Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 635/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Stwierdzono bezskuteczność czynności
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 4 pkt 1, art. 39 a ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1082
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Dudar, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Natalia Paulina Janowicz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 października 2022 r. sprawy ze skargi A. T. na czynność Wójta Gminy R. wyrażoną pismami z dnia [...] stycznia 2022 r. i [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie zapewnienia dowozu niepełnosprawnego dziecka do specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego 1. stwierdza bezskuteczność czynności; 2. zasądza od Wójta Gminy R. na rzecz skarżącego A. T. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Państwo A. i A. T. zamieszkali wraz ze swoim synem T. na terenie Gminy R. od dnia [...]12.2021 r. Poprzednio zamieszkiwali w miejscowości W. K., gmina K., powiat W. M. Tam też uzyskali orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego syna, ze wskazaniem Ośrodka Rehabilitacyjno - Edukacyjno - Wychowawczego "P." w K. N. jako ośrodka właściwego terytorialnie na terenie Powiatu W.

Po przeprowadzce na teren Gminy R. A. T. pismem z dnia [...] stycznia 2022 r. wystąpił o zapewnienie przez Gminę dowożenia syna do Ośrodka Rehabilitacyjno - Edukacyjno - Wychowawczego "P." w K. N.

W odpowiedzi z dnia [...] stycznia 2022 r. Wójt Gminy R. wskazał, że zgodnie z art. 39a ust. 1 ustawy Prawo oświatowe obowiązek gminy zapewnienia bezpłatnego transportu dzieci i młodzieży jest spełniany poprzez jego zorganizowanie we własnym zakresie przez gminę albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców. Równocześnie, mając na uwadze okoliczność posiadania zorganizowanego systemu dowozu i sprawowania opieki nad uprawnionymi uczniami do szkół i ośrodków kształcenia specjalnego prowadzonych według właściwości rzeczowej i terytorialnej przez Powiat B., zaoferował objęcie tym dowożeniem również T. T. Na wypadek braku woli rodziców dziecka skorzystania z tej oferty, Gmina zobowiązała się do pobrania kosztów przewozu organizowanego przez rodziców we własnym zakresie, na zasadach wskazanych w art. 39a ust. 2 i nast. ustawy Prawo oświatowe.

Następnie pismem z dnia [...] lutego 2022 r. A. T. ponowił swoje żądanie zapewnienia przez Gminę dowożenia syna do Ośrodka Rehabilitacyjno - Edukacyjno - Wychowawczego "P.", nie wyrażając zgody na dowożenie do odpowiedniej placówki w B. P. ani na dokonanie przez Gminę zwrotu kosztów dojazdu.

W odpowiedzi z dnia [...]02.2022 r. Wójt Gminy R. podtrzymał swoją ofertę objęcia T. T. bezpłatnym dowozem do odpowiedniej placówki na terenie B. P. lub też zawarcia umowy dotyczącej zwrotu kosztów dowożenia zorganizowanego przez rodziców we własnym zakresie, przedstawioną w piśmie z dnia [...] stycznia 2022 r.

Następnie skarżący wystąpił do Rzecznika Praw Dziecka w W. z wnioskiem o interwencję w swojej sprawie. W odpowiedzi udzielonej przez Gminę R. Rzecznikowi Praw Dziecka podtrzymano dotychczasowe stanowisko i prezentowaną argumentację.

Po przedstawieniu Rzecznikowi Praw Dziecka stanowiska Wójta Gminy R. korespondencja ze strona nie była kontynuowana.

Podejmując dalsze działania, skarżący pismem z dnia [...] marca 2022 r. wystąpił do Rady Gminy R. z "Wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa".

W odpowiedzi z dnia [...] kwietnia 2022 r. Rada Gminy wskazała, że po zapoznaniu się ze sprawą w czasie sesji Rady w dniu [...] marca 2022 r. uznała, iż sprawy dowozu dzieci niepełnosprawnych nie leżą w zakresie jej kompetencji.

Sprawa dowozu dziecka skarżącego była również przedmiotem zainteresowania P. Kuratora Oświaty, który pismem z dnia [...] marca 2022 r. zażądał przedstawienia szczegółowej informacji w sprawie. Organ administracji udzielił takiej odpowiedzi pismem z dnia [...] kwietnia 2022 r. Po przedstawieniu P. Kuratorowi Oświaty stanowiska Gminy R. korespondencja nie była kontynuowana.

Skargę na czynność Wójta Gminy R. z dnia [...] stycznia 2022 r. oraz z dnia [...] lutego 2022 r. w zakresie zapewnienia dowozu niepełnosprawnego dziecka do specjalnego ośrodka szkolno – wychowawczego złożył A. T. zarzucając obrazę prawa materialnego poprzez:

a. naruszenie art. 70 ust. 1, 3 i 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez naruszenie prawa do nauki oraz prawa rodziców do wyboru szkoły;

b. naruszenie art. 32 ust. 6 w zw. z art. 31 ust. 2 oraz art. 39a ust.1 Ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, poprzez błędną i interpretację, polegającą na bezpodstawnej odmowie zapewnienia niepełnosprawnemu T. T. bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do Ośrodka Rehabilitacyjno-Edukacyjno-Wychowawczego “P." w K. N. oraz przez brak zorganizowania przez gminę bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu syna do ww. ośrodka.

W uzasadnieniu swego stanowiska skarżący przedstawił stan faktyczny sprawy i wskazał, że OREW w K. N. jest placówką najbliższą od miejsca zamieszkania syna. Zdaniem skarżącego to nie położenie geograficzne a posiadane przez placówkę warunki powinny być brane pod uwagę przy wykonywaniu przez gminę wyżej wskazanego obowiązku. Tak więc w pierwszej kolejności dowóz dziecka niepełnosprawnego powinien być zapewniony do placówki najbliższej, chyba że nie posiada ona warunków umożliwiających prawidłowe kształcenie dla dziecka z konkretnym rodzajem niepełnosprawności. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w niniejszej sprawie, gdyż OREW P. zajmuje się dziećmi i młodzieżą z niepełnosprawnością intelektualną oraz ze sprzężonymi zaburzeniami, w tym w szczególności osób z autyzmem. Skarżący podkreślił, że od kiedy syn T. uczęszcza do tego ośrodka zrobił bardzo duże postępy. Niestety poprzez odmowę dowozu syn od lutego do połowy maja nie miał możliwości uczęszczania na zajęcia. W połowie maja zauważyli regres dziecka, stąd też poczynili wszelkie starania, aby syn mógł wrócić do zajęć. W związku z powyższym rano dowoził dziecko do szkoły, a za powrót płacił prywatnie 80 zł dziennie.

Skarżący zaakcentował, że Wójt niejako zmusza go do wyboru ośrodka w B. P., gdyż tylko tam oferuje zorganizowanie przejazdu dla mojego dziecka. To działanie jest bezprawne i narusza interesy jego syna m.in prawa do nauki, jak również jego prawo do wyboru szkoły dziecka. Dodatkowo Wójt w odmowie nie zawarł żadnych merytorycznych argumentów poza argumentem finansowym. Organ podejmując decyzję powinien mieć na względzie dobro dziecka, jednakże zupełnie zignorował tę powinność m.in. poprzez zlekceważenie faktu, iż z oczywistych względów zmiana obecnego przedszkola może spowodować pogorszenie

Zdaniem skarżącego Wójt nie mógł jednak zadośćuczynić powyższym warunkom, gdyż placówka wybrana przeze niego dla syna jest placówką najbliższą geograficznie (ok. 24 km) i spełnia ona wszystkie zalecenia wskazane w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Natomiast Wójt Gminy R. proponując dowóz do ośrodka lub szkoły na terenie B. P. (ok.39 km) nie ustalił nawet czy którakolwiek z placówek dysponuje wolnym miejscem w grupie w pełni skorelowanej z wiekiem dziecka.

Wobec jego dziecka Gmina nie realizuje tego obowiązku, gdyż nie został mu zapewniony transport do placówki, do której został zapisany i do której uczęszczał przez ostatnie 4 lata. Wnioskodawca podkreślił, iż dzieci ze spektrum autyzmu wykazują dążenie do niezmienności otoczenia. Zmiany wywołują u nich dyskomfort i zaburzenie wewnętrznej równowagi. Tak też jest w przypadku jego syna, co potwierdza lekarz neurolog dziecięcy. W tym zakresie zostało wydane zaświadczenie lekarskie.

Końcowo skarżący wskazał, że dopiero teraz skierował sprawę do Sądu, gdyż byłem przekonany, że Wójt powinien wydać decyzję administracyjną, od której będzie przysługiwało odwołanie. Miał też nadzieję, iż w rozwiązaniu niniejszej sprawy pomoże mu Rzecznik Praw Dziecka, jednakże nie podjął on czynności w tym zakresie. Z wiedzy skarżącego wynika, iż Gmina R. jest w posiadaniu nie 1, ale 2 busów, które mogą dowozić dzieci niepełnosprawne.

Na tej podstawie wniósł o:

1. stwierdzenie bezskuteczności wyżej wskazanych czynności,

2. uznania przez sąd obowiązku Gminy w zakresie zapewnienia niepełnosprawnemu synowi bezpłatnego transportu i opieki,

3. zasądzenie od Wójta Gminy R. na jego rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego wg norm przepisanych,

4. zasądzenie od Wójta Gminy R. zwrotu kosztów dowożenia dziecka od ... maja do .... czerwca w kwocie 80 zł za dzień.

W odpowiedzi na skargę, Wójt Gminy R. wniósł w pierwszej kolejności o odrzucenie skargi z powodu przekroczenia terminu, gdyż dotyczyła ona czynności Wójta Gminy R. z dnia [...] stycznia 2022 r. oraz z dnia [...] lutego 2022 r. w przedmiocie zapewnienia dowozu dziecka niepełnosprawnego do ośrodka szkolno - wychowawczego. Skarga wnoszona na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, zgodnie z art. 53 § 2 p.p.s.a. powinna być wniesiona się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. W okolicznościach sprawy wniesienie skargi nastąpiło z oczywistym przekroczeniem przez skarżącego wskazanego terminu i z jego winy. Ze względu na to, że skarga dotyczy czynności Wójta Gminy R. podjętej najpóźniej [...] lutego 2022 r., o czym skarżący powziął wiedzę w dniu [...] lutego 2022 r. (data doręczenia pisma), 30-dniowy termin do wniesienia skargi upływał z dniem [...] marca 2022 r. Uzasadnia to wniosek o odrzucenie skargi.

Z ostrożności procesowej organ odniósł się również do wniosku o oddalenie skargi wskazując, że w warunkach Gminy R. realizacja wskazanego obowiązku następuje zarówno poprzez zapewnienia bezpłatnego transportu dzieci i młodzieży do szkół i ośrodków kształcenia specjalnego prowadzonych według właściwości rzeczowej i terytorialnej przez Powiat B., jak również alternatywnie poprzez zwrot rodzicom kosztów takiego przewozu. Ten przemienny obowiązek realizowany jest systematycznie, jako rozwiązanie systemowe, przez co nie sposób zarzucić Gminie bezczynności w tym zakresie. Organ administracji podnosi, że w prowadzonej korespondencji tak ze skarżącym, jak i z organami występującymi z żądaniami udzielenia wyjaśnień, konsekwentnie oferowano skarżącemu możliwość skorzystania z jednej ze wskazanych możliwości i pozostawano w gotowości zarówno do objęcia dziecka dowożeniem, jak i do zawarcia stosownej umowy ze skarżącym. Skarżący odmówił jednak skorzystania z oferty, żądając zapewnienia dowożenia do ośrodka, z którego dotychczas korzysta jego syn.

Odnosząc się do argumentów podniesionych w skardze, a dotyczących słabej adaptacji syna w nowym otoczeniu, organ podkreślił, że syn skarżących ma dopiero 7 lat i jak wynika z dokumentacji, uczęszczał dotychczas wyłącznie do Ośrodka "P.". Nie jest wobec tego wiadome, czy objęcie syna opieką przez profesjonalną kadrę odpowiedniej placówki na terenie B. P. powodowałoby wskazywane trudności. Organ podniósł przy tym, że Powiat B. dysponuje możliwościami zapewnienia kompleksowej opieki nad dzieckiem. Wyrazem tego jest wyznaczenie Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej w B. P. jako wiodącego ośrodka koordynacyjne - rehabilitacyjno - opiekuńczego, o którym mowa w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 5 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zadań wiodących ośrodków kordynacyjno - rehabilitacyjno - opiekuńczych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1712). Możliwość przyjęcia dziecka skarżącego i zapewnienia mu opieki na najwyższym profesjonalnym poziomie, z zachowaniem odpowiedniej liczebności dzieci w grupach terapeutycznych zostały potwierdzone

Ponadto organ administracji podniósł, że jego obowiązek realizacji postanowień art. 39a w związku z art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe nie może być oceniany w oderwaniu od innych norm rangi ustawowej. Z tego względu uprawnienie rodziców wyboru odpowiedniej ich zadaniem placówki oświatowej może doznawać ograniczeń, bowiem przy realizacji wszelkich zadań przypisanych gminie, winna pozostawać zachowana również norma art. 44 ust. 3 pkt 1 ustawy o finansach publicznych - zasada dokonywania wydatków publicznych w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasad uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów. Formułowane przez skarżącego oczekiwania zorganizowania przez Gminę indywidualnego dowozu dziecka syna do wybranego ośrodka, przy funkcjonującym systemie takiego dowozu, z którego bez przeszkód korzystają inne dzieci z terenu Gminy R. i z którego może korzystać również syn skarżącego, pozostawałby w sprzeczności ze wskazywaną normą ustawową.

Odnosząc się do żądania skargi zasądzenia przez Sąd zwrotu kosztów dowożenia dziecka w kwocie 80 zł dziennie, organ stwierdził, iż jego zdaniem wykracza to poza granice kognicji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, przy czym jest nieuzasadnione również merytorycznie. Zgodnie z art. 39a ust. 4 ustawy Prawo oświatowe podstawą zwrotu kosztów dowożenia dziecka może być jedynie umowa zawarta pomiędzy rodzicem a wójtem gminy. Pomimo składanych wielokrotnie ofert w tym zakresie, skarżący odmówił jednak zawarcia takiej umowy.

Swoje stanowiska zarówno skarżący, jak i organ podtrzymali na rozprawie w dniu 25 października 2022 r. Jednocześnie organ podkreślił, że na dzień dzisiejszy dziecko nie dysponuje orzeczeniem o potrzebie specjalnego kształcenia w szkole podstawowej czy przedszkolu. Ponadto Wójt Gminy R. wskazał, iż odwiedził obie placówki razem z rodzicami dziecka i dzieckiem, w czasie których potwierdziło się, że a placówka ma dobre warunki i dziecko mogłoby się w niej dobrze czuć. Gmina wprawdzie posiada dwa busy przeznaczone na ten cel, jednakże jeden będzie wycofany z użytku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona i podlegała uwzględnieniu na podstawie art. 146 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.),zwanej dalej: p.p.s.a.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest czynność Wójta Gminy R. (Wójt) z dnia [...] stycznia 2022 r. oraz [...] lutego 2022 r. polegająca na odmowie skarżącemu A. T. bezpłatnego dowozu jego syna T. T. do Ośrodka Rehabilitacyjno – Edukacyjno - Wychowawczego "P." w K. N. gm. N. P., Powiat W., w celu umożliwienia spełnienia obowiązku szkolnego (przedszkolnego) zgodnie z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego w okresie od [...] stycznia 2022 r. (data wniosku) do końca sierpnia 2022 r.

Wójt wyjaśnił, że w świetle art. 39a ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2021 r. poz. 1082), dalej P.o., obowiązek gminy zapewnienia bezpłatnego transportu dzieci i młodzieży jest spełniany poprzez jego zorganizowanie we własnym zakresie przez gminę albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców. Równocześnie Wójt, mając na uwadze okoliczność posiadania zorganizowanego systemu dowozu i sprawowania opieki nad uprawnionymi uczniami do szkół i ośrodków kształcenia specjalnego prowadzonych według właściwości rzeczowej i terytorialnej przez Powiat B., zaoferował objęcie tym dowożeniem również T. T. Na wypadek braku woli rodziców dziecka skorzystania z tej oferty, Gmina zobowiązała się do pobrania kosztów przewozu organizowanego przez rodziców we własnym zakresie, na zasadach wskazanych w art. 39a ust. 2 i nast. P.o.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zaskarżona czynność jest czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Orzecznictwo sądów administracyjnych jest w tym względzie utrwalone, w związku z czym sąd orzekający nie widzi podstaw do odstąpienia od ukształtowanej linii orzeczniczej (por. m.in.: postanowienie NSA z 13 kwietnia 2016 r., I OSK 717/16 i powołane tam orzecznictwo, a także np. wyrok NSA z 4 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 409/18, wyroki WSA w Białymstoku z 11 lipca 2017 r., II SA/Bk 270/17 i z 7 lutego 2019 r., II SA/Bk 723/18, wyrok WSA w Szczecinie z 17 stycznia 2008 r., II SA/Sz 775/07, czy wyrok WSA w W. z 16 stycznia 2008 r., sygn. akt VIII SA/Wa 614/07, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach NSA pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl, zwanej dalej: "CBOSA").

Odnosząc się do najdalej idącego wniosku zawartego w odpowiedzi na skargę w zakresie odrzucenie skargi jako wniesionej po terminie należy wskazać, że zgodnie z art. 53 § 2 ustawy p.p.s.a. jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. Skargę wniesioną po upływie terminu sąd odrzuca na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

W niniejszej sprawie, niewątpliwie skarżący uchybił terminowi do wniesienia skargi. O podjęciu czynności polegającej na odmowie dowozu niepełnosprawnego dziecka wyrażonego w piśmie z dnia [...] stycznia 2022 r. skarżący dowiedział się w dniu [...] stycznia 2022 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru karta 11 akt administracyjnych sprawy), zaś o czynności z dnia [...] lutego 2022 r. skarżący dowiedział się w dniu [...] lutego 2022 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru karta między 15-14 akt administracyjnych sprawy, zwrotka nieoznaczona nr karty)

Termin do wniesienia skargi upłynął zatem od czynności najpóźniejszej tj. odebranej w dniu [...] lutego 2022 r. w dniu [...] marca 2022 r. Jak wskazano wyżej strona skarżąca złożyła skargę dopiero w dniu [...] sierpnia 2022 r. (prezentata organu) a zatem 4 miesiące po upływie terminu ustawowego.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że należy zastosować art. 53 § 2 p.p.s.a. zdanie drugie wskazujący, że "Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę".

Podkreślić bowiem należy, że strona skarżąca mimo, że miała możliwość wniesienia skargi na ww. czynność w przewidzianym ustawą terminie 30 dni, bowiem brała aktywny udział w toczącym się postępowaniu, to uczyniła to bez winy, będąc w przeświadczeniu, że organ powinien w tym zakresie wydać decyzję. O powyższym świadczy również fakt składała szeregu pism kierowanych do organu, Rady Gminy R., P. Kuratora Oświaty czy też Rzecznika Praw Dziecka. Podkreślić przy tym należy, że nic nie stało na przeszkodzie, aby organ w udzielonych odpowiedziach wskazał stronie na tryb postępowania tj. możliwość zaskarżenia czynności do sądu administracyjnego i termin, w którym to powinno nastąpić, do czego był zobligowany treścią art. 9 k.p.a. Przepis ten wskazuje, że organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Wówczas to niewątpliwie przekroczenie tego terminu skutkowałoby odrzuceniem skargi. W okolicznościach przedmiotowej sprawy skarżący podejmował różne próby zwrócenia się również do innych organów o rozwiązanie tego problemu, nie skarżąc czynności dokonanych przez organ właściwy i trwając w przekonaniu, że będzie wydana decyzja, którą zaskarży. Trudno w tych okolicznościach zatem zarzucić skarżącemu zawinienie w dbaniu o swoje interesy prawne wynikające z tego postępowania.

Mając powyższe na uwadze Sąd nie uwzględnił wniosku organu o odrzucenie skargi z w/w względów i rozpoznał ją merytorycznie.

Zgodnie z ogólną regułą wyrażoną w art. 39 ust. 1 P.o., sieć publicznych szkół podstawowych powinna być zorganizowana w sposób umożliwiający wszystkim dzieciom spełnianie obowiązku szkolnego. Obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127 P.o. (kształcenie specjalne), bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21 rok życia, o czym stanowi art. 39 ust. 4 pkt 1 P.o. Obowiązek ten jest realizacją konstytucyjnego prawa do nauki (art. 70 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia; w tym celu tworzą i wspierają systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów, zaś warunki udzielania pomocy określa ustawa (P.o.). Z powyższego obowiązku gmina wywiązuje się albo przez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo przez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców, o czym stanowi art. 39 ust. 1 P.o., przy czym zwrot kosztów przewozu następuje na podstawie umowy zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta), a rodzicami (art. 39a ust. 4 P.o.). Powyższe formy realizacji rzeczonego obowiązku mają charakter zobowiązania przemiennego, co oznacza, że realizacja przez gminę jednej z alternatywnych powinności, skutkuje jego wypełnieniem, zaś jej wybór pozostawiony został rodzicom dziecka. Oznacza to, że jeśli wyrażają oni zamiar dowożenia i opieki dziecka do szkoły (ośrodka), to wójt nie może uchylić się od zawarcia umowy co do zwrotu kosztów przejazdu ucznia oraz jego opiekuna. Jeżeli zaś nie zapewniają oni dowożenia dziecka do szkoły (ośrodka) - wówczas mogą żądać, ażeby gmina zapewniła ich dziecku bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do najbliższej szkoły (por. wyrok WSA w Łodzi z 17 stycznia 2018 r., III SA/Łd 1097/17, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 27 października 2017 r. sygn. akt II SA/Bk 550/17 - CBOSA).

Wykładnia językowa przepisu art. 39 ust. 4 pkt 1 P.o. w zakresie mającym zastosowanie w przedmiotowej sprawie była nieprawidłowa, bowiem organ uznał, że posiadania zorganizowany system dowozu i sprawowania opieki nad uprawnionymi uczniami do szkół i ośrodków kształcenia specjalnego prowadzony według właściwości rzeczowej i terytorialnej przez Powiat B., a w związku z tym zaoferował objęcie tym dowozem również T. T. Na wypadek braku woli rodziców dziecka skorzystania z tej oferty, Gmina zobowiązała się do pobrania kosztów przewozu organizowanego przez rodziców we własnym zakresie, na zasadach wskazanych w art. 39a ust. 2 i nast. P.o.

W sprawie niniejszej nie doszło do podpisania umowy pomiędzy gminą a skarżącym w zakresie dowozu dziecka do szkoły przez rodziców i zwrotu kosztów z tym związanych, bowiem skarżący nie był tym zainteresowany. W takiej sytuacji obowiązkiem organu była realizacja dyspozycji art. 39 ust. 4 pkt 1 P.o., czyli zapewnienie bezpłatnego transportu (i opieki) T. T. do Ośrodka Rehabilitacyjno - Edukacyjno - Wychowawczego "P." w K. N.

Należy zauważyć, że uprawnienia dziecka, z powodu jego niepełnosprawności oraz miejsca pobierania nauki jako spełniające wymogi z orzeczenia, nie stanowiły sporu w niniejszej sprawie, gdyż skarżący złożył do organu stosowne orzeczenia. Podobnie organ nie kwestionował okoliczności, że wskazana przez skarżącego placówka jest placówka położoną najbliżej od miejsca zamieszania rodziny skarżącego tj. 24 km, zaś placówka w B. P. wskazywana przez Wójta położona była w odległości 39 km, a zatem wymóg dowozu do najbliższej placówki, określony w art. 39 ust. 4 pkt 1 P.o. był również spełniony.

Powyższe okoliczności potwierdzają, że forma realizacji przedmiotowego obowiązku z art. 39 ust. 4 pkt 1 P.o. mającego charakter zobowiązania przemiennego, wskazuje, że realizacja przez gminę jednej z alternatywnych powinności, skutkuje jego wypełnieniem, zaś jej wybór pozostawiony został rodzicom dziecka. Oznacza to, że jeśli wyrażają oni zamiar dowożenia i opieki dziecka do szkoły (ośrodka), to wójt nie może uchylić się od zawarcia umowy co do zwrotu kosztów przejazdu ucznia oraz jego opiekuna. Natomiast jeśli zadeklarują chęć skorzystania z bezpłatnego dowozu przez gminę (zaś szkoła jest zgodna z orzeczeniem o niepełnosprawności i najbliższą placówką), to wójt również nie może uchylić się spełnienia obowiązku dowodu niepełnosprawnego dziecka do najbliższej placówki. Obowiązku tego nie wypełnia dowożenie do innej placówki wskazanej przez organ, z uwagi na to, że inne dzieci objęte tym obowiązkiem są dowożone do innej placówki tj. w B. P. Za trafnością tego obowiązku nie może przemawiać dyscyplina finansowa, wskazująca na racjonalne gospodarowanie środkami publicznymi, bowiem nie wynika to z treści przepisów ustawy Prawo oświatowe.

Zdaniem Sądu, nie bez znaczenia w zapewnieniu realizacji konstytucyjnego prawa do nauki niepełnosprawnego ucznia pozostają również okoliczności związane z jego adaptacją w danej placówce szkolnej (co akcentował skarżący), zwłaszcza przy uwzględnieniu rodzaju niepełnosprawności i stwierdzonych schorzeń. Nie wystarczają więc w każdym przypadku tylko okoliczności związane z realizacją zaleceń orzeczenia o kształceniu specjalnym, gdyż liczy się także kwestia związana z psychofizycznymi cechami ucznia. Okoliczności zatem związane z ewentualnym pogorszeniem się, najogólniej mówiąc, stanu psychicznego dziecka skarżącego, wynikłe ze zmiany szkoły, nie mogły być bagatelizowane i ocenione jako nie mające znaczenia dla treści podejmowanej w tym względzie czynności w przedmiocie zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki podczas przewozu niepełnosprawnego dziecka do określonej placówki szkolnej (por. też wyrok WSA w Krakowie z 2 marca 2021 r., sygn. III SA/Kr 308/20, wyrok WSA w Kielcach z dnia 17 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Ke 807/21 CBOSA). Niewątpliwym jest zaś, że T. T. jest uczniem z autyzmem i niepełnosprawnością intelektualną stopnia umiarkowanego. Jak wynika z zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] czerwca 2022 r. "ze względu na całościowe zaburzenia rozwoju dziecka trudno znosi jakiekolwiek zmiany – ma duży problem z adaptacją, odmawia jedzenia". W oparciu o powyższe należy podzielić argumentację strony skarżącej, że każda zmiana otoczenia mogła mieć negatywny wpływ na rozwój syna skarżącego i zburzyć jej dotychczasowe funkcjonowanie. Zmiana znanego dziecku środowiska nie wpływała pozytywnie na jego dalszy rozwój psychofizyczny.

Powyższe kwestie nie mogły być, w ocenie Sądu, pominięte przy podejmowaniu czynności w przedmiocie dowożenia dziecka do placówki wybranej przez rodziców i co należy podkreślić placówki najbliższej.

Prezentowaną wykładnię potwierdza także interpretacja przepisu art. 39 ust. 3 P.o, zgodnie z którym jeżeli droga z domu do szkoły przekracza odległości wymienione w ustępie 2, obowiązkiem gminy jest zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dziecka albo zwrot kosztów przejazdu dziecka i opiekuna środkami komunikacji publicznej, jeżeli dowożenie zapewniają rodzice. Zawarte w przepisie sformułowanie "jeżeli dowożenie zapewniają rodzice" oznacza, że to wyłącznie rodzicom przysługuje prawo wyboru, zaś dla gminy powstają określone obowiązki (zapewnienia transportu i opieki dzieci, bądź refundacji kosztów), od których spełnienia nie może zwolnić się przez przeniesienie ich na zainteresowanych (tak też: M. Pilich, Komentarz do art. 32, [w:] M. Pilich (red.), Prawo oświatowe. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2021, LEX/el.). Identyczne sformułowanie zostało zawarte także w art. 39a ust. 5 P.o., zgodnie z którym "wójt (burmistrz, prezydent miasta) zawiera z rodzicami umowę, o której mowa w ust. 4, w terminie 14 dni od dnia uzyskania informacji, że dowożenie i opiekę zapewniają rodzice". Przyjąć więc należy, że to rodzice decydują o tym czy chcą lub mogą zapewnić samodzielny dowóz dzieci do szkoły (za refundacją kosztów).

Na tle cytowanych unormowań trzeba jeszcze raz podkreślić, że oświadczenie rodziców niepełnosprawnego dziecka w kwestii dowozu tego dziecka do ośrodka szkolno-wychowawczego wiąże organ gminy w tym znaczeniu, że jeżeli sami wyrażają zamiar dowożenia dziecka do ośrodka, to organ wykonawczy gminy nie może uchylić się od zawarcia umowy co do zwrotu kosztów przejazdu ucznia oraz jego opiekuna. W przeciwnym przypadku – jeżeli rodzice dziecka nie zgłaszają takowego zamiaru – wówczas obowiązkiem gminy jest we własnym zakresie zorganizowanie dowozu niepełnosprawnego dziecka oraz zapewnienie mu opieki. Gmina nie może przenieść dowolnie swego obowiązku na rodziców (opiekunów) dziecka niepełnosprawnego bez jego zgody, nawet za zwrotem kosztów. Jak zaznaczono, zwrot kosztów w razie wyboru przez rodziców dziecka niepełnosprawnego transportu dowozu i opieki we własnym zakresie następuje w drodze zawartej umowy, a umowa jest dwustronną czynnością prawną, wymagającą zgodnych oświadczeń woli obu stron umowy. Tylko podpisanie umowy o zwrot kosztów zwalnia gminę z obowiązku zapewnienia dojazdu dziecka niepełnosprawnego do konkretnego ośrodka wybranego przez rodzica (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 1097/17 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 7 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Bk 723/18, CBOSA).

Skoro w świetle obowiązujących rozwiązań prawnych żądanie skarżącego dotyczące dowozu jego dziecka, wraz z zapewnieniem opieki, do wskazanej przez niego placówki oświatowej powinien był organ uwzględnić, to w konsekwencji oznacza, że organ nie podjął działań zmierzających do zapewnienia faktycznej realizacji ciążącego na gminie omawianej powinności zapewnienia bezpłatnego transportu dziecka strony skarżącej według jej wyboru. Ustawodawca nie przewidział by gmina była zwolniona z tego obowiązku ze względu na ponoszone koszty finansowe, kwestie organizacyjne czy techniczne (brak busu). Tego rodzaju okoliczności nie stanowią przesłanek prawnych, nie wynikają bowiem z ustawowych treści normatywnych. Tym samym obowiązek wynikający z art. 39 ust. 4 pkt 1 P.o. pozostał niezrealizowany przez gminę. W związku z powyższym skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Podkreślić jednakże należy, że wyrok ten ma w zasadzie charakter historyczny, bowiem z uwagi na upływ czasu którego dotyczył obowiązek tj. roku szkolnego 2021/2022, na datę wyrokowania obowiązek ten już ustał. Podkreślić przy tym należy, że jak wynika z oświadczeń obu stron postępowania złożonych na rozprawie, niewątpliwie sposób zachowania organu w przedmiotowej sprawie nie wynikał ze złej woli, ale chęci przekonania rodziców, że placówka wskazana przez organ może jeszcze lepiej zrealizować zalecenia orzeczenia lekarskiego wydane w stosunku do syna skarżącego. W tym zakresie organ już po dacie wniesienia skargi (co generalnie nie ma wpływu na niniejsze postępowanie) zwrócił się do Zespołu Szkół Specjalnych w B. P. z zapytaniem, czy są w stanie spełnić wymogi co do kształcenia syna skarżącego oraz czy posiadają miejsce (k. 15). Nadto na rozprawie zgodnie strony potwierdziły, że Wójt wraz z rodzicami i dzieckiem udali się do placówki w B. P. i ocenili bardzo pozytywnie tą placówkę. Obecnie skarżący ubiega się o nowe dokumenty dotyczące potrzeby specjalnego kształcenia.

Jednakże wobec stwierdzenia, że zaskarżone czynności zostały podjęte bez prawidłowego zastosowania norm prawa materialnego, to jest art. 39 ust. 4 pkt 1 i art. 39a ust. 1 P.o., Sąd, na mocy art. 146 § 1 p.p.s.a., stwierdził bezskuteczność zaskarżonych czynności. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. (wpis od skargi).

Jednocześnie należy wskazać, że Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego o zasądzenie od organu zwrotu kosztów dowożenia dziecka od maja do ... czerwca w kwocie 80 zł. Taki wniosek skarżący uzasadniał przedłożoną fakturą za dowóz dziecka (k. 7). Zakres tego wniosku jest bowiem, inny niż pierwotne wnioski skarżącego złożone w toku postępowania i nie był rozpatrywany prze organ administracji, tym bardziej, że zwrot kosztów dojazdu może nastąpić na podstawie zawartej umowy przez strony postępowania, co w sprawie nie nastąpiło. W pierwszej kolejności podlegał on zatem procedurze administracyjnej i wyczerpaniu trybu postępowania administracyjnego, zaś zadaniem sądu administracyjnego mogło być tylko skontrolowanie orzeczenia (czynności lub bezczynności) organu administracji. Jak słusznie zatem podniesiono w odpowiedzi na skargę, żądanie to wykracza poza granice kognicji Sądu w niniejszym postępowaniu.

W związku z powyższym orzeczono, jak w wyroku.