Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 128/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 207 ust. 1 pkt 2.
journal: Dz.U. 2013 poz 885
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska, Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi A. K. – M. [...] & [...] A. K. na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu środków wraz z odsetkami otrzymanych w ramach umowy o dofinansowanie na realizację projektu oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zarząd Województwa Zachodniopomorskiego wydał w dniu 1 października 2014 r. decyzję, w której orzekł w stosunku do A K o zwrocie kwoty [...] zł wraz z odsetkami jak dla zaległości podatkowych liczonymi od ww. kwoty od daty przekazania środków, tj. od dnia 4 lipca 2011 r. do dnia dokonania całkowitej zapłaty należności głównej na wskazany rachunek bankowy w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji o zwrocie.

Organ podał, że A K, prowadząca działalność gospodarczą pod firmą M, z siedzibą przy ul. K w S, dalej "Beneficjent", w dniu 28 grudnia 2010 r. zawarła z Województwem Zachodniopomorskim, reprezentowanym przez Zarząd Województwa Zachodniopomorskiego, pełniącym na podstawie art. 25 pkt 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r., Nr 84, poz. 712 ze zm.), dalej "u.z.p.p.r.", rolę Instytucji Zarządzającej Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Zachodniopomorskiego na lata 2007 – 2013, dalej "IZ RPO WZ", umowę o dofinansowanie projektu nr [...] pod nazwą "Uruchomienie nowoczesnego klubu [...]" Oś priorytetowa 1 "Gospodarka - Innowacje - Technologie", Działanie 1.1 "Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw poprzez innowacyjne inwestycje", Poddziałanie 1.1.1 "Inwestycje w mikroprzedsiębiorstwa" Schemat A. Pomiędzy Beneficjentem a IZ RPO WZ zostały zawarte również aneksy do ww. umowy.

W dniach 27-28 sierpnia 2012 r. w związku z zakończeniem realizacji projektu oraz złożeniem przez Beneficjenta wniosku o płatność końcową, IZ RPO WZ przeprowadziła kontrolę planową przedmiotowego projektu. W trakcie czynności kontrolnych Beneficjent jako oryginały dokumentów potwierdzających realizację płatności okazała wydruki skanów potwierdzenia wykonania operacji z Banku [...] S.A. dotyczące płatności z dnia 13 września 2011 r. obejmujące kwoty odpowiadające wartości podatku od towarów i usług na podstawie faktur VAT o wskazanych numerach, wystawionych przez przedsiębiorstwo "C ". Organ powziął wątpliwości co do wiarygodność ww. przedstawionych potwierdzeń wykonania operacji, bowiem:

a) na potwierdzeniu wykonania operacji dotyczącym zapłaty kwoty odpowiadającej wartości podatku od towarów i usług na podstawie faktury VAT nr [...] widoczny w pozycji "z rachunku" numer konta bankowego składa się z 23 zamiast z 26 cyfr (numer rachunku bankowego w polskich bankach składa się z 26-znakowego ciągu cyfr),

b) w przypadku obu ww. potwierdzeń wykonania operacji widoczne są różnice w wielkości i ostrości czcionki pomiędzy poszczególnymi pozycjami wydruku. Na dokumencie wizualnie odróżniają się dane wskazane w pozycjach: data księgowania, data waluty, z rachunku, kwota transakcji, kwota zaksięgowana, tytuł.

Ponadto, zgodnie z przedstawionym wyciągiem nr [...] z rachunku [...] za okres od 1 września 2011 r. do 30 września 2011 r., płatność na rzecz przedsiębiorstwa "C " w kwocie odpowiadającej sumie ww. przelewów dokonana została w dniu 16 września 2011 r. (opis transakcji: zaległy VAT). Organ wskazał, że zgodnie z Wytycznymi dla Wnioskodawców obowiązującymi dla ww. konkursu, wydatkiem kwalifikującym się do współfinansowania był wydatek, który m.in. został poniesiony w okresie kwalifikowalności wydatków, tj. został poniesiony w okresie od rozpoczęcia realizacji projektu do zakończenia finansowego realizacji projektu. W analizowanej sprawie stosownie do zapisów aneksu do umowy z dnia 19 stycznia 2012 r. okres realizacji projektu został ustalony na:

1) rozpoczęcie realizacji: 15 październik 2010 r.

2) zakończenie rzeczowe realizacji: 06 sierpnia 2011 r.

3) zakończenie finansowe realizacji: 13 września 2011 r.

Tym samym jedynie wydatki poniesione w okresie od 15 październik 2010 r. do 13 września 2011 r. mogły zostać uznane przez IZ RPO WZ za kwalifikowalne.

Nadto w trakcie czynności kontrolnych Beneficjent jako oryginał dokumentu potwierdzającego realizację płatności okazała wyciąg bankowy z dnia 15 lipca 2011r. z [...] Bank Polska S.A. z rachunku nr [...] należący do P K oraz A K. Zdaniem IZ RPO WZ, ww. dokument był kopią wyciągu. Beneficjent wyjaśniła, iż nie posiada już ww. rachunku bankowego i jedynym egzemplarzem wyciągu, jakim dysponuje, jest okazany podczas kontroli dokument. Wątpliwości IZ RPO WZ budziły widoczne na przedmiotowym wyciągu dane, tj.:

a) kwota w pozycji "saldo" po wykonaniu operacji z dnia 08 lipca 2011 r. w wysokości [...] zł związanej z realizacją projektu (ostatnia operacja na wyciągu dotycząca zapłaty podatku od towarów i usług na podstawie faktury VAT nr [...]) wynosi [...] zł, podczas gdy przed wykonaniem ww. operacji na wyciągu bankowym widnieje saldo w wysokości [...] zł,

b) kwota w pozycji "obciążenia" w wysokości – [...] zł nie jest sumą operacji bankowych widocznych na wyciągu bankowym w kolumnie "obciążenia".

Wyżej wymienione zastrzeżenia wzbudziły wątpliwości IZ RPO WZ, co do wiarygodności przedstawionego wyciągu bankowego z dnia 15 lipca 2011 r. z [...] Bank Polska S.A. z rachunku nr [...].

Organ podał, że potwierdzone za zgodność z oryginałem kserokopie ww. dokumentów potwierdzających realizację trzech płatności zostały wcześniej złożone jako załączniki do wniosku o płatność i stanowić miały potwierdzenie poniesienia w całości wydatków związanych z projektem realizowanym przez Beneficjenta.

W celu weryfikacji dokonanych przez Beneficjenta ww. płatności oraz z uwagi na wątpliwości dotyczące wiarygodności przedstawionych dokumentów, zapisami Protokołu pokontrolnego zobowiązano Beneficjenta do przedłożenia oryginalnych, potwierdzonych pieczęcią banku, dokumentów potwierdzających wykonanie przedmiotowych operacji bankowych lub przedstawienia wyjaśnień dotyczących przyczyn ich niedostarczenia. Po zapoznaniu się z zapisami Protokołu pokontrolnego Beneficjent nie odniosła się do ww. uwag. Odesłano niepodpisany egzemplarz Protokołu pokontrolnego wraz z pismem przewodnim. Ponadto Beneficjent wystosowała dwa pisma, z których jedno skierowała do Marszałka Województwa Zachodniopomorskiego (oraz do wiadomości Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, obecnie: Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju) oraz do Wicemarszałka Województwa Zachodniopomorskiego.

Z uwagi na fakt, iż Beneficjent nie przedłożyła niezbędnych dokumentów stosownie do zapisów Protokołu pokontrolnego, IZ RPO WZ pismem z dnia 27 grudnia 2012 r. ponownie zobowiązała Beneficjenta do przedłożenia oryginalnych, potwierdzonych pieczęcią banku, dokumentów potwierdzających wykonanie przedmiotowych operacji bankowych lub przedstawienia wyjaśnień dotyczących przyczyn ich niedostarczenia. Jednocześnie wskazano, iż w przypadku, gdy Beneficjent zrealizuje ww. zalecenie, w odniesieniu do pozostałych wydatków zrealizowanych w ramach projektu, należy również dostarczyć oryginalne, potwierdzone pieczęcią banku wyciągi bankowe potwierdzające dokonanie płatności za wszystkie przedstawione do współfinansowania w ramach projektu faktury.

W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 14 stycznia 2013 r. Beneficjent zwróciła się z prośbą o wyznaczenie innej osoby kontrolującej i o ewentualne przeprowadzenie ponownej kontroli w siedzibie firmy. Nadto Beneficjent wskazała, że dostarczenie wszystkich wyciągów bankowych wiąże się z koniecznością poniesienia znacznych wydatków. Ponadto podała, że z uwagi na fakt, iż zobowiązanie do dostarczenia dokumentów zostało wystosowanie w okresie noworocznym, kiedy dostęp do usług bankowych jest ograniczony, tym samym wyznaczony 10 dniowy termin na ich dostarczenie jest nierealny.

Organ, ustosunkowując się do powyższego, pismem z dnia 11 lutego 2013 r. wskazał, że ustalenia zawarte w Protokole pokontrolnym nie stanowią indywidualnego stanowiska jednej z osób kontrolujących. Poprzez ustalony sposób weryfikacji i akceptacji przez przełożonych ustaleń kontroli, zapisy Protokołu pokontrolnego należy traktować jako oficjalne stanowisko IZ RPO WZ. Tym samym IZ RPO WZ za niezasadny uznała zarzut stronniczości podniesiony przez Beneficjenta. Jednocześnie IZ RPO WZ podtrzymała swoje stanowisko przedstawione w zaleceniach pokontrolnych z dnia 27 grudnia 2012 r. Odnosząc się do zarzutów, IZ RPO WZ wskazała, iż zalecenia wskazane w ww. piśmie stanowiły konsekwencję niezłożenia przez Beneficjenta stosownych wyjaśnień w odpowiedzi na zastrzeżenia ujęte w Protokole pokontrolnym. Nadto IZ RPO WZ podkreśliła, że argument Beneficjenta o narażeniu jej na wysokie koszty, w świetle wątpliwości co do autentyczności przedłożonych dokumentów, jest niezasadny. Jednakże w odniesieniu do ww. zalecenia, IZ RPO WZ wskazała, iż możliwe jest dostarczenie potwierdzonych pieczęcią banku potwierdzeń (zaświadczeń) wykonania transakcji, które umożliwiają identyfikację zrealizowanych w związku z projektem płatności (w tym terminu ich wykonania), a ich koszt jest znacznie niższy od kwot wskazanych przez Beneficjenta. Nadto, odnosząc się do zarzutu zbyt krótkiego terminu na dostarczenie dokumentów, IZ RPO WZ wyraziła zgodę na jego przedłużenie. Tym samym z uwagi na podtrzymanie zapisów zaleceń pokontrolnych, z uwzględnieniem treści pisma z dnia 11 lutego 2013 r. IZ RPO WZ zobowiązała Beneficjenta do przedłożenia w terminie 15 dni roboczych, licząc od dnia otrzymania przedmiotowego pisma, ww. dokumentów, jak poprzednio. Wskazano także, iż dostarczenie pozostałych dokumentów wyszczególnionych w piśmie, tj. oryginalnych, potwierdzonych pieczęcią banku wyciągów bankowych potwierdzających dokonanie płatności za wszystkie przedstawione do współfinansowania w ramach projektu faktury, uzależnione jest od realizacji przez Beneficjenta zalecenia dotyczącego dostarczenia oryginalnych, potwierdzonych pieczęcią banku, dokumentów potwierdzających wykonanie operacji z Banku [...] SA dotyczące płatności z dnia 13 września 2011 r. obejmujące kwoty odpowiadające wartości podatku od towarów i usług na podstawie ww. faktur VAT oraz wyciągu bankowego z dnia 15 lipca 2011 r. z [...] Bank Polska S.A. lub przedstawienia wyjaśnień dotyczących przyczyn ich niedostarczenia.

Z uwagi na nieprzedłożenie niezbędnych wyjaśnień oraz dokumentów, IZ RPO WZ pismem z dnia 9 maja 2014 r. poinformowała Beneficjenta o zakończeniu czynności kontrolnych, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. IZ RPO WZ wskazała, iż potwierdzenie posłużenia się przez Beneficjenta podrobionymi, przerobionymi bądź poświadczającymi nieprawdę dokumentami skutkowałaby wystąpieniem przesłanki wynikającej z § 17 ust. 1 pkt 11 umowy o dofinansowanie. Postępowanie karne w ww. kwestii nadal się toczy, co oznaczało że ww. przesłanka na dzień sporządzenia pisma nie została jednoznacznie potwierdzona. Organ wskazał, że wystąpiły również inne przesłanki do rozwiązania z Beneficjentem umowy o dofinansowanie z § 17 ust. 1 pkt 6 umowy (zgodnie z którym "Beneficjent nie wywiązuje się z obowiązków nałożonych na niego w niniejszej Umowie") oraz w § 17 ust. 1 pkt 8 umowy, (zgodnie z którym "Beneficjent odmówił poddania się kontroli przez Instytucję Zarządzającą RPO WZ, bądź inne uprawnione podmioty, lub utrudniał jej przeprowadzenie"). IZ RPO WZ poinformowała Beneficjenta, iż wszczyna procedurę rozwiązania ww. umowy o dofinansowanie.

Uchwałą nr [...] z dnia 28 maja 2014 r. Zarząd Województwa Zachodniopomorskiego zdecydował o rozwiązaniu ww. umowy o dofinansowanie.

Z uwagi na fakt, iż Beneficjent wykorzystała środki przekazane na realizację projektu z naruszeniem obowiązujących go w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego na lata 2007-2013 (zwanego dalej RPO WZ) procedur, IZ RPO WZ pismem z dnia 27 czerwca 2014 r. wezwała Beneficjenta do zwrotu środków w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych na podstawie art. 207 ust. 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 885 ze zm.), dalej "u.f.p.".

Wobec bezskutecznego upływu terminu wskazanego w ww. wezwaniu, z dniem 28 lipca 2014 r. wobec Beneficjenta wszczęte zostało z urzędu postępowanie administracyjne w przedmiocie zwrotu środków otrzymanych w ramach ww. umowy o dofinansowanie.

Organ potraktował brak przedstawienia ww. dokumentów przez Beneficjenta oraz niezłożenie przez niego wyjaśnień jako naruszenie zapisów umowy, które skutkowało uznaniem, że przyznane środki zostały wykorzystane z naruszeniem procedur na podstawie art. 207 ust.1 pkt 2 u.f.p. Powyższe było podstawa do wydania decyzji o zwrocie środków.

Beneficjent złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Decyzji zarzuciła naruszenie art. 207 ust. 1 pkt 2 u.p.f., przez jego niewłaściwą wykładnię sprowadzającą się do przyjęcia, że nieprawidłowości w udokumentowaniu poniesionych wydatków w ramach środków przeznaczonych na realizację programu finansowanego z udziałem środków europejskich, przy jednoczesnym braku wątpliwości co do rzeczywistego ich poniesienia przez Beneficjenta, umożliwiały wydanie ww. decyzji.

Zarząd Województwa wydał w dniu 4 grudnia 2014 r. decyzję, w której utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 1 października 2014 r.

Organ przedstawił stan faktyczny w sprawie i podał, że środki publiczne przeznaczone na wykonywanie projektów realizowanych w ramach programów finansowych ze środków europejskich mają charakter bezzwrotny i powinny być wykorzystywane zgodnie z prawem, obowiązującymi procedurami, a także ściśle z celem, na który zostały przekazane. Środki te są wydatkami, które podlegają szczególnym zasadom rozliczania. Beneficjent, który otrzymał dofinansowanie na realizację konkretnego zadania wskazanego umową ma obowiązek jego rozliczenia w zakresie finansowym i rzeczowym oraz zwrotu w określonych sytuacjach. W przypadku udzielenia dotacji ze środków publicznych nie dochodzi do zmiany jej statusu ze środków publicznych na wartość prywatną i tym samym Beneficjent nie włada nią bez ograniczeń jak właściciel, a może ją jedynie wykorzystać w sposób ściśle określony przepisami prawa. W przeciwnym razie zobowiązany będzie do ich zwrotu. I tak w myśl art. 207 ust. 1 u.f.p., w przypadku, gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są:

1) wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem,

2) wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184,

3) pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości

- podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy.

Na podstawie art. 207 ust. 4 pkt 3 u.f.p., w przypadku braku zwrotu środków w terminie określonym wydaną decyzją Beneficjentowi grozi sankcja w postaci wykluczenia z możliwości otrzymywania środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich. Okres wykluczenia kończy się z upływem trzech lat liczonych od dnia dokonania zwrotu tych środków (art. 207 ust. 5 u.f.p.).

Zdaniem organu, w niniejszej sprawie Beneficjent naruszyła procedury, o których mowa w art. 184 ust. 1 u.f.p., w szczególności poprzez naruszenie zapisów wskazanych w umowie o dofinansowanie. Pod pojęciem procedur, których naruszenie uprawnia do wydania decyzji określającej kwotę zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki, objęte są postanowienia dokumentów regulujących zasady przyznawania i wykorzystania dofinansowania, w tym także zasady ponoszenia wydatków w ramach projektu, a przede wszystkim umowy o dofinansowanie oraz Wytyczne. Organ podał, że ustawodawca nie przewidział zamkniętego katalogu procedur na podstawie, których wydatkowane są środki unijne związane z realizacją konkretnych programów operacyjnych. Do dofinansowania kwalifikowane są te projekty, które pozytywnie przeszły wszystkie etapy jego oceny, przeprowadzanej w ramach konkursu, a dofinansowanie jest możliwe w ramach dostępnej alokacji na realizację poszczególnych działań i priorytetów w ramach programu operacyjnego (art. 28 ust. 1 pkt 3, art. 30a ust. 1 u.z.p.p.r.). Podstawę dofinansowania projektu stanowi, m.in. właśnie umowa o dofinansowanie zawarta z beneficjentem przez instytucję zarządzającą albo działającą w jej imieniu instytucję pośredniczącą lub instytucję wdrażającą. Umowa ta określa warunki dofinansowania projektu, a także prawa i obowiązki beneficjenta z tym związane (art. 30 ust. 1 i 2 u.z.p.p.r.) oraz jest elementem projektu. W związku z powyższym, niewypełnienie postanowień umowy czy dokumentów regulujących zasady przyznawania i wykorzystania dofinansowania, powoduje konieczność odzyskiwania przez IZ RPO WZ kwot podlegających zwrotowi. Według organu, zapisy umów o dofinansowanie oraz Wytyczne w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych stanowią szczególną regulację normującą, jak otrzymane środki mają być wydatkowane, aby uznać je za koszty kwalifikowalne realizacji projektu. Zapisy te, stanowiąc o sposobie wydatkowania środków pieniężnych, są zatem rodzajem swoistej procedury wiążącej strony umowy dotyczącej wykorzystania tych środków.

Organ wskazał, że na podstawie zapisów ww. umowy beneficjent zobowiązana była do umożliwienia organowi kontroli realizowanej inwestycji, w tym wglądu w dokumenty. Wobec braku żądanych przez organ dokumentów i braku stosownych wyjaśnień w tym zakresie, organ zasadnie uznał, że Beneficjent nie dopełniła, wynikających z umowy o dofinansowanie obowiązków związanych z należytym skompletowaniem i udostępnieniem IZ RPO WZ dokumentacji związanej z realizacją projektu na podstawie § 12 ust. 3 pkt 1 ww. umowy. Zdaniem organu, Beneficjent swoim zachowaniem uniemożliwiła przeprowadzenie kontroli, a tym samym udaremniła IZ RPO WZ sprawdzenie prawidłowości realizacji projektu, w tym kwalifikowalności i poprawności poniesionych w ramach projektu wydatków. Beneficjentowi w ww. ramach umowy przekazano środki w kwocie [...] zł. Prawidłowość poniesienia wydatków miała zostać potwierdzona w trakcie kontroli na zakończenie realizacji projektu. Wobec ustalenia, iż Beneficjent naruszyła zapisy umowy o dofinansowanie oraz Podręcznika, przez nieudostępnienie wszystkich wymaganych dokumentów w trakcie kontroli, nie doszło do zweryfikowania poprawności wydatkowania środków. Beneficjent uniemożliwiła IZ RPO WZ potwierdzenie kwalifikowalności poniesionych wydatków. Tym samym IZ RPO WZ uznała, iż przekazane środki zostały wydatkowane z naruszeniem procedur.

Beneficjent złożyła na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz umorzenie postępowania ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła organowi naruszenie:

- art. 7, art. 77 Kpa, przez pominięcie niespornej i niebudzącej wątpliwości okoliczności, że zakwestionowane w toku kontroli wydatki zostały rzeczywiście poniesione przez Beneficjenta, a jej kontrahenci otrzymali należne im kwoty;

- art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p., przez jego niewłaściwą wykładnię sprowadzającą się do przyjęcia, że nieprawidłowości w udokumentowaniu poniesionych wydatków w ramach środków przeznaczonych na realizację programu finansowanego z udziałem środków europejskich, przy jednoczesnym braku wątpliwości co do rzeczywistego ich poniesienia przez Beneficjenta, umożliwiały wydanie ww. decyzji w oparciu o ww. przepis.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Sąd wskazał, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Spór w sprawie dotyczy, czy nieprawidłowości w udokumentowaniu wydatków poniesionych na realizację inwestycji z udziałem środków unijnych można zakwalifikować jako wykorzystanie ww. środków z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p.

Na podstawie art. 25 pkt 1 u.z.p.p.r. Zarząd Województwa Zachodniopomorskiego pełnił rolę Instytucji Zarządzającej Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Zachodniopomorskiego na lata 2007 – 2013. dalej "IZ RPO WZ", Stosownie do art. 26 ust. 1 pkt 14 i 15 u.z.p.p.r., do zadań instytucji zarządzającej należy prowadzenie kontroli realizacji programu operacyjnego, w tym kontroli realizacji poszczególnych dofinansowanych projektów oraz odzyskiwanie kwot podlegających zwrotowi, w tym wydawanie decyzji o zwrocie środków przekazanych na realizację programów, projektów lub zadań, o której mowa w przepisach o finansach publicznych.

Zgodnie z art. 206 ust. 1 u.f.p., szczegółowe warunki dofinansowania projektu określa umowa o dofinansowanie projektu, o której mowa w art. 5 pkt 9 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju. W niniejszej sprawie taka umowa została zawarta.

Na podstawie art. 207 ust. 1 u.f.p., w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są:

1) wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem,

2) wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184,

3) pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości

- podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy.

Zgodnie z art. 207 ust. 8 pkt 1 u.f.p., w przypadku stwierdzenia okoliczności, o których mowa w ust. 1, instytucja określona, odpowiednio w ust. 9 lub 11, wzywa do Beneficjenta zwrotu środków w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Po bezskutecznym upływie terminu, o którym mowa w ust. 8, instytucja zarządzająca w rozumieniu przepisów u.z.p.p.r. wydaje decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki, oraz sposób zwrotu środków (art. 207 ust. 9 u.f.p.).

Jak wynikało z akt, organ w toku prowadzonego postępowania zastosował się do ww. przepisów.

Zdaniem Sądu, organ prawidłowo wydał decyzję w oparciu o art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p.

Stosownie do art. 184 ust. 1 u.f.p., wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 (środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej) i 3, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu. Procedurą w rozumieniu art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p., są nie tylko przepisy u.z.p.p.r., lecz także zapisy umowy łączącej Beneficjenta z Instytucją zarządzającą, czy też przepisy ogólne zawarte w Wytycznych, czy Podręczniku Beneficjenta, do których stosowania zobowiązywał się Beneficjent, składając wniosek i podpisując umowę o dofinansowanie. Środki publiczne przeznaczone na wykonywanie projektów realizowanych w ramach programów finansowych ze środków europejskich mają charakter bezzwrotny i powinny być wykorzystywane zgodnie z prawem, obowiązującymi procedurami, a także ściśle z celem, na który zostały przekazane. Są one również rozliczane w sposób szczególny. Beneficjent po otrzymaniu ww. środków ma obowiązek ich rozliczenia w zakresie finansowym i rzeczowym oraz zwrotu w określonych sytuacjach. W przypadku udzielenia dotacji ze środków publicznych nie dochodzi do zmiany jej statusu ze środków publicznych na wartość prywatną i tym samym Beneficjent nie włada nią bez ograniczeń jak właściciel, a może ją jedynie wykorzystać w sposób ściśle określony przepisami prawa. W przeciwnym razie zobowiązany będzie do ich zwrotu.

Zdaniem Sądu, Beneficjent naruszyła procedury, o których mowa w art. 184 ust. 1 u.f.p., w szczególności przez naruszenie zapisów wskazanych w umowie o dofinansowanie. Beneficjent zawarła w dniu 28 listopada 2010 r. umowę o dofinansowanie i zobowiązała się do przestrzegania postanowień w niej zawartych. Zgodnie z brzmieniem § 9 ust. 5 ww. umowy Beneficjent w związku z realizacją projektu i w wykonaniu ww. umowy zobowiązana była, m.in. do przestrzegania przepisów prawa krajowego i wspólnotowego, przestrzegania obowiązujących reguł, zasad i postanowień wynikających z RPO WZ, Uszczegółowienia RPO WZ, a także obowiązujących procedur, wytycznych i informacji IZ RPO WZ. Podpisując umowę o dofinansowanie Beneficjent zobowiązała się zatem do przestrzegania zapisów Podręcznika realizacji RPO WZ wersja 3/2011. Wskazać należy, iż zgodnie z wytycznymi sformułowanymi w Podręczniku, w ramach nadzoru nad prawidłową realizacją projektu przeprowadzane są kontrole jego właściwego wykonania. Przedmiotowi kontroli poddawane są, m.in. dokumenty finansowe. W czasie kontroli ustala się także stan zaawansowania projektu pod względem rzeczowym i finansowym, zgodności faktycznej realizacji projektu z zapisami umowy o dofinansowanie, jednocześnie dochodzi do skontrolowania prawdziwości i prawidłowości poniesienia wydatków oraz wywiązywania się przez Beneficjenta z nałożonych na niego umową o dofinansowanie obowiązków czy stosowania obowiązujących przepisów. Tym samym przeprowadzana kontrola dotyczy całości realizowanego projektu. Beneficjent nie może odmówić prawa wglądu w dokumenty, związane z realizacją projektu, nawet uzasadniając to faktem, że konkretne wydatki zostały pokryte z jego własnych środków. Zespół kontrolujący ma prawo żądania dokumentów oraz pisemnych wyjaśnień, które po przeprowadzonej kontroli dołączane są do akt kontroli. Nadto po każdej kontroli IZ RPO WZ przygotowuje protokół pokontrolny, zawierający ewentualne zastrzeżenia w temacie realizacji projektu. W przypadku braku akceptacji i odmowy podpisania protokołu pokontrolnego przez Beneficjenta nie dochodzi do wstrzymania realizacji zaleceń pokontrolnych. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości realizacji projektu Beneficjent jest co do zasady zobowiązany do ich usunięcia w wyznaczonym terminie, w przeciwnym razie może nastąpić rozwiązanie umowy o dofinansowanie, co wiąże się z koniecznością zwrotu przekazanych w ramach RPO WZ środków.

W związku z powyższym, celem umożliwienia zweryfikowania przez IZ RPO WZ spełnienia powyższych warunków, Beneficjent zobowiązana była, na podstawie zawartej umowy o dofinansowaniu projektu, do poddania się kontroli, udostępnienia niezbędnych dokumentów oraz informacji w celu dokonania weryfikacji prawidłowości realizacji projektu. W przedmiotowej sprawie, podczas kontroli w związku z zakończeniem realizacji projektu, Beneficjent nie dysponowała oryginałami wszystkich dokumentów. Beneficjent, mimo zobowiązania jej kilkakrotnie przez organ, do przedłożenia oryginalnych, poświadczonych pieczęcią banku dokumentów potwierdzających wykonanie operacji z Banku [...] S.A. dotyczących płatności z dnia 13 września 2011 r. i obejmujących kwoty odpowiadające wartości podatku od towarów i usług na podstawie faktury VAT nr [...] oraz faktury VAT nr [...], a także wyciągu bankowego z dnia 15 lipca 2011 r. z [...] Bank Polska S.A. lub przedstawienia wyjaśnień dotyczących przyczyn ich niedostarczenia oraz wydłużenia terminu do ich przedstawienia, nie przedstawiła ani wymaganych dokumentów ani wyjaśnień. Zapisy tej umowy w sposób jednoznaczny wskazują, że Beneficjent zobowiązała się do realizacji projektu z należytą starannością, w szczególności ponosząc wydatki celowo, rzetelnie, racjonalnie i oszczędnie, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i procedurami w ramach RPO WZ oraz w sposób, który zapewni prawidłową i terminową realizację projektu oraz osiągnięcie celów zakładanych we wniosku o dofinansowanie projektu, a także do przedstawiania na żądanie IZ RPO WZ wszelkich dokumentów, informacji i wyjaśnień związanych z realizacją projektu w wyznaczonym przez nią terminie. Ponadto wydatki ponoszone w ramach projektu powinny być dokonywane zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie oraz harmonogramem rzeczowo-finansowym, stanowiącymi załączniki do umowy o dofinansowanie projektu.

Powyższe zdaniem Sądu, świadczyło, że Beneficjent nie dopełniła, wynikających z umowy o dofinansowanie obowiązków związanych z należytym skompletowaniem i udostępnieniem organowi dokumentacji związanej z realizacją projektu (§ 12 ust. 3 pkt 1 ww. umowy). Swoim zachowaniem Beneficjent uniemożliwiła przeprowadzenie kontroli, a tym samym udaremniła organowi sprawdzenie prawidłowości realizacji projektu, w tym kwalifikowalności i poprawności poniesionych w ramach projektu wydatków. Okoliczność, że inwestycja została zakończona i uzyskane środki unijne zostały przeznaczone na jej realizację, czy też fakt otrzymania należnych kwot przez firmę, zajmującą się wybudowaniem inwestycji nie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż Beneficjent nie dochowała zapisów ww. umowy o dofinansowanie i jej działanie naruszało, przyjętą procedurę w zakresie dofinansowania ww. inwestycji ze środków unijnych. Tym samym działanie organu w postaci wydania decyzji o zwrocie otrzymanych środków z uwagi na ich wykorzystanie niezgodnie z procedurą było prawidłowe.

Wobec powyższego Sąd uznał zarzuty skargi za niezasadne i orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) o oddaleniu skargi.