Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 844/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6131 Opłaty za korzystanie ze środowiska
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 145 par. 3, art. 200
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 21 par. 1, art. 68 par. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 285 ust. 2, art. 288 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 519
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.) Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] r., znak: [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącego P. S. kwotę 681 (sześćset osiemdziesiąt jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. dc


UZASADNIENIE

Trzema decyzjami z dnia [...] r. Marszałek Województwa [...] określił skarżącemu wysokość opłat z tytułu wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza w II półroczu 2012 r. w kwocie 21.852 zł, I półroczu 2012 r. w kwocie 21.404 zł oraz II półroczu 2011 r. w wysokości 22.671 zł, argumentując w ich uzasadnieniu, że korzystający ze środowiska nie złożył wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych za ten okres opłat. W związku z powyższym Marszałek Województwa wymierzył należną opłatę, w drodze decyzji, na podstawie własnych ustaleń przyjmując, że instalacja (kurniki) wymagała pozwolenia zintegrowanego i wbrew oświadczeniom strony była prowadzona wyłącznie przez P. S. (dalej jako: "skarżący").

Trzema odrębnymi decyzjami z dnia 23 listopada 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołań P.S., utrzymało w mocy decyzje organu I instancji. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257), dalej: "k.p.a.", oraz art. 288 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2017r. poz. 519 ze zm., dalej: "p.o.ś.". Organ odwoławczy wyjaśnił, że w protokole kontroli [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 15 listopada 2013 r. jako podmiot korzystający ze środowiska (eksploatacja instalacji - 8 kurników w miejscowości G., ul. A 2; hodowla brojlerów w systemie ściółkowym) został wskazany P.S., który nie wniósł do protokołu żadnych zastrzeżeń i uwag. Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. [...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska wstrzymał użytkowanie instalacji do hodowli drobiu o łącznej obsadzie powyżej 40.000 stanowisk drobiu, zlokalizowanej w miejscowości G. bez wymaganego pozwolenia zintegrowanego. W protokole kontroli Marszałka Województwa [...] z dnia 15 grudnia 2015 r. jako podmiot korzystający ze środowiska w okresie objętym kontrolą (od II półrocza 2009 r. do 2014 r.) również wskazano skarżącego, który nie wniósł do protokołu żadnych zastrzeżeń i uwag. Ponadto stroną umów cywilnoprawnych związanych wykonywaniem działalności w zakresie chowu lub hodowli drobiu był wyłącznie skarżący, o czym świadczy np. umowa z dnia [...] września 2012 r. na usuwanie odpadów komunalnych i nieczystości ciekłych oraz umowa z dnia [...] marca 2011 r. na odbiór odpadów kat. 2 - padłych sztuk drobiu. Organ odwoławczy wyjaśnił, że skarżący złożył do akt sprawy umowy użyczenia z dnia [...] czerwca 2010 r., z których wynikało, że skarżący użyczył bezpłatnie P. S. kurniki nr 5 i 6 oraz M. S. kurniki nr 3 i 8. Organ odwoławczy stwierdził, że umowy użyczenia kurników nigdy nie zostały faktycznie zawarte, a próby wykazania ich istnienia mają na celu jedynie uniknięcie sankcji administracyjnych. Z tego powodu organ odwoławczy odmówił wiarygodności tym dowodom. W ocenie organu, to skarżący był właścicielem instalacji (fermy drobiu - brojlery kurze, system bezklatkowy, ściółkowy) do chowu lub hodowli drobiu o więcej niż 40000 stanowisk dla drobiu. Ustalony stan faktyczny uzasadniał zastosowanie art. 288 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 oraz art. 286 ust. 2 p.o.ś. Organ wskazał, że opłatę za wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza z tytułu chowu lub hodowli drobiu można obliczyć w dwojaki sposób: za substancje wprowadzane do powietrza albo jako tzw. opłatę ryczałtową. W tych sprawach zastosowano jedyną możliwą metodę, tzw. opłatę ryczałtową, stosowaną w przypadku braku możliwości ustalenia rodzaju i ilości gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza. Organ odwoławczy zweryfikował poprawność obliczeń, które zostały przedstawione w tabelach i uznał, że są one prawidłowe. Podkreślił także, że za brak pozwolenia zintegrowanego winę ponosi skarżący.

Skargi na powyższe decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł P.S..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi połączył sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Sąd, oddalając skargi stwierdził, że organy orzekające zgromadziły kompletny materiał dowodowy, który następnie zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poddały poprawnej i wnikliwej ocenie w świetle przesłanek materialnoprawnych stanowiących podstawę ustalenia skarżącemu opłaty z tytułu wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza. Jednocześnie Sąd podzielił ustalenia faktyczne organu, wskazując, że w świetle zgromadzonych dowodów organ miał podstawy do zakwestionowania złożonych przez skarżącego umów użyczenia z dnia 1 czerwca 2010 r., na podstawie których skarżący użyczył bratu i ojcu w sumie cztery kurniki. W ocenie Sądu, umowy te nie zostały faktycznie zawarte, a sporządzono je wyłącznie dla potrzeb postępowania, w celu uniknięcia przez skarżącego sankcji administracyjnych. Zdaniem Sądu, z zebranego materiału dowodowego bezspornie wynika, że w latach 2011-2012 skarżący nie posiadał pozwolenia zintegrowanego, a z wnioskiem o jego udzielenie wystąpił dopiero w dniu 6 października 2014 r. Ustalony stan faktyczny sprawy uzasadniał więc ustalenie skarżącemu opłat za korzystanie ze środowiska w podwyższonej o 500% wysokości, przy zastosowaniu jednostkowych stawek opłat za gazy lub pyły wprowadzanych do powietrza z chowu lub hodowli drobiu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł P.S.. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w związku z art. 133 § 1 zd. 1 i art. 151 p.p.s.a., poprzez uznanie przez Sąd I instancji, że organy obydwu instancji nie naruszyły zasady prawdy obiektywnej, zasady zupełności z postępowania dowodowego ani zasady swobodnej oceny dowodów pomimo bezpodstawnego zastosowania metody tzw. opłaty ryczałtowej oraz zakwestionowania wiarygodności i mocy dowodowej umów użyczenia.

Skarżący podkreślił, że nie przeprowadzono dowodu z zeznań strony. Zarzucił naruszenie art. 15 i art. 136 k.p.a. w związku z art. 133 § 1 zd. 1 i art. 151 p.p.s.a. przez niedostrzeżenie przez Sąd I instancji, że organ Il instancji naruszył zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego przez brak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Ponadto zarzucił naruszenie art. 199a § 3 Ordynacji podatkowej w związku z art. 151 p.p.s.a., polegające na wadliwym uznaniu, że z dowodów zgromadzonych w sprawie nie wynikają jakiekolwiek wątpliwości co do istnienia stosunku prawnego wynikającego z umów użyczenia kurników. Organy administracyjne obu instancji nie przeprowadziły nadto dowodu z zeznań strony. W konsekwencji doszło do przekroczenia przez Sąd I instancji swoich kompetencji, ponieważ orzekał w sprawie zastrzeżonej dla sądu powszechnego. Skarżący zarzucił dodatkowo naruszenie art. 106 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 133 § 1 zd. 1 i art. 151 p.p.s.a. przez bezpodstawne oddalenie wniosków dowodowych zawartych w skardze oraz w piśmie procesowym z dnia 12 kwietnia 2018 r. Nadto zarzucił także naruszenie art. 141 § 4 zd. 1 p.p.s.a. przez brak przedstawienia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zarzutu przedawnienia zobowiązania podatkowego podniesionego w jednej ze skarg.

Ponadto skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, tj. naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa przez brak uwzględnienia wskaźników uznawanych w przypadku innych podmiotów prowadzących podobne instalacje chowu drobiu.

W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz o "rozpoznanie postanowienia" Sądu I instancji z dnia 18 kwietnia 2018 r. oddalającego wnioski dowodowe zawarte w skardze i w pismach z dnia 12 kwietnia 2018 r. Skarżący wniósł także o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu "Wytyczne dotyczące praktycznego zastosowania Konkluzji BAT w zakresie intensywnego chowu drobiu i świń opracowane dla Ministerstwa Środowiska Departament Zarządzania Środowiskiem". Ponadto skarżący wniósł o zasądzenie od organu zwrotu niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego poniesionych przez skarżącego, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego.

Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") wyrokiem z dnia 5 listopada 2020 r., sygn. akt II OSK 2357/18, uchylił zaskarżony wyrok w części, w jakiej oddalono skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. znak [...] i w tej części przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, a w pozostałym zakresie oddalił skargę kasacyjną, odstępując od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

NSA podkreślił, że wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, brak jest podstaw do przyjęcia, że organy obydwu instancji naruszyły zasadę prawdy obiektywnej, zasadę zupełności z postępowania dowodowego, jak i zasadę swobodnej oceny dowodów. Sąd I instancji prawidłowo podzielił stanowisko organu odwoławczego, że opłatę za wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza z tytułu chowu lub hodowli drobiu można obliczyć za substancje wprowadzane do powietrza albo jako tzw. opłatę ryczałtową. W tych sprawach zastosowano opłatę ryczałtową, stosowaną w przypadku braku możliwości ustalenia rodzaju i ilości gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza. Ponadto, Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że organ miał podstawy do zakwestionowania złożonych przez skarżącego umów użyczenia. Zarówno ocena organu, jak i ocena Sądu I instancji wyrażona w tym zakresie, nie stanowiła wkroczenia w kompetencje orzecznicze sądów powszechnych, powołanych między innymi do rozstrzygania ważności umów cywilnoprawnych. Ocena ta była bowiem wyłącznie oceną wartości dowodów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym. Zdaniem NSA, ocena wyrażona w tym zakresie była prawidłowa. Organy nie miały obowiązku przeprowadzania dowodu z zeznania skarżącego, który aktywnie uczestniczył w całym postępowaniu i składał liczne dokumenty. W szczególności, dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Wysłuchanie skarżącego było zbędne, skoro aktywnie uczestniczył w całym postępowaniu administracyjnym. NSA stwierdził, że z tych powodów na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w związku z art. 133 § 1 zd. 1 i art.151 p.p.s.a. W konsekwencji na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut naruszenia art. 15, art. 136, art. 138 § 2 k.p.a. oraz w związku z art. 133 § 1 zd. 1 i art. 151 p.p.s.a. Ponadto, norma z art. 199a § 3 Ordynacji podatkowej w ogóle w tej sprawie nie znajdowała zastosowania, ponieważ postępowanie administracyjne toczyło się na podstawie przepisów k.p.a. Sąd II instancji uznał, że sąd wojewódzki ma możliwość prowadzenia postępowania dowodowego tylko w ograniczonym zakresie określonym przez art. 106 § 3 p.p.s.a. W konsekwencji Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że załączone do skargi dokumenty, nie mogły zostać uwzględnione jako dowody w tej sprawie, ponieważ nie dotyczyły okresu objętego rozstrzygnięciami organów obu instancji. Stąd też prawidłowe było stanowisko organu, że dowody te nie miały wpływu na wysokość i poprawność ustalenia przez organ przedmiotowych opłat. Jednocześnie Sąd I instancji nie miał możliwości dokonania porównania stanów faktycznych z okresu objętego zaskarżonymi decyzjami oraz okresu, w którym dokonano pomiarów, ponieważ wykracza to poza jego kompetencje w zakresie postępowania dowodowego. Tego rodzaju dokumenty powinny zostać złożone w postępowaniu administracyjnym i podlegać ocenie organu. Sąd I instancji nie miał również możliwości porównania wyliczeń dokonywanych w innych sprawach tego rodzaju, ponieważ jest związany granicami skarg wniesionych w tej sprawie, a każda tego rodzaju sprawa wymaga indywidualnej oceny. W konsekwencji nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przez naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, na uwzględnienie zasługiwał natomiast zarzut naruszenia art. 141 § 4 zd. 1 p.p.s.a. przez brak przedstawienia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zarzutu przedawnienia zobowiązania podatkowego podniesionego w skardze na decyzję, znak: [...]. Brak odniesienia się do kluczowej w tego rodzaju sprawach kwestii przedawnienia uniemożliwia kontrolę instancyjną w tym zakresie. Stąd Sąd II instancji uznał za konieczne uchylenie zaskarżonego wyroku w części oddalającej skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r., znak [...] i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

W dniu 1 grudnia 2020 r. NSA przesłał powyższy wyrok wraz z uzasadnieniem i aktami sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi celem jej ponownego rozpoznania.

Zarządzeniem z dnia 31 grudnia 2020 r. niniejsza sprawa na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842) została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 stycznia 2021r., o czym zawiadomiono strony w drodze zarządzenia z dnia 31 grudnia 2020 r., informując o możliwości złożenia pisma zawierającego stanowisko strony postępowania i ewentualne uzupełnienie argumentacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że niniejsza sprawa skierowana była do rozpoznania na rozprawie, jednak w związku z ogłoszeniem siedziby sądu i terenu całego kraju czerwoną strefą zagrożenia epidemiologicznego wynikającego z wirusa SARS-CoV-2, sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U poz. 1842) przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Z uwagi na sytuację epidemiczną - zaliczenie całego kraju do tzw. czerwonej strefy - przeprowadzenie rozprawy stanowiłoby nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie ma możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z powodów technicznych, dlatego Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym.

W dalszej kolejności należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W przypadku zaś stwierdzenia występowania w sprawie podstawy do umorzenia postępowania, sąd jednocześnie umarza postępowanie administracyjne.

Dodać przy tym należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przedmiotowa sprawa podlegała już ocenie tutejszego Sądu oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 85/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargi P.S. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...],[...],[...] w przedmiocie opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza (w II półroczu 2012 r., w I półroczu 2012 r. i w II półroczu 2011 r.). Wyrokiem z dnia 5 listopada 2020 r., sygn. akt II OSK 2357/18, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wspomniany wyrok Sądu I instancji, w części w jakiej oddalono skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. znak [...] i w tej części przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji, oddalając jednocześnie skargę kasacyjną w pozostałym zakresie i odstępując od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wobec tego do rozpoznania w sprawie niniejszej pozostała skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. znak [...] utrzymująca w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] r. określającą dla P.S. wysokość opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza w II półroczu 2011 r. w wysokości 22.671,00 zł.

Przechodząc do oceny zasadności tej skargi należy przypomnieć, że zgodnie z art.153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Co więcej, według art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Podkreślić przy tym należy, że związanie samego sądu administracyjnego oceną prawną zawartą w orzeczeniu w rozumieniu art.153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2014 r., sygn. akt II FSK 1889/12, a także wyrok WSA w Łodzi z 24 kwietnia 2015 r., II SA/Łd 1182/14, dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ administracji publicznej w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd i organ, jeżeli ocena prawna wyrażona w tym orzeczeniu nie zostanie uchylona w prawem określonym trybie i jeżeli nie uległy zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2014 r., II GSK 55/13, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 kwietnia 2015 r., II SA/Łd 1182/14, dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Taka zaś sytuacja wskazująca na zmianę owych przepisów nie miała miejsca w kontrolowanej przez Sąd sprawie.

Wobec powyższego, uwzględniając oceną wyrażoną w powołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt II OSK 2357/18, tutejszy Sąd zobowiązany jest odnieść się przede wszystkim do, powoływanej w skardze, kwestii przedawnienia zobowiązania podatkowego, kluczowej w tego rodzaju sprawach.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w tak zakreślonych granicach sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że naruszają one prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Zgodnie z art. 273 ust. 1 pkt 1 p.o.ś. opłata za korzystanie ze środowiska jest ponoszona za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza. Z art. 274 ust. 1 pkt 1 p.o.ś. wynika, że wysokość opłat za korzystanie ze środowiska została uzależniona odpowiednio od ilości i rodzaju gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza. W myśl zaś art. 284 ust. 1 p.o.ś. podmiot korzystający ze środowiska ustala we własnym zakresie wysokość należnej opłaty i wnosi ją na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego. Opłatę ustala się według stawek obowiązujących w okresie, w którym korzystanie ze środowiska miało miejsce (art. 285 ust. 1 p.o.ś.) i wnosi się za dany rok kalendarzowy do dnia 31 marca następnego roku (art. 285 ust. 2 p.o.ś.). Natomiast według art. 286 ust. 1 ustawy podmiot korzystający ze środowiska w terminie, o którym mowa w art. 285 ust. 2 i 4, przedkłada marszałkowi województwa wykaz zawierający informacje i dane, o których mowa w art. 287, wykorzystane do ustalenia wysokości opłat oraz wysokość tych opłat.

Podstawę wszczęcia postępowania administracyjnego stanowił w niniejszej sprawie przepis art. 288 ust. 1 pkt 2 p.o.ś., zgodnie z którym, jeżeli podmiot korzystający ze środowiska, będąc do tego obowiązanym nie przedłożył wykazu zawierającego informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat, wykazu, o którym mowa w art. 286 ust. 2 - marszałek województwa wymierza opłatę, w drodze decyzji, na podstawie własnych ustaleń lub wyników kontroli wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska.

Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotne znaczenie mają również przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst. jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.), powoływana w dalszej części uzasadnienia jako: "o.p.", które w myśl art. 281 ust. 1 p.o.ś. stosuje się odpowiednio do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska.

Wskazać w tym miejscu należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt II OSK 437/09 (dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), przyjął, iż wykaz zawierający informacje i dane ewidencyjne wykorzystane do ustalenia wysokości opłaty za korzystanie ze środowiska stanowi rodzaj deklaracji podatkowej (opłatowej), co wynika z treści art. 21 § 2 i 3 Ordynacji podatkowej. W związku z tym opłata wykazana w deklaracji powinna być traktowana tak jak podatek do zapłaty z wszelkimi tego konsekwencjami, chyba że marszałek województwa stwierdzi, że podmiot korzystający ze środowiska mimo ciążącego na nim obowiązku nie uiścił opłaty w całości lub części, nie złożył wykazu albo że wysokość opłaty jest inna niż wynikająca z wykazu, a zatem po skutecznym zakwestionowaniu wykazu przedłożonego przez podmiot korzystający ze środowiska. W takim wypadku marszałek województwa wydaje decyzję określającą wysokość należnej opłaty za korzystanie ze środowiska. Regulacja prawna z art. 21 § 2 i 3 Ordynacji podatkowej, stosowana odpowiednio, stanowi nawiązanie do treści normatywnej wynikającej z przepisu art. 288 ust. 1 p.o.ś., jednocześnie wspiera pogląd, że marszałek województwa w przypadkach wyżej wymienionych wyposażony został w uprawnienie do decyzyjnego wymierzenia podmiotowi korzystającemu ze środowiska opłaty z tego tytułu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przekazanie właściwym organom orzekającym w sprawach dotyczących opłat za korzystanie ze środowiska uprawnień organów podatkowych i odpowiednie stosowanie w tych sprawach przepisów Ordynacji podatkowej było celowym zabiegiem ustawodawcy. Należy więc przyjąć, że ciążący na podmiocie korzystającym ze środowiska z mocy prawa obowiązek poniesienia opłaty z tego tytułu stanowi rodzaj zobowiązania podatkowego.

Podzielając w pełni powyższy pogląd NSA, Sąd w składzie niniejszym uznał za zasadne stanowisko skarżącego co do braku podstaw ustalenia przez Marszałka Województwa [...] opłaty za korzystanie ze środowiska w II półroczu 2011 r.

Nie ulega bowiem wątpliwości, że stosownie do art. 68 § 1 odpowiednio stosowanej Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe, o którym mowa w art. 21 § 1 pkt 2, nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Zgodnie zaś z art. 68 § 2 pkt 1 i 2 Ordynacji podatkowej, jeżeli podatnik nie złożył deklaracji w terminie przewidzianym w przepisach prawa podatkowego, bądź w złożonej deklaracji nie ujawnił wszystkich danych niezbędnych do ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego (a taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie), zobowiązanie podatkowe, o którym mowa w § 1, nie powstaje pod warunkiem, że decyzja ustalająca wysokość tego zobowiązania została doręczona po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Wymóg zachowania 5-letniego terminu dla ustalenia zobowiązania podatkowego powstającego na podstawie art. 21 § 1 pkt 2 O.p. dotyczy doręczenia decyzji organu pierwszej instancji (vide: wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 975/16, Lex nr 2494302).

Jednocześnie należy zauważyć, że odmiennie niż w przypadku zobowiązań powstających z mocy prawa, przy zobowiązaniach o charakterze ustalającym, decydujące znaczenie ma fakt wydania decyzji przez organ podatkowy pierwszej instancji. Z tym bowiem momentem powstaje zobowiązanie podatkowe, a późniejsze rozstrzygnięcie nie wpływa na jego istotę. W orzecznictwie, jak i w doktrynie, podnoszone jest, że do powstania zobowiązania podatkowego w przypadku decyzji konstytutywnej, a więc tworzącej to zobowiązanie, niezbędne jest doręczenie decyzji przed upływem terminu przedawnienia, w tym przypadku pięcioletniego (vide: wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 24 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 274/11, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z akt kontrolowanej sprawy wynika, że termin na realizację obowiązku wynikającego z art. 285 ust. 2 o.p. upływał w dniu 31 marca 2012 r., przy czym decyzja ustalająca wysokość tego zobowiązania (decyzja organu I instancji) została doręczona skarżącemu w dniu 16 maja 2017 r., a zatem po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy (31 grudnia 2011 r.). Powyższa kwestia umknęła uwadze organów prowadzących postępowanie, co świadczy o naruszeniu art. 7 i 77 § 1 k.p.a.

Wychodząc z powyższych przesłanek nie sposób uznać, aby w przedmiotowej sprawie powstało zobowiązanie podatkowe dotyczące opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza w II półroczu 2011 r., co oznacza, że organ I instancji nie miał podstaw do określenia wysokości tej opłaty decyzją z dnia [...] r. nr [...] . To zaś oznacza, że kwestionowane w sprawie decyzje zostały wydane z naruszeniem art. 288 ust. 1 pkt 1 p.o.ś. w zw. z art. 68 § 2 pkt 1 o.p..

Jednocześnie stwierdzić należy, że brak jest podstaw do kontynuowania postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, co oznacza, że wystąpiła przesłanka przewidziana w art. 145 § 3 p.p.s.a. uzasadniająca umorzenie postępowania administracyjnego w drodze wyroku uwzględniającego skargę. Jak zauważa się w doktrynie prawa administracyjnego, powyższy przepis jest przeniesieniem na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 k.p.a. Sąd, wstępując w rolę organu administracji publicznej, wykonuje przypisany organowi obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 5, Warszawa 2017). W ten sposób, kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania (por. uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Druk sejmowy Nr 1633 i 2538, VII kadencja, s. 17). Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość może wynikać z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Podmiotowe przyczyny bezprzedmiotowości postępowania to takie, które są związane z podmiotem stosunku prawnego. Przyczyny przedmiotowe zachodzą wówczas, gdy brak jest przedmiotu postępowania, a więc gdy nie istnieje sprawa, która mogłaby stanowić ów przedmiot.

Skoro z okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wynika, iż zobowiązanie podatkowe nie powstało (przyczyna przedmiotowa), to nie jest możliwe dalsze prowadzenie postępowania administracyjnego w przedmiocie określenia P.S. wysokości opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza w II półroczu 2011 r.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Jednocześnie na podstawie art. 145 § 3 ustawy p.p.s.a. Sąd umorzył postępowanie administracyjne (punkt 2 sentencji wyroku).

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. (punkt 3 sentencji wyroku). Zasądzona kwota obejmuje zwrot wpisu od skargi.

dc