Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 31/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64e § 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Marzenna Kosewska Asesor WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi B. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] listopada 2020 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (Dyrektor IAS) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j. t. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), dalej Kpa oraz art. 64 e § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j. t. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm. ), dalej: upea, po rozpatrzeniu zażalenia B. R. na postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...]. nr [...] z [...] lipca 2020 r., znak [...] odmawiające umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł przypadających na rzecz organu egzekucyjnego, powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Postanowienie to wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.

B. R. [...] września 2019 r. zwróciła się do Dyrektora ZUS [...]. o umorzenie kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł powstałych w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

W wyniku przeprowadzenia postępowania organ ww. postanowieniem z [...] lipca 2020 r. odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych.

B. R. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie zarzucając ZUS brak dokładnej analizy jej stanu majątkowego oraz prawidłowych ustaleń odnośnie jej możliwości płatniczych. Przypomniała, że w odwołaniu od decyzji ZUS odmawiającej umorzenia należności z tytułu zaległych składek podnosiła, iż kryterium wypłacalności nie stanowi posiadanie majątku w postaci nieruchomości. Wszystkie posiadane przez nią nieruchomości są obciążone hipoteką, a ZUS nie ustalił ich aktualnej wartości. Nie dokonano także ich wyceny. Twierdzenia organu o jej stanie majątkowym ograniczają się do podania źródeł i wysokości dochodów oraz powołania faktu, że Komornik Sądowy potrąca dług z jej świadczenia emerytalno-rentowego. Nie wyjaśniono jakie są możliwości prowadzenie egzekucji i wyegzekwowania długu. ZUS nie wszczął egzekucji z nieruchomości i przyjął bezkrytycznie, że każdy dług strony można zaspokoić ze świadczenia emerytalnego. Odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nastąpiła "automatycznie", bez dokładnego ustalenia zdolności spłaty zadłużenia oraz możliwości zaspokojenia przez ZUS wszystkich długów, które ściąga.

Dyrektor IAS [...] września 2020 r. wezwał stronę w trybie art. 50 § 1 Kpa do złożenia dokumentów oraz udzielenia informacji odzwierciedlających aktualną sytuację finansową dłużnika w celu dokonania oceny zasadności udzielenia wnioskowanej ulgi. Strona odpowiedziała na powyższe wezwanie.

Uzasadniając utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji Dyrektor IAS przywołał przepisy art. 7 i art. 7 § 1 Kpa podkreślając, że to w interesie strony leży poinformowanie organów o wszystkich istotnych okolicznościach sprawy oraz przedłożenie dokumentów je potwierdzających. Umorzenie kosztów egzekucyjnych jest określonym przywilejem o charakterze finansowym, wobec czego strona powinna dołożyć należytej staranności procesowej i przejawiać odpowiednią inicjatywę dowodową w celu wykazania odpowiednich okoliczności faktycznych, od których istnienia zależałoby umorzenie kosztów egzekucyjnych. To po jej stronie winna leżeć inicjatywa i staranność wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające udzielenie wnioskowanej ulgi. Organ II instancji wskazał, że z art. 64e § 2 upea wynika, że przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych stanowią katalog zamknięty. Umorzenie kosztów egzekucyjnych jest zaś uprawnieniem a nie obowiązkiem organu egzekucyjnego i pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego.

Wyjaśniono, że B. R. od [...] lutego 2012 r. do [...] lipca 2018 r. prowadziła działalność gospodarczą pod nazwą B. R. BRBio w zakresie pozostałej działalności profesjonalnej, naukowej i technicznej gdzie indziej niesklasyfikowanej. Aktualnie jest prezesem zarządu B. sp. z o.o. Zgodnie z oświadczeniem o stanie majątkowym z [...] września 2020 r. zamieszkuje wraz z mężem K. R. w mieszkaniu syna - w K. przy ul. [...]/4, zajmując wraz z mężem jeden pokój o powierzchni [...] m2 z dostępem do łazienki i kuchni. Łączny miesięczny stały dochód netto obojga małżonków wynosi [...] zł. Stanowią go: świadczenia emerytalne strony - [...] zł (po potrąceniach komorniczych) i jej dochód z tytułu pełnionej funkcji prezesa zarządu - [...] zł (potrącany na rzecz IPC W.), świadczenia przedemerytalne męża - [...] zł oraz z tytułu zatrudnienia w gospodarstwie rolno-ogrodniczym na [...] etatu - [...] zł. Wysokość miesięcznych wydatków Państwa R. , na które składają się podatek od nieruchomości, spłata kredytu mieszkaniowego, koszty ubezpieczenia na życie, wydatki na ochronę zdrowia wynosi [...] zł. Strona wskazała, że ponosi także wydatki związane ze spłatą zaległości wobec: [...] W. ([...]/m-c), [...] w łącznej wys. [...] zł, Wojewody W. - [...] zł. Ponadto ponosi wydatki związane z leczeniem swoim ([...] zł/m-c) i członka rodziny ([...] zł/m-c). Na podstawie przedłożonych dokumentów ustalono, że strona posiada zadłużenie m.in.: z tytułu kredytów w [...] SA w łącznej kwocie [...]zł oraz z tytułu zaległych składek ZUS w kwocie [...]zł. Z wydruku informacji o nieruchomościach i dokonanych zabezpieczeniach sporządzonej przez ZUS [...]. (z [...].12.2019r.) wynika, że strona jest:

- właścicielem nieruchomości w K. o pow. [...] ha, kwota zabezpieczenia na rzecz ZUS - [...] zł, [...] zł oraz na rzecz [...] S.A. - [...] zł,

- współwłaścicielem nieruchomości w m. [...] o pow. [...] ha, kwota zabezpieczenia na rzecz [...] sp. z o.o. -[...] zł.

Strona oświadczyła, że jest współwłaścicielem nieruchomości w K. (budynek w budowie), o pow. [...] ha, o wartości [...] zł, obciążonej hipoteką na rzecz [...] [...] zł oraz ZUS - [...] zł, a także współwłaścicielem domku letniskowego w legalizacji na działce o pow. 0,075 ha, o wartości działki [...] zł (nieruchomość obciążona hipoteka na rzecz [...] W. w wys. ok. [...] zł). Zobowiązana podała, że sprzedała dwa mieszkania i uzyskaną kwotę przeznaczyła na uregulowanie zobowiązań wobec Urzędu Skarbowego i ZUS. Z powodu braku własnego miejsca zamieszkania Państwo R. zamieszkują u syna. Strona wskazała, że pozostaje na utrzymaniu dzieci. Strona jest osobą o lekkim stopniu niepełnosprawności, po przebytym zawale serca. Cierpi na cukrzycę, dławicę piersiową niestabilną, chorobę niedokrwienną serca, kamicę nerkową i jest pod stałą opieką lekarzy. Podała, że jest leczona psychiatrycznie.

Organ II instancji wskazał, iż z akt wynika, że Dyrektor ZUS [...]. wszczął wobec strony postępowanie egzekucyjne w związku z nieopłaceniem składek ZUS i wystawił tytuły wykonawcze nr [...] (doręczone [...].07.2018r.), nr od [...] (doręczone [...].10.2018r.), nr [...] (doręczony 3.10. 2018r.). Obejmują one zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okresy VII-XII 2014r. i III-IV 2018r. Na podstawie tych tytułów wykonawczych i zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego Dyrektor Oddziału ZUS [...]. dokonał ([...].11.2018r.) zajęcia rachunku bankowego w [...] S.A. oraz wierzytelności pieniężnej należnej od firmy [...] sp. z o.o.

W związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. tytułów wykonawczych i zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego powstały koszty egzekucyjne w kwocie [...]zł. B. R. zwróciła się do Dyrektora ZUS z wnioskiem o umorzenie wszystkich należnych kosztów egzekucyjnych z uwagi na bardzo złą sytuację finansową i zdrowotną.

Wyjaśniono, że decyzją z [...] listopada 2019 r. Dyrektor ZUS w R. odmówił umorzenia należności z tytułu składek ZUS w łącznej wys. [...] zł. Wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Dyrektor ZUS Oddział [...] decyzją z [...] kwietnia 2020 r. utrzymał w mocy ww. decyzję z [...] listopada 2019r. Dłużniczka złożyła skargę na decyzję ZUS z [...] kwietnia 2020 r., która została przekazana do WSA w Poznaniu wraz z aktami sprawy.

Dyrektor IAS skonstatował, iż nie znalazł wystarczających przesłanek pozwalających udzielić tak daleko idącej ulgi, jaką jest umorzenie kosztów egzekucyjnych. Sytuacja finansowa, materialna oraz rodzinna strony nie należy do łatwych, ponieważ osiągane przez Państwa R. dochody w łącznej kwocie [...]zł nie wystarczają na pokrycie comiesięcznych wydatków związanych nie tylko z codziennym utrzymaniem, ale i ze spłatą licznych zobowiązań, co stwarza konieczność korzystania z pomocy finansowej dorosłych dzieci. Niemniej zobowiązana i jej mąż, niezależnie od problemów zdrowotnych, posiadają świadczenia, które stanowią stałe źródło utrzymania. Strona pełni funkcję prezesa zarządu, a małżonek uzyskuje dodatkowy dochód z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę w [...] wymiaru czasu pracy. Orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności strony nie wyklucza jej całkowicie z aktywności zawodowej. Ponadto wdrożone przeciwko zobowiązanej postępowanie egzekucyjne z pobieranego świadczenia jest prowadzone zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, która stanowi wyraz ochrony dłużnika w procesie dochodzenia zaległości. Zasada ta dopuszcza prowadzenie egzekucji z majątku zobowiązanego tylko w zakresie, w którym nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, a kwoty wolne od zajęć są ustalone przepisami prawa. W świetle tego Dyrektor IAS nie stwierdził nieściągalności od zobowiązanej dochodzonego obowiązku. Oprócz stałych, comiesięcznych dochodów z dwóch źródeł zobowiązana jest także właścicielką oraz współwłaścicielką nieruchomości, na których dokonano zabezpieczeń hipotecznych. Organ egzekucyjny stwierdził posiadanie majątku, z którego można skutecznie prowadzić egzekucję. Nawet umorzenie kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł nie doprowadziłoby do polepszenia sytuacji finansowej strony, skoro wysokość wszystkich wygenerowanych przez nią zaległości z tytułu składek ZUS wraz z odsetkami za zwłokę, kosztami upomnienia i kosztami egzekucyjnymi wynosi łącznie [...] zł. Kwota kosztów egzekucyjnych do zapłaty stanowi zaledwie 5,4% kwoty wszystkich zaległości strony.

Organ przypomniał, że umorzenie nie jest jedyną formą ulgi, o którą mogą ubiegać się dłużnicy Skarbu Państwa. Skoro zobowiązana nie może uregulować całej zaległości w sposób jednorazowy, może rozważyć zwrócenie się z wnioskiem o rozłożenie jej zapłaty na dogodne, dostosowane do jej sytuacji finansowej, raty. Umorzenie zaległości jest zaś związane z nieodwracalną decyzją polegającą na rezygnacji Skarbu Państwa ze swych wierzytelności. W obecnym stanie rzeczy umorzenie kosztów egzekucyjnych byłoby działaniem przedwczesnym.

Wyjaśniono, że pierwszą z przesłanek umożliwiających organowi egzekucyjnemu umorzenia kosztów egzekucyjnych jest stwierdzenie nieściągalności od zobowiązanego dochodzonego obowiązku. Chodzi tylko o taki uszczerbek, którego skutki znacznie przewyższają normalne skutki związane z uszczupleniem majątkowym, przy czym wykazanie przesłanki znacznego uszczerbku ciąży na wnioskującym o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Również prowadzone wobec strony postępowanie egzekucyjne do przedmiotowych zaległości nie zostało zaś zakończone. Istotną przesłanką do udzielenia ww. ulgi jest "ważny interes publiczny". Nie może on być jednak utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia kosztów egzekucyjnych. Pojęcie to powinno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, tj. sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Przy ocenie interesu publicznego należy uwzględniać zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy, na tle sytuacji finansowej państwa. Brak możliwości jednoznacznego zdefiniowania tego pojęcia powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty wskazanych wyżej wartości. Interes publiczny musi być przy tym tego rodzaju, aby można było określić go przymiotnikiem "ważny". Użycie przez ustawodawcę tego określenia podkreśla bowiem wyjątkowość zastosowania instytucji umorzenia kosztów z uwagi na tenże interes. Koszty egzekucyjne są należnością związaną z przymusowym dochodzeniem zobowiązań publicznoprawnych. W interesie publicznym jest zaś zrealizowanie celów egzekucji administracyjnej. Umorzenie kosztów egzekucyjnych jest instytucją szczególną i może nastąpić jedynie w przypadkach, gdy występuje rzeczywisty brak możliwości zapłaty przez zobowiązanego tych należności. Podane przez zobowiązanego okoliczności nie mogą być zatem uzasadnieniem dla umorzenia kosztów egzekucyjnych ze względu na "ważny interes publiczny". Organ odwoławczy nie znalazł również potwierdzenia istnienia przesłanek powstania niewspółmiernych wydatków egzekucyjnych.

W skardze do tutejszego Sądu w P. na powyższe postanowienie B. R. zarzuciła organom obu instancji, iż wydały negatywne rozstrzygnięcia, mimo stwierdzenia, że osiągane przeze stronę i jej męża dochody nie pozwalają na pokrycie nie tylko comiesięcznych codziennych kosztów utrzymania, ale i innych zobowiązań, a więc także i tych, których dotyczy niniejsza sprawa. Zdaniem skarżącej organy błędnie uznały, że posiada ona majątek, z którego można prowadzić egzekucję, choć majątek ten jest zabezpieczony hipotecznie, a ZUS do tej pory nie ustalił jego wartości, ani nie podjął próby jego sprzedaży w celu zaspokojenia swoich roszczeń, co przeczy założeniu, iż majątek ten ma wartość zbywczą. Organ odwoławczy błędnie przyjął, iż umorzenie kosztów egzekucyjnych i tak nie polepszy sytuacji strony, ponieważ zadłużenie to stanowi 5,4% jej ogólnego zadłużenia wobec ZUS. Zdaniem skarżącej jest to argument pozaprawny, świadczący, że u podstaw zaskarżonego postanowienia znalazło się założenie, że nie warto nic umarzać, skoro i tak skarżąca ma dużo długów. Skarżąca podała, że zaskarżyła decyzję o odmowie umorzenia zaległości wobec ZUS z tytułu składek. Zarzuciła również organom brak analizy jej wniosku w kierunku częściowego umorzenia zadłużenia. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania.

Zdaniem skarżącej Dyrektor IAS popada w sprzeczność uznając trudną sytuację finansową, materialną i rodzinną strony i jednocześnie wskazując, że strona i jej mąż posiadają pewne dochody, które stanowią stałe źródło utrzymania. Skoro przyjęto, że skarżącej z mężem nie stać na pokrycie wszystkich kosztów utrzymania i zachodzi konieczność korzystania z pomocy dzieci, to nielogiczne jest wspominanie o innych dochodach, które uwzględniono przy ustalaniu kosztów utrzymania. Takie uzasadnienie postanowienia prowadzi do wywołania mylnego przekonania, że jednak stronę stać na zapłacenie kosztów egzekucyjnych, o których umorzenie występuje.

Skarżąca zarzuciła też organowi dowolność w przyjęciu wartości jej majątku. Nie wyceniono go, a nawet nie wskazano szacunkowo, ile jest wart. Nie przeszkadzało to organom w stwierdzeniu, że z majątku tego może być skutecznie prowadzona egzekucja. Tymczasem nieruchomość kw nr [...] (jedyna, której nie mam we współwłasności małżeńskiej), i do której ZUS wpisał hipotekę, jest już obciążona hipotekami umownymi zwykłymi na kwoty [...]zł, [...] zł oraz [...] zł i hipoteką umowną kaucyjną na kwotę [...]zł, na rzecz [...] S.A. Hipoteka ZUS-u wpisana jest w następnej kolejności, a więc egzekucja z tej nieruchomości nie przyniesie spłaty zadłużenia względem ZUS. Z kolei nieruchomość kw nr [...] (we wspólności majątkowej z mężem) jest obciążona hipoteką umowną na kwotę [...]zł na rzecz [...] sp. z o.o. sp. k.-a. Skarżąca dodała, że posiada z mężem udział [...] w nieruchomości kw nr [...] oraz [...] udziału w nieruchomości kw nr [...] Pierwsza nieruchomość również jest obciążona hipoteką umowną łączną na kwotę [...]zł na rzecz [...] S.A. Nadto przy obecnym stanie zadłużenia i potrącaniu z jej emerytury kwoty [...]zł, spłata zadłużenia głównego względem ZUS potrwa ponad 17 lat. Póki co ZUS egzekwuje koszty postępowań, a odsetki nadal rosną. Umorzenie więc nawet kosztów egzekucyjnych dałoby skarżącej "oddech psychiczny" na ostatnie lata jej życia.

W odpowiedzi Dyrektor IAS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, że z uwagi na przedmiot zaskarżenia, którym jest postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym – stosownie do przepisów art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej: Ppsa) sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Ppsa uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 Ppsa).

W tak zakreślonej kognicji Sąd uznał, że skarga B. R. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie zostało wydane zgodnie z prawem.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonego postanowienia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j. t. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm. ), dalej: upea.

Zgodnie z art. 64e § 1 upea organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Z powołanego przepisu wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy, o czym świadczy użycie określenia "może". Istota uznania administracyjnego polega na tym, że samo stwierdzenie przez organ ziszczenia się ustawowych przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony. Nie może to jednak oznaczać dowolności organu egzekucyjnego. Winien on rzetelnie, z poszanowaniem zasad procesowych, wyjaśnić w ustalonym stanie faktycznym, motywy swego rozstrzygnięcia. Tak więc nawet w przypadku, gdy organ egzekucyjny stwierdzi istnienie przesłanek z art. 64e § 2 pkt 1-3 upea może - działając w ramach uznania administracyjnego - odmówić ich umorzenia, co oznacza, że odmowa umorzenia nie narusza prawa zarówno wówczas, gdy wystąpią przesłanki do ich umorzenia jak i wtedy, gdy nie mają one miejsca (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 lutego 2016 r., sygn. II FSK 3740/13, wszystkie orzeczenia dostępne na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie uznaniowe może być przez sąd uchylone w wypadkach stwierdzenia, że zostało wydane z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

W tego rodzaju sprawach sądowa kontrola legalności rozstrzygnięć uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organy egzekucyjne prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych znajdują uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, a także czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach (zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i § 3 Kpa w zw. z art. 18 upea). Sąd poprzestaje na ocenie, czy wydane postanowienie poprzedzono prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy organ egzekucyjny w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i przeanalizował wszystkie okoliczności mogące mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd nie może natomiast badać wydanych postanowień pod kątem ich słuszności, czy sprawiedliwości.

W ocenie Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, a tym samym nie uchybiły wskazanym przepisom Kpa, wyznaczającym zasady gromadzenia i oceny materiału dowodowego. Organy uczyniły zadość stawianym wymogom i wyczerpująco - na ile umożliwiła to strona - ustaliły jej sytuację rodzinną i materialną. Prawidłowo ustalony stan faktyczny stał się zaś podstawą oceny tego, czy w rozpoznawanej sprawie ziściły się przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Wyliczenie przesłanek umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego zawarte jest w art. 64e § 2 upea i jest ono wyczerpujące. Zgodnie z art. 64e § 2 pkt 1-3 upea koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny lub ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Wymaga wyjaśnienia, że przesłanka zawarta w art. 64 § 2 pkt 1 upea została sformułowana alternatywnie. Występuje zarówno wtedy, gdy stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku, jak i wtedy, gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Nieściągalność obowiązku zachodzi wtedy, gdy w wyniku czynności egzekucyjnych stwierdzono brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i wskazany brak majątku ma charakter trwały. Wykazanie przez zobowiązanego, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej również podlega ocenie w kontekście trwałego charakteru braku majątku, z którego może być prowadzona egzekucja.

W ocenie Sądu organ odwoławczy wyczerpująco wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, z jakich powodów uznał, iż w sytuacji majątkowej skarżącej nie zachodzi okoliczność nieściągalności dochodzonego obowiązku oraz dlaczego jego zdaniem skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej.

Nieściągalność obowiązku zachodzi wtedy, gdy w wyniku czynności egzekucyjnych w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego stwierdzono brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i wskazany brak majątku ma charakter trwały (por. wyrok NSA z 19 maja 2016 r., sygn II GSK 2469/14). Dyrektor IAS wykazał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że w przypadku skarżącej nie mamy do czynienia z taką sytuacją. Po pierwsze – jak wykazano -skarżąca dysponuje stałymi dochodami, na które składa się jej świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł (po potrąceniach komorniczych) oraz wynagrodzenie z tyt. pełnienia funkcji prezesa zarządu w B. sp. z o.o. – w kwocie [...]zł (potrącane na rzecz [...]). Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, który uzyskuje dochód z tytułu świadczenia przedemerytalnego ([...] zł) oraz z tytułu wynagrodzenia za pracę na [...] etatu w gosp. rolno-ogrodniczym ([...] zł). Łącznie miesięcznie rodzina skarżącej dysponuje kwotą [...]zł. Odejmując nawet potrącenie na rzecz [...] na kwotę [...]zł oraz zaległości na rzecz [...] S.A. ([...] zł) i Wojewody W. ([...] zł) skarżącej i jej mężowi pozostaje co miesiąc do dyspozycji kwota [...]zł. Ponadto B. R. podała, że sprzedała dwa mieszkania celem uregulowania zaległości wobec US i ZUS. Nadal zaś pozostaje właścicielką nieruchomości o pow. [...] m2 położonej w m. K. i współwłaścicielką na tej nieruchomości budynku w budowie, a także współwłaścicielką nieruchomości o pow. [...] m2 położonej w m. [...] i znajdującego się na niej domku letniskowego będącego w legalizacji. Obie nieruchomości obciążone są hipotekami na rzecz [...] S.A., które skarżąca spłaca (jak wynika z podanej miesięcznej kwoty ratalnej [...] zł). Równocześnie organ w oparciu o oświadczenie strony ustalił, że zamieszkuje ona wraz z mężem w mieszkaniu syna w K. zajmując jeden pokój o pow. [...]m2 z dostępem do łazienki i kuchni. Skarżąca wyjaśniła też, że pozostaje na utrzymaniu dzieci. Nie przedstawiła jednak ich sytuacji materialnej i finansowej. Jednocześnie ustalono, że w związku z niepłaceniem składek na ubezpieczenie społeczne ZUS wszczął wobec strony postępowanie egzekucyjne i wystawił odpowiednio [...] czerwca, 1 i [...] października 2018 r. tytułu wykonawcze (nr podano w zaskarżonym postanowieniu), na podstawie których i zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego (z [...].11.2018 r.) ZUS dokonał [...] listopada 2018 r. zajęcia rachunku bankowego strony w [...] S.A. oraz wierzytelności pieniężnej od [...] sp. z o.o.

Mając na względzie powyższe ustalenia organów orzekających nie sposób uznać, by zachodziła przesłanka nieściągalności zobowiązań skarżącej. Wprawdzie – jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego – strona posiada zobowiązania na znaczne kwoty (wobec ZUS łącznie na kwotę [...]zł, wobec [...] S.A. w łącznej kwocie [...]zł, wobec [...] – [...] zł) niemniej z racji dysponowania przez nią i jej męża stałymi dochodami oraz posiadania nadal dwóch zabudowanych nieruchomości, zobowiązana nie wykazała braku majątku, a tym bardzie by ów brak miał charakter trwały.

W ocenie Sądu nie wykracza również poza granice uznania administracyjnego przyjęcie przez Dyrektora IAS, że powyższe ustalenia obrazują, iż strona nie wykazała, by nie była w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Choć należy uznać za niefortunne, czy wewnętrznie sprzeczne, stwierdzenie organu, że "sytuacja finansowa, materialna i rodzinna B. R. nie należy do łatwych, ponieważ osiągane przez Państwo R. dochody w łącznej kwocie [...]zł nie wystarczają na pokrycie comiesięcznych wydatków związanych nie tylko z codziennym utrzymaniem, ale także ze spłatą licznych zobowiązań strony, co stwarza konieczność korzystania z pomocy finansowej dorosłych dzieci" to nie zmienia to oceny, że organ rzetelnie i wyczerpująco – na podstawie całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego -uznał i co w rezultacie przedstawił w motywach rozstrzygnięcia, że strona nie wykazała niemożności poniesienia kosztów egzekucyjnych w wys. [...] zł bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Wzięto bowiem pod uwagę, że skarżąca wraz z mężem dysponują stałymi dochodami, są nadal aktywni zawodowo pomimo pobierania świadczeń emerytalnego i przedemerytalnego i lekkiej niepełnosprawności skarżącej oraz posiadają majątek w postaci dwóch zabudowanych nieruchomości. Nie sposób przy tym uznać argumentacji strony, iż sprzedaż obciążonych hipotekami nieruchomości nie przyniesie jej przysporzenia majątkowego, gdyż wysokość hipotek przewyższa wartość rynkową tychże nieruchomości. Takie działanie może bowiem doprowadzić do zmniejszenia wysokości zobowiązań wobec [...] S.A. i [...], a w rezultacie umniejszyć comiesięczne obciążenia. Ponadto, zważywszy, że przepis art. 64e § 2 pkt 1 upea uzależnia ewentualne umorzenie przez organ egzekucyjny zobowiązanemu kosztów egzekucyjnych od wykazania przezeń, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, za chybiony należy uznać zarzut skarżącej nieustalenia przez organ I instancji wartości nieruchomości, których właścicielem lub współwłaścicielem jest skarżąca. To po jej stronie ciążył ów obowiązek, jeżeli zamierzała wykazać, że co do niej ziściła się omawiana przesłanka.

W ocenie Sądu mieści się również w granicach uznania administracyjnego wyjaśnienie organu, dlaczego za umorzeniem nie przemawia ważny interes publiczny (art. 64e § 2 pkt 2 upea). Dyrektor IAS wyjaśnił, że interes publiczny nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy i zasadności umorzenia kosztów egzekucyjnych. Jak wyjaśnił pojęcie to ocenia się z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, tj. sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Należy rozważyć zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy, na tle sytuacji finansowej państwa. W każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty powyższych wartości. Dookreślenie przymiotnikiem "ważny" interesu publicznego podkreśla wyjątkowość zastosowania instytucji umorzenia kosztów. Organ odwoławczy wskazał, że koszty egzekucyjne są należnością związaną z przymusowym dochodzeniem zobowiązań publicznoprawnych. W interesie publicznym jest zrealizowanie celów egzekucji administracyjnej. Umorzenie zaś kosztów egzekucyjnych jest instytucją szczególną i może nastąpić jedynie w przypadkach, gdy występuje rzeczywisty brak możliwości zapłaty przez zobowiązanego tych należności. Organ ocenił, że podane przez stronę okoliczności nie mogą być uzasadnieniem dla umorzenia kosztów egzekucyjnych ze względu na "ważny interes publiczny". Mając na względzie tak zaprezentowane wyjaśnienia Sąd stwierdza, że nie noszą one cechy dowolności.

Jednocześnie oczywistym było, co stwierdzono, że nie zaistniała przesłanka powstania niewspółmiernych wydatków egzekucyjnych (art. 64e § 2 pkt 3 upea).

W tym stanie sprawy Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. Wydając zaskarżone postanowienie Dyrektor IAS, po uprzednim umożliwieniu stronie wykazania spełnienia przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych, rozstrzygając sprawę odmownie nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.

W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 151 Ppsa skargę oddalił, o czym orzeczono w sentencji wyroku.