Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2362/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej~Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 22 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 361
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del.) Anna Sokołowska, Protokolant Asystent Sędziego Jan Szczygieł, po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 maja 2017 r. sygn. akt I SA/Go 125/17 w sprawie ze skargi K. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 24 kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie straty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę w całości, 2) zasądza od K. G. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze kwotę 610 (słownie: sześćset dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z dnia 10 maja 2017 r. o sygn. I SA/Go 125/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. G. (dalej: skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Zielonej Górze (dalej: Dyrektor IS) z dnia 24 kwietnia 2014 r. o nr [...] w przedmiocie straty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r.: (1) uchylił zaskarżoną decyzję; (2) zasądził od Dyrektora IS na rzecz skarżącej kwotę 757 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Jako podstawę prawną powołano art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 200 i art. 205 § 2 w związku z § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Wyrok jest dostępny (podobnie jak inne powoływane w uzasadnieniu orzeczenia) na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

2. Przebieg postępowania przed organami podatkowymi (przedstawiony przez WSA w Gorzowie Wielkopolskim).

2.1. Przedstawiając w uzasadnieniu wyroku przebieg postępowania WSA w Gorzowie Wielkopolskim podał, że Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w Z. (dalej: Dyrektor UKS) decyzją z dnia 1 czerwca 2012 r. określił skarżącej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. w wysokości 13.958 zł. Dyrektor IS, po rozpoznaniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia 3 września 2012 r. na podstawie art. 233 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 749; dalej: o.p.), uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora UKS i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

2.2. W ramach prowadzonego ponownie postępowania Dyrektor UKS ustalił, że skarżąca złożyła w dniu 2 lutego 2009 r. we właściwym dla niej urzędzie skarbowym zeznanie PIT-36L za 2008 r., wykazując w nim stratę w wysokości 4.053.024,90 zł z działalności gospodarczej spółki jawnej (dalej: spółka), w której jej udziały w 2008 r. wynosiły 45%. Do akt postępowania zostały włączone m.in. materiały z postępowania kontrolnego wobec spółki, na podstawie których Dyrektor UKS stwierdził, że nastąpiło: (1) zawyżenie kosztów uzyskania przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2008 r. o kwotę 7.985.700 zł, obejmujące wydatki na nabycie pochodnych instrumentów finansowych oraz związane z realizacją umów dotyczących pochodnych instrumentów finansowych - część przypadająca na skarżącą wynosiła 3.593.565 zł; (2) zawyżenie przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2008 r. o kwotę 422.926,48 zł, tj. przychód z odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz realizacji praw z nich wynikających - w części przypadającej na skarżącą w wysokości 190.316,92 zł; (3) zawyżenie kosztów uzyskania przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2008 r. o kwotę 115.086,32 zł, tj. w wysokości zapłaconych odsetek od kredytu przeznaczonego na pokrycie zobowiązań spółki z tytułu rozliczenia transakcji na pochodnych instrumentach finansowych - w części odnoszącej się do tych zobowiązań, które nie stanowią kosztów uzyskania przychodów spółki - część przypadająca na skarżącą wynosiła 51.788,84 zł. W konsekwencji, decyzją z dnia 24 stycznia 2014 r. Dyrektor UKS określił skarżącej stratę poniesioną w 2008 r. z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 597.987,98 zł.

2.2. Dyrektor IS, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia 24 kwietnia 2014 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Podał, że część zawieranych przez spółkę transakcji na pochodnych instrumentach finansowych, tj. walutowe transakcje zamiany stóp procentowych oraz walutowe transakcje terminowe, nie pozostawała w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą i nie miała na celu zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów, a jedynie uzyskanie zysków spekulacyjnych.

Dyrektor IS podkreślił, że spółka zakwalifikowała do przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej kwoty przychodów z odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz realizacji praw z nich wynikających w łącznej wysokości 1.552.638,01 zł. Natomiast jako koszty uzyskania przychodów za ten rok podatkowy ujęła kwoty strat powstałych w wyniku realizacji umów dotyczących pochodnych instrumentów finansowych w łącznej wysokości 10.603.508,20 zł. W badanym okresie zawarła szereg transakcji na pochodnych instrumentach finansowych, takich jak: opcje walutowe, walutowe transakcje terminowe (WTT) i walutowe transakcje zamiany stóp procentowych (CIRS). W ocenie Dyrektora IS, zawarcie walutowych transakcji terminowych (WTT) nie było związane z działalnością gospodarczą prowadzoną przez spółkę. Nie zaaprobował twierdzeń skarżącej, że transakcje WTT były takim samym narzędziem zabezpieczającym jak opcje walutowe. Zaakcentował, że transakcja została zawarta w sytuacji spadku wartości PLN do EUR, korzystnej dla firm sprzedających za granicę i przyjmujących zapłatę w euro. Koszty w wysokości 155.700 zł, będące stratą z rozliczenia netto transakcji WTT, uznano zatem za niestanowiące kosztów uzyskania przychodów.

Oceniając pod względem prawnopodatkowym walutowe transakcje zamiany stóp procentowych (CIRS) organ odwoławczy wskazał na zawarcie przez spółkę, w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, trzech umów kredytowych na sfinansowanie własnych inwestycji, realizowanych również w 2008 r., na łączną kwotę 7.759.696 zł (od sierpnia 2008 r. - 9.909.696 zł). Kredyty inwestycyjne obowiązujące w 2008 r. zostały zaciągnięte w PLN, a ich oprocentowanie było uzależnione od stopy WIBOR. Spółka w 2008 r. korzystała ponadto z umów leasingowych na maszyny, urządzenia oraz samochody osobowe. Wartość umów leasingowych ustalana była w euro (łącznie na kwotę 528.872 EUR) oraz we frankach szwajcarskich (łącznie na kwotę 276.036,01 CHF). Wartość wszystkich umów leasingowych obowiązujących spółkę w 2008 r. wyniosła 2.744.856,76 zł. Miesięczne raty leasingowe opłacane przez spółkę były zmienne, tj. kalkulowane w oparciu o 1-miesięczne stopy EURIBOR lub LIBOR. W 2008 r. spółka była związana czterema umowami walutowych transakcji zamiany stóp procentowych – CIRS (bazową kwotę transakcji stanowił jen japoński, natomiast kwotę niebazową - złoty polski). Zdaniem Dyrektora IS, zbieżność warunków zawartych umów kredytowych z warunkami swapów walutowo-procentowych (CIRS) jest wystarczająca, aby uznać, że zawarte w dniach 13 lipca 2007 r. i 18 lipca 2008 r. umowy CIRS zostały podjęte w celu zabezpieczenia warunków płatności odsetek od umów kredytowych. Stwierdził, że analiza i porównanie czasu trwania oraz wartości zawartych przez spółkę umów kredytowych oraz umów CIRS pozwalają na uznanie, że ww. swapy były wystarczające, aby zabezpieczyć poziom płaconych przez spółkę odsetek od kredytów. W okresie trwania umowy CIRS nr [...], tj. od kwietnia 2008 r. oraz umowy CIRS nr [...], tj. od lipca 2008 r. poziom zadłużenia spółki z tytułu kredytów inwestycyjnych wynosił: 7.759.696 zł w styczniu i lutym, 9.109.696 zł w marcu i kwietniu oraz 9.909.696 zł od sierpnia. Transakcje CIRS nr [...] i nr [...] były więc wystarczające dla zabezpieczenia poziomu płaconych odsetek od kredytów zaciągniętych przez spółkę w tym okresie.

Zdaniem Dyrektora IS, zawarcie kolejnych umów CIRS w dniach 31 lipca 2007 r. i 13 sierpnia 2008 r. miało charakter czysto spekulacyjny. Zawarto je zaledwie kilkanaście dni po poprzedzających je transakcjach nr [...] i nr [...], a ich niebazowe kwoty transakcji wykraczały poza wartość kapitału zaciągniętych kredytów. Zauważył też, że w lipcu i sierpniu 2008 r. zawarto dwie umowy CIRS o łącznej wartości nominalnej 25.000.000 zł, natomiast podpisany w sierpniu 2008 r. aneks do umowy kredytowej, który według strony "w zasadniczy sposób zmieniał sytuację finansową Spółki" i uzasadniał skorzystanie z nowych instrumentów finansowych, zwiększał kwotę kredytu o 800.000 zł (transakcja CIRS nr [...] podpisana w sierpniu 2008 r. została zawarta na kwotę 20 mln. zł). Poziom zabezpieczenia wynikający z ww. transakcji nie był zatem adekwatny do zjawisk zabezpieczanych.

Odnośnie do nieuwzględnienia kredytu na rachunku bieżącym, od którego, jak wskazała skarżąca, również były płacone odsetki i mógł on być również zabezpieczony transakcją CIRS stwierdził, że konstrukcja tego typu umów określa jedynie górny pułap zadłużenia w rachunku bieżącym, a w ramach limitu istnieje swoboda decyzyjna beneficjenta co do terminów i wielkości zadłużenia. Organ uznał za mało wiarygodne, aby taka umowa, z dużą zmiennością poziomu zadłużenia, była zabezpieczana transakcjami CIRS, które zawierane są na ściśle określoną kwotę i okres.

Dyrektor IS podkreślił również, że wbrew twierdzeniom skarżącej, poziom zawartych transakcji CIRS został przyjęty w prawidłowej wysokości, z uwzględnieniem przedterminowego ich rozwiązania. Zostały też przedstawione przesłanki i metody obliczeń, na podstawie których uznano, że skutki dwóch z czterech transakcji CIRS stanowią koszty i przychody w ujęciu podatkowym. Wskazał, że proces zawierania umów CIRS charakteryzuje określona chronologia, a decyzje odnośnie do kolejnych transakcji CIRS były podejmowane już w określonych okolicznościach. Spółka, mając zawartą umowę CIRS nr [...] i kredyty na kwotę 9.109.696 zł, podjęła decyzję o zwiększeniu kredytu o 800.000 zł i jednocześnie o dokonaniu zabezpieczenia w postaci CIRS nr [...] o nominale 20.000.000 zł. W ocenie organu odwoławczego, nawet jeśli przyjąć, że CIRS o nominale 5.000.000 zł nie pokrywał całości posiadanych kredytów, to nie można dać wiary, że umowa CIRS nr [...] o tak wysokim nominale (20.000.000 zł) została zawarta z myślą o zabezpieczeniu poziomu płatności odsetek od posiadanych kredytów, znacznie niższych aniżeli nominalna wartość CIRS. Podstawą uznania, że transakcje CIRS nr [...] i nr [...] nie zostały zawarte z zamiarem zabezpieczenia źródła przychodów było porównanie dwóch wartości, tj. nominału kredytów i transakcji CIRS. Z uwagi na niepodzielny charakter transakcji CIRS nie porównano i nie szacowano tych transakcji proporcjonalnie, gdyż niemożliwe do przyjęcia było założenie, że część pojedynczych transakcji CIRS została zawarta z zamiarem zabezpieczenia źródła przychodów, a pozostała część w celach spekulacyjnych. Przy ustalaniu, które z transakcji CIRS uznać za zabezpieczające źródło przychodów, zastosowano zasadę chronologii zdarzeń i działań podejmowanych przez spółkę.

Za niewiarygodne organ odwoławczy uznał wyjaśnienia skarżącej wskazujące na dokonanie zabezpieczeń różnic kursowych od kredytów, które miały zostać dopiero zaciągnięte tytułem ewentualnej przyszłej inwestycji. Wspólnicy podjęli decyzję o nabyciu CIRS jako "instrumentu zabezpieczającego" przed nabyciem "instrumentu zabezpieczanego" (kredytu), co jest sprzeczne z samą ideą zastosowania swapu jako instrumentu optymalizacyjnego i wskazuje na jego spekulacyjne zastosowanie. W kwestii dotyczącej zabezpieczenia poziomu płatności odsetek od umów leasingowych transakcjami CIRS Dyrektor IS, podzielając stanowisko organu pierwszej instancji, stwierdził, że w przedłożonych umowach leasingowych zastosowano walutę EUR i CHR, a miesięczna rata leasingowa była kalkulowana w oparciu o wskaźnik EURIBOR i LIBOR. Zdaniem organu odwoławczego zgromadzone w sprawie materiały wyraźnie wskazują, że celem zawarcia umów CIRS było skompensowanie kosztów poniesionych na skutek korzystania z leasingów i kredytów przychodami z transakcji CIRS. Tymczasem swap walutowo-procentowy jest instrumentem służącym do optymalizacji poziomu płatności, tj. do konwersji strumieni płatności w określonej walucie (i oprocentowaniu) na płatności o innym oprocentowaniu i w innej walucie, tzn. na warunki korzystniejsze dla podmiotu. CIRS nie jest w żadnym wypadku narzędziem, które - przy założeniu podejścia niespekulacyjnego - ma służyć do całkowitego zniwelowania, czy skompensowania płatności. Działanie spółki, które miało na celu skompensowanie kosztów poniesionych na skutek korzystania z umów leasingów i kredytów przychodami z transakcji CIRS nabrało charakteru czysto spekulacyjnego, zmuszając jednocześnie spółkę do zawierania transakcji CIRS o bardzo wysokim wolumenie. Zawarcie transakcji CIRS w wartościach przekraczających wartość zaciągniętych kredytów nie miało na celu ani uzyskania przychodu z działalności gospodarczej, jaką była produkcja form wtryskowych i wyrobów z tworzyw sztucznych, ani też zachowania czy zabezpieczenia źródła tych przychodów. Dyrektor IS zwrócił uwagę, że aby móc zaliczyć wydatki związane z umową na finansowe instrumenty pochodne do kosztów uzyskania przychodów, musi być widoczny, racjonalny na moment zawarcia umowy, zamiar zabezpieczenia się na wypadek ryzyka finansowego. Zabezpieczenie takie musi też być adekwatne do kontraktów zabezpieczanych. Wielkość zabezpieczenia musi pozostawać w logicznym związku z wymiarem źródeł przychodów. Wskazał, że aby pochodne instrumenty finansowe dobrze spełniały funkcję mechanizmu zabezpieczającego firmę przed ryzykiem walutowym, powinny być tak dobrane, aby ich działanie było dostosowane do specyfiki działalności firmy, sposobów w jakich dokonuje rozliczeń z kontrahentami oraz aktualnej sytuacji rynkowej. Zabezpieczenie wysokości przychodów kalkulowanych w walutach obcych, zwłaszcza w sytuacji znaczącej aprecjacji kursu PLN miało racjonalne uzasadnienie. Jednakże spółka dokonała transakcji nabycia walutowych transakcji terminowych oraz walutowych transakcji zamiany stóp procentowych w okolicznościach wskazujących jednoznacznie na to, że celem dokonania tych transakcji było przede wszystkim uzyskanie zysków spekulacyjnych, które dopiero w dalszej kolejności miały kompensować ewentualne koszty wynikłe z wahań kursów walutowych oraz konieczności zapłaty odsetek od umów kredytowych i leasingowych.

W tej sytuacji organ odwoławczy uznał za niezasadny zarzut naruszenia art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.; dalej: u.p.d.o.f.), stwierdzając jednocześnie, że zawyżenie kosztów uzyskania przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2008 r. z tytułu rozliczenia transakcji CIRS nr [...] i WTT, przypadające na skarżącą wyniosło 3.593.565 zł. Wskazał również, że doszło do zawyżenia przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2008 r. o kwoty pieniężne uzyskane z tytułu rozliczeń kolejnych okresów odsetkowych umów CIRS nr [...] i nr [...] oraz rozliczeń przedterminowego zamknięcia umowy CIRS nr [...]. Zawarcie i realizacja transakcji CIRS nr [...] i nr [...] miało charakter spekulacyjny, nie było zatem związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. W powstałej sytuacji nie doszło do naruszania art. 14 ust. 1 u.p.d.o.f. Zawyżenie przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2008 r. z tego tytułu przypadające na stronę wyniosło 190.316,92 zł. Ponadto stwierdził, że doszło do zawyżenia kosztów uzyskania przychodów z tytułu zapłaconych odsetek od kredytu przeznaczonego na pokrycie zobowiązań spółki z rozliczenia transakcji na pochodnych instrumentach finansowych - w części odnoszącej się do tych zobowiązań, które nie stanowią kosztów uzyskania przychodów spółki. Skoro nie uznano za koszty uzyskania przychodu wydatków poniesionych przez spółkę w związku z zawarciem transakcji WTT oraz CIRS nr [...], to kosztu uzyskania przychodu nie stanowią również zapłacone odsetki od kredytu (umowa kredytowa nr [...]) w części przypadającej na pokrycie zobowiązań wynikających z rozliczenia transakcji na tych pochodnych instrumentach finansowych, w przypadającej na skarżącą według jej udziałów kwocie 51.788,84 zł (ogółem 115.086,32 zł). Odnośnie zaś do transakcji dotyczących opcji walutowych organ odwoławczy podzielił ocenę organu pierwszej instancji i uznał, że poziom zabezpieczenia transakcji walutowych za pomocą opcji walutowych odpowiada poziomowi przepływów walutowych spółki, stąd należało przyjąć, że wszystkie przychody uzyskane przez spółkę z realizacji transakcji na opcjach walutowych są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, a koszty poniesione przez spółkę w związku z zawarciem umów na opcje walutowe oraz w związku z realizacją praw (rezygnacją z ich realizacji), wynikających z tych umów, zostały poniesione w celu zachowania i zabezpieczenia źródła przychodów.

3. Postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gorzowie Wielkopolskim.

3.1. Na ww. decyzję skarżąca wniosła skargę do WSA w Gorzowie Wielkopolskim, w której sformułowała wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora UKS, a także zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: (1) art. 121 § 1, art. 122, art. 187 §1, art. 188, art. 191 i art. 210 § 4 o.p.; (2) art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f.

3.2. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz dotychczasową argumentację.

3.3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 25 września 2014 r. o sygn. I SA/Go 380/14 oddalił skargę. Stwierdził, że organy dokonały błędnej kwalifikacji osiągniętego przez skarżącą, jako wspólnika spółki jawnej, przychodu z tytułu odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów podatkowych. Dlatego też przychody uzyskiwane przez spółkę niemającą osobowości prawnej z odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych zasadniczo powinny być kwalifikowane na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 10 i art. 10 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. do przychodów z kapitałów pieniężnych, co w konsekwencji wyklucza możliwość ich zaliczenia do przychodów ze źródła, jakim jest pozarolnicza działalność gospodarcza. Podkreślił, że transakcje dotyczące pochodnych instrumentów finansowych, również te, które nie zostały zakwestionowane przez organy, mieściły się poza zakresem podstawowej działalności spółki, ponieważ nie były zawierane w wykonaniu działalności gospodarczej. Przychód z transakcji odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych należało przyporządkować do źródła przychodów z kapitałów pieniężnych i opodatkować zgodnie z regułami określonymi w art. 30b ust. 1 u.p.d.o.f., natomiast ewentualna strata z tych transakcji nie będzie mogła podlegać rozliczeniu podatkowemu jako koszt uzyskania przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Zdaniem WSA w Gorzowie Wielkopolskim, pomimo stwierdzenia naruszenia przez organy podatkowe art. 30b ust. 1 w związku z art. 30 ust. 4 u.p.d.o.f., Sąd uwzględniając zasadę wynikająca z art. 134 § 2 p.p.s.a. nie uchylił zaskarżonej decyzji.

3.4. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej skarżącej od powyższego wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolski, wyrokiem z dnia 17 stycznia 2017 r. o sygn. II FSK 4036/14: (1) uchylił zaskarżony wyrok w całości u przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Gorzowie Wielkopolskim; (2) zasądził od Dyrektora IS na rzecz skarżącej kwotę 447 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA w Gorzowie Wielkopolskim pominął właściwą wykładnię w zakresie oceny zawieranych przez spółkę, w której uczestniczyła skarżąca, walutowych transakcji terminowych oraz swapów walutowo-procentowych (CIRS - z ang. Cross Currency Interest Rate Swap). Zwrócił uwagę, że ocena ta powinna zostać przeprowadzona z punktu widzenia przede wszystkim normy wynikającej z art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f., lecz nie pod kątem osiągania z tego tytułu przychodów, gdyż tego rodzaju aktywność inwestycyjna nie była przedmiotem działalności spółki. Istotne jest natomiast to, czy tego rodzaju operacje gospodarcze służyły zachowaniu albo zabezpieczeniu źródła przychodów, na co wskazywała w toku postępowania sama strona skarżąca.

Podkreślił, że zawierane przez spółkę, w której wspólnikiem była skarżąca, swapy walutowo-procentowe (CIRS) w okresie, którego sprawa dotyczy, nie były uznawane na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych za pochodne instrumenty finansowe. Brak było zatem jakichkolwiek możliwości kwalifikowania przysporzeń uzyskiwanych z tego tytułu do przychodów kapitałowych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f. Pomimo tego, że w praktyce obrotu gospodarczego swapy walutowo-procentowe były uznawane na równi ze swapami walutowymi, swapami stopy procentowej i swapami akcyjnymi za jedne z instrumentów finansowych, to jednak do dnia 21 października 2009 r. nie mogły być uważane za pochodne instrumenty finansowe w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f. Tym samym brak było możliwości stosowania do nich reguł ustalania dochodów, a także kwalifikowania do poszczególnych źródeł przychodów, np. na podstawie art. 30b ust. 4 u.p.d.o.f.

W kwestii oceny zawartych w 2008 r. przez spółkę jawną, w której uczestniczyła skarżąca, walutowych transakcji terminowych (WTT) i transakcji zamiany stóp procentowych (swapów walutowo-procentowych – CIRS) podał, że przy ustalaniu kosztów uzyskania przychodów każdy wydatek, poza wyraźnie wskazanymi w ustawie, wymaga indywidualnej oceny pod kątem bezpośredniego związku z przychodem i racjonalnością działania dla osiągnięcia przychodu z określonego źródła. W przypadku inwestycji związanych z instrumentami finansowymi, czy też quasi-instrumentami finansowymi, na gruncie ustawy podatkowej należy mieć przede wszystkim na względzie to, czy zawierane transakcje miały na celu zabezpieczenie bieżącej działalności danego podmiotu, czy też nosiły charakter jedynie spekulacyjny, a nie zabezpieczający. Bez znaczenia była w tym kontekście ocena i przewidywania spółki co do dalszej aprecjacji złotówki, a także sytuacja makroekonomiczna, gdyż przedmiotem jej zainteresowania w okresie dokonywania inwestycji w pochodne instrumenty finansowe, a także swapy walutowo-procentowe powinna być rzetelna i wszechstronna ocena zagrożeń i spodziewanych ryzyk dla prowadzonej działalności gospodarczej. Uznanie danego wydatku za koszt uzyskania przychodu w rozumieniu art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. powinno być uzależnione przede wszystkim od jego przeznaczenia dla danego podatnika w określonym czasie. Zdaniem NSA. w przypadku skarżącej i spółki, w której uczestniczyła, trudno było oczekiwać i zakładać w sposób racjonalny wystąpienia przychodów i korzyści związanych z zabezpieczeniem w przypadku zawierania wszystkich transakcji swapów walutowo-procentowych. Zdaniem NSA, prawidłowa była ocena charakteru umów CIRS: nr [...] i nr [...] jako spekulacyjnych. Nie podzielił stanowiska, w myśl którego dwie kolejne umowy CIRS miały zabezpieczać zarówno bieżące płatności, jak i przyszłą, planowaną inwestycję. Zdaniem NSA, właściwie przyjęto w uzasadnieniu decyzji ostatecznej organu podatkowego, że w takim przypadku instrument zabezpieczający musiałby wyprzedzać nie tyle samą inwestycję, co kredyt, który miał ją sfinansować, czyli instrument, który miał być zabezpieczany. Podzielił w tym zakresie stanowisko wyrażone w skardze kasacyjnej, że instrumenty pochodne, aby spełniały swoją funkcję, powinny być tak dobrane, by ich działanie było dostosowane do specyfiki działalności danej firmy.

4. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim.

4.1. Ponownie rozpoznając skargę WSA w Gorzowie Wielkopolskim uznał ją za zasadną. Stwierdził, że wobec nieuznawania w 2008 r. swapów walutowo-procentowych (CIRS) na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych za pochodne instrumenty finansowe, nie zasługują na uwzględnienie ustalenia organów podatkowych dotyczące przychodów. Ocena zawieranych przez spółkę, w której uczestniczyła skarżąca, walutowych transakcji terminowych oraz swapów walutowo-procentowych (CIRS) powinna zostać przeprowadzona z punktu widzenia art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f., lecz nie pod kątem osiągania z tego tytułu przychodów, tylko tego, czy tego rodzaju operacje gospodarcze służyły zachowaniu albo zabezpieczeniu źródła przychodów. W przypadku inwestycji związanych z instrumentami finansowymi, czy też quasi-instrumentami finansowymi, na gruncie ustawy podatkowej należy mieć przede wszystkim na względzie to, czy zawierane transakcje miały na celu zabezpieczenie bieżącej działalności danego podmiotu, czy też nosiły charakter jedynie spekulacyjny, a nie zabezpieczający.

W kwestii oceny zawartych w 2008 r. przez spółkę jawną, w której uczestniczyła skarżąca, walutowych transakcji terminowych (WTT) i transakcji zamiany stóp procentowych (swapów walutowo-procentowych – CIRS), przy ustalaniu kosztów uzyskania przychodów każdy wydatek, poza wyraźnie wskazanymi w ustawie, wymaga indywidualnej oceny pod kątem bezpośredniego związku z przychodem i racjonalnością działania dla osiągnięcia przychodu z określonego źródła. Sytuacje, w których ów związek przyczynowy nie jest jednoznaczny, należy rozwiązywać według zasad racjonalnego rozumowania, odrębnie w odniesieniu do każdego przypadku. W razie inwestycji związanych z instrumentami finansowymi, czy też quasi-instrumentami finansowymi, na gruncie ustawy podatkowej należy mieć przede wszystkim na względzie to, czy zawierane transakcje miały na celu zabezpieczenie bieżącej działalności danego podmiotu, czy też nosiły charakter jedynie spekulacyjny, a nie zabezpieczający. Bez znaczenia w tym kontekście pozostaje ocena i przewidywania spółki co do dalszej aprecjacji złotówki, a także sytuacja makroekonomiczna. Stwierdził, że użyty w art. 22 ust. 1 tej ustawy zwrot "w celu" oznacza, że nie każdy koszt poniesiony przez podatnika w związku z prowadzoną działalnością podlega odliczeniu od podstawy opodatkowania. Odliczeniu takiemu podlega tylko ten wydatek, który pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym. Skoro ustawodawca wyraźnie wiąże koszty uzyskania przychodów z celem osiągnięcia przychodów, bądź zabezpieczeniem, to cel ten musi być widoczny. Oznacza to, że ponoszone koszty powinny ustanowiony cel realizować lub co najmniej zakładać realnie jego osiągnięcie. Za przesądzone, zdaniem WSA w Gorzowie Wielkopolskim, należy uznać kwestie związane z nieuznaniem za koszty uzyskania przychodów wydatków na nabycie pochodnych instrumentów finansowych oraz związanych z realizacją umów dotyczących określonych instrumentów finansowych w postaci walutowych transakcji terminowych (WTT) oraz wskazanych walutowych transakcji zamiany stóp procentowych (CIRS). W chwili zawierania dwóch kolejnych umów CIRS spółka posiadała już dostateczne zabezpieczenie wynikające z zawieranych wcześniej umów tego samego rodzaju, które w obu przypadkach o kilkanaście lub kilkadziesiąt dni je poprzedzały.

5. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

5.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego), który przejął prawa i obowiązki Dyrektora Izby Skarbowej w Zielonej Górze na podstawie art. 206 ust. 4 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. poz. 1948), zaskarżając ten wyrok w całości. Sformułował także wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gorzowie Wielkopolskim, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

(1) art. 3 § 1, art. 3 § 2, art. 133 § 1 i art. 134 § 1 oraz art. 141§ 4 i 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 151, art. 153, art. 170 i art. 190 p.p.s.a. poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo że istniały podstawy do oddalenia skargi, a w konsekwencji uchylenie decyzji zgodnej z prawem, która winna pozostać w obrocie prawnym; (2) art. 3 § 1, art. 3 § 2 pkt 1, art. 133 § 1 i art. 134 § 1 oraz art. 141 § 4 i 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 151, art. 153, art. 170 i art. 190 p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie organu podatkowego nie było dotknięte żadną z wad wskazanych przez Sąd w zaskarżonym wyroku, co znalazło odzwierciedlenie w wadliwym wyroku i w braku oddalenia skargi; (3) art. 3 § 1, art. 3 § 2 pkt 1, art. 133 § 1 i art. 134 § 1 oraz art. 141§ 4 i 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 151, art. 153, art. 170 i art. 190 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się przez WSA w Gorzowie Wielkopolskim w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, w kontekście wyroków NSA z dnia 17 stycznia 2017 r. o sygn.: II FSK 4036/14 i II FSK 3813/14, co skutkowało uwzględnieniem skargi, zamiast jej oddaleniem; (4) art. 3 § 1, art. 3 § 2 pkt 1, art. 133 § 1 i art. 134 § 1 oraz art. 141§ 4 i 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 151, art. 153, art. 170 i art. 190 p.p.s.a. w związku z art. 14 ust. 1 i art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f., a także art. 32 ust. 1 i art. 84 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.; dalej: Konstytucja RP) poprzez niezastosowanie się przez WSA w Gorzowie Wielkopolskim do wykładni prawa dokonanej w tej sprawie przez NSA w wyroku z dnia 17 stycznia 2017 r. o sygn. II FSK 4036/14 oraz pominięcie oceny prawnej i wskazań Naczelnego Sądu Administracyjnego co do dalszego postępowania wyrażonych w ww. w kwestii swapów wałutowo-procentowych (CIRS) oraz przez niewłaściwe zastosowanie ww. przepisów prawa materialnego wskutek przyjęcia, że ocena zawieranych przez spółkę, w której uczestniczyła skarżąca, walutowych transakcji terminowych oraz swapów walutowo -pro centowych (CIRS) powinna zostać przeprowadzona z punktu widzenia przede wszystkim normy wynikającej z art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f., lecz nie pod kątem osiągania z tego tytułu przychodów, tylko tego, czy tego rodzaju operacje gospodarcze służyły zachowaniu albo zabezpieczeniu źródła przychodów, co skutkowało uwzględnieniem skargi, zamiast jej oddaleniem; zdaniem Dyrektora IS, niezasadne i sprzeczne z prawem byłoby wykonanie wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 maja 2017 r. nakazującego pominięcie w rozliczeniu wszelkich wpływów związanych z walutowymi transakcjami zamiany stóp procentowych - CIRS. Powyższe spowodowałoby sytuację, w której przychody uzyskane przez skarżącą z ww. tytułu nie byłyby opodatkowane, co z kolei naruszałoby przewidziane w Konstytucji RP zasady powszechności opodatkowania i równości obywatela wobec prawa, również w kontekście innego wspólnika spółki wobec wyroku zapadłego w dniu 17 stycznia 2017 r. przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. II FSK 3813/14; (5) art. 3 § 1, art. 3 § 2 pkt 1, art. 133 § 1 i art. 134 § 1 oraz art. 141§ 4 i 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 151, art. 153, art. 170 i art. 190 p.p.s.a. w związku z art. 14 ust. 1 i art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. a także art. 32 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP z uwagi na to, że ewentualne wykonanie przez stronę przeciwną zaskarżonego wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 maja 2017 r. godziłoby w porządek prawny, w szczególności dotyczący równości, powszechności opodatkowania oraz związania Sądu oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania w sprawie (wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2017 r., II FSK 4036/14). a także godziłoby w moc wiążącą prawomocnych orzeczeń Sądu nie tylko względem stron, czy innych organów, ale również innych Sądów (wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2017 r., II FSK 3813/14). co powinno skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku; (6) art. 3 § 1, art. 3 § 2 pkt 1, art. 133 § 1 i art. 134 § 1 oraz art. 141§ 4 i 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 151, art. 153, art. 170 i art. 190 p.p.s.a. w związku z art. 14 ust. 1 i art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f., a także art. 32 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP poprzez uchylenie przez WSA w Gorzowie Wielkopolskim zaskarżonej decyzji z dnia 24 kwietnia 2014 r. wskutek błędnego przyjęcia, że kwestia kosztów nie została przez organ dostatecznie zbadana (wbrew ustaleniom NSA w wyroku z dnia 17 stycznia 2017 r., II FSK 4036/14), co potwierdza, zdaniem Dyrektora IS, że WSA w Gorzowie Wielkopolskim pominął istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, co skutkowało błędnym ustaleniem przez ww. Sąd stanu faktycznego sprawy i uwzględnieniem skargi, zamiast jej oddaleniem.

5.2. Skarżąca nie skorzystała z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

6.1. Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, a zaskarżony wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim nie odpowiada prawu, a zatem podlega uchyleniu. Wniesiona przez organ odwoławczy skarga kasacyjna, jakkolwiek zasługuje na uwzględnienie, to jednak nie można podzielić w pełni zarzutów przedstawionych w jej części wstępnej.

6.2. Na uwzględnienie nie zasługują wielokrotnie multiplikowane w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące art. 3 § 1, art. 3 § 2 pkt 1, art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a., których naruszenia nie wyjaśniono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych. Niezależnie od wymogu sporządzenia jej przez fachowego pełnomocnika, musi ona odpowiadać wymogom określonym w przepisach ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a jednym z elementów skargi kasacyjnej jest wskazanie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, stosownie do art. 176 p.p.s.a. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych, a na wnoszącym skargę kasacyjną ciąży obowiązek nie tylko wskazania naruszenia prawa procesowego, ale także wyjaśnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Powinno ono przede wszystkim przedstawiać argumenty mające na celu wskazanie słuszności podstaw kasacyjnych. Tymczasem uzasadnienie rozpatrywanej skargi kasacyjnej w ogóle nie odnosi do wskazanych powyżej i podniesionych w jej petitum zarzutów naruszenie przepisów postępowania, co z uwagi na wskazaną powyżej zasadę związania granicami skargi kasacyjnej pozbawia Naczelny Sąd Administracyjny w ogóle możliwości rozpoznania tej grupy zarzutów, gdyż nie został spełniony warunek uzasadnienia podstaw zaskarżenia.

6.3. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy WSA w Gorzowie Wielkopolskim w myśl art. 190 p.p.s.a. procedował w warunkach związania wytycznymi wyroku NSA z dnia 17 stycznia 2017 r., II FSK 4036/14. Trafnie w związku z tym zauważył WSA w Gorzowie Wielkopolskim, że przepis ten przewiduje, iż nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wykładnia prawa, o której mowa w art. 190 p.p.s.a. jest osądem o prawnej wartości sprawy, może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Trafnie również zwrócił uwagę w zaskarżonym wyroku, że przewidziane w art. 170 p.p.s.a. związanie prawomocnym wyrokiem NSA z dnia 17 stycznia 2017 r. o sygn.. II FSK 4036/14 oznaczało, że WSA w Gorzowie Wielkopolskim nie mógł formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny i jego obowiązkiem było podporządkowanie się mu w pełnym zakresie. Skutki prawomocnego orzeczenia obejmują bowiem wykładnię przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Istotna jest tożsamość przedmiotu oceny prawnej określonego orzeczenia sądowego oraz przedmiotu skargi, a także aspekt kontynuowania postępowania w tak rozumianej sprawie.

Przedstawiając ramy ponownego orzekania w niniejszej sprawie i w nawiązaniu do nich, WSA w Gorzowie Wielkopolskim słusznie zauważył, że w konkluzji uzasadnienia wyroku z dnia 17 stycznia 2017 r. o sygn. II FSK 4036/14 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, żeby przy ponownym rozpoznaniu sprawy uwzględnić dokonaną w tym wyroku wykładnię prawa materialnego, zaś za najistotniejsze i determinujące ramy oraz zakres postępowania podatkowego wobec skarżącej uznać należało wyjaśnienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w ww. wyroku dotyczące pochodnych instrumentów finansowych na gruncie ustawy o podatku dochodowych od osób fizycznych. Są one identyczne ze stanowiskiem wyrażonym w dwóch innych wyrokach NSA z dnia 17 stycznia 2017 r. (II FSK 3813/14 oraz II FSK 17/15) dotyczących tego samego przedmiotu i za ten sam okres wspólników tej samej spółki jawnej.

W rozpatrywanej przez WSA w Gorzowie Wielkopolskim sprawie, zakończonej zaskarżonym obecnie wyrokiem tego Sądu, ocena zawieranych przez spółkę jawną, w której uczestniczyła skarżąca, walutowych transakcji terminowych oraz swapów walutowo-procentowych, powinna była zatem zostać poddana ocenie z punktu widzenia przede wszystkim art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f., lecz nie pod kątem osiągania z tego tytułu przychodów, gdyż tego rodzaju aktywność inwestycyjna nie była przedmiotem działalności spółki jawnej. Istotne natomiast było to, czy tego rodzaju operacje gospodarcze służyły zachowaniu albo zabezpieczeniu źródła przychodów, na co zresztą wskazywała w toku postępowania sama skarżąca. Wypada podzielić stanowisko wnoszącego skargę kasacyjną Dyrektora IAS, że powyższe zalecenia zawarte w wyroku NSA z dnia 17 stycznia 2017 r. o sygn. II FSK 4036/14 były wskazaniem dla WSA w Gorzowie Wielkopolskim przy ponownym rozpoznaniu sprawy, a nie jako konieczność ponownego badania przez organy podatkowe.

Zauważyć należy, że pogląd co do istoty sprawy, czyli prawa materialnego został wyartykułowany w ten sam sposób we wszystkich trzech ww. wyrokach NSA z dnia 17 stycznia 2017 r. (II FSK 4036/14, II FSK 17/15 oraz II FSK 3813/14). Chodziło zatem w o ujednolicenie poglądów, choć kwestii naruszenia przepisów postępowania i oceny związku z przychodami na podstawie art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. w sprawach II FSK 4036/14, II FSK 17/15 nie badano. W uzasadnieniach wyroków NSA z dnia 17 stycznia 2017 r. o sygn. II FSK 4036/14 oraz II FSK 17/15 zwrócono uwagę, że zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania nie zostały podniesione w ówczesnej skardze kasacyjnej z dnia 25 listopada 2014 r. (zarzuty naruszenia przepisów postępowania zawarte w piśmie z dnia 27 listopada 2014 r., nazwanym skargą kasacyjną, zostały uznane za spóźnione i jako takie nie podlegały ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego), stąd uchylenia wyroków WSA w Gorzowie Wielkopolskich z dnia 25 września 2015 r. (I SA/Go 380/14 i I SA/Go 381/14) w tych sprawach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w sprawie niniejszej stwierdził, że odnośnie do walutowych transakcji terminowych oraz swapów walutowo-procentowych w wyroku z dnia 17 stycznia 2017 r., II FSK 4036/14 wyrażona została wiążąca ocena prawna Naczelnego Sądu Administracyjnego, który uznał, podobnie jak w dwóch pozostałych orzeczeniach z dnia 17 stycznia 2017 r. (II FSK 3813/14 oraz II FSK 17/15), że walutowe transakcje terminowe oraz swapy walutowo-procentowe zawierane prze spółkę nie były wówczas instrumentami finansowymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim powinien był zatem rozważyć wypowiedzi na ten temat w decyzjach organu podatkowego i nawiązując do zawartych w skardze do tego Sądu zarzutów naruszenia przepisów postępowania, rozstrzygnąć kwestię związku zawartych przez spółkę transakcji z działalnością gospodarczą spółki, które przez Naczelny Sąd Administracyjny zostały ocenione jako nie mające związku z działalnością spółki.

Sformułowane w skardze do WSA w Gorzowie Wielkopolskim zarzuty naruszenia przepisów postępowania nietrafnie podnoszą naruszenie art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 o.p. Wbrew stanowisku skarżącej organy podatkowe zebrały cały niezbędny materiał dowodowy i prawidłowo go oceniły. Nie można uznać za materiał dowodowy twierdzeń skarżącej i jej przekonania co do racjonalności podejmowanych w ramach spółki jawnej działań. Także za szczególny materiał dowodowy nie mogą zostać uznane prywatne opinie (nawet sporządzone przez osoby będące stałymi biegłymi sądowymi), czy dane lub prognozy makroekonomiczne za określony przedział czasowy, gdyż przedmiotem oceny organów podatkowych objęte były działania podejmowane przez spółkę na ryzykownym rynku inwestycji finansowych. Opinia prywatna stanowi jedynie umotywowane stanowisko strony i jej znaczenie dowodowe w postępowaniu nie dorównuje opinii biegłego powołanego w tym postępowaniu (zob. np. wyrok NSA z dnia 14 maja 2009 r., I FSK 1860/08). Tymczasem w skarżąca nadmierne znaczenie przypisała wywodom zaprezentowanym w prywatnej ekspertyzie sporządzonej na zlecenie spółki jawnej.

W sytuacji, gdy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ostatecznej organ podatkowy szczegółowo odniósł się do transakcji związanych z zawarciem zakwestionowanych transakcji walutowych oraz swapów CIRS o nr [...] i [...], to zawarta w nim ocena działań spółki jawnej nie może zostać zakwestionowana jedynie z powodu sporządzenia ekspertyzy dotyczącej problematyki będącej przedmiotem rozstrzygnięcia przez organ podatkowy. Przede wszystkim słusznie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że według zeznań skarżącej zawarte w dniu 10 października 2008 r. dwie walutowe transakcje walutowe terminowe (WTT) miały rzekomo służyć zabezpieczeniu kontraktu na formy wtryskowe, które to kontrakty miały zostać wskazane przez spółkę. Jednakże w toku postępowania podatkowego skarżąca nie wskazała na tego rodzaju kontrakty, które miały zostać w ten sposób zabezpieczone. Tym samym organy podatkowe prawidłowe uznały, że owe kontrakty nie służyły zabezpieczeniu określonego kontraktu przed ryzykiem kursowym, czy zabezpieczeniu stóp procentowych.

Ponadto skarżąca stwierdziła, że spółka jawna w przypadku oferowanych jej produktów finansowych w całości akceptowała warunki oferowane przez bank, bez możliwości zmiany, czy dopasowania ich do własnych, rzeczywistych potrzeb. Skarżąca, która z ramienia wspólników była odpowiedzialną za transakcje "na pochodnych instrumentach finansowych" zeznała m.in., że opcje były kupowane "zbiorczo" np. na kolejne 24 miesiące. Przyjęta przez spółkę polityka zarządzania ryzykiem walutowym, która miała je zabezpieczać na poziomie 80% przepływów walutowych wynikających z zamówień w danej walucie, była znacznie przekraczana w analizowanym 2008 r. Z porównania wyjaśnień co do zakupu instrumentów finansowych z transakcjami dotyczącymi podstawowej działalności spółki jawnej wynikało, że w niektórych przypadkach wskazywane "zabezpieczenie ryzyka" rozmijało się z prognozami zamówień, a tym samym przychodów na kolejne lata, czy także planowanymi inwestycjami.

Prawidłowo zatem wywiedziono w skardze kasacyjnej, że dokonanej przez organy podatkowe oceny materiału dowodowego nie mogła zniweczyć ekspertyza przedłożona przez podatniczkę na etapie postępowania odwoławczego. Opinia ta dotycząca zasadności zawierania swapów walutowych CIRS stanowiła w sprawie jedynie opinię prywatną dotyczącą okoliczności ekonomicznej oceny zasadności działań podejmowanych przez spółkę jawną. Wzmacniała ona stanowisko prezentowane w sprawie podatkowej przez skarżącą, lecz nie stanowiła żadnego nadrzędnego dowodu z otwartego katalogu z art. 180 § 1 o.p. Nie można także zgodzić się ze stwierdzeniami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że wymagała ona szczególnego roztrząsania i odnoszenia się ze strony organu odwoławczego. Podkreślenia wymaga, że prezentowane w niej tezy zawierają przede wszystkim opis swapów walutowo-procentowych i ich funkcji w obrocie gospodarczym jako instrumentu zabezpieczającego. Wskazywane w niej dane dotyczące działalności spółki jawnej umiejscawiają poszczególne transakcje w czasie na tle jej akcji kredytowej, umów leasingu i planowanych inwestycji. Okoliczności te zaś nie były w sprawie przedmiotem sporu.

Z kolei, jak trafnie zauważył organ podatkowy, w chwili zawierania dwóch kolejnych umów CIRS o nr [...] i [...] spółka posiadała już dostateczne zabezpieczenie wynikające z zawieranych wcześniej umów tego samego rodzaju, czyli CIRS o nr [...] i [...], które w obu przypadkach o kilkanaście lub kilkadziesiąt dni je poprzedzały. Dokonana przez organ analiza umów zawieranych wcześniej trafnie wskazywała, że były one wystarczające dla zabezpieczenia poziomu płaconych przez spółkę jawną zobowiązań o charakterze kredytowym. Trafnie wobec tego w uzasadnieniu decyzji wskazano, że zakwestionowane umowy CIRS o nr [...] i [...] miały charakter spekulacyjny. Nie zasługuje na akceptację stanowisko, że dwie kolejne umowy CIRS miały zabezpieczać zarówno bieżące płatności, jak i przyszłą, planowaną inwestycję, gdyż w tym kontekście właściwie przyjęto w uzasadnieniu decyzji ostatecznej organu podatkowego, że w takim przypadku instrument zabezpieczający musiałby wyprzedzać nie tyle samą inwestycję, co kredyt, który miał ją sfinansować, czyli instrument, który miał być zabezpieczany. Podzielić należy zatem stanowisko, że instrumenty pochodne aby spełniały swoją funkcję powinny być tak dobrane, aby ich działanie było dostosowane do specyfiki działalności danej firmy. Koresponduje to z wyrażonym w orzecznictwie stanowiskiem, że instrumenty finansowe, aby mogły pełnić funkcję zabezpieczenia przychodów, powinny być produktami typu tailor made (uszytymi na miarę), czyli stworzonymi przez banki dla danego podatnika jako indywidualnego klienta, co odróżnia je od inwestycji wysokiego ryzyka, które nie mogą zostać rozliczone w rachunku podatkowym (por. wyrok NSA z dnia 28 marca 2014 r., II FSK 1009/12).

6.4. Uznanie, że w sprawie nie zachodzą wskazane powyżej naruszenia przepisów postępowania dało podstawę do uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżonego wyroku i rozpoznania skargi, gdyż istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona (art. 188 p.p.s.a.). Z kolei skarga do WSA w Gorzowie Wielkopolskim nie była zasadna, gdyż Dyrektor IS dokonał prawidłowej wykładni art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. i prawidłowo go zastosował, a także nie dopuścił się naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania. Z tego względu możliwe było oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono stosownie do art. 203 pkt 2 w związku z art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a. zasądzając je od skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze.