Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 302/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2017-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2016 poz 1870
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Łozowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marta Wojciechowska Sędzia WSA Anna Wójcik Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi T. H. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 17 maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez T. H. (dalej jako: strona, skarżący, wnioskodawca, zobowiązany), jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 17.05.2017 r. utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 15.02.2017 r., którą odmówiono skarżącemu umorzenia w całości należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych z dnia 23.09.2016 r. seria [...] nr [...], seria [...] nr [...] i seria [...] nr [...] w łącznej wysokości 300 zł.

Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskami z dnia 30.09.2016 r. i z dnia 03.10.2016 r. skarżący zwrócił się o umorzenie w całości należności z tytułu grzywien nałożonych mandatami karnymi w łącznej wysokości 300 zł. Wskazał, że jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Otrzymuje z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] zasiłek stały w kwocie 481 zł i zasiłek opiekuńczy w kwocie 153 zł, które nie wystarczają na pokrycie wszystkich kosztów bytowych. Zaznaczył, że mandaty otrzymał po raz pierwszy w życiu.

W związku z wezwaniem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 03.11.2016 r., w piśmie z dnia 10.11.2016 r. wnioskodawca poinformował, że wprawdzie zamieszkuje z mamą, która także jest osobą niepełnosprawną, ale prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe. Razem z mamą ponosi wydatki w połowie na mieszkanie i media. Natomiast wydatki na wyżywienie i leki skarżący ponosi osobno. Wnioskodawca przedstawił zlecenie na zakup okularów (koszt ok. 250 zł). Do wniosku, a następnie w związku z ww. wezwaniem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu, skarżący załączył dokumenty potwierdzające powyższe okoliczności.

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu decyzją z dnia 15.02.2017 r. odmówił umorzenia w całości należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze wyżej opisanych mandatów karnych kredytowanych z dnia 23.09.2016 r. w łącznej wysokości 300 zł.

Od decyzji organu I instancji skarżący wniósł odwołanie z dnia 06.03.2017 r. prosząc o umorzenie w całości lub w połowie mandatu w wysokości 300 zł. Prośbę uzasadnił sytuacją materialną spowodowaną otrzymywaniem zasiłku stałego w kwocie 481 zł i zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł oraz zdrowotną (znacznym stopniem niepełnosprawności). Przedstawił przebieg całego zdarzenia, które zakończyło się ukaraniem w dniu 23.09.2016 r. mandatami karnymi za zaśmiecanie, przeklinanie i spożywanie alkoholu w miejscach publicznych. Wskazał, że na początku nie chciał przyjąć mandatów, a kara za takie wykroczenie w wysokości 300 zł nie jest adekwatna.

Rozpoznając odwołanie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu stwierdził, że brak jest podstaw - zarówno faktycznych, jak i prawnych do uchylenia decyzji organu I instancji z dnia 15.02.2017 r. i załatwienia sprawy zgodnie z żądaniem strony.

W uzasadnieniu w pierwszej kolejności organ odwoławczy zasygnalizował, że w toku postępowania odwoławczego, tj. w dniu 28.04.2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 10 lutego 2017 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 659 - zwana dalej z.u.f.p.) zmieniająca przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1870 z późn. zm. - zwanej dalej u.f.p.). W myśl art. 2 ust. 1 pkt 3 z.u.f.p. do przedmiotowej sprawy zastosowanie będzie miał zatem przepis art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p, który stanowi, że należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może na wniosek zobowiązanego umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. Wyjaśnił, że choć zmianie uległa podstawa prawna wydawanej decyzji (na etapie rozstrzygania przez organ I instancji podstawę prawną udzielenia ulgi we wnioskowanej formie stanowił art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201 z późn. zm.) [dalej jako: O.p.], to będzie ona oparta na przesłankach, które nie uległy zmianie, a więc na przesłankach interesu zobowiązanego lub interesu publicznego.

Podkreślił też, że organ w przedmiotowej sprawie działa w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że rozstrzygnięcie w przedmiocie ulgi w spłacie zobowiązań nie jest ściśle zdeterminowane obowiązującą normą prawną - to organowi ustawodawca pozostawił wybór czy należność zostanie umorzona czy nie.

Z kolei z uwagi na to, że przesłanki ważnego interesu zobowiązanego i interesu publicznego są niedoprecyzowane i nieostre, wymagają one każdorazowo dogłębnej analizy w kontekście argumentów podnoszonych przez stronę, okoliczności stanu faktycznego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. Przy identyfikacji pojęć ważnego interesu zobowiązanego i interesu publicznego przydatne są wyjaśnienia zawarte w orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie, które organ przytoczył.

Ważny interes zobowiązanego wiązać należy z sytuacją, w której zapłata objętych wnioskiem o umorzenie należności, mogłaby zachwiać podstawami egzystencji zobowiązanego. Ważny interes zobowiązanego to także sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków zobowiązany nie jest w stanie uregulować należności. Przy ocenie tej przesłanki należy też uwzględnić zachowanie strony. Ważny interes zobowiązanego nie może być wyprowadzony z własnego przekonania, że sytuacja w jakiej znalazł się zobowiązany, w związku z obowiązkiem zapłaty grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego, jest okolicznością wyczerpującą przesłankę, o której mowa w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p.

Interes publiczny związany jest natomiast z wartościami wspólnymi dla całego społeczeństwa, takimi jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego.

Należy też mieć na względzie, że zasadą jest zapłata zobowiązania w nałożonej wysokości i w wyznaczonym terminie płatności. Odstąpienie od tej zasady i przyznanie ulgi, z uwagi na to, że odbywa się kosztem środków należnych budżetowi państwa, następuje incydentalnie. Względy społeczne wymagają, żeby należności z tytułu grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych były realizowane.

Z punktu widzenia rozumienia przesłanek uzasadniających udzielenie ulgi w spłacie z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p, tj. przesłanki ważnego interesu zobowiązanego i interesu publicznego, znaczenie ma szczególny charakter należności nałożonych w drodze mandatów karnych.

Odnosząc powyższe do stanu rozpatrywanej sprawy organ zaznaczył, że podniesione w odwołaniu stwierdzenie, że kara za wykroczenia w wysokości 300 zł nie jest adekwatna do przewinień, nie mogło podlegać ocenie w przedmiotowej sprawie, która nie dotyczy zasadności ukarania. Natomiast istotą ukarania za wykroczenia karą grzywny jest spowodowanie pewnej dolegliwości dla ukaranego, co wiąże się z zasadą nieuchronności odpowiedzialności karnej. Zastosowanie instytucji umorzenia należności z tytułu mandatów prowadzi natomiast do sytuacji przeczącej założeniom, istocie kary grzywny i dlatego umorzenie musi następować w wyjątkowych wypadkach.

Skarżący we wniosku nie powołał okoliczności świadczących o wystąpieniu przesłanki interesu publicznego. Organ odwoławczy uznał, że w przedmiotowej sprawie przesłanka interesu publicznego nie wystąpiła, a wręcz przeciwnie tego rodzaju interes, respektujący takie wartości wspólne dla całego społeczeństwa jak porządek publiczny, ochrona moralności publicznej, zaufanie do organów władzy, wskazuje na bezpodstawność udzielenia stronie wsparcia ze środków należnych budżetowi państwa, umorzenie grzywien byłoby w pewien sposób poparciem dla dążenia przez ukaranego do uniknięcia kary. Z akt sprawy wynikało też, iż mandaty skarżący otrzymał w dniu 23.09.2016 r., a z wnioskiem o ich umorzenie wystąpił już w dniu 30.09.2016 r. A zatem w ubieganiu się o umorzenie mandatów widzi on sposób na uregulowanie tych należności, co zdecydowanie nie leży w interesie publicznym.

W zakresie przesłanki ważnego interesu zobowiązanego aktualną sytuację finansową, materialną i życiową skarżącego obrazowały zgromadzone w sprawie dokumenty.

Z oświadczenia o stanie majątkowym z dnia 10.11.2016 r. wynikało, że skarżący utrzymuje się z zasiłków z opieki społecznej w wysokości 634 zł. Korzystanie z pomocy społecznej potwierdza zaświadczenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie Filia Nr [...] w [...] z dnia 10.11.2016 r. i decyzje Prezydenta Miasta [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...]: z dnia 08.01.2014 r. o przyznaniu zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej od dnia 01.12.2013 r. do dnia 31.05.2017 r. w kwocie 389 zł miesięcznie; z dnia 12.12.2013 r. o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności od dnia 01.11.2013 r. do dnia 31.05.2017 r. w wysokości 153 zł miesięcznie. Na wydatki bieżącego utrzymania składały się opłaty za: czynsz - 174,60 zł, energię elektryczną - 58,50 zł, gaz - 33 zł, Internet i telefon - 46,80 zł, lekarstwa i leczenie - 70 zł i wyżywienie - 300 zł. Do czynszu wliczone są opłaty za wywóz śmieci i ogrzewanie. Skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a ww. wydatki oprócz leków i wyżywienia ponosi w połowie z matką, z którą mieszka.

Zgromadzone dokumenty świadczyły o tym, że sytuacja zdrowotna wnioskodawcy rzutuje na stan finansowy. Z orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] nr [...] z dnia 26.11.2013 r., wynikało, że skarżący został zakwalifikowany do znacznego stopnia niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 06.11.2013 r., a orzeczenie wydane zostało do dnia 31.05.2017 r. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że zobowiązany może pracować jedynie w warunkach pracy chronionej oraz potrzebuje długotrwałej opieki lub pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Organ wskazał, że dokonana na podstawie analizy akt sprawy i w kontekście podnoszonych okoliczności, ocena aktualnej sytuacji finansowej, zdrowotnej i życiowej skarżącego wykazała, że w związku z niskimi dochodami pochodzącymi z pomocy społecznej znalazł się on w trudnej sytuacji finansowo - płatniczej i bytowej, która nie pozwala na jednorazową spłatę należności. Jednakże brak środków na jednorazową spłatę należności, w świetle okoliczności całokształtu sprawy, nie może przesądzać o pozytywnym załatwieniu żądania i umorzeniu przedmiotowych należności.

Sytuacja finansowa i zdrowotna skarżącego nie stanowi sytuacji losowej czy nadzwyczajnej. Umorzenie należności z powodu złego stanu zdrowia doprowadziłoby do sytuacji, w której każda osoba mająca problemy zdrowotne zostałaby zwolniona z obowiązku zapłaty grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego, co powodowałoby bezkarność z powodu złego stanu zdrowia.

Organ zaznaczył przy tym, że skarżący jest osobą w wieku aktywności zawodowej i mimo problemów ze zdrowiem (orzeczenie o niepełnosprawności w znacznym stopniu), może podejmować zatrudnienie w jednostkach o statusie zakładu pracy chronionej. W związku z tym, że sytuacja życiowa od dłuższego czasu nie jest łatwa, skarżący powinien dołożyć wszelkich starań, aby ją polepszyć, a szukanie pomocy ze strony Państwa winno być rozwiązaniem ostatecznym. Na tym etapie definitywna rezygnacja z przysługujących budżetowi państwa należności, gdy nie można uznać, że zostały wyczerpane wszystkie możliwości spłaty zadłużenia, byłaby przedwczesna, nieuzasadniona i sprzeczna z interesem publicznym.

Okoliczność niskich dochodów lub ich braku nie może być sama w sobie przesłanką do zastosowania ulgi. Oznaczałoby to bowiem, iż każdy zobowiązany z tytułu mandatu, znajdujący się w trudnej sytuacji finansowej, spełniałby warunki do udzielenia ulgi.

Nadto zobowiązany ma możliwość starania się o ulgę w formie rozłożenia zapłaty należności na dogodne raty, której udzielenie z jednej strony nie unicestwi istoty ukarania, z drugiej pozwoli na uregulowanie obciążenia na odpowiadających mu zasadach.

Końcowo odnosząc się do alternatywnego żądania zawartego w odwołaniu, tj. umorzenia w połowie grzywien nałożonych mandatami karnymi, stwierdził, że powyższe nie jest możliwe na etapie przedmiotowego postępowania odwoławczego, gdyż organ związany jest przedmiotem niniejszego postępowania, tj. zastosowaniem na podstawie art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. ulgi w formie umorzenia w całości należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze ww. mandatów karnych. Wynika to także z odmienności instytucji umorzenia w całości od umorzenia w części (art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b u.f.p.) – ich udzielenie warunkowane bowiem zostało innymi przesłankami.

We wniesionej skardze skarżący, żądając uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia połowy kwoty z mandatów, zarzucił naruszenie art. 77 § 1, w związku z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm.) – [zwanej dalej: k.p.a.], które to normy prawa obligują organ administracji do zebrania i oceny całokształtu materiału dowodowego, co ma wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu odwołał się do zasad ogólnych k.p.a., w tym wynikających z przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które organ obowiązany był uwzględnić przy rozpatrywaniu sprawy, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stosownie do art. 107 § 3 k.p.a.

Ponownie przedstawił przebieg całego zdarzenia, które zakończyło się ukaraniem w dniu 23.09.2016 r. mandatami karnymi za zaśmiecanie, przeklinanie i spożywanie alkoholu w miejscach publicznych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 – dalej wskazywanej jako P.p.s.a.), rozstrzygnięcie organu podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Podkreślić przy tym należy, że stosownie do art. 134 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem niemającym tu zastosowania).

W granicach tak określonej kognicji sądu administracyjnego, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz postępowania poprzedzającego jej wydanie, Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa mogącego być podstawą do jej uchylenia.

Kontroli Sądu poddana została decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 17.05.2017 r. w przedmiocie odmowy umorzenia w całości należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych z dnia 23.09.2016 r. seria [...] nr [...], seria [...] nr [...] i seria [...] nr [...] w łącznej wysokości 300 zł.

Na wstępie, odnosząc się do okoliczności wskazanych przez organ w odpowiedzi na skargę, stwierdzić należy, że w ocenie Sądu przedmiotowa skarga została wniesiona w terminie.

Zaskarżoną decyzję doręczono stronie w dniu 22.05.2017 r. (k. 81 akt adm.), natomiast w dniu 11.06.2017 r. tj. przed upływem trzydziestu dni od dnia doręczenia zaskarżonej decyzji, przedmiotową skargę, zaadresowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu za pośrednictwem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu, skarżący nadał poprzez portal ePUAP. Z akt sprawy wynika, że wybierając na platformie ePUAP adresata: Izba Administracji Skarbowej w Opolu, strona ma do wyboru – jak wynika z widoku strony ePUAP, po wybraniu pisma do podmiotu publicznego i wpisaniu w wyszukiwaniu adresu: Izba Administracji Skarbowej w Opolu (k. 84-87 akt adm.) – 3 instytucje, wszystkie o tej samej nazwie, tj. Izba Administracji Skarbowej w Opolu. Wybranie Izby Administracji Skarbowej w Opolu z pozycji pierwszej powoduje doręczenie przesyłki do Opolskiego Urzędu Celno – Skarbowego w Opolu, na adres: /h2pv422mpw/SkrytkaESP, i tam też skarga została doręczona, co potwierdza wytworzone dnia 11.06.2017 r. Urzędowe Poświadczenie Przedłożenia (UPP – k. 83 akt adm.). Przedmiotową skargę Opolski Urząd Celno – Skarbowy w Opolu przekazał do Izby Administracji Skarbowej w Opolu w dniu 24.06.2017 r. (data złożenia w kancelarii).

Podkreślić należy, że w aktualnym orzecznictwie przyjmuje się, iż wniesienie do sądu pisma procesowego za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną następuje w dniu, w którym wiadomość elektroniczna została wprowadzona do systemu teleinformatycznego sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 marca 2017 r., II OZ 143/17, wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2017 r., I OSK 203/17). W niniejszej sprawie - w związku z tym, iż była to skarga wnoszona za pośrednictwem organu– za datę jej złożenia należało zatem uznać wprowadzenie jej do systemu teleinformatycznego organu. Jak wynika z urzędowego poświadczenia przedłożenia, wprowadzenie skargi do systemu teleinformatycznego nastąpiło w dniu 11.06.2017 r. (k. 83 akt adm.).

Skarżący jednoznacznie oznaczył w treści skargi prawidłowy organ za pośrednictwem którego wniesiona została skarga (tj. Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu), zatem – w opisanych wyżej okolicznościach - przekazanie skargi do systemu teleinformatycznego Urzędu Celno – Skarbowego w Opolu nie może być utożsamiane z wniesieniem skargi do niewłaściwego organu.

Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę, podziela pogląd wyrażony w postanowieniu NSA z dnia 13.03.2007 r., sygn. akt II FSK 343/06 (dostępne na www.orzeczeniansa.gov.pl – podobnie jak dalsze przywołane orzeczenia), zgodnie z którym, jedynie w przypadku mylnego skierowania skargi przez stronę do niewłaściwie oznaczonego w skardze organu powoduje, że o dokonanej czynności decyduje dopiero data wpłynięcia skargi do organu właściwego do jej przekazania do sądu, ewentualnie data jej nadania pod adresem tego organu przez organ niewłaściwy. Taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie, co w konsekwencji oznacza, że skarga została wniesiona w terminie (tj. w dniu 11.06.2017 r.).

Przechodząc do meritum, omówić trzeba materialnoprawną podstawę kontrolowanej decyzji.

Zgodnie z art. 60 pkt 6a u.f.p. środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są m.in. należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe. W myśl art. 64 ust. 1 pkt 2 lit a u.f.p. należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może na wniosek zobowiązanego umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.

Zaznaczyć należy, że prawidłowo organ II instancji przyjął, że wyżej wskazane przepisy – w brzmieniu obowiązującym od 28.04.2017 r. – będą miały zastosowanie w sprawie, co wprost wynika z przepisu przejściowego - art. 2 ust. 1 pkt 3 z.u.f.p., zgodnie z którym do spraw dotyczących udzielania ulg w spłacie niepodatkowych należności budżetowych, o których mowa w art. 60 u.f.p., wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. 28.04.2017 r.) - stosuje się przepisy u.f.p., w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Nadto, jak trafnie wskazano w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy, który rozpatruje sprawę merytorycznie powinien uwzględnić nowy stan prawny w zakresie prawa materialnego obowiązującego w dniu wydania przez ten organ decyzji odwoławczej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7.05.2002 r., sygn. akt III RN 59/01).

Przy czym, mimo zmiany podstawy prawnej wydanej decyzji II instancji (na etapie rozstrzygania przez organ I instancji podstawę prawną udzielenia ulgi we wnioskowanej formie stanowił art. 67a § 1 O.p.) jest ona oparta na przesłankach, które nie uległy zmianie, a więc na przesłankach interesu zobowiązanego lub interesu publicznego.

Na tle materialnoprawnej podstawy zaskarżonego rozstrzygnięcia wyjaśnić wypada, że za sprawą użytego w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. sformułowania "może" przyjąć należy, że decyzje dotyczące umorzenia należności budżetowych (tu: należności z tytułu grzywien nałożonych mandatami karnymi) podejmowane są w ramach uznania administracyjnego, w ramach którego ustawodawca pozostawił organowi wybór pomiędzy równoprawnymi rozstrzygnięciami i odstąpił od określenia przesłanek, których zaistnienie obligowałoby organ do uwzględnienia wniosku podatnika. Powyższe oznacza, że nawet w przypadku zaistnienia przesłanek umorzenia należności organ może, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie przesłanek umorzeniowych, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak należy, że wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę. Organ administracji publicznej działając w ramach uznania administracyjnego ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia, którego podjęcie poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24.04.2014 r., sygn. akt II GSK 335/13 "Działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego". Decyzja o charakterze uznaniowym musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron – interesu obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyrok NSA z dnia 22.06.2012 r., sygn. akt I OSK 182/12).

Biorąc pod uwagę treść art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. wskazać trzeba, że rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności nakłada na organ obowiązek ustalenia w pierwszym rzędzie tego, czy w okolicznościach faktycznych danej sprawy występuje "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny", jako dwie równorzędne przesłanki w tym przepisie wymienione.

Jak słusznie podnosi się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (wypracowanym na tle tożsamego przepisu art. 67a § 1 O.p.) organ zobligowany jest więc do pełnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy z punktu widzenia tych przesłanek. Dopiero stwierdzenie wystąpienia jednej z nich pozwala organowi na podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego. Jego istota sprowadza się zaś do tego, że organ stwierdzając w danej sprawie wystąpienie "ważnego interesu zobowiązanego" lub "interesu publicznego" może, ale nie musi, podjąć decyzję korzystną dla strony (por. wyrok z dnia 9.03.2013 r. sygn. akt II FSK 1717/10).

Ulga w postaci umorzenia należności, stanowi przy tym odstępstwo od zasady ponoszenia należności publicznoprawnych, musi ona zatem mieć charakter wyjątkowy, związany z wystąpieniem zdarzeń o takim też charakterze, z reguły od samego zobowiązanego niezależnych.

Ustawodawca nie zawarł ustawowej definicji wyżej wskazanych i zarazem nieostrych pojęć ("ważny interes zobowiązanego" i "ważny interes publiczny"). Wyrażenia niedookreślone, tak jak powyższe, pozbawione są z góry określonej treści, a ich skonkretyzowania należy dokonywać każdorazowo na podstawie znajdującego zastosowanie przepisu prawa materialnego i ustalonych okoliczności faktycznych, co oznacza, że ocena zastosowania przepisu w konkretnej sprawie musi być zindywidualizowana. W orzecznictwie, jak również w piśmiennictwie przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Z kolei przesłankę interesu publicznego interpretuje się jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 6 lipca 2010 r. sygn. akt I SA/Bk 156/10, CBOSA).

W rozpoznawanej sprawie organ uznał, że nie zaistniała przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, pomimo że dochód skarżącego jest niewielki, a warunki bytowe i zdrowotne są trudne. Organ odwoławczy nie dopatrzył się także interesu publicznego, który uzasadniałby w niniejszej sprawie umorzenie należności wynikającej z mandatów karnych.

Zaznaczyć należy, że nie są sporne między stronami ustalenia faktyczne dotyczące sytuacji finansowej i życiowej skarżącego, które wynikają z przedłożonych przez stronę dowodów i składanych oświadczeń. Skarżący, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, lokal mieszkalny dzieli z matką. Utrzymuje się z zasiłków z opieki społecznej w wysokości 634 zł i ponosi comiesięczne bieżące wydatki na utrzymanie w postaci opłat na: czynsz - 174,60 zł, energię elektryczną - 58,50 zł, gaz - 33 zł, Internet i telefon - 46,80 zł, lekarstwa i leczenie - 70 zł i wyżywienie - 300 zł. Z orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] nr [...] z dnia 26.11.2013 r., wynika, że skarżący został zakwalifikowany do znacznego stopnia niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 06.11.2013 r., a orzeczenie wydane zostało do dnia 31.05.2017 r. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że zobowiązany może pracować jedynie w warunkach pracy chronionej oraz potrzebuje długotrwałej opieki lub pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Odnosząc poczynione w sprawie ustalenia faktyczne, dotyczące sytuacji materialnej skarżącego do ewentualnego istnienia ważnego interesu zobowiązanego, wskazać należy, że organ przy wydawaniu decyzji zasadnie przyjął, iż niewystarczające w omawianym zakresie jest powoływanie się na ogólne trudności finansowe, gdyż obowiązek zapłaty należności publicznoprawnych zawsze wiąże się z uciążliwością natury finansowej.

Nie kwestionując trudnej sytuacji bytowo – finansowej i zdrowotnej strony, zgodzić się należy z organem odwoławczym, że brak środków na jednorazową spłatę należności oraz aktualne trudności w jej spłacie nie mogą przesądzić o konieczności umorzenia należności, która jest najdalej idącą formą ulgi, skutkującą uchyleniem w całości ukarania grzywną. Podkreślić w tym miejscu należy, że umorzenie w całości należności, czego domagała się strona nie jest jedyną, przewidzianą prawem formą udzielenia pomocy w jej spłacie. Możliwe są bowiem inne rodzaje ulg, których udzielenie nie unicestwia istoty ukarania i zarazem zmniejsza obciążenia finansowe.

Prawidłowo również organ zauważył, że niezależnie od subiektywnych odczuć skarżącego, dążącego do wyzbycia się obciążeń wynikających z grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego, dla wystąpienia ważnego interesu zobowiązanego w rozumieniu art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. istotne jest istnienie obiektywnie wyjątkowych okoliczności. Interes ten nie może być wyprowadzony z własnego przekonania, że sytuacja, w jakiej znalazł się zobowiązany, w związku z obowiązkiem zapłaty grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego, jest okolicznością wyczerpującą przesłankę, o której mowa w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. Zasadą jest bowiem zapłata zobowiązania w nałożonej wysokości i w wyznaczonym terminie płatności. Odstąpienie od tej zasady i przyznanie ulgi, z uwagi na to, że odbywa się kosztem środków należnych budżetowi państwa, następuje incydentalnie. Względy społeczne wymagają natomiast, co do zasady, aby należności z tytułu grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych były realizowane.

Oceniając zasadność żądania skarżącego, nie można też całkowicie abstrahować od szczególnego charakteru należności nałożonych w drodze mandatów karnych jak i faktu, że nałożenie na skarżącego grzywien było konsekwencją określonego zachowania strony, traktowanego, w myśl przepisów karnych, jako podlegające karze wykroczenie, zaś celem wystawienia mandatów karnych było obciążenie skarżącego obowiązkiem poniesienia konkretnego wydatku, tak by nastąpiło po jego stronie odczucie straty materialnej, na co słusznie zwrócił uwagę organ.

Dodatkowo w tym miejscu zauważyć trzeba, że dochody pochodzące z pomocy społecznej (stanowiące źródło utrzymania skarżącego) są chronione przed egzekucją. Nie jest uzasadnione, aby stwierdzić ważny interes dłużnika w umorzeniu należności, ponieważ istnienie zobowiązań po stronie skarżącego nie zagraża pogorszeniu jego sytuacji bytowej. Dług wprawdzie istnieje, ale jego przymusowa spłata pozostaje wstrzymana. Zapłata możliwa jest jedynie w drodze dobrowolnych wpłat, gdyż rodzaj otrzymywanych przez skarżącego dochodów uniemożliwia egzekucję, a zatem nie istnieje ryzyko przymusowego wykonania zobowiązań.

Organ wskazując na deklarowaną trudną sytuację finansową oraz problemy zdrowotne wnioskodawcy słusznie stwierdził, że choć niewątpliwie wpływają one na wielkość wydatków i ilość środków pozostających do dyspozycji na zapłatę należności, nie przesądzają jednak o konieczności zastosowania ulgi w postaci umorzenia całości wymaganych należności. Trafnie organ odwoławczy wskazał, że umorzenie należności nie może doprowadzić do powstania błędnego przekonania, że niskie dochody oraz kłopoty zdrowotne każdorazowo mogą być utożsamiane z ważnym interesem zobowiązanego, usprawiedliwiając tym samym zwolnienie z konieczności wywiązywania się ze zobowiązania powstałego w wyniku popełnienia wykroczenia przez sprawcę. Definitywna rezygnacja z przysługującej budżetowi państwa należności, w sytuacji braku wyczerpania wszystkich możliwości spłaty zadłużenia byłaby przedwczesna i sprzeczna z interesem publicznym.

Czyniąc określone ustalenia organ przeprowadził również analizę sprawy pod kątem interesu publicznego, który uzasadniałby w niniejszej sprawie umorzenie należności. Trafnie organ odwoławczy przypisał przesłance "interesu publicznego" znaczenie dyrektywy postępowania nakazującej ważyć wartości z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, jak: bezpieczeństwo prawne, porządek publiczny, czy ochrona moralności publicznej. Jak wskazano powyżej, również w tym aspekcie nie można całkowicie pomijać tego, że przyczyną powstania należności było niezgodne z prawem działanie skarżącego, traktowane jako podlegające karze za wykroczenie. Nadto, słusznie wskazał organ, że z akt sprawy wynika, iż mandaty skarżący otrzymał w dniu 23.09.2016 r., a z wnioskiem o ich umorzenie wystąpił już w dniu 30.09.2016 r. Wynika z tego, że w ubieganiu się o umorzenie mandatów zobowiązany widzi sposób na uregulowanie tych należności, co zdecydowanie nie leży w interesie publicznym, skoro istnieją jeszcze alternatywne rozwiązania umożliwiające skarżącemu uiszczenie grzywien, bez nadmiernego uszczerbku dla jego egzystencji (np. rozłożenie należności na dogodne raty czy umorzenie należności w części, do czego Sąd odniesie się jeszcze poniżej).

W podsumowaniu stwierdzić należy, że przyczyną powstania należności w niniejszej sprawie, nie było wydarzenie losowe i nadzwyczajne lecz niezgodne z prawem działanie skarżącego, skutkujące popełnieniem czynu zabronionego, za który zostały wymierzone kary grzywny w wysokości i terminie płatności przez stronę wówczas zaakceptowanym. Wskazana zatem dolegliwość w postaci wyegzekwowania ww. należności nie uzasadnia ważnego interesu zobowiązanego albowiem jest ona elementem kary, na którą skarżący wyraził zgodę przyjmując mandat karny.

Odnosząc się natomiast do argumentacji strony, dotyczącej zasadności ukarania jej mandatem karnym oraz wysokości nałożonej grzywny wyjaśnić należy, że przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była ocena legalności decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu, w przedmiocie odmowy umorzenia należności, wydanej na podstawie powołanych przepisów u.f.p. W ramach tej kontroli Sąd nie jest władny do oceny prawidłowości postępowania mandatowego przeprowadzonego względem strony, którego zasadniczym celem jest szybka reakcja na popełnienie czynu o stosunkowo niewielkim stopniu szkodliwości społecznej. Ukaranie grzywną w drodze mandatu karnego wymaga zgody ukaranego na taką karę - tak co do formy, jak i wysokości grzywny i terminu zapłaty. Sprawca wykroczenia, który przyjmuje karę, zobowiązuje się zatem do zapłaty określonej kwoty.

Podzielić w tym miejscu należy stanowisko zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10.06.2015 r., sygn. akt II GSK 1022/14, w którym wskazano, że zobowiązany do uiszczenia należności wynikającej z mandatu karnego kredytowanego ma możliwość zakwestionowania samego faktu wymierzenia kary grzywny oraz jej wysokości na etapie wymierzania tej kary. Postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie wymierzonej mandatem karnym grzywny różni się od postępowania w sprawie jej wymierzenia. Każde z tych postępowań realizuje odmienne cele, gwarantując jednocześnie sprawcy wykroczenia odmienne uprawnienia procesowe.

Z uwagi na powyższe nie zasługują na uwzględnienie zarzuty podniesione w skardze, a dotyczące naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. W sprawie zgromadzono kompletny materiał dowodowy, w postaci dokumentów przekazanych przez skarżącego, w oparciu o które poczyniono niesporne ustalenia odnośnie trudnej sytuacji bytowej i zdrowotnej strony, która jednak nie jest równoznaczna z wystąpieniem przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, zwłaszcza w świetle tego, że istnieją alternatywne rozwiązania umożliwiające skarżącemu uiszczenie grzywien, bez nadmiernego uszczerbku dla jego egzystencji. Jak wyjaśniono powyżej organ prawidłowo ocenił sytuację skarżącego w kontekście wystąpienia przesłanek umorzenia należności. Sąd nie dopatrzył się naruszenia zasad ogólnych k.p.a., w tym zasady zaufania do organów, której nie można utożsamiać z obowiązkiem wydania rozstrzygnięcia zgodnego z żądaniami strony w sytuacji, gdy okoliczności sprawy za tym nie przemawiają. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera elementy o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a.

Odnosząc się natomiast do zawartego w skardze (a wcześniej w odwołaniu) wniosku o umorzenie grzywien w połowie, wyjaśnić trzeba, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie ma takich kompetencji. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, natomiast nie może rozpoznać sprawy merytorycznie. Sąd nie może umorzyć, zgodnie z wnioskiem strony, grzywien nałożonych w drodze mandatu, nie może też narzucić rozstrzygnięcia organom podatkowym. Organem właściwym jest tu bowiem Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu i do niego organ odwoławczy winien przekazać według właściwości zawarty w odwołaniu wniosek o umorzenie przedmiotowej należności (grzywien) w części. Trafnie zauważono w zaskarżonej decyzji, że w przedmiotowym postępowaniu nie było możliwe rozpatrzenie wniosku o umorzenie grzywien w części, gdyż zakres postępowania wyznaczony został pierwotnym wnioskiem strony o umorzenie należności w całości. Odmienne są przy tym przesłanki umorzenia w całości (gdzie bada się ważny interes zobowiązanego i interes publiczny) od umorzenia w części, gdzie, zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b u.f.p., bada się wystąpienie przypadku uzasadnionego względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego. Ta ostania przesłanka wydaje się być istotną przy ocenie sytuacji skarżącego, co jednak winno zostać kompleksowo rozważone i ocenione przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.