Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 495/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2017-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: § 8 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 4 ust. 1 i 3, par. 21 ust. 1 pkt 1 lit, a,
journal: Dz.U. 2016 poz 1714
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu
article: art. 106 par. 3, art. 16 par. 1, art. 151art. 250,
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 29 ust. 1, 2,
journal: Dz.U. 2016 poz 1512
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2017 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW za 2015 r. 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na rzecz adwokata M. S. – P. kwotę 221,40 (dwieście dwadzieścia jeden 40/100) złotych, w tym 41,40 (czterdzieści jeden 40/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa w K. (ARiMR, Agencja), decyzją z dnia [...] roku, nr [[[.]] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. Nr [...]z dnia [...] r. o ustaleniu M.M. kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) za rok 2015 w wysokości 831,31 zł.

Organ ustalił, że M. M.złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2015 wraz z załącznikami graficznymi oraz pismem "Wnioski w sprawie wniosku

o przyznanie płatności na 2015 rok". Wniosek został przez rolnika na wezwanie organu uzupełniony.

W dniach 21 października - 18 grudnia 2015 r. w gospodarstwie M.M. zostały przeprowadzone kontrole w zakresie: programu rolno środowiskowego, kwalifikowalności powierzchni oraz w zakresie wzajemnej zgodności. Przedmiotowe kontrole wykazały nieprawidłowości mające wpływ na płatność, co znalazło odzwierciedlenie w raportach z czynności kontrolnych, które zostały przekazane wnioskodawcy. M.M. nie wniósł zastrzeżeń do wyników przedmiotowych kontroli. Opierając się na wynikach kontroli, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. wezwał M.M. do złożenia wyjaśnień. Strona złożyła korektę do wniosku, a także dodatkowe wyjaśnienia odnoszące się do sposobu wykorzystania działek rolnych DD/DD1, DE/DE1, DF/DF1, DG/DG1, DH/DH1, DI/DI1, DJ/DJ2, IK/IK1 wyrażając pogląd na temat definicji "trwałych użytków".

W dniu 3 czerwca 2016 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. wydał decyzję o przyznaniu M.M. płatności ONW do gruntów położonych w strefie nizinnej I w wysokości 6005,06 zł oraz o odmowie przyznania płatności ONW do gruntów położnych na obszarach ze specyficznymi utrudnieniami

w strefie nizinnej II. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. zastosował dodatkowo karę z tytułu przedeklarowania powierzchni w wysokości 411,84 zł dla obszarów ze specyficznymi utrudnieniami. Po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez M.M. Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR w K. decyzją z dnia [...] r. uchylił wskazaną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. decyzją Nr [...] z dnia [...] r. przyznał M.M. płatność ONW do gruntów położnych w strefie nizinnej I w kwocie 5.173,75 zł oraz odmówił przyznania płatności ONW do gruntów położonych w strefie ze specyficznymi utrudnieniami oraz w strefie nizinnej II oraz nałożył na stronę sankcje z tytułu tej płatności w kwotach 411,84 zł i 3.083,52 zł. Decyzja ta stała się prawomocna z dniem 10 stycznia 2017 r.

W związku z ostateczną decyzją z [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K., po wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, decyzją Nr [...] z dnia [...]ustalił M.M. kwotę nienależenie pobranych płatności ONW za rok 2015 w wysokości 831,31 zł.

Organ przypomniał, że wypłacone M.M. środki publiczne za rok 2015 w ramach płatności do obszarów z ograniczeniami naturalnymi i innymi szczególnymi ograniczeniami pochodzą ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, tj. z funduszu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2016 r., poz. 1512 ze zm.) – dalej jako ustawa o Agencji. Wskazał przepisy znajdujące zastosowanie - przepisy Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 364 ze zm.) zwanym dalej rozporządzeniem ONW, Rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014 r., str. 48), Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego Rozporządzenie Rady (WE) Nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20,12.2013, str. 487, ze zm.), Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającym Rozporządzenia Rady (EWG) Nr 352/78, (WE) Nr 165/94, (WE) Nr 2799/98, (WE) Nr 814/2000, (WE) Nr 1290/2005 i (WE) Nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013 r., str. 549, ze zm.) i Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz, UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69, ze zm.).Wyjaśnił, że z przepisu § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ONW wynika, że zasadniczym warunkiem koniecznym do spełnienia, w przypadku ubiegania się o płatności ONW, jest użytkowanie rolnicze działek w zgodzie z normami i wymogami. Nie spełnienie w/w warunku uniemożliwia przyznania płatności lub ma wpływ na wysokość płatności, w zależności od rozmiaru niezgodności.

Organ podkreślił, że postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest postepowaniem odrębnym od postepowania w przedmiocie przyznania płatności. W prowadzonym postępowaniu organy były zobowiązane do ustalenia, czy M.M. pobrał nienależne płatności ONW za rok 2015 oraz rozważenie, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności. Strona nie może skutecznie podnosić zarzutów skierowanych do decyzji przyznającej płatność.

Zdaniem organu doszło do nienależnego pobrania płatności ONW przez M.M. za rok 2015. Wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji z [...] r., przyznającej płatność w kwocie 6005,06 zł i przyznanie decyzją z 14 grudnia 2016 r. płatności w wysokości 5173,75 zł uzasadnia stwierdzenie, że kwota 831,31 zł stanowiąca różnicę między kwotą przyznaną decyzją pierwotną a kwotą przyznaną decyzją ostateczną stanowi płatność pobraną nienależnie i daje podstawę do ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności.

Organ uznał, że w niniejszej sprawie nie było podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności w myśl art. 54 ust. 3 Rozporządzenia (UE) Nr 1306/2013. W rozpatrywanej sprawie kwota nienależnie pobranych płatności ONW wyniosła 831,31 zł, która przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 11 ust. 2 Rozporządzenia Komisji Nr 907/2014 i tym samym w odniesieniu do tej płatności nie zachodziły przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Rozważając kolejną przesłankę odstąpienia od żądania zwrotu płatności – przedawnienie, organ wskazał na mający zastosowanie przepis art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95. Zgodnie z powołanym przepisem, okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, za którą należy uznać, co do zasady, dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności. M.M. złożył wniosek na rok 2015 w dniu 15 czerwca 2015 r. a więc upływ terminu przedawnienia mógłby nastąpić najwcześniej w dniu 15 czerwca 2019 r. Zatem czteroletni okres przedawnienia jeszcze nie minął i ustalenie kwoty do zwrotu jest w pełni zasadne.

Organ wskazał również, że w przedmiotowej sprawie odnośnie płatności ONW wypłaconej rolnikowi za rok 2015, znajdował zastosowanie art. 7 ust. 3 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r., zgodnie z którym: obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. W rozpoznawanej sprawie ustalono, że powierzchnia deklarowana gruntów, oraz powierzchnia stwierdzona, która kwalifikowała się do płatności ONW są różne. Płatności w konsekwencji zostały wypłacone na podstawie decyzji z dnia 3 czerwca 2016 r., która następnie została wyeliminowana z obrotu prawnego. Organ przy wydawaniu pierwotnej decyzji nie popełnił pomyłki, gdyż kwota płatności została wyliczona na podstawie danych zgłoszonych przez M.M. z zastosowaniem prawidłowej stawki.

Zdaniem organu, nie sposób przyjąć, że w przedmiotowej sprawie M.M. ubiegając się o płatności ONW, przyjmując przyznaną i przekazaną na jego rachunek płatność nie mógł w zwykłych okolicznościach wykryć nieprawidłowości. Wniosek o przyznanie płatności ONW zawiera sekcję "Oświadczenia i Zobowiązania", w której między innymi znajduje się zapis, że producentowi rolnemu znane są zasady przyznawania płatności ONW. Podkreślił, że M.M. wnioskował w 2015 r. o przyznanie płatności ONW do gruntów, których nie użytkował rolniczo. Zatem znał rzeczywisty stan faktyczny i prawny w sprawie przyznania płatności. Oznacza to, że we wniosku o ich przyznanie powinien zadeklarować tylko grunty kwalifikujące się do płatności. Trudno w tej sytuacji było mówić o pomyłce organu, skoro działał on w zaufaniu do deklaracji rolnika.

Organ przyjął, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki. Znajduje to oparcie w art. 7 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. Zgodnie zaś z art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji w rozpatrywanej sprawie znalazły zastosowanie przepisy dotyczące odsetek za zwłokę dla zaległości podatkowych.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wskazał, że przy ponownym rozpatrzeniu wniosku strony stwierdzając, że część zadeklarowanych do płatności ONW działek rolnych nie spełnia wymogów kwalifikowalności organ przyznał płatność w pomniejszonej wysokości w oparciu o przepis art. 19 ust 1 rozporządzenia Nr 640/2014, co zostało wyjaśnione w decyzji organu z 14 grudnia 2016 r. Organ podkreślił, że decyzja przyznająca płatności na rok 2015 jest ostateczna dlatego wniosek o wycofanie z obrotu przedmiotowej decyzji do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia kwestii wysokości płatności nie mógł być uwzględniony. Nie mogły być uwzględnione zarzuty dotyczące ustaleń faktycznych będących podstawą przyznania płatności ONW na rok 2015. Skarżący nie odwoływał się od decyzji, precyzując, na wniosek organu, charakter złożonego pisma na które otrzymał odpowiedź. W kwestii udzielenia stronie odpowiedzi na wcześniej złożone wnioski w formie decyzji, tak aby mógł zaskarżyć je do WSA, organ wskazał, że w niniejszym postępowaniu prowadzonym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW M.M. złożył jeden wniosek, w którym żądał wyjaśnienia skąd wynika kwota jego zadłużenie względem ARiMR za rok 2015. Żądanie to zostało rozpatrzone zarówno w decyzji organu pierwszej instancji, jak i w decyzji wydanej przez organ drugiej instancji.

Na powyższą decyzję M.M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Złożył wniosek o przesłuchania siebie oraz wszystkich pracowników Agencji uczestniczących w wydawaniu decyzji jak również, przywołując przepisy Konstytucji RP, wnioskował o przeprowadzenie rozprawy z udziałem ławników. Skarżący nie zgodził się z ustaleniami organu odnośnie nienależnie pobranych płatności, podnosząc, że organy opierały się na wyliczeniach dokonanych w poprzednich latach, które mogły zawierać błędy. W jego przypadku błędy takie sięgały nawet 50 % całkowitej kwoty płatności. Wskazał, że nie miał możliwości weryfikowania tych wyliczeń, ponieważ nigdy nie był o nich informowany przez Agencję. Wniósł o nakazanie Agencji, by przy przyznawaniu płatności dokonywała szczegółowych wyliczeń płatności dotyczących każdej działki, bo tylko taki sposób pozwoli na weryfikowanie, czy nie dochodzi do pomyłek.

M.M. powołał definicję upraw trwałych z Rozporządzenia (UE) Nr 1307/2013. Wyraził pogląd, że "uprawy trwałe" czyli lasy, grunty zakrzaczone i zadrzewione przez okres dłuższy niż 5 lat, które dają zbiory w postaci jagód, jeżyn, poziomek, grzybów, kory, ziół, soków z różnych gatunków drzew spełniają definicję upraw trwałych zawartą w art. 4 ust.1 lit g Rozporządzenia (UE) Nr 1307/2013. Zarzucił, że organ w zaskarżonej decyzji nie skupił się na kwestiach istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i poruszał zagadnienia mało istotne. Organ nie zauważył, że skarżący wnioskował o płatności JPO i ONW do lasów i gruntów zadrzewionych oraz zakrzaczonych zgodnie z definicją upraw trwałych, choć wynikało to ze złożonego przez niego wniosku.

Zdaniem skarżącego, w decyzji zatajono fakt, że 18,83 ha działek rolnych, które – zdaniem organu – nie kwalifikowały się do płatności podstawowych to przeważanie grunty na których zgłosił on uprawy trwałe. W związku z tym organ zasugerował, że skarżący świadomie próbował wyłudzić nienależne mu płatności, czego pracownicy ARiMR przy sporządzaniu pierwszej decyzji tego rzekomo nie zauważyli i pomylili się w wyliczeniach, aż o 50%. Stwierdził, że nie otrzymał od organów wystarczającego wyjaśnienia, na jakiej podstawie Agencja żąda od niego zwrotu 831,31 zł.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Agencji podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Organ uzupełnił akta przez załączenie dowodów przekazania M.M. środków objętych zaskarżoną decyzją.

Na rozprawie Sąd, na podstawie art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a., odmówił przeprowadzenia dowodu zawnioskowanego w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (jt. Dz.U.2016.1066) i art. 134 § 1 ustawy

z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(jt. 2016.718 ze zm.), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany, co do zasady, zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR w K. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. o ustaleniu M.M. kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) za rok 2015 w wysokości 831,31 zł.

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że wypłacone M.M. środki publiczne w ramach systemów wsparcia bezpośredniego pochodzą ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.

Przedmiotem postępowania toczącego się przed organem było zatem ustalenie, czy w sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Ustalenie, czy uprzednio przyznane kwoty płatności były nienależne lub przyznane w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji jak i z ostatecznych decyzji w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy. W tej drugiej sytuacji zadaniem organu nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne. W postępowaniu uregulowanym w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji organ ma za zadanie zbadać czy dana kwota stanowi kwotę nienależnie pobranych lub nadmiernie pobranych środków, co ma miejsce w postępowaniu odrębnym od postępowania o przyznanie danej płatności.

W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, iż do nienależnego lub nadmiernego pobrania płatności dochodzi nie tylko wówczas, gdy te środki zostaną przyznane, a następnie wypłacone, na podstawie decyzji administracyjnej później ostatecznie wyeliminowanej z obrotu prawnego, ale również wtedy, gdy środki te zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej oraz nastąpi ich wypłata, a następnie stwierdzone zostanie, iż przedmiotowa decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie, czy nadmiernie pobranych środków, w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ARiMR nie jest zatem uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatności (por. wyroki NSA: z 11 kwietnia 2013 r., II GSK 96/12 oraz z 15 listopada 2012 r., II GSK 1518/11, z 12 sierpnia 2016 r., II GSK 568/15). Nienależną płatnością jest bowiem wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej i krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jako świadczenie dokonane przez organ administracji publicznej na rzecz rolnika, które przestało być należnym w całości lub części na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia z powodu późniejszego zaistnienia okoliczności przewidzianych w przepisach regulujących pomoc finansową.

Stan faktyczny sprawy jest bezsporny. M.M. złożył wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2015. Uwzględniając żądanie organ decyzją z 3 czerwca 2016 r., przyznał M.M. płatności ONW do gruntów położonych w strefie nizinnej I w wysokości 6005,06 zł. Decyzja została doręczona skarżącemu w dniu 14 czerwca 2016 r., zaś płatności wynikające z decyzji zostały wczęści skompensowane z należnościami Agencji a w części przekazane na rachunek bankowy M. M. w dniu 21 czerwca 2016 r. W wyniku rozpatrzenia odwołania wniesionego przez skarżącego organ odwoławczy uchylił wskazaną decyzję i po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. decyzją z [...] r., Nr [...] przyznał M.M. płatność ONW do gruntów położnych w strefie nizinnej I w kwocie 5.173,75 zł. Decyzja stała się ostateczna, M.M. nie wniósł odwołania.

Wobec powyższego stanowisko organu, że różnica pomiędzy kwotą otrzymaną przez skarżącego z tytułu przyznania płatności ONW na podstawie decyzji wyeliminowanej z obrotu prawnego a kwotą wynikającą z ostatecznej decyzji stała się pomocą pobraną nienależnie, jest prawidłowe. W konsekwencji ustalenie skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności było uzasadnione.

Jak wskazano wyżej, w przypadku gdy kwota nienależnie pobranych płatności w całości lub części jest konsekwencją ostatecznej decyzji o przyznaniu płatności, w postępowaniu dotyczącym ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności nie podlegają ocenie kwestie związane z przyznaniem środków. Wysokość przyznanych skarżącemu środków z tytułu płatności ONW na rok 2015 była przedmiotem ustaleń i została przesądzona w ostatecznej decyzji z 14 grudnia 2016 r., którą przyznano M.M. płatność ONW w niższej wysokości. Z powyższych względów, w niniejszym postępowaniu nie jest możliwe postawienie skutecznego zarzutu w przedmiocie zasadności wyłączenia z przyznania płatności ONW gruntów stanowiących zdaniem skarżącego uprawy trwałe - lasy, grunty zadrzewione, zakrzaczone. Postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym trybem, w którym następuje określenie zmniejszeń lub nienależnie pobranych środków finansowych pochodzących ze środków unijnych, także krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie zadań realizowanych z funduszy unijnych. Postępowanie w niniejszej sprawie ma odrębny charakter i stanowi konsekwencję ustaleń wynikających z ostatecznej decyzji z 14 grudnia 2016 r. w sprawie przyznania płatności ONW za rok 2015. Wobec powyższego w prowadzonym postępowaniu organy nie mogły badać ponownie kwestii, które były przedmiotem rozpatrzenia w odrębnej sprawie dotyczącej przyznania płatności zakończonej wydaniem ostatecznej decyzji. Skarżący nie skorzystał z możliwości kwestionowania rozstrzygnięcia, którym przyznano płatność ONW za rok 2015 w wysokości niższej niż w decyzji pierwotnej. Organy tym samym miały prawo oprzeć się na ustaleniach zawartych w decyzji organu I instancji z 14 grudnia 2016 r. Z powyższych względów zarzuty skargi skierowane w stosunku do decyzji w przedmiocie przyznania płatności ONW w niższej wysokości, jako leżące poza granicami rozpatrywanej sprawy, nie mogły być skuteczne.

Przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu jest jedynie czy doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków i czy nie zachodzą okoliczności wyłączające możliwość ich dochodzenia

Możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu przez beneficjenta nienależnie pobranych płatności przewiduje przepis art. 7 ust. 3 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z 17 lipca 2014 r. Zgodnie z tym przepisem obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności.

Wyłączenie obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności wymaga, co do zasady, spełnienia łącznie dwóch wymienionych w nim przesłanek. Po pierwsze: płatność dokonana być musi na skutek błędu organu, po drugie błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Podkreślić należy, że w treści art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 prawodawca unijny posłużył się zwrotami niedookreślonymi takimi jak "pomyłka organu", czy też błąd, który "nie mógł zostać wykryty przez rolnika". Rozporządzenie nie definiuje pojęcia pomyłki organu, z tym, że w judykaturze na tle poprzednich tożsamych unormowań (art. 5 ust 3 rozporządzenia Nr 65/2011, art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004) utrwalony jest pogląd, że pod pojęciem "pomyłki organu" należy rozumieć wszelkie błędy popełnione przez właściwy organ lub inny organ, których skutkiem było dokonanie nienależnej płatności. Pomyłka organu może zaistnieć zarówno wówczas, gdy np. na podstawie niespornych okoliczności faktycznych wyliczył on kwotę płatności przy zastosowaniu błędnych stawek lub z powodu błędów rachunkowych jak i za pomyłkę należy uznać wszelkie błędy popełnione przez właściwy organ lub inny organ, których skutkiem było dokonanie nienależnej płatności." (por. NSA w wyrokach z 10 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 584/14, z 11 października 2013 r., sygn. akt II GSK 849/12, z 11 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 1861/12 www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd nie podziela stanowiska organu, który przyjął, że w niniejszej sprawie przyznanie skarżącemu płatności nie było skutkiem pomyłki organu. Organ niezasadnie ogranicza pojęcie pomyłki wyłącznie do pomyłki rachunkowej wskazując, że zastosowano przy wyliczeniu powierzchnię podaną przez skarżącego oraz właściwe stawki. W przedmiotowej sprawie organ wypłacił środki z tytułu płatności ONW na podstawie nieostatecznej decyzji z 3 czerwca 2016 r., która następnie, w związku ze złożonym przez skarżącego odwołaniem została uchylona w dniu 5 września 2016 r. Przyczyną wyeliminowania decyzji pierwotnej były uchybienia proceduralne oraz naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 19 ust 1 rozporządzenia 640/2014). Przekazanie środków na podstawie nieostatecznej decyzji, w sytuacji, gdy poprzedzające wydanie decyzji kontrole w przedmiocie kwalifikowalności powierzchni, w zakresie wzajemnej zgodności oraz programu rolnośrodowiskowego wykazały nieprawidłowości, należy rozpatrywać właśnie w kategorii pomyłki organu rozumianego jako błąd popełniony przez właściwy organ, którego skutkiem było dokonanie nienależnej płatności. Wobec powyższego nie można podzielić argumentacji organu, że przyznając i wypłacając płatności działał on w zaufaniu do deklaracji złożonej przez rolnika.

Wskazana wadliwość nie ma wpływu na wynik sprawy. Sąd podziela bowiem argumentację organu, że powyższy błąd nie jest błędem, którego skarżący nie mógł wykryć w zwykłych okolicznościach. Należy podkreślić, iż za rzetelność danych podanych we wniosku o przyznanie płatności odpowiada każdy rolnik. Powinien on – jako beneficjent, najlepiej być zorientowany co do zakresu w jakim grunt jest użytkowany rolniczo zgodnie z normami (por. wyrok NSA z 26 maja 2010 r., sygn. akt II GSK 609/09 dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązkiem rolnika jest deklarowanie powierzchni faktycznie użytkowanej rolniczo, zgodnej ze stanem faktycznym w roku składania wniosku. M.M. deklarując do płatności ONW działki rolne, których nie użytkował rolniczo zgodnie z wymogami, nie spełniające tym samym wymogów kwalifikowalności znał stan faktyczny. Istotnym dla oceny jest, że przeprowadzone przed wydaniem decyzji kontrole wykazały nieprawidłowości, o których skarżący został powiadomiony. Zasadnie zatem organ ocenił, że M.M. ubiegając się oraz przyjmując przyznaną i przekazaną płatność mógł wykryć nieprawidłowość w przekazaniu środków a zatem nie zaistniała druga, określona w art. 7 ust. 3 Rozporządzenia nr 809/2014, przesłanka wyłączająca obowiązek zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności za 2015 r.

W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 3 ust 1 rozporządzenia Rady (WE), EURATOM Nr 2988/95. Przepis art. 3 ust.1 rozporządzenia Rady (WE), EURATOM Nr 2988/95 przewiduje jako zasadę czteroletni okres przedawnienia liczony od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1 z tym, że w przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia w którym nieprawidłowość ustała. M.M. w złożonym w dniu 15 czerwca 2015 r. wniosku deklarował do płatności ONW działki rolne nie spełniające warunków kwalifikowalności. Zasadnie organy przyjęły, że złożenie deklaracji stanowiło nieprawidłowość, od której winien być liczony czteroletni okres przedawnienia.

Sąd podziela też stanowisko organu, że nie zachodzą przesłanki odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w zakresie nadmiernie pobranej płatności ONW, określone w art. 54 ust. 3 Rozporządzenia (UE) Nr 1306/2013. W rozpatrywanej sprawie kwota nienależnie pobranych płatności ONW wyniosła 831,31 zł, która przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 11 ust. 2 Rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) Nr 907/2014 i tym samym w odniesieniu do tej płatności nie zachodziły przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Wbrew zarzutom skargi uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie narusza wymogów określonych w art. 107 § § 3 K.p.a. Organ przedstawił w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktyczne i prawne stanowiące podstawę do jej wydania wyjaśniając podstawę oraz wysokość ustalonej kwoty nadmiernie pobranej płatności - 831,31 zł. Zarzuty skargi skierowane są, co do zasady, w stosunku do decyzji wymiarowej.

Odnosząc się do wniosku o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżącego oraz pracowników organu biorących udział w wydaniu decyzji należy wyjaśnić, że nie mógł być uwzględniony z uwagi na treść art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a. Przepis ten wyznacza ścisłe granice dopuszczalności wykorzystania w postępowaniu sądowym nowych dowodów ograniczając je do dowodów z dokumentów i to wyłącznie w przypadkach, gdy przeprowadzenie dowodu jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Nie mógł także zostać uwzględniony wniosek o przeprowadzenie rozprawy z udziałem ławników. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują rozpoznawania spraw z udziałem ławników. Zgodnie z art. 16 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka w składzie trzech sędziów, z zastrzeżeniem § 2 i 3, chyba, że ustawa stanowi inaczej.

W świetle powyższych rozważań Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie nie doszło do naruszeń przepisów prawa i to w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, a objęte zaskarżonym rozstrzygnięciem ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności było prawidłowe.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., oddalił skargę. Wynagrodzenie pełnomocnikowi, ustanowionemu w ramach prawa pomocy, Sąd przyznał na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1lit a, w zw. z § 8 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714).