Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 148/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia WSA Anna Wesołowska, Protokolant ref. staż. Katarzyna Smaga, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2012 r. sprawy ze skargi G. C. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia oddala skargę


UZASADNIENIE

Z akt sprawy wynika, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. prowadził postępowanie egzekucyjne z wniosku Burmistrza B. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 27 września 2006 r. wystawionych na zobowiązanych: J.C. i G. C. , obejmujących należności z tytułu podatku od nieruchomości za lata: 2000, 2001-2005, 2006, którym w dniu 5 października 2006 r. została nadana klauzula wykonalności.

Na podstawie zawiadomienia z dnia 6 lutego 2009 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanych (doręczonego za potwierdzeniem odbioru Bankowi w dniu 11 lutego 2009 r., a zobowiązanym w dniu 10 lutego 2009 r.) Bank [...] S.A. w W. dokonał częściowej realizacji zajęcia, wpłacając na rachunek bankowy organu egzekucyjnego kwoty 6.307,64 zł i 25.208,52 zł.

G.C. pismem z dnia 23 lutego 2009 r. zwróciła się z prośbą do organu egzekucyjnego o cofnięcie zajęcia powyższego rachunku bankowego i zwrot pobranych kwot. W odpowiedzi na wezwanie organu egzekucyjnego z dnia 27 lutego 2009 r., do sprecyzowania treści żądania Skarżąca w piśmie z dnia 9 marca 2009 r. wskazała, że przedmiotem jej żądania jest zwolnienie z egzekucji środków pieniężnych na rachunku bankowym w Banku [...] S.A. Skarżąca przesłała też kserokopię wyroku z dnia 8 listopada 2002 r. (prawomocnego z dniem 30 listopada 2002 r.), którym Sąd Okręgowy w S. rozwiązał przez rozwód małżeństwo zawarte przez J. C. z G.C. oraz informację, iż współwłaścicielką zajętego rachunku bankowego, prowadzonego przez [...] S.A. Oddział w W. jest A.J. i G.C.

Pismem z dnia 18 marca 2009 r. organ egzekucyjny wezwał Skarżącą do złożenia zgody wierzyciela na zwolnienie wierzytelności z rachunku bankowego w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W związku z tym, iż Skarżąca nie dołączyła zgody wierzyciela, Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2009 r. pozostawił bez rozpatrzenia pismo z dnia 9 marca 2009 r.

Pełnomocnik Skarżącej wniósł, na podstawie art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229 poz. 1954 ze zm., dalej u.p.e.a.) skargę na łamanie prawa przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. w postępowaniu egzekucyjnym.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. oddalił skargę Skarżącej z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia.

W uzasadnieniu wskazał, iż zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Skargę na czynności egzekucyjne wnosi się w terminie 14 dni od dnia dokonania zakwestionowanej czynności egzekucyjnej. Skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora może być zatem wnoszona na czynności o charakterze wykonawczym, środek ten nie przysługuje natomiast na czynności procesowe polegające na wydawaniu aktów administracyjnych, w ramach których organ egzekucyjny rozstrzyga o uprawnieniach i obowiązkach uczestników postępowania egzekucyjnego.

Zawiadomienia z dnia 6 lutego 2009 r. o zajęciu rachunków bankowych zobowiązanych doręczone zostały M. C. synowi zobowiązanej, w dniu 10 lutego 2009 r., o czym świadczy data i podpis odbiorcy przesyłki na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Doręczone zobowiązanej zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego zawierały prawidłowe pouczenie o prawie wniesienia skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego.

Termin na wniesienie skargi na czynność egzekucyjną dokonaną zawiadomieniem z 6 lutego 2009 r. o zajęciu rachunku bankowego w Banku [...] S.A., upłynął z dniem 24 lutego 2009 r. Skarga na czynności organu egzekucyjnego została złożona w dniu 8 kwietnia 2009 r. w Urzędzie Skarbowym w S. , o czym świadczy pieczęć kancelaryjna. Skarga zatem została wniesiona po upływie wyznaczonego terminu.

Skarżąca złożyła zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie i rozpatrzenie skargi z dnia 6 kwietnia 2009 r. na czynność egzekucyjną Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. . Postanowieniu zarzuciła rażące naruszenie art. 77 § 1 Kodeksu podstępowania administracyjnego.

W ocenie Skarżącej, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego z dnia 6 lutego 2009 r. jest niezgodne z prawem, bowiem winno być adresowane na każdego zobowiązanego oddzielnie zaś są zaadresowane łącznie do G. C. i J.C. , zatem nie jest jasne w czyim imieniu M.C. odebrał owe zawiadomienia.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2009 r. Minister Finansów utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wyjaśnił, iż G. C. wniosła skargę na czynności egzekucyjne po doręczeniu zawiadomienia o zmianie wysokości zajęcia z dnia 26 marca 2009 r., które informuje o zmianie wysokości zajęcia dokonanego zawiadomieniem z dnia 6 lutego 2009 r. Powiadomienie dłużnika zajętej wierzytelności, w przedmiotowej sprawie Banku [...] S.A. oraz G.C. i J.C. nie jest samodzielną czynnością egzekucyjną, wobec czego nie może być przedmiotem skargi w trybie art. 54 u.p.e.a. Powiadomienie o powyższym fakcie było jedynie czynnością materialno - techniczną o charakterze wyłącznie informacyjnym. Organ wyjaśnił, iż zgodnie z definicją zawartą w art. 1a pkt 2 u.p.e.a. przez czynność egzekucyjną rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub realizacji środka egzekucyjnego. Czynnościami takimi w świetle przepisów ustawy będą zatem czynności faktyczne, dla których ważności ustawa przewidziała określony rygor i formę ich dokonania. Do czynności egzekucyjnych zalicza się więc wszelkie czynności zajęcia prawa majątkowego strony, takie jak np. zajęcie wynagrodzenia, renty, rachunku bankowego bądź innej wierzytelności pieniężnej, a także zajęcia ruchomości lub nieruchomości oraz dalsze czynności związane z realizacją tych środków egzekucyjnych takie jak np. odebranie zajętych ruchomości bądź licytacja.

Odnosząc się do twierdzenia Skarżącej, iż pismem z dnia 23 lutego 2009 r. została wniesiona skarga na czynności egzekucyjne Minister Finansów , wyjaśnił, że pismem tym G. C. wniosła o zwolnienie z egzekucji środków pieniężnych na rachunku bankowym. Z uwagi na wymóg wynikający z art. 13 u.p.e.a. tj. zgody wierzyciela na zwolnienie z egzekucji określonego składnika majątkowego, Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. wezwał Skarżącą do przedłożenia takiej zgody w terminie 7 dniu od dnia otrzymania wezwania, pouczając, iż niewypełnienie powyższego obowiązku spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Pismem z dnia 24 marca 2009 r. G. C. poinformowała organ egzekucyjny, że wystąpiła do wierzyciela z takim wnioskiem. Jednakże z uwagi na nieuzupełnienie powyższego wniosku w wyznaczonym terminie o zgodę wierzyciela, postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. zawiadomił Skarżącą o pozostawieniu pisma z dnia 9 marca 2009 r. bez rozpoznania.

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze postanowieniu Ministra Finansów Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 40 Kodeksu postępowania administracyjnego; art. 54 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 43 K.p.a.; art. 54 § 4 u.p.e.a. oraz art. 43 K.p.a.. Skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia Ministra Finansów i poprzedzającego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca wskazała, iż po pierwsze zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego nie zostało jej doręczone przez syna, który odebrał przesyłkę, po drugie skarga na czynność egzekucyjną przysługuje również na zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia, a po trzecie nawet gdyby uznać przeciwnie, to nadal pozostaje nierozpatrzona przez organ jej skarga złożona do organu z dnia 23 lutego 2009 r.

Wyrokiem z dnia 25 maja 2010 r. sygn. akt III SA/Wa 89/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie Ministra Finansów. W uzasadnieniu wyroku wskazał, iż przedmiotem skargi składanej w trybie art. 54 u.p.e.a., mogą być (oprócz przewlekłości postępowania) wyłącznie poszczególne czynności egzekucyjne i to tylko wtedy, gdy ustawa nie przewiduje innych środków zaskarżania takich czynności. Tak więc, tylko w powyższych ramach prawnych ma miejsce wykonywana przez organy nadzoru - w trybie art. 54 u.p.e.a - kontrola czynności egzekucyjnych podejmowanych przez organy egzekucyjne. Zdaniem Sądu analiza przepisów u.p.e.a. prowadzi do wniosku, że poprzez przewidzenie szeregu środków zaskarżenia przysługujących zobowiązanemu na różnego rodzaju działania organu egzekucyjnego podejmowane w toku postępowania egzekucyjnego oraz szerokie ujęcie czynności egzekucyjnych i umożliwienie przez to zobowiązanemu wystąpienie do organu nadzoru ze skargą na te czynności - ustawodawca kontrolą organów egzekucyjnych (obu instancji) lub organów nadzoru (obu instancji) objął co do zasady wszelkie działania organu egzekucyjnego. Ma to na celu objęcie zobowiązanego ochroną przed niewłaściwymi działaniami organu egzekucyjnego i niedopuszczenie do sytuacji, że zobowiązanemu nie przysługiwałby żaden środek zaskarżenia na działania tego organu. W zależności zatem od rodzaju podjętych przez organ egzekucyjny działań zobowiązanemu przysługiwać będą odpowiednie środki zaskarżenia.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia stanowi czynność egzekucyjną, o której mowa w art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Jest to działanie organu egzekucyjnego zmierzające do zrealizowania egzekucji z rachunku bankowego. Działanie to niewątpliwie jest działaniem organu egzekucyjnego, które w istocie zmierza do tego, aby dokonane zajęcie wierzytelności zostało zrealizowane, a ponadto by zostało ono zrealizowane w podlegającej wyegzekwowaniu wysokości. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do sytuacji, że w przypadku gdy pomimo, iż organ egzekucyjny w zawiadomieniu o zmianie wysokości zajęcia błędnie określiłby kwotę podlegającą egzekucji - zobowiązany pozbawiony byłby możliwości wniesienia jakiegokolwiek środka zaskarżenia. Stwierdził, że na zawiadomienie o zmianie wysokości dokonanego zajęcia rachunku bankowego zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne. Skarga z art. 54 § 1 u.p.e.a. stanowi bowiem środek zaskarżenia służący kwestionowaniu prawidłowości czynności o charakterze wykonawczym, czynności faktycznych podejmowanych przez organ egzekucyjny w celu zastosowania i zrealizowania środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zdaniem Sądu organy błędnie uznały, że doszło do uchybienia terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną, przyjmując bieg terminu do dokonania tej czynności od 10 lutego 2009 r., uznając jednocześnie, że nie dokonano żadnej czynności egzekucyjnej w dniu 26 marca 2009 r., poprzez dokonanie zmiany wysokości zajęcia rachunku bankowego.

W wyniku złożonej przez Ministra Finansów skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 7 grudnia 2011 r. sygn. akt II FSK 1784/10 uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu wyroku wskazał, iż nie są czynnościami egzekucyjnymi takie działania organu egzekucyjnego, które nie wiążą się ze stosowaniem przymusu egzekucyjnego lub które wyłączają albo oddalają w czasie możliwość zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Zdaniem NSA nie będzie czynnością egzekucyjną zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia, o której wierzyciel jest zobowiązany zawiadomić organ egzekucyjny stosownie do § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.).

NSA stwierdził, iż zawiadomienie z dnia 26 marca 2009 r. o zmianie wysokości zajęcia było czynnością o charakterze materialno-technicznym, natomiast właściwa czynność egzekucyjna, polegająca na zajęciu wierzytelności pieniężnej u Zobowiązanej została dokonana w dniu 6 lutego 2009 r., poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego na podstawie art. 1a pkt 12 lit. a) i art. 80 u.p.e.a., na którą Zobowiązanej przysługiwało prawo wniesienia skargi w trybie art. 54 u.p.e.a., lecz z którego to prawa Zobowiązana nie skorzystała. Niewniesienie przez Zobowiązaną tej skargi na czynność egzekucyjną powoduje jednak, że obecnie brak jest podstaw prawnych do skorzystania z prawa do wniesienia skargi w trybie art. 54 u.p.e.a., w tym również w zakresie kwestionowanego zajęcia na podstawie wielu tytułów wykonawczych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie kwestią sporną jest, czy zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia stanowi czynność egzekucyjną, o której mowa w art. 1a pkt 2 u.p.e.a., na którą przysługuje skarga na podstawie art. 54 tej ustawy.

Rozstrzygając tę kwestię Sąd zobowiązany był uwzględnić stanowisko zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2011 r. sygn. akt II FSK 1784/10. Zgodnie bowiem z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej przywoływanej jako "p.p.s.a.") sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z przytoczonego przepisu wynika obowiązek sądu pierwszej instancji, który ponownie rozpoznaje daną sprawę (po uchyleniu przez NSA wcześniejszego wyroku w tej sprawie) do uwzględnienia oraz zastosowania wykładni prawa wyrażonej przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W powołanym wyroku Sąd kasacyjny wskazał, że administracyjne postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem wykonawczym, którego celem jest doprowadzenie do wykonania obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej. Mając na uwadze cel tego postępowania, określony w art. 1 pkt 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki przymusu, tj. środki egzekucyjne wymienione w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Z kolei czynności egzekucyjne, o których mowa w art. 1a pkt 2 u.p.e.a., mają charakter wykonawczy, ponieważ są podejmowane w celu zastosowania środków egzekucyjnych. Zgodnie z tym przepisem, przez czynność egzekucyjną rozumie się bowiem wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Czynnościami egzekucyjnymi będą zatem czynności faktyczne, dla których ważności u.p.e.a. przewidziała określony rygor i formę ich dokonania oraz dalsze czynności związane z realizacją środków egzekucyjnych. Nie będą natomiast czynnościami egzekucyjnymi takie działania organu egzekucyjnego, które nie wiążą się ze stosowaniem przymusu egzekucyjnego lub które wyłączają albo oddalają w czasie możliwość zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Nie będzie zatem czynnością egzekucyjną zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia, o której wierzyciel jest zobowiązany zawiadomić organ egzekucyjny stosownie do § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jedynie informacyjny charakter tego zawiadomienia oraz brak odrębnego trybu postępowania uregulowanego w u.p.e.a. nie pozwala zaliczać go do czynności o charakterze wykonawczym, ani też uznać za działanie organu egzekucyjnego zmierzające do zrealizowania środka egzekucyjnego, jakim jest egzekucja z rachunku bankowego.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie zawiadomienie z dnia 26 marca 2009 r. o zmianie wysokości zajęcia było czynnością o charakterze materialno-technicznym, natomiast właściwa czynność egzekucyjna, polegająca na zajęciu wierzytelności pieniężnej u Zobowiązanej została dokonana w dniu 6 lutego 2009 r., poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego na podstawie art. 1a pkt 12 lit. a) i art. 80 u.p.e.a., na którą Zobowiązanej przysługiwało prawo wniesienia skargi w trybie art. 54 u.p.e.a., lecz z którego to prawa Zobowiązana nie skorzystała. Niewniesienie przez Zobowiązaną tej skargi na czynność egzekucyjną powoduje jednak, że obecnie brak jest podstaw prawnych do skorzystania z prawa do wniesienia skargi w trybie art. 54 u.p.e.a., w tym również w zakresie kwestionowanego zajęcia na podstawie wielu tytułów wykonawczych.

Sąd kasacyjny podniósł, że w zawiadomieniu o zajęciu nie określa się kwoty podlegającej egzekucji. Zajęcie świadczy bowiem jedynie o zastosowaniu określonego środka egzekucyjnego z art. 1a pkt 12 u.p.e.a. w związku z prowadzeniem egzekucji administracyjnej na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela. Wystawienie tytułu wykonawczego jest konsekwencją niewykonania przez zobowiązanego obowiązku, zaś wysokość tego obowiązku została ustalona wcześniej w postępowaniu przed wierzycielem i w tamtym postępowaniu mogła być przez stronę kwestionowana przy wykorzystaniu przysługujących środków zaskarżenia.

W omówionym powyżej wyroku Naczelny Sąd Administracyjny przesądził więc, że zawiadomienie z dnia 26 marca 2009 r. o zmianie wysokości zajęcia nie jest czynnością egzekucyjną, na którą przysługuje skarga, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a. oraz że zawiadomienie to jest czynnością o charakterze materialno-technicznym. Sąd kasacyjny wskazał, że czynnością egzekucyjną było zajęcie wierzytelności pieniężnej u Zobowiązanej, która została dokonana w dniu 6 lutego 2009 r., poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego na podstawie art. 1a pkt 12 lit. a) i art. 80 u.p.e.a., na którą Zobowiązanej przysługiwało prawo wniesienia skargi w trybie art. 54 u.p.e.a. Ponieważ Zobowiązana z tego prawa nie skorzystała, obecnie brak jest podstaw prawnych do wniesienia skargi w trybie art. 54 u.p.e.a., w tym również w zakresie kwestionowanego zajęcia na podstawie wielu tytułów wykonawczych.

Mając na uwadze wiążące w niniejszej sprawie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzić należy, iż stanowisko Ministra Finansów zawarte w zaskarżonym postanowieniu jest prawidłowe. Tak jak w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2011 r. sygn. akt II FSK 1784/10 Minister Finansów przyjął, iż zawiadomienie z dnia 26 marca 2009 r. o zmianie wysokości zajęcia jest czynnością o charakterze materialno-technicznym, na którą nie przysługuje skarga wnoszona w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a.

Zarzut skargi odnośnie do sposobu doręczenia zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca, jak sama podniosła w skardze, w czasie właściwym do złożenia skargi w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a., wniosła do organu egzekucyjnego pismem z dnia 23 lutego 2009 r. o cofnięcie zajęcia rachunku bankowego. Zatem Skarżąca otrzymała zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego i we właściwym czasie mogła wnieść skargę, ale z tego uprawnienia nie skorzystała, do czego odniósł się też Naczelny Sąd Administracyjny.

Uwzględnione również nie mogą być argumenty pełnomocnika Skarżącej podniesione na rozprawie w dniu 12 marca 2012 r., gdyż ich uwzględnienie skutkowałoby naruszeniem przez Sąd 190 u.p.e.a. Moc wiążąca tego przepisu została wyjaśniona wcześniej.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.