Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 686/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 1 , art. 17  ust. 1b, art. 17  ust. 5  pkt 1  lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 7, art. 8, art. 9, art. 77  par. 1 i art. 79a
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c, art. 135, art. 200 i 205 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdzejko WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 listopada 2022 r. przy udziale prokuratora Prokuratury Okręgowej w Krakowie – D. J. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 7 lutego 2022 r., sygn. akt: SKO.ŚR/4111/1556/2021, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz skarżącej A. K. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez A. K., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 7 lutego 2022 r., sygn. akt SKO.ŚR/4111/1556, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 4 sierpnia 2021 r., znak: [...], orzekającą o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem A. K.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 4 sierpnia 2021 r., znak: [...], Wójt Gminy K. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z opieką nad mężem.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji, powołując się na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazał że w przedmiotowej sprawie - jak wynika z treści dołączonego do akt sprawy orzeczenia o niepełnosprawności - niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia i po ukończeniu 25 roku życia. Dodał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje również, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury i ją pobiera.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła skarżąca, zarzucając organowi pierwszej instancji naruszenie przepisu prawa materialnego – art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych – poprzez nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium powołało treść przepisów art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wyjaśniło, że wnioskiem z dnia 29 lipca 2021 r. skarżąca zwróciła się do Wójta Gminy K. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem, posiadającym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane w dniu 25 maja 2021 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. Orzeczenie wydano zostało na stałe ze wskazaniem, że ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 31 marca 2021 r., zaś od kiedy istnieje niepełnosprawność nie da się ustalić.

Kolegium ustaliło nadto, że skarżąca pobiera z KRUS emeryturę w wysokości 1.101,56 zł, a we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (pismo z dnia 27 lipca 2021 r.) skarżąca wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego, a otrzymywaną emeryturą. Jak bowiem wywiedziono we wniosku, osoba mająca prawo do emerytury znajdowałaby się tylko wówczas w korzystniejszej sytuacji, gdyby oprócz emerytury otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne w pełnej wysokości. Natomiast gdyby otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne w wysokości różnicy pomiędzy jego wysokością, a wysokością otrzymywanej emerytury, to nie znajdowałaby się ani w korzystniejszej sytuacji niż osoby, które nie mają prawa do emerytury, ani też w mniej korzystnej sytuacji, w jakiej znajdują się osoby otrzymujące emeryturę w wysokości znacznie niższej od wysokości świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem skarżącej, w niniejszej sprawie jedynym rozwiązaniem rozstrzygającym wątpliwości wynikające z rozbieżności wyników wykładni językowej oraz wykładni celowościowej i systemowej, a jednocześnie realizującym cel świadczenia pielęgnacyjnego, jest przyjęcie, że skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości pomniejszonej o wysokość otrzymywanej emerytury.

Według Kolegium pobieranie emerytury (i brak jej zawieszenia) jest przesłanką negatywną, nie pozwalającą na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreśliło, że zgodnie z art. 17 ust. 5 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalne - rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Kolegium dodało, że w niniejszej sprawie skarżąca ma ustalone prawo do emerytury i świadczenie to pobiera, gdyż nie została wstrzymana jego wypłata, a jednocześnie wniosła o przyznanie świadczenia w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego, a otrzymywaną emeryturą.

Kolegium podzieliło więc stanowisko reprezentowano przez aktualne orzecznictwo, zgodnie z którym skoro ustawodawca nie wprowadził w art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych żadnych wyjątków, to w przypadku posiadania ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, wyeliminowana będzie możliwość przyznania zarówno świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, jak i świadczenia pomniejszonego o kwotę otrzymywanej emerytury lub renty. Norma wyrażona w art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych reguluje zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury. Przepis ten nie może być zastępowany w orzecznictwie sądowym poprzez wykreowanie generalnej normy ustanawiającej w tego rodzaju sytuacji uprawnienie do wyboru świadczenia przez beneficjenta, gdyż stanowiłoby to zastrzeżone dla ustawodawcy działanie prawotwórcze.

Powołując się dalej na orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium wskazało, że okoliczność, że świadczenie emerytalne pewnej grupy osób mającej ustalone prawo do emerytury jest kwotowo niższe od świadczenia pielęgnacyjnego, nie uprawnia do stosowania takich zabiegów interpretacyjnych w odniesieniu do przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, które przeczą jego treści wywiedzionej wedle dyrektyw językowych, systemowych i funkcjonalnych. Uprawnienie do wykładni przepisu kończy się bowiem tam, gdzie zaczyna się tworzenie nowej normy prawnej, co jest działaniem zastrzeżonym dla ustawodawcy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła SKO w Krakowie naruszenie przepisów:

- art. 17 ust. 5 lit. a w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że fakt nabycia przez skarżącą prawa do emerytury jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia, w sytuacji gdy nie została ona poinformowana o konieczności zawieszenia emerytury w ten sposób, że okoliczność pobierania emerytury jest to jedyna przesłanka negatywna do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 9 i 79a k.p.a. poprzez nieudzielenie stronie informacji, że pobieranie przez skarżącą emerytury jest jedyną przesłanką uniemożliwiającą przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym wobec wniosku pełnomocnika skarżącej, zawartego w skardze i postanowień art. 119 § 2 P.p.s.a.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W myśl natomiast art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli m. in. osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznaje w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Przy czym, Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, orzekł w części, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – żona (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad mężem, legitymującym się orzeczeniem zaliczającym go do znacznego stopnia niepełnosprawności.

Za błędne uznać należało więc stanowisko organu pierwszej instancji, że w sytuacji, gdy niepełnosprawność męża skarżącej nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, to mogło to stanowić podstawę do odmowy przyznania skarżącej żądanego świadczenia. Organ pierwszej instancji (jak i Kolegium) powinien wziąć pod uwagę treść i skutki płynące z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym Trybunał stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Z całą mocą podkreślić zatem należy, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności powoduje, że art. 17 ust. 1b ustawy od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić zatem do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Po drugie, najistotniejsze, zdaniem Sądu, nieprawidłowe jest stanowisko Kolegium, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego winien zostać załatwiony odmownie w każdym przypadku, gdy strona posiada już prawo do jednego ze świadczeń wskazanych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W niniejszej bowiem sprawie, zarówno Kolegium uznało, że skoro skarżąca pobiera emeryturę z KRUS, to okoliczność ta, z uwagi na treść wskazanego wyżej przepisu, wykluczała dopuszczalność uwzględnienia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki

nad niepełnosprawnym mężem.

Zauważyć należy, że na gruncie cytowanego wyżej przepisu, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wypowiadane były niejednolite poglądy odnośnie wzajemnej zależności między uprawnieniem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, a ustalonym już prawem do innego świadczenia, wskazanego w tym przepisie (emerytury, renty). Jeden z poglądów opowiadał się za ścisłym, literalnym rozumieniem normy zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy i wskazuje, że już sama treść tego przepisu wprost wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie posiadającej ustalone np. prawo do renty, w tym, renty rolniczej (por. np. wyrok WSA w Poznaniu z 10 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Po 765/21). W orzecznictwie prezentowane było także przeciwne stanowisko, za którym opowiada się skład orzekający w niniejszej sprawie. W ramach tego poglądu akcentuje się potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej analizowanego przepisu, wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, gdyż proces wykładni prawa nie może ograniczać się tylko do dyrektyw językowych. Zauważa się, że zastosowanie dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała NSA składu 7 sędziów z 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09). Ta linia orzecznicza zwraca uwagę na kontekst historyczny pojawienia się art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w systemie prawa. W dacie bowiem uchwalenia ustawy o świadczeniach rodzinnych, wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była niższa, niż najniższe ówczesne wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Tym samym, wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie danej osobie strat, jakie ponosi w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa w omawianej jednostce redakcyjnej przepisu, wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość tego świadczenia. Ta relacja ekonomiczna przedmiotowych świadczeń utrzymywała się do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i obecnie jest już znacznie wyższe (w 2021 r. 1971 zł, w 2022 r. 2119 zł) od najniższej emerytury. W ramach przedstawianego poglądu akcentuje się, że intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy otrzymuje już inne wyższe świadczenie. Podkreśla się zatem, że odczytanie znaczenia tej regulacji w obecnych realiach, jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej (zob. wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19). O ile zatem treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych we wskazanym przepisie (np. do emerytury, czy renty), to uznać należy, że taka, literalna tylko wykładnia tego przepisu naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego zwracano uwagę, że zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (zob. np. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia: 9 marca 1988 r., sygn. akt U 7/87, 6 maja 1998 r., sygn. akt K 37/97, 20 października 1998 r., sygn. akt K 7/98, z 17 maja 1999 r., sygn. akt P 6/98, 4 stycznia 2000 r., sygn. akt K 18/99, 18 grudnia 2000 r., sygn. akt K 10/00 z 21 maja 2002 r., sygn. akt K 30/01, z 28 maja 2002 r., sygn. akt P 10/01, z 18 marca 2014 r., sygn. akt SK 53/12). W rozpatrywanym przypadku sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zaś zróżnicowana w ten sposób, że te osoby, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, zostały pozbawione prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jednocześnie, osobom, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 ustawy, umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody, niż wymienione w tych dwóch przepisach. Jak podkreślał Trybunał Konstytucyjny, wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach (por. np. wyroki z dnia: 23 listopada 2010 r., sygn. akt K 5/10, 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt P 41/09, 18 czerwca 2013 r., sygn. akt K 37/12, 5 listopada 2013 r., sygn. akt K 40/12 i 17 czerwca 2014 r., sygn. akt P 6/12). Zaznaczyć trzeba, że wypowiadając się odnośnie do zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych, Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015 r. (sygn. K 38/13) wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych i podniesione w skardze, że nie można znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne (zob. np. wyroki NSA z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19 i z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20). Należy bowiem mieć na względzie, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających m.in. rentę rolniczą w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, opiekun potencjalnie nie może podjąć innej pracy zarobkowej (poza gospodarstwem), którą mógłby wykonywać (por. rozważania na wstępie), gdyby nie musiał zajmować się osobą niepełnosprawną.

Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że prawidłowa, prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub rentowego. W powołanych wyrokach podkreśla się, że regulacja umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy emerytalnej, zgodnie z którym, w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 ustawy czy art. 96 ustawy emerytalnej), wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Również ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników w art. 33 ust. 1 normuje zbieg uprawnień wskazując, że uprawnionemu przyznaje się jedno świadczenie - wyższe lub wybrane przez uprawnionego. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy, jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wobec tego, należy dokonywać takiej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, która pozwoli na realizację konstytucyjnych zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Rezultatem takiej wykładni będzie umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalnego (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 829/21). Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (tak m.in. NSA w wyroku z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20). O ile więc emerytura jest prawem niezbywalnym, to uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku emerytury wybór taki można zrealizować przez złożenie do organu emerytalnego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 34 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia ulega zawieszeniu na zasadach określonych w przepisach emerytalnych, a zatem zgodnie z art. 103 ust. 3 ustawy emerytalnej. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować, co wynika z art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Uwzględniając powyższe rozważania Sąd uznał, że Kolegium dokonało niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych i w sposób nieuprawniony utrzymało w mocy wadliwe rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, co miało wpływ na wynik sprawy. Sama bowiem okoliczność ustalenia prawa do emerytury i jej pobieranie przez skarżącą, nie powinna jeszcze wykluczać możliwości dokonania wyboru korzystniejszego (wyższego) świadczenia, gdy postępowanie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest właśnie fakt pobierania emerytury z KRUS.

Zdaniem Sądu, to że skarżąca była reprezentowana w postępowaniu administracyjnym przez profesjonalnego pełnomocnika, nie zwalniało organów administracji z obowiązku należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 2 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 370/21, CBOSA), choćby przez wezwanie pełnomocnika do zajęcia w tym zakresie jednoznacznego stanowiska informując o kierunku ewolucji orzecznictwa sądów administracyjnych, zwłaszcza, że jeszcze pełnomocnik, we wniosku z dnia 27 lipca 2021 r. przedstawił, kierunek prawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 lit a ustawy.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie organy administracji nie wywiązały się w sposób należyty z ciążących na nich obowiązków informacyjnych wynikających z art. 9 i art. 79a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), czym w konsekwencji naruszyły również art. 7, 8 i 77 § 1 k.p.a. Tym samym zarzuty skargi w powyższym zakresie uznać należało za zasadne. Stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. skutkować musiało koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z obrotu prawnego.

W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organów będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej w zakresie wykładni art. 17 ust. 1, 17 ust. 1b oraz 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, stosownie do postanowień art. 153 P.p.s.a.. W sprawie konieczne będzie zatem przeprowadzenie merytorycznych ocen i analiz zmierzających do weryfikacji wszystkich normatywnych przesłanek przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W zależności od ustaleń poczynionych w powyższym względzie, organy administracji zobowiązane będą rozważyć, czy zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny uzasadnia możliwość przyjęcia, iż skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia lub go nie podejmuje. Zatem kwestia spełniania przez skarżącą przesłanek do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje otwarta i winna podlegać badaniu w ponownie prowadzonym postępowaniu. Gdy natomiast postępowanie wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku skarżącej i jedyną przeszkodą będzie pobieranie emerytury, wówczas organ powinien poinformować skarżącą o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie tej emerytury i uzależnić przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia dowodu na wstrzymanie jej wypłaty (por. wyrok NSA z dnia 8 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 1726/21). Organ będzie miał w tej materii na względzie, aby ewentualne przejście skarżącej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych było płynne, tak, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej, niezbędnego dla życia świadczenia nawet przez krótki czas (por. rozważania NSA na temat konieczności koordynacji działań organów, wyrok z dnia 24 marca 2021 r. sygn. akt I OSK 2810/20).

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 200 i 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w punkcie II sentencji wyroku. Na koszty te składały się jedynie - oplata za czynności adwokata w wysokości 480 zł, stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1, lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r,. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) zasądzoną tytułem zwrotu kosztów postępowania.