Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 338/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-07-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151,art. 119 pkt 3
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 61a § 1 ,art. 7 i art. 77 § 1, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 9
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 71
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.
article: art. 216,art. 136, art. 137
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rennert (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 lipca 2021 r. sprawy ze skargi J.B. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [...] marca 2021 r. J. B. wniósł skargę postanowienie Wojewody z [...] lutego 2021 r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Starosty [...] z [...] sierpnia 2020 r. nr [...], odmawiające wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Powyższa skarga została wywiedziona na tle stanu faktycznego sprawy, w której wnioskiem z [...] maja 2020 r., uzupełnionym pismami z [...] czerwca 2020 r., [...] lipca 2020 r. oraz [...] sierpnia 2020 r. skarżący zażądał zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej numerem ewidencyjnym [...], położonej w K ., gmina S., która wchodziła z skład gospodarstwa rolnego należącego do matki wnioskodawcy - A. H.. Skarżący wyjaśnił, że ww. gospodarstwo rolne zostało nadane A. H. aktem nadania nr [...] (ponad [...] ha ziemi, do i budynki gospodarcze), ale aktu tego nie przedłożył. Do wniosku dołączył, wydaną na podstawie art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71; dalej: "u.p.n.r.") decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] września 1964 r., na podstawie której przejęto na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania nieruchomość rolną położoną we wsi K. o powierzchni około [...] ha wraz z zabudowaniami.

Starosta [...] postanowieniem z [...] sierpnia 2020 r., wydanym na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dna 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; dalej: "K.p.a."), odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego uznając, że przejęcie ww. nieruchomości nastąpiło w oparciu o art. 9 ust. 1 u.p.n.r., nieruchomość nie stanowiła przedmiotu wywłaszczenia, tym samym nie ma podstaw do zastosowania przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.; dalej: "u.g.n."), odnoszących się do zwrotów wywłaszczonych nieruchomości. Nadto organ pierwszej instancji wskazał, że do nieruchomości objętej wnioskiem nie znajduje zastosowanie art. 136 ust. 3 u.g.n., który przewiduje, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca, mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Starosta wyjaśnił, że przejście własności nieruchomości nie nastąpiło w drodze decyzji o wywłaszczeniu, nie zachodzi zatem przesłanka niezbędna do prowadzenia postępowania administracyjnego w oparciu o przepis art. 136 ust. 3 u.g.n.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji lub zaskarżonego postanowienia i orzeczenie w zakresie wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości, wskazując, że wniosek inicjujący postępowanie obejmował nie tylko nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], ale dotyczył całości gruntów gospodarstwa rolnego A. H. o powierzchni [...] ha.

Postanowieniem z [...] lutego 2021 r. Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, stwierdzając że z załączonych do wniosku dokumentów jednoznacznie wynika, iż sporna nieruchomość została przejęta na Skarb Państwa na mocy przepisów u.p.n.r. Podstawę prawną zwrotu wywłaszczonych nieruchomości w obecnym stanie normatywnym stanowią zaś przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. Przytaczając brzmienie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n. oraz wskazując, że z mocy art. 216 ust. 1 u.g.n. powyższe przepisy znajdują odpowiednie zastosowanie do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie wymienionych w tym przepisie aktów prawnych. Z kolei zgodnie z art. 216 ust. 2 u.g.n., przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustaw wskazanych w art. 216 ust. 2 u.g.n. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i w doktrynie utrwalił się pogląd, że art. 216 u.g.n zawiera wyczerpujący katalog aktów normatywnych, odejmujących w okresie po II wojnie światowej własność nieruchomości. Tym samym art. 216 ust. 2 u.g.n. umożliwia stosowanie przepisów o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości tylko do nieruchomości nabytych w drodze czynności prawnych na podstawie wymienionych tam przepisów.

Odnosząc powyższe uwagi do rozpatrywanej sprawy, organ pierwszej instancji trafnie uznał, że sporna nieruchomość nie stanowiła przedmiotu wywłaszczenia oraz, że w niniejszej sprawie nie ma podstaw do zastosowania przepisów u.g.n. Z treści jej art. 216 wynika jasno, że ustawodawca nie przewidział zwrotu nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa na podstawie art. 9 ust. 1 u.p.n.r. Nie nastąpiło bowiem jej wywłaszczenie, ani nabycie lub przejęcie w trybie przepisów ustaw wymienionych w art. 216 u.g.n. Ustawy tej nie można zaliczyć do kategorii ustaw "wywłaszczeniowych". Ponadto Starosta kilkukrotnie wzywał skarżącego do sprecyzowania wniosku o zwrot nieruchomości przez podanie numerów działek wchodzących dawniej w skład gospodarstwa rolnego A. H. o pow. [...] ha. Wnioskodawca w odpowiedziach kierowanych do organu wskazywał tylko działkę ewidencyjną nr [...], natomiast zgodnie z treścią pisma z [...] listopada 2020 r., przekazanego przez skarżącego do organu odwoławczego, działka siedliskowa nr [...] w K. stanowiła integralną część działki siedliskowej nr [...], która na podstawie aktu nadania nr [...] została oddana we władanie A. H..

W odniesieniu do wyrażonego w treści zażalenia zarzutu odnośnie nieuwzględnienia przez organ faktu że "wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w K. obejmował nie tylko działkę [...] ale grunty całego gospodarstwa rolnego A. H. pow. [...] ha", Wojewoda podniósł, iż w sentencji decyzji z [...] września 1964 r. wskazano, że organ orzekł o przyjęciu na własność Państwa bez odszkodowań nieruchomość rolną położona we wsi K. o pow. około [...] ha wraz z zabudowaniami, która stanowiła dotychczasową własność A. H. na podstawie aktu nadania nr [...]. Mając na uwadze powyższe, brak precyzji odnośnie wskazania nieruchomości, które miały podlegać zwrotowi, oraz faktu, że w treści pisma z [...] listopada 2020 r. przekazanego przez skarżącego do organu odwoławczego działka siedliskowa nr [...] w K. stanowiła integralną część działki siedliskowej nr [...], która na podstawie aktu nadania nr [...] została oddana we władanie A. H., w ocenie organu odwoławczego w sprawie zebrano kompletny materiał dowodowy, pozwalający na ustalenie stanu faktycznego sprawy. Nadto niezależnie od numerów ewidencyjnych działek, z treści u.g.n. jasno wynika, że ustawodawca nie przewidział zwrotu nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa na podstawie art. 9 ust. 1 u.p.n.r.

W skardze na powyższe postanowienie strona zarzuciła mu naruszenie art. 136 i art. 137 oraz art. 216 u.g.n. i innych przepisów z tym związanych przez utrzymanie w mocy postanowienia Starosty, mimo że zaistniały przesłanki do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a odmowa wszczęcia postępowania została utrzymana w mocy przez Wojewodę, pomimo zajścia przesłanek do prowadzenia postępowania, ponieważ organ może działać z urzędu a nie zobowiązywać wnioskodawcę do podania numerów działek sprzed wielu lat, kiedy była to parcela zgodnie z aktem nadania za pozostawione [...] ha ziemi w S. koło B. w tym działka siedliskowa, a następnie zabrane – wywłaszczone, kiedy tworzono PGR K. a dopiero po fakcie wydano decyzję z [...] września 1964 r. o przejęciu tej ziemi. Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie do ponownego przeprowadzenie postępowania administracyjnego, gdyż wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w K. obejmował nie tyko działkę [...], ale grunty całego gospodarstw rolnego o powierzchni ok. [...] ha, lub zmianę postanowienia i prowadzenie postępowania administracyjnego w zakresie zwrotu nieruchomości będącej własności matki jak we wniosku, czy też zwrotu własności. Ponadto wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że jako następca prawny - syn A. H., wniósł o zwrot wywłaszczonej nieruchomości - gospodarstwa rolnego położnej w K o powierzchni ponad [...] ha. Nieruchomość ta była przekazana A. H., a potwierdza to karta przesiedleńcza z 1947 r. nr [...], w związku ze spalonym majtkiem w okolicach P. (B. - zaświadczenie z [...] października 1945 r. - [...] ha gruntu). Matka oraz skarżący i jego rodzeństwo znaleźli się w K. w ramach akcji "Wisła" na Ziemiach Zachodnich. To w wyniku działań band UPA zostało spalone gospodarstwo A. H. w S. . Na podstawie aktu nadania nr [...] A. H. otrzymała ponad [...] ha ziemi oraz dom i budynki gospodarcze we wsi K., na których do śmierci zamieszkiwała i które były jej własnością. W wyniku naruszenia prawa nieruchomość ta nie została w wyniku spadkobrania przekazana spadkobiercom. W 1954 r. utworzono w K. PGR i przejęto na podstawie decyzji Prezydium na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania nieruchomość rolną o powierzchni ok. [...] ha matki - A. H.. Matka skarżącego złożyła stosowne odwołanie w dniu [...] września 1964 r. Z powodu naruszenia prawa ziemia została wywłaszczona i przyłączona do PGR K. w kilka lata po jej otrzymaniu, przed wejściem wżycia ustawy z 1958 r., na podstawie której została wydana decyzja Prezydium. Na pewno grunty nie były podzielone, tak jak obecnie, na poszczególne działki. Ponadto decyzja dotyczy [...] ha gruntu, nie zaś [...] ha gruntu jakie otrzymała matka. Po zabraniu około [...] ha ziemi w 1954 r. na rzecz PGR K. A. H. pracowała w nim przez [...] lat, a decyzję w tym zakresie wydano dopiero w 1964r. Matka przekazała na rzecz Państwa też około [...] ha w zamian za rentę, ponieważ już jej stan zdrowia nie pozwalał na pracę fizyczną i te grunty nie mogły przejść na rzecz Państwa na mocy ww. decyzji a zostały wywłaszczone. Jedna decyzja organu dotycząca przejęcia [...] ha doprowadziła w rzeczywistości do przejścia całego gospodarstwa, tj. [...] ha, co narusza podstawy prawne w tym zakresie. Natomiast art. 136 u.g.n. znajduje zastosowanie do wszelkich wypadków wywłaszczenia nieruchomości, bez względu na podstawę prawną dokonanego wywłaszczenia. Dotyczy to również ustaw i innych aktów normatywnych, które stanowiły podstawę wywłaszczenia przed 1 stycznia 1998 r. Ponadto cel wywłaszczenia nieruchomości nie został zrealizowany na pewno w części jeżeli nie w całości. Jak wynika z pisma wójta gminy S. z [...] stycznia 2000 r. na tej działce miało być boisko sportowe i do dziś dnia tam go nie ma.

Podsumowując skarżący wskazał, że jako obywatel tego Państwa nie może być pozbawiony spadku za działania organu z lat wcześniejszych. Uważa, że takie działanie organów państwa w postaci naruszenia prawa, dotyczące całokształtu okoliczności sprawy należy uznać, jako rażące i prowadzące do konsekwencji prawnych takich jak to, że jako spadkobierca nie nabył w spadku nieruchomości .

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Sąd zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.").

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy organy prawidłowo odmówiły wszczęcia postępowania administracyjnego na wniosek skarżącego w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Na wstępie zauważyć należy, że podstawą prawną zaskarżonego postanowienia jest art. 61a § 1 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. W powołanym przepisie ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne od siebie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania, których zaistnienie uniemożliwia merytoryczne rozpatrzenie wniosku.

Pierwsza z nich ma miejsce, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną tego postępowania.

Druga natomiast występuje, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ z innych uzasadnionych przyczyn. Do takich przyczyn należą sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy przepisy prawa materialnego nie dają podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w sprawie, bądź postępowanie administracyjne już się toczy albo w tej samej sprawie zapadło już rozstrzygnięcie, bądź doszło do upływu terminu określonego w ustawie i brak jest podstaw do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (zob. np. B. Adamiak, Komentarz do art. 61a K.p.a. (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 2019, s. 421 oraz R. Stankiewicz, w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2015, s. 384). Dodatkowo, aby organ mógł odmówić wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a., wystarczające jest ziszczenie się choćby jednego z wyżej przedstawionych warunków. Wskazuje zatem na przyczyny podmiotowe i przedmiotowe, które uniemożliwiają w ogóle procedowanie w sprawie i załatwienie wniosku w procesowej formie decyzji administracyjnej. Potwierdza to użyte przez ustawodawcę kategoryczne sformułowania: "nie może być wszczęte". Wyrażenie to jednocześnie wskazuje, że określone w art. 61a § 1 K.p.a. przyczyny muszą być znane organowi w chwili złożenia wniosku, czyli być oczywiste, np. brak podstawy prawnej do wydania decyzji załatwiającej wniesione żądanie, czy też występują okoliczności, które doprowadziłyby do wszczęcia postępowania wymagającego po jego zakończeniu wznowienia tego postępowania lub stwierdzenia nieważności wydanej w nim decyzji (por. wyroki NSA z: 30 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1385/11; 5 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1609/13; 17 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 553/15; postanowienie NSA z 22 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 1635/14 - wszystkie przytaczane w niniejszej sprawie orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z prawidłowych i niekwestionowanych ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że wnioskowany przez skarżącego zwrot działek został przejęty na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] września 1964 r. wydanej na podstawie art. 9 u.p.n.r. Powodem odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego było stwierdzenie, że zakres u.g.n. w kwestii zwrotu nieruchomości obejmuje tylko nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, na podstawie decyzji o wywłaszczeniu oraz zdarzeń prawnych wymienionych w art. 216 u.g.n. W związku z brakiem przepisu prawa materialnego, na podstawie którego organ administracji mógłby wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie żądania skarżącego, organ odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego, w oparciu o art. 61 a § 1 K.p.a.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że zagadnienie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zostało uregulowane w przepisach rozdziału 6 działu III u.g.n. Z art. 136 ust. 3 tej ustawy wynika, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 u.g.n. stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. Art. 137 ust. 1 u.g.n. stanowi z kolei, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia, albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. W razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Pod pojęciem "nieruchomość wywłaszczona" należy rozumieć wyłącznie takie nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia rozumianej sensu stricto, a więc na podstawie indywidualnej (w znaczeniu podmiotowym) i konkretnej (w sensie przedmiotowym) decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym, na podstawie obowiązujących wówczas przepisów ustaw, regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem. Inaczej mówiąc, nieruchomością wywłaszczoną będzie każda nieruchomość, względem której wydano akt wywłaszczeniowy, niezależnie od tego kiedy to nastąpiło, czy na podstawie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami, czy aktów prawnych ją poprzedzających. Wyjątek od powyższej zasady znajduje się w art. 216 ust. 1 u.g.n., który wylicza akty prawne, na podstawie których dokonano przejęcia lub nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa albo gminy, i które również uważa się za wywłaszczenie, tj. art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 138, z 1961 r. poz. 47 i 159 oraz z 1972 r. poz. 192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. poz. 216, z 1972 r. poz. 312 oraz z 1985 r. poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. poz. 159, z 1972 r. poz. 193 oraz z 1974 r. poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 192, z 1973 r. poz. 282 oraz z 1985 r. poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego. Ponadto art. 216 ust. 2 u.g.n. stanowi, że przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie: 1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. poz. 240 oraz z 1957 r. poz. 172); 2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31), 3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127, z późn. zm.).

Kluczowe znaczenie ma zatem przepis art. 216 u.g.n., ponieważ określa on przypadki, w których nastąpiło przejęcie bądź nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, nie w drodze decyzji o wywłaszczeniu wydanej na podstawie przepisów u.g.n., a co do których pomimo tego mają zastosowanie przepisy wymienionego rozdziału i działu, czyli przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Przepis ten - stanowiąc normę o charakterze szczególnym (lex specialis) nie podlega interpretacji rozszerzającej. Wyliczenie w nim ustaw i przepisów poszczególnych ustaw ma charakter wyczerpujący (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1602/09). Niedopuszczalne jest, aby w drodze wykładni sądowej rozszerzać stosowanie instytucji zwrotu nieruchomości na nieruchomości, które nie zostały wywłaszczone, ani też nie zostały przejęte lub nabyte w trybie ustaw wymienionych w art. 216 u.g.n. (por. wyrok NSA z 18 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 1698/13). Do dochodzenia zwrotu nieruchomości koniecznym jest ustalenie, że skarżącym przysługiwało prawo własności określonej nieruchomości oraz ta okoliczność, że zostali oni tego prawa pozbawieni w efekcie władczego działania organów administracji państwa poprzez wydanie stosownego aktu administracyjnego (por. wyroki WSA: w Gdańsku z 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 858/11 i w Krakowie z 18 lipca 2019 r., sygn. II SA/Kr 610/19).

W związku z powyższym organy zasadnie odmówiły wszczęcia postępowania na wniosek skarżącego z uwagi na to, że zawnioskowana do zwrotu nieruchomość, nie została nabyta przez Skarb Państwa w drodze wywłaszczenia sensu stricto (decyzji administracyjnej) ani też w inny sposób objęty hipotezą art. 216 u.g.n. Przepis art. 216 u.g.n. nie wymienia bowiem wśród przepisów stanowiących w przeszłości podstawę nabycia nieruchomości przez państwo przepisów prawa stanowiących podstawę nabycia nieruchomości żądanych do zwrotu przez skarżącego, to jest ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, co powoduje, że przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości nie mają do niej zastosowania. Przejęcie nieruchomości rolnej na podstawie art. 9 u.p.n.r. nie stanowiło wywłaszczenia, dom którego odnosi się art. 136 i 216 ust. 1 u.g.n. Stwierdzenie tych okoliczności już na etapie analizy treści wniosku skarżącego uzasadniało odmowę wszczęcia postępowania.

Ponadto za bezzasadne uznać należy zarzuty odnośnie braku ustalenia wszystkich numerów ewidencyjnych działek. Organ kilkukrotnie wyzywał stronę do sprecyzowania wniosku przez podanie numerów działek. Wnioskodawca w odpowiedziach podawał tylko działkę ewidencyjną nr [...], natomiast w piśmie z [...] listopada 2020 r. wskazał, że działka siedliskowa nr [...] w K. stanowiła integralną część działki siedliskowej nr [...], która na podstawie aktu nadania nr [...] została oddana we władanie matki. Z treści decyzji z [...] września 1964 r. wynika natomiast, że organ orzekł o przyjęciu nieruchomości rolnej położonej we wsi K. o pow. około [...] ha wraz z zabudowaniami, która stanowiła dotychczasową własność A. H. na podstawie aktu nadania nr [...].

Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że organ wyczerpująco zbadał wszystkie okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą, zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej i oficjalności dokonał wszechstronnej oceny zgromadzonego w niej materiału dowodowego, odnosząc się do argumentów strony skarżącej (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.). Dodatkowo, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia spełnia wymogi ustawowe określone w art. 107 § 3 K.p.a., albowiem zawiera istotne przesłanki zarówno faktyczne, jak i prawne, dokładnie wyjaśniając ich znaczenie.

Zarzuty skargi nie mogą być zatem uwzględnione, jak również z urzędu Sąd nie stwierdził naruszenia prawa zarówno materialnego, jak i procesowego, pozwalającego na wzruszenie wydanych w niniejszej sprawie postanowień.

W tym stanie rzeczy skarga nie zasługuje na uwzględnienie i z tej przyczyny, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd ją oddalił.