Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 871/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-3 i 3a, art. 24 ust. 4
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 14 listopada 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.), , Protokolant Pomocnik sekretarza – Bartosz Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2012 roku sprawy ze skargi P. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy oddala skargę.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 871/12

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą skarżącemu P. K. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że pismem z dnia [...] skarżący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie odsetek, uzasadniając swój wniosek tym, że od 2001r., nie otrzymał żadnego zawiadomienia o istniejącym wobec ZUS zadłużeniu. Do wniosku nie załączono żadnych dokumentów.

Postępowanie w sprawie umorzenia odsetek zostało zawieszone w związku z toczącym się przed Sądem Okręgowym – Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postępowaniem, na skutek wniesionego przez skarżącego odwołania od decyzji stwierdzającej obowiązek podlegania przez skarżącego ubezpieczeniom społecznym.

W dniu [...] skarżący złożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej. Wskazał, że jest żonaty, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera renty ani emerytury, nie pobiera zasiłku ani żadnego innego świadczenia z Urzędu Pracy. Nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej. Nie posiada majątku ruchomego ani żadnych nieruchomości . Nie posiada zobowiązań pieniężnych. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która otrzymuje emeryturę w wysokości 829,00 zł netto. Koszty leczenie wynoszą miesięcznie 150-200 zł. Skarżący podniósł, że ze względu na stan zdrowia i jego wiek próby podjęcia zatrudnienia kończą się niepowodzeniem. Podał, że choruje na serce, ma kłopoty urologiczne, zmiany zwyrodnieniowe stawów biodrowych i kolanowych oraz stawów międzykręgowych kręgosłupa. Żona leczy się z powodu cukrzycy, nadciśnienia, oczekuje na operację zaćmy oraz ma kłopoty z kręgosłupem i haluksami. Skarżący wniósł o umorzenie wszelkich zaległości.

Postanowieniem z dnia [...] podjęto zawieszone postepowanie w związku z zakończeniem postępowania przed Sądem Apelacyjnym, który wyrokiem z dnia 28 lipca 2011r. oddalił apelację od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 18 listopada 2010r.

W złożonym w dniu [...] oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący podał, że jest aktualnie zatrudniony w "A" Spółka z o.o. na podstawie umowy zlecenia, a średnie wynagrodzenie z czterech miesięcy wyniosło około 625 zł. Poinformował, że prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną i synem, który od [...] prowadzi działalność gospodarczą i w 2011r. nie uzyskał dochodów z tego tytułu. Wyjaśnił, że koszty utrzymania domu ponosi syn, który jest właścicielem domu. Do akt sprawy załączone zostały dokumenty potwierdzające stan majątkowy, dochody oraz zdrowotny skarżącego i jego małżonki.

W decyzji organu I instancji odmawiającej umorzenia należności organ wyjaśnił, że umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić w przypadku zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność stosownie do art. 28 ust 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz w art. 361 pkt. 1 ustawy z dnia 28 luty 2003r Prawo upadłościowe i naprawcze),

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z kolei w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, szczegółowe przesłanki umorzenia należności zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, iż w przedmiotowym przypadku nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek w świetle przepisów art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z uwagi na możliwość prowadzenie skutecznej egzekucji z wynagrodzenia skarżącego.

Jednocześnie w ocenie organu, uwzględniając całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, brak jest podstaw do zakwalifikowania sytuacji materialnej oraz zdrowotnej wnioskodawcy jako stanu wskazanego w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w przywołanym rozporządzeniu. Umorzenie zaległości jest instytucją wyjątkową i wymaga szczegółowego wykazania konieczności jego zastosowania. Fakt, iż koszty utrzymania domu ponosi syn, a skarżący uzyskuje dochód z tytułu aktualnie wykonywanej pracy oraz jego żona uzyskuje stałe dochodu z tytułu emerytury w kwocie 829,00 zł netto, dają podstawy do uznania, że rodzina nie jest pozbawiona środków do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Również sytuacja zdrowotna skarżącego i jego żony oraz konieczność ponoszenia kosztów leczenia nie uzasadniało zdaniem organu umorzenia należności na rzecz ZUS. Analizując zatem sytuację ekonomiczną i życiową strony pod kątem istnienia przesłanek do umorzenia należnych składek organ stwierdził, że stosowanie ulg w spłacie należności publicznoprawnych - aczkolwiek dopuszczalne jest przez ustawodawcę - stanowi jednak odstępstwo od zasady powszechności obciążając obywateli należnościami publicznoprawnymi. Wobec tego równie wyjątkowy charakter muszą mieć okoliczności uzasadniające umorzenie należności składkowych, skutkujące ich wygaśnięciem, co oznacza w istocie rezygnację ZUS z należnych mu wpływów. ZUS uznał, iż nie bez znaczenia dla rozpatrywanej sprawy jest to, że zaległości składkowe są konsekwencją prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. Podejmując bowiem działalność gospodarczą należy być świadomym tego, iż jest to działalność zarobkowa obliczona co do zasady na osiąganie zysku. Brak zysku stanowi ryzyko prowadzącego działalność i nie stanowi podstawy umorzenia należności wobec ZUS. Tym bardziej, że z akt sprawy nie wynika aby zadłużenie wobec ZUS było wynikiem nadzwyczajnych sytuacji czy zdarzeń losowych uniemożliwiających opłacanie składek. Organ ponadto wskazał, iż konieczność uregulowania składek może stanowić dla skarżącego pewne obciążenie finansowe, ale umorzenie zaległości byłoby zbyt dużym uprzywilejowaniem w stosunku do płatników, którzy pomimo kłopotów finansowych wywiązują się z obowiązku terminowego opłacania składek. Reasumując organ I instancji stwierdził, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie zadłużenia. Poinformował skarżącego o możliwości spłaty zadłużenia w ratach.

Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący podtrzymał dotychczasowe argumenty, wskazując dodatkowo, na błędy w wyliczeniu przez organ jego dochodów, uwzględniających dochód brutto, a nie netto. Wykazał, że jego dochód za okres od stycznia do kwietnia 2012r. wyniósł miesięcznie, średnio 760,88 zł netto. Podniósł, że otrzymał skierowanie do szpitala na operację biodra i przez dłuższy czas będzie pozbawiony całkowicie dochodów. Również w związku z tym po miesięcznym okresie nieaktywności pracodawca może rozwiązać z nim umowę zlecenia, co zapewne uczyni. Podkreślił, że w 2002 roku nie prowadził już działalności gospodarczej, a opóźnienie w wyrejestrowanie zakładu nastąpiło z winy biura rachunkowego, które prowadziło jego księgowość. Wniósł o umorzenie należności w całości.

W dniu [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał zaskarżoną decyzję, w uzasadnieniu której bez zastrzeżeń podzielił argumentację organu I instancji akcentując fakt, że zaległość jest wynikiem nieopłacania składek w okresie prowadzenia działalności gospodarczej, która jako działalność zarobkowa co do zasady jest obliczona na osiąganie zysku. Niepowodzenia finansowe nie stanowią podstawy do umorzenia należności, lecz są ryzykiem ponoszonym przez przedsiębiorcę. Organ odwoławczy jeszcze raz podkreślił wyjątkowość instytucji umorzenia należności wobec ZUS, zastrzeżonej tylko dla sytuacji wręcz drastycznych. W ocenie organu odwoławczego skarżący i jego rodzina aktualnie posiada dochody i nie zostanie pozbawiona niezbędnych środków do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Odnosząc się natomiast do sytuacji zdrowotnej organ odwoławczy podkreślił, że nie bagatelizuje sytuacji zdrowotnej skarżącego i jego żony jednak nie uwzględnił tej okoliczności jako przesłanki uzasadniającej umorzenie zaległości. Argumentował, że skarżący nie legitymuje się dokumentami świadczącymi o przeciwskazaniach do wykonywania pracy zarobkowej oraz konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Ponadto skarżący nie udowodnił, że brakuje mu środków na leczenie.

W ocenie organu odwoławczego nie jest również argumentem podnoszona okoliczność braku winy w spóźnionym wyrejestrowaniu działalności spowodowana zaniedbaniem ze strony biura rachunkowego. To bowiem płatnik ponosi odpowiedzialność za składane dokumenty ubezpieczeniowe oraz za rozliczenie z ZUS.

W ocenie organu odwoławczego mimo, że skarżący twierdzi, iż jego sytuacja finansowa jest bardzo trudna to nie korzysta ze środków pomocy społecznej. Rozpatrując wniosek skarżącego podjęto wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz poddano wnikliwej analizie dowody dostarczone przez stronę i uznano, że nie zachodzą okoliczności dające podstawę do umorzenia należności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący ponownie stwierdził, że w 2002 roku nie prowadził działalności gospodarczej. Podniósł, że w 2002 roku obowiązywał 5 letni okres przedawnienia. Podkreślił, że w niedługiej przyszłości, w związku ze skierowaniem na operację, może pozostać bez żadnych dochodów, wówczas jedynym źródłem utrzymania będzie emerytura jego żony. Aktualne zaś wspólne dochody na poziomie 1500-1600zł miesięcznie nie pozwalają na ratalną spłatę zadłużenie bez spowodowania znacznego uszczerbku w budżecie domowym. Wniósł o umorzenie w całości należności wraz z odsetkami.

Odpowiadając na skargę Prezes ZUS podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy wskazać, że sąd administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") uchyla decyzję, kiedy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie ocena zaskarżonej decyzji nie może opierać się na zasadach słuszności lub współżycia społecznego.

O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. dokonania umorzenia należności.

Mając zatem na względzie wskazane przesłanki oraz dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez ZUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, oraz w oparciu o akta sprawy, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazana ustawa w treści powołanego przepisu daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Na podstawie ust. 3a omawianego przepisu, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ust. 3a sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wyliczenie zawarte ust. 3 w art. 28 cyt. ustawy jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Zakład ma zatem jedynie możliwość, a nie obowiązek umarzania należności z tytułu składek, nawet w przypadkach spełnienia ustawowych przesłanek do umorzenia.

Przyznana organom swoboda w rozstrzygnięciu nie oznacza jednak dowolności. Decyzje z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej. Kontrola ta sprowadza się, po pierwsze do oceny, czy organ administracyjny dokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy oraz po drugie czy nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd nie jest natomiast władny wkraczać w sferę samego uznania.

W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Są też, na mocy art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Zdaniem Sądu organ nie naruszył przepisów postępowania zarówno w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., jak i w oparciu o art. 28 ust. 3a tej ustawy w związku z § 3 rozporządzenia.

W świetle zebranego materiału dowodowego, uprawnione jest stanowisko organu, że w sprawie nie zachodzi zasadnicza przesłanka umorzenia uzasadniająca umorzenie, tj. stwierdzenie całkowitej nieściągalności, w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s., albowiem istnieje możliwość wdrożenia egzekucji za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego. Zatem nie można przesądzać braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Także wysokość nieopłaconych składek znacznie przekracza kwoty kosztów upomnień w postępowaniu egzekucyjnym.

Stosownie do przywołanych powyżej przepisów, w przypadku braku całkowitej nieściągalności, organ rentowy rozpatrzył możliwość umorzenia zaległości w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i związany z nim § 3 cyt. rozporządzenia.

Zdaniem Sądu prawidłowo ustalony stan majątkowy, rodzinny i sytuacja zdrowotna skarżącego oraz jego żony uzasadniał stanowisko organu o odmowie umorzenia należności względem ZUS. Jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie żona skarżącego posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury w wysokości 829,00 zł netto, a sam skarżący uzyskał dochód ( za okres 01 – 04 2012r.) w wysokości średnio 760, 88 zł netto miesięcznie z tytułu umowy zlecenia. Stałe wydatki na leczenie według oświadczenia skarżącego wynoszą 150-200zł, miesięcznie. Koszty utrzymania domu ponosi syn, będący jego właścicielem, prowadzący jednocześnie ze skarżącym i jego żoną wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący wskazał, że w 2011r. syn prowadzący działalność gospodarczą nie osiągnął żadnego dochodu. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego nie posiada on żadnego majątku ( będący jego własnością dom przekazał aktem darowizny synowi w 2010r.). Skarżący oświadczył również, że nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Skarżący podniósł, że z uwagi na skierowanie do szpitala w związku z operacją biodra będzie przez dłuższy czas pozbawiony dochodów, wówczas jedynym źródłem utrzymania będzie emerytura żona w wysokości 829,00 zł, co uniemożliwi skarżącemu i jego rodzinie zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Na tle tak ustalonego stanu faktycznego organ stwierdził, że nie bagatelizuje trudnej sytuacji skarżącego, ale nie kwalifikuje jej do uznania za szczególnie drastyczną pozwalającą na uwzględnienie wniosku skarżącego o umorzenie należności. W ocenie Sądu niewątpliwie obowiązek zapłaty zaległości niesie za sobą znaczące uszczuplenie dochodów, co stanowić będzie pewną dolegliwość dla skarżącego, tym niemniej, w ocenie Sądu, sytuacja taka nie wypełnia znamion przesłanki z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jak już wyżej wskazano, nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie odmowa ta nie ma charakteru dowolnego. W decyzji bowiem organ podał przesłanki, które zdecydowały o odmowie uwzględnienia wniosku. Podkreślić należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.).

W obowiązującym w dacie orzekania stanie prawnym były objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Odnosząc się do zarzutu skargi, że w 2002 roku należności względem ZUS objęte były 5 letnim terminem przedawnienia, co w ocenie skarżącego winno skutkować bezprzedmiotowością prowadzonego postepowania, należy przedstawić zmianę stanu prawnego dotyczącego przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, FP i FGŚP. W dacie powstania zobowiązania obowiązywała ustawa z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), która w art. 24 ust. 4 stanowiła, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 powyżej ustawy, stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, (...). Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 roku. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. W związku z tym pojawiły się wątpliwości dotyczące kwestii, czy zmiana terminu przedawnienia wydłużająca dotychczasowe okresy przedawnienia z 5 do 10 lat ma zastosowanie do należności powstałych przed 1 stycznia 2003r. i wówczas nieprzedawnionych.

Na pytanie to, zdaniem Sądu, należy odpowiedzieć twierdząco. Upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 roku 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania. Natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 roku nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej. Oznacza to, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 roku ulega przedawnieniu 10-letniemu, a nie jak dotychczas - 5-letniemu.

Powyżej wyrażone stanowisko zostało utrwalone w orzecznictwie zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z dnia 14 marca 2007r. sygn. akt II GSK 338/06, z dnia 5 czerwca 2008r. sygn. akt II FSK 505/07, z dnia 6 listopada 2008r. sygn. akt II GSK 447/08, publ. CBOIS), jak i Sądu Najwyższego. W wyroku z dnia 5 kwietnia 2005r. sygn. akt I UK 232/04 (publ. OSNP 2006/1-2/26, Lex nr 166470) Sąd Najwyższy stwierdził, że zmiana art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, dokonana ustawą z dnia 18 grudnia 2002 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, ustanawiająca dziesięcioletni okres przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2003 roku, nie ma zastosowania do należności przedawnionych przed tym dniem. Z kolei w wyroku z dnia 12 lipca 2007 roku sygn. akt I UK 37/07 (publ. OSNP 2008/17-18/266, Lex nr 447764) Sąd przyjął, że dziesięcioletni termin przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wprowadzony od dnia 1 stycznia 2003 r. odnosi się także do należności powstałych przed tym dniem i wówczas nieprzedawnionych. W orzeczeniu tym wyjaśniono ponadto, że prawo zmiany terminów przedawnienia jest domeną ustawodawcy i skoro ma w ten sposób wpływ na stosunki cywilnoprawne, to obejmuje ono również stosunki publicznoprawne (należności składkowe). Inaczej mówiąc dłużnik musi się poddać terminom przedawnienia wydłużanym przez ustawodawcę w czasie trwania stosunku prawnego. W cytowanej już wyżej uchwale Sądu Najwyższego sygn. akt II UZP 5/08 również uznano, że dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 roku, jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych.

Reasumując należy więc stwierdzić, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Okres przedawnienia składek nieuiszczonych przez skarżącego wynosi więc 10 lat, licząc od dnia, w którym należności stały się wymagalne. Dodatkowo w przedmiotowej sprawie nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia na czas postępowania w przedmiocie decyzji ZUS z dnia 5 marca 2010r. ustalającej obowiązek skarżącego podlegania ubezpieczeniom społecznym (art. 24 ust. 5f ustawy). Faktem jest, że od dnia 1 stycznia 2012r., wprowadzono 5 letni okres przedawnienia składek (art. 24 ust. 4 ustawy) jednak w świetle przepisów art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. nr 232, poz. 1378) termin ten należy liczyć od dnia 1 stycznia 2012r.

Odnosząc się do zarzutu nieprowadzenie w 2002 roku działalności gospodarczej i winy biura rachunkowego za niewyrejestrowanie działalności skarżącego, należy podkreślić, że okres za który skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczeń społecznych został definitywnie przesądzony wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 28 lipca 2011r. oddalającym apelację od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 18 listopada 2010r, rozpoznającego odwołanie skarżącego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 marca 2010r., ustalającej okres od dnia 1 stycznia 1999r. do dnia 31 grudnia 2002r., podlegania przez skarżącego ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

Tym samym w związku z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w świetle którego do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne, wymagalne są również składki na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy określone w zaskarżonej decyzji.

Resumując umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym

W ocenie Sądu, organ prawidłowo przeanalizował sytuację majątkową i finansową strony skarżącej i wskazał na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego. Na dzień wniesienia skargi skarżący sam wskazał, że osiągany wspólnie z żoną dochód miesięczny wynosi 1500-1600 zł miesięcznie, co przy stałych wydatkach na leczenie w wysokości 150-200 zł miesięcznie i braku innych zobowiązań finansowych uzasadnia twierdzenie organu o niewystępowaniu przesłanki niezaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Podkreślenia wymaga, że skarżący nie ponosi wydatków na utrzymanie domu. Nie korzysta również ze środków pomocy społecznej. W skardze skarżący ponownie powołuje się na fakt konieczności poddania się operacji i możliwości utraty z tego powodu dochodów. W tym miejscu należy więc wyjaśnić, że organ ustala sytuacje majątkową, finansową i zdrowotną wnioskodawcy na dzień wydania decyzji. Każda zmiana w tej sytuacji nie stoi na przeszkodzie wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie należności, bowiem decyzja o odmowie umorzenia należności nie korzysta z przymiotu powagi rzeczy osądzonej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.

b.a.