Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 745/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Rada Adwokacka
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 72 ust. 1 pkt 2, 4-5, 7, ust. 2 pkt 4, art. 73 ust. 1, art. 82 ust. 2
journal: Dz.U. 1982 nr 16 poz 124
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Aneta Lemiesz Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2017 r. sprawy ze skargi M. S. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (nazywane dalej: "Prezydium NRA") uchwałą z [...] stycznia 2017 r. nr [...], na podstawie art. 58 pkt 8 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1058 ze zm., nazywanej dalej: "P.a.") i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. po rozpoznaniu odwołania adw. M. S. utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] (nazywana dalej: "ORA") z [...] października 2016 r., która na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. uchwaliła skreślenie Strony z listy adwokatów Izby Adwokackiej w [...].

Uchwałą nr [...] Okręgowej Rady Adwokackiej z [...] maja 2016 r. M. S. (nazywany dalej: "Skarżący") został wpisany na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...].

Przed podjęciem uchwały ORA, powołując się na treść wyroków NSA z 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1899/11 oraz z 24 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 302/12 poinformowała Skarżącego, że skreśleniu z listy adwokatów, na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 P.a. podlegają osoby, które w chwili wpisu na listę adwokatów zajmowały stanowisko komornika lub asesora komorniczego i nie zrezygnowały z niego po wpisie.

Skarżący został poinformowany, że w razie - niezrezygnowania po prawomocnym wpisie na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...] ze stanowiska Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. oraz niepoinformowania na piśmie o tym fakcie - ORA zmuszona będzie skreślić go z listy adwokatów Izby W. stosownie do art. 72 ust. 1 pkt 4 P.a.

Z chwilą uprawomocnienia się uchwały nr [...] z [...] maja 2016 r. Skarżący został wpisany na listę adwokatów Izby [...] niewykonujących zawodu, tj. pozostałych adwokatów, o których mowa w § 20 ust. 1 pkt d Regulaminu organizacji i funkcjonowania okręgowych rad adwokackich - uchwała nr [...] Naczelnej Rady Adwokackiej z [...] stycznia 2016 r.

Skarżący pismem z [...] września 2016 r. został wezwany do przedłożenia ORA w [...] oświadczenia na piśmie, czy zrezygnował już ze stanowiska Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G., jeżeli tak, to w jakiej dacie - w terminie 7 dni od otrzymania pisma.

Pismem z [...] września 2016 r. Skarżący nie zaprzeczył, że nadal pełni funkcję Komornika Sądowego w G.

ORA w W., na podstawie posiadanych dokumentów ustaliła, że Skarżący nie złożył ślubowania, o którym mowa w art. 5 P.a. oraz nadal zajmuje stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G., co wynikało również expressis verbis z rejestru Izby Komorniczej w [...], mimo prawomocnego wpisu na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...].

W tym stanie rzeczy ORA w [...] uchwałą z [...] października 2016 ., na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 P.a. podjęła uchwałę o skreśleniu Skarżącego z listy adwokatów Izby Adwokackiej w [...].

Pismem z [...] grudnia 2016 r. Skarżący wniósł odwołanie od uchwały ORA stwierdzając, że podjęta uchwała pozostaje w sprzeczności z prawem, ogranicza wynikającą z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 65 i art. 66 ust. 1 pkt 2 P.a. wolność wyboru zawodu adwokata, a nadto narusza art. 72 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy, którego restrykcyjną normę można zastosować wyłącznie do osób czynnie wykonujących zawód adwokata wobec objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości.

Skarżący wniósł o uchylenie uchwały i umorzenie wszczętego postępowania w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów niewykonujących zawodu.

Prezydium NRA po rozpatrzeniu odwołania utrzymało w mocy uchwałę ORA w [...]. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 72 ust. 1 pkt 4 P.a. Prezydium NRA powołało się na wykładnię tego przepisu dokonaną przez NSA w uzasadnieniu wyroku z 24 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 302/12, przedstawioną do wiadomości Skarżącego przez ORA 19 maja 2016 r. i w oparciu o stanowisko w nim wyrażone podało, że skreśleniu z listy adwokatów na podstawie art. 72 ust. 1 pkt. 4 P.a. podlegają osoby, które w chwili wpisu na listę adwokatów zajmowały stanowisko komornika sądowego i nie rezygnowały z niego po wpisie.

W skardze z [...] lutego 2017 r. na uchwałę Prezydium NRA z [...] stycznia 2017 r. Skarżący wniósł o jej uchylenie wraz z uchwałą ją poprzedzającą.

Zaskarżonej uchwale Skarżący zarzucił naruszenie art. 72 ust. 1 pkt 4 P.a. poprzez błędne uznanie, że znajduje on zastosowanie do osób wpisanych na listę adwokatów, które nie wykonują zawodu adwokata, oraz że znajduje on zastosowanie do osób, które w chwili wpisu na listę adwokatów zajmowały stanowisko komornika sądowego i nie zrezygnowały z niego po wpisie, i w konsekwencji niezgodne z prawem utrzymanie w mocy naruszającej ww. przepis uchwały ORA w [...] skreślającej Skarżącego z listy adwokatów.

W uzasadnieniu skargi Skarżący wyjaśnił, że wobec faktu, że ustawa Prawo o adwokaturze nie nakłada na osobę wpisaną na listę adwokatów obowiązku, ani tym bardziej żadnego terminu rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata po uzyskaniu samego wpisu na listę, do chwili obecnej skarżący nie zdecydował się na rozpoczęcie wykonywania zawodu adwokata. W piśmie do ORA w [...] z [...] września 2016 r. Skarżący wyjaśnił, że nie podjął czynności do tego niezbędnych, tj. nie złożył aktu ślubowania na podstawie art. 5 P.a., nie wyznaczył siedziby zawodowej i tym samym nie zawiadomił Okręgowej Rady Adwokackiej w terminie wynikającym z art. 70 P.a. Z tych też względów Skarżący nie zrezygnował z dotychczas wykonywanego zawodu komornika sądowego.

Wskazując na błędną interpretację art. 72 ust. 1 pkt 4 P.a. Skarżący podkreślił, że żaden przepis prawa nie nakłada na osobę wpisaną na listę adwokatów obowiązku rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata i tym samym zrzeczenia się wykonywania zawodu komornika, po uzyskaniu samego wpisu na listę, a przed rozpoczęciem wykonywania zawodu adwokata. Skarżący zauważył, że ustawodawca w art. 8a ust. 2 P.a. posługuje się pojęciem "adwokatów niewykonujących zawodu" a taką osobą był od samego początku, i pozostaje nadal Skarżący.

Od regulacji nabycia prawa do wykonywania zawodu odróżnić należy regulację prawa do wykonywania zawodu. Sprawę wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokata ustawodawca pozostawił wyłącznie woli adwokata, nie wiążąc żadnych negatywnych skutków z faktem niepodjęcia w ogóle wykonywania tego zawodu. Sam wpis jest zaś elementem koniecznym, ale niewystarczającym do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata. Nie sposób zatem dopatrzeć się podstaw prawnych do skreślenia z listy adwokatów osoby, która jako komornik uzyskała wpis na listę adwokatów i nie podjęła się wykonywania tegoż zawodu (nie dokonała kolejnych, wymaganych prawem czynności niezbędnych do wykonywania zawody adwokata).

Art. 72 ust. 1 pkt 4 P.a. ma na celu wyłącznie zapobieżenie sytuacji jednoczesnego wykonywania zawodu adwokata i sprawowania przez tegoż adwokata stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości. Dlatego restrykcyjna sankcja z art. 72 ust. 1 pkt 4 P.a. odnosi się wyłącznie do równoczesnego wykonywania zawodu adwokata i objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości.

Art. 72 ust. 1 pkt 4 P.a. dotyczy wypadków, w których wpis na listę został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska. Nie jest uprawnione dokonywanie wykładni, która wprowadza dopuszczalność pozbawienia praw nabytych przez wyprowadzenie rygorystycznych przesłanek, które nie zostały ustanowione wprost w przepisach prawa. Gdyby intencją ustawodawcy było niedopuszczenie do sytuacji, w której na listę adwokatów niewykonujących zawodu wpisane są osoby wykonujące określoną działalność prawniczą, to będąc konsekwentnym, uregulowałby tę kwestię w taki sposób, jak w art. 26 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.

Nie może też odnieść żadnych skutków prawnych podnoszony w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały fakt poinformowania Skarżącego o treści określonych wyroków NSA w trakcie rozmowy na posiedzeniu ORA w [...] w postępowaniu o wpis na listę adwokatów. Wskazane tam wyroki zawierały stanowisko Sądów wyrażone w indywidualnych sprawach. Stanowisko tam wyrażone zostało zmodyfikowane w późniejszych judykatach NSA.

W odpowiedzi na skargę Prezydium NRA wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale.

Organ podał, że dokonana wykładnia art. 72 ust 1 pkt 4 P.a. nie stoi na przeszkodzie wpisowi na listę adwokatów komornika, który w toku postępowania o wpis jednoznacznie oświadczy, że po dokonaniu przez organa samorządu wpisu na listę adwokatów ustąpi ze stanowiska komornika.

Łączenie zajęć wymienionych w art. 72 ust. 1 pkt 4 P.a. ze statusem prawnym adwokata, jako stwarzające samo przez się konflikt interesów, stanowi o braku rękojmi do wykonywania tego zawodu w rozumieniu art. 65 pkt 1 P.a.

Nadto, zgodnie zaś z § 58 Kodeksu Etyki Adwokackiej, w brzmieniu nadanym uchwałą Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 25 czerwca 2016 r. nr 64/2016, adwokatowi nie wolno brać udziału w czynnościach egzekucyjnych, z którymi wiąże się użycie środków przymusu bezpośredniego.

Tymczasem prowadzenie czynności egzekucyjnych jest istotą wykonywania zawodu komornika. Zatem jednoczesne utrzymywanie statusu adwokata i komornika jest nieakceptowalne również pod względem deontologicznym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Badając legalność zaskarżonej uchwały Sąd doszedł do wniosku, że skarga nie jest zasadna, gdyż uchwała nie narusza przepisów prawa.

Podstawę materialno-prawną zaskarżonej uchwały stanowił art. 72 ust. 2 pkt 4 P.a., zgodnie z którym okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza. Wprawdzie przepis mówi o objęciu stanowiska, a nie pozostawaniu na stanowisku w organach wymiaru sprawiedliwości, to wykładnia celowościowa, jak i systemowa prowadzą do wniosku, że ustawodawca wprowadził zakaz łączenia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości bądź wykonywania zawodu komornika przy jednoczesnym wpisie na listę adwokatów, bez względu na moment objęcie stanowiska komornika sądowego. Odmienne rozumienie tej normy prawnej prowadziłoby do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji prawnej osób, które podlegają - lub nie - skreśleniu z listy adwokatów z uwagi na to, kiedy objęły stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości. Z tego powodu uzasadnione jest odejście od literalnej wykładni omawianego przepisu.

Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 302/12 (LEX 1324197) status adwokata uzyskuje się poprzez wpis na listę adwokatów. Lista ta obejmuje zarówno adwokatów wykonujących czynności zawodowe, jak i niewykonujących tych czynności. W świetle art. 72 ust. 1 pkt 4 P.a. bez znaczenia jest czy adwokat pozostający na stanowisku w organach wymiaru sprawiedliwości faktycznie wykonuje czynności zawodowe. W ustawie sytuacja prawna osób wpisanych na listę a niewykonujących zawodu adwokata – nie została w sposób wyraźny określona. Nadto brak jest jakichkolwiek racjonalnych przesłanek, aby różnicować sytuację adwokata, który objął stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości po dokonaniu wpisu na listę adwokatów od sytuacji adwokata, który przed wpisem zajmował takie stanowisko i nadal pozostaje na takim stanowisku. Ustawodawca użył w omawianym przepisie zwrotu "w wypadku objęcia stanowiska", co – posługując się wykładnią językową – może sugerować, że przepis ten dotyczy tylko przypadków, w których wpis na listę adwokatów został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska, o którym mowa w tym przepisie i nie ma zastosowania do sytuacji odwrotnej, to znaczy takiej, w której osoba zajmująca to stanowisko uzyskała wpis na listę adwokatów i nie zrezygnowała z tego stanowiska. Poprzestanie na tej wykładni, w świetle wcześniejszych wywodów, prowadziłoby do stosowania tego przepisu w sposób sprzeczny z jego ratio legis. Brak jest bowiem jakichkolwiek podstaw prawnych do różnicowania tych sytuacji. W obu przypadkach chodzi o adwokata wpisanego na listę, tj. legitymującego się statusem adwokata, obejmującego (zajmującego) stanowisko w organach przewidzianych w tym przepisie. Wobec powyższego zgodnie z prawidłową wykładnią art. 72 ust. 1 pkt 4 P.a. skreśleniu z listy adwokatów podlegają zarówno osoby, które objęły stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęły wykonywanie zawodu notariusza po wpisaniu na te listę, jak i osoby, które już w chwili wpisu zajmowały te stanowiska i nie zrezygnowały z nich.

Skarżący w momencie wpisania go na listę adwokatów były komornikiem sądowym, który działa przy sądzie rejonowym, prezes właściwego sądu nadzoruje jego działalność, sąd sprawuje nadzór judykacyjny nad czynnościami egzekucyjnymi komornika. Usytuowanie komornika przy sądzie rejonowym i prowadzenie przez komornika czynności egzekucyjnych w związku z działalnością wymiaru sprawiedliwości, która ma wszelkie cechy wykonywania imperium państwowego, pozwala na zaliczenie zawodu komornika do pomocniczego organu wymiaru sprawiedliwości, pomimo że nie jest on organem władzy sądowniczej i nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości (por. ww. wyrok NSA z 24 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 302/12). Oceniając zatem status prawny komornika, w świetle jego organizacyjnego i funkcjonalnego powiązania z organami wymiaru sprawiedliwości, należy uznać, że zajmowanie stanowiska komornika mieści się w pojęciu zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, w rozumieniu art. 72 ust. 1 pkt 4 P.a.

Należy zgodzić się ze Skarżącym, że żaden przepis prawa nie nakłada na osobę wpisaną na listę adwokatów obowiązku rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata i tym samym zrzeczenia się wykonywania zawodu komornika, po uzyskaniu samego wpisu na listę, a przed rozpoczęciem wykonywania zawodu adwokata. Norma prawna wynikająca natomiast z art. 72 ust. 1 pkt 4 P.a., nie pozostawia wyboru działania okręgowej radzie adwokackiej w przypadku, w którym dana osoba zostanie wpisana na listę adwokatów i pozostaje na stanowisku komornika sądowego.

Rację ma Skarżący, wskazując, że ustawa Prawo o adwokaturze posługuje się pojęciem "adwokatów niewykonujących zawodu", podkreślenia jednak wymaga, że ustawodawca takiego rozróżnienia: na adwokatów wpisanych na listę adwokatów wykonujących bądź niewykonujących zawodu adwokata, nie wprowadza w art. 72 ust. 1 pkt 4 P.a., odnosząc się do każdego adwokata z listy adwokatów.

Ustawodawca na gruncie ustawy Prawo o adwokaturze rozwiązał omawianą kwestię w odmienny sposób niż na gruncie ustawy o radcach prawnych, gdzie w art. 26 uregulował negatywną przesłankę wpisu na listę radców prawnych osób wykonujących zawód m.in. komornika. Rozwiązanie przyjęte w ustawie Prawo o adwokaturze umożliwia wpisanie na listę adwokatów osoby wykonującej zawód m.in. komornika sądowego, co pozwala uniknąć wystąpienia sytuacji, w której dana osoba pretendująca do wpisu na listę adwokatów, zrezygnowała z wykonywania zawodu komornika, jednak z jakichś względów nie została wpisana na listę adwokatów. Taka regulacja, w ocenie Sądu, daje możliwość wyboru wykonywanego zawodu (w tym przypadku adwokata albo komornika sądowego) w warunkach korzystniejszych z punktu widzenia zainteresowanej osoby. Ustawodawca nie ma obowiązku regulowania w identyczny sposób tych samych kwestii na gruncie podobnych zawodów.

W ocenie Sądu, w realiach omawianego problemu, nie można mówić o pozbawieniu praw nabytych poprzez skreślenie z listy adwokatów osoby, która nie zrezygnowała z wykonywania zawodu komornika Sądowego. Skreślenie z listy adwokatów w realiach niniejszej sprawy nie oznacza bowiem definitywnego uniemożliwiania danej osobie, która spełniła wszystkie wymogi uprawniające ją do wpisu na listę adwokatów do ponownego wpisu na tę listę. Nie zamyka zatem drogi do wykonywania zawodu adwokata. Zgodnie z art. 73 ust. 1 P.a., osoba skreślona z listy adwokatów z przyczyn, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2, 4-5 i 7 oraz ust. 1a, podlega na swój wniosek ponownemu wpisowi na listę, jeżeli spełnia wymagania określone w art. 65, z uwzględnieniem art. 82 ust. 2. Zatem również po skreśleniu z listy adwokatów osoba wykonująca zawód komornika sądowego, ma nadal przez co najmniej 10 lat w związku z ust. 2 tego przepisu, swobodę wyboru zawodu adwokata poprzez możliwość ponownego wpisu na listę adwokatów, na swój wniosek.

Jak wynika z akt sprawy Skarżący nie zrezygnował z pełnionej funkcji komornika sądowego, nie podjął nawet działań których celem było dokonanie wyboru pomiędzy jednym z zawodów, a zatem zaistniała przesłanka określona w art. 72 ust. 1 pkt 4 P.a. obligująca okręgową radę adwokację do skreślenia Skarżącego z listy adwokatów.

Mając na uwadze powyższe Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.), skargę oddalił