Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2318/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 2  pkt 15
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa (spr.), Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Joanna Skiba, , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowa przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lipca 2021 r. Minister Rodziny i Polityki Społecznej (Minister/organ) po rozpatrzeniu odwołania E. G. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2021 r, znak; [...], w sprawie odmowy przyznania E. G. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko: O. G. i N. G. w okresie od [...] grudnia 2020 r. do [...] maja 2021 r.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Organ wskazał, że w dniu [...] września 2019 r. E. G. złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2019/2021, na dzieci: O. G., ur. [...] stycznia 2004 r. oraz N. G., ur. [...] listopada 2016 r, W treści wniosku wnioskodawczyni podała, że P. G. jest zatrudniony na terytorium [...] (dalej: [...]). W dniu [...] czerwca 2020 r. Wojewoda [...] poinformował wnioskodawczynię o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dzieci: O. G. oraz N. G. na okres od [...] lipca 2019 r. do [...] maja 2021 r. W związku z wpłynięciem w dniu [...] lutego 2021 r. do [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] informacji o utracie przez wnioskodawczynię aktywności zawodowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Polska) z dniem [...] listopada 2020 r.. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2021 r. zmienił skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego w ten sposób, że odmówił prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: O. G. oraz N. G. w okresie od [...] grudnia 2020 r. do [...] maja 2021 r. W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji Wojewoda [...] wskazał, że ze względu na zatrudnienie męża wnioskodawczyni na terytorium [...] oraz brak aktywności zawodowej wnioskodawczyni w Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Polska) w okresie od [...] grudnia 2020 r., zgodnie z art. 68 ust. 1 lit a rozporządzenia 883/2004 r. pierwszeństwo zastosowania w tej sprawie ma ustawodawstwo [...].

Od powyższej decyzji wnioskodawczyni wniosła odwołanie. W uzasadnieniu zarzutów wskazała, że mąż, nie jest ojcem dziecka: O. G. i w związku z tym nie przysługują mu żadne świadczenia z [...].

Po przeanalizowaniu dokumentów zgromadzonych w niniejszej sprawie oraz treści złożonego w terminie odwołania, Minister wskazał, że Wojewoda [...] działał w oparciu o przepisy przywołanych w podstawie prawnej rozporządzeń 883/2004 oraz 987/2009 dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, prawo do świadczenia wychowawczego ustala się na okres do 31 maja 2021 r. Stosownie do art. 11 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 16 ust. 4 i 5 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w przypadku, gdy wojewoda ustali, że osoba uprawniona do świadczenia wychowawczego lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Polski w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzje w sprawie świadczenia wychowawczego.

Zgodnie z art. 13a ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, odmowa przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenie lub zmiana prawa do świadczenia wychowawczego oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wymagają wydania decyzji. Zgodnie natomiast z art. 2 pkt 15 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci ilekroć w ustawie jest mowa o przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - oznacza to rozporządzenie 883/2004 oraz rozporządzenie 987/2009. Wymienione przepisy o koordynacji, tj. rozporządzenie 883/2004 oraz rozporządzenie 987/2009, zawierają normy kolizyjne pozwalające uniknąć sytuacji, w której członkowie rodziny uprawnieni do świadczeń rodzinnych przebywający na terenie różnych państw Unii Europejskiej będą pobierać świadczenia i w jednym i w drugim państwie zgodnie z kryteriami ustawowymi przepisów prawnych tych państw. W odniesieniu do przepisów unijnych Minister wskazał, że zgodnie z art. 67 rozporządzenia 883/2004 osoba jest uprawniona do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem właściwego Państwa Członkowskiego, włącznie ze świadczeniami dla członków rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni w pierwszym Państwie Członkowskim. Oznacza to, że przepisy o koordynacji świadczeń rodzinnych mają zastosowanie (według uregulowań ww. rozporządzeń) już ze względu na sam fakt zamieszkiwania członka rodziny w drugim Państwie Członkowskim.

Jak wskazuje art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia 883/2004, w przypadkach, w których na podstawie więcej niż jednego Państwa Członkowskiego udzielane są świadczenia w tym samym okresie i dla tych samych członków rodziny zastosowanie mają zasady pierwszeństwa, które przewidują, że w przypadku świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno Państwo Członkowskie z różnych tytułów w pierwszej kolejności prawa udzielone z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, w drugiej kolejności prawa udzielane z tytułu otrzymywania emerytury lub renty i w ostatniej kolejności prawa uzyskane na postawie miejsca zamieszkania. Działania te wynikają z zakazu kumulacji świadczeń o charakterze rodzinnym, przewidzianego w art. 10 rozporządzenia 883/2004. Minister zaznaczył, że zgodnie z przepisami unijnymi, wnioskodawca nie ma możliwości wyboru kraju właściwego do wypłaty świadczeń. Organ odwoławczy wskazuje, że zgodnie z art. 60 ust. 2 rozporządzenia 987/2009 instytucja właściwa, do której złożono wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych, rozpatruje go na podstawie szczegółowych informacji dostarczonych przez wnioskodawcę i bierze pod uwagę całościową faktyczną i prawną sytuację rodziny wnioskodawcy. Jeżeli instytucja ta uzna, że jej ustawodawstwo ma zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa zgodnie z art. 68 ust. 1 i 2 rozporządzenia 883/2004, zapewnia świadczenia rodzinne zgodnie ze stosowanym ustawodawstwem, W ocenie Ministra organ I instancji prawidłowo wskazał, że w sprawie zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, z uwagi na fakt, że mąż wnioskodawczyni wykonywał pracę na terytorium [...]. W związku z tym, że mąż wnioskodawczyni – P. G. wykonuje na terytorium [...] pracę najemną, a wnioskodawczyni jest osobą nieaktywną zawodowo na terytorium Polski w okresie od [...] grudnia 2020 r. państwem właściwym na zasadzie pierwszeństwa, zgodnie z art. 68 ust. 3 lit. a rozporządzenia 883/2004 jest [...] z uwagi na fakt, iż jest to państwo właściwe do wypłaty świadczeń z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek. Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie bez znaczenia pozostaje okoliczność, że mąż wnioskodawczyni nie jest ojcem dziecka: O. G. z uwagi na fakt, że z informacji zawartych w tabelach porównawczych MISSOC {Mutual Information System on Social Protection), które stanowią podstawowe źródło informacji o wysokości i warunkach nabycia przysługujących w państwach UE, EOG oraz Szwajcarii świadczeń rodzinnych, nie wynika, aby brak więzi prawnych pomiędzy synem wnioskodawczyni a jej mężem, stał na przeszkodzie przyznaniu przez ustawodawstwo [...] świadczenia na dzieci, wobec których wnioskodawca sprawuje faktyczną opiekę.

W związku z powyższym w myśl art. 68 ust. 2 w związku z art. 68 ust. 3 lit. a rozporządzenia 883/2004 w Polsce, jako państwie właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych, lecz nie na zasadzie pierwszeństwa, mógłby przysługiwać wnioskodawczyni dodatek dyferencyjny, w przypadku gdyby wysokość świadczenia rodzicielskiego przysługującego w Polsce byłaby wyższa od odpowiedniego świadczenia przysługującego w [...].

Stosownie do powyższego Minister uznał, że organ I instancji prawidłowo wskazał, powołując się na informację zawarte w tabelach porównawczych MISSOC {Mutual Information System on Social Protection), które stanowią podstawowe źródło informacji o wysokości przysługujących w państwach UE, EOG oraz Szwajcarii świadczeń rodzinnych, że wysokości [...] zasiłku rodzinnego wynosi kwartalnie [...] na dziecko w wieku od 6 do 6 lat oraz [...] miesięcznie na dziecko w wieku od 15 do 17 lat, co stanowi równowartość odpowiednio 749,71 zł miesięcznie oraz 590,86 zł (stosując kurs wymiany opublikowany dla miesiąca bezpośrednio poprzedzającego miesiąc, w którym następuje porównanie świadczeń, tj. na dzień [...] listopada 2020 r. zgodnie z przelicznikiem kursów średnich walut Europejskiego Banku Centralnego). Kurs [...] w stosunku do euro wynosił w dniu [...] listopada 2020 r. [...] = 0,134309 euro. Przelicznik złotego do euro na [...] listopada 2020 r. wynosił 1 euro = 4,6018 zł. Zgodnie bowiem z decyzją Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego H3 z dnia [...] października 2009 r. dotyczącą daty, którą bierze się pod uwagę przy ustalaniu kursu wymiany, o którym mowa wart. 90 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 kurs wymiany oznacza "w przypadku, gdy zgodnie z krajowymi przepisami, dla celów ustalenia wysokości świadczenia instytucja bierze pod uwagę jedną kwotę - kurs wymiany opublikowany dla pierwszego dnia miesiąca bezpośrednio poprzedzający miesiąc, w którym przepis musi być zastosowany". W związku z powyższym Minister stwierdził, że na podstawie przedłożonych przez wnioskodawczynię informacji Wojewoda [...] prawidłowo zawiesił uprawienie do świadczenia wychowawczego przysługującego w Polsce do wysokości świadczenia [...] w okresie od [...] grudnia 2020 r. do [...] maja 2021 r.

Minister podkreślił jednocześnie, że [...] Urząd Wojewódzki w [...], jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, przekazał do [...] instytucji właściwej do wypłaty świadczeń dokument SED F002 z informacją o pierwszeństwie do wypłaty świadczeń na terytorium [...] oraz o złożonym przez wnioskodawczynię wniosku w Polsce, w celu rozpatrzenia go tak, jakby został złożony bezpośrednio w instytucji [...], zgodnie z art. 68 ust. 3 rozporządzenia 883/2004. W sytuacji wydania decyzji przez instytucję [...] w zakresie wysokości przysługujących wnioskodawczyni świadczeń i przesłaniu tej decyzji do [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...], Wojewoda ponownie dokona weryfikacji kwoty świadczenia należnego w Polsce. Minister wskazał przy tym, że brak rozpatrzenia wniosku przez instytucję [...] spowodowany brakiem współpracy ze strony wnioskodawcy, skutkować będzie brakiem możliwości ponownego przeliczenia świadczeń przez polską instytucję.

Minister wskazał także, że w przypadku, gdy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, należy niezwłocznie poinformować organ prowadzący postępowanie o każdej zmianie mającej wpływ na wysokość świadczenia - w szczególności o fakcie podjęcia lub utraty zatrudnienia, a także o okolicznościach związanych z powrotem członka rodziny do Polski.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła E. G. (skarżąca) zaskarżając ją w części tj odnośnie świadczenia na syna O. G.

Skarżąca podniosła, że organ w decyzji błędnie stwierdza co następuje: "w przedmiotowej sprawie bez znaczenia pozostaje okoliczność, że Pani mąż nie jest ojcem Pani dziecka: O. G. z uwagi na fakt, że z informacji zawartych w tabelach porównawczych MISSOC (Mutual Information System on Social Protection), które stanowią podstawowe źródło informacji o wysokości i warunkach nabycia przysługujących w państwach UE, EOG oraz Szwajcarii świadczeń rodzinnych, nie wynika, aby brak więzi prawnych pomiędzy Pani synem a Pani mężem, stał na przeszkodzie przyznaniu przez ustawodawstwo [...] świadczenia na dzieci, wobec których wnioskodawca sprawuje faktyczną opiekę."

Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w części oraz decyzji organu pierwszej instancji również w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Poza sporem w niniejszej sprawie jest, że w okresie od [...] grudnia 2020 r. do [...] maja 2021 r, za który obecnie odmówiono skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na syna O. G. jej mąż, nie będący ojcem jej syna, był zatrudniony na terytorium [...], w którym to państwie, jako kraju członkowskim Unii Europejskiej, znajdują zastosowanie wymienione w art. 2 pkt 15 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r., poz. 2407) – ustawa, przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tj. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz. UE L 166 str. 1 ze zm.) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonania rozporządzenia nr 883/2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz.UE L 284, str. 1).

Wymienione unijne akty normatywne, stanowiąc element porządku prawnego obowiązującego w Polsce, wprowadzają regulacje przeciwdziałające kumulacji świadczeń, tj. pobierania świadczeń rodzinnych na tego samego członka rodziny, w tym samym czasie w różnych krajach, poprzez ustalenie zasad pierwszeństwa ustawodawstwa właściwego przy ich przyznawaniu i zasad zawieszania już ustalonych świadczeń. Samo natomiast pojęcie "świadczeń rodzinnych", zdefiniowane w art. 1 lit. z rozporządzenia nr 883/2004, oznacza wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, które mają odpowiadać wydatkom rodziny, z wyłączeniem zaliczek z tytułu świadczeń alimentacyjnych oraz specjalnych świadczeń porodowych i świadczeń adopcyjnych wspomnianych w załączniku I. Zważywszy, że definicja ta obejmuje wszelkie świadczenia przyznawane na pokrycie wydatków rodziny (z wyjątkiem świadczeń wprost wymienionych w załączniku do rozporządzenia), odnosi się ona także do przewidzianego w ustawie z 11 lutego 2016 r. świadczenia wychowawczego. To przyznawane jest bowiem w celu częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy).

Kwestia natomiast ustalenia, czy w konkretnej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego należy z woli ustawodawcy – do wyłącznej kompetencji wojewody, co wynika wprost z art. 16 ust. 2 i 4 powołanej ustawy. Organ ów, w myśl art. 11 ust. 1 ustawy, pełni także funkcję instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Konfederacji Szwajcarskiej (pkt1); wydaje rozstrzygnięcia, w tym decyzje, oraz przekazuje informację, o której mowa w art. 13a ust. 2, w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego (pkt 2). W myśl stanowiącego materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji art. 16 ust. 6 ustawy, w przypadku gdy wojewoda ustali, w sytuacji, o której mowa w ust. 2, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Zgodnie z kolei z ogólną regułą ustanowioną w art. 11 ust. 3 lit. a rozporządzenia nr 883/2004 w przypadku osób wykonujących w państwie członkowskim pracę najemną lub pracę na własny rachunek (a do takich należy mąż skarżącej), podlegają oni ustawodawstwu tego państwa. Osoby takie, w myśl art. 67 zd. pierwsze przywołanego rozporządzenia, są przy tym uprawnione do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem państwa członkowskiego, włącznie ze świadczeniami dla członków rodziny, którzy zamieszkują w innym państwie członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni w pierwszym państwie członkowskim.

W niniejszej sprawie organy opierając się o art. 11, art. 67, art. 68 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego uznały, że w sprawie, na zasadzie pierwszeństwa, będą mieć zastosowanie przepisy prawa duńskiego z uwagi na fakt, że w dacie utraty przez skarżącą aktywności zawodowej na terytorium RP tj. [...] listopada 2020 r., jej mąż, członek rodziny jej syna, przebywał i był zatrudniony w kraju, w którym znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, powyższe stanowisko jest prawidłowe. Organy prawidłowo uznając pierwszeństwo prawa [...] przyjęły, że pomimo, że mąż skarżącej nie jest ojcem jej dziecka O. to pozostaje członkiem jego rodziny w rozumieniu przepisu art 1 lit. I akapit 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z jego treścią członek rodziny oznacza m.in. każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo na mocy którego przyznawane są świadczenia. Rozporządzenie odsyła zatem przede wszystkim do ustawodawstwa krajowego, które w tym wypadku w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci takiej definicji nie zawiera. Niemniej jednak definicje rodziny zawiera w art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą można zastosować posiłkowo, wskazując, że przez rodzinę rozumie się odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2017 r. poz. 2092 oraz z 2019 r. poz. 1818); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.

Jednocześnie podkreślić należy, że "podleganie ustawodawstwu danego państwa", do którego nawiązuje art. 16 ustawy, prowadzące do uchylenia decyzji przyznającej świadczenia, nie może być rozumiane jako już przyznane prawo do świadczeń w państwie tym przewidzianych, ale wyłącznie jako możność potencjalnego zastosowania prawodawstwa danego kraju. Odmowa przyznania świadczenia mężowi skarżącej i skarżącej przez odpowiednie organy duńskie będzie bowiem skutkowała koniecznością rozpoznania wniosku skarżącej zgodnie z ustawodawstwem polskim.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a Sąd skargę oddalił.