Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 374/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Zasądzono zwrot kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 pkt 1, art. 137 ust. 1 pkt 2, art. 138, art. 139, art. 140 ust. 1, art. 140 ust. 2, art. 140 ust. 4, art. 142 ust. 2, art. 216 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 6, art. 47
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 65 § 1, art. 138 § 1 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1, art. 64 ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 § 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 15 zzs(4) ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz Asesor WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 września 2020 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Wojewody z dnia 16 marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2020 r., [...] Wojewoda (zwany dalej "Wojewodą"), po rozpoznaniu odwołania Miasta [...], uchylił decyzję Starosty [...] (zwanego dalej "Starostą") z dnia [...] maja 2019 r., [...], którą zwrócono na rzecz A. C. nieruchomość położoną w [...], stanowiącą działkę [...] (arkusz mapy [...], obręb [...], [...]) oraz orzeczono o nie zobowiązywaniu wymienionej osoby do zwrotu na rzecz Miasta [...] należności określonych w art. 140 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 65 – uw. Sądu, dalej "u.g.n"). W tej samej decyzji Wojewoda orzekł zarazem reformatoryjnie o odmowie zwrotu wskazanej nieruchomości.

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2018 r., A. C. wystąpiła na podstawie art. 136 ust. 3 i nast. u.g.n. do Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego Geopoz w [...] o zwrot działki [...]. Wyjaśniła, że działka ta była dawniej częścią nieruchomości, która pozostawała do 1976 r. we własności jej rodziny. Na rzecz Skarbu Państwa została wykupiona na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jednolity Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, dalej "u.z.t.w.n."). Podstawą zbycia (równoważnego z wywłaszczeniem – uw. Sądu) była decyzja zatwierdzająca rozbudowę przedsiębiorstwa państwowego – Wytwórni Sprzętu [...]. A. C. zaznaczyła dalej, że działka [...] jest obecnie własnością Miasta [...], pozostaje niezabudowana, a Miasto nie użytkuje jej w żaden sposób. Grunt jest zarośnięty chwastami oraz dzikimi krzewami (k. 1-4 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Potwierdziwszy, że działka objęta wnioskiem zwrotowym jest własnością Miasta [...] (do akt włączono wydruk księgi wieczystej – k. 4-9 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) pismem z dnia [...] sierpnia 2018 r., [...] Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego w [...], działając na podstawie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej "K.p.a."), przekazał wniosek A. C. według właściwości Wojewodzie. Wskazał, że zgodnie z art. 142 ust. 2 u.g.n. w sprawach zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, w których stroną postępowania jest gmina lub powiat, prezydent miasta na prawach powiatu sprawujący funkcję starosty podlega wyłączeniu na zasadach określonych w rozdziale 5 działu I K.p.a. (k. 10 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r., [...] Wojewoda wyznaczył Starostę [...] do załatwienia wniosku (k. 11 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Następnie w aktach utrwalono dokumentację dotyczącą osoby A. C.: odpis skrócony aktu małżeństwa skarżącej oraz postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2005 r., I Ns [...] o stwierdzeniu nabycia przez nią spadku w całości babci E. L. R. (k. 15-17 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

W aktach umieszczono także akt notarialny umowy sprzedaży z dnia [...] stycznia 1976 r., [...], mocą którego E. L. R. zbyła na rzecz Skarbu Państwa – Wytwórni Sprzętu [...] [...] w [...] nieruchomość przy ul. [...] w [...], dla której prowadzona była księga wieczysta [...] i która stanowiła wówczas działkę [...]. Zbycia dokonano na podstawie art. 6 u.z.t.w.n. z uwagi na wydaną decyzję Wojewody z dnia [...] października 1975 r. [...] zatwierdzającą plan realizacyjny rozbudowy Wytwórni Sprzętu [...] (k. 21-24 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Pismem z dnia [...] września 2018 r., [...] Starosta zwrócił się do gestorów mediów i dysponentów infrastruktury o wskazanie kiedy, z czyich nakładów oraz jakie inwestycje związane z infrastrukturą techniczną prowadzone były na działce [...] (k. 25 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Starosta wystąpił także do Urzędu Miasta [...] (Wydziału Urbanistyki i Architektury, Miejskiej Pracowni Urbanistycznej oraz Archiwum Zakładowego) o wskazanie przeznaczenia działki [...] przy ul. [...] w [...] w planach zagospodarowania przestrzennego obowiązujących w latach 1976 – 1986 r. (k. 35, 37 i 39 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Dnia [...] października 2018 r. dokonano oględzin działki [...]. Ustalono, że jest ona w całości porośnięta drzewami i krzewami liściastymi. Teren jest nieuporządkowany i zaśmiecony (k. 42 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Spośród odpowiedzi gestorów sieci na uwagę zasługuje pismo [...] S.A. z dnia [...] września 2018 r., [...], w którym spółka ta wskazała, że na działce [...] znajduje się magistrala wodociągowa o średnicy 500 mm, wybudowana w latach 1987-1988 prze Dyrekcję Rozbudowy Miasta [...] dla potrzeb Wytwórni Sprzętu [...] w [...]. Do pisma [...] S.A. załączyła protokół odbioru końcowego wskazanej magistrali z dnia [...] maja 1988 r., z którego jednak wynika tylko, że celem inwestycji jest "poprawa zaopatrzenia w wodę", natomiast do Wytwórni Sprzętu [...] planuje się realizację przyłącza w przyszłości (k. 46-49 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Postanowieniem z dnia [...] października 2018 r., [...] Starosta powołał rzeczoznawcę majątkowego w celu określenia wartości działki [...] z uwzględnieniem stanu nieruchomości na dzień wywłaszczenia i zwrotu zgodnie z ich aktualną wartością (k. 76 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Pismem z dnia [...] grudnia 2018 r., [...] Starosta wystąpił także do Wytwórni Sprzętu [...] – [...] sp. z o.o. o przesłanie archiwalnej dokumentacji związanej z przejęciem na rzecz Skarbu Państwa wywłaszczonej nieruchomości (k. 91 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Dnia [...] grudnia 2018 r. rzeczoznawca przedłożyła organowi sporządzony operat szacunkowy (k. 95-134 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Do akt pozyskano także pochodzącą z Geodezji i Katastru Miejskiego Geopoz w [...] kopię dokumentacji obrazującej historię działki [...], obecnie figurującej jako działka [...] (k. 138-141 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Z dokumentacji tej wynika jednoznacznie, że działka [...] została wyodrębniona z działki [...] zapisanej niegdyś w księdze wieczystej [...].

Pismem z dnia [...] stycznia 2019 r., [...] Wytwórnia Sprzętu [...] – [...] sp. z o.o. wyjaśniła, że nie posiada żadnej dokumentacji archiwalnej związanej z przejęciem nieruchomości, której dotyczy postępowanie. Dodała, że jako spółka istnieje od 1998 r. W zasobach gruntowych spółki nie ma działki [...] (k. 143 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Dnia [...] lutego 2019 r. przeprowadzona została rozprawa administracyjna. W jej trakcie pełnomocnik A. C. oświadczył, że nie przedkłada żadnych nowych wniosków dowodowych (k. 148 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Pismem z dnia [...] kwietnia 2019 r. Starosta na podstawie art. 10 § 1 K.p.a. zawiadomił strony o zebraniu materiału dowodowego (k. 154 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Decyzją z dnia [...] maja 2019 r., [...] Starosta, działając na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 138, art. 139, art. 142 oraz art. 216 ust. 1 u.g.n., zwrócił na rzecz A. C. działkę [...], nie zobowiązując jej jednocześnie do zwrotu na rzecz Miasta [...] należności określonych w art. 140 ust. 1 i 4 u.g.n.

Organ nie miał wątpliwości, że w odniesieniu do nieruchomości spełnione zostały przesłanki jej zwrotu określone w art. 137 ust. 1 u.g.n. Na działce nie zrealizowano budowy Wytwórni Sprzętu [...] ani jakiegokolwiek innego zakładu lub fabryki. W końcowej części uzasadnienia decyzji Starosta wyjaśnił, że odstąpił od zobowiązywania A. C. do zwrotu wypłaconego odszkodowania, ponieważ wyniosłoby ono wyjściowo kwotę (po waloryzacji i denominacji) [...] zł, która wymagała zmniejszenia w trybie art. 140 ust. 4 u.g.n. Zmniejszenie to pokryło całe odszkodowanie przypadające do zwrotu (wartość nieruchomości z dnia wywłaszczenia w stosunku do wartości z dnia zwrotu spadła o [...] zł na skutek działań podjętych po jej wywłaszczeniu – budowy infrastruktury technicznej).

Odwołanie od decyzji Starosty wniosło Miasto zarzucając naruszenie art. 140 ust. 1 i 4 u.g.n. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Skarżąca jednostka samorządu terytorialnego wskazała, że naruszono przepisy postępowania w zakresie oceny kwestii obowiązku lub braku obowiązku zwrotu odszkodowania wypłaconego za wywłaszczoną nieruchomość. Zdaniem Miasta [...] powody, dla których zaaprobowano określoną w operacie wartość nieruchomości (i jej zmniejszenie), nie zostały w decyzji podane, a przez to uchybiono art. 7 i 77 § 1 K.p.a. Poza tym organ zaniechał rozważenia budowy magistrali wodociągowej w kategoriach nakładów, tym bardziej, że magistralę wybudowano w związku z celem wywłaszczenia – na potrzeby Wytwórni Sprzętu [...].

Po otrzymaniu odwołania Wojewoda pismem z dnia [...] lipca 2019 r., [...] zwrócił się do Wytwórni Sprzętu [...] – [...] sp. z o.o. o wyjaśnienie, w związku z jakimi inwestycjami zachodziła potrzeba wybudowania magistrali wodociągowej na działce [...] i czy inwestycje te zostały zrealizowane (k. 11 akt administracyjnych organu drugiej instancji).

W odpowiedzi na powyższe Wytwórnia Sprzętu [...] – [...] sp. z o.o. w wiadomości poczty elektronicznej z dnia [...] lipca 2019 r. wyjaśniła, że przez działkę [...] przechodzi przyłącze wody pitnej dla zakładu. Spółka przedstawiła też kopię decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2003 r., [...], [...] o warunkach zabudowy wydaną dla budowy przyłącza wodociągowego do zakładu WSK oraz zawiadomienie o zakończeniu budowy tej inwestycji (k. 13-18 akt administracyjnych organu drugiej instancji).

[...] lipca 2019 r. radca Wojewody skontaktował się telefonicznie z pracownikiem Wytwórni Sprzętu [...] – [...] sp. z o.o. i zwrócił się o doprecyzowanie, w związku z jakimi inwestycjami zachodziła potrzeba wybudowania na działce [...] magistrali wodociągowej (k. 20 akt administracyjnych organu drugiej instancji).

W odpowiedzi Wytwórnia Sprzętu [...] – [...] sp. z o.o. nadesłała kopię własnej korespondencji wewnętrznej z 2003 r. ([...]), z której wynika, że w dacie jej sporządzenia ([...] kwietnia 2003 r.) zakład WS[...] był zasilany w wodę pitną z przyłącza Ř150 z sieci zakładowej "[...]" (czyli z kierunku północno-wschodniego – uw. Sądu). W związku ze sprzedażą terenu, przez który przebiegało przyłącze, musiało być ono zlikwidowane i wybudowane nowe. Dla nowego przyłącza [...] Wodociągi i Kanalizacja sp. z o.o. przedstawiły warunki techniczne pismem z dnia [...] grudnia 2002 r., [...] (k. 25-28 akt administracyjnych organu drugiej instancji).

W następnym piśmie z dnia [...] sierpnia 2019 r. Prezes Wytwórni Sprzętu [...] – [...] sp. z o.o. dodatkowo wyjaśnił, że spółka nie posiada wiedzy w ramach jakiej inwestycji zachodziła potrzeba wybudowania magistrali wodociągowej w latach 1987-1988 przez Dyrekcję Rozbudowy Miasta (k. 30 akt administracyjnych organu drugiej instancji).

Pismem z dnia [...] października 2019 r., [...] Wojewoda zwrócił się także do [...] S.A. z prośbą o wyjaśnienie, czy magistrala wodociągowa Ř 500 mm wybudowana w latach 1987-1988, przebiegająca przez działki [...] i [...], została doprowadzona tam docelowo, to jest, czy powstała z bezpośrednim zamiarem przyłączenia (wyłącznie) zakładów WS[...] do sieci, czy też ma ona swój dalszy bieg i inwestycja ta była prowadzona niezależnie od lokalizacji zakładu WS[...] (k. 47 akt administracyjnych organu drugiej instancji).

Pismem z dnia [...] listopada 2019 r., [...] [...] S.A. odpowiedziała, że magistrala Ř 500 mm realizowana była dla przyłączenia zakładów WSK, ale skorzystać z niej miała również zabudowa mieszkaniowa. Do pisma załączono archiwalną dokumentację określającą program przedsięwzięcia (zadania) magistrali (k. 50-55 akt administracyjnych organu drugiej instancji).

Przy piśmie z dnia [...] lutego 2020 r. pełnomocnik A. C. przedłożył szereg orzeczeń sądów administracyjnych, w których wyrażono utrwalony pogląd, iż istnienie na danym terenie infrastruktury technicznej nie stanowi przeciwwskazania do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (k. 63-108 akt administracyjnych organu drugiej instancji).

Jak wskazano na wstępie, decyzją z dnia [...] marca 2020 r., [...] Wojewoda, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., uchylił decyzję Starosty i w to miejsce odmówił A. C. zwrotu wywłaszczonej działki [...]. Wyjaśnił, że działka [...] została [...] stycznia 1976 r. zbyta w drodze sprzedaży (aktu notarialnego [...]), a następowało to w trybie art. 6 u.z.t.w.n. Celem odkupienia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa była wówczas rozbudowa Wytwórni Sprzętu [...]. Wojewoda zaznaczył dalej, że wedle dokumentacji dostarczonej przez [...] S.A. realizacja magistrali wodociągowej Ř 500 mm (na działce [...]) następowała w celu doprowadzenia wody dla nowo wybudowanego zakładu WS[...]. Organ odwoławczy ostatecznie doszedł więc do przekonania, że na działce [...] zrealizowano inwestycję służącą i towarzyszącą zakładom WS[...]. Można więc uznać, że doszło do zrealizowania ogólnie określonego celu wywłaszczenia (była nim wszakże budowa zakładu WSK) (k. 112-118 akt administracyjnych organu drugiej instancji).

Skargę na decyzję Wojewody złożyła A. C. domagając się jej uchylenia i zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania. Zarzuciła przy tym naruszenie art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. poprzez uznanie, że działka [...] nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia i to pomimo, że z materiału dowodowego wynika, iż na obszarze działki cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Zdaniem skarżącej doszło także do naruszenia art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji poprzez ograniczenie prawa do zwrotu nieruchomości, pomimo, że działka [...] znajduje się poza granicami zakładu WS[...], a jej stan prawny i sposób zagospodarowania nie pozwalają na stwierdzenie, że została ona zagospodarowania zgodnie z wywłaszczeniem.

A. C. wskazała także na naruszenia przepisów postępowania. Jej zdaniem uchybiono art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez uznanie, że zachodzą podstawy do uchylenia decyzji Starosty i do orzeczenia o odmowie zwrotu nieruchomości, art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez niezastosowanie w sytuacji, gdy obowiązkiem organu odwoławczego było utrzymanie decyzji Starosty w mocy, art. 7 i 77 K.p.a. poprzez zaniechanie rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz art. 80 K.p.a. poprzez przeprowadzenie oceny materiału dowodowego z naruszeniem zasad swobodnej oceny.

W motywach skargi A. C. podkreśliła, że wedle umowy sprzedaży z 1976 r. zawartej w trybie art. 6 u.z.t.w.n. nieruchomość została zbyta w związku z planem realizacyjnym rozbudowy Wytwórni Sprzętu [...] w [...]. Sama działka [...] nie była objęta tym planem i nie została wykorzystana na cel określony w umowie sprzedaży. Świadczą o tym takie fakty, jak to, że zakład WS[...] ogrodzono i wydzielono geodezyjnie wszystkie nieruchomości do niego przynależne. Działka [...] nie została objęta granicami zakładu i była zbędna na jego cele.

Skarżąca wywodziła dalej, że na działce [...] nie zrealizowano żadnego obiektu budowlanego, ani nie zrealizowano żadnej infrastruktury służącej zakładom WS[...]. Jedynie na obrzeżach działki [...] znajduje się magistrala wodociągowa Ř 500 mm, która wybudowana została dopiero w latach 1987-1988 przez Dyrekcję Rozbudowy Miasta [...], a nie przez podmiot, na rzecz którego wywłaszczenie miało miejsce. A. C. podkreśliła, że zakład WS[...] powstał w latach 70 tych, natomiast magistrala wodociągowa 10 lat później i to przede wszystkim na potrzeby osiedla mieszkaniowego Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w [...]. O takim przeznaczeniu inwestycji świadczy pismo [...] S.A. z dnia [...] listopada 2019 r., [...], gdzie podano, że magistrala Ř 500 mm zrealizowana została co prawda dla przyłączenia zakładu WS[...], ale skorzystać z niej miała również zabudowa mieszkaniowa. Skarżąca nadmieniła, że wobec takich okoliczności zakład WS[...] musiał mieć zapewniona dostawę wody dla celów produkcyjnych i socjalnych za pomocą innej magistrali, przebiegającej w innym miejscu. Zakład WS[...] został (w latach 70 tych – uw. Sądu) zrealizowany w całości, także wraz z infrastrukturą techniczną. W roku 1987-1988 doszło do zmiany sposobu dostawy wody do zakładu, co należy postrzegać w kontekście wykorzystania możliwości przyłączenia się do magistrali budowanej na potrzeby osiedla mieszkaniowego.

Końcowo skarżąca zaznaczyła, że Starosta prawidłowo ocenił materiał dowodowy, co doprowadziło do stwierdzenia przesłanek do zwrotu działki [...]. Sporna działka jest wydzielona geodezyjnie, niezagospodarowana i porośnięta samosiejkami.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Przede wszystkim rozpocząć należy od wskazania, że zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z kolei stosownie do art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy rozdziału 6, działu III u.g.n. stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 u.z.t.w.n.

W niniejszej sprawie z wnioskiem o zwrot działki [...] zwróciła się A. C., która jest – co zostało udowodnione – spadkobierczynią w odniesieniu do całości praw po E. L. R. (k. 17 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Ta ostatnia z kolei była osobą, która zbyła w drodze umowy sprzedaży z dnia [...] stycznia 1976 r., [...] zawartej w formie aktu notarialnego i w trybie art. 6 u.z.t.w.n. działkę [...] (zob. akt notarialny na k. 22-24 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Działka, o której zwrot A. C. współcześnie się ubiega ([...]) została wydzielona z działki [...], co także zostało udowodnione (zob.: wykaz zmian gruntowych z 1976 r. współcześnie oznaczony jako [...] – k. 138-141 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Dodać można, że w świetle umowy z dnia [...] stycznia 1976 r., [...] – która odwołuje się w swej treści do decyzji Wojewody z dnia [...] października 1975 r., [...] zatwierdzającej plan realizacyjny rozbudowy Wytwórni Sprzętu [...] – nie ulega wątpliwości, że zbycie nieruchomości przez E. L. R. (w trybie art. 6 u.z.t.w.n.) nastąpiło w celu budowy na niej zadania obejmującego rozbudowę zakładu WS[...]. Cel odjęcia własności (w tym przypadku równoważny z wywłaszczeniem – zob.: art. 216 u.g.n.) jest zatem jednoznaczny.

Bezspornym jest także w sprawie, że działka [...] nie jest (przynajmniej na poziomie gruntu) w ogóle zabudowana, zainwestowana i zagospodarowana. Jest ona porośnięta dziką roślinnością i zaniedbana (zob.: protokół oględzin z dnia [...] października 2018 r. na k. 42 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Starosta [...] nie miał wątpliwości, że działkę [...] należy zwrócić spadkobierczyni E. L. R..

W trakcie rozpatrywania odwołania Wojewoda przyjął natomiast zgoła inne stanowisko. Sprowadza się ono do prostego wnioskowania. Otóż organ odwoławczy ustalił, że na działce [...] znajduje się magistrala wodociągowa Ř 500 mm, a skoro tak, to należy badać, czy nie powstała ona na potrzeby zakładu WS[...]. W trakcie wymiany pism z Wytwórnią Sprzętu [...] – [...] sp. z o.o. nie udało się tego sprecyzować (spółka wskazała tylko, że w 2003 r. ubiegała się i zrealizowała własne przyłącze do tej magistrali), natomiast [...] S.A. (właściciel sieci wodociągowej w [...]) wyjaśniła, że magistrala Ř 500 mm została zrealizowana dla przyłączenia zakładu WS[...], z tym, że skorzystać z niej miała również zabudowa mieszkaniowa. Na potwierdzenie tego przedłożono archiwalny "Program rzeczowy przedsięwzięcia /zadania/ inwestycyjnego [...]" (k. 50-55 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). W oparciu o ustalone okoliczności Wojewoda uznał, że skoro na działce [...] znajduje się magistrala wodociągowa Ř 500 mm, a ta powstała w latach 80-tych na potrzeby zakładu WS[...], to oznacza, że na spornej działce cel wywłaszczenia został zrealizowany. W konsekwencji, zdaniem organu odwoławczego zachodziły podstawy do odmowy zwrotu działki na rzecz A. C..

W ocenie Sądu stanowisko Wojewody nie jest prawidłowe w kontekście możliwych do ustalenia faktów oraz w kontekście prawnym.

Przede wszystkim należy wskazać – co jednoznacznie widać na wycinku mapy z wyrysowanym wodociągiem Ř 500 mm i jego strefą ochronną, który dostarczyła do akt [...] S.A. (k. 48 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) – że wodociąg na działce [...], w sposób w jaki faktycznie powstał, omija zakład WS[...] i jest skierowany na południowy zachód. Kolejną istotną okolicznością, którą należy dostrzec jest to, że wedle jednoznacznych wyjaśnień Wytwórni Sprzętu [...] – [...] sp. z o.o. jej zakład do 2003 r. w ogóle nawet nie był podłączony do magistrali wodociągowej znajdującej się w działce [...]. Zakład korzystał z przyłącza Ř 150 mm od strony północno wschodniej za pośrednictwem sieci zakładowej Spółdzielni Piekarsko Ciastkarskiej "[...]". Można więc stwierdzić, że o ile różne mogły być projektowe założenia budowy wodociągu Ř 500 mm przebiegającego miedzy innymi przez działkę [...] (o tym niżej), to okolicznością obiektywną jest to, że do 2003 r. zakład WS[...] nie był w ogóle zainteresowany przyłączeniem się do wskazanego odcinka sieci. Zdarzenia te świadczą o tym, że przynajmniej ze strony zakładu WS[...] nie było zapotrzebowania na infrastrukturę wodociągową od południowej strony jego terenu. Można więc bronić tezy, że zakład ten już w latach 70-tych ubiegłego wieku powstał jako w pełni kompletny i zdolny do eksploatacji (k. 25-28 i 32-37 akt administracyjnych organu drugiej instancji). Oceniając to z kolei przez pryzmat celów zapisanych w akcie notarialnym z dnia [...] stycznia 1976 r., [...] uprawnionym będzie twierdzenie, że cel "wywłaszczenia" (zbycia w trybie art. 6 u.z.t.w.n.) w postaci rozbudowy zakładu WS[...] został zrealizowany jeszcze w latach 70-tych ubiegłego wieku i to definitywnie.

Kontynuując przedstawione rozważania należy skoncentrować się na analizie stanowiska (i dokumentacji) przedstawionego w piśmie [...] S.A. z dnia [...] listopada 2019 r., [...] W piśmie tym rzeczywiście miejska spółka wodociągowa, następca Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji [...], wskazała, że magistrala Ř 500 mm (przebiegająca przez działkę [...]) "realizowana była dla przyłączenia Zakładów WS[...] w [...]" (choć dalej dodano cyt. org.: "ale skorzystać miała również budowa mieszkaniowa"). [...] S.A. przedłożyła do akt administracyjnych "Program rzeczowy przedsięwzięcia /zadania/ inwestycyjnego nr [...]". Z dokumentu tego wynika, że magistrala miała powstać jako niezbędna dla doprowadzenia wody dla nowo wybudowanego zakładu WS[...]. Stwierdzenie to prima facie zdaje się potwierdzać, że rzeczywiście magistrala Ř 500 mm projektowana w 1985 r. mogła być uzupełniającą infrastrukturą zakładu WS[...]. Jest to jednak wrażenie mylne, gdy poddać analizie szczegóły archiwalnej dokumentacji.

Otóż z "Programu rzeczowego przedsięwzięcia /zadania/ inwestycyjnego nr [...]", który wszakże był dopiero założeniem inwestycyjnym, wynika, że dotyczy on konkretnie magistrali od węzła nr [...] na wschodniej magistrali wodociągowej Ř 1000 mm [...] – [...] (w którym zamontowany jest trójnik z odgałęzieniem Ř 500 mm) połączonej z magistralą Ř 1000 mm w ul. [...] w węźle nr [...] (także wyposażonym w trójnik Ř 500 mm). Odcinek projektowany wyrysowano na załączniku graficznym (k. 52 akt administracyjnych organu drugiej instancji). W uproszczeniu można stwierdzić, że chodziło o zrealizowanie prostego odcinka sieci Ř 500 mm łączącego kolektory zbiorcze, to jest: od okolic ul. [...] (wcześniej do 1976 r. [...]) za skrzyżowaniem z ul. [...] do ronda w ul. [...]/ul. [...] i w ciągu planowanej ul. [...].

Z kolei dalej z opisu technicznego inwestycji (k. 50-51 akt administracyjnych organu drugiej instancji) wynika, że to właśnie taka (opisana wyżej) inwestycja miała służyć zasilaniu zakładu WS[...]. Ten miał być zasilany od ul. [...], dzisiejszej [...] (a konkretnie z biegnącego prostopadle odcinka magistrali zbiorczej Ř 1000 mm w ul. [...]). Na dalszym etapie planowano techniczne połączenie wodociągu Ř 500 mm z drugą dużą magistralą Ř 1000 mm w okolicy ul. [...]. Podsumowując, zakład WS[...] miał być zaopatrzony zasadniczo w wodę od strony północnej, od ul. [...].

Odnosząc się do powyższego Sąd zwraca uwagę, że w oparciu o publicznie dostępne dane o sieci wodociągowej w [...] (geoportal.gov.pl, sip.geopoz.pl – stosowne wydruki dołączono do akt sądowych na k. 40-46) można ustalić, że magistrala, taka jak opisana w "Programie rzeczowym przedsięwzięcia /zadania/ inwestycyjnego nr [...]" na cele zakładu WS[...] nie powstała. Powstało jedynie, znacznie odmienne w celach, odgałęzienie wodociągowe Ř 500 mm od magistrali głównej Ř1000 mm [...] na działce [...], przez działki [...], [...], [...] (drogowa), [...], [...], [...], aż do rozgałęzienia na działce [...]. Jest to odcinek sieci, który ewidentnie omijał zakład WS[...] od południa i wedle założeń oraz faktycznie służył zaopatrzeniu w wodę osiedla bloków wielorodzinnych przy ul. [...] w [...].

Ostatnia zaprezentowana powyżej teza nie jest domysłem. O zamyśle budowy odrębnego, dodatkowego odcinka (odgałęzienia) południowo-zachodniego magistrali od okolic ul. [...] do ul. [...] wspomina się wprost w opisie technicznym przedsięwzięcia na k. 50-51 akt administracyjnych organu drugiej instancji: "Po południowej stronie ulicy rozpoczęto budowę bloków mieszkalnych. Obecnie znacznie już zaawansowaną. Konieczność zaopatrzenia w wodę bloków spowodowała przyspieszenie budowy odcinka przedmiotowej magistrali" (czyli tego fragmentu skierowanego do bloków mieszkalnych – uw. Sądu); "Ponieważ w ciągu najbliższych kilku lat jedynym odbiorcą wody z projektowanej magistrali (czyli tego jej fragmentu skierowanego do bloków mieszkalnych – uw. Sądu) byłoby osiedle składające się z 6 bloków, ustalono wykonanie niezbędnego dla tego celu odcinka magistrali [...], w którym znajduje się odgałęzienie Ř 200 mm dla w/w bloków mieszkalnych".

Gdy powrócić do analizy publicznie dostępnych danych przestrzennych łatwo stwierdzić, że z całości zadania założonego w "Programie rzeczowym przedsięwzięcia /zadania/ inwestycyjnego nr [...]" zrealizowano właśnie tylko odcinek służący zasileniu bloków mieszkalnych przy ul. [...] (nie zakładu WS[...]). Istniejąca (do dziś zresztą) sieć idealnie wręcz odpowiada cytowanemu opisowi technicznemu . Magistrala Ř 500 mm od ul. [...], skierowana na zachód i omijająca zakład WS[...], zawiera 2 odgałęzienia Ř 200 mm i z nich zasilane są wszystkie bloki mieszkalne przy ul. [...] ([...]) i [...] ([...]). Nie ma natomiast odcinka Ř 500 mm biegnącego na północny wschód do ul. [...], czyli konkretnie tego, który miał być budowany z myślą o potrzebach zakładu WS[...]. Sąd nadmienia, że to ostatnie można ustalić nie tylko w oparciu o dane z publicznych portali przestrzennych, ale także wynika to z mapy na k. 48 akt administracyjnych organu pierwszej instancji. Dodać można w tym miejscu, że w protokole na k. 46-47 akt administracyjnych organu pierwszej instancji wspomina się jedynie o potencjalnej możliwości realizacji przyłącza do zakładu WS[...].

Jak sygnalizowano wcześniej, zakład WS[...] w latach 80 -tych był już zakładem kompletnym, wyposażonym w infrastrukturę i nie był zainteresowany przyłączem z magistrali Ř 500 mm biegnącej do bloków mieszkalnych przy ul. [...]. O lokalizację przyłącza do tego odgałęzienia publicznej sieci zakład zwrócił się dopiero w latach dwutysięcznych, a to w związku ze zmianami własnościowymi i utrudnieniami w korzystaniu z dotychczasowego przyłącza od północy.

Podsumowując powyższe stwierdzić należy, że wedle informacji wynikających z akt administracyjnych, uzupełnionych o materiały z publicznie dostępnych portali przestrzennych (opartych na danych instytucji publicznych), magistrala Ř 500 mm biegnąca od ul. [...] przez działkę [...], działkę [...] i dalej na zachód powstała jako odcinek zasilający bloki mieszkalne przy ul. [...]. Odcinka Ř 500 mm mającego łączyć się z kolektorem w ul. [...]/ul. [...], projektowanego według dokumentów bezpośrednio z myślą o zakładzie WS[...], natomiast nie zrealizowano.

Oczywiście istniała możliwość przyłączenia się przez zakład WS[...] do odcinka sieci zasilającego ul. [...], niemniej było to wówczas rozwiązanie hipotetyczne i drugorzędne. Świadczy o tym chociażby to, że zakład WS[...] wystąpił o lokalizację przyłącza do tego odcinka sieci dopiero po 15 latach od momentu wybudowania magistrali (budowa sieci w 1988 r., przyłącze 2003 r.).

Z wymienionych tu powodów Sąd nie podzielił więc zapatrywania Wojewody, że magistrala na działce [...] wybudowana została jako realizacja celu wywłaszczenia, czyli rozbudowy zakładu WS[...]. Ta część magistrali stanowi fragment założonego, większego zadania inwestycyjnego, w planach którego co prawda wspominano o zasilaniu WS[...], jednak ostatecznie zrealizowano tylko odcinek przeznaczony do zaopatrzenia w wodę bloków mieszkalnych przy ul. [...]. To właśnie ten odcinek przebiega przez działkę [...].

Oceniając natomiast znaczenie faktu istnienia infrastruktury technicznej znajdującej się na działce [...] przez pryzmat prawny, wskazać należy, że istnienie magistrali na nieruchomości objętej żądaniem A. C. w żadnym stopniu nie ogranicza możliwości jej zwrotu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych panuje ugruntowany pogląd, zgodnie z którym posadowienie na gruncie podziemnej infrastruktury, samo w sobie nie stanowi przeszkody do zwrotu nieruchomości na rzecz uprawnionego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2018 r., I OSK 1429/16, 30 lipca 2009 r., I OSK 1088/08, 6 listopada 2009 r., I OSK 128/09 i z 16 czerwca 2011 r., I OSK 1172/10). Sąd w tym składzie w pełni ten pogląd podziela.

Znajdująca się w granicach nieruchomości podziemna infrastruktura techniczna nie stanowi przeszkody do orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości także w tym konkretnym przypadku. Samo istnienie na nieruchomości infrastruktury technicznej nie uniemożliwia korzystania z niej przez właściciela, a co najwyżej może ograniczać jej pełne zagospodarowanie w przyszłości. Dostęp do infrastruktury technicznej może być zapewniony poprzez ustanowienie np. służebności gruntowej, a ewentualne usytuowanie na terenie działki jakiejkolwiek budowli będzie wymagało uzyskania stosownego pozwolenia organów, dzięki czemu i tak zachowana zostanie kontrola nad dostępnością do znajdującej się tam infrastruktury podziemnej.

Niezależnie od przedstawionego wywodu Sąd na marginesie zwraca uwagę, że składające odwołanie Miasto [...], będące wszakże pośrednio odpowiedzialne za miejską sieć wodociągową, nie sprzeciwiło się zwrotowi nieruchomości, a jedynie wniosło zarzuty co do odstąpienia od zobowiązywania A. C. do zwrotu niegdyś wypłaconego odszkodowania. Odwołująca się jednostka samorządu terytorialnego wywodziła, że nie zweryfikowano należycie operatu szacunkowego pod kątem rozliczeń z art. 140 u.g.n.

Mając to wszystko na uwadze Wojewoda ponownie rozpozna odwołanie, z tym jednak zastrzeżeniem, że nie powinien przyjmować, iż przebiegający przez działkę [...] wodociąg miejski zasilający ul. [...] jest realizacją celu wywłaszczenia (z powodów wyłożonych powyżej).

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd stwierdza, że zasługują one częściowo na uwzględnienie. A. C. ma rację, zarzucając organowi naruszenie art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. przez błędne uznanie, że działka [...] nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Z okoliczności sprawy wynika, że działka ta jest niezagospodarowana, a co za tym idzie, widać jednoznacznie, iż nie zrealizowano na niej celu wywłaszczenia.

Gdy chodzi o zarzut dotyczący art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji, to o naruszeniu tych przepisów można twierdzić tylko w ujęciu pośrednim. W niniejszej sprawie osią sporu była natomiast kwestia ustaleń co do stanu faktycznego w kontekście przesłanek zwrotu nieruchomości.

Zdaniem Sądu rację ma A. C., że pewne wady miało postępowanie administracyjne wyjaśniające, które nie zostało przeprowadzone w sposób wystarczająco wnikliwy (naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.).

W konsekwencji pochopnie zastosowano art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., gdyż organ odwoławczy orzekł reformatoryjnie w sytuacji, gdy nie było ku temu dostatecznych podstaw.

W tym stanie rzeczy Sąd orzekł o uchyleniu decyzji Wojewody na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "P.p.s.a."). O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a. Na zasądzone koszty złożyła się uiszczona przez A. C. kwota wpisu od skargi (potwierdzenie wpłaty na k. 2 akt sądowych).

Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374).