Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1600/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2,   art. 39
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Łukasz Trochym Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi R.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium") decyzją z [...] maja 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] (dalej jako "Prezydent") z [...] marca 2019 r. nr [...] odmawiającą przyznania R. O. (dalej jako "skarżący") zasiłku celowego w marcu 2019 r. na zwrot kosztów bieżącego czynszu w wysokości [...] zł, zwrot wpłaty własnej za czynsz w wysokości [...] zł oraz na opłacenie zadłużenia czynszowego w wysokości [...] zł.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżący w dniu 5 marca 2019 r. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] o przyznanie w marcu 2019 r. m.in. zasiłku celowego na zwrot kosztów bieżącego czynszu w wysokości [...] zł, zwrot wpłaty własnej za czynsz w wysokości [...] zł oraz na opłacenie zadłużenia czynszowego w wysokości [...] zł. Do wniosku załączył m.in. zaświadczenie z Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami ul. [...] w W. o wysokości zadłużenia czynszowego oraz potwierdzenie wpłaty za czynsz w wysokości [...] zł i [...] zł.

Prezydent decyzją z [...] marca 2019 r., działając na podstawie art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.s.", odmówił skarżącemu przyznania żądanego zasiłku celowego. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że wnioskodawca, zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] stycznia 2019 r., jest całkowicie niezdolny do pracy do [...] stycznia 2021 r. Źródło jego dochodu stanowi renta z ZUS w wysokości [...] zł netto, która obciążona jest zajęciem komorniczym z tytułu potrącania bieżących alimentów w wysokości [...] zł, a zatem do wypłaty pozostaje kwota [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca otrzymuje ponadto zasiłek stały w wysokości [...] zł miesięcznie. Łączny dochód skarżącego to [...] zł. Prezydent zauważył dalej, że rozpoznając wnioski stron musi zaspokajać najbardziej pilne i konieczne potrzeby osób mieszkających w obszarze jego działania, biorąc pod uwagę środki jakimi dysponuje. Nie każdy zatem podopieczny, w każdym czasie może otrzymać pomoc spełniającą jego oczekiwania. Z akt sprawy wynika, że skarżący od 2015 r., średnio raz w miesiącu, korzysta z pomocy finansowej Ośrodka Pomocy Społecznej i otrzymuje pomoc w formie zasiłku stałego, zasiłków celowych z przeznaczeniem na zakup leków, środków czystości, odzieży, obuwia, opłacenie rachunków za energię elektryczną, czynsz, zakup gazu do butli oraz posiłków w barze. Zadłużenie skarżącego z tytułu zaległości czynszowych powstawało od 2017 r., a więc nie jest to zdarzenie nagłe. Powstało ono wskutek zaniechania ponoszenia bieżących opłat z tytułu korzystania z zajmowanego lokalu komunalnego składającego się z 2 pokoi, kuchni, łazienki i WC, w którym skarżący mieszka sam. Zdaniem organu, udzielenie pomocy w postaci całkowitej regulacji bieżących opłat za czynsz wraz z zadłużeniem nie może być zakwalifikowane jako prowadzenie do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych. Prezydent zauważył, że przy uwzględnieniu możliwości finansowych i sytuacji bytowej skarżącego, a także innych osób korzystających z pomocy społecznej dla zaspokojenia potrzeb bytowych, Ośrodek Pomocy Społecznej nie może udzielić pomocy w formie zasiłku celowego na opłacenie bieżącego czynszu z zaległościami, gdyż wypłata jednorazowa tak znacznej kwoty spowodowałaby wypaczenie celów pomocy społecznej i zwolniłaby z aktywności świadczeniobiorcę. Organ zwrócił również uwagę na inne możliwości przezwyciężenia przez skarżącego jego trudnej sytuacji, jak np. wynajęcie jednego pokoju w mieszkaniu, co pomniejszyłoby koszty związane z opłatami za lokal, bądź zamiana lokalu na mniejszy. Prezydent wskazał ponadto, że prócz zasiłku stałego, w marcu 2019 r. skarżącemu przyznano pomoc w formie zasiłku celowego na zakup leków w wysokości [...] zł oraz prawo do korzystania z bezpłatnych obiadów, finansowanych ze środków pomocy społecznej. W miesiącu tym Ośrodek dysponował natomiast kwotą [...] zł na wypłatę zasiłków celowych z przeznaczeniem na zabezpieczenie najpilniejszych potrzeb bytowych dla [...] rodzin korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej, w których znajduje się [...] osób.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zauważył, że znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej. Mimo tego organ przerzucił cały obowiązek ponoszenia opłat za czynsz na niego. W tej sytuacji po potrąceniu opłat mieszkaniowych na życie pozostaje mu kwota [...] zł. Skarżący czeka na zamianę mieszkania i nie jest jego winą, że ten proces trwa długo. Ponadto część obecnego mieszkania zajęta jest przez sprzęt byłej żony, która mimo ponagleń go nie odebrała. Skarżący posiada nie tylko zaległości w opłatach czynszowych, ale i bieżących. Znajduje się w bardzo trudnej sytuacji z powodu choroby i niskich dochodów, jak również nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji, czego w sprawie nie uwzględniono.

Kolegium decyzją z [...] maja 2019 r. utrzymało w mocy decyzję z [...] marca 2019 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazało, że organ pomocowy stale uwzględnia trudną sytuację życiową skarżącego, co uczynił również obecnie, przyznając mu zasiłek stały, pomoc w formie gorącego posiłku raz dziennie oraz zasiłki celowe na zakup leków, środków czystości, obuwia, odzieży, butli gazowej i opłat za energię. Organ nie ma jednak obowiązku zaspokajania wszystkich potrzeb wnioskującego, wkraczać powinien jedynie wtedy, gdy dochodzi do sytuacji krytycznej, tj. gdy wnioskodawca nie jest w stanie zabezpieczyć sobie podstawowej egzystencji wykorzystując własne środki, czy możliwości. Kolegium zauważyło, że organ powinien jednak rozważyć, czy nie należałoby podjąć działań mających na celu kompleksowe rozwiązanie, które w efekcie mogłoby doprowadzić do przyznania skarżącemu prawa pobytu w domu pomocy społecznej, gdzie miałby zabezpieczoną opiekę oraz wszelkie potrzeby bytowe, szczególnie w sytuacji, gdy jest całkowicie niezdolny do pracy i jak sam pisze w odwołaniu, niezdolny również do samodzielnej egzystencji. Celem pomocy społecznej nie jest bowiem stałe dostarczanie środków utrzymania w postaci zasiłków pieniężnych, lecz adekwatne reagowanie w konkretnej sytuacji. Sytuacja skarżącego nie poprawia się natomiast mimo udzielanej pomocy, zaś organ nie jest w stanie zaspakajać wszelkich jego potrzeb, mając na uwadze również potrzeby innych podopiecznych. Organ winien również wziąć pod uwagę fakt, że powstanie zaległości czynszowych może w konsekwencji prowadzić do utraty tytułu prawnego do lokalu. Z wywiadu środowiskowego wynika ponadto, że skarżący ma małoletnie dzieci, które mieszkają z matką, nie może więc liczyć na pomoc rodziny w codziennych czynnościach, samodzielnie nie może zabezpieczyć sobie warunków bytowych, a zatem przyznawanie mu zasiłków pieniężnych nie doprowadza do poprawy jego warunków bytowych, zgodnie z celem pomocy społecznej. Należy zatem zastanowić się nad innymi rozwiązaniami.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżący wskazał na ciężką sytuację zdrowotną i finansową. Zauważył, że spełnia kryteria określone w ustawie o pomocy społecznej do przyznania świadczeń, tj. kryterium dysfunkcji oraz zdarzeń, o jakich mowa w art. 7 u.p.s. (m.in. ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała i ciężka choroba w postaci padaczki lekoodpornej). Mimo tego organ odmawia mu przyznania pomocy, narażając go na utratę zdrowia i życia, pozostawiając od 2012 r. do 2016 r. bez środków na leki. Skarżący zauważył również, że choć pomysł zastosowania kompleksowego rozwiązania poprzez umieszczenie go w domu pomocy społecznej jest pomysłem idącym na rękę podopiecznemu, to jednak korzystanie z domu pomocy społecznej wielokrotnie zwiększy koszty jego utrzymania, bowiem mieszkanie w nim kosztuje nawet [...] zł miesięcznie. Z tej przyczyny prawdopodobnie Ośrodek Pomocy Społecznej nie jest zainteresowany realną pomocą skarżącemu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Dokonując takiej kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić naruszenia prawa.

Ustawa o pomocy społecznej, na podstawie której wydano kontrolowane decyzje, w art. 2 stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.

Zgodnie natomiast z art. 39 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści tego przepisu wynika, że organ wydaje decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego", swobodnie decydując o tym, czy w sprawie indywidualnej wystąpił przypadek, uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Na taki charakter wydawanej w sprawie decyzji (decyzja uznaniowa) wskazuje użyty w tym przepisie zwrot "zasiłek może być przyznany".

Zasadnie zatem wskazały organy, że przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, a dla ośrodka pomocy społecznej obowiązku jego przyznania. Nie każdy potrzebujący może w każdym czasie uzyskać spełnienie pełnych oczekiwań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej muszą mieć bowiem na uwadze również potrzeby innych osób korzystających z pomocy ośrodka.

W tej kwestii, z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wynika, że w marcu 2019 r. Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] dysponował kwotą [...] zł na wypłatę zasiłków celowych z przeznaczeniem na najpilniejsze potrzeby [...] rodzin, w których znajduje się [...] osób (tj. około [...] zł na osobę lub około [...] zł na rodzinę). Jest to zatem kwota mniejsza niż pomoc przyznana skarżącemu. W marcu 2019 r. skarżący otrzymał bowiem łączenie z pomocy społecznej kwotę [...] zł (zasiłek stały – [...] zł i zasiłek celowy na zakup leków – [...] zł) oraz świadczenie w formie jednego nieodpłatnego gorącego posiłku dziennie.

Zaznaczyć należy, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. Nie jest więc jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła finansowania jego wszystkich zobowiązań finansowych i w oczekiwanej wysokości. Jak słusznie podniósł organ, skarżący powinien przede wszystkim w zakresie własnych możliwości dążyć do regulacji zadłużeń, a nawet częściowego pokrycia bieżących opłat, co też uczynił w miesiącu styczniu, lutym i marcu 2019 r. wpłacając tytułem czynszu kwotę [...] zł. Skarżący winien też podjąć intensywne działania związane np. z wynajęciem jednego pokoju w swoim mieszkaniu, co spowoduje ewentualne pomniejszenie kosztów związanych z opłatami za lokal albo ponagleniem organu do szybszej zamiany zajmowanego lokalu na mniejszy, co obniżyłoby koszty związane z jego eksploatacją.

Wskazać należy, że wprawdzie pomoc finansowa na spłatę zaległości czynszowych, czy też czynsz bieżący może być przedmiotem świadczeń w formie zasiłku celowego, to jednak w stanie faktycznym niniejszej sprawy, przy ograniczonych środkach finansowych jakimi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...], nie jest ona możliwa, gdyż spowodowałoby to niemożność zaspokojenia potrzeb innych osób przez Ośrodek. Jak wynika z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wnioskodawca od lat objęty jest różnymi formami pomocy społecznej. Otrzymuje bowiem zasiłek stały, zasiłki celowe z przeznaczeniem na zakup leków, środki czystości, odzieży i obuwia, opłacanie rachunków za energię elektryczną, czynsz oraz gaz, itp. Korzysta także z jednego nieodpłatnego gorącego posiłku dziennie. Nie można zatem zgodzić się z zarzutami podniesionymi w skardze, że organ odmawia skarżącemu przyznania pomocy narażając go na utratę zdrowia i życia, pozostawiając od 2012 r. do 2016 r. nawet bez środków na leki.

Wypłacenie jednorazowo tak znacznej kwoty, o jaką wnioskował skarżący (łącznie [...] zł) spowodowałoby także wypaczenie celów pomocy społecznej i zwolniłoby z aktywności i odpowiedzialności świadczeniobiorcę, co jest niezgodne z zasadą subsydiarności pomocy społecznej. Fakt, że skarżący otrzymywał pomoc także na spłatę zadłużenia czynszowego nie oznacza, że pomoc taką będzie otrzymywał za każdym razem, gdy wystąpi z wnioskiem.

Mając powyższe na uwadze uznać należy, że organy obu instancji wydały decyzje w oparciu o obowiązujące przepisy, nie przekraczając granic uznania administracyjnego, dokonały ustaleń wszystkich okoliczności, od jakich w świetle ustawy o pomocy społecznej uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Motywy podjętych rozstrzygnięć zostały wyczerpująco uzasadnione w decyzjach organów obu instancji.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji.

-----------------------

1