Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 162/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Jużków po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także: Prezes ZUS) utrzymał w mocy decyzję ZUS Oddział w R. z dnia [...] r., nr [...] ([...]), odmawiającą I. M. (dalej: Strona, Skarżąca) umorzenia należności z tytułu składek.

W podstawie prawnej powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r, poz. 256; dalej k.p.a.) oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.; dalej u.s.u.s.).

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia [...] r. Strona zwróciła się o umorzenie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami.

Decyzją z [...] r., nr [...] ZUS Oddział w R. odmówił umorzenia wnioskowanych należności. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że w tej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność, określona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.; uznał, że nie wykazano przesłanek przemawiających za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku o umorzenie, wynikających z art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W dniu [...] r. Skarżąca złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na w/w decyzję ZUS. Zaznaczyła na wstępie, iż nie zwracała się zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł, gdyż zamierza je zapłacić w niskich ratach. Następnie stwierdziła, że dochodzone składki są nienależne organowi, gdyż nie będzie w przyszłości korzystała z własnej emerytury, ponieważ pobiera rentę rodzinną po zmarłym mężu. Argumentując niezasadność naliczania składek na ubezpieczenie zdrowotne oznajmiła, że w okresie prowadzenia działalności gospodarczej pomimo wystąpienia niezdolności do pracy organ nie wypłacił jej świadczenia chorobowego. W tym czasie korzystała z opieki zdrowotnej świadczonej w związku ze zgłoszeniem do ubezpieczenia w miejscu pracy męża. Zatem, zdaniem skarżącej, skoro ZUS nie poniósł żadnych kosztów leczenia, to nienależne są składki na ubezpieczenie zdrowotne. Z tych samych względów nienależne są organowi składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W dalszej części skargi przedstawiła swoją sytuację życiową i bytową; oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku, ani oszczędności; ponosi koszty utrzymania i koszty mieszkania. Działalność gospodarcza nie przyniosła korzyści, a wygenerowała jedynie zadłużenie kredytowe. Po śmierci męża skarżąca uzyskała prawo do wypracowanej przez niego renty rodzinnej, z której komornicy comiesięcznie potrącają tytułem wspomnianego zadłużenia kwotę [...] zł. W związku z tym otrzymuje rentę w wysokości [...] zł. Wskazała, że na wydatki składają się: czynsz – [...] zł, antena TV – [...] zł, energia elektryczna – [...] zł (przewiduje Pani wzrost opłaty), telefon – [...] zł (od następnego miesiąca opłata ta wynosić będzie [...] zł), podatek – [...] zł (płatny do końca roku), gaz – [...] zł, leki – [...] zł (wydatek nie uwzględnia zakupu leków związanych z występującymi przeziębieniami). Zaznaczyła również, że zalega z płatnością dopłaty za ogrzewanie centralne w wysokości [...] zł. Zamierza podjąć jej spłatę w ratach miesięcznych po [...] zł. Ponadto nie uiściła dopłaty (nie określiła rodzaju opłaty, której dopłata dotyczy) za I i II półrocze, która wynosiła odpowiednio [...] zł i [...] zł. Chce dokonać jej uregulowania poprzez comiesięczne wpłaty po [...] zł. Skarżąca dodała, że w listopadzie i grudniu ponosi także koszty pielęgnacji grobów męża i rodziców. Doliczyć do tego należy zakup odzieży i obuwia. Ponadto trzy razy w roku udaje się do Z. celem poddania się zabiegom leczniczym związanym z rehabilitacją kręgosłupa, ponosząc z tego tytułu koszty dojazdu autobusem, a także raz w tygodniu dojeżdża na kurs języka angielskiego, którego koszt za jeden semestr to [...] zł + koszt dojazdu (kurs trwa dwa lata). Skarżąca potwierdziła przy tym wolę spłaty zadłużenia w ratach po [...] zł przez okres 3 lat z przeznaczeniem spłaty na cele społeczne. W pozostałym zakresie wniosła o umorzenie zaległych składek. Zaznaczyła, że zwróci się do Ministerstwa zmianę prawa dotyczącą ludzi pobierających rentę rodzinną. W ocenie skarżącej, niesprawiedliwym jest żądanie składek od osób, które nie będą mogły z nich korzystać, gdyż uzyskały uprawnienie do świadczenia emerytalnego z innego tytułu, np. w postaci praw nabytych przez zmarłych małżonków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 6 czerwca 2019 r., o sygn. akt III SA/GI 269/19, uchylił decyzję organu z dnia [...] r., przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wskazał, że obowiązkiem organu jest ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości w decyzji to, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, czy też nie, a w konsekwencji co w istocie jest przedmiotem sprawy.

W związku z ww. wyrokiem organ ponownie wszczął postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, o czym powiadomił skarżącą [...] r.; [...] r. skarżąca została poinformowana, że zostało zakończone postępowanie wyjaśniające prowadzone w sprawie umorzenia należności z tytułu składek i przysługuje jej prawo do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, w terminie 7 dni od daty otrzymania zawiadomienia.

Po przeprowadzeniu ponownego postępowania [...] r. ZUS Oddział w R. wydał decyzję nr [...] r., w której odmówił ponownie umorzenia należności z tytułu składek stwierdzając, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.; Strona nie wykazała zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej gospodarstwa domowego; nie wskazała jednoznacznie, aby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; nie wykazała aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Kwestionując tą decyzję Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W jego treści skarżąca zwróciła uwagę na fakt przedawnienia należności z tytułu składek oraz na istnienie instytucji zwanej "abolicją". Poinformowała, że obecnie jest na rencie rodzinnej po zmarłym mężu i nie będzie korzystała z przysługującego świadczenia emerytalnego. Dodała, że toczy się wobec niej postępowanie egzekucyjne przed komornikiem, równocześnie wnosząc o wycofanie powyższej egzekucji. Poinformowała, że nie korzystała z ubezpieczeń ZUS, była ubezpieczona w zakładzie pracy męża i jako dowód przekazała kserokopie zaświadczenia, nadmieniając, że oczekuje na drugie zaświadczenie. Dodała, że rentę rodzinną otrzymuje w wysokości [...] zł i nie posiada środków na spłatę zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek.

Zaskarżoną obecnie decyzją z [...] r. organ II instancji utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Stwierdził, że wobec Skarżącej prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne, które zawiesiło bieg terminu przedawnienia, w związku z czym należności płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Potwierdził ustalenia organu I instancji w kwestii niespełnienia przez Stronę przesłanek umorzenia składek z art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. Organ dodał, że fakt spłacania przez skarżącą kredytów nie jest przesłanką umorzenia, gdyż należności publicznoprawne mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami wynikającymi z umów cywilnoprawnych. Podkreślił, że skarżąca pobiera stałą rentę rodzinną i pomimo wskazywania na ciężką sytuację życiową nie szuka wsparcia w instytucjach państwowych i samorządowych. Wskazał też, że zobowiązana mimo istotnej choroby uzyskuje dochód, w związku z czym przesłanka umorzenia z art. 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie ma zastosowania. Podkreślił, że umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przesłanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy, a ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona spoczywa na tym, kto z faktów tych wywodzi skutki prawne. Wskazał, że biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji.

Kwestionując prawidłowość powyższej decyzji ostatecznej Strona wniosła do Wojewódzkiego Sądy Administracyjnego w Gliwicach skargę podtrzymując dotychczasowe twierdzenia. Wskazała, że utrzymuje się z renty rodzinnej po mężu, która ledwie wystarcza na opłacenie czynszu za mieszkanie, mediów, leków, wyżywienia i odzieży i wnosi o umorzenie składek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Zdaniem organu powyższa skarga nie wnosi do sprawy żadnych nowych argumentów natury prawnej, ani faktycznej w postaci dodatkowych - nieznanych organowi okoliczności sprawy, które uzasadniałyby dokonanie przez organ zmiany zaskarżonej decyzji. Wskazał, że wyjaśnił kwestię przedawnienia składek, a także przeprowadził skrupulatne postępowanie, mające na celu wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, które miały wpływ na merytoryczne jej rozstrzygnięcie. W tym celu uzyskano szereg informacji dotyczących sytuacji finansowej, materialnej, a także rodzinnej skarżącej, co znajduje odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym i treści uzasadnienia wydanej w sprawie decyzji. Organ ponownie wskazał, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanek do uchylenia decyzji administracyjnej lub też stwierdzenia jej nieważności, gdyż nie doszło ani do naruszenia przepisów prawa materialnego, ani do naruszenia przepisów postępowania, które to naruszenie miałoby istotny wpływ na wynik sprawy, ani także nie istnieją przesłanki skutkujące wznowieniem postępowania. Ponadto podkreślił, że postępowanie przed organem administracji zostało przeprowadzone w sposób rzetelny i dokładny, co znalazło odzwierciedlenie w szczegółowym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ ustosunkował się do wszystkich dowodów przedstawionych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania oraz dokonał ich wnikliwej analizy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c ustawy). Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest powołany w decyzjach organów obu instancji art. 28 u.s.u.s. Ustawa ta w treści wskazanego przepisu daje prawo do umorzenia należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a).

Na podstawie pierwszego z powołanych przepisów ZUS może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 1 i 2). Zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że doszło do całkowitej nieściągalności należności został określony w ust. 3 tego przepisu, zgodnie z którym, nieściągalność ta zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498, z późn. zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Podzielić należy stanowisko organu, iż w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności wynikające z wyżej cytowanego art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W związku bowiem z faktem, że nie było prowadzone wobec Skarżącej postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, nie mogą zajść przesłanki określone w pkt 2, 4 i 4b powyższego przepisu. Z przyczyn oczywistych nie może mieć zastosowania pkt 1. Zastosowanie pkt 3, 5 i 6 wyklucza zaś niemożność jednoznacznego stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

W przedmiotowej sprawie to właśnie nad tymi przesłankami należy się pochylić. W odróżnieniu bowiem od przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. - które zachodzą w przypadku całkowitej nieściągalności składek - przesłanki te dotyczą sytuacji innych niż całkowita nieściągalność i odnoszą się do niedookreślonego pojęcia "uzasadnionych wypadków".

Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w ust. 3b Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Wynika z niego, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wskazane wyżej przepisy dają organowi uprawnienie do umorzenia należności z tytułu składek w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może należności umorzyć, lecz nie jest do tego zobligowany. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności co do rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądowym odnoszącym się zwłaszcza do uznaniowych decyzji administracyjnych akcentuje się, że każde rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, żeby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, nie zaś efektem choćby ograniczonego woluntaryzmu (wyrok SN z 20 grudnia 1994 r., III ARN 79/94, POP 1999 r., nr 2, poz. 31). Organ orzekający w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne powinien zatem wykazać, że w tej konkretnej sprawie istniały przesłanki uzasadniające podjęte rozstrzygnięcie.

Nie budzi wątpliwości, że Skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej. Zauważyć należy, że obowiązek wyjaśnienia okoliczności istotnych dla sprawy, obciąża organ administracji publicznej, w tym przypadku ZUS, stosownie do dyspozycji art. 7, art. 77 i 80 k.p.a. Aczkolwiek w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, iż ustawodawca w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nakłada właśnie na wnioskodawcę ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną (wyrok z 6 czerwca 2012 r. sygn. akt II GSK 685/11).

Zdaniem składu orzekającego tut. Sądu w rozpatrywanej sprawie ZUS podjął szereg czynności zmierzających do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, do ustalenia sytuacji majątkowej i zdrowotnej Strony.

Wziąwszy pod uwagę pierwszą z wyżej wymienionych przesłanek umorzenia przy ocenie wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek należy brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika. Organ trafnie wykazał, że pobierana przez Skarżącą renta rodzinna po dokonaniu potrąceń komorniczych przewyższa minimum socjalne, w związku z czym jest wystarczające do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Niezbędne potrzeby życiowe to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy czym wymaga podkreślenia, że niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tychże potrzeb przez wnioskodawcę. Ponadto, Skarżąca reguluje zobowiązania cywilnoprawne z tytułu zadłużenia kredytowego. Podkreślić jednak należy, że obciążenia kredytowe nie mają statusu pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Aprobowanie takiej sytuacji byłoby nieuprawnionym uprzywilejowywaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli.

Treść przepisu § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia odnosi się do dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Omawiana przesłanka występuje w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ocena więc sytuacji wnioskodawcy w kontekście wskazanej przesłanki wymaga rozważenia, czy choroba nie pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Innymi słowami, czy zapłata zaległości przez Skarżącą, z uwagi na jego problemy zdrowotne, jest w ogóle możliwa. Należy podkreślić, że stan zdrowia lub nawet fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie stanowią samoistnych przesłanek do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, ponieważ okoliczności te mogą stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawiają zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przed przystąpieniem do dalszych rozważań należy zauważyć, że niniejsza sprawa była już rozpoznawana przez WSA, który prawomocnym wyrokiem z 6 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/GI 269/19, uchylił pierwotną decyzję ostateczną ZUS.

Zgodnie z przepisem art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania były przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie.

Uchylając wówczas zaskarżoną decyzję WSA zwrócił uwagę, że organ w zaskarżonej decyzji nie poruszył zagadnienia przedawnienia składek. Jak wskazał Sąd: "Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ponownie rozstrzygając sprawę, powinien przede wszystkim wyjaśnić i wykazać w decyzji to, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, czy też nie, a w konsekwencji co w istocie jest przedmiotem sprawy". Jest to szczególnie istotne, gdyż w przeciwieństwie do przedawnienia roszczeń cywilnoprawnych, przedawnienie należności z tytułu składek powoduje wygaśnięcie zobowiązania wobec Zakładu. Powyższe oznacza, że po upływie terminu przedawnienia Zakład nie może dochodzić tych należności, ale również płatnik składek po upływie tego, nie może dobrowolnie ich opłacić.

W ocenie Składu orzekającego w niniejszej sprawie - organ sprostał wytycznym, jakie wynikały z prawomocnego wyroku WSA z 6 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/GI 269/19. Problem przedawnienia należności z tytułu składek reguluje art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s. Zgodnie z treścią tych przepisów należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6 (ust. 4). Do kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia przepisów ust. 4 oraz 5-6 nie stosuje się (ust. 4a). Zgodnie z ww. ust. 5 - 6 nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. la, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu. Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. Bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata. W przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Jak trafnie wskazał organ, na podstawie ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) z dniem 1 stycznia 2012 r. uległ skróceniu termin przedawnienia należności z tytułu składek z 10 do 5 lat. W przeciwieństwie do poprzednich zmian dokonywanych w tym zakresie ustawodawca wprowadził przepis przejściowy, zgodnie z którym do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym tą ustawą, z tym że 5- letni bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Natomiast jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej - przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Jednakże termin przedawnienia należności z tytułu składek - w zależności od sytuacji wskazanych w ustawie - może ulec przerwaniu bądź zawieszeniu. Zawieszenie terminu przedawnienia następuje m.in. w przypadku podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony - od dnia podjęcia tej czynności do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Za pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności należy uznać pisemne upomnienie skierowane do dłużnika, albowiem bez doręczenia upomnienia nie jest możliwe wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

Organ w rozpatrywanej sprawie - wskazując terminy doręczeń - jednoznacznie wykazał, że wobec Skarżącej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które zawiesiło bieg terminu przedawnienia, powołując się na art. 24 ust. 5b u.s.u.s.

Podsumowując stwierdzić należy, że organ prawidłowo przeanalizował sytuację życiową i materialną Strony oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego, wskazując na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego. Ponadto organ wyczerpująco odniósł się do kwestii przedawnienia składek.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.