Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 611/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2009-12-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

29 grudnia 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie WSA: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Protokolant Rafał Opioła po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 grudnia 2009r. sprawy ze skargi D.P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2009r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

II SA/Bd 611/09

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] r. Starosta T. odmówił D. U. P. – skarżącej zwrotu gruntów stanowiących własność Gminy T., położonych w T., oznaczonych jako działki: nr [...] o powierzchni 1,0580 ha i nr [...] o powierzchni 0,3269 ha, zapisanych w księdze wieczystej [...]. Jako podstawę prawną decyzji wskazał art. 5, art. 9, art. 9a, art. 136 ust. 1 i 3, art. 137 ust. 2 i art. 140 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543, ze zm.), dalej powoływanej jako: "ustawa o g.n."

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że nieruchomość będąca przedmiotem postępowania została nabyta od Pani Z. K. N. aktem notarialnym z dnia [...] (Repertorium A nr [...]) na rzecz Skarbu Państwa. Umowa sprzedaży dokonana została stosownie do dyspozycji ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 10 z 1974 r., poz. 64), powoływanej dalej jako: "ustawa z 1958 r. o wywłaszczeniu", i zgodnie z decyzją Wojewódzkiego Biura Planowania Przestrzennego w T. z dnia [...] sygn. [...] nieruchomość ta została przeznaczona pod budowę magistrali cieplnej, o czym dokonano wzmianki w akcie notarialnym. Pani D. U. P. - skarżąca, jako spadkobierca poprzedniego właściciela wystąpiła o zwrot tej części nieruchomości, na której w jej ocenie cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. We wniosku wskazała, że cel faktycznie został osiągnięty jedynie na części nieruchomości, a działka nr [...] do dnia dzisiejszego nie jest w ogóle użytkowana. Działka ta w międzyczasie uległa kolejnym podziałom. W toku postępowania skarżąca sprecyzowała żądanie zwrotu w odniesieniu do działki nr [...] i [...]. Rezygnując z żądania zwrotu pozostałych działek wydzielonych z działki [...]. Ustalono, iż na części nieruchomości /działka nr [...]/ znajduje się kolektor sanitarny. Analizując materiał w sprawie, wątpliwości organu wzbudził fakt nabycia przez Skarb Państwa od poprzedniego właściciela nieruchomości o pow. 1,9305 ha dla realizacji celu na 1/4 części jej powierzchni. Organ podjął więc starania o uzyskanie decyzji lokalizacyjnej lub decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, mniemając, iż na tej nieruchomości mogła być planowana jeszcze jakaś inna inwestycja, lecz bezskutecznie. Uznając żądania wnioskodawców za słuszne Starosta T. trzykrotnie wydawał decyzje o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Decyzje te zostały zaskarżone przez Gminę Miasto T. Wojewoda uchylał zaskarżone decyzje starosty z powodu niepełnego materiału dowodowego przesadzającego o tym, iż nieruchomość podlega zwrotowi. Ostatnie odwołanie Gminy Miasta T. także spowodowało uchylenie przez wojewodę decyzji starosty. Wojewoda wskazał m.in. na konieczność podjęcia niezbędnych czynności zmierzających do ustalenia rozmiaru wywłaszczenia. Decyzję wojewody zaskarżyła strona domagając się zwrotu nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wyroku sąd administracyjny zarzucił organowi wydającemu decyzję, iż nie odniósł się do treści aktu notarialnego z dnia [..], w którym mowa wyłącznie o ustawie z 1958 r. o wywłaszczeniu jako podstawie prawnej umowy sprzedaży. Czyniąc zadość tej wskazówce teraz Starosta wskazał, iż przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych na podstawie art. 6 powołanej wyżej ustawy. W trakcie ponownego badania sprawy starosta stwierdził, iż zbycie nieruchomości na podstawie aktu notarialnego miało charakter czynności cywilno-prawnej. Zapisy zawarte w akcie notarialnym, a w szczególności sformułowanie, iż strony: ,,stosownie do dyspozycji ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości zawarły umowę następującej treści" nie przesądzają o tym, iż przeniesienie praw do nieruchomości miało charakter przymusowy. Z cytowanego zapisu wynika, iż umowa ta została zawarta w następstwie zastosowania przepisów wymienionej wyżej ustawy. Nie precyzuje jednak jakie przepisy tej ustawy były podstawą zawarcia umowy w formie aktu notarialnego. Dotychczas organ zakładał, iż jest to przepis art. 6 cytowanej ustawy. Nie wynika to jednak bezpośrednio z aktu notarialnego i nie znajduje żadnego potwierdzenia w zgromadzonej dokumentacji. Pomimo ograniczeń w zakresie dotarcia, do niektórych dokumentów nie można wykluczyć, a wręcz należy uwzględnić możliwość, iż przynajmniej niezagospodarowana część przejętej nieruchomości została zbyta z pominięciem trybu wywłaszczeniowego. Zacytowane sformułowanie "stosownie do dyspozycji ustawy z dnia 12 marca 1958 r." nie przekreśla dobrowolności zawarcia cywilno-prawnej umowy sprzedaży. Starosta wskazał, że problematykę zwrotu nieruchomości regulują przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o g.n. Z racji odesłania zamieszczonego w art. 216 ustawy przepisy tegoż rozdziału mają zastosowanie odpowiednio m.in. do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 ze zm.). Treść tego przepisu w sposób wyraźny wskazuje, zdaniem starosty, iż nie każda umowa cywilno-prawna przenosząca własność, choćby wydana w następstwie lub poprzedzająca wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego rodzi skutki prawne w postaci prawa żądania zwrotu nieruchomości w trybie administracyjno-prawnym. Przepis ten nakładał na ubiegającego się o wywłaszczenie obowiązek wystąpienia do właściciela jeszcze przed wszczęciem postępowania o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia obowiązek zawarcia w formie prawem przepisanej umowy nabycia nieruchomości za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w tej ustawie lub umowę zamiany nieruchomości według zasad tej ustawy. Umowa taka mogła być zawarta również w razie porozumienia stron w toku postępowania wywłaszczeniowego. Mogła przenosić własność na rzecz podmiotu ubiegającego się o wywłaszczenie, jeżeli podmiot ten mógł nabyć na własność nieruchomość, lub też na rzecz Skarbu Państwa. Tylko umowa zawarta w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., na podstawie której następowało nabycie własności dla Państwa rodziła takie skutki jak wywłaszczenie, w przypadku gdy nie została użyta na cel określony w umowie. Sformułowanie zawarte zaś w akcie notarialnym nie daje, zdaniem organu podstawy do wysunięcia tak daleko idących wniosków. Przyjęcie założenia, iż nabycie nieruchomości nastąpiło na podstawie umowy zawartej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. jest więc błędne i nie przesądza o możliwości ubiegania się o zwrot nieruchomości. W czasie obowiązywania ustawy o g.n. Skarb Państwa nabywał również w drodze umowy nieruchomości na przykład na podstawie art. 5 ust. 3 tejże ustawy. W przypadku spornych nieruchomości brakuje jednak przesłanek, aby jednoznacznie stwierdzić, iż nabycie miało charakter przymusowy, gdyż z zapisów aktu notarialnego to nie wynika. Mogło ono nastąpić na wniosek poprzednich właścicieli. Organ podniósł, że ustawa o g.n. /art. 216/ nakazuje stosować do nieruchomości nabytych w trybie art. 6 przepisy ustawy o g.n. dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, ale treść zapisów w akcie notarialnym wskazuje, że nabycie nieruchomości zgodnie z obowiązującymi wtedy przepisami mogło nastąpić tylko na wniosek poprzednich właścicieli. Żaden z organów rozpoznających sprawę nie przedstawił jednoznacznych dowodów, iż nieruchomość przejęto na podstawie art. 6 cyt. ustawy, reprezentujący wnioskodawców pełnomocnik również nie przedłożył dokumentów wskazujących na przymusowy charakter zbycia nieruchomości, a we wniosku wskazuje jedynie, iż nastąpiło ono "stosownie do dyspozycji ustawy", co w ocenie organu nie daje wystarczającej podstawy do żądania zwrotu nieruchomości.

Reasumując starosta stwierdził, że dotychczasowe ustalenia były oparte na błędnej przesłance, iż nabycie nieruchomości nastąpiło na podstawie art. 6 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu. Nie potwierdzają tego jednak ani akt notarialny, ani inne zgromadzone w sprawie dokumenty. Zatem brak dowodów przesądzających o przymusowym charakterze zbycia nieruchomości stał się powodem odmowy ich zwrotu.

Wojewoda K., działając jako organ II instancji, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty T. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wojewoda wskazał, że analiza aktu notarialnego z dnia [..] w kontekście pozostałego materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu, z uwagi na charakter inwestycji prowadzi do stwierdzenia, iż umową sprzedaży nieruchomości zawartą stosownie do dyspozycji ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu, część gruntu niezbędną na cel inwestycji wywłaszczono (w trybie art. 6 tej ustawy), część zaś "dowłaszczono" na żądanie poprzedniej właścicielki (w trybie art. 5 ust. 3 tej ustawy). Nie można też, zdaniem Wojewody, wykluczyć, że całość nabytej przez Skarb Państwa od Z. N. nieruchomości została wywłaszczona w myśl art. 35 ust. 3 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu, lecz Wojewoda powątpiewa jednak, czy w takiej sytuacji faktycznej, gdy tylko niewielka część nieruchomości została zajęta pod kolektor ciepłowniczy, strony dobrowolnie zgodziłyby się na nabycie działki czterokrotnie większej. Brak powołania się na konkretny przepis ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu wskazuje, zdaniem Wojewody na to, że część nieruchomości poprzedniej właścicielki – Z. N. została w 1984 r. nabyta na jej wniosek. Pozostała natomiast część wykupionej nieruchomości była niezbędna na cele związane z zaplanowaną inwestycją budowy ciepłociągu, na co wskazuje określenie w akcie notarialnym w celu nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa, a także to, że w § 2 umowy wyraźnie zaznaczono, iż strony okazały ostateczną decyzję Wojewódzkiego Biura Panowania Przestrzennego w T. z dnia [....] o zatwierdzeniu planu realizującego pod budowę magistrali cieplnej i to, że w § 4 określono sposób zapłaty ceny zgodnie z regulacją zawartą w art. 6 ust. 2 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu. Ponadto podkreślono, że cel wywłaszczenia związany z planowaną inwestycją budowy ciepłociągu został zrealizowany jedynie na części nabytej od Z. N. nieruchomości. Wojewoda podkreślił także, że przed wydaniem rozstrzygnięcia w tej sprawie zostało przeprowadzone bardzo szczegółowe postępowanie wyjaśniające, w toku którego przesłuchano świadków, dokonano oględzin ksiąg wieczystych, zgromadzono niezbędną dokumentację dotyczącą planowanej i zrealizowanej inwestycji, przeprowadzono rozprawy administracyjne. Stwierdził, że wszystkie dowody oceniano stosownie do dyspozycji art. 80 kpa i jednoznacznie potwierdzają one, że zamierzono zrealizować inwestycję jedynie na fragmencie nieruchomości należącej do Z. N., co też uczyniono, oraz że dla budowy ciepłociągu niezbędny był teren o charakterystycznych cechach tzn. wąski i długi, co potwierdza decyzja Zarządu Gospodarki Terenowej w T. z dnia [...] w której wprost określono szerokość pasa ziemi, który można było zająć pod budowę ciepłociągu. Budowę ciepłociągu z niewielką korektą przeprowadzono zgodnie z powyższą decyzją na części nieruchomości nabytej od Z. N. (obecnie działka [...]), co potwierdza pismo Przedsiębiorstwa E. w T. z dnia 5 stycznia 2005 r. oraz pismo spółki T. z dnia 7 kwietnia 2008 r.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie Wojewody skarżąca zarzuciła:

1) naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 7,77, 80 i 107 § 3 kpa poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych polegających na przyjęciu, że umową z dnia [...] część nieruchomości została wykupiona z inicjatywy K. N., na co wskazywać miało to, że cel wywłaszczenia związany z planowaną inwestycją budowy ciepłociągu został zrealizowany jedynie na części nieruchomości, podczas gdy obiektywna ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uwzględniająca słuszny interes społeczny i obywateli, a w tym umowa z [...] (w szczególności § 4 tej umowy) zeznanie R. P. , J. J., R. O., oświadczenia skarżącej z dnia 4 maja 2007 r., oględziny nieruchomości oraz decyzje Wojewódzkiego Biura Planowania Przestrzennego w T. z dnia [...] – wskazuje na to, że zgodnie z celem wywłaszczenia projektowana inwestycja obejmowała cały obszar przedmiotowej nieruchomości,

2) rażące naruszenie art. 136 § 3 i 216 ustawy o g.n. poprzez ustalenie przez Wojewodę, że zwrot nieruchomości nie jest możliwy z uwagi na zbycie nieruchomości przez byłego właściciela bez zagrożenia wywłaszczeniem, gdy tymczasem jednoznaczny zapis umowy z [...].: "stosownie do dyspozycji ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu" oraz wskazane w pkt 1 dowody wskazują na to, że określona we wniosku nieruchomość winna podlegać zwrotowi z uwagi na to, że nie została wykorzystana na cel określony w umowie zawartej w trybie art. 6 cyt. powyżej ustawy.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podniosła, że sprawa zwrotu nieruchomości była już rozpatrywana przez WSA w Bydgoszczy w 2007 r. i że ocena prawna dokonana wtedy wiąże w tej sprawie zarówno organy administracji jaki i Sąd, stosownie do art.153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.). Wskazano, że wtedy Sąd zarzucił organom nie odniesienie się do treści aktu notarialnego z [...] oraz że ówczesne rozstrzygnięcie organów było oparte na nieuprawnionym i niedopuszczalnym domniemaniu, że do realizacji budowy mogła być wywłaszczona tylko część gruntów – przeznaczonych pod magistralę ciepłowniczą. Skarżąca ponadto stwierdziła, że ogólnikowe przywołanie przez notariusza w umowie z dnia [...] ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu faktycznie nie przesądza o tym czy przedmiotowa umowa była sporządzona na podstawie art. 6 tej ustawy, co z kolei zgodnie z art. 216 ust. 1 w zw. z art. 136 i 137 ustawy o g. n. stwarza spadkobiercom prawnym zbywcy nieruchomości możliwość ubiegania się o zwrot tej części nieruchomości, której nie wykorzystano na cel określony w umowie, tj. pod budowę magistrali cieplnej, oraz że określenie w § 4 umowy sposobu zapłaty ceny wskazuje jednoznacznie na to, że inwestor pozyskał nieruchomość w drodze umowy zawartej na podstawie art. 6 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu, a także, że wskazanie w umowie celu przeznaczenia nieruchomości tj. pod budowę magistrali cieplnej nie byłoby konieczne gdyby nabycie nastąpiło w trybie art. 5 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu. Powyższe okoliczności oraz to, że żadna z przywołanych w decyzji Wojewody decyzji z lat 80-tych nie wskazuje na to, że zbywczyni K. N. dokonała dobrowolnego przeniesienia własności nieruchomości to znaczy bez groźby wywłaszczenia, prowadzą zdaniem skarżącej do jednoznacznego wniosku, że strony przywołując w umowie z dnia [...] (skarżąca omyłkowo w tym miejscu podała datę 8 maja 1972 r.) ustawę z 1958 r. o wywłaszczeniu, faktycznie zawarły tę umowę na podstawie art. 6 tej ustawy. Skarżąca wskazała także, że jej matka nie chciała zbyć nieruchomości obawiała się jednak postępowania wywłaszczeniowego, które było znacznie mniej korzystne w sensie finansowym od umowy sprzedaży i wyłącznie z tego powodu przystąpiła do zawarcia umowy. Podkreśliła, że w zgromadzonym materiale dowodowym brak jest wniosku właściciela dokumentującego jego wolę co do zbycia całej nieruchomości mimo braku takiej konieczności przejęcia gruntu i że zarówno z umowy sprzedaży, jak i z decyzji Wojewódzkiego Biura Planowania z dnia [...] wynika w sposób niewątpliwy, że cała nieruchomość była przeznaczona pod budowę magistrali cieplnej, a zatem ta inwestycja była celem wykupu całej nieruchomości. Wskazała, że specyfika budowy ciepłociągu wymagała dla jej realizacji zajęcia czasowo gruntu o znacznie większym areale niż faktyczny przebieg trasy ciepłociągu, co wyjaśnili uczestniczący w realizacji przedmiotowej inwestycji świadkowie P., J. i O. Jednocześnie zaś bezspornym jest, że po zrealizowaniu inwestycji część nieruchomości przeznaczona czasowo pod składowanie urobku związanego z wykonywaniem wykopów i zaplecze budowy - nie jest wykorzystana na cel związany z realizacją ciepłociągu, stanowi nieużytek i jako zbędna na cel nabycia podlega zwrotowi na jej rzecz. Skarżąca ponadto podniosła, że analiza orzecznictwa sądowego, w tym przede wszystkim Trybunału Konstytucyjnego (wyrok z 3 kwietnia 2008 r. K 6/05) wskazuje jednoznacznie na maksymalną ochronę interesów byłych właścicieli i obowiązek zwrotu poprzednim właścicielom bądź ich następcom prawnym nieruchomości niewykorzystanych zgodnie z celem wywłaszczenia. Niedopuszczalnym jest zatem – zdaniem skarżącej - dokonany przez Wojewodę zabieg polegający na przyjęciu negatywnego i niekorzystnego dla strony domniemania, z którego miałoby wynikać, że skoro nie ma jednoznacznych dokumentów wskazujących na to, że zbycia nieruchomości dokonano w trybie art. 6 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu, to z całą pewnością zbycie nastąpiło dobrowolnie na podstawie art. 5 tej ustawy, w sytuacji gdy ceny zbycia w obrocie cywilnym były zdecydowanie wyższe niż przyjmowane w operatach szacunkowych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać zgodność zapadłego w postępowaniu administracyjnym rozstrzygnięcia z punktu widzenia jego zgodności zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przy rozpoznawaniu skargi Sąd miał również na względzie przepis art. 153 p.p.s.a., który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w powyżej wskazanym zakresie Sąd nie stwierdził, aby naruszała ona prawo w sposób skutkujący koniecznością jej uchylenia.

Na wstępie należy podkreślić, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest odpowiedź na pytanie czy sporna nieruchomość obejmująca działki o nr geodezyjnych [...] i [...] została nabyta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu (cyt. na wstępie) i czy podlega ona zwrotowi na rzecz skarżącej na podstawie art. 136 ustawy o g.n. (cyt. na wstępie) jako zbędna na cel, na który ją wywłaszczono. Stosownie bowiem do treści art. 216 ust. 1 ustawy o g.n. przepisy tej ustawy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości (rozdział 6 działu III) mają zastosowanie (odpowiednio) do nieruchomości przyjętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie art. 6 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w ocenie Sądu nie pozwala na przyjęcie, że sporna nieruchomość została zbyta przez jej właścicielkę- spadkobierczynię skarżącej, na podstawie art. 6 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu i że zostały spełnione przesłanki do jej zwrotu na rzecz skarżącej. Podstawowym dowodem w sprawie jest akt notarialny z dnia [...]. Zapisano w nim, że strony stawające do aktu notarialnego zawarły umowę sprzedaży opisanej w § 1 nieruchomości "stosownie do dyspozycji ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości", nie wskazując na podstawie jakiego artykułu tej ustawy. Podkreślić w tym miejscu należy, że art. 6 ust. 1 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu przewidywał możliwość dobrowolnego odstąpienia nieruchomości przez jej właściciela przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego jak i w jego toku i zbycie jej w formie umowy notarialnej za ceną nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w tej ustawie. Stosownie natomiast do treści przepisu art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu, możliwe było tzw. "dowłaszczenie." Zgodnie z tym przepisem wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. Oznacza to, że właściciel nieruchomości, której część podlegałby wywłaszczeniu w drodze decyzji administracyjnej za względu na jej niezbędność na cele użyteczności publicznej lub inne, określone w art. 3 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu, mógł dobrowolnie, w formie aktu notarialnego odstąpić Państwu Polskiemu całą swoją nieruchomość, jeżeli ta część jego nieruchomości, która pozostałaby po przymusowym wywłaszczeniu nie nadawałby się do racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe. W ten sposób, w trybie, który art. 6 przewidywał dla pozyskania nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu, dochodziło do zbycia także nieruchomości zbędnej na cele określone w art. 3 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu i to poprzez zawarcie w formie aktu notarialnego, jednej umowy sprzedaży. W takim przypadku, w ocenie sądu nie można byłoby uznać, że ta część nieruchomości – zbędna na cel wywłaszczenia, była przyjęta lub nabyta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6, w znaczeniu o jakim mowa w art. 216 ust. 1 ustawy o g.n. Odnosząc się ponownie do treści art. 6 stwierdzić należy, że jego zakresem objęte są wszelkie umowy nabycia nieruchomości, które w sytuacji braku porozumienia z właścicielem, byłby wywłaszczone, a ponadto nieruchomości nabyte przez Skarb Państwa na żądanie właściciela w przypadku, o którym mowa w art. 5 ust. 3. Przepis art. 6 ust. 1 nie wymagał, aby w tym ostatnim przypadku, w akcie notarialnym konieczna była wzmianka o nabyciu nieruchomości przy zastosowaniu art. 5 ust. 3 (tak WSA w Warszawie w wyroku z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1129/06, dostępny na stronie internetowej nsa.gov. pl.). Analizując dalej dowody zgromadzone w sprawie wskazać należy, że istotne dla niniejszej sprawy są także zapisy § 2 aktu notarialnego. Wpisano tam, że strony okazały ostateczną decyzję Wojewódzkiego Biura Planowania Przestrzennego w T. z dnia [....] Nr [...] o zatwierdzeniu planu realizacyjnego pod budowę magistrali cieplnej i opinię szacunkową biegłego z listy Wojewody T. M. T. z dnia 11 czerwca 1984 r. ustalającą wartość gruntu na kwotę 1.055.429 zł oraz inne dokumenty finansowo – podatkowe. Decyzja z dnia [..] znajduje się w aktach sprawy (k-33). Wynika z niej jedynie, że dotyczyła ona zatwierdzenia planu realizacyjnego i udzielania pozwolenia na budowę inwestycji polegającej na budowie magistrali cieplnej 2x DN 900 od punktu GPS6 do istniejącej komory k-27 (punkt PS-132 na istniejącej sieci cieplnej). Organy rozstrzygające niniejszą sprawę nie zdołały, pomimo usilnych starań odnaleźć załączników mapowych (opisanych jako takie) do tej decyzji. W aktach sprawy znajdują się natomiast inne, wcześniejsze decyzje dotyczące tej inwestycji. Niewątpliwe ważna dla niniejszej sprawy jest decyzja Wojewódzkiego Biura Planowania Przestrzennego w T. z dnia [...], którą na podstawie art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229) w brzmieniu przed zmianą z dnia 1 stycznia 1985 r. ustalono miejsce i warunki realizacji inwestycji oznaczone w załączniku graficznym, obejmującą budowę magistrali ciepłowniczej z EC-G. do istniejącej komory K-27. W decyzji tej wskazano także, że akceptuje się proponowany przebieg trasy magistrali ciepłowniczej jak w załączniku graficznym. Organy rozpoznające niniejszą sprawę dysponowały załącznikiem graficznym do tej decyzji (k -163). Zaznaczono na nim przebieg ciepłociągu oraz granice nieruchomości będącej wówczas własnością Z. N. Umożliwia to ustalenie usytuowania ciepłociągu na działce Z. N. Ciepłociąg przebiega jedynie przez dolny, niewielki fragment tej działki. Poza sporem w sprawie jest to, że ciepłociąg został wykonany tylko z niewielkimi odstępstwami w stosunku do pierwotnego planu, mieszącymi się w pasie technologicznym określonym w projekcie technicznym sieci cieplnej, które nie spowodowały konieczności zajęcia którejś ze spornych działek ([...] i [..]). Całość ciepłociągu wraz z pasem technologicznym znajduje się na działce o nr [...], a kolektor ciepłowniczy znajduje się na działce o nr [...] (vide pismo Przedsiębiorstwa E. w T. k -63, pismo spółki T. k – 295). Istotna w sprawie jest także decyzja Zarządu Gospodarki Terenowej w T. z dnia [...] (k-35). Decyzją tą zezwolono inwestorowi na przeprowadzenie robót związanych z budową magistrali ciepłowniczej z EC G. do komory istniejącej K -27, zgodnie z decyzją z dnia [...]. Wojewódzkiego Biura Planowania Przestrzennego w T., na nieruchomościach położonych w G. do ulicy W. , w pasie o szerokości 25 metrów na różnych, wymienionych w decyzji działkach, w tym na działce nr [..] (kw [..]) stanowiącej własność Z. N. Powyżej przedstawione dokumenty pozwalają, zdaniem Sądu przyjąć, że budowę ciepłociągu zaplanowano i wykonano na niewielkim fragmencie nieruchomości będącej wcześniej własnością Z. N., na południowym jej krańcu (działki: [..] i [...]). W toku procesu inwestycyjnego nigdy nie projektowano przebiegu ciepłociągu w innym miejscu, a zwłaszcza na większym lub innym obszarze nieruchomości Z. N. Nigdy też na jej nieruchomości nie planowano innych inwestycji (vide: pismo B. S.A. z dnia 23 listopada 2006 r. k -146 i pismo Urzędu Miasta T. z dnia 2 kwietnia 2008 r. k-294). Uznać należy zatem, że nie ma w sprawie dowodów potwierdzających konieczność wywłaszczenia na cele określone w art. 3 ustawy, z 1958 r. o wywłaszczeniu działek: [...] o powierzchni 0,3269 ha i [...] o powierzchni 1,08580 ha, na których nie planowano i nie wykonano żadnej inwestycji. Dowodem na to nie mogą być zeznania świadków: R. P., J. J. i R. O. o konieczności odkładania dużej ilość ziemi z wykopów i zorganizowania zaplecza budowy ciepłociągu. Trzeba mieć bowiem na uwadze to, że zajęcie spornych działek w celu gromadzenia ziemi i na zaplecze budowy było tylko czasowe - na okres budowy ciepłociągu. Wobec tego nieracjonalnym byłoby wywłaszczenie w tym celu, za odszkodowaniem nieruchomości o tak dużej powierzchni (ok. 1, 4 ha), kilkakrotnie przewyższającej powierzchnię działek niezbędnych pod budowę ciepłociągu. Natomiast logiczne jest to, że w sytuacji, gdy sporne działki przeszły już na własność Państwa Polskiego, zdecydowano o ich wykorzystaniu na czas budowy ciepłociągu jako jej zaplecze.

Reasumując stwierdzić należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że zbycie nieruchomości przez Z. N. nastąpiło na podstawie ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu, z tym że część tej nieruchomości (dz. [...] i [...]) została zbyta w trybie art. 6 tej ustawy, jako niezbędna na cele wskazane w art. 3 tej ustawy tj. pod budowę ciepłociągu, a część nieruchomości (dz. [...] i [...]) na podstawie art. 5 ust. 3 tej ustawy dowłaszczono jako nienadającą się do racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe. Nie ulega też wątpliwości, że działki [..] i [..] zostały wykorzystane w tym celu na który je zbyto i skarżąca nie objęła ich wnioskiem o zwrot w trybie art. 136 ustawy o g.n. Skarżąca wnosi wyłącznie o zwrot działek [...] i [...], to jest tej części nieruchomości, którą według trafnych ustaleń organów zbyto na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu i co do której już w dacie zbycia było wiadomo, że jest zbędna dla realizacji inwestycji. Jako taka ta część nieruchomości Z. N. nie podlega zwrotowi na podstawie art. 216 ust. 1 w zw. z art. 136 i następnych ustawy o g.n. Zgodnie bowiem z treścią przepisu art. 136 ust. 3 poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Istota zatem instytucji zwrotu wywłaszczonych nieruchomości sprowadza się do stworzenia byłemu właścicielowi (jego spadkobiercy) możliwości odzyskania utraconego prawa własności, gdy okaże się, że zabrana jemu nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Ponownie podkreślić należy, że w świetle poczynionych przez organy administracji ustaleń sporne działki ([...] i [...]) były już w chwili ich zbycia zbędne dla realizacji inwestycji – budowy ciepłociągu, wobec tego niemożliwym jest rozważenie czy w późniejszym okresie działki te stały się zbędne w rozumieniu art. 137 ust. 1 ustawy o g.n. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Wojewody wyrażonym w odpowiedzi na skargę, że ewentualny zwrot spornych działek mógłby być rozważany jedynie w sytuacji, gdyby część nieruchomości nabytej dla potrzeb budowy magistrali ciepłowniczej stała się zbędna na ten cel w rozumieniu art. 137 ust. 1 ustawy o g.n., a pozostałą jej część nie byłaby zgodnie z nim wykorzystana (tak w: wyroku NSA z dnia 24 kwietnia 2003 r., I SA 2374/01, System Informacji Prawnej (SIP) Lex nr 148971 i wyroku NSA z dnia 26 lipca 2001 r., II SA/Gd 910/00, SIP Lex nr 56664). Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzić należy, że analiza przedstawionego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, iż organy administracji rozpoznające niniejszą sprawę dołożyły należytej staranności gromadząc dowody w sprawie, właściwe je oceniły i wyciągnęły na ich podstawie logiczne wnioski, dając temu wyraz w uzasadnieniach decyzji, nie naruszając przy tym zasad postępowania administracyjnego wynikających z art. 7, 75, 77 i 80 kpa. Podnoszona w skardze kwestia zapisu § 4 umowy notarialnej z dnia [...], w którym określono, że zapłata ceny sprzedaży w kwocie 1.055.429 zł nastąpi w terminie trzech miesięcy od dnia zawarcia umowy, to jest w sposób przewidziany w art. 6 ust. 2 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu, nie może być, wbrew intencjom skarżącej uznana za przesądzającą o trybie wywłaszczenia. Jak to już bowiem powyżej wskazano przewidziany w art. 6 tryb zbycia nieruchomości miał zastosowanie także do "dowłaszczenia" na podstawie art. 5 ust. 3 tej ustawy i to należy przyjąć, że także w odniesieniu do sposobu zapłaty ceny sprzedaży, jak i jej ustalenie w oparciu o opinię biegłego z listy wojewody. Odnośnie zarzutu naruszenia przez organy administracji przepisów art. 153 p.p.s.a to, stwierdzić należy, że organy ponownie rozpoznając sprawę zastosowały się do wskazań Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 października 2007 r. i odniosły się do treści aktu notarialnego z dnia [...], wyjaśniając jak w kontekście zebranych dowodów i przepisów ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu należy jego zapisy rozumieć.

Skarżąca ma prawo nie zgodzić się z przyjętym przez organy tokiem rozumowania, ale nie jest to równoznaczne z uznaniem, iż organy nie zastosowały się do wskazań Sądu. Podnieść należy, że wskazania co do dalszego sposobu postępowania dotyczą sposobu działania organu w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Wskazania nie mogą jednak z góry narzucać sposobu rozstrzygnięcia konkretnych kwestii związanych z treścią przyszłego rozstrzygnięcia sprawy, nie mogą np. wskazywać, że określone dowody są bardziej wiarygodne od innych. Stosownie do powyższego Sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 października 2007 r. nie wskazał, bo nie mógł wskazać, jak organy mają ocenić akt notarialny z dnia [...], lecz że dotychczas zrobiły to z naruszeniem art. 77, 80 i 107 § 3 kpa. Ponadto stwierdzając, że domniemanie organu co do wywłaszczenia tylko części gruntu przeznaczonego bezpośrednio pod magistralę ciepłowniczą jest nieuprawnione i niedopuszczalne, Sąd wskazał, że taka ocena wiąże się z użyciem przez organ zwrotu "przypuszczać zatem należy."

Mając na uwadze powyższe, uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.