Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 686/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 b
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędziowie Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 2 lutego 2018 r. sprawy ze skargi A.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. przyznaje radcy prawnemu A. H. kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 23% VAT od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] września 2017 r. po rozpatrzeniu odwołania A. W. od decyzji działającego z upoważnienia Burmistrza B., Dyrektora Gminno-Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. nr [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na Ludwikę Wawrzyniak - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1275) – dalej k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W motywach uzasadnienia podało, że w uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że sytuacja rodziny jest mu znana, zaś w posiadaniu Ośrodka pozostaje niezbędna dokumentacja do wydania decyzji. Z akt sprawy wynika więc, że strona korzystała ze świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 22 kwietnia 2010 r. do 30 czerwca 2013 r., a następnie nabyła prawo do zasiłku dla opiekuna w okresie od 1 lipca 2013 r., bezterminowo. Zarówno świadczenie pielęgnacyjne, jak również zasiłek dla opiekuna zostały stronie przyznane z uwagi na konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub nie podejmowania pracy lub innego zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - matką L. W.. Ponadto w posiadaniu Ośrodka znajduje się orzeczenie z dnia 30 września 2011 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L., z którego wynika, że matka strony została zaliczona do osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe, ale jednocześnie stwierdzono, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 września 2011 r. W posiadaniu Ośrodka pozostaje również wypis z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 26 listopada 2002 r., z którego wynika, iż lekarz orzecznik ZUS uznał matkę wnioskodawczyni za osobę całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji na stałe, począwszy od dnia 11 października 2002 r. Osoba ta miała wówczas 73 lata.

Dalej organ I instancji podkreślił, że strona rzeczywiście sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką i z powodu tej opieki zrezygnowała z zatrudnienia. Niemniej jednak art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma charakter normy bezwzględnie obowiązującej, co oznacza, że przyznanie wnioskowanego świadczenia uzależnione jest od spełnienia wszystkich zawartych w nim przesłanek. Przepis ten wskazuje na zależność pomiędzy prawem do świadczenia pielęgnacyjnego a datą powstania niepełnosprawności. W przypadku wnioskodawczyni nie został spełniony jeden z niezbędnych warunków do przyznania świadczenia, gdyż niepełnosprawność matki strony powstała po ukończeniu przez nią wieku określonego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organ I instancji odniósł się także do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. Sygn. akt K 38/13. mocą którego stwierdzono niekonstytucyjność art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W wyroku tym Trybunał podkreślił jednak, że skutkiem tego orzeczenia nie jest ani uchylenie tego przepisu prawa, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów niepełnosprawnych osób dorosłych, których niepełnosprawność nie powstała w okresie dzieciństwa. Pozostawił natomiast ustawodawcy poprawienie stanu prawnego, którego jednak do tej pory nie zmieniono.

W ocenie organu I instancji wyrok ten nie zmienił więc sytuacji prawnej osób takich jak wnioskodawczyni.

Dalej organ I instancji wskazał, że art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom mającym ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna. Ani ustawa o świadczeniach rodzinnych ani ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów nie przewidują takiej konstrukcji prawa, która powodowałaby możliwość zamiennego korzystania z obu świadczeń.

Wskazane okoliczności, zdaniem Dyrektora G-MOPS w B. wykluczają zatem możliwość przyznania żądanego świadczenia.

W odwołaniu wnioskodawczyni powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt K 38/13 z dnia 21 października 2014 r. Strona wskazała, iż rzeczywiście Trybunał zalecił ustawodawcy zmianę stanu prawnego, jednakże wyrok do dnia dzisiejszego nie został wykonany. W takim przypadku, jak dowodzi orzecznictwo sądowe, organy administracji winy opierać się na treści wskazanego wyroku, nie zaś na uchylonej części normy zawartej w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy tj. z wyłączeniem tej części przepisu, która z dniem 23 października 2014r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, regulującego zbieg uprawnień do zasiłku dla opiekuna z prawem do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując, iż nie został on zastosowany w sprawie.

Podniosła, iż nie sposób także pominąć faktu, że konsekwencją uznania przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności przepisu art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012r., poz. 1548), ma mocy którego doszło do wygaszenia decyzji w zakresie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego było uchwalenie ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, na mocy której osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji, umożliwiono wystąpienie z wnioskiem o przyznanie zasiłku dla opiekuna w okresie 4 miesięcy od dnia wejścia w życie tej ustawy.

Przyznała, że korzysta z zasiłku dla opiekuna. Rezygnację z tego zasiłku sformalizuje po uzyskaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po przeanalizowaniu wniesionego odwołania oraz zgromadzonego materiału dowodowego stwierdziło, co następuje:

Podstawę prawną decyzji organu I instancji stanowił m. in. przepis art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016r., poz. 1518 z późn. zm.). Według tego przepisu prawa świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Organ I instancji wskazaną wyżej decyzją odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, iż matka strony – L. W. - osoba wymagająca opieki, dysponowała orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, z którego wynika, iż została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji począwszy od dnia 11 października 2002 r., tj. w wieku 73 lat.

Powołany przepis był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r.. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014r., poz. 1443) orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

W uzasadnieniu wskazanego wyroku Trybunał Konstytucyjny przyjął, że osoby obowiązane alimentacyjnie i niepodejmujące lub rezygnujące z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną należą do grupy podmiotów podobnych, przy czym za dopuszczalne uznał odmienne traktowanie należących do tej grupy osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi dziećmi. Wskazał, że podstawę szczególnego traktowania dzieci stanowi m.in. art. 68 ust. 3, art. 71 i art. 72 Konstytucji. Konkludując stwierdził, że w tym kontekście ustawodawca może odmiennie ukształtować przesłanki świadczenia pielęgnacyjnego dla osób niepodejmujących bądź rezygnujących z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Ich sytuacja prawna może być uregulowana inaczej niż w stosunku do opiekunów pozostałych osób niepełnosprawnych, niebędących dziećmi.

Z tego powodu przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie narusza zasady równości w takim zakresie, w jakim stanowi podstawę różnicowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego według wspomnianego uprzednio podziału na dwie kategorie opiekunów. Trybunał przypomniał ratio art. 17 ust. 1b ustawy. Odwołał się do uzasadnienia projektu ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 724/VII kadencja, s. 2-4) wskazał, na cele jakie miał ustawodawca zmieniając ustawę.

Wskazał też na zasady jakimi powinien kierować się ustawodawca zmieniając zaskarżony w części przepis ustawy o świadczeniach społecznych.

Kolegium podkreśliło, iż istotą działalności Trybunału Konstytucyjnego jest porównanie dwóch norm prawnych: Konstytucji R.P. i ustawy, w którym to porównaniu zawsze zawarta jest także ich wykładnia nadająca normie ustawowej określony sens. Stosowanie zatem w praktyce normy wywiedzionej z przepisu będącego przedmiotem kontroli przy rozumieniu przeciwnym do wskazanego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, stanowiłoby naruszenie normy konstytucyjnej, przyznającej Trybunałowi Konstytucyjnemu walor powszechnego obowiązywania.

Podkreśliło też, że wykonanie tego wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Trybunał, jak sam zauważył, nie przesądził przy tym, jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć. Ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody.

Ostatecznie stwierdziło, że zarówno organ I instancji jak i tut. Kolegium nie mogły zignorować i pominąć szczegółowych wywodów i rozważań Trybunału Konstytucyjnego zawartych w uzasadnieniu wyroku, na który powołała się strona, żądając przyznania świadczenia.

W związku z powyższym przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie może stanowić podstawy do przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę na powyższą decyzję złożyła wnioskodawczyni.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

b) błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna przyznanego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2016 r., poz. 162 ze zm.) stanowi merytoryczną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji, błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

c) nie zastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych i przez to, nieuwzględnienie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń jak wynika z treści art. 27 ust. 5.

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjmując, iż sam fakt pobierania zasiłku dla opiekuna przez skarżącego skutkuje brakiem prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o:

1) uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej,

2) na mocy art. 153 p.p.s.a. zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej Sądu i wskazań co do dalszego postępowania w zastosowaniu przepisów ustawy w zgodzie z sentencją wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. ze sprawy K 38/13, zobowiązanie organów do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w zgodzie z jej wnioskami.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie a uzasadniając ten wniosek przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej p.p.s.a. Oznacza to między innymi, że Sąd nie może w ocenie zgodności zaskarżonej decyzji z prawem ograniczyć się do zarzutów sformułowanych w skardze, ale wadliwość kontrolowanego aktu podnieść z urzędu.

Kontrola zaskarżonej decyzji według wskazanych wyżej zasad daje podstawy do uznania, że uchybia ona prawu.

Podstawę materialnoprawną odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką stanowił art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.). Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W sprawie okolicznością niesporną jest, że matka strony orzeczenie o niepełnosprawności uzyskała w wieku ponad 70 lat.

Rozpoznając skargę należy mieć jednak na uwadze, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Dlatego też w ocenie Trybunału art. 17 ust. 1b ustawy nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie po wejściu w życie omawianego orzeczenia.

Wskazać też należy, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zaś art. 190 ust. 3 Konstytucji stanowi, że wchodzą one w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Stosownie natomiast do art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

W powołanym wyroku Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b ustawy. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443, zatem wszedł w życie w tym właśnie dniu.

Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16, wskazał, że "jest niewątpliwe, że w myśl art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, to Trybunał Konstytucyjny orzeka o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją. (...) Niezależnie jednak od unormowania art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, obowiązuje wynikająca z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasada ustrojowa bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Jedną z form bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy jest oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego".

Stosując wskazany wyżej sposób wykładni art. 17 ust. 1b ustawy trzeba stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejsza sprawę podziela w całości pogląd prezentowany w orzecznictwie, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16, z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16, z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt I OSK 1853/16, z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16 i z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1512/16, z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1614/16.

Mając powyższe na uwadze należy uznać, że wydanie w sprawie decyzji na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia. Nie ma przy tym znaczenia prawnego odwoływanie się przez organ odwoławczy do fragmentu uzasadnienia powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, zgodnie z którym "skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa". Uzasadnienie to zawiera jedynie argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, nie zastępuje jednak tego rozstrzygnięcia, ani nie stanowi jego uzupełnienia. Stwierdzenie niekonstytucyjności części przepisu w wyroku zakresowym wywołuje domniemanie niekonstytucyjności tej zakwestionowanej części, a skoro sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dokonanej oceny zgodności z Konstytucją, to znaczy, że nie mogą uchylić się od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16).

Skoro zatem nie jest dopuszczalne wydanie decyzji na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego został uznany za niezgodny z Konstytucją, to należało uznać, że zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia przez organy art. 17 ust. 1b ustawy w związku z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP mają usprawiedliwione podstawy.

Odnośnie zarzutu błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b Sąd zauważa, że w kwestii rozumienia tego przepisu wypowiedział się organ I instancji. Organ ten stwierdził, że przyznanie prawa do zasiłku dla opiekuna wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z uzasadnienia i sentencji powyższej decyzji przepis ten nie stanowił podstawy do rozpoznania wniosku skarżącej.

Niewątpliwie powyższy przepis należy rozważać łącznie z art. 27 ust. 5 omawianej ustawy. Z art. 27 ust. 5 ustawy jednoznacznie zaś wynika, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekuna przysługuje tylko jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę zainteresowaną.

W sprawie niesporne jest, że skarżąca korzysta z zasiłku dla opiekunów. Do niej też należy jak wskazano wyżej prawo wyboru. Sąd również zauważa, że organy mają obowiązek przy rozpoznawaniu sprawy kierować się zasadami określonymi w kodeksie postępowania administracyjnego – w tym określonymi w art. 8 i 9 tej ustawy. Organy w myśl tych przepisów mają obowiązek udzielenia informacji faktycznej i prawnej stronom. Zatem w sytuacji gdy istnieje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zainteresowana powinna być poinformowana o treści art. 17 ust. 5 i art. 27 ust. 2 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i art. 200 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze dokonaną przez Sąd wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

H.B.26.02.2018 r.