Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 863/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2015-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 13 par. 1, art. 17 par. 1, art. 59, art. 60, art. 80
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 25 lutego 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, , Protokolant specjalista Agnieszka Kowalik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2015 roku sprawy ze skargi D. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji administracyjnej składnika majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-W. postanowieniem z dnia [...] października 2013 r., nr [...] odmówił D. M. zwolnienia spod egzekucji administracyjnej składnika majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w A S.A. w kwocie 5.196 zł.

W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśnił, że prowadzi wobec D. M. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...] obejmującego zaległość z tytułu podatku od towarów i usług za maj 2010 r. w kwocie należności głównej 265.553,10 zł. Na podstawie tego tytułu wykonawczego skierowano pismem z dnia 29 sierpnia 2013 r. zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego do A SA. Zawiadomienie wraz odpisem tytułu wykonawczego doręczono zobowiązanemu i dłużnikowi zajętej wierzytelności. Dłużnik zajętej wierzytelności jako częściową realizację zajęcia przekazał w dniach 5 i 11 września 2013 r. odpowiednio kwoty 5.167,60 zł. i 3.660 zł. Pismem z dnia 6 sierpnia 2013 r. D.M. wniósł o zwolnienie spod egzekucji zajętego składnika majątkowego w kwocie 5196 zł., bowiem środki te nie należą do niego lecz do jego klientki E. P. Wyjaśnił, że na podstawie zawartego porozumienia między jego kancelarią adwokacką, a kancelarią radcy prawnego K. K. pozwany przez E. P. R. B. zobowiązał się do spłaty należności wobec powódki, za pośrednictwem rachunku bankowego adwokata D. M.

Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.– W. stwierdził, że zgodnie z art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Instytucja zawarta w art. 13 ustawy opiera się na uznaniu administracyjnym. Nawet w przypadku spełnienia wszystkich 3 wymienionych przesłanek ( wniosek zobowiązanego, ważny interes zobowiązanego, zgoda wierzyciela) organ egzekucyjny może, ale nie musi, zwolnić określony składnik majątkowy spod egzekucji. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. W ocenie organu egzekucyjnego wskazanie, iż określone środki finansowe znajdujące się na rachunku bankowym zobowiązanego należały do jego klientki nie jest ważnym interesem strony przemawiającym za przychyleniem się do wniosku. Przedmiotem zajęcia była nie gotówka, a wierzytelność zobowiązanego z rachunku bankowego, gdyż ten jest jednym ze środków egzekucji świadczeń pieniężnych ( art. 80-81 u.p.e.a.). Umowa rachunku bankowego zgodnie z art. 725-733 k.c. rodzi po stronie banku względem posiadacza rachunku obowiązek przyjmowania i przechowywania środków pieniężnych posiadacza rachunku oraz przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych. Bank może obracać czasowo wolnymi środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku z obowiązkiem ich zwrotu w całości lub części, zasadniczo na każde żądanie uprawnionego posiadacza rachunku. Mamy zatem do czynienia nie z kwestią własności środków pieniężnych, lecz z prawem posiadacza do żądania zwrotu środków pieniężnych w takiej samej ilości jak zgromadzone oraz zrealizowania na jego żądanie rozliczeń bezgotówkowych. Posiadaczowi przysługuje konkretna wierzytelność do środków zgromadzonych na jego rachunku, obejmująca abstrakcyjne jednostki pieniężne. W przypadku skierowania egzekucji do rachunku bankowego nie same środki wprost, ale ta wierzytelność posiadacza rachunku podlega zajęciu, co oznacza, że uprawnienia posiadacza rachunku są ograniczone, gdyż wypłaty z rachunku nie mogą być dokonywane bez zgody organu egzekucyjnego.

D. M. w zażaleniu na powyższe postanowienie, podniósł, iż organ egzekucyjny nie wziął pod uwagę treści art. 1 a pkt. 18 Obwieszczenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 czerwca 2012 r. stanowiącego, że przez zajęcie egzekucyjne rozumie się czynność organu egzekucyjnego w wyniku, której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym, który to przepis stanowi podstawę prawną do zastosowania instytucji z art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ błędnie odmówił zwolnienia spod egzekucji administracyjnej składnika majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w A SA. w kwocie 5196 zł. Wskazana kwota nie należy do zobowiązanego tylko do jego klientki, która nie jest osobą zobowiązaną, a osobą trzecią, której przysługuje prawo do odzyskania pieniędzy, które powinny znaleźć się w jej posiadaniu. Zatem zasadne jest wykonanie przez organ obowiązku polegającego na podjęciu wszelkich zgodnych z prawem działań, zmierzających do podporzadkowania stanu faktycznego normie prawa materialnego w zakresie określonym w tytule wykonawczym. Dlatego też przedmiotowa kwota jako nienależąca do adwokata D. M. powinna zostać zwolniona spod egzekucji przez organ administracyjny, bowiem istnieje w tym zakresie podstawa prawna, o której mowa w art. 1 a pkt 18 Obwieszczenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 czerwca 2012 r.

Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. postanowieniem z dnia [...], [...]utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wydanego postanowienia stwierdził, że w sytuacji gdy podatnik nie spłaca dobrowolnie własnego zobowiązania, na organie podatkowym (jako wierzycielu) ciąży obowiązek wynikający z art. 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W powyższym przepisie została sformułowana zasada, w myśl której, w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku, wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. W związku z powyższym, wierzyciel jest ustawowo zobligowany wszcząć postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika, ponieważ podstawowym celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania - przy użyciu środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1 a pkt 12 ww. ustawy - ciążącego na zobowiązanym obowiązku. W katalogu wymienionych w ww. przepisie środków egzekucyjnych stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, wskazano m. in. egzekucję z rachunku bankowego (art. 1a pkt 12 lit a ww. ustawy). Z uwagi na ww. cel postępowania egzekucyjnego, jako wyjątkową należy traktować instytucję zawartą w art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. zwolnienie z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego. W stanie prawnym obowiązującym do dnia 20.11.2013 roku art. 13 § 1 ww. ustawy stanowił, że organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, mógł zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. W myśl art. 123 ust. 1 ustawy z dnia 11.10.2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. z 2013 r., póz. 1289), do postępowań egzekucyjnych w administracji wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy (tj. przed dniem 21.11.2013 r.), mają zastosowanie przepisy dotychczasowe, z zastrzeżeniem ust. 2-6. Jak stanowi zaś art. 123 ust. 2 ww. ustawy, organ egzekucyjny może, na podstawie art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w brzmieniu dotychczasowym, zwolnić określony składnik majątkowy zobowiązanego bez zgody wierzyciela. Jak wynika z akt sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. – W., będący w tym przypadku jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, postanowieniem z dnia [...]10.2013 r. Nr [...] odmówił zwolnienia spod egzekucji administracyjnej składnika majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w A S. A. w kwocie 5.196 zł, zajętą w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 20.08.2013 r. Nr [...]. W analizowanej sprawie organ egzekucyjny orzekał w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji w stanie prawnym obowiązującym w tym zakresie do dnia 20.11.2013 r. W świetle powołanego wyżej art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonego postanowienia, obligatoryjne przesłanki do zastosowania instytucji zwolnienia spod egzekucji określonych składników majątkowych to: wniosek zobowiązanego i jego ważny interes oraz zgoda wierzyciela. Jedynie łączne wystąpienie ww. przesłanek stanowiło podstawę do zwolnienia spod egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego w trybie art. 13 ww. ustawy. Zaznaczyć jednakże należy, iż wydanie przez wierzyciela postanowienia odmawiającego zgody (lub wyrażającego zgodę) na zwolnienie z egzekucji składników majątkowych zobowiązanego w przypadku, gdy wierzyciel występował jednocześnie jako organ egzekucyjny było bezprzedmiotowe (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 12.11.2009 r. sygn. akt I SA/Kr 1150/09). W analizowanej zatem sprawie należy przyjąć, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji wydane przez organ egzekucyjny zawiera również stanowisko wierzyciela.

W odniesieniu do zawartego w zażaleniu zarzutu, że organ egzekucyjny dokonując zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego D. M., zajął środki finansowe należące do jego klientki, organ odwoławczy wyjasnił, iż w myśl art. 725 ustawy - Kodeks cywilny, przez umowę rachunku bankowego bank zobowiązuje się względem posiadacza rachunku, na czas oznaczony lub nieoznaczony, do przechowywania jego środków pieniężnych oraz, jeżeli umowa tak stanowi, do przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych. Z kolei stosownie do art. 726 ww. ustawy, bank może obracać czasowo wolne środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym z obowiązkiem ich zwrotu w całości lub w części na każde żądanie, chyba że umowa uzależnia obowiązek zwrotu od wypowiedzenia. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, zawartym w wyroku z dnia 18.02.2004 r., sygn. akt V CK 233/03, istotą powyższych uregulowań jest powstanie po stronie posiadacza rachunku prawa do żądania zwrotu środków pieniężnych w gotówce oraz realizowania na jego zlecenie rozliczeń bezgotówkowych. Posiadacz rachunku bankowego ma zatem wobec banku wierzytelność w zakresie wypłat gotówkowych lub bezgotówkowych na swoją rzecz lub na rzecz osób trzecich. Wierzytelnością objęte są abstrakcyjne jednostki pieniężne, których wartość odnotowana jest w dokumentach rachunku bankowego. Wierzytelność posiadacza rachunku powstaje z chwilą wpłynięcia na jego rachunek środków pieniężnych niezależnie od tego, kto był wpłacającym (posiadacz rachunku, osoba trzecia) oraz z czyjego majątku i z jakiego tytułu przekazanie środków nastąpiło. Bez znaczenia jest bowiem zdarzenie faktyczne lub prawne, które legło u podstaw przelewu określonych środków pieniężnych na rachunek beneficjenta tego rachunku. Przechowywanie środków pieniężnych, o którym mowa w art. 725 ustawy - Kodeks cywilny, sprowadza się do stanu, w którym posiadacz rachunku aktualnie nie realizuje swojej wierzytelności, tj. nie domaga się wypłaty gotówki, ani nie poleca przeprowadzenia rozliczenia. W razie wypłaty gotówki wygasa wierzytelność posiadacza rachunku bankowego do banku prowadzącego rachunek. Taki sam skutek powstaje w przypadku zrealizowania polecenia rozliczeniowego, z tym że równocześnie z uznaniem rachunku bankowego beneficjenta przekazywaną kwotą, po stronie beneficjenta powstaje wierzytelność do banku prowadzącego jego rachunek, obejmująca prawo żądania dokonania przez bank wypłat gotówkowych lub rozliczeń bezgotówkowych. Należy przy tym podkreślić, że wierzytelność osoby, na rachunek której zostały przekazane środki pieniężne, powstaje w wyniku działania osoby trzeciej, zlecającej przelanie tych środków, jednakże nie jest skutkiem przelewu wierzytelności w rozumieniu art. 509 ustawy - Kodeks cywilny. Powstała z chwilą uznania rachunku bankowego beneficjenta jego wierzytelność wobec banku prowadzącego ten rachunek, stanowi prawo związane z jego umową rachunku bankowego i podlega wyłącznie jego dyspozycji.

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 80 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały - do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. W myśl natomiast § 2 ww. przepisu, zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. W odniesieniu do powyższego podkreślenia wymaga, iż z chwilą wpłynięcia środków finansowych na rachunek bankowy D. M., po jego stronie powstała wierzytelność. Wierzytelność ta powstała niezależnie od tego, kto był wpłacającym oraz z jakiego tytułu nastąpiło przekazanie tej wierzytelności. Tym samym, dla prawidłowości dokonania zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, bez znaczenia pozostaje fakt, iż zawarto porozumienie między Kancelarią Adwokacką D. M., a Kancelarią Radcy Prawnego K. K., zaś R. B. zobowiązał się do spłaty należności wobec E. P. za pośrednictwem rachunku bankowego należącego do adwokata D. M. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż podstawowym celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania, przy użyciu środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1 a pkt 12 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ciążącego na zobowiązanym obowiązku. Powyższe stwierdzenie jest zgodne z inną zasadą, wyrażoną w art. 7 § 2 ww. ustawy, tj. celowości egzekucji lub inaczej racjonalnego działania. W odniesieniu do powyższego, organ egzekucyjny powinien w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym stosować taki środek egzekucyjny, który ze wszystkich dostępnych środków jest najmniej uciążliwy dla zobowiązanego lecz jednocześnie prowadzi wprost do wykonania obowiązku. Ponadto zaznaczyć należy, iż wobec nieuregulowania zobowiązań z tytułu podatku od towarów i usług za maj 2010 r., strona musiała liczyć się z zagrożeniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego do wszystkich składników majątkowych.

W odniesieniu natomiast do pojęcia ważnego interesu zobowiązanego, od zaistnienia którego ustawodawca uzależnił możliwość zastosowania instytucji zwolnienia spod egzekucji określonego składnika majątkowego, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że termin ten jest swoistą klauzulą generalną., której ocena może być dokonywana po wnikliwym wyjaśnieniu okoliczności faktycznych sprawy. Ważnego interesu strony nie należy utożsamiać z subiektywnym przekonaniem strony o istnieniu powyższego interesu. Pojęcie to jest nieostre i w każdej sprawie musi być rozpatrywane indywidualnie (v. wyrok NSA sygn. akt II FSK 789/08).

Ponadto zauważyć należy, że rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego ma charakter uznaniowy. Uznaniowość dotyczy zarówno oceny występowania samych przesłanek jak i podjęcia decyzji o zastosowaniu instytucji zwolnienia z egzekucji. Oznacza to, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanek zawartych w art. 13 ww. ustawy, organ egzekucyjny nie jest zobligowany do zwolnienia spod egzekucji zajętej ruchomości. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że uznanie administracyjne nie wyraża się jedynie w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom zwolnienia, ale również w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek zwolnienia. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. w świetle powyższych okoliczności, dotyczących charakteru prawnego wierzytelności posiadacza rachunku bankowego w kontekście art. 80 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, D. M. nie wykazał, iż za zwolnieniem spod egzekucji administracyjnej składnika majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w kwocie 5 196 zł przemawia ważny interes zobowiązanego.

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. także za nieuzasadniony uznać należy zawarty w zażaleniu z dnia 14.10.2013 r. zarzut naruszenia art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przez błędne uznanie, iż przedstawiona we wniosku z dnia 06.08.2013 r. argumentacja nie stanowi uzasadnienia dla zastosowania instytucji ze wskazanego przepisu, bowiem brak jest postawy prawnej do dowolnego rozporządzania wierzytelnością i przekazania jej osobie trzeciej, w sytuacji gdy zgodnie z art. 1a pkt 18 załącznika do obwieszczenia Marszałka Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 28.06.2012 r., organ egzekucyjny nabył prawo do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym, którym jest wyrok Sądu Rejonowego w Z. (sygn. akt I C 546/12). W odniesieniu do powyższego organ odwoławczy wskazał, iż w Dzienniku Ustaw z dnia 13.09.2012 r. zostało opublikowane Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28.06.2012 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., póz. 1015), gdzie w ust. 1 wskazano, że ogłasza się w załączniku do mniejszego Obwieszczenia jednolity tekst ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem zmian wprowadzonych wymienionymi dalej ustawami. Przywołany przez pełnomocnika art. 1 a pkt 18 załącznika do ww. obwieszczenia stanowi zatem art. 1 a pkt 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym przez zajęcie egzekucyjne rozumie się czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Podkreślenia przy tym wymaga, że cytowany powyżej art. 1a pkt 18 ww. ustawy, ma zastosowanie w egzekucji administracyjnej, nie zaś sądowej. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, zauważyć należy, iż administracyjny organ egzekucyjny, tj. Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. – W., działając w oparciu o ww. przepis prawa, poprzez czynność zajęcia, zawiadomieniem z dnia 29.08.2013 r. Nr [...], prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego D. M. w A S. A., nabył prawo do rozporządzania tą wierzytelnością w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym z dnia 20.08.2013 r. Nr [...]. Natomiast przedmiotowy przepis prawa nie ma zastosowania do wyroku Sądu Rejonowego w Z. (sygn. akt I C 546/12), bowiem wydany został w innej sprawie.

D. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., zarzucając obrazę:

- art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, na skutek przekroczenia granic swobodnej oceny przesłanki w ramach tzw. klauzuli generalnej interesu zobowiązanego i przekształcenie się de iure w ocenę dowolną. Nadto nierozpoznania w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia drugiej z przesłanek zwolnienia zajętego środka majątkowego spod egzekucji, jakim jest zgoda wierzyciela, którym w tym przypadku jest jednocześnie organem egzekucyjnym;

- art. 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a w szczególności pkt 4 § 1 art. 8, na skutek nie wzięcia przez organ egzekucyjny wyłączenia z mocy prawa składnika majątku zobowiązanego, który nie podlega egzekucji. Wyłączenie to powinno zostać uwzględnione z urzędu i skutkować zwolnieniem spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego kancelarii adwokackiej prowadzonej przez zobowiązanego w kwocie 5.196 zł., zgromadzonych tymczasowo na rachunku bankowym zobowiązanego prowadzonym w A S.A., a należącej do osoby trzeciej- klientki kancelarii. Rachunek bankowy kancelarii adwokackiej zarejestrowany w ramach prowadzonej przez zobowiązanego działalności gospodarczej, w postaci świadczenia usług prawnych, w tym przypadku konkretnie adwokackich, co wiąże się z tajemnicą adwokacką chronioną prawem – ustawa o adwokaturze, w zakresie w jakim znajdują się na nim środki pieniężne klientów, zgromadzone tam na skutek egzekucji od dłużników klientów na podstawie odrębnego pełnomocnictwa do ich ściągnięcia, a następnie wypłaty klientowi adwokata, a więc osoby trzeciej wobec zobowiązanego, stanowi narzędzie do wykonywania pracy zarobkowej przez adwokata.

W uzasadnieniu skargi stwierdził, że organ egzekucyjny nie dokonał w ogóle analizy przesłanki ważnego interesu podatnika. W szczególności nie odniósł się do podanych we wniosku okoliczności faktycznych podanych przez zobowiązanego, takich jak wykazanie przez dokumenty urzędowe, w postaci wyroku Sądu Rejonowego w Z., sygn. akt I C 546/12 oraz tytułów na przelewach bankowych z rachunku dłużnika E P., z których bezspornie wynika, że środki w kwocie 5.196 zł. stanowiły własność osoby trzeciej – E. P., a jedynie były przelewane za pośrednictwem rachunku bankowego, prowadzonego przez kancelarię skarżącego. Wnioskodawca wskazywał we wniosku, że jego ważny interes polega na tym, że zajęte przez organ egzekucyjny prawo do wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie 5.196 zł., dotyczy wypłaty nie środków finansowych należących do dłużnika, ale osoby trzeciej, która jedynie na podstawie pełnomocnictwa udzielonego zobowiązanemu jako adwokatowi, upoważniła go do wyegzekwowania tych środków od dłużnika osoby trzeciej – E. P. Ponadto organ egzekucyjny nie wypowiedział się w ogóle co do zgody na zwolnienie spod zajęcia, skoro ten sam naczelnik urzędu skarbowego był dla zobowiązanego jednocześnie wierzycielem. Co prawda wydane na podstawie art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postanowienie organu egzekucyjnego, będącego także wierzycielem, stanowi jednocześnie wypowiedź wierzyciela w sprawie zgody oraz wypowiedź samego organu egzekucyjnego. Pogląd taki należy zaakceptować jeżeli organ egzekucyjny wyraża zgodę na zwolnienie rzeczy. Budzi on natomiast wątpliwości, jeśli brak takiej zgody, gdyż nie ma wówczas podstaw do wydania przez organ egzekucyjny, działający w obrębie kompetencji organu egzekucyjnego, postanowienia w przedmiocie zwolnienia z egzekucji składników majątkowych zobowiązanego. Wydaje się, że organ egzekucyjny, odmawiając zgody, powinien ograniczyć treść rozstrzygnięcia do kwestii ściśle związanych z pełnioną funkcją wierzyciela. Skarżący stwierdził także, iż organ egzekucyjny obowiązany jest z urzędu brać pod uwagę zakaz prowadzenia egzekucji narzędzi i przedmiotów niezbędnych do wykonywania przez zobowiązanego pracy zarobkowej wykonywanej osobiście. Tym samym nieprawidłowe było zajęcia rachunku bankowego adwokata, stanowiącego narzędzie do wykonywania jego pracy.

Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty przestawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Ponadto odnosząc się do zgłoszonego po raz pierwszy dopiero w skardze zarzutu naruszenia art. 8 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stwierdził, że rachunku bankowego kancelarii adwokackiej nie można utożsamiać z narzędziami i innymi przedmiotami niezbędnymi do pracy zarobkowej wykonywanej osobiście przez zobowiązanego. Według definicji słownikowej narzędziem, przedmiotem jest bowiem rzecz, materialny element świata, urządzenie umożliwiające ręczne wykonywanie jakiejś czynności lub pracy. Rachunek bankowy jest natomiast zapisem stanu należności między dwoma podmiotami, z których jeden jest bankiem. Gdyby nawet przyjąć, ze rachunek bankowy jest narzędziem pracy adwokata, to nie można przypisać mu przymiotu narzędzia niezbędnego do pracy zarobkowej wykonywanej osobiście przez zobowiązanego. Prowadzenie egzekucji z rachunku bankowego kancelarii nie wyklucza możliwości wykonywania pracy zarobkowej przez adwokata. Dlatego tez przyjąć należy, iż rachunek bankowy kancelarii adwokackiej skarżącego nie podlegał wyłączeniu spod egzekucji z mocy prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Natomiast w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a ), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Ponadto, co należy podkreślić, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art.134 § 1 p.p.s.a.

Sąd rozpoznając skargę stwierdził, że Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wydając decyzję nie naruszył przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W szczególności nie doszło na naruszenia powołanych w skardze przepisów art. 8 § 1 pkt 4 i art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm. – dalej: u.p.e.a.).

W myśl art. 8 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie podlegają egzekucji administracyjnej narzędzia i inne przedmioty niezbędne do pracy zarobkowej wykonywanej osobiście przez zobowiązanego. W powołanym przepisie, ani w innych przepisach u.p.e.a., nie wskazano wprost, że wierzytelności wynikające z rachunku bankowego kancelarii adwokackiej nie podlegają zajęciu. Gdyby zamiarem ustawodawcy było wyłączenie z egzekucji powyższego składnika należącego do majątku zobowiązanego adwokata, to z pewnością wymieniłby wierzytelności z rachunku bankowego adwokata w przepisach u.p.e.a. Np. tak stało się w przypadkach określonych w art. 8 § 1 pkt 7 i 8, to jest wkładów oszczędnościowych złożonych w bankach ( na zasadach określonych przepisami Prawa bankowego) oraz w spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych ( w wysokości określonej przepisami ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych). Także wyłączenia z egzekucji w niniejszej sprawie strona nie może skutecznie wywodzić z treści przepisu art. 8 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Rachunek bankowy kancelarii adwokackiej nie jest narzędziem ani przedmiotem niezbędnym do pracy zarobkowej wykonywanej osobiście przez zobowiązanego. Przykładowo, jako przedmioty niezbędne do pracy zarobkowej adwokata, można wymienić: repertoria dotyczące klientów kancelarii, akta spraw sądowych, zbiory przepisów ( elektroniczne i prowadzone w tradycyjnej formie papierowej).

Wskazać także trzeba, iż w przypadku egzekucji z rachunku bankowego dochodzi do zajęcia praw zobowiązanego przysługujących jemu w związku z zawarciem umowy rachunku bankowego. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji zobowiązany zostaje ograniczony w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych. Ograniczenie to nie dotyczy jednak całości kwot znajdujących się na rachunku zobowiązanego, lecz jest skuteczne jedynie do wysokości należności, która podlega egzekucji. Rachunek pozostaje więc otwarty, a zobowiązany może w ograniczonym zakresie dokonywać na rachunku operacji, w szczególności dysponować nadwyżką ponad zajęta kwotę. ( v. Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz pod redakcją R. Hausera. Wydawnictwo C.H. Beck. Wydanie 6, str. 426-427).

Zdaniem Sądu nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skargi, dotyczący niedokonania przez organ egzekucyjny analizy ważnego interesu podatnika składającej się na klauzule generalną z art. 13 § 1 u.p.e.a.

Zobowiązany zarówno we wniosku o zwolnienie z egzekucji jak i w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego wskazał, że jego ważny interes polega na zajęciu na jego rachunku bankowym środków finansowych należących do klientki kancelarii adwokackiej.

Organ egzekucyjny oraz rozpatrujący zażalenie Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. badając zasadność tego zarzutu ustalili, że przedmiotem zajęcia jest wierzytelność zobowiązanego, której dłużnikiem jest bank prowadzący rachunek. W uzasadnieniach wydanych postanowień organy administracji obu instancji odniosły się do treści umowy rachunku bankowego, unormowanej w art. 725-733 kodeksu cywilnego, polegającej na tym, że bank zobowiązuje się wobec posiadacza rachunku do przechowywania jego środków pieniężnych oraz, jeżeli umowa tak stanowi, do przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych. Wierzytelność posiadacza rachunku powstaje z chwilą wpłynięcia na jego rachunek środków pieniężnych niezależnie od tego kto był wpłacającym. Z chwilą wpłynięcia środków finansowych na rachunek bankowy skarżącego po jego stronie powstała wierzytelność. Powstała ona niezależnie od tego, kto był wpłacającym oraz z jakiego tytułu nastąpiło przekazanie tej wierzytelności. Tym samym, dla prawidłowości dokonania zajęcia wierzytelności z tytułu rachunku bankowego, bez znaczenia pozostaje fakt, iż zawarto porozumienie między kancelarią zobowiązanego, a kancelarią reprezentującą pozwanego w sprawie cywilnej, będącego przeciwnikiem procesowym klientki zobowiązanego adwokata. Powyższa argumentacja zawarta w uzasadnieniach organu egzekucyjnego i Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. jest, w ocenie Sądu, prawidłowa. Znajduje ona potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, zgodnie z którym przedmiotem zajęcia egzekucyjnego nie jest gotówka w kwocie wykazanej na rachunku bankowym, a wierzytelność zobowiązanego z rachunku bankowego. Regulacja umowy rachunku bankowego wskazuje, że mamy tutaj do czynienia nie z kwestią własności środków pieniężnych, lecz z prawem posiadacza rachunku bankowego do żądania od banku środków pieniężnych w takiej samej ilości jak zgromadzone oraz zrealizowania na jego żądanie rozliczeń bezgotówkowych. W przypadku skierowania egzekucji do rachunku bankowego nie same te środki wprost, ale ta wierzytelność posiadacza rachunku podlega zajęciu, co oznacza, że w uprawnienia posiadacza rachunku wchodzi egzekwujący wierzyciel ( v. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2004 r., sygn. akt V CK 233/03 – System Informacji Prawnej Lex nr 550934, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 września 2007 r., sygn. akt V ACa 359/07 – System Informacji Prawnej Lex nr 446709).

Ponadto organ odwoławczy po przeprowadzeniu analizy wniosku o zwolnienie z egzekucji wyjaśnił, że zastosowany środek egzekucyjny jest najmniej uciążliwy dla zobowiązanego. Zobowiązany w trakcie postępowania egzekucyjnego nawet nie podnosił, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych.

Wbrew zarzutom skarżącego organ egzekucyjny, będący jednocześnie wierzycielem, nie był zobowiązany wydać odrębnego postanowienia odmawiającego zgody na zwolnienie z egzekucji składników majątkowych zobowiązanego. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 25 czerwca 2007 r, sygn. akt I FPS 4/06 ( v. System Informacji Prawnej Lex nr 266785) przyjął, że wydanie postanowienia zwierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 34 u.p.e.a, w przypadku gdy wierzycielem jest Skarb Państwa, reprezentowany przez kierownika ststio – fisci – naczelnika urzędu skarbowego, który jednocześnie jest organem egzekucyjnym, należy uznać za bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość w tej sytuacji wydania odrębnego postanowienia wierzyciela polega na braku potrzeby orzekania przez ten sam organ dwukrotnie. Co prawda powyższa uchwała dotyczy bezpośrednio innego typu postępowania ( zarzutów egzekucyjnych złożonych w trybie art. 33 u.p.e.a. ), jednakże powyższa zasada miała zastosowanie także w niniejszej sprawie. W sytuacji, gdy wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam podmiot, postanowienie wierzyciela przewidziane w art. 13 § 1 u.p.e.a jest bezprzedmiotowe. Powyższe stanowisko przestawił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 października 2009 r., sygn. akt II FSK 789/08 ( v. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Znalazło ono także akceptację w doktrynie (Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz pod redakcją R. Hausera. Wydawnictwo C.H. Beck. Wydanie 6, str. 101). Teza uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2007 r., I FPS 4/06 o "bezprzedmiotowości" odrębnego stanowiska wierzyciela znajdowała również zastosowanie przy orzekaniu w trybie art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym do dnia 20 listopada 2013 r. W dniu 21 listopada 2013 r. zmienione zostało brzmienie ww. art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, od tej pory nie była już wymagana zgoda wierzyciela na zwolnienie z egzekucji. Dodatkowo, zgodnie z przepisem przejściowym ustawy nowelizującej tj. art. 123 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1289) wprawdzie do postępowań egzekucyjnych w administracji wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej miały zastosowanie przepisy dotychczasowe, ale organ egzekucyjny mógł na podstawie ww. art. 13 § 1, zwolnić określony składnik majątkowy zobowiązanego bez zgody wierzyciela nawet wtedy gdy postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przed dniem nowelizacji. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji wydał postanowienie przed dniem wejścia w życie nowego brzmienia ww. art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ale i tak, ze względu na treść ww. uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie była potrzebna odrębna zgoda wierzyciela.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

k.ż.