej Bank nie będzie pobierać opłaty od Spółki. Wszelkie warunki współpracy z Bankiem w zakresie cash-poolingu zawarte będą w odrębnej umowie zawartej z pomiędzy P. , a Bankiem. P., jako właściciel i posiadacz Rachunku Konsolidacyjnego będzie płacił na rzecz Banku odsetki (jeśli te zostaną naliczone w związku z zadłużeniem się P. w Banku). Rachunki Źródłowe Spółki będą zasilane wyłącznie ze środków znajdujących się na Rachunku Konsolidacyjnym P..

W związku z powyższym zadano m.in. następujące pytanie:

Czy do odsetek naliczanych i pobieranych od Spółki od sald dodatnich i ujemnych występujących na koniec każdego dnia roboczego na jej Rachunkach Źródłowych, należy stosować przepisy o cienkiej kapitalizacji, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy z 15 lutego 1992r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2004 r. poz. 851 ze zm. dalej-u.p.d.o.p.)?

Zdaniem Spółki, kwestia zastosowania przepisów o cienkiej kapitalizacji, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 ww. ustawy, tj. kwestia ograniczenia potrącalności dla celów podatkowych odsetek płaconych w ramach cash-poolingu jest uzależniona od zakwalifikowania lub odmówienia zakwalifikowania płatności (transferów) dokonywanych w ramach takiej struktury, jako "pożyczki" w rozumieniu art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. Rozliczenia dokonywane w ramach cash-poolingu nie kreują stosunku zobowiązaniowego, co do przekazania oraz zwrotu określonej ilości pieniędzy (co stanowi essentialia negotii umowy pożyczki), gdyż podstawą prawną transferów jest subrogacja ustawowa. Niedopuszczalną interpretacją przepisu podatkowego jest natomiast przyjęcie, że każde zobowiązanie wykazujące choćby element umowy pożyczki należy uznać za pożyczkę w świetle ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. W tym, w szczególności niezasadnym jest, w ocenie Spółki, uznanie za umowę pożyczki umowy cash-poolingu w związku z wystąpieniem w tej umowie elementu kredytowania jednych podmiotów przez inne podmioty. Dla prawidłowej kwalifikacji umowy cash-poolingu niezbędna jest jej całościowa ocena.

Spółka podkreśliła, że istotą umowy typu cash-pooling jest pokrywanie sald ujemnych na poszczególnych rachunkach objętych umową ze środków zgromadzonych na rachunkach, wykazujących saldo dodatnie. W zdarzeniu przyszłym objętym wnioskiem, transfery środków pieniężnych dokonywane będą pomiędzy rachunkiem Spółki oraz rachunkiem P. (Rachunek Konsolidacyjny) przez upoważniony bank automatycznie. W szczególności, Spółka nie będzie składać dyspozycji ich wykonania (nie będzie wiedzieć w szczególności, czy środki jej przekazane są jej środkami własnymi, zgromadzonymi na Rachunku Konsolidacyjnym na skutek uzyskania wcześniej salda dodatniego przez Spółkę, czy są środkami P>, czy też środkami innych uczestników systemu cash-poolingu). Spółka nie będzie, zatem stroną stosunków zobowiązaniowych, których przedmiotem byłoby przeniesienie na własność biorącego określonej ilości pieniędzy oraz zwrot tej samej ilości pieniędzy. Koncepcja umowy cash-poolingu zakłada także specyficzny aspekt czasowy płatności odsetkowych, który może uniemożliwiać zastosowanie w stosunku do nich ograniczeń niedostatecznej kapitalizacji. Przedmiotowe płatności są bowiem z reguły rozliczane w dłuższych cyklach rozliczeniowych, np. miesięcznych (w analizowanym przypadku: rozliczenie będzie następować w cyklu miesięcznym). Rezultatem takich postanowień umownych jest sytuacja, w której w momencie płatności odsetek, wierzytelność stanowiąca podstawę ich naliczenia oraz płatności mogła wygasnąć. Jeżeli bowiem doszło do transferu zwrotnego od innego Uczestnika na rzecz Uczestnika, który pierwotnie wykazywał saldo ujemne, to kwota "zadłużenia" mogła zostać zwrócona, jednak przez innego Uczestnika niż ten, który pokrył pierwotne saldo ujemne.

Zdaniem wnioskodawcy całościowa ocena umowy cash-poolingu uniemożliwia przyjęcie, że jest ona umową pożyczki. W szczególności taka konkluzja nie jest możliwa ze wzglądu na następujące jej cechy:

brak możliwości rozpoznania przez Spółkę oraz poszczególnych uczestników Struktury, komu zostaną przetransferowane środki finansowe przez P w przypadku salda dodatniego;

brak możliwości rozpoznania przez poszczególnych uczestników Struktury, w jakiej wysokości zostaną przetransferowane środki finansowe przez P;

brak możliwości rozpoznania przez Spółkę oraz poszczególnych uczestników Struktury, ani od kogo i w jakiej wysokości dany Uczestnik otrzyma środki w przypadku wystąpienia u niego salda ujemnego;

uczestnik, w tym Spółka, mający saldo ujemne może otrzymać środki na pokrycie tego salda pochodzące de facto od kilku innych Uczestników wykazujących salda dodatnie, a Uczestnik wykazujący saldo dodatnie może udostępniać swoje środki na rzecz jednego, albo kilku innych Uczestników mających saldo ujemne.

Tym samym podatnicy przystępujący do cash-poolingu:

nie zobowiązują się do przeniesienia określonej ilości pieniędzy na inny określony w umowie podmiot;

nie wiedzą, kiedy ich środki zostaną wykorzystane, w jakiej wysokości i przez którego uczestnika;

nie mają możliwości w pełni autonomicznego dysponowania środkami przez uczestników systemu, (co stanowi element konieczny umowy pożyczki);

nie mają możliwości wpływu na parametry czasowe "transferów".

Nie jest więc skonkretyzowana druga strona transakcji i wysokość jej przedmiotu, ponieważ zerowanie salda debetowego na rachunku uczestnika następuje z wykorzystaniem dodatniego salda rachunku zbiorczego (Rachunku Konsolidacyjnego), którego stan jest wypadkową sald rachunków wszystkich uczestników systemu.

Końcowo Spółka wskazała, że nawet gdyby uznać, że umowa cash-poolingu zawiera pewne elementy umowy pożyczki, to za taką umowę nie może zostać uznana, gdyż nie mieści się w definicji umowy pożyczki określonej w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., jak również nie stanowi umowy zrównanej z umową pożyczki w zamkniętym katalogu wymienionym w tym przepisie. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w wyrokach sądów administracyjnych uchylających niekorzystne interpretacje, przykładowo wskazano tu na: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 kwietnia 2014r. sygn. akt: III SA/Wa 2589/13, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 11 lutego 2014r. sygn. akt: I SA/Wr 1945/13,1 SA/Wr 1946/13, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 23 czerwca 2014r. sygn. akt: I SA/Kr 665/14, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 16 maja 2014r. sygn. akt: I SA/Wr 353/14.

W interpretacji indywidualnej z 7 października 2015r. znak: [...] Minister Finansów działający przez Dyrektora Izby Skarbowej uznał stanowisko Spółki za nieprawidłowe.

Powołując regulacje art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 1 pkt 60 oraz pkt 61 u.p.d.o.p. organ wskazał, że ograniczeniom przewidzianym w powyższej regulacji podlegają odsetki od pożyczek udzielanych spółce (pożyczkobiorcy) przez określoną grupę podmiotów (pożyczkodawców), tj.: 1. udziałowca posiadającego nie mniej niż 25% udziałów w kapitale własnym spółki, 2. udziałowców posiadających łącznie co najmniej 25% udziałów w kapitale własnym spółki, 3. "spółkę - siostrę", jeżeli w obydwu spółkach (pożyczkodawcy i pożyczkobiorcy) ten sam udziałowiec posiada co najmniej 25% udziałów. W przypadku przekroczenia przez spółkę (pożyczkobiorcę) wskaźnika zadłużenia, ustalonego jako trzykrotność wartości jej kapitału własnego, odsetki od pożyczek zaciągniętych od podmiotów wskazanych powyżej nie będą stanowiły kosztów uzyskania przychodów w części, w jakiej kwota pożyczki przekracza ten wskaźnik. Wysokość zadłużenia, decydującą o wystąpieniu ograniczeń w zaliczeniu odsetek od pożyczki do kosztów uzyskania przychodów, ustala się natomiast biorąc pod uwagę: zadłużenie spółki wobec jej udziałowców posiadających bezpośrednio co najmniej 25% udziałów spółki; zadłużenie spółki wobec podmiotów posiadających co najmniej 25% udziałów w kapitale tych udziałowców (tj. pośrednich udziałowców spółki).

Stosownie natomiast do art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. przez pożyczkę, o której mowa w ust. 1 pkt 60 i 61 oraz w ust. 15c, rozumie się każdą umowę, w której dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy; przez pożyczkę tę rozumie się także kredyt i emisję papierów wartościowych o charakterze dłużnym, depozyt nieprawidłowy lub lokatę. Umowa cash-poolingu to forma zarządzania finansami, stosowana przez podmioty należące do jednej grupy. Celem tego typu narzędzia finansowego jest minimalizowanie kosztów kredytowania działalności podmiotów z grupy. Polskie przepisy prawa cywilnego nie zawierają regulacji odnoszących się do umowy cash-poolingu, stąd też umowę taką zaliczyć należy do umów nienazwanych na gruncie polskich przepisów prawa cywilnego. Tym niemniej cechą takiej umowy jest to, że jeden z podmiotów (uczestnik umowy) przekazuje własne środki finansowe innemu podmiotowi (innemu uczestnikowi umowy) celem pokrycia przez ten inny podmiot zobowiązań pieniężnych. Otrzymane przez podmiot środki finansowe podlegają zwrotowi wraz z wynagrodzeniem za korzystanie z tych środków, określonym w formie odsetek. W konsekwencji, faktycznym celem zawieranej umowy cash-poolingu jest udostępnianie środków pieniężnych między podmiotami z grupy oraz osiąganie przez te podmioty korzyści w postaci odsetek. Istotą zobowiązania wynikającego z umowy pożyczki jest przejście prawa własności przedmiotu pożyczki na pożyczkobiorcę oraz zobowiązanie pożyczkobiorcy do zwrotu, czyli do przeniesienia własności takiego samego przedmiotu na pożyczkodawcę.

W ocenie Ministra Finansów opisana we wniosku umowa cash-poolingu wypełnia przesłanki zaliczenia jej do umowy pożyczki zdefiniowanej w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. W niniejszej sprawie mamy bowiem do czynienia z przekazywaniem środków pieniężnych między podmiotami, przy jednoczesnej - wynikającej z logiki systemu zarządzania płynnością finansową - konieczności zwrotu danych środków oraz uzyskiwaniu w związku z tym określonego wynagrodzenia w postaci odsetek.

Minister Finansów zauważył, że także z ekonomicznego punktu widzenia finansowanie to ma cechy pożyczki, gdyż w wyniku sfinansowania ujemnego salda wykazanego przez danego uczestnika umowy nadwyżką środków zgromadzonych przez innych uczestników, uczestnik ten nie jest zobowiązany do zapłaty odsetek na rzecz banku z tytułu debetu jego rachunku, który by wystąpił w sytuacji, gdyby niedoboru tego nie pokrył inny uczestnik umowy. Uzyskiwane zatem przez uczestników umowy wynagrodzenie w postaci odsetek jest uzyskane z tytułu czasowego finansowania debetu innych uczestników umowy. Tym samym nie powinno budzić wątpliwości, że w przypadku środków finansowych, które posłużą pokryciu niedoborów finansowych innych uczestników umowy, można mówić o ich udzieleniu innym uczestnikom umowy w formie pożyczki w rozumieniu wyżej powołanego art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. Minister Finansów nie zgodził się ze Spółką, że w ramach cash-poolingu nie ma możliwości powiązania środków pieniężnych pochodzących od uczestników. Z jednej strony P. będzie świadczył kompleksową usługę polegającą na gromadzeniu i redystrybucji zasobów finansowych otrzymywanych od uczestników cash-poolingu, natomiast Bank X oraz Bank Y mają prowadzić rachunki uczestników oraz wykonywać transakcje przelewów pieniężnych pomiędzy Uczestnikami. Nie można też zupełnie pominąć faktu, że uzyskanie niezbędnych i koniecznych informacji, istotnych z punktu widzenia prawidłowego opodatkowania powinno stanowić element organizacji cash-poolingu i umożliwić prawidłowe stosowanie przepisów podatkowych. Tym samym, w sytuacji gdy Spółka będzie wykazywała saldo debetowe, a także łączna wartość zadłużenia wobec podmiotów wskazanych w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., przekroczy wartości w nich wymienione, wówczas w odniesieniu do odsetek płaconych w związku z uczestnictwem w strukturze zarządzania płynnością finansową cash-poolingu, znajdą zastosowanie ograniczenia w zakresie niedostatecznej kapitalizacji.

Jeżeli natomiast w momencie zapłaty odsetek Spółka będzie wykazywała saldo dodatnie (kredytowe) oraz nie będzie zadłużona - powyżej określonego w ww. przepisach pułapu - wobec podmiotów powiązanych, bowiem zadłużenie wobec tych podmiotów już spłaciła, przepisy o niedostatecznej kapitalizacji nie będą miały zastosowania.

Podsumowując Minister Finansów stwierdził, że stanowisko wnioskodawcy jest nieprawidłowe, gdyż w kontekście przedstawionej struktury zarządzania płynnością finansową cash-poolingu, nie można wykluczyć okoliczności stosowania art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., z uwagi na brzmienie art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p.

II.

Po wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa, Spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) art. 16 ust. 7b w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 60 oraz pkt 61 u.p.d.o.p. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że uzyskiwanie przez skarżącego środków finansowych w ramach opisanego systemu cash-poolingu stanowi "pożyczkę" w rozumieniu definicji zawartej w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.f. skutkujące uznaniem, iż w odniesieniu do odsetek wypłacanych przez Skarżącego w związku z uczestnictwem w systemie cash-poolingu znajduje zastosowanie ograniczenie w zakresie tzw. "cienkiej kapitalizacji", wynikające z art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p.,

b) naruszenie art. 16 ust. 1 pkt 60 oraz pkt 61 u.p.d.o.p poprzez niewłaściwą oceną co do zastosowania tego przepisu podatkowego polegająca na przyjęciu, że do skarżącej spółki będącej spółką uczestniczącą w systemie cash - poolingu znajduje zastosowanie ograniczenie w zakresie tzw. "niedostatecznej kapitalizacji",

2. naruszenie prawa postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 14h w zw z art. 120 oraz art. 121§1 O.p. przez działanie organu wbrew podstawowym zasadom prowadzenia postępowania podatkowego skutkujące wydaniem rozstrzygnięcia sprzecznego z uprzednią wieloletnią praktyką interpretacyjną organów podatkowych oraz z orzecznictwem sądów administracyjnych odnośnie wykładni art. 16 ust. 7b oraz art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., w zakresie w jakim mogą być one stosowane do uczestników umów cash-poolingu rzeczywistego, co stanowi bezpodstawne zastosowanie wykładni rozszerzającej, oraz rażąco godzi w zasadę praworządności oraz stanowi pogwałcenie zasady zaufania podatników do organów podatkowych.

W oparciu o powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zdaniem strony skarżącej, Minister Finansów nie rozpatrzył i nie odniósł się w zaskarżonej interpretacji do podnoszonych przez Spółkę istotnych cech umowy cash-poolingu i wskazanego celu tej umowy. Stanowisko organu pozbawione jest jakichkolwiek podstaw prawnych, jak również nie znajduje odzwierciedlenia w doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych. Spółka podniosła, że definicja pożyczki zawarta w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. jest ściśle powiązana z celem unormowania zawartego w art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p. Ograniczenia w zaliczaniu do kosztów uzyskania przychodów odsetek od pożyczek udzielanych podatnikowi przez podmioty z nim powiązane mają bowiem na celu zapobieżenie nadmiernemu finansowaniu działalności m.in. spółek kapitałowych przez ich właścicieli tzn. inaczej niż przez neutralne podatkowo kapitały własne, co powoduje obniżenie podstawy opodatkowania w związku z zaliczeniem do kosztów podatkowych odsetek od pożyczek lub kredytów. Przepisy o niedostatecznej kapitalizacji spółek mają zatem za zadanie ograniczenie fiskalnych skutków "pożyczkowego" finansowania działalności spółek przez ich dominujących wspólników. Zgodnie z przyjętym orzecznictwem, o zjawisku niedostatecznej kapitalizacji spółki można mówić wtedy, gdy zakres prowadzonej działalności spółki jest niewspółmiernie duży do jej możliwości finansowych (kapitałów własnych) i spółka taka jest dofinansowywana pożyczkami udzielanymi jej przez udziałowców. Ten sposób finansowania spółek kapitałowych skutkuje m.in. liczeniem ich dochodu na skutek zaliczania zapłaconych odsetek od tych pożyczek (kredytów) do kosztów działalności tych spółek. W przeciwieństwie bowiem do wkładów na kapitał zakładowy, od udzielonych spółce pożyczek (kredytów) wspólnik może pobierać odsetki, a spółka mogłaby takie odsetki zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów. Celem wprowadzenia przepisów dotyczących cienkiej kapitalizacji jest więc ograniczenie wielkości pożyczek (kredytów) udzielanych spółkom przez ich udziałowców. Cel ten nie jest natomiast w żadnym zakresie zbieżny z celem uczestnictwa w systemie cash-poolingu, co błędnie nie zostało rozpatrzone przez organ. Zdaniem skarżącej Spółki za błędną wykładnią organu przemawiają następujące elementy umowy cash - poolingu:

a) brak jest możliwości rozpoznania przez skarżącą spółkę oraz poszczególnych uczestników Struktury, komu zostaną przetransferowane środki finansowe przez P w przypadku salda dodatniego; b) brak jest możliwości rozpoznania przez poszczególnych uczestników Struktury, w jakiej wysokości zostaną przetransferowane środki finansowe przez P; c) brak jest możliwości rozpoznania przez skarżącego oraz poszczególnych uczestników Struktury od kogo i w jakiej wysokości dany uczestnik otrzyma środki w przypadku wystąpienia u niego salda ujemnego; d) uczestnik, w tym skarżąca spółka, mający saldo ujemne może otrzymać środki na pokrycie tego salda pochodzące de facto od kilku innych uczestników wykazujących salda dodatnie, a uczestnik wykazujący saldo dodatnie może udostępniać swoje środki na rzecz jednego, albo kilku innych uczestników mających saldo ujemne. Tym samym Spółka przystępując do struktury cash-poolingu nie wiąże się stosunkiem pożyczki gdyż: a) nie zobowiązuje się do przeniesienia określonej ilości pieniędzy na inny określony umowie podmiot; b) nie wie, kiedy ich środki zostaną wykorzystane, w jakiej wysokości i przez którego uczestnika; c) nie ma możliwości w pełni autonomicznego dysponowania środkami przez uczestników systemu - co stanowi element konieczny umowy pożyczki; d) nie ma możliwości wpływu na parametry czasowe "transferów".

Wobec powyższej analizy podniesiono, że umowa pożyczki różni się znacząco od umowy cash-poolingu. Inne są jej elementy konstrukcyjne, inne prawa i obowiązki stron takiej umowy, również inny zakres odpowiedzialności. Spółka zwróciła także uwagę, że organ dokonując interpretacji art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. koncentrował się jedynie na wykazaniu, że umowa cash-poolingu podobnie jak umowa pożyczki zawiera elementy kredytowania jednych podmiotów przez drugie, pominął natomiast tę część definicji umowy pożyczki wskazaną w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. która precyzuje obowiązek zwrotu przedmiotu pożyczki, co było nieuzasadnione i powoduje, że dokonana przez Ministra Finansów analiza jest bezprzedmiotowa w zakresie zastosowania ograniczeń wskazanych w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61. Spółka podkreśliła, że wbrew twierdzeniom Ministra Finansów, istotą umowy cash-poolingu nie jest przenoszenie własność biorącego określonej ilości pieniędzy i późniejszy ich zwrot, które to cechy organ przyjął jako przesłankę zastosowania art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., ale zarządzanie płynnością finansową poszczególnych podmiotów wchodzących w skład grupy, co pozwala na kompensowanie przejściowych nadwyżek wykazywanych przez jedne podmioty, z przejściowymi niedoborami powstałymi u innych podmiotów.

Końcowo Spółka zarzuciła dokonanie wykładni art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. wbrew jednolitej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, co godzi w zasadę zaufania podatnika w zgodne z prawem działanie organu podatkowego.

Odpowiadając na skargę Minister Finansów, działający przez Dyrektora Izby Skarbowej, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej interpretacji.

III.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3§2 pkt 4a ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270 dalej-p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach. W myśl art. 146§1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na akt lub czynność , o których mowa w art. 3§2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt lub interpretację albo stwierdza bezskuteczność czynności przy czym przepis art. 145§1 pkt 1 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy będąc jednak, w przypadku skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną (art. 57a p.p.s.a.).

W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej interpretacji indywidualnej - w zakresie i według kryteriów określonych powołanymi wyżej przepisami - Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Problem prawny w niniejszej sprawie dotyczy umowy cash-poolingu, a w szczególności sporna pomiędzy stronami jest kwestia, czy przepływy środków w ramach cash-poolingu pomiędzy uczestnikami systemu mogą zostać uznane za pożyczki w rozumieniu art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. Strony prezentują odmienne stanowisko co do tego, czy koszt odsetek ponoszony przez Spółkę podlega ograniczeniom wynikającym z art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. (w ramach stanu prawnego obowiązującego od 1 stycznia 2015r.).

Odnosząc się do tak zarysowanego problemu powtórzyć wypada, że cash-pooling jest umową nienazwaną, która stanowi formę efektywnego zarządzania środkami finansowymi, stosowaną przez podmioty należące do jednej grupy kapitałowej lub podmioty powiązane ekonomicznie w jakikolwiek inny sposób. Sprowadza się ona do koncentrowania środków pieniężnych z jednostkowych rachunków poszczególnych podmiotów na wspólnym rachunku grupy i zarządzaniu zgromadzoną w ten sposób kwotą, przy wykorzystaniu korzyści skali. Pozwala to na kompensowanie przejściowych nadwyżek wykazywanych przez jedne z podmiotów z przejściowymi niedoborami zaistniałymi u innych podmiotów. Dzięki temu dochodzi do minimalizowania kosztów kredytowania działalności podmiotów z grupy, poprzez kredytowanie się przy wykorzystaniu środków własnych grupy. W ramach porozumienia cash-poolingu uczestnicy wskazują podmiot organizujący i zarządzający systemem, tzw. pool-leadera (lidera, agenta), którym może być wyspecjalizowany bank, jak również jednostka z grupy. Zarządzający systemem w ramach umowy zapewnia dla wszystkich uczestników systemu środki finansowe na pokrycie sald ujemnych, a w przypadku wystąpienia sald dodatnich na rachunkach uczestników, to na jego rachunek trafiają środki finansowe.

Wymaga podkreślenia, że sporne zagadnienie było przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego w orzeczeniach z 30 września 2015r., sygn. akt: II FSK 3137/14 oraz II FSK 2033/14, mocą których uchylono wyroki WSA w Warszawie z 15 lipca 2014r., sygn. akt: III SA/Wa 277/14 oraz WSA w Bydgoszczy z 19 marca 2014r. o sygn. akt: I SA/Bd 208/14. W wyrokach tych NSA ukształtował nową linię orzeczniczą uznając, że transfery pieniężne w ramach cash-poolingu mieszczą się w definicji "pożyczki", o której mowa w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., wprowadzonej na potrzeby tzw. "cienkiej kapitalizacji". W ocenie NSA: "przekazanie określonej sumy pieniężnej na rachunek pożyczkodawcy (skutkujące uznaniem jego rachunku bankowego) może być kwalifikowane jako wykonanie przez dającego pożyczkę jego zobowiązania. Pożyczkodawca uzyskuje bowiem w takim przypadku wierzytelność - względem banku - o wypłatę sumy pożyczki w formie gotówkowej (czyli wierzytelność o przeniesienie własności znaków pieniężnych), którą to wierzytelność może niejako bez żadnych trudności zrealizować. Istota umowy pożyczki polega bowiem nie tyle na przeniesieniu własności jej przedmiotu na biorącego pożyczkę, ile na stworzeniu prawnej podstawy uzyskania własności przez tego ostatniego (...) Nie powinno budzić wątpliwości, iż w przypadku uczestników umowy posiadających środki finansowe, które nie zostaną ulokowane na lokacie bankowej, lecz posłużą pokryciu niedoborów finansowych innych uczestników umowy, można mówić o udzieleniu tych środków przez nich innym uczestnikom umowy w formie pożyczki w rozumieniu art. 16 ust 7b u.p.d.o.p. (vide: wyrok NSA z 30 września 2015r. sygn. akt: II FSK 2033/14).

Argumenty zaprezentowane przez NSA w ww. wyrokach Sąd orzekający w sprawie w pełni aprobuje i przedstawi je także jako własne w niniejszym uzasadnieniu.

Stosownie do art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. - w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania interpretacji - nie uważa się za koszty uzyskania przychodów odsetek od pożyczek (kredytów) udzielonych spółce przez jej udziałowca (akcjonariusza) posiadającego nie mniej niż 25% udziałów (akcji) tej spółki albo udziałowców (akcjonariuszy) posiadających łącznie nie mniej niż 25% udziałów (akcji) tej spółki, jeżeli wartość zadłużenia spółki wobec udziałowców (akcjonariuszy) tej spółki posiadających co najmniej 25% udziałów (akcji) i wobec innych podmiotów posiadających co najmniej 25% udziałów w kapitale takiego udziałowca (akcjonariusza) osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki - w części, w jakiej pożyczka (kredyt) przekracza tę wartość zadłużenia, określoną na dzień zapłaty odsetek; przepisy te stosuje się odpowiednio do spółdzielni, członków spółdzielni oraz funduszu udziałowego takiej spółdzielni.

Z kolei, w myśl art. 16 ust. 1 pkt 61 u.p.d.o.p., kosztów uzyskania przychodów nie stanowią odsetki od pożyczek udzielonych spółce przez inną spółkę, jeżeli w obu tych podmiotach ten sam wspólnik posiada nie mniej, niż po 25% udziałów (akcji), a wartość zadłużenia spółki otrzymującej pożyczkę (kredyt) wobec wspólników tej spółki posiadających co najmniej 25% jej udziałów (akcji) i wobec innych podmiotów posiadających co najmniej 25% udziałów w kapitale tych wspólników oraz wobec spółki udzielającej pożyczki (kredytu) osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki - w części, w jakiej pożyczka (kredyt) przekracza tę wartość zadłużenia, określoną na dzień zapłaty odsetek; przepisy te stosuje się odpowiednio do spółdzielni, członków spółdzielni oraz funduszu udziałowego takiej spółdzielni.

Wreszcie - stosownie do art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. - przez pożyczkę, o której mowa w ust. 1 pkt 60 i 61 cyt. przepisu, rozumie się każdą umowę, w której dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy; przez pożyczkę tę rozumie się także emisję papierów wartościowych o charakterze dłużnym, depozyt nieprawidłowy lub lokatę. Zgodnie z przytoczoną definicją, przez użyte w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. wyrażenie pożyczka można rozumieć każdą formę zadłużenia funkcjonującą w obrocie gospodarczym. Nie budzi również wątpliwości, że powołany przepis definiuje umowę pożyczki na użytek stosowania normy wynikającej z brzmienia art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy szerzej, niż wynika to z definicji zawartej w kodeksie cywilnym.

Przepisy kodeksu cywilnego nie zawierają regulacji odnoszących się do umowy cash-poolingu. Stąd też słusznie wskazał organ interpretacyjny, że umowę taką zaliczyć należy do umów nienazwanych na gruncie polskich przepisów prawa cywilnego. Tym niemniej cechą takiej umowy jest to, że jeden z podmiotów (uczestnik umowy) przekazuje własne środki finansowe innemu podmiotowi (innemu uczestnikowi umowy), celem pokrycia przez ten inny podmiot zobowiązań pieniężnych. Otrzymane przez podmiot środki finansowe podlegają zwrotowi wraz z wynagrodzeniem za korzystanie z tych środków, określonym w formie odsetek.

W ocenie Sądu, opisana przez wnioskodawcę umowa (usługa) cash-poolingu wypełnia przesłanki zaliczenia jej do umowy pożyczki zdefiniowanej w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. W przedmiotowej sprawie mamy bowiem do czynienia z przekazywaniem środków pieniężnych pomiędzy podmiotami (uczestnikami), przy jednoczesnej - wynikającej z logiki struktury zarządzania płynnością finansową - konieczności zwrotu danych środków oraz uzyskiwaniu w związku z tym określonego wynagrodzenia w postaci odsetek. Spółka będzie otrzymywać odsetki w przypadku, gdy zgromadzone przez nią środki będą zasilały strukturę oraz będzie zobowiązana do zapłaty odsetek w sytuacji, gdy saldo ujemne na jej rachunku zostanie wyrównane środkami pochodzącymi ze struktur. Wynika to w sposób jednoznaczny z opisu stanu faktycznego.

Przy czym podkreślić należy, że brak sporządzonych umów pożyczek pomiędzy uczestnikami struktury nie przekreśla możliwości uznania określonych transakcji jako odpowiadających definicji sformułowanej w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. Przepis ten wprowadza bowiem własną definicję wskazanej umowy na potrzeby przepisów dotyczących tzw. cienkiej kapitalizacji. Warto również zwrócić uwagę, że usługa cash-poolingu stanowi kompleksową usługę finansową, oferowaną przez bank i obejmuje szereg powiązanych ze sobą czynności, mających na celu umożliwienie spółkom należącym do grupy, optymalizację gospodarowania wolnymi środkami finansowymi oraz ograniczenie obciążeń związanych z niedoborami środków finansowych. Faktycznym jej celem jest udostępnianie środków pieniężnych pomiędzy podmiotami z grupy oraz osiąganie przez te podmioty korzyści w postaci odsetek. Jest to zatem rodzaj pożyczek udzielanych pomiędzy podmiotami uczestniczącymi w tym systemie.

Należy także podkreślić, że specyfika systemu cash-poolingu nie oznacza, że nie może on zostać uznany za realizujący znamiona pożyczki w świetle przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Jak już wyjaśniono powyżej, w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z przekazywaniem środków pieniężnych pomiędzy podmiotami, przy jednoczesnym zobowiązaniu do zwrotu danych środków oraz uzyskiwaniu w związku z tym określonego wynagrodzenia w postaci odsetek, co wynika z zasad funkcjonowania przedstawionego systemu. Są to trzy ustawowe (art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p.) przesłanki uznania umowy za pożyczkę i umowa przedstawiona we wniosku o wydanie interpretacji je spełnia.

Bez znaczenia jest także i to, że uczestnicy literalnie zobowiązują się do konsolidowania swoich środków ze środkami innych podmiotów uczestniczących w systemie, a nie do pożyczenia ich konkretnemu uczestnikowi, w wysokości z góry ustalonej, na rzecz określonego podmiotu. Trudno bowiem dojść do innych wniosków w sytuacji, kiedy uczestnik umowy (w tym strona skarżąca) posiada na swoim rachunku saldo ujemne - debet, a drugi uczestnik, posiadający saldo dodatnie, poprzez automatyczne transfery dokona spłaty tego debetu i otrzyma z tego tytułu wynagrodzenie w postaci odsetek. Uczestnik o saldzie ujemnym skorzysta więc ze środków innego uczestnika dysponującego saldem dodatnim celem pokrycia przez tego uczestnika zobowiązań pieniężnych. Jest to nic innego, jak pożyczka pomiędzy tymi podmiotami. Tym samym skarżąca, która w związku z uczestnictwem w systemie posiada saldo ujemne (np. wykorzystuje środki pochodzące z systemu) korzysta ze środków innych podmiotów posiadających saldo dodatnie w celu wyrównania tego salda ujemnego; zamiast korzystania z finansowania zewnętrznego korzysta z finansowania wewnętrznego w ramach grupy. Tego faktu nie można pomijać i wywodzić, jak to czyni Spółka, że transfery środków pieniężnych w ramach cash-poolingu nie będą stanowiły pożyczek w rozumieniu art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. Oceny przedstawionego we wniosku stanu faktycznego nie mogą zmienić także argumenty dotyczące: a) braku zobowiązania do przeniesienia określonej ilości pieniędzy na określony w umowie podmiot, b) niewiedza uczestnika, czy środki pieniężne zostaną wykorzystane i w jakiej wysokości oraz przez którego uczestnika, c) braku skonkretyzowania drugiej strony transakcji.

Podkreślenia bowiem wymaga, że zgoda na przeniesienie określonej ilości pieniędzy na określony podmiot została przecież wyrażona poprzez to, że w umowie podano sposób wskazania i ustalenia tego podmiotu. Skoro określono kryteria, a ilość członków grupy jest stała, to z góry wiadomo, kto i w jakim zakresie będzie drugą stroną transakcji. Każdy z uczestników umowy z góry wyrażał w niej zgodę na przekazanie określonej co do sposobu i wysokości wskazanej w umowie kwoty środków. Zgoda na zobowiązanie się, jak i zgoda na zwrot wcale nie muszą być wyrażone wprost. Wystarczy, że można je będzie ustalić na podstawie każdego zachowania się uczestników, jak to ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Takie rozumienie wynika z wykładni użytego w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. określenia "każdą umowę".

W konsekwencji zasadnie stwierdził organ interpretacyjny, że w odniesieniu do odsetek wypłacanych z związku z realizacją umowy cash-poolingu, ograniczenia w zakresie niedostatecznej kapitalizacji wynikające z art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. mogą znaleźć zastosowanie. Tym samym w sprawie nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego.

Zdaniem Sądu postępowanie prowadzone było zgodnie z procedurą przewidzianą w Rozdziale 1a O.p. dotyczącym "Interpretacji przepisów prawa podatkowego". Wydana przez Ministra Finansów interpretacja indywidualna spełnia wymogi określone w art. 14c O.p., gdyż zawiera ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny, wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym, pouczenie o prawie jej zaskarżenia. Przy wydawaniu zaskarżonej interpretacji nie naruszono więc przepisów proceduralnych, ujętych w Rozdziale 1a Działu II Ordynacji podatkowej.

Z powyższych względów Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.