Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 289/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2016-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 1998 nr 204 poz 37 art. 1 pkt 11
law: Dyrektywa  98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiająca procedurę udzielania informacji w dziedzinie  norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego
article: art. 121 par. 1; art. 122 par. 1; art. 180 par. 1; art. 187 par. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 89 ust. 1 pkt 2; art. 6 ust. 1; art. 14 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 612
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędziowie Sędzia WSA Robert Hałabis,, Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Małgorzata Olejowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2016 r. spraw ze skarg K. W. i H. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry oddala skargi.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] Dyrektor Izby Celnej w [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...], wymierzającą [...] i [...] karę pieniężną w wysokości 24.000 zł z tytułu urządzania gier hazardowych na automatach poza kasynem gry.

Podstawę faktyczną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia.

W dniu 20 października 2014 r. funkcjonariusze celni przeprowadzili czynności kontrolne w zakresie przestrzegania przepisów ustawy o grach hazardowych w lokalu pod nazwą "[...],[...]" zlokalizowanym przy ul. [...] w [...].

W toku kontroli ustalono, że w lokalu były eksploatowane automaty do gier [...] nr [...] oraz [...] nr [...]. W momencie kontroli urządzenia były włączone i udostępnione graczom. Na podstawie dowodów z oględzin, ujawnionych dokumentów, przeprowadzonego przez funkcjonariuszy celnych eksperymentu w postaci gry kontrolnej stwierdzono naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych. Wyniki kontroli zostały udokumentowane protokołem, co stanowiło podstawę do wszczęcia postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r. postępowania w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. Naczelnik Urzędu Celnego w [...] wymierzył skarżącym karę pieniężną w łącznej wysokości 24.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry.

Po rozpatrzeniu odwołania [...] i [...], Dyrektor Izby Celnej w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że wobec stwierdzenia, iż przedmiotowe urządzenia nie zostały zarejestrowane zgodnie z obowiązującymi przepisami, właściciel automatów nie posiadał zezwolenia na urządzanie gier na automatach na terenie właściwości miejscowej Naczelnika Urzędu Celnego w [...], a Dyrektor Izby Celnej w [...] nie wydawał zezwolenia na urządzanie gier, funkcjonariusze celni przeprowadzili na wyżej wymienionych automatach eksperyment polegający na przeprowadzeniu gier kontrolnych. W wyniku eksperymentu stwierdzono, że gry były uruchamiane po wrzuceniu monet do automatu, prowadzone gry miały charakter losowy, niezależny od zręczności grającego, wygranymi punktami można grać jak punktami zakupionymi za gotówkę, urządzenia wypłacały pieniądze.

Organ drugiej instancji podniósł, że zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 z późn. zm., dalej powoływanej jako "u.g.h."), karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry.

W ocenie organu odwoławczego, wobec dowodów zgromadzonych w postępowaniu należało uznać, że prowadzące działalność w formie spółki cywilnej [...] i [...] podlegają karze pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, jako urządzające gry w rozumieniu tego przepisu. W lokalu prowadzonego przez skarżące sklepu, a więc poza kasynem gry, znajdowały automaty do gier [...] nr [...] oraz [...] nr [...].[...] i [...] w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, na podstawie umów najmu zawartych w dniach 1 kwietnia 2014 r. i 20 czerwca 2014 r. udostępniły powierzchnię lokalu z przeznaczeniem na zainstalowanie urządzeń, zapewniając możliwość podłączenia urządzeń do instalacji elektrycznej i ich poprawne funkcjonowanie oraz zobowiązując się do udostępniania urządzeń do używania gościom oraz klientom lokalu zgodnie z ich przeznaczeniem. Z tytułu najmu najemca był zobowiązany do zapłaty czynszu w wysokości 162,60 zł powiększonego o należny podatek VAT. Skarżące nie posiadały koncesji na prowadzenie kasyna gry ani zezwolenia udzielonego przed wejściem w życie ustawy o grach hazardowych.

Organ odwoławczy podkreślił, że w świetle art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. karze pieniężnej podlega każdy podmiot, który urządza gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na formę prawną, w jakiej działa. Istotne jest ustalenie, że prowadzone gry są grami na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych i urządzane są poza kasynem gry. Skoro naruszenia przepisów ustawy o grach hazardowych może dopuścić się zarówno osoba fizyczna, jak i osoba prawna, to każda z nich może zostać ukarana na mocy przepisów ustawy. Ukarania osoby fizycznej nie wyłącza brak możliwości uzyskania przez taką osobę koncesji na prowadzenie kasyna gry. Wysokość kary pieniężnej wymierzanej w tym przypadku wynosi 12.000 zł od każdego automatu (art. 98 ust. 2 pkt 2 u.g.h.). Ponieważ [...] i [...] urządzały gry automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 i 4 u.g.h. poza kasynem gry, zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. należało wymierzyć karę w wysokości 24.000 zł

W ocenie organu odwoławczego, wbrew zarzutom skarżących postanowienie o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry oraz decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w [...] zostały skutecznie doręczone. Dyrektor Izby Celnej podkreślił, że odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji zostało wniesione przez [...] oraz [...].

[...] i [...] wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...], zarzucając zaskarżonej decyzji:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego:

1) naruszenie prawa materialnego w postaci art. 6 ust. 1 oraz art. 14 ust. 1 w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2, ust 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że organizowanie gier na zatrzymanych urządzeniach może naruszać przepisy tej ustawy i zastosowanie ich w sprawie w sytuacji, gdy przepis art. 14 ust. 1 powołanej ustawy, jako uznany wprost za niezgodny z art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasady dotyczące usług społeczeństwa informacyjnego (Dz.U. L 204, s. 37), ostatnio zmienionej dyrektywą Rady 2006/96/WE z dnia 20 listopada 2006 r. (Dz.U. L 363, s. 81) nie może być stosowany przez organy władzy publicznej w stosunku do osób prywatnych - zarówno fizycznych, jak i prawnych; przepis art. 6 ust. 1 ustawy ma taki sam charakter, a oba te przepisy stanowią normy dopełniające podstawy wymierzenia sankcji przewidzianej w art. 89 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2;

2) naruszenie prawa materialnego w postaci art. 2 ust. 6 ustawy o grach hazardowych polegające na wydaniu zaskarżonej decyzji pomimo braku decyzji ministra właściwego do spraw finansów publicznych rozstrzygającej, czy gry zainstalowane w przedmiotowym urządzeniu są grami na automacie w rozumieniu ustawy;

3) naruszenie prawa materialnego w postaci art. 6 ust. 1 w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych poprzez ich błędną wykładnię oraz zastosowanie i przyjęcie, że przepisy te mają zastosowanie do osób fizycznych, gdy tymczasem adresatami tego przepisu mogą być jedynie podmioty wskazane w art. 6 ust. 4, tj. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjne;

4) rażące naruszenie prawa w postaci art. 133 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 89 ust. 1 pkt. 2, ust. 2 pkt 2, w zw. z art. 90 ust. 1 w zw. z art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych poprzez błędne uznanie spółki cywilnej za stronę niniejszego postępowania i przyjęcie, że była ona urządzającym gry na automatach poza kasynem gry, podczas gdy z prawidłowo dokonanej analizy stanu prawnego wynika, że stronami postępowania mogą być jedynie wspólnicy spółki cywilnej prowadzący odrębną działalność gospodarczą w ramach spółki cywilnej, co w konsekwencji doprowadziło do wydania postanowienia o wszczęciu postępowania wobec niewłaściwego podmiotu;

II. naruszenie przepisów prawa procesowego:

1) rażące naruszenie przepisów art. 181, 187 § 1, art. 191 w zw. z art. 120 oraz 121 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 91 u.g.h., poprzez dokonanie całkowicie dowolnej oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniu, ich wybiórczą ocenę, zaniechanie podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego;

2) rażące naruszenie przepisów postępowania poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji, mimo że istniały podstawy do jej uchylenia i umorzenia postępowania;

a nadto błędne ustalenie stanu faktycznego leżącego u podstaw wydanej decyzji, polegające na przyjęciu, że skarżące były podmiotami urządzającymi gry na urządzeniach, o które chodzi w niniejszej sprawie.

Powołując się na powyższe zarzuty, skarżące wniosły o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie.

W pismach procesowych z dnia 9 sierpnia 2016 r. skarżące podtrzymały dotychczasowe stanowisko oraz podniosły, że nie brały aktywnego udziału w rozgrywaniu gier na automatach zainstalowanych na powierzchni lokalu wynajętej innej firmie.

Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, z późn. zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") postanowił połączyć sprawy ze skarg [...] (sygn. akt III SA/Lu 289/16) oraz [...] (sygn. akt III SA/Lu 290/16) celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr z 2014 r., poz. 1647 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Daje temu wyraz przepis art. 145 p.p.s.a., który w § 1 stanowi między innymi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Z kolei na mocy art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Po dokonaniu według wskazanych reguł kontroli zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skargi podlegają oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadami prawnymi, skutkującymi koniecznością jej uchylenia lub stwierdzenia nieważności.

Istota sporu sprowadza się do oceny prawidłowości nałożenia na skarżące kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry, na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że przepisy ustawy o grach hazardowych w okolicznościach faktycznych sprawy zostały przez organ zastosowane prawidłowo. Postępowanie przeprowadzone było zgodnie z wymogami proceduralnymi Ordynacji podatkowej, w szczególności zgodnie z regułami przewidzianymi m.in. w przepisach: art. 120, 121 § 1, art. 122 § 1, art. 180 § 1, 181, art. 187 § 1 i 191 Ordynacji podatkowej. W postępowaniu wyjaśnione zostały wszystkie istotne okoliczności sprawy, a ustalenia faktyczne dokonane zostały prawidłowo.

Ustawa o grach hazardowych określa warunki urządzania i zasady prowadzenia działalności w zakresie gier losowych, zakładów wzajemnych i gier na automatach (art. 1). Stosownie do art. 2 ust. 3 u.g.h. grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości, przy czym wygraną rzeczową w grach na automatach jest również wygrana polegająca na możliwości przedłużania gry bez konieczności wpłaty stawki za udział w grze, a także możliwość rozpoczęcia nowej gry przez wykorzystanie wygranej rzeczowej uzyskanej w poprzedniej grze (art. 2 ust. 4 u.g.h.). Grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy (art. 2 ust. 5 u.g.h.).

Zgodnie z art. 3 ustawy, urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach jest dozwolone wyłącznie na zasadach określonych w ustawie. Z art. 6 ust. 1 u.g.h. wynika zaś, że warunkiem podstawowym prowadzenia działalności w zakresie gier na automatach jest uzyskanie koncesji na prowadzenie kasyna gry. Przepis art. 14 ust. 1 u.g.h. przewiduje natomiast, że urządzanie gier na automatach dozwolone jest wyłącznie w kasynach gry. W świetle przepisów powołanej ustawy zasadą jest więc prowadzenie działalności polegającej na urządzaniu gier na automatach na podstawie koncesji i wyłącznie w kasynach gry (art. 6 ust. 1 i art. 14 ust. 1 u.g.h.). Ponadto działalność ta może być kontynuowana na podstawie zezwoleń uzyskanych na podstawie poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (Dz.U. z 2004 r. Nr 4, poz. 27 z późn. zm.) aż do czasu ich wygaśnięcia, stosownie do uregulowania zawartego w art. 129 ust. 1 u.g.h.

W przypadku naruszenia powyższych zasad, przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. przewiduje nałożenie kary pieniężnej na urządzającego gry na automatach poza kasynem gry. W myśl art. 90 ust. 1 u.g.h. kary pieniężne wymierza, w drodze decyzji, naczelnik urzędu celnego, na którego obszarze działania jest urządzana gra hazardowa. Sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. dotyczy zakazu określonego w art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych. Przepis art. 14 ust. 1 u.g.h. w brzmieniu sprzed nowelizacji obowiązującej od 3 września 2015 r. stanowił, że urządzanie gier cylindrycznych, gier w karty, gier w kości oraz gier na automatach dozwolone jest wyłącznie w kasynach gry.

W sprawie niniejszej nie było sporne, że skarżące nie legitymowały się którymkolwiek z dokumentów legalizujących ich działanie ani pod rządem poprzednio obowiązującej ustawy o grach i zakładach wzajemnych, ani też obecnie obowiązującej ustawy o grach hazardowych.

Jednocześnie zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że na kontrolowanych urządzeniach urządzane były gry na automatach w rozumieniu przepisów ustawy o grach hazardowych (art. 2 ust. 3 i 4 u.g.h.). W celu ustalenia charakteru gier urządzanych na badanych automatach został przeprowadzony przez funkcjonariuszy celnych eksperyment, zarejestrowany przy pomocy urządzenia nagrywającego i szczegółowo opisany w protokole oględzin z dnia 20 października 2014 r. Wyniki eksperymentu polegającego na przeprowadzeniu gier kontrolnych na przedmiotowych automatach [...] nr [...] oraz [...] nr [...] wskazują, że są to urządzenia umożliwiające rozgrywanie gier o charakterze losowym, gdyż wynik gry nie jest uzależniony od zręczności grającego, gry prowadzone są o wygrane pieniężne (automaty wypłacają takie wygrane) lub rzeczowe, polegające na możliwości przedłużania gry bez konieczności wpłaty stawki za udział w grze, przy czym automaty służą do celów komercyjnych, gdyż warunkiem uruchomienia gry jest zasilenie automatu pieniędzmi.

W konsekwencji zasadnie ustalono, że automaty eksploatowane w lokalu należącym do skarżących są urządzeniami wyczerpującymi definicję gier na automatach w rozumieniu przepisów ustawy o grach hazardowych.

Skarżące zarzuciły natomiast, że nie są urządzającymi gry na przedmiotowych automatach. Nie są bowiem podmiotami, które w świetle przepisów ustawy o grach hazardowych mogą uzyskać koncesję na prowadzenie kasyna gry i nie dokonywały czynności związanych z organizowaniem gier. Jako osoby fizyczne, nie mogą ponosić z tego tytułu sankcji administracyjnej, skoro zgodnie z art. 6 ust.4 u.g.h. działalność w zakresie kasyna gry może być prowadzona wyłącznie przez spółki akcyjne lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Stanowisko, według którego stroną postępowania i adresatem decyzji o nałożeniu kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie może być podmiot niewymieniony w art. 6 ust. 4 u.g.h. jest jednak błędne. Zgodnie z brzmieniem ostatnio powołanego przepisu działalność w zakresie, między innymi, gier na automatach, może być prowadzona wyłącznie w formie spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, mającej siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a działalność ta może być prowadzona na podstawie udzielonej koncesji na prowadzenie kasyna gry (art. 6 ust. 1 u.g.h.). Nie oznacza to jednak, że podmioty, które ze względu na treść art. 6 ust. 4 u.g.h. nie mogą uzyskać koncesji, nie są objęte sankcją przewidzianą w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. W świetle tego przepisu urządzającym gry na automatach poza kasynem gry jest ten, kto dokonał opisanego naruszenia. Przepis nie ogranicza kręgu podmiotów, które podlegają karze pieniężnej za urządzanie gier hazardowych i gier na automatach poza kasynem gry, a w szczególności nie wskazuje, aby kara ta dotyczyła tylko i wyłącznie podmiotów mających zdolność do uzyskania koncesji na prowadzenie kasyna gry. Zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna powyższych przepisów nie daje podstaw do przyjęcia, że odpowiedzialności z tytułu naruszenia przepisów ustawy nie podlegają podmioty prowadzące działalność gospodarczą jako osoby fizyczne, w tym w ramach spółki cywilnej. Karze podlega bowiem urządzający gry w warunkach określonych w art. 89 u.g.h., przez co należy rozumieć, że może nim być każdy podmiot urządzający gry na automatach poza kasynem gry, w tym także osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą. Przyjęcie poglądu zaprezentowanego w skardze prowadziłoby do nieuzasadnionego uprzywilejowania podmiotu, który w świetle przepisów ustawy o grach hazardowych nie może uzyskać wymaganej koncesji na prowadzenie kasyna, a który jednocześnie wbrew ustawie podejmuje tego rodzaju działalność.

Wbrew zarzutom podniesionym w skardze, brak również podstaw do kwestionowania wartości dowodów, które stanowiły podstawę ustaleń organów celnych w zakresie charakteru gier urządzanych na kontrolowanych w niniejszej sprawie urządzeniach.

W postępowaniu prowadzonym przez organy celne obowiązuje zasada otwartego katalogu środków dowodowych, dopuszczająca jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej). Ustawa z dnia 20 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 168, poz. 1323 z późn. zm.) dopuszcza w art. 32 ust. 1 pkt 13 możliwość przeprowadzenia w uzasadnionych przypadkach w drodze eksperymentu, doświadczenia lub odtworzenia możliwości gry na automacie, gry na automacie o niskich wygranych lub gry na innym urządzeniu. Jest to więc instrument procesowy możliwy do zastosowania, a przy tym cechuje się walorem dowodu bezpośredniego. Nie ma więc przeszkód do korzystania w postępowaniu prowadzonym przez organy celne z dowodu w postaci eksperymentu przeprowadzonego przez funkcjonariuszy celnych. Dowód z eksperymentu, tak jak wszystkie inne dowody, podlega wszechstronnej, swobodnej ocenie organów celnych, z uwzględnieniem zasad logiki i doświadczenia życiowego (art. 191 Ordynacji podatkowej). Nie ma też podstaw do kwestionowania w rozpoznawanej sprawie wystąpienia "uzasadnionego przypadku", który zgodnie z art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy o Służbie Celnej umożliwia funkcjonariuszom celnym przeprowadzenie eksperymentu, doświadczenia lub odtworzenia gry na automacie. Samo stwierdzenie przez funkcjonariuszy celnych organizowania gier na automatach znajdujących się w lokalu niespełniającym ustawowych warunków urządzania gier hazardowych, w sytuacji gdy organizujący taką grę nie legitymuje się stosownym zezwoleniem, daje wystarczającą podstawę do przeprowadzenia eksperymentu, czyli do zbadania rodzaju urządzenia, jego funkcjonowania, a także ewentualnego wykorzystania do organizowania gier, o których mowa w art. 2 ust. 3 lub art. 2 ust. 5 ustawy o grach hazardowych. Tego rodzaju sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, na co trafnie zwrócono uwagę w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wymaga podkreślenia, że w zakresie zadań Służby Celnej mieści się wykonywanie całościowej kontroli przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych. Kontrola ta przebiega w myśl przepisów rozdziału 3 ustawy o Służbie Celnej (art. 30 ust. 2 pkt 3), a w jej ramach funkcjonariusze celni są uprawnieni do podjęcia określonych czynności, w tym na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy do przeprowadzenia eksperymentu, doświadczenia lub odtworzenia możliwości gry na automacie. Jak wskazuje się w orzecznictwie, ukaranie podmiotu prowadzącego gry na automatach poza kasynem gry wymaga przeprowadzenia postępowania, w którym organy celne samodzielnie mogą i muszą ustalić ustawowe przesłanki nałożenia takiej kary (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2015 r., II GSK 183/14).

Nieuprawniony jest zarzut skarżących, iż rozstrzygnięcie czy przedmiotowe urządzenia stanowią automaty do gry w rozumieniu ustawy o grach hazardowych wymagało wydania decyzji Ministra Finansów w oparciu o ekspertyzę wykonaną przez jednostkę upoważnioną przez Ministra Finansów do badań technicznych automatów i urządzeń do gier.

Przepis art. 2 ust. 6 u.g.h. przewiduje, że minister właściwy do spraw finansów publicznych rozstrzyga, w drodze decyzji, czy gra lub zakład posiadające cechy wymienione w ust. 1-5 są grą losową, zakładem wzajemnym albo grą na automacie w rozumieniu ustawy. Zgodnie zaś z art. 2 ust. 7 u.g.h. do wniosku o wydanie decyzji, o której mowa w ust. 6, należy załączyć opis planowanego albo realizowanego przedsięwzięcia, zawierający w szczególności zasady jego urządzania, przewidywane nagrody, sposób wyłaniania zwycięzców oraz, w przypadku gry na automatach, badanie techniczne danego automatu, przeprowadzone przez jednostkę badającą upoważnioną do badań technicznych automatów i urządzeń do gier. Minister właściwy do spraw finansów publicznych może zażądać przedłożenia takich dokumentów przez stronę także w postępowaniu prowadzonym z urzędu.

Ustalenie charakteru gry w drodze decyzji Ministra Finansów jest trybem, który nie znajduje zastosowania w toku postępowania o nałożenie kary pieniężnej za prowadzenie gier bez stosownych uprawnień (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 września 2015 r., II GSK 1595/15 oraz z dnia 18 września 2015 r., II GSK 1715/15 i z dnia 5 listopada 2015, II GSK 2032/15). Z przepisów art. 2 ust. 6 i 7 u.g.h. wynika, że decyzja Ministra Finansów jest wydawana na wniosek strony przede wszystkim w sytuacji, gdy strona dopiero zamierza podjąć określoną działalność i w związku z tym ustalić czy będzie ona podlegać uregulowaniom ustawy o grach hazardowych. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 listopada 2015 r., II GSK 2032/15, w sytuacji, gdy bez zwracania się o rozstrzygnięcie do Ministra Finansów i bez zwracania się o opinię do uprawnionej jednostki badającej, strona podejmuje działalność w postaci gier na automatach, należy uznać, że świadomie pomija wskazany wyżej etap wstępnych ustaleń charakteru gry. W tym stanie rzeczy musi liczyć się z tym, że w przypadku zakwestionowania gry przez organy celne, dalsze postępowanie będzie toczyć się na podstawie przepisów o postępowaniu dowodowym zawartych w Ordynacji podatkowej, zaś żądanie wydania decyzji przez Ministra Finansów jest spóźnione. Organy celne mogą korzystać z wszelkich środków dowodowych, a ich ustalenia są samodzielne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2015 r, II GSK 1788/15).

Wymaga podkreślenia, że również żaden przepis nie nakłada na organ, o którym mowa w art. 90 ust. 1 u.g.h., obowiązku wystąpienia do ministra właściwego do spraw finansów publicznych o rozstrzygnięcie przewidziane art. 2 ust. 6 u.g.h. Brak jest też regulacji zobowiązujących ministra do wszczęcia z urzędu postępowania na wniosek innego organu, w tym właściwego organu celnego. Ustawodawca nie zastrzegł również w treści art. 89 ust.1 u.g.h. wymogu, aby wydanie decyzji w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry wymagało uprzedniego rozstrzygnięcia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych - na podstawie art. 2 ust. 6 u.g.h. Wobec tego należy stwierdzić, że organy celne na podstawie art. 89 i art. 90 u.g.h. uzyskały uprawnienie do poczynienia własnych ustaleń w zakresie wystąpienia w danej sprawie przesłanek wymierzenia takiej kary. W ramach tych ustaleń organy mają prawo dokonywać samodzielnej oceny charakteru gry, w granicach rozpoznawanej sprawy, przy odpowiednim zachowaniu procedur Ordynacji podatkowej (por. art. 8 i 91 u.g.h.), bowiem mają ustawowy obowiązek i odpowiadające mu uprawnienie do wymierzenia kar administracyjnych za stwierdzone naruszenia. Powyższe zadania wynikają z przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (por. uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2015 r., II GSK 2045/15).

Konieczność poddania automatu badaniu sprawdzającemu przez jednostkę badającą upoważnioną do badań technicznych automatów i urządzeń do gier przewiduje przepis art. 23b u.g.h. Z treści ust. 1 tego artykułu wynika jednak, że znajduje on zastosowanie w przypadku uzasadnionego podejrzenia, iż zarejestrowany automat lub urządzenie do gier nie spełnia warunków określonych w ustawie. Przepis dotyczy zatem automatów zarejestrowanych, co nie miało miejsca w okolicznościach niniejszej sprawy.

Skarżące zarzuciły ponadto, że skontrolowane automaty nie stanowiły ich własności i nie były przez nie obsługiwane. Skarżące nie dokonywały czynności związanych z organizowaniem gier, a jedynie udostępniły część powierzchni swojego lokalu na prowadzenie działalności przez inny podmiot, który takie gry urządza. W konsekwencji, skarżące nie mogą podlegać karze przewidzianej w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Powyższy zarzut pozostaje jednak w sprzeczności z niewadliwymi ustaleniami organu celnego, znajdującymi w pełni potwierdzenie w zgromadzonych dowodach.

Z ustaleń organu wynika, że w lokalu należącym do skarżących eksploatowane były przedmiotowe automaty i prowadzono na nich gry losowe. Zgodnie z treścią umowy najmu zawartej w dniu 1 kwietnia 2014 r. oraz tożsamej umowy z dnia 20 czerwca 2014 r. prowadzące działalność w formie spółki cywilnej "[...] s.c." [...] i [...] oddały [...] Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...], w przypadku każdej z umów, powierzchnię 1 m2 w swoim lokalu położonym przy ul. [...] w [...], z przeznaczeniem na zainstalowanie przedmiotowych urządzeń do gier, w zamian za czynsz w wysokości 162,60 zł miesięcznie, powiększony o należny podatek VAT. Według postanowień zawartych w § 3 ust. 1 i 2 obu umów wynajmujące zobowiązały się do zapewnienia możliwości podłączenia urządzeń do instalacji elektrycznej oraz poprawnego funkcjonowania urządzeń, a także do udostępniania urządzeń do używania gościom oraz klientom lokalu zgodnie z przeznaczeniem urządzeń.

Ponadto według § 5 ust. 1 umów to wynajmujące były zobowiązane do bieżącego utrzymania przedmiotu najmu w należytym stanie, a także niezwłocznego poinformowania najemcy o uszkodzeniach urządzeń lub innych wadach, niezwłocznego poinformowania najemcy o przypadkach zgłoszenia przez osoby trzecie roszczeń do urządzeń, sprawdzania czy oznaczenia urządzeń nie zostały usunięte lub zniszczone, a także niezwłocznego informowania najemcy o każdym przypadku usunięcia lub zniszczenia oznaczeń urządzeń lub podjęcia takich prób oraz postępowania zgodnie z instrukcją stanowiącą załącznik do umowy w przypadku ingerencji osób trzecich lub organów administracji w stosunku do urządzeń.

W każdej z umów wymieniono załączniki do umowy, obejmujące: jeden egzemplarz opracowania w formie książkowej "Opinii prawnych" autorstwa G. Grabowskiej, P. Kruszyńskiego i W. Gontarskiego, instrukcję postępowania dla wynajmującego i personelu w przypadku ingerencji osób trzecich lub organów administracji w stosunku do urządzenia oraz oświadczenie wynajmującego o zapoznaniu się z książką "Opinie prawne".

Jak wynika z protokołu przeszukania oraz spisu i opisu rzeczy, w lokalu skarżących funkcjonariusze celni ujawnili zeszyt z zapiskami dotyczącymi wygranych, z podklejonymi woreczkami zawierającymi pieniądze do oddania dla graczy w łącznej kwocie 165 zł.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika zatem jednoznacznie, że czynności skarżących zdecydowanie wykraczały poza obowiązki wynajmującego na podstawie umowy najmu wynikające z przepisów art. 659 i następnych k.c. Oprócz udostępnienia miejsca na wstawienie automatów i źródła prądu, skarżące zapewniały ciągły przebieg nielegalnych gier na zainstalowanych urządzeniach, gdyż to do obowiązków skarżących należało zapewnienie poprawnego funkcjonowania urządzeń oraz udostępnianie urządzeń do używania gościom i klientom lokalu zgodnie z przeznaczeniem urządzeń. Skarżące podjęły się też sprawowania stałego dozoru nad przedmiotowymi urządzeniami i prawidłowym ich funkcjonowaniem, skoro zobowiązały się do niezwłocznego informowania właściciela urządzeń o uszkodzeniach lub innych wadach urządzeń, a także o przypadkach zgłoszenia przez osoby trzecie roszczeń do urządzeń, sprawdzania czy oznaczenia urządzeń nie zostały usunięte lub zniszczone, jak również o każdym przypadku usunięcia lub zniszczenia oznaczeń urządzeń lub podjęcia takich prób. Skarżące przyjęły na siebie również obowiązek postępowania zgodnie ze stanowiącą załącznik do umowy instrukcją w przypadku ingerencji osób trzecich lub organów administracji w stosunku do urządzeń. W lokalu skarżących znajdował się też zeszyt z zapiskami dotyczącymi wygranych oraz z pieniędzmi do oddania dla graczy.

Trzeba też podkreślić, że w świetle protokołu oględzin automaty do gier były czynne i dostępne dla klientów lokalu, nie znajdowały się w wydzielonym i odrębnym lokalu, niezależnym od właściwej działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżące, ale były usytuowane w tym lokalu, na wprost drzwi wejściowych do niego. Jednocześnie skarżące zobowiązały się udostępniać urządzenia do używania gościom oraz klientom swojego lokalu.

W świetle ustalonych w toku postępowania okoliczności organy celne zasadnie zatem przyjęły, że skarżące urządzały gry na automatach w rozumieniu przepisów ustawy o grach hazardowych. W ocenie Sądu nie ma też podstaw, aby kwestionować wartość dowodów, które doprowadziły organy do powyższych wniosków.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut bezskuteczności przepisów art. 89 ust. 2 w związku z art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych, wobec braku ich notyfikacji Komisji Europejskiej zgodnie z dyrektywą nr 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającą procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz.U.UE.L.98.204.37 z późn. zm.).

Sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych dotyczy zakazu określonego w art. 14 ust. 1 tej ustawy. Przepis art. 14 ust. 1 w brzmieniu sprzed nowelizacji obowiązującej od 3 września 2015 r. stanowił, że urządzanie gier cylindrycznych, gier w karty, gier w kości oraz gier na automatach dozwolone jest wyłącznie w kasynach gry.

Zdaniem skarżących, wprowadzenie w art. 14 ust. 1 u.g.h. zakazu urządzania gier na automatach poza kasynami gry nie może odnosić wobec nich skutku, ponieważ przepis ten nie został notyfikowany Komisji Europejskiej zgodnie z dyrektywą nr 98/34/WE. W konsekwencji nie było podstaw do nałożenia kary pieniężnej przewidzianej w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Problem wpływu dyrektywy nr 98/34/WE na możliwość stosowania przepisów sankcjonujących zawartych w ustawie o grach hazardowych (art. 89) stał się źródłem rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym również w Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Kwestia ta została ostatecznie rozstrzygnięta uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że: "1. Art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych [...] nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego ([...]), którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny – w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE – charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy. 2. Urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na to, czy legitymuje się koncesją lub zezwoleniem – od 14 lipca 2011 r. także zgłoszeniem lub wymaganą rejestracją automatu lub urządzenia do gry – podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych ([...])".

Oceniając art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w kontekście pojęcia przepisów technicznych w rozumieniu dyrektywy nr 98/34/WE Naczelny Sąd Administracyjny zauważył między innymi, że przepis ten, zważywszy na treść zawartej w nim regulacji, nie ustanawia żadnych warunków determinujących w sposób istotny nie dość, że skład, to przede wszystkim właściwości lub sprzedaż produktu. Określony tym przepisem sposób prowadzenia działalności przez podmioty urządzające gry jest obojętny z punktu widzenia występowania istotnego wpływu na właściwości lub sprzedaż produktu (automatu do gier) wykorzystywanego do urządzania na nim gier hazardowych, i to zarówno tych, o których mowa w art. 2 ust. 3 i ust. 5, jak i tych wymienionych w ust. 3 art. 129 przywołanej ustawy (pkt 4.3 uzasadnienia uchwały). W efekcie Sąd stwierdził, że art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie jest przepisem technicznym, w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE, którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej stosownie do art. 8 ust. 1 tej dyrektywy. Przepis ten ustanawia sankcję za działania niezgodne z prawem, zaś ocena tej niezgodności jest dokonywana na podstawie innych wzorców normatywnych. O możliwości zastosowania, bądź konieczności odmowy zastosowania art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych decydują bowiem okoliczności konkretnej sprawy i zestawienie w jakim przepis ten występuje w ramach konstrukcji normy prawnej odnoszącej się do ustalonego stanu faktycznego, co oznacza, że zasadniczo może stanowić on podstawę prawną nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych (pkt 4.7 uzasadnienia).

Odnosząc się do relacji między art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jako normą sankcjonującą, a przepisem art. 14 ust. 1 u.g.h. jako normą sankcjonowaną, dopuszczającą prowadzenie gier na automatach wyłącznie w kasynach gry, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że istotne dla możliwości zastosowania normy sankcjonującej w kontekście wymogu notyfikacji jest zbadanie w warunkach konkretnej sprawy, czy podmiot prowadzący działalność regulowaną ustawą o grach hazardowych w ogóle poddał się działaniu zasad określonych tą ustawą – w tym zwłaszcza zasad określonych w jej art. 14 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 u.g.h. – czy też przeciwnie, zasady te zignorował w ten sposób, że na przykład działalność tę prowadził pomimo, że ani zezwolenia, ani koncesji na prowadzenie gry nigdy nie posiadał, ani też nie ubiegał się o nie (punkt 5.3 uzasadnienia). Sąd wskazał nadto, że zarówno prawo unijne, jak i prawo krajowe sprzeciwia się powoływaniu się na wprost wynikające z jego uregulowań, czy też wyinterpretowane z nich przez Trybunał Sprawiedliwości uprawnienia, w sytuacji, gdy polegać miałoby to wyłącznie na tworzeniu stanów faktycznych (stanów rzeczy) pozornie tylko odpowiadających tym uprawnieniom w celu skorzystania z nich i powoływania się na nie, przy jednoczesnym braku istnienia ku temu usprawiedliwionych oczekiwań i podstaw. Znajduje to swoje potwierdzenie w tym stanowisku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, z którego wynika, że nikt nie może powoływać się na normy prawa unijnego w celach nieuczciwych lub stanowiących nadużycie (por. np. TSUE wyrok dnia 18 grudnia 2014 r., w połączonych sprawach C-131/13, C-163/13 i C-164/13).

Z powyższych wywodów Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że podmiot, który świadomie urządza gry na automatach bez uczynienia zadość jakimkolwiek warunkom określonym w ustawie o grach hazardowych (posiadanie koncesji, zezwolenia wydanego na podstawie przepisów obowiązujących wcześniej, rejestracji automatu), nie może powoływać się skutecznie na argument o technicznym charakterze art. 14 ust. 1 u.g.h. i braku skuteczności tego przepisu, a w konsekwencji na argument braku podstaw do zastosowania w tego rodzaju okolicznościach sankcji z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. (por. pkt 5.5 uzasadnienia).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela powyższe stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na pośrednio wiążący charakter przytaczanej uchwały. Uchwała ma charakter abstrakcyjny, nie została wydana w konkretnej sprawie, należy jednak przypomnieć, że jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, musi przedstawić powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi (art. 269 § 1 p.p.s.a.). W ocenie Sądu nie ma żadnych podstaw do zakwestionowania stanowiska wyrażonego w powołanej wyżej uchwale i przedstawienia nowego zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ponadto, pogląd przyjęty przez Naczelny Sąd Administracyjny w pełni koresponduje z dotychczasową linią orzeczniczą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w analogicznych sprawach.

Nawiązując do przytoczonej argumentacji Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zauważyć, że działanie skarżących było niezgodne nie tylko z przepisami nowej ustawy, ale też z przepisami dotychczasowymi, które również wymagały zalegalizowania działalności w zakresie gier na automatach poprzez uzyskanie zezwolenia. Urządzanie gier na eksploatowanych automatach było urządzaniem gier na automatach poza kasynem gry, czyli wbrew zakazowi wynikającemu z art. 14 ust. 1 u.g.h. Działanie takie nie może być aprobowane. Odmowa zastosowania przepisów ustawy o grach hazardowych w odniesieniu do skarżących spowodowałaby uniknięcie przez nie odpowiedzialności za świadome łamanie obowiązującego prawa, co nie jest korzystaniem ze swobód traktatowych i nie ma związku z funkcjonowaniem rynku wewnętrznego, przed zakłóceniem którego chronić ma prewencyjna kontrola przewidziana w dyrektywie nr 98/34/WE. Okoliczność ta przemawia w konsekwencji za nieuwzględnieniem zarzutu dotyczącego braku skuteczności wobec skarżących nienotyfikowanych przepisów ustawy o grach hazardowych.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie nie sposób przyjąć, że wobec skarżących należałoby odmówić zastosowania art. 14 ust. 1 u.g.h., skoro ich działania nie opierały się na żadnych przepisach obowiązującej ustawy o grach hazardowych.

Sąd nie dopatrzył się również w rozpoznawanej sprawie sprzeczności przepisów ustawy o grach hazardowych z prawem Unii Europejskiej. W orzecznictwie TSUE ugruntowany jest pogląd, że państwom członkowskim przysługuje szeroki zakres swobody regulacyjnej w określaniu zasad prowadzenia gier hazardowych, uzasadniony specyfiką gier hazardowych, a przede wszystkim wiążącego się z nimi poważnego niebezpieczeństwa zarówno dla podmiotów w nich uczestniczących, jak i je organizujących (zob. np. wyroki TSUE: z dnia 24 marca 1994 r. w sprawie Szindler, C-275/92, pkt 60; z dnia 21 września 1999 r. w sprawie Läärä, C-124/97, pkt 13; z dnia 21 października 1999 r. w sprawie Zenatti, C-67/98, pkt 14; z dnia 11 września 2003 r. w sprawie Anomar, C 6/01, pkt 46 i 47). TSUE zauważa bowiem, że gry hazardowe stwarzają zagrożenia dla sytuacji ekonomicznej, społecznej i rodzinnej osób biorących w nich udział i mogą prowadzić do uzależnienia.

W sprawie C-258/08, Ladbrokes Betting & Gaming Ltd. (wyrok z dnia 3 czerwca 2010 r., pkt 17-22) Trybunał stwierdził, że państwa członkowskie korzystają ze swobody w ustalaniu celów swej polityki w dziedzinie gier losowych, jak również w razie potrzeby szczegółowego określenia poziomu pożądanej ochrony. Niemniej jednak nakładane przez nie ograniczenia muszą spełniać przesłanki wynikające z orzecznictwa Trybunału, w szczególności w zakresie ich proporcjonalności. Ograniczenia oparte na względach porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego, zdrowia publicznego oraz względach ochrony konsumentów, przeciwdziałania oszustwom i nakłanianiu obywateli do nadmiernych wydatków związanych z grą, jak też ogólne względy zapobiegania zakłóceniom porządku publicznego, muszą być odpowiednie do zapewnienia realizacji tych celów, co znaczy, że owe ograniczenia muszą przyczyniać się do ograniczania działalności w zakresie gier hazardowych w sposób spójny i systematyczny.

Z uzasadnienia projektu ustawy o grach hazardowych wynika, że głównym celem wprowadzenia nowych rozwiązań w ustawie o grach hazardowych było pilne zwiększenie ochrony społeczeństwa, zwłaszcza osób młodych oraz porządku i bezpieczeństwa publicznego przed negatywnymi skutkami hazardu oraz walka z tzw. szarą strefą w dziedzinie hazardu i przeciwdziałanie m.in. praniu brudnych pieniędzy. Nie ulega więc wątpliwości, że odstąpienie od możliwości urządzania gier na wszelkich automatach z elementami losowości poza kasynami gry jest uzasadnione ważnym interesem publicznym.

Trybunał Sprawiedliwości wskazuje, że w celu ustalenia, czy przyjęte rozwiązania są zgodne z zasadą proporcjonalności należy ustalić, czy zastosowane środki są odpowiednie do realizacji zamierzonego celu i czy dokonując takiego wyboru państwo członkowskie nie przekroczyło granic przysługującego mu uznania. Należy uwzględnić również zakres, w jakim środek ten narusza swobodę przepływu towarów i wyważyć wszystkie wchodzące w grę interesy.

Przepisy ustawy o grach hazardowych wprowadzają rozwiązania zmierzające do osiągnięcia celu w postaci ochrony interesu publicznego, a ograniczenie dopuszczalności urządzania gier na automatach do kasyn gry służy realizacji tego celu. Zakaz organizowania gier poza kasynami gry nie jest nadmiernym ograniczeniem, pozostawia bowiem możliwość prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie urządzania gier na automatach, ograniczając jedynie liczbę miejsc oraz liczbę automatów i poddając je ściślejszej kontroli. Przepisy techniczne mogą stanowić przeszkody w handlu między państwami członkowskimi, a przeszkody te dopuszczalne są tylko wówczas, gdy są niezbędne, aby spełnić wymogi nadrzędne, których przestrzeganie leży w interesie ogólnym. Z tego zatem względu uznać należało, że przepis art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych, mimo wprowadzenia ograniczenia mogącego wpływać na swobodę przepływu towarów – nie jest sprzeczny z przepisami TfUE.

Podsumowując powyższe rozważania stwierdzić zatem należy, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały jakichkolwiek podstawy do odmowy zastosowania w stosunku do skarżących przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 14 ust. 1 u.g.h., co oznacza, że wymierzenie kary w wysokości określonej przepisem art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. było w pełni uzasadnione.

Trzeba też podkreślić, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 11 marca 2015 r., sygn. akt P 4/14 stwierdził, iż art. 14 ust. 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych są zgodne z art. 2 i art. 7 w związku z art. 9 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 20 i art. 22 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Ponadto w wyroku z dnia 21 października 2015 r., sygn. akt P 32/12 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 612 i 1201) w zakresie, w jakim zezwalają na wymierzenie kary pieniężnej osobie fizycznej, skazanej uprzednio prawomocnym wyrokiem na karę grzywny za wykroczenie skarbowe z art. 107 § 4 ustawy z dnia 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2013 r. poz. 186, ze zm.), są zgodne z wywodzoną z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą proporcjonalnej reakcji państwa na naruszenie obowiązku wynikającego z przepisu prawa.

Nie zasługują na podzielenie powołane w skargach zarzuty naruszenia przepisów proceduralnych przez uznanie za stronę postępowania spółki cywilnej, jak również dotyczące nieskutecznego w ocenie skarżących wszczęcia postępowania i nieprawidłowości w doręczeniu postanowienia w tym przedmiocie oraz decyzji organu pierwszej instancji.

Trzeba podkreślić, że w części wstępnej postanowienia Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] lutego 2015 r. o wszczęciu postępowania, jak również decyzji tego organu z dnia [...] sierpnia 2015 r. o wymierzeniu kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach zostały wymienione nazwiska obu skarżących [...] i [...]. Jednocześnie, wbrew zarzutom skarżących, treść postanowienia i decyzji organu pierwszej instancji nie wskazuje, by organ ten uznawał za stronę spółkę cywilną. Nie ma podstaw do przyjęcia za przesądzającą w tym zakresie okoliczności podania w nagłówku postanowienia i decyzji firmy spółki cywilnej obok nazwisk skarżących. Utrzymując decyzję organu pierwszej instancji w mocy zasadnie więc organ odwoławczy wskazał, że postanowienie i decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w [...] dotyczyły wspólników spółki cywilnej. Nie można zarazem uznać, by w okolicznościach sprawy doręczenie postanowienia oraz decyzji organu pierwszej było nieskuteczne i miało to wpływ na wynik postępowania.

Doręczenia zostały dokonane na adres sklepu przy ul. [...] w [...], to jest miejsca prowadzenia przez skarżące działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej. Odbiór przesyłek potwierdziła [...], prowadząca wraz z [...] działalność w formie spółki cywilnej.

Według art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej w brzmieniu znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie, pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. W myśl § 2 tego artykułu pisma mogą być również doręczane:

1) w siedzibie organu podatkowego;

2) w miejscu pracy adresata - osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji.

W razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i 2, a także w innych uzasadnionych przypadkach pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie (art. 148 § 3 Ordynacji podatkowej).

Jak wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i który to pogląd Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela, unormowania zawarte w art. 148 § 1-3 Ordynacji podatkowej należy odczytywać kompleksowo, jako regulację ustanawiającą kilka alternatywnych miejsc doręczenia pism osobom fizycznym w postępowaniu podatkowym. Przy czym wskazane w art. 148 § 1 i § 2 tej ustawy miejsca należy uznać za równorzędne, ustawodawca nie określił bowiem jakichkolwiek priorytetów doręczenia, ani nie uzależnił skuteczności doręczenia w miejscach określonych w § 2 od próby doręczenia w miejscach wskazanych w § 1. Inaczej natomiast postanowił ustawodawca w § 3 art. 148 Ordynacji podatkowej, warunkując skuteczność doręczenia w każdym miejscu gdzie się adresata zastanie od niemożności doręczenia w sposób wskazany w § 1 i § 2 art. 148 Ordynacji podatkowej. W art. 148 Ordynacji podatkowej dwukrotnie wymieniono miejsce pracy jako miejsce doręczenia pism. W § 1 przyjęto zasadę, że pismo w miejscu pracy doręcza się adresatowi osobiście. W § 2 pkt 2 zaś dopuszczono możliwość doręczenia pisma adresatowi w miejscu pracy za pośrednictwem upoważnionej przez pracodawcę osoby. Należy więc przyjąć, że w § 1 mamy do czynienia z podstawowym miejscem doręczenia i z właściwym sposobem doręczenia, w § 2 natomiast występuje miejsce dodatkowe i zastępczy sposób doręczenia (por. B. Gruszczyński (w:) Ordynacja podatkowa - Komentarz, S.Babiarz, B.Dauter, B.Gruszczyński, R Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka -Medek, LexisNexis, Warszawa 2006). W obu przypadkach "miejsce pracy" oznacza zarówno miejsce pracy pracobiorcy, jak i miejsce pracy osoby prowadzącej działalność na własny rachunek. W art. 148 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej ustawodawca w sposób wyraźny wskazał, że "pisma mogą być również doręczane w miejscu pracy adresata - osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji". Oznacza to, że ustawodawca przewidział możliwość doręczania pism kierowanych do osób fizycznych w ich miejscu pracy z ich odbiorem przez osobę upoważnioną przez pracodawcę. Nie ma więc wymogu szczególnego upoważnienia przez adresata (będącego pracownikiem firmy) osoby upoważnionej już przez pracodawcę do odbioru korespondencji. Tym samym nie do przyjęcia jest zawężenie stosowania wskazanych w art. 148 § 1 in fine i § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej sposobów doręczenia pism kierowanych do osób fizycznych w miejscu pracy, jedynie do odbioru osobistego, czy też do rąk osoby upoważnionej przez tę osobę fizyczną (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2010 r., II FSK 561/09, LEX nr 694405 oraz z dnia 18 lipca 2012 r., I FSK 1407/11, LEX nr 1392240). W uzasadnieniu wyroku z dnia 18 lipca 2012 r., I FSK 1407/11 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, że wspólnik spółki cywilnej będącej zakładem pracy dla osób prowadzących w takiej formie działalność gospodarczą jest osobą upoważnioną przez pracodawcę do odbioru korespondencji kierowanej na nazwisko drugiego wspólnika na adres zakładu pracy, to jest miejsca prowadzenia działalności przez te osoby w formie spółki cywilnej. Ze względu na treść art. 865 § 1 k.c. prowadzenie spraw spółki cywilnej jest prawem i obowiązkiem każdego wspólnika. Wynika to z istoty spółki. Prowadzenie spraw oznacza dokonywanie czynności składających się na jej działania w stosunkach wewnętrznych spółki, czyli między wspólnikami. W tym też zakresie czynności te wywołują skutki prawne. Odbiór korespondencji kierowanej na adres spółki wiąże się z bieżącym funkcjonowaniem. Wspólnicy spółki cywilnej powinni tak zorganizować jej działalność, by nie było problemów z odbiorem na bieżąco urzędowych korespondencji kierowanych na adres spółki. Skoro nie powinno być wątpliwości, że jest to czynność z zakresu zwykłego zarządu spółki, związana z jej bieżącym funkcjonowaniem, to każdy z jej wspólników czynny w siedzibie spółki jest upoważniony do odbioru korespondencji urzędowej kierowanej na adres spółki także na nazwisko drugiego z jej wspólników. Wspólnik spółki cywilnej obecny w siedzibie spółki jest osobą upoważnioną do odbioru korespondencji kierowanej na adres zakładu pracy.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie ma zatem podstaw do uznania braku należytego powiadomienia skarżących o wszczęciu postępowania oraz wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji. Trzeba także zwrócić uwagę, że odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...] zostało podpisane przez obie skarżące i wniesione w ustawowym terminie przewidzianym w art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Nie można zatem przyjąć, by kwestia doręczenia decyzji mogła mieć wpływ na przebieg postępowania, uprawnienia skarżących do jej zaskarżenia oraz wynik sprawy.

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał skargi za niezasadne, co skutkowało ich oddaleniem na podstawie art. 151 p.p.s.a.