Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1404/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 10, art. 315 ust. 3, art. 317, art. 252
journal: Dz.U. 2001 nr 49 poz 508
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant Monika Staniszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lutego 2008 r. sprawy ze skargi K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Urzędu Patentowego RP na rzecz K. kwotę 1615 (jeden tysiąc sześćset piętnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia [...] lipca 2007 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...] sierpnia 2006 r. i sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia sądowi.

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z [...] stycznia 2006 r. unieważniającą patent o nr PL-178142 na wynalazek pt.: "Sposób wytwarzania wodoronadtlenku cykloheksylu oraz sposób rozpoczynania niekatalizowanego procesu utleniania cykloheksanu w procesie wytwarzania wodoronadtlenku cykloheksylu", udzielony decyzją Urzędu Patentowego z [...] września 1999 r. na rzecz D. (obecnie K., dalej jako: uprawniony).

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Z. w T. – M. S.A. (dalej: wnioskodawca), w dniu [...] września 2003 r. wystąpiły z wnioskiem o unieważnienie patentu udzielonego uprawnionemu na wynalazek nr PL-178142, powołując się na art. 89 ust. 1 oraz art. 255 pkt 1 ustawy z 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1117 ze zm., dalej: p.w.p.). Uzasadniając swój interes prawny do wszczęcia postępowania w tej sprawie wnioskodawca podniósł, że od 1993 r. prowadzi badania i próby nad niekatalitycznym procesem utleniania cykloheksanu, wobec czego udzielone prawo w zasadniczy sposób zawęża jego pole eksploatacji. Patent został udzielony na rzeczy oczywiste i znane specjalistom posiadającym podstawową wiedzę o procesie utleniania cykloheksanu. W uzasadnieniu wniosku omówiono ponadto zastrzeżenia wobec kwestionowanego patentu, zarzucając wynalazkowi brak nowości w odniesieniu do istniejącego stanu techniki (zastrzeżenia nr 1, 4, 5-7, 8, 10, 11-14 i 16, 15) oraz wynikanie w sposób oczywisty ze stanu techniki (zastrzeżenia nr 9, 17).

Urząd Patentowy RP, działając w trybie postępowania spornego, decyzją z [...] stycznia 2006 r., orzekł o unieważnieniu patentu nr PL-178142. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że podstawę prawną rozpatrywania wniosku w zakresie oceny ustawowych warunków wymaganych do uzyskania spornego patentu stanowiły art. 10 i 11 ustawy z dnia 19 października 1972 r. Prawo o wynalazczości. Zdaniem UP, w rozpoznawanej sprawie zastrzeżenia patentowe zastrzegają rzecz oczywistą i nie cechującą się nowością.

Skargę na powyższą decyzję Urzędu Patentowego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł uprawniony z patentu – K. Skarżący zakwestionował interes prawny uczestnika postępowania – Z. S.A. do występowania w postępowaniu o unieważnienie patentu, podniósł ponadto zarzuty dotyczące merytorycznej oceny decyzji UP z [...] stycznia 2006 r. i wniósł o jej uchylenie.

Ustosunkowując się w odpowiedzi na skargę do zarzutu braku interesu prawnego Z. Urząd Patentowy RP wskazał, że Z. eksploatują proces utleniania cykloheksanu w skali przemysłowej od roku 1974. Proces ten stanowił oryginalne opracowanie krajowe będące współwłasnością Z. i I. w W. Ponadto w latach 1993 - 2003 Z. T. wspólnie z P. oraz I. PAN prowadziły prace badawczo-rozwojowe, których efektem było uruchomienie zmodernizowanej instalacji w T. Dalszy rozwój procesu utleniania cykloheksanu i udoskonalenie jego efektywności ekonomicznej leży w żywotnym interesie Z. w T. w odpowiedzi na skargę podniosły dodatkowo, że istota interesu prawnego (źródło legitymacji czynnej) przysługującego skarżącej spółce wynikała przede wszystkim z konstytucyjnej zasady swobody prowadzenia (wolności) działalności gospodarczej, wyrażonej w art. 20 i 22 Konstytucji RP oraz art. 5 ustawy o działalności gospodarczej. Prace uczestnika, prowadzone jeszcze przed dokonaniem zgłoszenia wynalazku przez skarżącego w celu uzyskania patentu, nakierowane były na ograniczenie ilości stosowanych w tym procesie katalizatorów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając skargę K. uznał, że dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji podstawowe znaczenie ma kwestia istnienia interesu prawnego uczestnika postępowania (wnioskodawcy) do wystąpienia z wnioskiem o unieważnienie patentu. Za punkt wyjścia do analizy tego zagadnienia Sąd przyjął dychotomiczny podział na katalityczny i niekatalityczny sposób uzyskiwania produktu objętego patentem, tj. podział na dwie przeciwstawne sobie, wzajemnie się wykluczające części, grupy, kategorie, klasy. Zdaniem Sądu, pomimo tego, że ilości katalizatora używane przez wnioskodawcę w procesie wytwarzania wodoronadtlenku cykloheksylu podlegają stałemu zmniejszaniu i wkrótce będą to ilości śladowe, to z punktu widzenia logiki formalnej, nawet jeżeli proces będzie prowadzony z użyciem śladowych ilości katalizatora, będzie miał charakter katalityczny i w tym zakresie będzie przeciwstawny rozwiązaniu objętemu patentem nr PL-178142, przewidującemu uzyskiwanie wodoronadtlenku cykloheksylu w sposób niekatalityczny. Sąd przypomniał, że przepisy p.w.p. (a poprzednio ustawy o wynalazczości) nie definiują na własny użytek pojęcia interesu prawnego, wobec czego zastosowanie ma wprost art. 28 k.p.a., zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Odnosząc się do stwierdzenia Z., że ich interes prawny uzasadnia fakt prowadzenia badań i prób nad niekatalitycznym procesem utleniania cykloheksanu, a udzielone prawo (patent nr PL 178142) w zasadniczy sposób zawęża pole eksploatacji i stanowi blokadę dla ulepszania instalacji, Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 16 ust. 8 p.w.p. nie narusza się patentu na wynalazek przez stosowanie wynalazku do celów badawczych, czego ani uczestnik postępowania, ani Urząd Patentowy nie wzięli pod rozwagę. W ocenie Sądu wniosek Z. o unieważnienie patentu miał w istocie charakter prewencyjny i całkowicie pomijał różnicę między katalitycznym i niekatalitycznym sposobem uzyskiwania pożądanego produktu.

Oceniając zgodność zaskarżonej decyzji z regulacją art. 10 ustawy o wynalazczości w odniesieniu do warunku możliwości zastosowania opatentowanego rozwiązania Sąd uznał, że najlepszą metodą sprawdzenia, czy wynalazek opatentowany na rzecz uprawnionego nadaje się do zastosowania w skali przemysłowej było przystąpienie do rozmów w sprawie udzielenia licencji, w toku których dałoby się uzyskać jednoznaczną odpowiedź w tej kwestii.

Z. w T. S.A. zaskarżyły do Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrok Sądu pierwszej instancji z [...] sierpnia 2006 r. w całości i wniosły o jego uchylanie. W podstawach skargi kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego:

a) poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 68 ust. 1 ustawy o wynalazczości zamiast art. 89 ust. 1 w zw. z art. 255 pkt 1 oraz z art. 315 ust. 1 i 3 oraz 317 p.w.p. i ocenianie interesu prawnego uczestnika na podstawie pierwszego z wymienionych przepisów zamiast na podstawie art. 89 ust. 1 p.w.p. oraz poprzez błędną wykładnię przepisu art. 68 ust. 1 ustawy o wynalazczości czy to art. 89 ust, 1 p.w.p. w zw. z art. 28 k.p.a. oraz w zw. z art. 20 i 22 Konstytucji RP i art. 5 ustawy o działalności gospodarczej z 19 listopada 1999 r. (obwiązującej w dacie wydania decyzji Urzędu Patentowego) poprzez ustalenie, że uczestnik w niniejszej sprawie nie ma interesu prawnego w rozumieniu art. 68 ust. 1 ustawy o wynalazczości, czy art. 89 ust. 1 p.w.p., lecz ma interes faktyczny, mimo że ustalony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stan faktyczny pozwala przy prawidłowej wykładni przyjąć, iż interes ten jest interesem prawnym;

b) poprzez błędną wykładnię przepisu art. 10 i 11 ustawy o wynalazczości w zw. z art. 315 ust. 3 p.w.p. i przyjęciu przez WSA, że patent na wynalazek nr PL-178142 posiada przymiot nowości i nieoczywistości, mimo że ustalenia poczynione w sprawie oraz zebrany materiał dowodowy winny doprowadzić do ustalenia w świetle powołanych wyżej przepisów, iż patent ten w chwili rejestracji ze względu na brak spełnienia przesłanki nowości i nieoczywistości nie zasługiwał na rejestrację, a zatem i decyzja Urzędu Patentowego w przedmiocie jego unieważnienia jest prawidłowa. Zdaniem strony skarżącej przesłanki braku nowości i nieoczywistości wynalazku nie zostały bliżej przeanalizowane przez Sąd, mimo obszernego przytoczenia stanowisk wszystkich stron w tym przedmiocie. Nie zmienia to jednak faktu, że Sąd w swych rozważaniach prawnych pośrednio podzielił argumentację skarżącego, iż doszło do wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 10 i 11 oraz 68 ust. 1 ustawy o wynalazczości.

Uzasadniając pierwszy z postawionych zarzutów strona wnosząca skargę kasacyjną podniosła, że Sąd nie wypowiedział się, na podstawie jakich przepisów dokonał oceny interesu prawnego uczestnika postępowania. Konstrukcja uzasadnienia wskazuje, że Sąd oparł ocenę interesu prawnego na przepisie art. 68 ust. 1 ustawy o wynalazczości. Zdaniem strony niewłaściwe zastosowanie art. 68 ust. 1 ustawy o wynalazczości zamiast art. 89 ust. 1 p.w.p. wynika z niewłaściwej interpretacji przepisów przejściowych tej ostatniej ustawy, a w szczególności art. 315 ust. 1 i 3 w zw. z art. 317 i 255 pkt 1. Przepisy te pozwalają przyjąć, że chociaż sama rejestracja wynalazku pozostaje w mocy i ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu również oceniane są według przepisów dotychczasowych, to jednak samo postępowanie o unieważnienie patentu ze względu na charakter tego postępowania oraz regulację art. 317 w zw. z art. 315 oraz 255 pkt 1 p.w.p. będzie się toczyło według art. 89 ust. 1 tej ustawy, jeżeli było wszczęte w czasie jej obowiązywania.

Zdaniem strony skarżącej, dokonana przez Sąd w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym wykładnia art. 89 ust. 1 jest błędna. W orzecznictwie zgodnie podkreśla się, że skoro w p.w.p. nie zdefiniowano pojęcia interesu prawnego, w sprawach własności przemysłowej zastosowanie będzie miał art. 28 k.p.a. Za materialnoprawne źródło interesu prawnego skarżącego uznać należy art. 20 i 22 Konstytucji czy art. 5 ustawy o działalności gospodarczej, statuujących swobodę działalności dla przedsiębiorców.

Nieprawidłowe jest zatem założenie Sądu, który dokonując podziału dychotomicznego na katalityczny i niekatalityczny sposób rozkładu cykloheksanu jako wzajemne wykluczające się grupy czy kategorie, dowodził, że podział ten jest podstawą do dalszych rozważań dotyczących interesu prawnego wnioskodawcy. Podział ten może mieć znaczenie dla oceny sprawy w kontekście zasadności przyznania praw związanych z udzielonym patentem na wynalazek czy jego naruszania, ale nie dostarcza norm prawa materialnego uzasadniających interes prawny Z. Swoboda prowadzenia działalności przez Z. jest zagrożona zarówno poprzez "blokowanie podjęcia działalności wskutek ochrony patentowej wynalazku, który nie zasługuje na ochronę", jak i poprzez zagrożenie podnoszenia roszczeń dotyczących naruszenia tego patentu. Ponadto zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala przyjąć, że cały kontekst technologiczny opisu patentowego PL-178142 wskazuje, iż produktami głównymi, de facto objętymi ochroną patentową, są cykloheksanol i cykloheksanon, a nie wodoronadtlenek cykloheksylu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną spółka K., [...] wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 lipca 2007 r. uznał, że skarga kasacyjna jest uzasadniona.

W uzasadnieniu wskazał, że kwestią zasadniczą w sprawie jest ocena interesu prawnego wnioskodawcy. Stwierdzenia braku interesu prawnego sprawia, że zbędna jest ocena pozostałych zarzutów zgłoszonych w stosunku do udzielonego patentu. Konsekwentnie zatem Sąd I instancji nie dokonał analizy zarzutów skargi dotyczących warunku nowości, nieoczywistości i możliwości stosowania wynalazku. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny swoimi rozważaniami objął wyłącznie kwestię interesu prawnego Z. S.A., którego istnienie, tak pod rządem ustawy Prawo własności przemysłowej z 2000 r., jak i ustawy o wynalazczości z 1972 r., jest warunkiem skutecznego żądania unieważnienia patentu w postępowaniu spornym przed Urzędem Patentowym. Rozważenie przez Naczelny Sad Administracyjny zarzutu naruszenia art. 10 i art. 11 ustawy o wynalazczości w zw. z art 315 ust. 3 p.w.p. byłoby zatem przedwczesne, skoro kwestie te nie były przedmiotem rozważań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

W wyroku swym NSA podkreślił, ze ocena interesu prawnego wnioskodawcy następuje na podstawie art. 89 ust. 1 p.w.p zgodnie z którym patent może być unieważniony na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny, jeżeli wykaże, że nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu.

Podkreślił, że przepisy ustawy – Prawo własności przemysłowej (a poprzednio – ustawy o wynalazczości) nie definiują pojęcia interesu prawnego. W postępowaniu spornym dotyczącym unieważnienia patentu ma zatem zastosowanie przepis art. 28 k.p.a. zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

W komentarzu do prawa wynalazczego (S. Sołtysiński, A. Szajkowski, T. Szymanek, Komentarz do prawa wynalazczego, Warszawa 1990, str. 315), powołując się na wcześniejszą pracę A. Kopffa (A. Kopff, Prawo wynalazcze. Zagadnienia wybrane, Warszawa 1978, str. 159), podzielony został pogląd, że interes prawny ma "...konkurent uprawnionego z patentu, który chce wytwarzać takie przedmioty lub stosować taką technologię, jak opisana w dokumencie patentowym...". Także J. Błeszyński M, Staszków w monografii Prawo autorskie i wynalazcze (Warszawa 1983, str. 363) wskazują, że interes prawny w unieważnieniu patentu ma między innymi "...osoba, która jest zainteresowana przemysłowym stosowaniem wynalazku, o którym sądzi, że nie powinien zostać opatentowany...". Takie stanowisko prezentował również J. Szwaja (System prawa własności intelektualnej, Prawo wynalazcze, red. J. Szwaja i A. Szajkowski, Wydawnictwo PAN 1990, t. III, str, 412), który powołując się na wcześniejszą literaturę uważa, że interes prawny ma także "...konkurent uprawnionego z patentu, który już stosuje lub zamierza korzystać z wynalazku chronionego danym patentem". Podobne stanowisko prezentowane jest również w doktrynie pod rządem ustawy - Prawo własności przemysłowej (por. w szczególności: A. Szewc, G. Jyż, Prawo własności przemysłowej, Warszawa 2003, str. 200-201). W kontekście prezentowanych wyżej, utrwalonych poglądów doktryny, nie można podzielić stanowiska Sądu I instancji, że brak jest podstaw do zastosowania tak szerokiego uzasadnienia interesu prawnego wnioskodawcy, jak w powołanym przez Sąd wyroku WSA w Warszawie z 13 czerwca 2005 r., LEX 167150 (str. 17 uzasadnienia).

W świetle przedstawionych powyżej jednomyślnych poglądów doktryny należało stwierdzić, że interes prawny w żądaniu unieważnienia patentu ma również "realny" konkurent uprawnionego z patentu. Realny konkurent to taki, którego zamiar wytwarzania przedmiotów lub stosowania technologii opisanej w dokumencie patentowym wiąże się ściśle z zakresem prowadzonej przez niego działalności zarobkowej czy zawodowej, konkurent, którego zamiar stosowania rozwiązania objętego patentem jest wiarygodny, albowiem wynika z obiektywnej oceny okoliczności faktycznych danej sprawy. Interes prawny takiego podmiotu znajduje oparcie w prawie materialnym - w art. 63 ust. 1 p.w.p., z którego wynika prawo uprawnionego z patentu do wyłącznego korzystania z wynalazku w sposób zarobkowy i zawodowy na całym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej (tzw "monopol patentowy"). W przypadku opatentowania metody produkcji korzystanie to polega na stosowaniu sposobu będącego przedmiotem wynalazku, jak też używaniu, oferowaniu, wprowadzaniu do obrotu lub importowaniu dla tych celów produktów otrzymanych bezpośrednio tym sposobem (art. 66 ust. 1 p.w.p.). Prawo z patentu jest skuteczne erga omnes, a zatem ogranicza prawa konkurentów do korzystania z wynalazku w zakresie wyznaczonym zastrzeżeniami patentowymi i powoduje, że nabycie uprawnień do korzystania z rozwiązań technicznych objętych prawami ochronnymi danego patentu może nastąpić jedynie poprzez zawarcie umowy licencyjnej z właścicielem patentu. Reasumując, konkurent uprawnionego z patentu, zainteresowany przemysłowym stosowaniem wynalazku, o którym sądzi, że nie powinien zostać opatentowany z uwagi na to, że nie zostały spełnione ustawowe warunki do jego uzyskania, posiada interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. uprawniający go do wszczęcia postępowania w sprawie unieważnienia patentu.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy należało przyjąć, że ewentualne unieważnienie patentu wpłynie na prawa i obowiązki Z. w ten sposób, że podmiot ten będzie miał prawo do pozyskiwania niezbędnych dla jego działalności cykloheksanonu i cykloheksanolu, tj. substancji powstałych w wyniku utleniania cykloheksanu, przy zastosowaniu metod zastrzeżonych w zastrzeżeniach spornego patentu, bez konieczności ubiegania się o licencję, czy bez obaw, że zostanie wezwany do zaprzestania produkcji w związku z naruszeniem prawa przyznanego wcześniej innemu podmiotowi. Tak długo jak udzielony patent nie zostanie unieważniony, skutkami wyłączności dotknięte są Z. przez to, że podmiot ten, bez zgody uprawnionego, nie może korzystać w sposób zarobkowy lub zawodowy z wynalazku objętego patentem. W świetle powołanych wyżej poglądów doktryny dotyczących rozumienia interesu prawnego, brak interesu prawnego strony skarżącej uzasadniałoby więc stwierdzenie, że wnioskodawca albo nie zamierza w ogóle prowadzić procesu utleniania cykloheksanu metodą niekatalityczną, albo zamierza ją prowadzić według innej technologii, aniżeli wynika to z udzielonego patentu i zastrzeżenia spornego patentu nie stoją temu na przeszkodzie. Okoliczności takie nie wynikają z ustaleń faktycznych zawartych w decyzji Urzędu Patentowego, przyjętych za podstawę orzekania przez Sąd I instancji. Stwierdzając brak istnienia interesu prawnego Sąd nie kwestionował, że wnioskodawca jest konkurentem uprawnionego z patentu, który wytwarza w celach produkcyjnych, w skali przemysłowej takie same produkty jak przewiduje to chroniony patentem wynalazek z tych samych substancji. Z uzasadnienia Sądu I instancji, który kontroluje legalność zaskarżonej decyzji i sam nie ustala stanu faktycznego, nie wynika, by uchylając zaskarżoną decyzję Sąd wskazał okoliczności faktyczne, których wyjaśnienie wymagałoby przeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu zbadania istnienia interesu prawnego uczestnika postępowania. Należało zatem przyjąć, że Sąd w tym zakresie nie kwestionował stanu faktycznego przyjętego w uzasadnieniu decyzji Urzędu Patentowego. W zaskarżonym orzeczeniu podkreślono natomiast, że brak jest podstaw do zastosowania tak szerokiego uzasadnienia interesu prawnego wnioskodawcy, jak przyjął to Urząd Patentowy, i że złożony wniosek "ma charakter prewencyjny". Takiego poglądu nie można podzielić. Rozpoczęcie produkcji wymaga niejednokrotnie kosztownych i długich przygotowań. Istota i cel wniosku o unieważnienie patentu podmiotu konkurencyjnego, który nie rozpoczął jeszcze produkcji według metody objętej patentem, polega właśnie na uzyskaniu pewności, co do możliwości wdrożenia określonego rozwiązania technicznego oraz na uniknięciu w przyszłości sporu z uprawnionym z patentu. Z natury swej odnosi się zatem do sytuacji przyszłej, która wymaga rozłożonych w czasie działań. Realność i wiarygodność deklarowanego zamiaru wykorzystania rozwiązania technicznego podlega ocenie przez odniesienie się do kryteriów obiektywnych, z uwzględnieniem w szczególności faktu, że Z. w T. eksploatują proces utleniania cykloheksanu w skali przemysłowej od roku 1974, nie są więc wyłącznie jednostką badawczą. W tym też kontekście należało ocenić oświadczenie wnioskodawcy, że wykorzystywanie przez niego wynalazku, na który udzielono patent, wykracza poza zakres prowadzenia prób i badań oraz, że w związku z tym sam patent zawęża pole eksploatacji.

Konkludując Naczelny Sąd Administracyjny uznał istnienie interesu prawnego po stronie Z. w T.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 u.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych.

Kontrolując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powołanych wyżej kryteriów skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Sporny wynalazek został zgłoszony [...] lipca 1993 r. i uzyskał rejestrację w Urzędzie Patentowym w dniu [...] września 1999 roku, a więc przed wejściem w życie ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2001 r. Nr 49, poz. 508 ze zm.), zwanej p.w.p. Ustawa ta weszła życie w dniu 22 sierpnia 2001 r. Stosownie do art. 315 ust. 1 p.w.p. prawa w zakresie wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów zdobniczych, topografii układów scalonych, znaków towarowych oraz projektów racjonalizatorskich, istniejące w dniu wejścia w życie ustawy, pozostają w mocy. Do praw tych stosuje się przepisy dotychczasowe, o ile przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 315 ust. 2 p.w.p. do stosunków prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. W świetle zaś art. 315 ust. 3 p.w.p. ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu, prawa ochronnego albo prawa z rejestracji ocenia się według przepisów obowiązujących w dniu zgłoszenia wynalazku, wzoru użytkowego, znaku towarowego albo topografii układów scalonych w Urzędzie Patentowym. Zatem, w świetle powyższych przepisów, wniosek o unieważnienie patentu na wynalazek, "Sposób wytwarzania wodoronadtlenku cykloheksylu oraz sposób rozpoczęcia niekatalizowanego procesu utleniania cykloheksanu w procesie wytwarzania wodoronadtlenku cykloheksylu" Nr PL-178142, zgłoszony przez D. ( obecnie K. podlega przepisom ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości. Ponadto, co wymaga podkreślenia, z chwilą wejścia w życie przepisów p.w.p. postępowanie przed Urzędem Patentowym toczy się w trybie tych przepisów (art. 317 p.w.p.). Urząd Patentowy przy wydawaniu decyzji, miał zatem obowiązek stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, o ile danej kwestii przepisy p.w.p. odmiennie nie regulowały (art. 252 p.w.p.). Jak przesadził w swym rozstrzygnięciu Naczelny Sad Administracyjny zgodnie z treścią art. 89 ust. 1 p.w.p. patent może być unieważniony na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny, jeżeli wykaże, że nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu. Tak więc w wypadku wniosku o unieważnienie patentu Urząd w pierwszej kolejności powinien zbadać, czy wnioskodawca ma interes prawny w żądaniu unieważnienia patentu. Kwestia interesu prawnego Z. T. została przesądzona przez NSA, który uznał, że wnioskodawca jako konkurent uprawnionego z patentu, zainteresowany przemysłowym stosowaniem wynalazku, o którym sądzi, że nie powinien zostać opatentowany z uwagi na to, że nie zostały spełnione ustawowe warunki do jego uzyskania, posiada interes prawny w rozumieniu 28 k.p.a. uprawniający go do wszczęcia postępowania w przedmiocie unieważnienia patentu.

Przepis art. 10 ustawy o wynalazczości określa przesłanki jakie powinien spełniać wynalazek podlegający opatentowaniu, a mianowicie:

- posiadać przymiot nowości o charakterze technicznym,

- posiadać poziom wynalazczy (nieoczywistość rozwiązania),

- nadawać się do zastosowania w określonej dziedzinie techniki.

W sprawie kwestionowany jest przez skarżącego zarówno przymiot nowości wynalazku jak i brak nieoczywistości wynalazku.

Jak już wskazano na Urzędzie Patentowym spoczywał obowiązek stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ ten miał zatem obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny obywateli (art. 7 k.p.a.), obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), a także obowiązek uzasadnienia faktycznego decyzji zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Tych wszystkich wymogów, a w szczególności określonych w art. 107 § 3 k.p.a., nie spełnia zaskarżona decyzja.

Istota powyższej sprawy sprowadza się rozstrzygnięcia zagadnienia, czy opatentowany wynalazek spełnia kryterium braku nowości i nieoczywistości rozwiązania w świetle stanu techniki z daty zgłoszenia go do ochrony. Według Urzędu Patentowego sporny wynalazek nie spełnia wspomnianych kryteriów, co jest przyczyną unieważnienia patentu na wynalazek. Sposób wytwarzania wodoronadtlenku cykloheksylu oraz sposób rozpoczęcia niekatalizowanego procesu utleniania cykloheksanu w procesie wytwarzania wodoronadtlenku cykloheksylu" Nr PL-178142.

Z uwagi na ograniczenie powszechnej swobody korzystania z ujawnionego rozwiązania technicznego, co jest istotą przyznanego patentem prawa wyłącznego podmiotowego, patent powinien być udzielony tylko na takie rozwiązanie techniczne, które reprezentuje kwalifikowany poziom wynalazczy. Nie oznacza to jednakże, iż przedmiotem patentu mogą być tylko wynalazki epokowe, rewolucjonizujące technikę. Wystarczające jest, aby wynalazek był czymś więcej, niż rutynową tylko wiedzą mechanika lub inżyniera.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreśla, że wynalazkiem jest rozwiązanie jakiegoś problemu przy posłużeniu się zdatnymi do opanowania siłami przyrody dla osiągnięcia przyczynowo przewidywalnego rezultatu leżącego poza sferą intelektualnego oddziaływania człowieka. Technika jest sferą działalności człowieka, której bazą teoretyczną są stosowane nauki przyrodnicze wymagające weryfikacji eksperymentalnej. Poza sferą techniki pozostają obszary działalności ludzkiej, których bazą teoretyczną są takie nauki jak matematyka, lingwistyka, programowanie wymagające wyłącznie weryfikacji logicznej. Dla oceny rozwiązania wynalazku należy rozłożyć je na elementy składowe wśród których są zarówno elementy techniczne jak i nietechniczne. Rozwiązanie jest patentowanym wynalazkiem o ile w obszarze technicznym jest przynamniej jeden nowy nieoczywisty element. Jeśli wkład wynalazczy leży wyłącznie w obszarze nietechnicznym rozwiązanie należy uznać za niepatentowalne.

Kwestię braku nowości rozwiązania technicznego można stosunkowo łatwo sprawdzić na podstawie dowodów bezpośrednich. Urząd Patentowy w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał na brak nowości przedmiotowego wynalazku przeciwstawiając mu publikację z 1962 r. I.V. B., E. T. D. i in. T. Moskwa 1962 r. w ocenie Urzędu publikacja ta ujawnia w sposób bezpośredni istotę wynalazku. Zdaniem Urzędu zastrzeżenia od 10 do 13 przedmiotowego patentu nr PL-178142 dotyczące sposobu rozpoczynania niekatalizowanego procesu utleniania cykloheksanu polegającego na tym, że dodaje się 0,1 do 0,3 % wagowych produktów zawierających tlen nie spełniają warunku nowości w świetle publikacji: I.V. B. E. T.D. i in. T., Moskwa, 1962 (cytowanej według tłumaczenia na język angielski z roku 1966) - (poz. akt 51-54).

W rozdziale dotyczącym kinetyki niekatalizowanego utleniania cykloheksanu na str.83 (rysunek na str. 84) znajduje się stwierdzenie, że dodatek cykloheksanonu znacznie przyspiesza utlenianie. Cykloheksanon jest związkiem występującym w produktach zawierających tlen o cyklicznych łańcuchach alkilowych o 3-6 atomach węgla wg patentu nr PL-178142.

Fakt, że opisywane stwierdzenie oparte jest na pomiarze przy dodatku 4,6 % cykloheksanonu, zdaniem Urzędu nie może eliminować tego przeciwstawienia.

Powyższe stwierdzenie nasuwa składowi orzekającemu uzasadnione wątpliwości zwłaszcza w kontekście stwierdzeń dotyczących tej samej publikacji zawartych w uzasadnieniu decyzji Urzędu Patentowego z dnia [...] listopada 1998 r., w której stwierdzono, że "z publikacji B. et al. "O." Izdat. Moskowsko Uniwersiteta, Moskwa 1962 str. 92-96 wynika, iż efektywna konwersja cykloheksanu zachodzi przy wysokich zawartościach cykloheksanu dodawanych do substratu produktów utlenienia co najmniej 4,6 % cykloheksonów w przypadku cykloheksanu obserwuje się przy niskich zawartościach cykloheksanolu zahamowanie procesu utleniania (rys. 39), dopiero jego dodatek w ilości 20 % powoduje wzrost efektywności procesu. Ilość dodawanych w zgłoszeniu produktów utleniania cykloheksanu, będących mieszaniną pochodnych tlenowych alkanów C1 – C6 jest znacznie niższa (0,1 – 3% wag.) i stanowi o nieoczywistości wynalazku".

Z powyżej przytoczonego stanowiska Urzędu Patentowego wynika, że uznał on, iż publikacja B. nie tylko nie przeczy nowości wynalazku, ale również jego nieoczywistości, gdyż najpierw Urząd bada nowość wynalazku a dopiero w dalszej kolejności jego nieoczywistość ponieważ pytanie, czy zgłoszone rozwiązanie ma poziom wynalazczy stawiane jest wówczas gdy ekspert ocenił, że rozwiązanie jest nowe.

Ponadto w ocenie składu orzekającego warto w tym miejscu przypomnieć, że przedmiotowy wynalazek przedstawia proces bezkatalityczny, gdy tymczasem Urząd porównuje go z procesem katalitycznym. Również to rodzi w ocenie Sądu uzasadnione wątpliwości co do możliwości przeprowadzenie takiego porównania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zgadza się z Urzędem Patentowym, iż zapis sumaryczny reakcji chemicznej przeprowadzonej w obecności katalizatora jak i bez jego udziału jest taki sam, gdyż w zapisie sumarycznym podaje się jedynie substraty reakcji i produkty. Natomiast sam katalizator ma jedynie wpływ na szybkość przebiegu reakcji, uczestniczy w niej, ale po jej zakończeniu wraca do swej pierwotnej postaci.

Biorąc powyższe pod rozwagę należy w tym miejscu poddać ocenie nieoczywistość wynalazku.

W odniesieniu do poziomu "wynalazczego" wynalazku (nieoczywistości rozwiązania) brak jest obiektywnych, a w szczególności ustawowych kryteriów. Stwarza to konieczność dokonywania ustaleń na okoliczność poziomu wynalazczego wynalazku w oparciu o kryteria w dużej mierze subiektywne.

Metodą zmierzającą do ustalenia, czy wynalazek spełnia kryterium nieoczywistości jest ustalenie najbliższego stanu techniki, jako jednej lub kilku publikacji, na tle których specjalista w danej dziedzinie najłatwiej doszedłby do wynalazku. Następnie formułuje się problem techniczny, poprzez określenie cech zastrzeganego wynalazku, które nie występują w najbliższym stanie techniki. Zabieg ten pozwala na ocenę postępu technicznego wnoszonego przez wynalazek. W rezultacie, w wyniku powyższych ustaleń, zmierza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy specjalista znający najbliższy stan techniki, przy rozpatrywaniu problemu technicznego zastosowanego wynalazku miałby możliwość bez dokonań twórczych, w sposób rutynowy dojść do zastrzeganego rozwiązania.

Wprawdzie w niniejszej sprawie Urząd Patentowy przeprowadził analizę, o której wyżej mowa niemniej uczynił to nie w stosunku do całego opisu patentowego i zastrzeżeń patentowych. W ocenie składu orzekającego nie można, zwłaszcza w wynalazku o charakterze chemicznym dokonywać oceny "wyrwanych" z kontekstu zastrzeżeń patentowych na okoliczność ich nieoczywistości. W wynalazku chemicznym zmiana nawet jednego zastrzeżenia patentowego może bowiem prowadzić do nieoczekiwanych efektów. W ocenie skarżącej taki nieoczekiwany efekt polega na tym, że opatentowany sposób – reakcja chemiczna przebiega bez katalizatora w sposób szybki i jest selektywna.

W niniejszej sprawie zostały przedłożone opinie znawców w danej dziedzinie przez obie strony sporu. Skarżący złożył opinie dwóch wybitnych naukowców Prof. B. I. M. oraz Prof. I. D. Prof. B. I. M. wypowiada się na temat polskiego patentu o nr PL-71186 i twierdzi, że nie ma tam wzmianki o powstawaniu lub nawet o śladowych ilościach wodoronadtlenku cykloheksylu, co świadczy o tym, że wodoronadtlenek cykloheksylu został już rozłożony podczas utleniania katalitycznego. Byłoby niebezpieczne poddawać wysoce wybuchowy wodoronadtlenek cykloheksylu w następnym etapie, procesowi destylacji.

Prof. I. D. stwierdza, że wynalazek firmy D. jest nieoczywisty z tego względu, że opracowano selektywny, niekatalityczny sposób wytwarzania produktu pośredniego, wodoronadtlenku cykloheksylu, który znajdowano w śladowych ilościach w procesie katalitycznym. Ten związek pośredni jest bardzo nietrwały i regulowanie jego wytwarzania w skali przemysłowej stanowi o nieoczywistości rozwiązania.

Następnie Wnioskodawca Z. w T. S.A zaangażował wybitnych polskich specjalistów Prof. dr hab. inż. R. P. i mgr inż. A. K. celem opracowania ekspertyzy.

Wymienieni wyżej polscy specjaliści stwierdzili na podstawie danych literaturowych i patentowych, że zastrzeżenia 1-9, 14-15 i 16-17 nie spełniają warunku nieoczywistości zastrzegając fakty niemożliwe do uniknięcia w ciągłym przemysłowym procesie utleniania cykloheksanu. Braku nieoczywistości nie zmienia fakt odniesienia zastrzeganego sposobu do procesu niekatalizowanego.

Z powyższego wynika wprost, że obie opinie są sprzeczne. Urząd Patentowy w swych rozważaniach oparł się na opinii złożonej przez uczestnika postępowania nie argumentując dlaczego nie przychyla się do opinii skarżącego.

W ocenie składu orzekającego w razie złożenia dwóch przeciwstawnych opinii Urząd Patentowy winien w równym stopniu odnieść się do obu z nich i unieważniając patent na wynalazek nie może zasadniczo poprzestać jedynie na swoim własnym przekonaniu, co do braku spełnienia przez wynalazek wspomnianego wyżej kryterium. Przekonanie to poparte jest co prawda dokumentem prywatnym w postaci opinii jednak jest i opinia przeciwstawiona sprzeczna z poglądem Urzędu i opinią uczestników.

Urząd Patentowy powinien dążyć do zebrania odpowiednich dowodów na poparcie swego stanowiska. Niewątpliwie w takiej sprawie konieczne jest wyznaczenie rozprawy. Ponadto może wchodzić też w grę dopuszczenie dowodu z opinii biegłego specjalisty z danej dziedziny techniki, gdyż zbadanie kwestii nieoczywistości wynalazku wymaga zasadniczo wiadomości specjalnych (art. 84 § 1 k.p.a.). Brak przeprowadzenia przez Urząd Patentowy wszechstronnego postępowania dowodowego w tym zakresie, a oparcie się jedynie na własnym przekonaniu co do niespełnienia przez wynalazek kryterium braku nieoczywistości, co miało miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy, uzasadnia zarzut naruszenia w zaskarżonej decyzji art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 §3 k.p.a.

Wobec braku przeprowadzenia przez Urząd Patentowy postępowania dowodowego, w zakresie o którym wyżej mowa, co nie pozwala na ocenę poziomu wynalazczego spornego wynalazku, zaskarżona decyzja nie zasługuje na pozostawienie jej w obrocie prawnym zwłaszcza, że mankament ten nie może być usunięty w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Przeszkodą jest tutaj zakres postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, ograniczony jedynie do dowodu z dokumentu (por. art. 106 § 3 p.s.a.). W szczególności, w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie wchodzi w grę dopuszczenie dowodu z opinii biegłego.

Biegły winien również zająć stanowisko co do publikacji B. "O." Moskwa 1962 r., gdyż stanowisko Urzędu co do tej publikacji jest sprzeczne. Raz Urząd w decyzji [...] listopada 1998 r. uznał, że nie przeczy on ani nowości ani oczywistość spornego wynalazku natomiast w decyzji [...] stycznia 2006 r. uznał, że publikacja ta przeczy nowości. Oba powyższe twierdzenia są wewnętrznie sprzeczne.

Biorąc powyższe pod rozwagę na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji o niewykonalności orzeczono w oparciu o art.152 p.p.s.a., a o kosztach w oparciu o art. 200 p.p.s.a.