Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1622/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-01-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia del. WSA Grzegorz Wałejko (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 993/19 w sprawie ze skargi A. Spółki z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 marca 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 993/19, po rozpoznaniu skargi A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. (dalej: "strona", "skarżąca", "Spółka") uchylił decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: "Prezes UOKiK", "organ") z [...] marca 2019 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję tego organu z [...] grudnia 2018 r. w przedmiocie odmowy umorzenia kary pieniężnej. Sąd uchylił także postanowienie Prezesa UOKiK z 13 lipca 2018 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] maja 2018 r. w przedmiocie kary pieniężnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekał w następującym stanie sprawy.

Decyzją z [...] maja 2018 r. Prezes UOKiK nałożył na A. sp. z o. o. z siedzibą w W. karę pieniężną w wysokości 75 000,00 zł za wprowadzenie do obrotu zabawki niezgodnej z wymaganiami określonymi w § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 20 października 2016 r. w sprawie wymagań dla zabawek (Dz. U. poz. 1730) oraz w pkt 3.1.1 pkt 3.1.2 załącznika nr 1 do tego rozporządzenia. Organ nakazał Spółce wycofanie z obrotu zabawki, jej zniszczenie oraz powiadomienie konsumentów o stwierdzonych niezgodnościach. Podstawą nałożenia kary pieniężnej były przepisy art. 97 ust. 1 w związku z art. 88 ustawy z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz. U. z 2017 r., poz. 1398 ze zm.).

W dniu 22 czerwca 2018 r. wpłynęło do UOKIK pismo Spółki, co do którego zaistniały wątpliwości dotyczące jego charakteru. Ostatecznie – po złożeniu przez Spółkę dodatkowego pisma, w którym skarżąca wyjaśniła, że wnosi o ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy przez Prezesa UOKiK, wskazując na numer decyzji z [...] maja 2018 r. – organ uznał, że jest to wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Postanowieniem z 13 lipca 2018 r. Prezes UOKiK stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy a także niedopuszczalność tego wniosku.

W dniu 10 sierpnia 2018 r. wpłynął do UOKiK wniosek Spółki z 10 sierpnia 2018 r., w którym zwróciła się o udzielenie ulgi w spłacie kary pieniężnej nałożonej decyzją z [...] maja 2018 r., poprzez umorzenie tej kary.

Decyzją z [...] grudnia 2018 r. Prezes UOKiK odmówił umorzenia kary pieniężnej, stwierdzając, że na dzień 31 lipca 2018 r. sytuacja strony postępowania umożliwiała zapłacenie kary pieniężnej w pełnej wysokości.

Wnioskiem z 4 stycznia 2019 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy Spółka, w związku z otrzymaniem decyzji z [...] grudnia 2018 r., zwróciła się "o pomoc w umożliwieniu ponownego rozpatrzenia sprawy dotyczącej nałożonej ... horrendalnej kary w wysokości 75.000 zł". Powyższy wniosek został doprecyzowany pismem z 9 stycznia 2019 r., w którym skarżąca wskazała, że "... wniosek stanowi prośbę do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o ponowne rozpatrzenie sprawy i o udzielenie Spółce ... pomocy de minimis w związku z ważnym interesem strony postępowania". Spółka wskazując, że uiszczenie kary pieniężnej skutkować będzie utratą płynności finansowej oraz likwidacją prowadzonej działalności, zwróciła się o merytoryczne rozpatrzenie sprawy oraz udzielenie pomocy de minimis poprzez umorzenie całości nałożonej kary pieniężnej.

Prezes UOKiK decyzją z [...] marca 2019 r. utrzymał w mocy decyzję z [...] grudnia 2018 r. odmawiającą umorzenia kary pieniężnej.

Spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję organu z [...] marca 2019 r.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że podstawowym celem kontroli sądowej nad wykonywaniem administracji publicznej jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Powołując się na przepisy art. 134 i art. 135 p.p.s.a. oraz odnosząc się do rozpoznawanej sprawy Sąd pierwszej instancji stwierdził, że na dezaprobatę zasługuje procedura poprzedzająca wydanie przez organ postanowienia z 13 lipca 2018 r., którym stwierdzono uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Sąd zwrócił uwagę, że w decyzji z [...] marca 2018 r. (w rzeczywistości w dniu 24 marca 2018 r. żadnej decyzji w rozpoznawanej sprawie nie wydano, a więc datę Sąd wskazał omyłkowo, bowiem chodzi o decyzję z [...] maja 2018 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej) zawarto pouczenie, że strona może korzystać z dwóch środków zaskarżenia: a) wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, który należy złożyć w terminie 14 dni licząc od dnia doręczenia decyzji; gdyby zaś zamierzała zakwestionować tylko rozstrzygnięcie zawarte w pkt III decyzji, to ma na to 7 dni; b) skargi do WSA w Warszawie – w terminie 30 dni od doręczenia aktu administracyjnego. Sąd zauważył, że skoro decyzję Prezesa UOKiK z [...] maja 2018 r. doręczono 29 maja 2019 r., to od tej daty rozpoczęły bieg terminy do jej zaskarżenia.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w dacie sporządzenia i złożenia w UOKiK przez Spółkę stosownego pisma, co miało miejsce 22 czerwca 2018 r., istniała jedynie możliwość zaskarżenia rozstrzygnięcia do WSA; tam też należało – według Sądu pierwszej instancji - skierować pismo strony z odpowiedzią na skargę wraz z aktami sprawy. Sąd jest władny kompetentnie ocenić, czy skarga – złożona w takiej postaci – jest środkiem zaskarżenia i czy może zostać merytorycznie rozpoznana. Nawet najcięższe uchybienia (jak np. wniesienie skargi po terminie 30 dni, czy brak jej podpisu) nie upoważniają organu do podjęcia działań sanacyjnych (np. wezwania strony do załączenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi, czy też uzupełnienia skargi przez jej podpisanie).

Dalej Sąd pierwszej instancji stwierdził, że naruszając nie tylko opisany wyżej wymóg przekazania sprawy do sądu, a także znacząco treści art. 8 i 9 k.p.a. (co do braku realizacji zasady pogłębienia zaufania obywateli, jak też zasady rzetelnego informowania stron), Prezes UOKiK pismem z 26 czerwca 2018 r. zwrócił się do strony z mylną sugestią, że przysługuje jej jeszcze możliwość żądania ponownego rozpatrzenia sprawy (która faktycznie nie istniała, bo pismo strony z 22 czerwca 2018 r. zostało złożone po upływie 14 dni od doręczenia decyzji), jak też wskazał na możliwość potraktowania tego pisma jako wniosku o udzielenie ulgi w spłacie nałożonej kary pieniężnej (gdy pismo to można było samodzielnie uznać za skargę do sądu, a decyzja nie była ostateczna). Tak więc organ "zapomniał" o wskazaniu, że przedmiotowe pismo można jeszcze uznać za skargę do sądu. W ocenie Sądu pierwszej instancji strona – zapewne nie przypuszczając, że Prezes UOKiK naruszy art. 8 i 9 k.p.a., działając w zaufaniu do tego organu – wybrała najgorszy wariant, a mianowicie pismem z 9 lipca 2018 r. poinformowała, że żąda "ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy", wobec czego organ wydał postanowienie, o którym była wyżej mowa.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że – kiedy strona nie korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika – jest szczególnie wyczulony na stwarzane przez organy sytuacje mające szkodzić jej interesom. Celowe pomijanie okoliczności, co do których strona miała wybór (in concreto – uznania pisma z dnia 22 czerwca 2018 r. za skargę, a taką możliwość wskazano w treści pouczenia zawartego w decyzji Prezesa UOKiK z dnia [...] maja 2018 r. – vide: treść pisma tego organu z 26 czerwca 2018 r., w którym wskazuje się na to, że być może "organ błędnie odczytał intencję strony, która zwraca się z innym żądaniem", nie wskazując expressis verbis, że chodzi tu o możliwość uznania pisma strony z 22 czerwca 2018 r. za skargę do sądu - budzi sprzeciw Sądu i wymaga radykalnych działań przewidzianych dyspozycją art. 135 p.p.s.a.

W konsekwencji, uchylając obydwie decyzje Prezesa UOKiK w przedmiocie odmowy umorzenia kary pieniężnej (albowiem – według oceny Sądu - zostały wydane w konsekwencji naruszenia prawa) a także uchylając postanowienie Prezesa UOKiK z 13 lipca 2018 r. (wydane – według oceny Sądu – w efekcie sugestii organu jakoby stronie przysługiwała jeszcze możliwość złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdy było to całkowicie wykluczone), Sąd pierwszej instancji wskazał na potrzebę potraktowania pisma strony z 22 czerwca 2018 r. jako skargi, którą należy przekazać – wraz z stosownymi załącznikami – do WSA w Warszawie. Stronę zaś Sąd pouczył o możliwości uzupełnienia treści tej skargi (tj. pisma z 22 czerwca 2018 r.), w tym także o treści zamieszczone w skardze złożonej w niniejszej sprawie, a dotyczące nieadekwatności kary do "przewinienia". Wskazał, że istnieje też możliwość rozbudowania jej o dalsze zarzuty.

W tej więc sytuacji Sąd pierwszej instancji stwierdził, że jest zwolniony od oceny zarzutu skargi (w kwestii umorzenia kary pieniężnej), albowiem – z uwagi na treść wyroku – poczyniona argumentacja byłaby przedwczesna. Aktualny stan sprawy stwarza podstawę do podjęcia oceny legalności decyzji w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej.

Prezes UOKiK złożył skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skarżący kasacyjnie na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 52 § 3 i art. 53 § 1 p.p.s.a poprzez uznanie, że pismo wniesione po upływie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wyłącznie ze względu na upływ ww. terminu;

2. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w związku z art. 8 i 9 k.p.a., poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i uznanie, że Prezes UOKiK w sposób nieprawidłowy oraz niezgodnie z intencją składającego ustalił wolę strony wyrażoną w piśmie z 22 czerwca 2019 r. oraz celowo wprowadził stronę błąd co do braku możliwości zaskarżenia decyzji nakładającej karę pieniężną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

3. naruszenie art. 134 § 1 w związku z art. 135 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie, bowiem wykroczono poza granice sprawy będącej przedmiotem oceny sądu administracyjnego, która to (sprawa) nie oznacza wszystkich aktów administracyjnych wydanych w odniesieniu do danej strony w odrębnych postępowaniach, w oparciu o odrębne podstawy prawne;

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ przedstawił argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów.

Spółka nie wniosła odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, a Spółka w terminie wynikającym z tego przepisu nie zażądała jej przeprowadzenia.

W związku z treścią zarzutów skargi należy przypomnieć, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła. Granice skargi są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej skonstruowane zostały w oparciu tylko o podstawę przewidzianą w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, ponieważ usprawiedliwiony jest przede wszystkim sformułowany w punkcie 3 petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów art. 134 § 1 w związku z art. 135 p.p.s.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia przez Sąd pierwszej instancji poza granicami sprawy wyznaczonymi skargą oraz zaskarżoną do sądu decyzją dotyczącą odmowy umorzenia kary pieniężnej. Skutkiem rozstrzygania w takim zakresie było uchylenie przez Sąd postanowienia organu z 13 lipca 2018 r. w sprawie dotyczącej nałożenia kary pieniężnej a konsekwencji także obydwu decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia kary pieniężnej

Według art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z nieistotnym w tej sprawie zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a). Natomiast zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W rozpoznawanej sprawie kluczowe jest rozstrzygnięcie, czy Sąd pierwszej instancji oceniając prawidłowość postanowienia Prezesa UOKiK z 13 lipca 2018 r. i uchylając to postanowienie wydane w sprawie, w której przedmiotem decyzji ostatecznej było nałożenie kary pieniężnej na Spółkę, rozstrzygał w granicach "danej sprawy", to jest sprawy, którą rozpoznawał na skutek skargi na decyzję, której przedmiotem była odmowa umorzenia tej kary pieniężnej.

Niewątpliwie od strony formalnej są to dwie różne sprawy. Stwierdzenie takie jest jednak oczywiście niewystarczające do rozstrzygnięcia wskazanej wyżej kwestii. Jak słusznie podkreślał organ w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego a także w literaturze przedmiotu za ugruntowany uznać należy pogląd, że granice sprawy, o których mowa w art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., to granice sprawy administracyjnej w rozumieniu materialnym. Na sprawę tę składają się elementy przedmiotowe i podmiotowe, przy badaniu tożsamości sprawy należy zatem badać te właśnie elementy. Tożsamość elementów podmiotowych to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw i obowiązków, a tożsamość przedmiotowa to tożsamość tych praw i obowiązków oraz ich podstawy faktycznej i prawnej. Granice sprawy wyznacza zatem istota stosunku administracyjnoprawnego, podlegającego załatwieniu danym, zaskarżonym rozstrzygnięciem administracyjnoprawnym (por. uzasadnienia uchwał NSA: z 1 marca 2010 r., sygn. akt II FPS 9/09, z 27 czerwca 2000 r., sygn. akt FPS 12/99, wyroki NSA: z 6 lutego 2008 r., sygn. akt I FSK 1592/07, z 25 września 2007 r., sygn. akt I FSK 916/06, z 16 listopada 2005 r., sygn. akt FSK 2261/04). Poglądy co do granicy sprawy i tożsamości sprawy wyrażane w orzecznictwie są co do zasady tożsame ze stanowiskiem przedstawianym w doktrynie, gdzie podkreśla się, że na sprawę administracyjną składają się elementy przedmiotowe i podmiotowe; element podmiotowy – to tożsamość podmiotu będącego podmiotem praw i obowiązków, tożsamość przedmiotowa – to treść praw lub obowiązków, podstawa prawna tych praw lub obowiązków, stan faktyczny będący podstawą faktyczną przyznania praw lub obowiązków (B. Adamiak, glosa do wyroku NSA z dnia 23 stycznia 1988 r., sygn. akt III SA 103/97, Orzecznictwo Sądów Polskich, nr 1/1999, str. 51). Tożsamość sprawy mierzona jest faktem konkretyzacji jednego stosunku administracyjnoprawnego. Szukając odpowiedzi na pytanie o granice sprawy, której dotyczy skarga trzeba zatem uwzględniać to, czy podejmowane w ramach jednego lub różnych postępowań akty kształtują, zmieniają lub znoszą ten sam stosunek materialnoprawny (Z. Kmieciak, Głębokość orzekania w sprawach objętych kognicją sądów administracyjnych, Państwo i Prawo, nr 4/2007, str. 34-35).

Można zatem przyjąć, że rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy", o którym mowa w art. 134 § 1 p.p.s.a. oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem kontroli innej sprawy administracyjnej w ujęciu materialnoprawnym niż ta, w której wniesiono skargę. Granice rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny wyznaczają zakreślone normami prawa materialnego elementy stosunku administracyjnoprawnego będącego przedmiotem zaskarżonej decyzji.

Biorąc pod uwagę tak zdefiniowane granice sprawy w rozumieniu art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz związaną z tym możliwość stosowania środków w celu usunięcia naruszenia prawa, jednak tylko w stosunku do aktów wydanych w postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga (art. 135 p.p.s.a.), nie można zaakceptować ingerencji przez Sąd pierwszej instancji - w ramach rozpoznawania skargi na decyzję w przedmiocie umorzenia kary pieniężnej - w sprawę, której przedmiotem było nałożenie tej kary pieniężnej. Brak jest bowiem tożsamości przedmiotowej tych spraw wyznaczonej, jak wcześniej wyjaśniono, treścią praw lub obowiązków, podstawą prawną praw lub obowiązków i stanem faktycznym będącym podstawą faktyczną przyznania praw lub obowiązków. Okoliczność, że obydwie sprawy w pewien sposób dotyczą tej samej kary pieniężnej jest daleko niewystarczająca, aby można było mówić o tożsamości spraw i pozostawaniu ich obydwu w granicach tej samej sprawy w ujęciu materialnoprawnym. W sprawie o nałożenie kary pieniężnej, w realiach faktycznych niniejszej sprawy, przedmiotem rozstrzygnięcia było bowiem powstanie obowiązku zapłaty kary pieniężnej (treść obowiązku) za wprowadzenie do obrotu zabawki niezgodnej z wymaganiami (podstawa faktyczna nałożenia obowiązku) na podstawie odpowiednich przepisów ustawy z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (podstawa prawna nałożonego obowiązku). Natomiast w sprawie o umorzenie kary pieniężnej przedmiotem rozstrzygnięcia było prawo do ulgi w spłacie zobowiązania poprzez jego umorzenie (treść prawa) ze względu na przesłanki ważnego interesu strony lub interesu publicznego oraz wymagania dla pomocy de minimis określone w art. 67a § 1 pkt 3 i art. 67b § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, stanowiące ramę dla wykazania stanu faktycznego będącego podstawą faktyczną do ubiegania się o przyznania prawa. Podstawą prawną ubiegania się o przyznanie prawa byłyby, według decyzji organu, wskazane wyżej przepisy Ordynacji podatkowej stosowane w sprawie na podstawie art. 11 ustawy z dnia 15 czerwca 2018 r. o zmianie ustawy o systemach oceny i nadzoru rynku oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1338).

W takich okolicznościach, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie brak jest jakichkolwiek elementów przedmiotowych, które pozwalałyby na stwierdzenie tożsamości opisanych wyżej spraw administracyjnych i przyjęcie, że rozstrzygnięcie w sprawie dotyczącej nałożenia kary pieniężnej jest rozstrzyganiem w granicach tej samej sprawy, która została wszczęta przed sądem administracyjnym skargą na decyzję, którą organ odmówił umorzenia kary. Dotyczy to również rozstrzygnięcia o uchyleniu postanowienia w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej nałożenia kary pieniężnej lub w przedmiocie niedopuszczalności takiego wniosku.

Stwierdzenie, że usprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. i że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy w odniesieniu do rozstrzygnięcia o uchyleniu postanowienia z 13 lipca 2018 r. oraz mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w odniesieniu do rozstrzygnięcia o uchyleniu obydwu decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia kary pieniężnej, jest wystarczające do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w punktach 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że sama słuszność zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. sprawia, że usprawiedliwione są także pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej, ponieważ Sąd pierwszej instancji, dążąc do rozstrzygnięcia poza granicami sprawy, niepotrzebnie przedstawił te ustalenia i oceny, który zostały zakwestionowane w omawianych zarzutach dotyczących naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w powiązaniu z naruszeniem art. 52 § 3 i art. 53 § 1 p.p.s.a. oraz art. 8 i 9 k.p.a. Dalej idące odniesienie się do tych zarzutów kasacyjnych jest zbędne, tym bardziej, że – jak wynika z akt sprawy – przed Sądem pierwszej instancji złożone zostało pismo z 22 czerwca 2018 r. jako skarga na decyzję w przedmiocie kary pieniężnej, uzupełniona pismami z 21 lipca 2020 r. (k. 86-90, 92, 95, 105, 106 akt sprawy). W tej drugiej sprawie Sąd pierwszej instancji oceni, czy pismo skarżącej z 22 czerwca 2018 r. rzeczywiście może być potraktowane jako złożona w terminie skarga na decyzję w przedmiocie kary pieniężnej. Dalej idąca ocena zarzutów kasacyjnych, niemająca znaczenia dla wyniku tej sprawy, mimo że formalnie niewiążąca Sądu pierwszej instancji w drugiej sprawie, mogłaby niepotrzebnie wpływać na rozstrzygnięcie tej drugiej sprawy.

Natomiast ponownie rozpatrując niniejszą sprawę ze skargi na decyzję w przedmiocie odmowy umorzenia kary pieniężnej, Sąd pierwszej instancji powinien zaniechać rozstrzygania poza granicami sprawy oraz uwzględnić, że decyzja o nałożeniu kary pieniężnej jest ostateczna, niezależnie od tego czy pismo skarżącej z 22 czerwca 2018 r. zostało prawidłowo potraktowane jako złożony po terminie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, czy było skargą na decyzję w przedmiocie kary pieniężnej złożoną w trybie art. 52 § 3 zdanie pierwsze p.p.s.a. Nieskorzystanie z prawa do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powoduje, że decyzja wydana w pierwszej instancji staje się ostateczna po upływie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Złożenie skargi do sądu w takiej sytuacji powoduje, że decyzja nie jest prawomocna; nie wpływa to jednak na jej charakter jako decyzji ostatecznej. Ta ostateczność decyzji sprawia, że dopóki decyzja nie zostanie wzruszona, istnieje obowiązek zapłaty kary pieniężnej, a brak zapłaty sprawia, że istnieje zaległość, która może być przedmiotem wniosku o jej umorzenie oraz przedmiotem odpowiedniej decyzji. Inna rzeczą jest, czy i jaki wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia zaległości może mieć okoliczność, że decyzja o nałożeniu kary pieniężnej okazałoby się nieprawomocna ze względu na złożenie skargi do sądu.

Z przedstawionych wyżej przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia od Spółki na rzecz skarżącego kasacyjnie organu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, uznając, że uwzględnienie skargi kasacyjnej wyłącznie ze względu na działanie Sądu pierwszej instancji niepozostające w żadnym związku z okolicznościami przedstawionymi w skardze do tego Sądu a także charakter sprawy, w której skarżąca Spółka ubiega się o umorzenie zobowiązania między innymi ze względu na swoją sytuację gospodarczą, pozwalają na przyjęcie, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający odstąpienie od obciążania strony obowiązkiem zwrotu kosztów postepowania kasacyjnego na podstawie zasady słuszności, wyprzedzającej w tym przypadku zasadę finansowej odpowiedzialności za wynik tego postępowania.