Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1149/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art 132 ust. 3 i 6, art 129 ust. 5 pkt 3, art 124, art 124b, art 125, art 126
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art 36 ust. 1
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych [...] Sp. z o.o. w Poznaniu oraz [...] S.A. w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Po 452/19 w sprawie ze skarg [...] Sp. z o.o. w Poznaniu oraz [...] S.A. w Poznaniu na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości oddala skargi kasacyjne.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 29 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Po 452/19, oddalił skargi [...] Sp. z o.o. w Poznaniu oraz [...] S.A. w Poznaniu na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Naczelnik Dzielnicy Poznań – [...] decyzją z [...] marca 1975 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego z [...] października 1975 r., nr [...] zezwolił Zakładowi Energetycznemu [...] na tymczasowe zajęcie terenów stanowiących własność prywatną, leżących w pasie budowy zaprojektowanej linii napowietrznej [...].

Na wniosek L. U. i E. W., Prezydent Miasta Poznania wszczął postępowanie o ustalenie odszkodowania za "pogorszenie" nieruchomości położonej w Poznaniu przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej działki nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu G., z tytułu zmniejszenia jej wartości ze względu na przebieg w/w napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV [...].

Na podstawie badania księgi wieczystej nr [...] prowadzonej dla działek nr [...] ustalono, że współwłasność przedmiotowych działek na dzień ograniczenia prawa własności przysługiwała J. U. w 1/4 części, C. U. w 1/4 części, K. U. w 1/4 części, W. U. w 1/8 części i E. U. (obecnie W.) w 1/8 części. C. U. i K. U. nie żyją.

Na mocy postanowień Sądu Rejonowego Poznań Grunwald i [...] w Poznaniu z 22 września 2009 r., sygn. akt I Ns 1691/09 i 16 czerwca 2015 r., sygn. akt IX Ns 889/14 ustalono, że spadek po C. U. nabyli J. U., J. U. i W. U. po 1/3 części każde z nich, spadek po J. U. – K. U. w całości, spadek po K. U. – W. U., P. U. i L. U. po 1/3 części każde z nich, a spadek po W. U. – P. U. i L. U. każdy po 1/2 części. K. U. nosi obecnie nazwisko K.

Pismami z dnia 12 lipca 2018 r., 7 sierpnia 2018 r. i 27 września 2018 r., wnioski o ustalenie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości w związku z posadowieniem na niej linii wysokiego napięcia złożyli J. U., W. U., K. K. i P. U.

Decyzją z dnia [...] września 2015 r., nr [..],, Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego GEOPOZ, działając z upoważnienia Prezydenta, umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte na wniosek L. U. i E. W. o ustalenie odszkodowania. Na skutek odwołania się wnioskodawców od powyższej decyzji, Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] uchylił w całości decyzję z dnia [...] września 2015 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Organ odwoławczy wskazał na błędną, jego zdaniem, wykładnię przepisów zastosowaną w uchylonej decyzji, dotyczącą braku możliwości żądania odszkodowania w oparciu o decyzję wydaną na podstawie art. 35 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...] Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego GEOPOZ, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Poznania, na podstawie art. 4 pkt 9b1, art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 130, art. 132 ust. 1, 2 i 6, art. 134 ust. 1 oraz art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 – dalej "u.g.n."), orzekł:

– w pkt. I ustalił na rzecz J. U., W. U., E. W., L. U., P. U. i K. K. odszkodowanie w wysokości 205.134,42 zł, za udziały wynoszące łącznie 11/12 części w nieruchomości położonej w Poznaniu przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...] stanowiącej działki nr [...] i [...] z arkusza mapy [...] obrębu G. (zwanej dalej: nieruchomość), z tytułu zmniejszenia jej wartości ze względu na przebieg napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV [...] (zwanej dalej: linia wysokiego napięcia);

– w pkt II orzekł, że do zapłaty odszkodowania w wysokości 205.134,42 zł zobowiązana jest spółka [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu, odszkodowanie podlega wypłacie jednorazowo, w terminie czternastu dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna, odszkodowanie należy wypłacić proporcjonalnie do posiadanych udziałów: J. U. - kwotę 68.378,14 zł, W. U. - kwotę 25.641,80 zł, E. W. - kwotę 25.641,80 zł, L. U. - kwotę 25.641,80 zł, P. U. - kwotę 25.641,80 zł, K. K. - kwotę 17.094,54 zł, na rachunek bankowy Kancelarii Radcy Prawnego B. W. Podano też, że do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosły [...] oraz [...].

Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. sygn. [...], uchylił pkt II zaskarżonej decyzji i w tym zakresie orzekł, że do zapłaty odszkodowania w wysokości 205.134,42 zł zobowiązane są solidarnie [...]. z o.o. oraz [...] S.A. Odszkodowanie należy wypłacić proporcjonalnie do posiadanych udziałów: J. U. - kwotę 74.594,32 zł, W. U. - kwotę 27.972,88 zł, E. W. - kwotę 27.972,88 zł, L. U. - kwotę 27.972,88 zł, P. U. - kwotę 27.972,88 zł, K. K. - kwotę 18.648,58 zł, na rachunek bankowy Kancelarii Radcy Prawnego B. W. W pozostałym zakresie organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Wojewoda w pierwszej kolejności wskazał, że podstawą dochodzonego roszczenia jest art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w związku z art. 4 pkt 9 b1 u.g.n. Organ podał, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli do sytuacji polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania. Właściciele nieruchomości mogą zatem dochodzić odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 u.g.n. za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r.

Wojewoda wskazał, że z akt sprawy w związku z przeprowadzonym przez organ I instancji postępowaniem dowodowym nie wynika, aby ówczesnym właścicielom nieruchomości położonej przy ul. [...] w Poznaniu z tytułu ograniczenia prawa własności przedmiotowej nieruchomości w drodze decyzji Naczelnika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Dzielnicowego Poznań [...] z [...] marca 1975 r. zostało wcześniej ustalone lub wypłacone odszkodowanie za ograniczenie prawa własności oraz, że ustalono podmiot zobowiązany do jego wypłaty.

Organ podał, że ówczesnymi właścicielami nieruchomości byli J. U., C. U., K. U., W. U. i i E. U. Uprawnionymi do dochodzenia należnego odszkodowania, w oparciu o obowiązującą obecnie ustawę o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.) są zatem oni sami lub ich spadkobiercy. Wojewoda ustalił, iż w kręgu osób uprawnionych znajdują się: J. U., K. K., P. U., L. U., W. U., E. W. oraz W. U.

W. U., któremu przysługiwała 1/12 udziału, nie wystąpił z wnioskiem o ustalenie na jego rzecz odszkodowania, dlatego niniejsza sprawa dotyczy wyłącznie udziału wynoszącego 11/12 części.

W ocenie Wojewody, mając na uwadze treść art. 132 ust. 6 u.g.n., pierwotnie zobowiązanym do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości był Skarb Państwa - Zakład Energetyczny [...] - beneficjent w/w decyzji Naczelnika Dzielnicy Poznań – [...] z [...] marca 1975 r. Wskazano, że w wyniku przekształcenia Zakładu Energetycznego [...] w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa, na podstawie ustawy z 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz.U. 1993, Nr 16, poz. 69) oraz zarządzenia nr 193/Org/93 Ministra Przemysłu i Handlu z 9 lipca 1993 r., powstała [...] S.A. Biorąc pod uwagę, że [...] S.A. była jedynym następcą podmiotu Zakład Energetyczny [...], zdaniem Wojewody Wielkopolskiego należy przyjąć, że w całości przeszły na nią obowiązki, związane z decyzją Naczelnika Dzielnicy Poznań-[...] z [...] marca 1975 r., tym samym była zobowiązana do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości.

W ocenie Wojewody, późniejsze zmiany, tj. połączenie [...] S.A. z [...] S.A., [...] S.A., [...] S.A. oraz Zakładem [...] S.A., które to w trybie art. 491 i następnych ustawy z 15 września 2000 r. Kodeksu spółek handlowych wniosły swoje majątki do [...] S.A. oraz zmiana nazwy z [...] S.A. na [...] (i dalej na [...], nie przeniosły w/w obowiązku na inne podmioty.

Wojewoda uznał, że kolejne, istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy wydarzenie miało miejsce 30 czerwca 2007 r., kiedy to zawarto umowę, mocą której [...] zbyła na rzecz [...] aport w postaci oddziału [...] W umowie wskazano, powtarzając treść art. 554 K.c., że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela.

Wobec powyższego, zdaniem Wojewody Wielkopolskiego, nie ulega wątpliwości, że obowiązek odszkodowawczy, wynikający z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. odnoszący się do nieruchomości, należącej do wnioskodawców leży solidarnie zarówno po stronie [...], jak i [...].

Wojewoda przeanalizował również operat szacunkowy uznając, że pozostaje on aktualny na dzień orzekania w niniejszej sprawie, albowiem termin 12 miesięcy, o którym mowa w tym art. 156 ust. 3 u.g.n. jeszcze nie upłynął. Zdaniem organu, przedmiotowy operat zawiera wszystkie wymagane prawem elementy, nie zawiera żadnych omyłek, niejasności, błędów i jest wiarygodny.

Odnosząc się natomiast do zarzutów [...], zdaniem Wojewody na uwzględnienie zasługuje zarzut nieprawidłowego ustalenia przez organ I instancji podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, oznaczonej jako działki nr [...] i [...]. Prezydent przyjął, iż podmiotem odpowiedzialnym w tym zakresie jest wyłącznie [...], tymczasem zgodnie z ustaleniami faktycznymi oraz oceną prawną, dokonaną przez Wojewodę, podmiotami zobowiązanymi do wypłaty odszkodowania są solidarnie [...] oraz [...]. W tym zakresie zasadna okazała się zatem modyfikacja decyzji organu I instancji.

Zdaniem Wojewody błędna jest argumentacja [...], dotycząca rzekomej odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa w niniejszej sprawie. Chybiony okazał się również, w ocenie Wojewody, argument o przedawnieniu roszczenia o odszkodowanie, przysługującego stronom. Zdaniem organu do niniejszego postępowania administracyjnego, w tym zakresie nie mają zastosowania przepisy Kodeksu cywilnego. Natomiast prawo administracyjne, w przeciwieństwie do prawa cywilnego, nie przewiduje ogólnej instytucji przedawnienia.

Na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z [...] kwietnia 2019 r. Spółki [...] i [...] wniosły skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

Postanowieniem z dnia 4 lipca 2019 r. zarządzono połączenie spraw o sygnaturze II SA/Po 452/19 (ze skargi [...]) i II SA/Po 453/19 (ze skargi [...]) do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia a połączone sprawy prowadzono nadal pod sygn. II SA/Po 452/19.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 29 stycznia 2020 r. oddalił skargi.

W pierwszej kolejności Sąd odniósł się do kwestii możliwości nałożenia na skarżące spółki obowiązku zapłaty odszkodowania za pogorszenie nieruchomości ze względu na przebieg linii wysokiego napięcia i podniesionych w tym zakresie zarzutów. Sąd zaznaczył, że organ w sposób szczegółowy opisał w jaki sposób ustalił podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania. Organ podkreślił, że mając na względzie treść art. 132 ust. 6 u.g.n., pierwotnie zobowiązanym do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości był Zakład Energetyczny [...] – beneficjent decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości. Organ, szczegółowo opisując kolejne przekształcenia, odwołując się do dokumentów na tą okoliczność, wyjaśnił, że finalnie obowiązek odszkodowawczy, wynikający z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. leży zarówno po stronie [...], jak i [...].

Dalej Sąd stwierdził, że z treści decyzji wynika, iż organ w sposób jednoznaczny wskazał, że podstawą dochodzonego roszczenia winien być przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Przepis ten organ wiąże natomiast z obowiązującymi w momencie dokonania ograniczenia przepisami art. 35 ust. 1 i art. 36 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz z obecnie obowiązującym 132 ust. 6 ustawy. Sąd podkreślił, że art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy ma zastosowanie zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, o których mowa w art. 120 i art. 124 – 126 ustawy, a odszkodowanie, o jakim w nim mowa wynikać może zarówno z przepisu art. 128 ust. 1 ustawy w sytuacji pozbawienia prawa, jak i z art. 128 ust. 4 ustawy w razie jego ograniczenia. Według Sądu ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 35 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości należy kwalifikować jako jeden ze sposobów wywłaszczenia i do zagadnień odszkodowawczych powstałych na tle tego szczególnego sposobu wywłaszczenia stosować przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Za nieuzasadnione uznał również Sąd twierdzenie jakoby organ nie wskazał podstaw odpowiedzialności solidarnej skarżących. Organ, w rozważaniach wydanej decyzji odwołał się bowiem w tym zakresie do treści art. 554 K.c. Na tym tle Sąd wskazał, że zgodnie ze zgromadzonymi w aktach sprawy dowodami, w dniu 30 czerwca 2007 r. zawarto umowę mocą której [...] zbyła na rzecz [...] aport w postaci oddziału [...] a nadto, w w/w umowie wskazano, że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Zdaniem Sądu z powyższego wynika, że finalnie obowiązek odszkodowawczy, wynikający z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. i odnoszący się do nieruchomości, leży zarówno po stronie [...], jak i [...].

W ocenie Sądu, nie sposób również zgodzić się z zarzutem skarżących, że organ dopuścił się w swoim orzeczeniu naruszenia art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 i 36 ustawy z dnia 12 maca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w zw. z art. 107 K.p.a. oraz w zw. z przepisami dekretu z 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym).

Odnosząc się do powyższego, Sąd w pierwszej kolejności wskazał, że ustalenia organu w zakresie nieprzerwanego następstwa kolejnych podmiotów od Zakładu Energetycznego [...] (jako beneficjenta decyzji ograniczającej) do skarżących, są trafne. Sąd podkreślił, że organ nie dopatruje się tu początków następujących po sobie przekształceń w podmiocie jakim jest Skarb Państwa. Organ wskazał, że już na gruncie przepisów obowiązujących pod rządami w/w dekretu, funkcjonowała zasada, zgodnie z którą przedsiębiorstwo państwowe nie odpowiadało za zobowiązania Skarbu Państwa a Skarb Państwa nie odpowiadał za zobowiązania tego przedsiębiorstwa.

Za nieuzasadniony Sąd I instancji uznał także zarzut naruszenia art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie, tj. za działania Państwa w sferze imperium, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym), a który działa w sferze publicznej wyłącznie w zakresie sfery dominium. Sąd wskazał, że na możliwość wydania takiego orzeczenia wskazuje wprost art. 132 ust. 6 u.g.n. Dodatkowo, Sąd wskazał, że nieuprawnionym jest twierdzenie skarżących, iż odszkodowanie ma zostać wypłacone za działania Państwa w sferze imperium. Wyrządzenie bowiem szkody nastąpiło jako działanie przedsiębiorstwa Zakładu Energetycznego [...] i to jego następstwa skarżące powinny naprawić. Przedsiębiorstwo to nie działało jednak wprost w sferze imperium państwowego, gdyż przed podjęciem działań musiało wystąpić do Urzędu Wojewódzkiego o zezwolenie na tymczasowe zajęcie terenów. Państwo nie scedowało w tym zakresie na Przedsiębiorstwo możliwości samodzielnego władczego kształtowania sytuacji obywateli. Nie jest więc istotne dla rozpoznawanej sprawy, czy skarżące są następcami Skarbu Państwa w sferze imperium, gdyż następstwo takie w ogóle nie jest przedmiotem sprawy.

Sąd stwierdził, że nie są również trafne zarzuty naruszenia art. 8 ust. 2 i 3 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych z dnia 13 lipca 1990 r., poprzez przyjęcie, że [...] i [...] są następcami prawnymi Skarbu Państwa, bądź przedsiębiorstwa państwowego Zakład Energetyczny [...] w Poznaniu oraz poprzez przyjęcie wbrew treści art. 8 ust 3 ustawy, że na [...] i [...] przechodzą z mocy ustawy, uprawnienia i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa wynikające z decyzji administracyjnych.

Sąd wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 2 i 3 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, spółka powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa. Na spółkę przechodzą, z mocy ustawy, uprawnienia i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa wynikające z decyzji administracyjnych. Zatem – wbrew zarzutom skarżących – nie ma podstaw by uznawać, że skarżące nie są następczyniami Zakładu Energetycznego [...] (beneficjenta decyzji ograniczającej).

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie doszło również do naruszenia art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 2 oraz art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa, poprzez przyjęcie, że [...] i [...] są następczyniami prawnymi Skarbu Państwa, bądź przedsiębiorstwa państwowego Zakład Energetyczny [...] w Poznaniu oraz przyjęcie, że [...] jest następcą prawnym [...] w znaczeniu pełnej sukcesji praw i obowiązków, które [...] (poprzednia nazwa [...]) nabyła na podstawie ustawy z 1993 r.

Sąd wskazał, że zgodnie z przepisami, na które powołują się skarżące, przekształcenie przedsiębiorstw, o których mowa w art. 1, w jednoosobowe spółki Skarbu Państwa następuje na zasadach i w trybie określonym w ustawie z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 51, poz. 298 i Nr 85, poz. 498 oraz z 1991 r. Nr 60, poz. 253 i Nr 111, poz. 480 – dalej "ustawa o prywatyzacji przedsiębiorstw"), o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (art. 2 ust. 1 ). Minister Przemysłu i Handlu, po uzyskaniu, w trybie art. 11 ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym (Dz. U. z 1991 r. Nr 89, poz. 403), zgody Urzędu Antymonopolowego, może zarządzić podział przedsiębiorstwa państwowego w celu utworzenia więcej niż jednej spółki lub w celu wniesienia zorganizowanej części mienia przedsiębiorstwa do istniejącej spółki Skarbu Państwa albo wniesienia zorganizowanej części mienia przedsiębiorstwa do innej spółki (art. 4 ust. 1 pkt 2). Akt o podziale przedsiębiorstwa państwowego w spółki określa zasady podziału składników majątkowych, w tym wierzytelności i zobowiązań, przekształconego przedsiębiorstwa między spółki, uprawnienia i obowiązki poszczególnych spółek wynikające z decyzji administracyjnych dotyczących przekształconego przedsiębiorstwa oraz tryb zaspokajania zobowiązań powstałych przed przekształceniem (art. 5 ust. 3).

Sąd podał, że powyższe przepisy, na które powołują się skarżące mają charakter blankietowy. W związku jednak z tym, że organy w swoich decyzjach odwołują się nie tyko do ogólnych zasad dotyczących następstwa prawnego ale wprost do aktów, którymi dokonano kolejnych przekształceń, zarzuty te nie mogą okazać się trafne. Skarżące nie zakwestionowały również skutecznie przedstawionego przez organy następstwa podmiotów od Zakładu Energetycznego [...] do skarżących spółek.

Zdaniem Sądu, brak również podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 7, 77, 80 i 84 K.p.a., poprzez uchybienie obowiązkowi podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

Powyższe zarzuty stanowią jedynie polemikę z ustaleniami stanu faktycznego sprawy. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie zgromadzono materiał dowodowy, który trafnie oceniony przez organ pozwolił na zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego.

Zdaniem Sądu, nie znajduje też uzasadnienia zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 i 5 ust. 3 ustawy o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. z 1993 r., nr 16, poz. 69), poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że organ przyjął, iż na rzecz poprzednika prawnego skarżącej przeszedł publicznoprawny obowiązek administracyjny wypłaty odszkodowania, pomimo, że źródło takiego obowiązku powinno wynikać z "aktu o podziale przedsiębiorstwa państwowego w spółki", a nadto przyjął, że w akcie o podziale przedsiębiorstwa można swobodnie dysponować obowiązkiem administracyjnym Skarbu Państwa. W ocenie Sądu z akt sprawy nie wynika bowiem, by obowiązek zapłaty odszkodowania w rozpoznawanej sprawie został przydzielony innemu podmiotowi niż Energetyce [...] S.A. – jako podmiotowi powstałemu z przekształcenia Zakładu Energetycznego [...] w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa. Z akt sprawy nie wynika nawet, by doszło do podziału przedsiębiorstwa państwowego, a więc by miał zastosowanie art. 5 ust. 3 w/w ustawy. Zgromadzone dokumenty, na które powołują się organy wskazują bowiem, że Zakład Energetyczny [...] został przekształcony w spółkę Energetyka [...] S.A. na podstawie zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z 9 lipca 1993r., nr 193/Org/93, a następnie aktu przekształcenia z [...] lipca 1993 r., rep. Nr A [...]. Wobec tego – w ocenie Sądu – nie sposób uznać, by "akt o podziale przedsiębiorstwa państwowego w spółki" mógł w tym zakresie wprowadzać szczególne regulacje, skoro aktem konstytuującym Energetykę [...] S.A. był akt przekształcenia.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 118 K.c., poprzez zasądzenie odszkodowania, podczas gdy organ powinien przy wydawaniu decyzji uwzględnić, że roszczenie o odszkodowanie przedawniło się na zasadach określonych w kodeksie cywilnym, Sąd stwierdził, iż zarzut ten również jest nietrafny.

Sąd wskazał, że przedawnienie jest przede wszystkim instytucją prawa cywilnego, zaś w prawie administracyjnym zasadą jest jego brak. Dlatego też decyzja o wywłaszczeniu, niezależnie od daty wydania (przed 10, 20 czy 50 laty), będzie podlegała wykonaniu. Jeśli tak, to również odszkodowanie ustalone w decyzji wywłaszczeniowej, jeśli nie zostało wypłacone (w braku złożenia do depozytu, gdyż wówczas doszłoby do zwolnienia z zobowiązania), nie podlegałoby przedawnieniu (równość podmiotów). Zdaniem Sądu, dodatkowym argumentem przemawiającym za brakiem przedawnienia odszkodowania byłoby unormowanie z art. 129 ust. 5 u.g.n., które może mieć zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, jeśli przyjąć, że stanowi podobne (zbliżone) rozwiązanie do art. 7 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości nieobowiązującej już (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.). Zdaniem Sądu można skutecznie bronić tezy, że ustawodawca zobowiązuje do uregulowania wypłaty odszkodowania, ustalonego w decyzji przed 1 stycznia 1998 r.

Sąd nie podzielił również zarzutów skarżących opartych na przywołanych w trakcie rozprawy tezach z orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2019 r., sygn. akt: I OSK 993/19 i z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt: I OSK 740/19, gdzie wskazano, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., jest odszkodowaniem należnym tylko podmiotowi wywłaszczonemu, a prawo to nie przechodzi co do zasady na następców syngularnych ani uniwersalnych.

Sąd przychylił się w swoim stanowisku do twierdzeń dopuszczających możliwość przyznania odszkodowania w sytuacji gdy wnioskujący jest spadkobiercą osoby wywłaszczonej.

Od powyższego wyroku skargi kasacyjne złożyły [...] sp. z .o.o. oraz [...] S.A., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zrzeczono się rozprawy.

Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 132 ust. 6 i 132 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art.124 ust.1 i 124 b) ust.1 u.g.n, w zw. z art. 107 k.p.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że [...] sp. z o.o. i [...] S.A. są podmiotami obowiązanymi do zapłaty odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości lub jednostką organizacyjną, która uzyskała zezwolenie na założenie przewodów i urządzeń albo zezwolenie na wykonanie czynności związanych z konserwacją remontami i usuwaniem awarii, albo przedsiębiorcą wykonującym na podstawie koncesji działalność w zakresie poszukiwania, rozpoznawania lub wydobywania kopalin objętych własnością górniczą, a także niewskazanie podstawy prawnej nałożonego na w/w podmioty obowiązku oraz niewskazanie podstaw odpowiedzialności solidarnej;

2. art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust 1 i 2 i art. 36 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w zw. z art. 107 k.p.a. oraz w zw. z "przepisami" dekretu z 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym);

3. art.129 ust 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust.1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie, tj. za działania Państwa w sferze imperium, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym), a który działa w sferze publicznej wyłącznie w zakresie sfery dominium;

4. art. 118 K.c., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu go przy rozstrzyganiu sprawy i zasądzenie odszkodowania pomimo przedawnienia roszczenia;

5. art. 128 ust. 1 i 4 u.g.n., poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że osobą uprawnioną do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania jest także spadkobierca osoby wywłaszczonej (podmiotu będącego stroną decyzji wywłaszczeniowej);

6. art. 922 K.c. w zw. z art.1 K.c., przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że prawo do odszkodowania jako prawo o charakterze publicznoprawnym wchodzi w skład spadku po osobie wywłaszczonej na podstawie kodeksowych przepisów o dziedziczeniu, w sytuacji, gdy Kodeks cywilny znajduje zastosowanie jedynie do stosunków cywilnoprawnych (praw o charakterze cywilnym);

7. art. 104 k.p.a. w zw. z art. 4 pkt 9b1, art.128 ust. 4,art. 129 ust. 5 pkt 3, art.130, art.132 ust. 1a, 2 i 6, art. 134 ust. 1 i art. 233 u.g.n., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że indywidualnie określone uprawnienie administracyjne poprzednika prawnego wnioskodawców jest dziedziczne, bądź zbywalne i przechodzi na spadkobierców wywłaszczonego, w sytuacji, w której prawo to nie ma charakteru cywilnoprawnego i jest wyłącznie związane z wywłaszczonym na dzień wydania decyzji wywłaszczeniowej;

8. art. 8 ust. 2 i 3 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz. U. Nr 51, poz. 298), poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na:

a) przyjęciu, że [...] sp. z o.o. i [...] S.A. są następcą prawnym Skarbu Państwa bądź przedsiębiorstwa państwowego Zakład Energetyczny [...] w Poznaniu;

b) przyjęciu wbrew treści art. 8 ust. 3 ustawy, że na [...] sp. z o.o. i na [...] S.A. przechodzą z mocy ustawy, uprawnienia i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa wynikające z decyzji administracyjnych;

9. (ten punkt tylko w skardze kasacyjnej [...] sp. z o.o.) niewłaściwe zastosowanie art. 554 K.c., poprzez niezasadne przyjęcie, że:

a) przepis ten może stanowić podstawę odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania publicznoprawne, w sytuacji, w której [...] sp. z o.o. nie wiedziała o takiego rodzaju zobowiązaniach w dniu 1 lipca 2007 r., w szczególności o roszczeniu dochodzonym w niniejszym postępowaniu przez właścicieli nieruchomości,

b) wskazana w nim odpowiedzialność solidarna dotyczy obowiązków o charakterze publicznoprawnym

Na podstawie art.174 pkt 2 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art.141 § 4 p.p.s.a., poprzez niewyjaśnienie w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w części dotyczącej podstawy prawnej rozstrzygnięcia:

a) na jakiej podstawie Sąd I instancji przyjął, że roszczenie o odszkodowanie mające charakter publicznoprawny może przechodzić na spadkobierców (w drodze sukcesji generalnej), skoro przepisy Kodeksu cywilnego – w tym o spadkobraniu (art. 922 i nast. K.c.) – dotyczą jedynie praw i obowiązków o charakterze cywilnym w rozumieniu art. 1 K.c.,

b) na jakiej podstawie Sąd I instancji przyjął, że roszczenie o odszkodowanie mające charakter publicznoprawny może przechodzić na spadkobierców (w drodze sukcesji generalnej) oraz w drodze umowy darowizny, bądź zniesienia współwłasności, skoro przepisy Kodeksu cywilnego – m.in. art. 210 i nast. K.c., art. 922 i nast. K.c. – dotyczą jedynie praw i obowiązków o charakterze cywilnym w rozumieniu art. 1 K.c.,

c) dlaczego roszczenie o odszkodowanie nie ulega przedawnieniu, w szczególności w kontekście argumentacji, wedle której stosowanie Kodeksu cywilnego w zakresie spadkobrania wymusza jednocześnie stosowanie Kodeksu cywilnego także w zakresie przedawnienia (art.118 K.c.);

d) na jakiej podstawie publicznoprawny dług należący pierwotnie do Skarbu Państwa przeszedł na rzecz [...] S.A., a następnie z [...] S.A. na rzecz [...] Sp. z o.o., w szczególności w kontekście indywidualnego charakteru publicznoprawnego zobowiązania wypłaty odszkodowania (do zapłaty którego zobowiązany jest Skarb Państwa), a także przejścia majątku przedsiębiorstw obejmujących stan czynny, tj. obejmujący wyłącznie aktywa i nie zawierający zobowiązań i długów, miał przejść na rzecz skarżącej.

Skarga kasacyjna złożona przez [...] S.A. ma brzmienie tożsame z w/w skargą kasacyjną, z tym, że w jej zarzutach naruszenia prawa materialnego nie zawarto treści pkt 9 widniejącego w w/w skardze.

W uzasadnieniu skarg kasacyjnych rozwinięto w/w zarzuty.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi kasacyjne nie mają usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te jednak w sposób bezpośredni wiążą się z zarzutami naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do istoty zasadniczego problemu w niniejszej sprawie, tj. do poprawności zastosowania przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa materialnego.

W niniejszej sprawie zarzuty skarg kasacyjnych sprowadzają się w istocie do zagadnień związanych z określeniem podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania oraz podmiotu uprawnionego do uzyskania odszkodowania, co wiąże się z zarzutami niesłusznego przyjęcia, że do uzyskania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość uprawnieni są spadkobiercy osoby wywłaszczonej oraz niesłusznego przyjęcia, że skarżące Spółki są zobowiązane do zapłaty odszkodowania. Trzecie sporne zagadnienie wiąże się z zarzutem niesłusznego przyjęcia, że roszczenie o odszkodowanie nie ulega przedawnieniu.

W obu skargach kasacyjnych, podnosząc zarzut naruszenia art.128 ust.1 i 4 u.g.n., art.922 k.c. w zw. z art.1 k.c. oraz art. 104 k.p.a. w zw. z art. 4 pkt 9b1, art.128 ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 3, art.130, art.132 ust. 1a, 2 i 6, art. 134 ust. 1 i art. 233 u.g.n., zakwestionowano stanowisko Sądu I instancji, polegające na przyjęciu, że osobą uprawnioną do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania jest także spadkobierca osoby wywłaszczonej. Podnoszono, że prawo do odszkodowania, jako prawo o charakterze publicznoprawnym nie wchodzi w skład spadku i nie przechodzi na spadkobierców wywłaszczonego. Zagadnienie to było przedmiotem uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OPS 1/20. W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że: 1."Odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.) dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.".

2."Odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nie może być ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.) na rzecz nabywcy nieruchomości w drodze umowy zawartej po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.".

Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny w powyższej uchwale opowiedział się za dominującym w orzecznictwie sądów administracyjny poglądem, że roszczenie o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie jest skuteczne względem każdego właściciela nieruchomości, bowiem nie ma charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość i niedopuszczalne jest domaganie się odszkodowania przez każdego z kolejnych nabywców nieruchomości. Na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., uprawnionymi do odszkodowania są jedynie osoby wywłaszczone oraz ich sukcesorzy pod tytułem uniwersalnym, a nie singularnym. Następstwo prawne pod tytułem "uniwersalnym" oznacza – w odniesieniu do osoby fizycznej – w polskim systemie prawnym wyłącznie dziedziczenie, zaś następstwo pod tytułem "singularnym" oznacza następstwo w zakresie praw związanych z przeniesieniem praw do określonych składników majątkowych. Poglądy te utrwalone są w nauce prawa i w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu cytowanej uchwały analizując zagadnienie dotyczące ustalenia podmiotu uprawnionego do otrzymania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia, polegającego również na ograniczeniu prawa własności, stwierdził, że nie można poprzestać na wykładni językowej przepisów ustawy określających osobę uprawnioną do otrzymania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia, ale zweryfikować wyniki tej wykładni z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi. W szczególności wynikającymi z art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji zapewniającymi obok ochrony prawa własności również prawo dziedziczenia, realizowane m.in. przez przepisy prawa spadkowego. NSA podał, że to właśnie z konstytucyjnej zasady ochrony prawa dziedziczenia i z konstytucyjnej zasady, że wywłaszczenie może nastąpić jedynie wówczas gdy dokonywane jest na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem, NSA wywiódł, że odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia, które jest prawem majątkowym o charakterze kompensacyjnym, mogą nabyć spadkobiercy osoby wywłaszczonej, która zmarła przed nabyciem odszkodowania. Natomiast nabywca nieruchomości w drodze czynności cywilnoprawnej, zdaniem NSA, nabywa ją już w takim stanie prawnym, jaki wynika z dokonanego ograniczenia prawa własności. W konsekwencji, skutek wydanej wcześniej decyzji w postaci ograniczenia prawa nie spowodował ograniczenia praw nabywcy, który ich wówczas nie posiadał, natomiast ukształtował stan prawny nieruchomości w ten sposób, że prawo własności nieruchomości zostało ograniczone i w takim kształcie prawnym nabywca nabył nieruchomość. Z żądaniem ustalenia odszkodowania może wystąpić podmiot wywłaszczony oraz spadkobiercy wywłaszczonego, lecz nie mogą wystąpić aktualni właściciele nieruchomości, którzy prawo własności nabyli w drodze czynności prawnej, a więc następstwa, które ma charakter następstwa pod tytułem szczególnym (sukcesji singularnej).

Powyższa uchwała jest wiążąca dla składów sądu administracyjnego, a Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni ją podziela (art. 269 § 1 p.p.s.a.). Czyni to niezasadnymi zarzuty skarg kasacyjnych dotyczące przyjęcia przez organy administracji i Sąd I instancji, że podmiotami uprawnionymi do odszkodowania są także spadkobiercy osób wywłaszczonych.

Skoro zatem podmiotem uprawnionym do żądania odszkodowania jest osoba wywłaszczona, czyli właściciel nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia, ewentualnie jego następca prawny pod tytułem uniwersalnym, to należy uznać, że spadkobiercom właściciela przedmiotowej nieruchomości – zasadnie zostało przyznane odszkodowanie z tytułu ograniczenia sposobu z korzystania z przedmiotowej nieruchomości, z pominięciem W. U. (któremu przysługiwała 1/12 udziału), który to nie występował z wnioskiem o ustalenie na jego rzecz odszkodowania.

Odnośnie do zarzutów skarg kasacyjnych dotyczących naruszenia art.118 kc poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu go przy rozstrzyganiu sprawy i zasądzenie odszkodowania pomimo przedawnienia roszczenia podkreślić trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym generalnie przyjmuje się, że odszkodowanie ustalane na drodze administracyjnej (decyzją administracyjną) nie podlega przedawnieniu. W prawie administracyjnym z przedawnieniem roszczenia mamy bowiem do czynienia tylko wówczas, gdy przepis prawa wyraźnie tak stanowi. Tymczasem ani w ustawach gruntowych z 1958 r. i z 1985 r. jak również w obecnie obowiązującej – u.g.n. takiego ogólnego przepisu nie zamieszczono. Powyższe oznacza zatem, że nawet gdy sama instytucja odszkodowania ma charakter cywilny i generalnie roszczenie odszkodowawcze podlega rygorom, zawartym w przepisach art. 117 – 125 kodeksu cywilnego, to jednak w sytuacji, gdy jest ono ustalane w postępowaniu administracyjnym, te zasady nie obowiązują, gdyż brak jest stosownej regulacji prawnej. Przedawnienie w prawie cywilnym uregulowano w art. 117 § 1 i 2 k.c. Zgodnie z tym przepisem: "§ 1. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. § 2. Po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jednakże zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne". Istotą przedawnienia cywilnego jest występujące po upływie określonego ustawowo czasu osłabienie ochrony uprawnionego z prawa podmiotowego, polegające na tym, że co prawda zachowuje on możliwość dochodzenia swego roszczenia przed sądem lub innym właściwym organem, ale musi się liczyć z wyłączeniem jego zasądzenia i w konsekwencji przymusowej realizacji, jeśli strona przeciwna zasadnie wskaże na upływ czasu, w którym dochodzenie roszczenia było możliwe, czyli podniesie zarzut przedawnienia. Procedura administracyjna nie przewiduje możliwości podniesienia zarzutu przedawnienia, jest procedurą odrębną od procedury cywilnej. Nie ma zatem w procedurze administracyjnej możliwości zgłoszenia, przez zobowiązanego do zaspokojenia roszczenia, zarzutu przedawnienia roszczenia. W prawie administracyjnym z przedawnieniem roszczenia mamy do czynienia tylko wówczas, gdy przepis prawa wyraźnie tak stanowi.

Należy też zwrócić uwagę, że art. 36 ust 2 ustawy z 1958 r., przewidywał wprawdzie 3-letni okres przedawnienia, ale jedynie dla roszczeń odszkodowawczych dotyczących strat w zasiewach, uprawach i polonach. Wszelkie kwestie związane ze sposobem ustalenia wysokości odszkodowanie zostały wyczerpująco unormowane w Rozdziale V Działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdzie nie przewidziano żadnego odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu cywilnego. Z tego względu należy uznać, że skoro roszczenie odszkodowawcze, przysługujące właścicielowi nieruchomości zajętej na cele przesyłu energii elektrycznej nie uległo przedawnieniu, to nie ma uzasadnionych przeszkód by mogło być ono dochodzone w każdym czasie. Tym samym również zarzut naruszenia art. 118 k.c. okazał się bezzasadny.

Nieuzasadnione są również zarzuty skarg kasacyjnych związane z określeniem podmiotów zobowiązanych do wypłaty odszkodowania.

Punktem wyjścia do wskazania normy prawnej określającej podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania powinna być regulacja, która mogła być podstawą do określenia takiego podmiotu w roku 1975, czyli w dacie wydania decyzji zezwalającej na budowę linii energetycznej i zajęcia gruntu pod tak określony cel. Według art. 36 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (w brzmieniu obowiązującym po dacie wydania zezwolenia z 1975 r. i budowy linii energetycznej), odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 strony ustalają na podstawie wzajemnego porozumienia, a w razie sporu wysokość odszkodowania ustala na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta. Z kolei art. 35 ust. 1 powołanej ustawy upoważniał organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe do zakładania i przeprowadzania na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągów drenażowych, przewodów służących do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności. Należy zwrócić uwagę, że w powołanym przepisie wymieniono przedsiębiorstwa państwowe jako podmioty upoważnione do zakładania sieci, a tym samym również jako podmioty upoważnione do zawarcia porozumienia w przedmiocie odszkodowania, zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy. Ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 35 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości należy kwalifikować jako jeden ze sposobów wywłaszczenia i do zagadnień odszkodowawczych powstałych na tle tego szczególnego sposobu wywłaszczenia stosować przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Według ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, podstawą do wypłaty odszkodowania były straty powstałe w związku z założeniem i przeprowadzeniem przewodów na podstawie zgody organu (art. 36 ust.1 w zw. z art. 35 ust. 1). Z kolei przepis obecnie regulujący tę kwestię – art. 132 ust. 6 u.g.n. – stanowi, że obowiązek zapłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń wymienionych w art. 124, art. 124b, art. 125 i art. 126 u.g.n. oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń. Dla potrzeb stosowania art. 132 ust. 6 u.g.n. nie ma znaczenia, kto w przeszłości, w dacie wywłaszczenia, mógł wypłacić odszkodowanie (czy był to Skarb Państwa, czy inny podmiot). Istotne jest bowiem to, kto w chwili złożenia współczesnego wniosku, w istniejących okolicznościach faktycznych i prawnych, nadal jest beneficjentem decyzji ograniczającej korzystanie z nieruchomości.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że pismem z dnia 3 lutego 1975 r. Zakład Energetyczny [...] wniósł o wydanie zezwolenia na tymczasowe zajęcie przedmiotowej nieruchomości, położonych w pasie budowy zaprojektowanej linii napowietrznej kV 110. Plan realizacyjny tej inwestycji został zatwierdzony decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Prezydium Rady Narodowej Miasta Poznania z dnia [...] listopada 1973 r. Decyzją z dnia [...] marca 1975 r. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Dzielnicowego Poznań – [...] zezwolił w/w Zakładowi Energetycznemu na tymczasowe zajęcie w/w terenów. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia [...] października 1975 r.

W wyniku przekształcenia Zakładu Energetycznego [...] w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa powstała Energetyka [...] S.A. (w oparciu o przepisy ustawy z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. z 1993 r. Nr 16, poz. 69) oraz zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 9 lipca 1993 r.). Wymieniona ustawa z 5 lutego 1993 r. w art.5 ust.3 przewidywała, że spółka powstała w wyniku przekształcenia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1, wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki przekształconych przedsiębiorstw państwowych. Ponadto w myśl art. 12 ust.2 dekretu 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1960, Nr 18, poz. 111)

za zobowiązania przedsiębiorstw państwowych Skarb Państwa nie odpowiada. Nie można zatem podzielić stanowiska skarg kasacyjnych, że podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania jest Skarb Państwa.

Jak wynika z akt sprawy w dniu 2 stycznia 2003 r. nastąpiło połączenie Energetyki [...] S.A. z Energetyką [...].A., Zakładem [...] S.A., [...] Zakładem [...] S.A. oraz Zakładem [...] S.A. Spółki te wniosły swoje majątki do Energetyki [...] S.A., która wskutek połączenia zmieniła firmę na [...] S.A. Taka nazwa obowiązywała do 12 października 2004 r., kiedy to nastąpiła kolejna zmiana firmy – na [...] S.A. Następnie – na podstawie art. 9d ustawy z 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 2018 r. poz. 755) – [...] S.A. została zobowiązana do prawnego wydzielenia operatora systemu dystrybucyjnego w rozumieniu art. 9 pkt 25 Prawa energetycznego, w związku z czym [...] S.A. zawiązała spółkę [...] sp. z o.o., która pełni funkcję operatora systemu dystrybucyjnego. W dniu 30 czerwca 2007 r. zawarto umowę, na mocy której [...] S.A. zbyła na rzecz [...] Sp. z o.o. aport w postaci oddziału [...] S.A. W umowie wskazano, że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania z prowadzeniem przedsiębiorstwa.

Wskazać w tym miejscu należy, że obowiązek wypłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń wymienionych w art. 124, art. 124b, art. 125 i art. 126 u.g.n oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, o których mowa w art. 124 ust. 1 u.g.n, albo zezwolenie na wykonanie czynności związanych z konserwacją, remontami, usuwaniem awarii oraz usuwanie z gruntu, o którym mowa w art. 124b ust. 1 u.g.n., albo zezwolenie na czasowe zajęcie nieruchomości w przypadku siły wyższej lub innej nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody albo przedsiębiorcę, który na podstawie koncesji wykonuje działalność w zakresie poszukiwania, rozpoznawania lub wydobywania kopalin objętych własnością górniczą,

Skoro zatem w świetle obowiązującej regulacji zobowiązanym do wypłaty odszkodowania jest podmiot, który uzyskał zezwolenie, to okolicznością prawnie istotną z punktu widzenia określenia podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania jest ustalenie następcy prawnego tego zezwolenia. Niewątpliwie bowiem decyzję wydaną w 1975 r. należy traktować jako nadal obowiązujące zezwolenie. Nie miało ono charakteru jednorazowego, czy czasowego ograniczenia własności. Dopóki dopóty istnieje ono w obrocie prawnym, wywołuje skutki prawne w nim wyrażone. Ograniczenia wynikające z tego zezwolenia mają charakter trwały, a jego beneficjentem był nie tylko Zakład Energetyczny [...] ale po kolei wszystkie wskazane w decyzji podmioty, czyli w dacie orzekania przez organy orzekające w sprawie – skarżące kasacyjnie Spółki. Podkreślić także należy, że art. 132 ust. 6 u.g.n. nie odwołuje się do przesłanki posiadania linii energetycznej przez podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania, ani do regulacji dotyczących wydzielenia, czy utworzenia nowej spółki prawa handlowego w rozumieniu przepisów k.s.h. i o przekształceniach własnościowych, czy też rozliczeń finansowych pomiędzy podmiotami gospodarczymi.

Należy zatem stwierdzić, że stosując normę z art. 132 ust. 6 u.g.n., oraz art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., obowiązek odszkodowawczy w niniejszej sprawie leży solidarnie po stronie skarżących kasacyjnie Spółek, jako beneficjenta zezwolenia wydanego w 1975 r., na co zasadnie wskazano zarówno w decyzji Wojewody, jak i w zaskarżonym wyroku.

Trafnie Sąd I instancji nie uwzględnił zarzutów naruszenia art. 8 ust. 2 i 3 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych z dnia 13 lipca 1990 r., wskazując, że zgodnie z art. 8 ust. 2 i 3 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, spółka powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa. Na spółkę przechodzą, z mocy ustawy, uprawnienia i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa wynikające z decyzji administracyjnych. Zatem – wbrew zarzutom skarżących – nie ma podstaw by uznawać, że skarżące nie są następczyniami Zakładu Energetycznego [...] (beneficjenta decyzji ograniczającej).

Skarżąca Spółka [...] w skardze kasacyjnej, powołując się na art. 55 4 k.c. podnosiła, że przepis ten nie może stanowić podstawy odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania publicznoprawne, w sytuacji, w której [...] sp. z o.o. nie wiedziała o takiego rodzaju zobowiązaniach w dniu 1 lipca 2007 r., w szczególności o roszczeniu dochodzonym w niniejszym postępowaniu przez właścicieli nieruchomości, a ponadto wskazana w tym przepisie odpowiedzialność solidarna dotyczy obowiązków o charakterze publicznoprawnym.

Stosownie do art.554 k.c.:"Nabywca przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa lub gospodarstwa, chyba że w chwili nabycia nie wiedział o tych zobowiązaniach, mimo zachowania należytej staranności. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa lub gospodarstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Odpowiedzialności tej nie można bez zgody wierzyciela wyłączyć ani ograniczyć."

W świetle orzecznictwa sądów powszechnych sens art. 554 k.c. jest taki, że zobowiązanie, które obciążało tylko zbywcę, ex lege rozszerza się na nabywcę. Wierzyciel może żądać świadczenia wedle swojego wyboru od zbywcy bądź nabywcy przedsiębiorstwa albo od obu. Odpowiednio, po stronie zarówno zbywcy, jak i nabywcy istnieje obowiązek świadczenia na rzecz wierzyciela. Odpowiedzialność nabywcy przedsiębiorstwa powstała na mocy art. 554 k.c. w istocie jest synonimem zobowiązania powstałego ex lege, rozumianego jako stosunek prawny ( tak: Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 13 września 2018 r., sygn. I ACa 205/18, lex nr 2574965). Nabywca zorganizowanej części przedsiębiorstwa ponosi odpowiedzialność, o której mowa w art. 554 k.c. ( wyrok SN z dnia 25 listopada 2005 r., sygn. VCK 381/05, lex nr 180897).

W świetle art. 554 k.c. to nabywca przedsiębiorstwa, a nie wierzyciel ma obowiązek wykazania przesłanki uwalniającej go od tej odpowiedzialności. Inaczej mówiąc, wierzyciel nie ma obowiązku udowodnienia, że nabywca wiedział o długu zbywcy w stosunku do tego wierzyciela lub że przy zachowaniu należytej staranności mógł się o nim dowiedzieć. Zgodnie z art. 6 k.c. ma on jedynie obowiązek wykazania, że doszło do zbycia przedsiębiorstwa, z którym wiąże się konkretny dług zbywcy. Natomiast to na nabywcy przedsiębiorstwa spoczywa obowiązek wykazania określonej w art. 554 k.c. przesłanki, pozwalającej mu uwolnić się od solidarnej odpowiedzialności ze zbywcą za długi powstałe w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa przed jego zbyciem (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 20 września 2009 r., sygn. I ACa 187/16, lex nr 2166477).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie [...] sp. z o.o. nie wykazała przesłanki uwalniającej ją od odpowiedzialności. W aktach sprawy znajduje się postanowienie Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 26 lutego 2015 r. sygn. IX Ns 1396/12 w przedmiocie ustanowienia służebności przesyłu dotyczące linii przesyłowej przy ul. [...] w Poznaniu. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że [...] sp. z o.o. powołuje się na wybudowanie infrastruktury przesyłowej przez poprzednika prawnego Zakład Energetyczny [...] i na decyzję wydaną na podstawie art.35 ustawy z 12 marca 1958 r., jako tytuł prawny dla przedsiębiorcy przesyłowego do stałego korzystania z wymienionej w tej decyzji nieruchomości. Chodzi przy tym o tą samą linię napowietrzną 110kv relacji [...]. Zatem w postępowaniu o ustanowienie służebności przesyłu skarżąca Spółka uznaje następstwo prawne po Zakładzie Energetycznym [...], natomiast na użytek niniejszego postępowania twierdzi, że nie jest następcą prawnym wymienionego przedsiębiorstwa. Trudno w takiej sytuacji uznać twierdzenia skarżącej Spółki [...] za wiarygodne. Należy też zauważyć, że art.129 ust.5 dodany został na mocy art.1 pkt 83 lit.b ustawy nowelizującej z dnia 28 listopada 2003 r. ( Dz.U. 2004, Nr 141, poz. 1492) i wszedł w życie z dniem 22 września 2004 r. Zatem przepis ten obowiązywał w dniu 30 czerwca 2007 r., kiedy zawarto umowę, między [...] S.A. i [...] Sp. z o.o.

Wobec powyższego, nie mógł zostać uwzględniony zarzut, że niesłusznie uznano, iż skarżące kasacyjnie Spółki są zobowiązane solidarnie do zapłaty odszkodowania za ograniczenie korzystania z przedmiotowej nieruchomości.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skarg kasacyjnych o naruszeniu prawa materialnego.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie doszło także do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten określa bowiem elementy uzasadnienia wyroku. Stanowi, że powinno ono zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku pozwala na przyjęcie, że objęło ono wszystkie niezbędne wymogi, o których mowa w powołanym przepisie, a przedstawiony w nim wywód prawny w toku kontroli instancyjnej pozwala na ocenę, jakie znaczenie Sąd I instancji nadał zastosowanym normom prawnym i co stanowiło podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w sentencji. Zauważyć należy, iż za pomocą zarzutu naruszenia tego przepisu nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska co do wykładni, bądź zastosowania prawa materialnego, a w konsekwencji trafności rozstrzygnięcia. Poza tym przepis ten nie może z zasady stanowić samodzielniej podstawy kasacyjnej, bowiem wedle treści uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09 może on być samodzielną podstawą kasacyjną tylko wówczas, gdy motywy wyroku nie zawierają stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Takiego braku nie można wytknąć motywom wyroku Sądu I instancji. Przyjmuje się, że orzeczenie sądu I instancji uchyla się spod kontroli instancyjnej w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, jednak będą obejmować treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego wyroku sądu. Przy czym tylko wówczas, gdy konstrukcja uzasadnienia nie pozwala na odtworzenie toku myślowego Sądu I instancji, można mówić o skutkującym ewentualnym wzruszeniem orzeczenia uchybieniu art. 141 § 4 p.p.s.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zaistniała.

Wobec przedstawionych powyżej rozważań oraz stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy należy stwierdzić, że zaskarżony wyrok nie narusza obowiązującego prawa, a skargi kasacyjne nie zasługują na uwzględnienie.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 i art.182 § 2 i 3 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.