Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 856/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art 52 ust 2
journal: Dz.U. 1977 nr 32 poz 140
law: Ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.
article: art 77 par 1, art 80, art 7, art 156 par 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 145 par 1 pkt 1c, art 153, art 200 i art 205 par 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), Asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Joanna Kurek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2008 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej M. Z. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik Gminy O. decyzją z [...] maja 1980r. - po rozpatrzeniu wniosku J. i J. D. o przejęcie gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,36 ha, położonego we wsi G., T. i P. - orzekł o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa na własności i posiadanie gospodarstwa rolnego bez zabudowań położonego we wsi G. o powierzchni 4,55 ha, w mieście O. o powierzchni 2,07 ha, we wsi T. o powierzchni 0,52 ha i we wsi P. o powierzchni 0,83 ha oraz zatrzymaniu przez właścicieli prawa dożywotniego użytkowania działki o powierzchni 0,23 ha oznaczonej numerem 622, położonej we wsi G.

M. Z. wniosła o stwierdzenie nieważności wyżej opisanej decyzji.

Wojewoda [...] decyzją z [...] sierpnia 2000r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy O. z [...] maja 1980r.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. Z. stwierdziła, iż zaskarżona decyzja dotknięta jest szeregiem wad. Zdaniem odwołującej się cały obszar gospodarstwa wynosił 8,03 ha, zaś od tego należało odjąć działkę o powierzchni 0,61 ha, którą odwołująca się otrzymała, zatem do ewentualnego przejęcia winien pozostać obszar o powierzchni 7,42 ha. Tymczasem organ faktycznie nie ustalił obszaru przejętego gospodarstwa. Natomiast z decyzji wynika, iż działka o powierzchni 0,61 ha została przejęta na rzecz Skarbu Państwa, co też potwierdził Urząd Gminy w O. w piśmie z 2 marca 2000r., nr [...], zaś działka o powierzchni 0,23 została zakupiona od Państwa przez stronę odwołującą się po śmierci ojca – J D. Odwołująca się zaprzeczyła również twierdzeniom ówczesnego organu, zwartym w decyzji, jakoby gospodarstwo nie uległo obniżeniu w ostatnich pięciu latach przed przejęciem. Wadą też było stwierdzenie, że wnioskodawcy o przejęcie nie posiadali żadnego prawnego następcy, w sytuacji gdy mieli dwie córki, a organ stwierdził, że nie posiadały uprawnień do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zdaniem strony wniosek o przejęcie został napisany przez osobę, która nie znała stanu faktycznego. Zaś doręczenie decyzji J. D. nastąpiło po

śmierci J. D., która zmarła 9 maja 1980r., zatem obowiązkiem organu było przeprowadzenie postępowania spadkowego.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] października 2002r. uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 3 marca 2004r. (sygn. akt IV SA 4221/03) uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] października 2002r. Wskazał, iż Minister uchylając decyzję Wojewody [...] i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania dopuścił się naruszenia art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej w skrócie: K.p.a.), albowiem jeżeli miał jakiekolwiek wątpliwości mógł w trybie art. 136 K.p.a. przeprowadzić postępowanie uzupełniające i wydać decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., a nie wydawać decyzji kasacyjnej. Zdaniem Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do podjęcia decyzji w trybie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., tym bardziej, iż z uwagi na brak pełnej dokumentacji dotyczącej wydania decyzji z [...] maja 1980r. należało dokonać wnikliwej oceny decyzji, o której wzruszenie w trybie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. wniesiono. Zatem dopiero wnikliwa ocena zebranego materiału dowodowego pozwoli organowi drugiej instancji wydać decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Nadto wskazano, iż w zaskarżonej decyzji pojawiło się stwierdzenie, że wada decyzji z [...] maja 1980r. "nie jest to nieistotna wada", zatem niezrozumiałym jest przedstawienie w uzasadnieniu decyzji istotnych wad i niewyjaśnienie tej problematyki w kierunku, czy jest to wada dająca podstawę do zastosowania dyspozycji art. 156 K.p.a. Należy też mieć na uwadze postępowanie po wydaniu decyzji z uwagi na zgon przekazującej gospodarstwo rolne J. D. dwa dni po wydaniu decyzji oraz jej długotrwałą wcześniejszą chorobę.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - w następstwie uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny decyzji organu drugiej instancji, rozpatrując powtórnie odwołanie od decyzji Wojewody [...] z [...] sierpnia 2000r. - decyzją z [...] maja 2005r. uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, że organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy O. z [...] maja 1980r. nie był Wojewoda [...], ale Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 stycznia 2006r. (sygn. akt IV SA/Wa 1475/05) uchylił powyższą decyzję. Sąd stwierdził, iż błędnie przyjęto, że organem właściwym do orzekania w przedmiotowym postępowaniu nieważnościowym winno być Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

Decyzją z [...] lipca 2006r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2000r. Wskazał, że rozpoznając ponownie odwołanie M. Z. od decyzji Wojewody [...] z [...] sierpnia 2000r. związany był oceną prawną wskazaną w powyższych wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Po rozpoznaniu skargi M. Z. na powyższą decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 6 kwietnia 2007r. (sygn. akt IV SA/Wa 1849/06) uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podkreślił, iż związany jest poprzednio wydanymi wyrokami. Przesądził zatem niejako, iż brak jest podstaw do utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Wskazał, że decyzja narusza art. 153 P.p.s.a. W opinii Sądu, Minister nie zastosował się do wskazań oraz oceny prawnej wyrażonych w wyrokach z 3 marca 2004r. oraz 11 stycznia 2006r. Nie ustalił w szczególności wpływu na kontrolę decyzji z [...] maja 1980r. w trybie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. postępowania po jej wydaniu, a zatem tego czy decyzja ta mogła stać się ostateczna z uwagi na zgon J. D. w dwa dni po jej wydaniu oraz niedoręczenia tej decyzji spadkobiercom zmarłej. Sąd wskazał, że Minister winien jeszcze raz dokonać oceny wad decyzji Naczelnika Gminy O. z [...] maja 1980r. pod kątem stwierdzenia jej nieważności, odnosząc się do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu i oceniając, czy decyzja ta może pozostać w obrocie prawnym pomimo jej niedoręczenia zmarłej J. D.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] kwietnia 2008r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2000r. W uzasadnieniu organ wskazał, iż gospodarstwo rolne J. i J. D. zostało przejęte na podstawie art. 52 ustawy z 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Zgodnie z art. 45 cytowanej ustawy w razie braku następców lub gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił przejęcia,

gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmowało Państwo. Dowodem stwierdzającym posiadanie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego było świadectwo ukończenia szkoły rolniczej lub przysposobienia rolniczego, ewentualnie zaświadczenie wydane przez biuro gromadzkiej rady narodowej lub organ do spraw rolnych prezydium rady narodowej osiedla.

Dalej organ wskazał, iż większość dokumentacji dotyczącej przejętego gospodarstwa uległa zniszczeniu. Z kolei z analizy zachowanych dokumentów wynika, że J. i J. D. wystąpili 29 kwietnia 1980r. z wnioskiem o przekazanie gospodarstwa rolnego o pow. 7,36 ha na rzecz Skarbu Państwa. W chwili przejęcia gospodarstwa J. D. miał 73 lata, J. D. zaś miała 72 lata, obydwoje więc osiągnęli wymagany wiek emerytalny (65 lat dla mężczyzny oraz 60 lat dla kobiety). Nie posiadali także następcy prawnego, któremu mogliby przekazać gospodarstwo rolne, gdyż ich dwie córki pracowały zawodowo poza rolnictwem i nie posiadały uprawnień do objęcia gospodarstwa rolnego. Decyzją z [...] czerwca 1980r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. przyznał J. i J. D. prawo do emerytury. J. D. świadczenia przyznano za okres od 4 czerwca 1980r. do 29 lipca 1980r., a J. D. pobierał świadczenia emerytalne do 31 listopada 1990r.

Organ wskazał, że z powodu niezachowania się większości dokumentacji dotyczącej przejęcia przedmiotowej nieruchomości, ustalenie czy decyzja Naczelnika Gminy O. z [...] maja 1980r. została prawidłowo doręczona J. D., może być oparte jedynie na dokumentacji pośredniej. W aktach sprawy brak jest bowiem zwrotnych potwierdzeń odbioru powyższego rozstrzygnięcia. Jednak na uwierzytelnionej kopii decyzji widnieje pieczątka stwierdzająca prawomocność decyzji Naczelnika Gminy O. od [...] czerwca 1980r. Minister wskazał, że choć M. Z. podaje jako datę zgonu J. D. 9 maja 1980r., a więc dwa dni po wydaniu omawianej decyzji, jednak odmówiła przesłania dokumentów mających na celu ustalenie jej następstwa prawnego oraz legitymacji prawnej do występowania w niniejszym postępowaniu jako strona. W związku z tym, organ nie miał nawet możliwości potwierdzenia faktycznej daty śmierci J. D., która wynika wyłącznie z treści pisma skarżącej. Organ podkreślił także, iż wadą decyzji skutkującą stwierdzeniem nieważności jest skierowanie

decyzji do osoby nieżyjącej już w momencie jej wydania, natomiast z załączonej dokumentacji wynika, że J. D. żyła w momencie wydania decyzji Naczelnika Gminy O. Wnioskodawczyni nie przedłożyła żadnych dokumentów na poparcie stwierdzenia jakoby sporne gospodarstwo zostało przejęte z rażącym naruszeniem prawa. Nałożenie na organy obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania od współdziałania w realizacji tego obowiązku.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, organ odwoławczy wskazał, że w dniu wydawania decyzji z [...] maja 1980r. gospodarstwo rolne państwa D. miało powierzchnię 7,36 ha i taki obszar został wpisany na rzecz Skarbu Państwa do nowo utworzonej księgi wieczystej nr [...]. Z sentencji wymienionej decyzji wynika, że przejmowane gospodarstwo miało powierzchnię 7,36 ha, a nie jak podnosi strona 7,97 ha. Podanie nieprawidłowej powierzchni gospodarstwa w uzasadnieniu decyzji z [...] maja 1980r. było więc oczywistym błędem ówczesnego organu i nie może stanowić przesłanki do stwierdzeniem nieważności decyzji, ponieważ taka omyłka nie stanowi rażącego naruszenia prawa.

Podsumowując organ uznał, że właściciele dobrowolnie zrzekli się omawianego gospodarstwa w zamian za emeryturę, a zatem przejęcie na Skarb Państwa nastąpiło zgodnie z warunkami przewidzianymi w ustawie z 27 października 1977r. W konsekwencji nie można przyjąć, że doszło do rażącego naruszenia prawa.

M. Z. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] kwietnia 2008r. wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji Naczelnika Gminy O. z [...] maja 1980r. Zarzuciła, iż zaskarżona decyzja jest kolejną decyzją wydaną przez Ministra bez analizy dokumentacji, którą posiada. Skarżąca zarzuciła Ministrowi, że nigdy nie zwracał się ani do niej, ani też do jej pełnomocników o jakąkolwiek dokumentację czy wyjaśnienia. Skarżąca wyraziła zdziwienie, że Minister nie potrafi ustalić daty zgonu J. D. mimo posiadanej kserokopii aktu zgonu i dostępu do informacji z urzędu. Zdaniem strony skarżącej data zgonu jaką jest 9 maja 1980r. stanowi podstawę do zwrotu majątku przez Skarb Państwa. Podniosła, że karta informacyjna ma zmienioną datę sporządzenia z 18 maja 1980r. na 18 kwietnia 1980r. Brak też na karcie podpisu J. D., zaś podpis J. D. został sfałszowany. Skarżąca wskazała, iż żądała przeprowadzenia ekspertyzy widniejącego podpisu, ponieważ łatwo można dostrzec, że nie jest to podpis J. D., gdy porówna się inne dokumenty podpisane przez niego. Natomiast dowodem na to, że Ministerstwo usunęło z akt sprawy niewygodne dokumenty jest chociażby podanie J. D. z 9 czerwca 1980r. poświadczone przez Sołtysa i Kierownika Gminnej Służby Rolnej Urzędu Gminy w O., z którego wynika, że J. D. jest nadal właścicielem gospodarstwa rolnego. Na podaniu tym widnieje własnoręczny podpis J. D. Strona skarżąca oświadczyła także, że podtrzymuje argumenty podane w odwołaniu z 14 sierpnia 2000r.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - w odpowiedzi na skargę - wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej w skrócie: P.p.s.a. (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, doszedł do przekonania, iż skarga jest zasadna, albowiem decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] kwietnia 2008r. narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Po pierwsze, należy podkreślić, iż zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja zostały wydane w ramach postępowania nieważnościowego, czyli jednego z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego. Oznacza to, iż przedmiotem postępowania nadzwyczajnego winno być przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji, wydanej w postępowaniu zwykłym, w tym wypadku decyzji Naczelnika Gminy O. z [...] maja 1980r., którą orzeczono o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego położonego na terenie wsi G., T. i w mieście O.

Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 K.p.a., toteż może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a. Przy tym należy pamiętać, iż ewentualne zaistnienie wad ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydawania kwestionowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji.

Przesłanką stwierdzenia nieważności szczególnie rozważaną na gruncie przedmiotowej sprawy było wydanie aktu z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.). Z brzmienia przywołanego przepisu wynika, iż nie każde naruszenie prawa pociąga za sobą nieważność decyzji, ale tylko przypadki oczywistego i ciężkiego naruszenia prawa. Rażące naruszenie prawa zachodzi w przypadku gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części (wyrok NSA 21.08.2001r., sygn. akt II SA 1726/00, publ. Lex 51233). Dlatego też, w tezie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 grudnia 1988r. (sygn. akt II SA 981/88, ONSA 1988, z. 2, poz. 96) zasadnie stwierdzono, że "naruszenie przepisów postępowania lub prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru, jeżeli nie nosi cech rażącego naruszenia prawa". Rozważając wystąpienie bądź niewystąpienie przesłanki rażącego naruszenia prawa należy zawsze oddzielać od rażącego naruszenia prawa przypadki naruszenia prawa spowodowane wykładnią przepisów lub nieodpowiednim ich zastosowaniem. Po drugie zaskarżona decyzja jest wynikiem ponownego rozpatrzenia sprawy m. in. po wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 3 marca 2004r., sygn. akt IV SA/Wa 4221/03 i z 6 kwietnia 2007r., sygn. akt IV SA/Wa 1849/06. Orzeczeniami tymi uchylono wydawane w postępowaniu odwoławczym przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzje, tj. decyzję z [...] października 2002r. i decyzję z [...] lipca 2006r. Okoliczność ta oznacza, iż organ administracji rozpoznający sprawę po wyrokach Sądu Administracyjnego uchylających ww decyzje - stosownie do art. 153 P.p.s.a. – był związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w tychże orzeczeniach. Związanie to odnosi się także do Sądu orzekającego obecnie w sprawie.

Sądy w obu powołanych wyrokach uznały, iż zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem art. 153 P.p.s.a. i przepisów administracyjnego prawa procesowego, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. I tak w wyroku z 3 marca 2004r. Sąd stwierdził, iż w jego ocenie zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do podjęcia stosownej decyzji. Twierdzenie to jest uzasadnione z uwagi na brak pełnej dokumentacji dotyczącej wydanej [...] maja 1980r. decyzji o przejęciu gospodarstwa. W tej sytuacji należy dokonać wnikliwej oceny tejże decyzji. Dalej Sąd zwrócił uwagę na stwierdzenie, które znalazło się w decyzji z [...] października 2002r., że wada decyzji z [...] maja 1980r. "nie jest to nieistotna wada" i pozostawienie wskazanej treści stwierdzenia bez wyjaśnienia, czy jest to wada dająca podstawę do zastosowania dyspozycji art. 156 K.p.a. Wskazał też, że należy mieć na uwadze postępowanie po wydaniu decyzji z uwagi na zgon (dwa dni później) przekazującej gospodarstwo rolne J. D. Dopiero wnikliwa ocena zebranego materiału dowodowego pozwoli organowi drugiej instancji wydać decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.

W kolejnym wyroku z 6 kwietnia 2007r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, będąc związany poprzednio wydanymi wyrokami, zwłaszcza wyrokiem z 3 marca 2004r., zauważył że w zaskarżonej decyzji Minister ponownie nie zastosował się do wskazań oraz oceny prawnej wyrażonej w wyroku z 3 marca 2004r. W szczególności nie ustalił wpływu na kontrolowaną w trybie postępowania nieważnościowego decyzję z [...] maja 1980r. postępowania po jej wydaniu, a zatem tego czy decyzja ta mogła stać się ostateczna z uwagi na zgon dwa dni po jej wydaniu J. D. oraz niedoręczenia tej decyzji spadkobiercom zmarłej. Ostatecznie Sąd wskazał, że organ odwoławczy winien jeszcze raz dokonać oceny wad decyzji Naczelnika Gminy O. z [...] maja 1980r. pod kątem przesłanek nieważnościowych, odnosząc się do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu i oceniając, czy decyzja z [...] maja 1980r. może pozostać w obrocie prawnym pomimo jej niedoręczenia zmarłej J. D.

W świetle powyższego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi – jako organ rozpoznający sprawę – powinien mieć na względzie dwie podniesione wyżej okoliczności, mianowicie tą, iż sprawa toczy się w trybie nieważnościowym na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. i tą, że jest związany - stosownie do art. 153 P.p.s.a. - oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w przedstawionych wyżej orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W ocenie Sądu – w składzie orzekającym w niniejszej sprawie – organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję dopuścił się kolejny raz naruszenia art. 153 P.p.s.a. Mianowicie nie zastosował się do oceny prawnej i wskazań zawartych w wyrokach Sądu Administracyjnego jakie zapadły w sprawie co do dalszego postępowania, które miały na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie. Takim działaniem naruszył również zasady ogólne postępowania, jak i zasady postępowania dowodowego, w szczególności art. 7 K.p.a., którego realizacji służy m.in. przepis art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., nadto art. 107 § 3 K.p.a. Zatem słusznym jest zarzut skargi, jakoby organ odwoławczy wydał kolejną decyzję bez analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.

Stosownie do art. 52 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym rolników i ich rodzin ((Dz.U. nr 32, poz. 140) – zwanej dalej: ustawą o zaopatrzeniu emerytalnym), stanowiącego podstawę prawną decyzji kontrolowanej w postępowaniu nieważnościowym, przekazanie gospodarstwa rolnego Państwu następowało w drodze decyzji naczelnika gminy. Przejęcie gospodarstwa rolnego przez Państwo – według art. 45 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym – następowało na wniosek rolnika w razie braku następców lub gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia. Konsekwencją takiego przekazania było uzyskanie prawa do emerytury, a świadczenie to przysługiwało rolnikowi, który spełniał łącznie kilka warunków, w tym przekazał Państwu gospodarstwo rolne, którego wartość nie uległa obniżeniu w okresie ostatnich 5 lat prowadzenia gospodarstwa przed jego przekazaniem, chyba że obniżenie wartości gospodarstwa nastąpiło z przyczyn niezawinionych przez rolnika (art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym). Z treść przytoczonych regulacji prawnych wynika, iż warunkiem do przejęcia gospodarstwa rolnego przez Państwo było

złożenie wniosku przez rolnika o przejęcie w przypadku braku następców lub gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia. Natomiast kwestia dotycząca oceny, czy wartość przekazanego gospodarstwa rolnego nie uległa obniżeniu w okresie ostatnich 5 lat prowadzenia tego gospodarstwa przed przekazaniem – w ocenie Sądu – była badana w momencie ubiegania się przez rolnika o świadczenie emerytalne, jako że stanowiła ona jeden z warunków, od spełnienia którego zależało przyznanie emerytury.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi trzymając się ściśle wytycznych sformułowanych w dotychczasowych wyrokach Sądu Administracyjnego winien - na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego sprawy - dokonać wnikliwej oceny decyzji Naczelnika Gminy O. z [...] maja 1980r. i rozważyć kwestię rażącego naruszenia prawa przez zbadanie, czy czynności zmierzające do wydania decyzji oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części.

W aspekcie tych rozważań organ winien odnieść się w sposób szczególny do powierzchni przejętego gospodarstwa rolnego w kontekście wniosku J. i J. D. o przejęcie gospodarstwa o powierzchni 7,36 ha i powierzchni przejętego gospodarstwa wskazanej w rozstrzygnięciu decyzji z [...] maja 1980r. oraz ustaleń organu pierwszej instancji, jako że wielkość przejętego gospodarstwa kwestionuje skarżąca.

Organ pierwszej instancji w swojej decyzji przyznał, iż "w decyzji z [...] maja 1980r. figurują dwie różne powierzchnie gospodarstwa. Na wstępie decyzji wymieniona jest powierzchnia 7,36 ha, a w sentencji obszar przejętego gospodarstwa obejmuje również powierzchnię 0,61 ha, której własność M. Z. uzyskała aktem własności ziemi z [...] stycznia 1980r. Jednakże faktycznie na Skarb Państwa zostało przejęte gospodarstwo rolne o powierzchni 7,36 ha, co wynika z zapisu KW [...], a także z zapisu KW [...], w której po dzień dzisiejszy M. Z. jest ujawniona jako właściciel zabudowanej nieruchomości o powierzchni 0,61 ha położonej w G.".

Z kolei wyjaśnienia organu odwoławczego zawarte w zaskarżonej decyzji z [...] kwietnia 2008r. odnośnie kwestionowanej powierzchni przejętego gospodarstwa odbiegają od rzeczywistej treści decyzji z [...] maja 1980r., bowiem wskazano, iż "z sentencji decyzji o przejęciu wynika, że przejęte od byłych właścicieli

gospodarstwo rolne miało powierzchnię 7,36 ha, nie zaś 7,97 ha. Wprawdzie w uzasadnieniu decyzji błędnie podano, iż przejęte gospodarstwo [...] miało łączną powierzchnię 7,97 ha, jednak był to oczywisty błąd ówczesnego organu [...]".

Tymczasem należy zauważyć, iż okoliczność, że gospodarstwo przejęte miało powierzchnię 7,97 ha najpierw wynika z rozstrzygnięcia decyzji (zwanego przez organ sentencją), a nie jak wskazuje organ tylko z uzasadnienia. Zatem przedstawione odniesienie się organu odwoławczego do zarzutu skargi dotyczącego powierzchni przejętego gospodarstwa, należało uznać za niewnikliwe jego rozważenie. Mając za podstawę faktyczną treść decyzji o przejęciu, czyli taką jaką przedstawił organ pierwszej instancji, nadto wytyczne Sądu zawarte w wyroku z 3 marca 2004r., organ odwoławczy przy ponownym rozpoznawaniu sprawy wykaże, czy powyższe okoliczności (dotyczące powierzchni) są wadą dającą podstawę do zastosowania dyspozycji art. 156 K.p.a.

Również stwierdzenie organu odwoławczego, że z dokumentacji sprawy wynika, iż J. D. żyła w momencie wydawania decyzji Naczelnika Gminy O., co oznacza że decyzję skierowano do osoby żyjącej w momencie jej wydania, zatem okoliczność ta nie jest wadą decyzji, która mogłaby skutkować stwierdzeniem jej nieważności, nie jest załatwieniem sprawy w kwestii wątpliwości co do braku doręczenia decyzji J. D. i wpływu na jej byt prawny.

Przedstawione działanie organu, oprócz naruszenia wyżej wskazanych przepisów prawa procesowego, stanowi także naruszenie kolejnej z zasad postępowania administracyjnego, mianowicie zasady przekonywania z art. 11 K.p.a., przez niewyjaśnienie stronie przesłanek rozstrzygnięcia. Największe znaczenie dla realizacji tej zasady ma właściwe uzasadnienie decyzji administracyjnej, które winno być tak zredagowane, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możności zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Uzasadnienie kontrolowanej w sprawie decyzji w aspekcie jej legalności - w ocenie Sądu - nie odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a.

Odnosząc się do zarzutu niewzywania skarżącej do przedstawienia dokumentów związanych ze sprawą, po pierwsze należy podkreślić, iż Sąd w wyroku z 3 marca 2004r. wskazał, że "w niniejszej sprawie zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do podjęcia decyzji [...]"; zaś po drugie inicjatywa

dowodowa mogła wyjść również od samej skarżącej, skoro to ona z określonych faktów wywodzi określone skutki prawne. Oznacza to, iż skarżąca bez wezwania mogła przedstawić dokumenty, które posiada i które - jej zdaniem - są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

W sytuacji, gdy skarżąca (co wynika z treści skargi) dopatruje się w działaniach organów administracji publicznej czynów podpadających pod przepisy prawa karnego, wówczas winna skierować stosowne doniesienia do właściwych organów ścigania, albowiem w tym postępowaniu nie mogą one odnieść zamierzonego przez nią skutku.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest zobowiązany mieć na względzie wskazówki co do dalszego postępowania zawarte w niniejszym orzeczeniu oraz wytyczne sformułowane w wyroku z 3 marca 2004r. i 6 kwietnia 2007r. Trzymając się ściśle tychże wywodów i wytycznych orzeknie w przedmiocie wniosku skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy O. z [...] maja 1980r. W szczególności rozważy przesłanki nieważnościowe wobec decyzji Naczelnika Gminy O. z [...] maja 1980r. Odniesie się do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu, nawet do tej części zarzutów, do których się odniósł, niemniej jednak uczynił to w sposób niewyczerpujący, a nawet mijający się z prawdą. Nadto oceni właściwie, czy decyzja z [...] maja 1980r. może pozostać w obrocie prawnym pomimo jej niedoręczenia zmarłej J. D. Innymi słowy czy zgon J. D. dwa dni po wydaniu decyzji, w konsekwencji niedoręczenie tej decyzji jej spadkobiercom, mogą świadczyć o rażącym naruszeniu prawa stanowiącym podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa. Rozważając tę okoliczność organ winien mieć na uwadze fakt, iż o rażącym naruszeniu prawa można mówić w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie zawarte w decyzji ocenianej w postępowaniu nieważnościowym pozostaje w oczywistej sprzeczności z przepisami prawa, na podstawie których decyzja ta została wydana, jak i w sytuacji gdy ustalenia organu wydającego ocenianą decyzję nie znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym.

W tym stanie rzeczy uznano, iż zaskarżona decyzja narusza wyżej powołane przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynika sprawy oraz art. 153 P.p.s.a. i na mocy art. 145 § 1 pkt 1 c orzeczono jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego, na które

złożył się wpis od skargi w wysokości 200 zł postanowiono - w punkcie 2 - na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a.