Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 447/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2009-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 16 par 1, art. 77, art. 80, art. 107 par. 3, art. 28, art. 149 par. 1, art. 15
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 50
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 6 poz 40
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Małysz, Sędziowie WSA Halina Chitrosz, NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Julita Urbaś, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 stycznia 2009 r. sprawy ze skarg K. M. i Z. M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie płatności do gruntów rolnych na 2005 r. I. ze skargi Z. M. - oddala skargę II. ze skargi K. M. - uchyla zaskarżoną decyzję III. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz K. M. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] Nr [...], wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. o uchyleniu decyzji dotychczasowej i odmowie przyznania K. M. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych (z sankcjami w okresie trzech lat kalendarzowych) na rok 2005.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w dniu [...] K. M. złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005. We wniosku zadeklarował 46 działek rolnych do Jednolitej Płatności Obszarowej (JPO) o powierzchni 422,72 ha oraz do Uzupełniającej Płatności Obszarowej (UPO) o powierzchni 422,72 ha. Działki rolne obejmują działki ewidencyjne nr 249/7, 46, 498/3, 50, 505, 506, 511, 51/2, 58, 62 (obręb ewidencyjny B.); nr 1378, 258, 363, 493, 781/2, 784/1 (obręb ewidencyjny K. H.); nr 283/2, 52/1, 60, 808/45 (obręb ewidencyjny K. S.; nr 17/21, 17/22, 50/11, 50/3, 50/6, 50/8, 52/1 63/21, 63/6, 63/7, 69/2 ( obręb ewidencyjny S.); 183 ( obręb ewidencyjny B.).

W ramach wszczętego na wniosek K. M. postępowania administracyjnego, wniosek przeszedł kontrolę kompletności oraz kontrolę administracyjną.

W dniu [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. wydał decyzję Nr [...] o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005 w łącznej wysokości 214 466,99 zł w tym: z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej (JPO) – 95 112,00 zł (422,72 ha x 225,00 zł = 95 112,00 zł); z tytułu Uzupełniającej Płatności Obszarowej (UPa) -119 354,99 zł (422,72 x 282,35 zł = 119 354,99 zł).

Następnie organ wskazał, iż dniu 20 kwietnia 2006 r. do Biura Powiatowego ARiMR w T. wpłynęła informacja od Biura Powiatowego ARiMR w Z. o zaistniałym konflikcie krzyżowym pomiędzy producentami K. M. i S. H. oraz, że w dniu 18 maja 2005 r. do Biura Powiatowego ARiMR w Z. wpłynął wniosek S. H. o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005, a wnioskodawca zadeklarował te same działki ewidencyjne, co K. M. tj. działki ewidencyjne o tych samych numerach, znajdujące się w miejscowościach B., K. H., S. Do sprawy tej wpłynęły także dokumenty dostarczone przez S. H. tj. oświadczenie z dnia 1 maja 2005r. o wypowiedzeniu umowy dzierżawy z dnia 29 kwietnia 2003r. , postanowienie Sądu Rejonowego w L. I Wydział Cywilny z dnia 9 czerwca 2004r., protokół z dnia 14 maja 2004r. z licytacji nieruchomości objętych wnioskiem, postanowienie Sądu Rejonowego w L. I Wydział Cywilny z dnia 14 maja 2004r. oraz oświadczenie S. H. z dnia 9 marca 2005r.

Wobec tego w dniu 26 kwietnia 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. wydał postanowienie Nr [...] o wznowieniu - na podstawie art. 149 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. - postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną o przyznaniu K. M. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005. W następstwie wznowienia postępowania organ wydał w dniu [...] decyzję o uchyleniu decyzji dotychczasowej i odmowie przyznania mu płatności obszarowej do gruntów rolnych na rok 2005 (z sankcjami w okresie trzech lat kalendarzowych).

Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie wraz z zażaleniem na postanowienie nr [...] z dnia [...] o wznowieniu postępowania podkreślając, że organ nie posiadał informacji uzasadniających wydanie takiego postanowienia.

Rozpatrując odwołanie Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w L. wskazał, że zgodnie z ustawą z dnia 18 grudnia 2003 r., o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz.U. z 2004r., Nr 6 poz. 40, ze zm.) płatności bezpośrednie przysługują osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zwanej dalej producentem rolnym, będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego, na będące w jej posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska, zwane dalej gruntami rolnymi (art. 2 ust. 1).

Warunkiem uzyskania płatności przez producenta rolnego jest posiadanie i utrzymywanie w dobrej kulturze rolnej działek rolnych o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1 ha, które kwalifikują się do objęcia płatnościami, przy czym za działkę rolną uważa się zwarty obszar gruntu rolnego, na którym jest prowadzona jedna uprawa, o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha, wchodzący w skład gospodarstwa rolnego w roku, w którym rolnik ubiega się o przyznanie płatności.

W rozpatrywanej sprawie wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005 dotyczących tych samych działek ewidencyjnych znajdujących się w miejscowościach B., K. H., S. złożyli równocześnie K. M. oraz s. H. W związku z powyższym, zadaniem Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, było ustalenie, który z podmiotów faktycznie utrzymuje grunty rolne w dobrej kulturze rolnej w roku ubiegania się o płatności.

Odnosząc się do dotychczasowego przebiegu postępowania organ odwoławczy wskazał, że w dniu 9 marca 2006 r. S. H. dostarczył do BP ARiMR w Z. dokumenty dot. ww. działek ewidencyjnych położonych w B., K. H., S. Z dostarczonych dokumentów oraz oświadczenia S. H. wynikało, że K. M. nie był faktycznym użytkownikiem ww. działek ewidencyjnych.

W związku z powyższym organ I instancji przyjął, że w sprawie zaistniały przesłanki określone w art. 145 § 1 pkt. 5 K.p.a., tj. wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne i w konsekwencji wydał postanowienie o wznowieniu postępowania.

Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ odwoławczy podkreślił, że postanowienie o wznowieniu postępowania jest aktem procesowym nierozstrzygającym sprawy co do istoty, a jedynie ponownie otwierającym postępowanie. Postanowienie o wznowieniu nie może zwierać innych treści poza wskazaniem przesłanek uzasadniających wznowienie. Zatem, w ocenie organu odwoławczego, dostarczenie przez S. H. dokumentów świadczących o jednoczesnym wystąpieniu z wnioskiem o dopłaty na te same grunty rolne przez dwóch producentów uzasadniało wydanie postanowienia o wznowieniu z urzędu postępowania.

W toku postępowania, po jego wznowieniu, K. M. składał pisma wyjaśniające oraz oświadczenia. W piśmie z dnia 29 maja 2006 r. (w związku z wezwaniem z dnia 27 kwietnia 2006 r.) potwierdził zadeklarowany we wniosku stan faktyczny działek ewidencyjnych położonych w obrębach ewidencyjnych: K. S., K. H., B., S., stwierdzając, że w roku 2005 na przedmiotowych działkach będących w jego posiadaniu prowadzona była produkcja jęczmienia jarego i traw zgodnie z deklaracją zawartą we wniosku o przyznanie płatności. Podkreślił jednocześnie, że identycznie jak w roku poprzednim S. i J. H. dopuścili się zniszczenia zasiewów jęczmienia jarego i przywłaszczenia produkcji traw oraz siłą zmusili go do zaniechania wykonania jakichkolwiek czynności pozostających w związku z przysługującymi mu prawami dzierżawcy. Ponadto w odpowiedzi na ww. wezwanie dołączył kopię umowy dzierżawy, kopię odpisów z KW Nr 39944; 39804; 39806; 39805, kopię wyroków Sądów Okręgowego z dnia 19 kwietnia 2006r. i Rejonowego z dnia 18 sierpnia 2005 r. oraz kopię protokołu z przyjęcia oświadczenia ustnego zawiadomienia o przestępstwie – potwierdzające, że miał prawo do użytkowania i był użytkownikiem gruntów, które weszły w konflikt kontroli krzyżowej z producentem rolnym S. H.. W dniu 21 czerwca 2006 r. złożył również oświadczenie, z którego wynikało, że w 2005 roku był faktycznym użytkownikiem spornych działek ewidencyjnych, na potwierdzenie czego przedstawił dwóch świadków Cz. M. i J. P. Świadkowie wyjaśnili, że pomagali w_2005 r. K. M. w uprawie będących przedmiotem sporu działek (protokół z przyjęcia oświadczeń od C. M. i J. P. z dnia 21 czerwca 2006 r.).

Jednocześnie organ podkreślił, że z dokumentów wynika, że S. H. złożył stosowne oświadczenie (z dnia 9 marca 2005 r.) i pismo z dnia 22 maja 2006 r., którego treść we fragmencie zacytował, oraz "powołał własnych świadków" A. K., J. F., J. Z. (oświadczenia z dnia 20 kwietnia 2006 r.). S. H. przedstawił także faktury potwierdzające zakup nawozów i nasion oraz dokumenty dotyczące zbytu płodów rolnych, a także kopię umów o wykonanie prac polowych zawartych z A. K, J. F., E. R., C. P., J. Z.

W związku z powyższym w dniu 30 października 2007 r. została przeprowadzona przez organ I instancji rozprawa administracyjna w celu ustalenia faktycznego użytkownika spornych działek ewidencyjnych, na którą stawiły się obie strony postępowania ze świadkami J. P., J. F., J. Z., W. W., W. F. oraz A. K

W złożonych zeznaniach S. H. wskazał: gdzie są położone sporne grunty (wskazał podczas rozprawy na załącznikach graficznych działki przez siebie użytkowane), jakie zabiegi agrotechniczne wykonywane były na przedmiotowych działkach i jakie uprawy były na nich prowadzone. Ponadto powołani przez S. H. świadkowie tj. J. F. oraz A. K.- potwierdzili, że w roku gospodarczym 2005 na podstawie umowy o pracę dokonywali na spornych działkach siewu, koszenia oraz zbioru plonów rolnych. Ponadto świadkowie W. W. oraz W. F. złożyli oświadczenia, z których wynikało, iż przedmiotowe działki, na których zadeklarowane zostały łąki i pastwiska w momencie "wejścia na grunt jako użytkownika S. H. były w złym stanie agrotechnicznym – porośnięte chwastami oraz nie koszone od dłuższego czasu"

K. M. - druga strona konfliktu krzyżowego - złożył oświadczenie, że od wiosny 2005 roku dokonywał kultywacji gruntów i siewu jęczmienia na działkach położonych w B, K. H., K. S., a powołany przez niego świadek, pracownik – J. P., zatrudniony w okresie od 5 maja 2005 r. do 5 czerwca 2005 r. oraz w okresie od 14 czerwca 2005 r. do 30 czerwca 2005 r. (świadectwa pracy w dokumentacji sprawy) potwierdził, iż wykonywał na przedmiotowych gruntach czynności związane z przygotowaniem pola do zasiewów. Jednocześnie stwierdził, że S. H. nakazał mu opuszczenie działek, których kultywacji dokonywał twierdząc, że stanowią one jego własność, a w maju (dokładnej daty świadek nie pamiętał) dzielnicowy Policji z L. nakazał mu zaprzestanie prac polowych pod rygorem konfiskaty sprzętu.

W dniu 20 listopada 2007 r. w BP ARiMR w T – K. M. złożył oświadczenie podpisane przez A. N., które potwierdza, iż w kwietniu 2005 roku dokonywał on siewu jęczmienia. W przedłożonym dokumencie brak było jednak informacji na temat, które dokładnie działki zostały obsiane oraz czy obsiane pola były nawożone i przez kogo, oraz kto dokonywał niezbędnych zabiegów pielęgnacyjnych upraw i zbierał plony rolne w 2005 roku z działek położonych w obrębach: B., K H. i S.

Dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR podzielił stanowisko Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. i stwierdził, iż K. M. nie był użytkownikiem (posiadaczem) działek położonych w miejscowościach: B., K. H. i S. będących przedmiotem sporu. Organ dał wiarę zeznaniom S. H. oraz przedstawionym przez niego świadkom: J.F., JZ, W.W, W F oraz A K.– uznając je za wiarygodne.

W związku z powyższym organ II instancji stwierdził, że działki rolne nr 249/7,46,498/3, 50, 505, 506, 511, 51/2, 58, 62 położone w B; nr 1378, 258, 363, 493, 781/2, 784/1 położone w K. H.; nr 17/21, 50/11, 50/3, 50/6, 50/8, 52/1, 63/6, 63/7, 69/2 położone w S. zostały wykluczone z wniosku K. M. o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005 jako nieznajdujące się w tym okresie w jego posiadaniu.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami wnioskodawca podlega sankcjom przewidzianym w art. 138 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady zastosowania rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1782/2003 w sprawie systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IVa tego Rozporządzenia oraz wykorzystania gruntów zarezerwowanych do produkcji surowców i art. 51 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 79612004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli przewidzianych schematów w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników z tytułu niezgodności (rozbieżności) pomiędzy zadeklarowaną a stwierdzoną powierzchnią działek rolnych.

W przypadku Jednolitej Płatności Obszarowej (JPO): powierzchnia działek rolnych zadeklarowanych przez K. M. do Jednolitej Płatności Obszarowej (JPO) wynosiła 422,72 ha. Działki zweryfikowane jako uprawnione do tej płatności – łączna powierzchnia 121,41 ha. Różnica między powierzchnią zgłoszoną przez producenta rolnego, a powierzchnią wyznaczoną (jako uprawnioną do JPO) wyniosła 301,31 ha, co stanowi 248,18 % (301,31 ha: 121,41 ha x 100 = 248,18 %) powierzchni wyznaczonej w stosunku do powierzchni deklarowanej.

W związku z powyższym zgodnie z art. 138 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 197312004 z dnia 29 października 2004 r. na wnioskodawcę nałożono sankcje w wysokości 67794,75 zł (301,31 ha x 225 zł), która będzie potrącana z płatności, do której rolnik jest uprawniony z tytułu wniosków składanych w ciągu 3 lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono nieprawidłowości.

W przypadku Uzupełniającej Płatności Obszarowej (UPO): powierzchnia działek rolnych zadeklarowanych przez K. M. do Uzupełniącej Płatności Obszarowej (UPO) wynosiła 422,72 ha. Działki zweryfikowane jako uprawnione do tej płatności - łączna powierzchnia 121,41 ha. Różnica między powierzchnią zgłoszoną przez producenta rolnego, a powierzchnią wyznaczoną (jako uprawnioną do UPO) wyniosła 301,31 ha, co stanowi 248,18 % (301,31 ha : 121,41 ha x 100 = 248,18 %) powierzchni wyznaczonej w stosunku do powierzchni deklarowanej.

Z tych względów na wnioskodawcę nałożono sankcje zgodnie z art. 51 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 roku w wysokości 85 074,88 zł (301,31 ha x 282,35 zł), która będzie potrącana z płatności, do której rolnik jest uprawniony z tytułu wniosków składanych w ciągu 3 lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono nieprawidłowości.

Na zakończenie organ odwoławczy podkreślił, że w świetle ustalonych okoliczności faktycznych i prawnych rozstrzygnięcie organu I instancji jest prawidłowe z punktu widzenia zgodności z prawem, celowości i słuszności.

Na powyższą decyzję oraz postanowienie z dnia [...] o wznowieniu postępowania do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wpłynęły dwie skargi: Z. M. oraz K. M.

Z. M. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania wznowionego lub o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wskazał na nieważność postępowania wznowieniowego wszczętego postanowieniem z dnia [...] z uwagi na brak okoliczności uzasadniających wznowienie.

Podkreślił, że nie został zawiadomiony o toczącym się postępowaniu, mimo że był właścicielem (i wydzierżawiającym) spornych nieruchomości. W jego ocenie zaniechanie przesłuchania go w charakterze świadka (strony) miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Dodał, że działanie S. H. doprowadziło do naruszenia warunków umowy dzierżawy z dnia 29 kwietnia 2003 r., a w konsekwencji stworzyło dzierżawcy możliwość wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym w stosunku do skarżącego.

K. M. wniósł o:

1) wydanie orzeczenia na podstawie art. 40 ust. 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. oraz art. 72 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r., z których wynika, iż w przypadku nie spełnienia przez rolnika zobowiązań wobec ARiMR w wyniku działania siły wyższej bądź wyjątkowych okoliczności rolnik zachowuje prawo do płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, również do zadeklarowanych działek rolnych, na których uprawy uległy zniszczeniu, ewentualnie

2) uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania wznowionego i przywrócenie decyzji z dnia [...] nr [...] , ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu K. M. wskazał, na nieważność postępowania wznowionego, z uwagi na brak nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji nieznanych organowi w chwili wydania postanowienia o wznowieniu postępowania. Po pierwsze, skarżący podkreślił, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. w uzasadnieniu postanowienia nr [...] z dnia 26 kwietnia 2006 r. powoływał się na oświadczenia świadków, które wpłynęły do Biura Powiatowego ARiMR w Z. dopiero 28 kwietnia 2006 r. Po drugie wskazał, że pominięto właściciela (wydzierżawiającego) spornych nieruchomości jako stronę postępowania odnośnie postanowień SR w L. I Wydział Cywilny z dnia 9 czerwca 2004 r., 14 maja 2004 r., oraz protokołu z licytacji z dnia 14 maja 2004 r. Ponadto wskazał na pominięcie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania na rozprawie świadków S. Ch. - przedstawiciela Urzędu Gminy w L. oraz M. K. - Kierownika Oddziału Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Roślin i Nasiennictwa w L. oraz Cz. M. na okoliczność użytkowania przez skarżącego spornych nieruchomości w roku 2005, a także na pominięcie dokumentów dołączonych do pisma podsumowującego z dnia 20 marca 2008 r. Skarżący zarzucił także niezastosowanie obowiązujących przepisów prawa tj. art. 40 ust. 4 Rozporządzenia Rady (WE) NR 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. oraz art. 72 Rozporządzenia Komisji (WE) NR 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. W dalszej części skargi K. M. podniósł, że "postanowienia" dostarczone przez S. H. były przedmiotem wyjaśnień prowadzonych w ramach kontroli krzyżowej już w roku 2004. Spór został rozstrzygnięty na korzyść skarżącego w rezultacie czego przyznano mu płatności na rok 2004 JPO decyzją nr [...] a ONW decyzją nr [...] obie decyzje z dnia [...]. Dokumenty te były znane kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR w T. i nie są okolicznością nową, uzasadniającą wznowienie postępowania. Dodatkowo skarżący zwrócił uwagę, że postanowienia te nie dotyczyły go bezpośrednio i nie był stroną postępowań, w którym zostały one wydane. Zatem organ powinien wezwać do złożenia wyjaśnień strony tych postępowań. Odnosząc się do oświadczenia o wypowiedzeniu umowy dzierżawy z dnia 29 kwietnia 2003 r. skarżący podkreślił, że złożył wraz z pismem wyjaśniającym prawomocne orzeczenie sądu, z którego wynika, że umowa ta nadal obowiązuje.

Do skargi K. M. dołączył szereg dokumentów stanowiących, w jego ocenie, dowody posiadania przez niego w 2005 r. spornych działek.

W odpowiedzi na skargę Z. M. organ odwoławczy wskazał na bezzasadność przedstawionych przez skarżącego zarzutów odnośnie braku podstaw do wznowienia postępowania i wydania zaskarżonej decyzji, a w konsekwencji wniósł o jej oddalenie. Organ podkreślił, że z przeprowadzonego postępowania wynika, że Z. M. nie był w roku 2005 właścicielem wydzierżawionych działek ani nie składał wniosku o dopłaty bezpośrednie do nich, a zatem nie był stroną postępowania. Ponadto organ powołał wyrok Sądu Rejonowego w L. Wydział I Cywilny z dnia 27 grudnia 2006 r. sygn. akt [...] stwierdzający nieważność umowy dzierżawy z dnia 29 kwietnia 2003 r. której skarżący był stroną (umowa dzierżawy zawarta między Z. M., B. M. a K. M.) i podkreślił, że w ustalonym stanie faktycznym i prawnym Z. M. nie był powiadamiany o działaniach organu i nie były mu doręczane podjęte w sprawie rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy wskazał również, że skarżący sam nie domagał się przyznania mu statusu strony w toku postępowania.

W odpowiedzi na skargę K. M. organ odwoławczy podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Ponadto stwierdził, że bezzasadny jest zarzut nieważności postępowania wznowieniowego, gdyż postępowanie to było wszczęte i prowadzone w oparciu o nowe, nieznane organowi uprzednio dowody, które wskazywały, że skarżący nie był w roku 2005 faktycznym użytkownikiem działek ewidencyjnych objętych złożonym przez niego wnioskiem.

Organ odwoławczy uznał za bezzasadny podnoszony przez skarżącego zarzut pominięci przez organ I instancji zeznań świadków S. Ch. i M. K., gdyż jak podkreślono, skarżący brał udział w rozprawie i żadnych wniosków w tym zakresie nie zgłaszał. Odnosząc się do zarzutu pominięcia dowodu z dokumentów dołączonych do pisma z dnia 20 marca 2008 r. organ uznał go za niezasadny, gdyż rozstrzygnięcia w sprawie dokonano na podstawie całego zebranego materiału dowodowego. W dalszej części odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wskazał, że w jego ocenie w 2005 r. skarżący nie był faktycznym użytkownikiem zadeklarowanych działek ewidencyjnych. Jednym z elementów mających wpływ na wynik postępowania jest kwestia umowy dzierżawy z dnia 29 kwietnia 2003r., której to nieważność stwierdził Sąd Rejonowy w L. wyrokiem z dnia [...] sygn. akt [...]. Za bezzasadny uznano również zarzut pominięcia przez organ wyjaśnień skarżącego jako "właściciela" (wydzierżawiającego) odnośnie postanowień Sądu Rejonowego w L. Wydział I Cywilny z dnia [...]. i [...] oraz protokołu z licytacji z dnia 14 maja 2004 r. sygn. akt [...] o przybiciu nieruchomości na rzecz S. H., gdyż w trakcie całego postępowania brał on w nim czynny udział.

Na rozprawie w dniu 14 stycznia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art.111§1 w zw. z art.57 § 2 oraz art. 51 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) postanowił połączyć sprawę ze skargi Z. M. sygn. akt I SA/Lu 448/08 ze sprawą niniejszą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wobec wyraźnego sformułowania w skardze tak strony ją wnoszącej, jak i przedmiotu zaskarżenia, rozważenia przede wszystkim wymagała kwestia legitymacji skargowej Z. M.

Stosownie do art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. powoływanej dalej jako P.p.s.a.) uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym.

W myśl art. 50 § 2 tej ustawy, uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi.

Istotę legitymacji skargowej stanowi uprawnienie do żądania przeprowadzenia kontroli określonego aktu lub czynności organu administracji publicznej przez sąd administracyjny w celu doprowadzenia ich do stanu zgodnego z prawem. W tej płaszczyźnie o istnieniu legitymacji skargowej nie decyduje zarzut naruszenia interesu prawnego skarżącego, ale interes prawny, którego istotę stanowi żądanie oceny przez sąd administracyjny zgodności zaskarżonego aktu z obiektywnym porządkiem prawnym.

Takie zobiektywizowane rozumienie legitymacji skargowej nie oznacza, że skarga może być złożona od aktu (lub czynności), z którym skarżącego nie wiążą żadne więzy. Wnoszący skargę musi mieć w jej złożeniu interes prawny rozumiany jako istnienie związku miedzy sferą jego indywidualnych praw i obowiązków a zaskarżonym aktem (lub czynnością). Skarga może dotyczyć tylko jego własnej sprawy administracyjnej rozumianej jako przewidziana w przepisach prawa administracyjnego możliwość konkretyzacji uprawnień i obowiązków stron stosunku administracyjnoprawnego.

W tej płaszczyźnie interes prawny ma charakter materialnoprawny. Jest oparty na normach administracyjnego prawa materialnego, gdzie musi istnieć norma prawa przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do określonego podmiotu możliwość wydania określonego aktu, np. decyzji (por. T. Woś, H.Knysiak -Molczyk i M. Romańska w Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Wyd. Prawn. LexisNexis, W-wa 2005, str. 212 i nast.).

Z akt wynika, że postępowanie w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją ostateczną Dyrektora Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa toczyło się z urzędu. Decyzja organu I instancji jak i zaskarżona decyzja była skierowana do K. M.

Definicję strony w postępowaniu administracyjnym zawiera art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.). Przymiot strony nabywa się nie przez sam fakt bycia jednym z podmiotów wymienionych w powołanym wyżej przepisie, lecz wykazanie interesu prawnego, ze względu na który dany podmiot żąda czynności organu lub którego działanie organu dotyczy.

Dany podmiot ma interes prawny wtedy, gdy przepisy prawa materialnego przewidują możliwość prowadzenia w jego sprawie postępowania. Interes prawny musi opierać się na konkretnej normie prawa materialnego.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r., o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz.U. z 2004r., Nr 6 poz. 40, ze zm.) sobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego, zwanej dalej "producentem rolnym", przysługują płatności na będące w jej posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska, zwane dalej "gruntami rolnymi". Warunkiem uzyskania płatności jest posiadanie przez producenta rolnego działek rolnych o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1 ha, które kwalifikują się do objęcia płatnościami, przy czym za działkę rolną uważa się zwarty obszar gruntu rolnego, na którym jest prowadzona jedna uprawa, o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha, wchodzący w skład gospodarstwa rolnego.

Nie budziło wątpliwości, iż Z. M. w 2005r. nie był "producentem rolnym" w rozumieniu wskazanej ustawy i nie była w stosunku do niego wydana decyzja o przyznaniu przedmiotowych płatności. Stroną w przedmiotowym postępowaniu Z. M. zatem nie był.

Nie ma on interesu prawnego we wniesieniu skargi, bowiem nie istnieje związek miedzy sferą jego indywidualnych praw i obowiązków a zaskarżonym aktem. Okoliczność, że skarżący nie miał przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym, że skarżący nie miał żadnego interesu prawnego ani w postępowaniu administracyjnym, ani we wniesieniu skargi do sądu administracyjnego na decyzję, która go nie dotyczy, jak również w żadnym zakresie nie dotyczy jego interesu prawnego ani obowiązku – ma ten skutek, że skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a. ( por. także wyrok NSA z dnia 27.09.2000r. II SA 2109/2000 oraz powołany wyżej Komentarz str. 227).

Mając powyższe na uwadze należało orzec jak w pkt I sentencji.

Odnośnie pkt II rozstrzygnięcia, mając na uwadze treść art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), należy podkreślić, że sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd nie jest zatem trzecią instancją w postępowaniu administracyjnym i nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, stąd żądanie merytorycznego rozpoznania sprawy co do jej istoty nie mogło być uwzględnione.

Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd uchyla zaskarżaną decyzję w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dokonując zatem kontroli legalności zaskarżonej decyzji zgodnie ze swoją kognicją, sąd stwierdza, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit c powołanej ustawy).

Jak wynika z akt, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. postanowieniem z dnia [...] wznowił z urzędu na podstawie art. 149 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...] o przyznaniu K. M. płatności na 2005 r. z tytułu jednolitej płatności obszarowej.

Wskazać zatem należało, iż decyzje ostateczne mogą być weryfikowane tylko w przypadkach wyraźnie przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego (art. 16 § 1 zd. 2), który szczegółowo określa przesłanki uchylenia lub zmiany takich decyzji (rozdział 12-13 k.p.a. Działu II). Wśród nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, wznowienie postępowania jest instytucją procesową, stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością wyliczoną wyczerpująco w przepisach prawa procesowego.

Postępowanie w sprawie wznowienia postępowania wszczyna się w formie postanowienia (art. 149 § 1 k.p.a.), które, jak trafnie wskazał organ odwoławczy, nie może zawierać innych treści poza wskazaniem przesłanek uzasadniających wznowienie postępowania. Stwierdzenie natomiast, czy przyczyna wznowienia rzeczywiście wystąpiła w sprawie i jakie z tego wynikają skutki dla rozstrzygnięcia sprawy, mogą być wyłącznie efektem postępowania przeprowadzonego po wydaniu powyższego postanowienia i muszą być zawarte w decyzji wydanej na podstawie przepisu art. 151 k.p.a. Zgodnie bowiem z art. 149 § 2 k.p.a. postanowienie, o którym mowa w § 1, stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowanie co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy.

Zgodnie z art. 151 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego wydaje decyzję w której:

1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej - w razie braku podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a, albo

2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy istnieją podstawy do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a i wydaje nową decyzję o istocie sprawy.

Oznacza to, iż uzasadnienie decyzji wydanej w trybie art. 151 k.p.a., winno wskazywać zarówno szczegółowe przesłanki stanowiące podstawę do wznowienia postępowania, jak i rozstrzygnięcia co do istoty sprawy.

Granice postępowania rozpoznawczego sprawy administracyjnej, po wznowieniu postępowania, wyznaczone są sprawą rozstrzygniętą decyzją ostateczną. W postępowaniu tym dopuszczalne jest wyłącznie rozstrzygnięcie tożsamej pod względem podmiotowym, przedmiotowym i podstawy prawnej sprawy administracyjnej rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Są to nieprzekraczalne granice postępowania rozpoznawczego wznowionego postępowania. Postępowanie to powinno być prowadzone wg ogólnych reguł dla postępowania przed organem I instancji przewidzianych w k.p.a.

Jako przesłankę wznowienia postępowania organ wskazał dokument w postaci informacji od Biura Powiatowego ARiMR w Z. o zaistniałym konflikcie kontroli krzyżowej pomiędzy producentami K. M. i S. H., oraz dokumenty w postaci: oświadczenia z dnia 1.05.2005r. o wypowiedzeniu (K. M.) umowy dzierżawy z dnia 29 kwietnia 2003r., protokół z dnia 14 maja 2004r. z licytacji nieruchomości (objętych wnioskiem K. M. o dopłaty za rok 2005) wraz z postanowieniem tegoż Sądu o przybiciu, postanowienie SR w L. z dnia 9 czerwca 2004r. o przysądzeniu własności (bez zaznaczenia o jego prawomocności) oraz oświadczenie S. H. o użytkowaniu (spornych) działek objętych jego wnioskiem o dopłaty na rok 2005 z datą "9.03.200(3)" lub (5) lub (6) (cyfra przerabiana).

W myśl art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

Za taką nową okoliczność w niniejszej sprawie, istniejącą w dniu wydawania decyzji, a nieznaną organowi, który decyzję wydał, organy uznały fakt, iż skarżący K. M. nie był w 2005r. w posiadaniu opisanych w decyzji działek, na które otrzymał dopłaty.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz.U. z 2004 r. Nr 6 poz. 40 ze zm.), płatności bezpośrednie przysługują osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego, zwanej dalej producentem rolnym, na będące w jej posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska.

Poszukując definicji posiadacza gospodarstwa rolnego w rozumieniu powołanego wyżej przepisu sięgnąć należy do rozporządzenia Komisji (WE) nr 1444/2002 z dnia 24 lipca 2002 r. zmieniającego decyzję Komisji 2000/115/WE odnoszącą się do definicji statystyk wyjątków od definicji oraz rejonów i okręgów dotyczących przeglądów struktury gospodarstw rolnych (Dz.Urz. UEL 02.216.1 i Dz. U. UE-sp. 03-36-450). W załączniku I poz. B/1 i B/2 zdefiniowane jest pojęcie "posiadacza gospodarstwa rolnego", a jest nim wskazany podmiot, na którego rachunek i w którego imieniu gospodarstwo jest prowadzone oraz który odpowiada za gospodarstwo prawnie i ekonomicznie. Posiadacz może być bezpośrednim właścicielem gospodarstwa, może być długoterminowym dzierżawcą, użytkownikiem lub powiernikiem. Uznać zatem należy, że pojęcie posiadacza gospodarstwa rolnego zbieżne jest z pojęciem posiadacza, w tym posiadacza zależnego, zawartym w przepisach Kc. Posiadaczem jest zatem ten, kto włada gospodarstwem rolnym w swoim imieniu, na swoją rzecz i na własny rachunek lub na rachunek którego i w imieniu którego gospodarstwo jest prowadzone oraz kto ponosi ryzyko ekonomiczne gospodarstwa.

Przytoczone przepisy prawa materialnego zakreślały zatem ramy postępowania wyjaśniającego w sprawie będącej przedmiotem orzekania, a jej zakres podmiotowy wynikał z decyzji ostatecznej z dnia [...].

W tej sytuacji nie tyle kto, ale czy K. M. był posiadaczem działek rolnych położonych na działkach ewidencyjnych w B., K. H., S. w 2005r., w rozumieniu powołanych przepisów prawa materialnego, powinno być przedmiotem ustaleń faktycznych sprawy.

Okoliczność ta jest o tyle istotna, że S. H. nie był stroną w niniejszym postępowaniu, a przedstawiane przez niego dowody mogły być uznane jako dowody przeprowadzone przez organ z urzędu na okoliczność nie posiadania spornych działek w 2005r. przez skarżącego.

Błędnie zatem określono przedmiot rozprawy administracyjnej oraz strony biorące udział w rozprawie, gdzie jako stronę wskazano tak skarżącego jak i S. H. oraz przesłuchano ich w tym charakterze.

Uchybienie to nie miałoby jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia, bowiem jest to jedynie uchybienie procesowe nie mające istotnego wpływu na wynik sprawy.

Jednakże biorąc pod uwagę przytoczone wyżej uwagi, co do zakresu rozpoznania sprawy wznowionej oraz przepisów postępowania mających zastosowanie w tej sprawie wskazać należy, iż postępowanie to przeprowadzone zostało z uchybieniem art. 7, art.77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Ze wskazanych przepisów prawa wynika, iż organy administracji mają obowiązek podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art.7) oraz zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art.77), ocenienia go w myśl reguł określonych w art. 80, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art.107 § 3, a decyzji wydanej w trybie art. 151 k.p.a., winno wskazywać zarówno szczegółowe przesłanki stanowiące podstawę do wznowienia postępowania, jak i rozstrzygnięcia co do istoty sprawy.

Szczegółowe przesłanki stanowiące podstawę wznowienia postępowania nie zostały wskazane, bowiem z punktu widzenia art. 145 § 1 pkt. 5 kpa nie jest wystarczające powołanie dokumentów, które wpłynęły do organu po wydaniu decyzji ostatecznej, lecz konieczne jest wykazanie, że stanowiły one istotny dla sprawy nowy dowód lub wynikały z nich nowe (jakie) okoliczności faktyczne, które istniały w dniu wydania decyzji ostatecznej, a nie były znane organowi, który decyzję wydał.

Stan faktyczny sprawy zakreśla mająca w sprawie zastosowanie norma prawa materialnego.

Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności (B. Adamiak / J. Borkowski w Kodeks postępowania administracyjnego – Komentarz, Wyd. 3, Wydawnictwo C.H.Beck, str. 351).

Z akt wynika, iż w toku postępowania organ z własnej inicjatywy przeprowadzał dowody tak ze źródeł osobowych jak i dowody z dokumentów, a także dowody takie przeprowadzone zostały z inicjatywy strony.

Organ odwoławczy wskazał na niektóre dowody z dokumentów zebrane w toku postępowania, na zeznania przesłuchanych w sprawie świadków, ich oświadczenia oraz oświadczenia stron konfliktu krzyżowego, a następnie skonstatował, iż "na podstawie zgromadzonej dokumentacji skarżący nie był użytkownikiem (posiadaczem) spornych działek. Organ dał wiarę zeznaniom S. H. oraz jego świadkom (wymienionym z imienia i nazwiska) – uznając je za wiarygodne".

W decyzji organ nie odniósł się w ogóle do twierdzeń skarżącego i składanych przez niego dowodów ani zeznań pozostałych świadków, nie wskazując czy uznaje je za niewiarygodne, czy też nie mające znaczenia dla rozstrzygnięcia i dlaczego, czym naruszył powołane wyżej przepisy postępowania oraz art. 8 k.p.a.

Dodatkowo wskazać należy, że w aktach sprawy znajduje się złożone przez skarżącego (trzykrotnie) pełnomocnictwo, z podpisem notarialnie poświadczonym (k. 669 i 747 oraz 905), udzielone w dniu 16 maja 2003 r. przez K. M. Z. M. upoważniające go do występowania m.in. przed organami administracji w zakresie dochodzenia praw i roszczeń, odwoływania się od niekorzystnych dla mocodawcy orzeczeń oraz do składania oświadczeń woli i wiedzy w zakresie związanym z prowadzonym gospodarstwem rolnym we wsiach K. S. i H. K. (obręb S.) gminy L. o obszarze łącznym 450 ha. Powierzchnia tych gruntów oraz ich położenie wskazuje, iż pełnomocnictwo to obejmuje grunty gospodarstwa rolnego objętego wnioskiem o dopłaty.

W jakim celu pełnomocnictwo to złożone zostało do akt organ nie wyjaśnił.

O ile wolą skarżącego było działanie przez tego pełnomocnika, brak jego udziału w postępowaniu skutkowałaby zaistnieniem podstawy do wznowienia postępowania z powodu nie brania przez stronę udziału w postępowaniu bez jej winy (art. 145 § 1 pkt. 4 k.p.a.) i kwestię tę również należy wyjaśnić.

Wskazać również należy, iż podnoszona w odpowiedzi na skargę okoliczność nieważności umowy dzierżawy z dnia 29 kwietnia 2003r., która w ocenie organu potwierdzała trafność rozstrzygnięcia, nie może uzasadniać tej oceny, skoro wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2007r. sygn. akt I [...] Sąd Okręgowy w P. uchylił wyrok Sądu Rejonowego w L. w sprawie sygn. akt [...] w omawianym zakresie i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania (k.- 623 i 875).

Mając na uwadze przedstawione wyżej wywody i działając na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy P.p.s.a. należało orzec jak w pkt.II sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 powołanej wyżej ustawy.