Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2738/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Wykowski, Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka, sędzia WSA Anita Wielopolska (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Paweł Konopelski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2018 r. sprawy ze skargi L. U. i E. U. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] Minister Infrastruktury i Budownictwa, po rozpatrzeniu odwołania L. i E. małżonków U., reprezentowanych przez profesjonalnego pełnomocnika, od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2017 r. znak: [...], orzekającej o ustaleniu na rzecz skarżących odszkodowania w wysokości 560.168,00 zł. - uchylił ww decyzję Wojewody [...] i w tym zakresie orzekł o:

1. ustaleniu odszkodowania w wysokości 560.168,00 zł z tytułu przejęcia z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w gminie [...], obręb [...], oznaczonej jako działki nr [...] o pow. 0,0091 ha, nr [...] o pow. 0,8434 ha, nr [...] o pow. 0,1694 ha, nr [...] o pow. 0,0475 ha, nr [...] o pow. 0,0025 ha, nr [...] o pow. 0,0838 ha, nr [...] o pow. 0,1362 ha, przeznaczonej pod budowę drogi ekspresowej [...]: zadanie nr [...]: odcinek węzeł "[...]" i węzeł "[...]" i odcinek drogi krajowej nr [...] klasy [...]: węzeł "[...]" - granica administracyjna miasta [...],

2. zaliczeniu na poczet odszkodowania ustalonego w pkt 1 kwoty 490.660,00 zł, wypłaconej w dniu [...] października 2015 r., na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r.,

3. ustaleniu, że zwaloryzowana kwota odszkodowania, o którym mowa w pkt 2, wypłaconego na rzecz L. U. i E. U. na mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. wynosi 496.043,20 zł.,

4. odmowie powiększenia ustalonego odszkodowania o 5% wartości nieruchomości,

5. zobowiązaniu Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad do wypłaty pozostałej kwoty odszkodowania w wysokości 64.124,80 zł. w terminie 14 dni od dnia wydania niniejszej decyzji.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny.

Powyżej opisana nieruchomość położona w gminie [...], decyzją Wojewody [...] z dnia [...] października 2011 r., znak: [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, została przeznaczona pod budowę drogi ekspresowej [...]: zadanie nr [...]: odcinek węzeł "[...]" i węzeł "[...]" i odcinek drogi krajowej nr [...] klasy [...]: węzeł "[...]" - granica administracyjna miasta [...]. Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., znak: [...], Wojewoda [...] orzekł o ustaleniu odszkodowania na rzecz L. i E. małżonków U. w wysokości 490.660,00 zł. z tytułu przejęcia z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa prawa własności ww nieruchomości. Po rozpoznaniu wniesionego od powyższej decyzji odwołania decyzją z dnia [...] września 2015 r. Minister Infrastruktury i Rozwoju utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r., na podstawie której w październiku 2015 roku zostało skarżącym wypłacone odszkodowanie w powyższej wysokości.

Na skutek wniesionej przez skarżących skargi od ww decyzji Ministra, prawomocnym wyrokiem tut. Sądu z dnia 10 marca 2016 r., w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 3495/15, powyższa decyzja Ministra i utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody z uwagi na błędy metodologiczne zawarte w operacie szacunkowym będącym podstawą ustalenia odszkodowania i w tym kontekście z uwagi na nie wyjaśnienie przez organ odwoławczy istotnych w sprawie okoliczności oraz nie ocenienie w sposób wyczerpujący i dostateczny całości materiału dowodowego, co mogło mieć, zdaniem Sądu wpływ na wynik sprawy, zostały uchylone.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda [...] powołaną wyżej decyzją z dnia [...] marca 2017 roku ustalił na rzecz skarżących odszkodowanie w wysokości 560.168,00 zł. Ustalił także, iż zwaloryzowana kwota wypłaconego na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. odszkodowania za ww. nieruchomość wynosi 495.554,11 zł; orzekł o zaliczeniu ww. kwoty na poczet odszkodowania ustalonego niniejszą decyzją, jak również orzekł o ustaleniu na rzecz dotychczasowych właścicieli przedmiotowej nieruchomości odszkodowania w kwocie 64.613,89 zł. stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą odszkodowania ustalonego niniejszą decyzją a kwotą uprzednio wypłaconego zwaloryzowanego odszkodowania.

Od powyższej decyzji odwołanie do Ministra Infrastruktury i Budownictwa złożyli L. i E. małżonkowie U., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący zarzucili naruszenie art. 132 ust. 3a ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego błędną wykładnię. Zdaniem skarżących wypłacone odszkodowanie nie podlega zwrotowi i waloryzacji, gdyż decyzja Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. została uchylona z powodu błędnej oceny materiału dowodowego. Natomiast, zgodnie z orzecznictwem sądów, odszkodowanie podlega zwrotowi i waloryzacji tylko w przypadku gdy zostało błędnie przyznane. Natomiast w niniejszej sprawie odszkodowanie było skarżącym, jako osobom do tego uprawnionych, należne zatem nie powinno podlegać waloryzacji.

Po rozpatrzeniu odwołania i zbadaniu akt sprawy Minister zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. uchylił decyzję Wojewody i orzekł w powołanym powyżej zakresie. Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie podstawę dla ustalenia wysokości odszkodowania za przejęcie z mocy prawa ww nieruchomości stanowi niekwestionowany przez strony operat szacunkowy sporządzony w dniu [...] listopada 2016 r. przez rzeczoznawcę majątkowego T. J., i który został sporządzony zgodnie z obowiązującą regulacją prawną, tj. ustawą z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.) oraz rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzenia operatu szacunkowego (Dz.U. z 2004 r. Nr 207, poz. 2109 ze zm.). Analiza sporządzonego operatu szacunkowego nie wykazała zaistnienia nieprawidłowości, które mogłyby skutkować nie uwzględnieniem tego dowodu z opinii biegłego. Zawiera on wszystkie elementy wymagane przepisami prawa. Autor operatu wyczerpująco wyjaśnił przyjęty przez niego wybór metody szacowania nieruchomości oraz szczegółowo scharakteryzował przyjęty rynek transakcyjny. Opinia biegłego spełnia wszystkie wymogi formalne określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. i opiera się na prawidłowych danych dotyczących szacowanej nieruchomości oraz właściwym doborze nieruchomości podobnych. Niezależnie, mając na uwadze treść art. 18 ust. 1e ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych organ uznał, iż nie wystąpiły okoliczności umożliwiające powiększenie ustalonego odszkodowania o dodatkowe 5 %. Wydanie nieruchomości inwestorowi nastąpiło bowiem na podstawie protokołu sporządzonego dnia [...] lutego 2012 r., a więc po upływie ustawowego 30 dniowego terminu.

Odnosząc się natomiast do zarzutów odwołania Minister wskazał na treść art. 132 ust. 3a ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym, jeżeli decyzja, na podstawie której wypłacono odszkodowanie, została następnie uchylona lub stwierdzono jej nieważność, osoba, której wypłacono odszkodowanie, lub jej spadkobierca są zobowiązani do zwrotu tego odszkodowania po jego waloryzacji na dzień zwrotu. Z kolei w przypadku gdy decyzja, na podstawie której wypłacono odszkodowanie, została uchylona lub unieważniona, ale jednocześnie nie odpadła przyczyna zapłaty odszkodowania (nastąpiło przejęcie własności nieruchomości z mocy prawa przez Skarb Państwa), organ odowławczy uznał, iż istnieje konieczność ponownego ustalenia odszkodowania z uwzględnieniem jednak kwoty wypłaconego już w przeszłości odszkodowania po jego zwaloryzowaniu na dzień orzekania o ponownym jego ustaleniu.

Zdaniem Ministra zatem, wbrew zarzutowi odwołania, organ pierwszej instancji prawidłowo dokonał waloryzacji uprzednio wypłaconego już odszkodowania, dokonanej na datę wydanej decyzji odszkodowawczej, w oparciu o przepis art. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. przy zastosowaniu wskaźników zmian cen nieruchomości ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, w drodze obwieszczeń, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", jak i mając na uwadze treść art. 227 przywołanej ustawy, zgodnie z którym do czasu ogłoszenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego wskaźników zmian cen nieruchomości waloryzacji dokonuje się przy zastosowaniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. W ocenie Ministra, Wojewoda prawidłowo obliczył, w oparciu o dane ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, że odszkodowanie wypłacone w październiku 2015 r. na rzecz byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości w kwocie 490.660,00 zł po jego zwaloryzowaniu na chwilę orzekania wyniosło 496.043,20 zł. Z uwagi na fakt, iż odszkodowanie ustalone decyzją Wojewody jest wyższe niż zwaloryzowane na dzień orzekania odszkodowanie wypłacone skarżącym na podstawie uchylonej decyzji, koniecznym stało się zobowiązanie Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad do wypłaty różnicy pomiędzy zwaloryzowanym odszkodowaniem uprzednio wypłaconym a nowo ustalonym odszkodowaniem.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra skarżący małżonkowie U. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w pkt 3 i 5 jak i decyzji utrzymanej nią w mocy w części dotyczącej pkt 2 i 4, i w tym zakresie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Zdaniem skarżących obie decyzje w zaskarżonym zakresie zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 132 ust. 3a ustawy o gospodarce nieruchomościami, który w rozpoznawanej sprawie nie miał zastosowania. Powołany bowiem przepis odnosi się do sytuacji, w której uchylenie decyzji odszkodowawczej skutkuje nienależnością wypłaconego na podstawie tej decyzji odszkodowania. Natomiast odszkodowanie za przejętą nieruchomość skarżącym się należy. Wypłacone skarżącym odszkodowanie powinno zostać zaliczone na poczet aktualnie ustalonego odszkodowania ale w kwocie rzeczywiście wypłaconej a nie zwaloryzowanej, tak jak to błędnie uczynił Wojewoda a następnie uznał za zasadne Minister.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury i Budownictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, co już w sprawie było wyjaśniane, iż przy ustalaniu ostatecznej wysokości odszkodowania konieczne jest odliczenie kwot, które wcześniej stronie zostały w 2015 roku wypłacone na mocy uchylonejj decyzji, stąd wielkość powstałej szkody uległa odpowiedniej redukcji. Wobec tego ustalane ponownie odszkodowanie mogło dotyczyć tylko tej części szkody, która nie została jeszcze wyrównana. Natomiast, jak wskazał organ, kluczową kwestią w niniejszej sprawie jest czas, który upłynął pomiędzy wypłatą odszkodowania na podstawie decyzji uchylonej a datą kolejnego ustalenia odszkodowania co pociąga za sobą konieczność uaktualnienia kwoty już skarżącym wypłaconej, czemu służy waloryzacja.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. W przedmiotowej sprawie Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym konieczność jej uchylenia. W ocenie Sądu stanowisko organu drugiej instancji zasługuje na całkowitą aprobatę. Zasadnie wskazano, iż w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z wypłaconym skarżącym odszkodowaniem na mocy ww decyzji Wojewody z dnia [...] grudnia 2012 r. którego nominalna wartość w dacie wypłacenia była inna niż w dacie ponownie ustalanego odszkodowania tj. na dzień [...] marca 2017 r. Dokonana przez organ waloryzacja odszkodowania miała na celu urealnienie wypłaconej kwoty z powyższego tytułu na dzień jej wypłaty, z uwagi na upływ czasu - odszkodowanie wypłacone zostało skarżącym w październiku 2015 r. Trzeba pamiętać, iż od momentu otrzymania ww kwoty tytułem odszkodowania, skarżący korzystali z przekazanych im środków finansowych, pomimo iż obie decyzje, przyznająca powyższe odszkodowanie jaki i decyzja utrzymująca ją w mocy zostały wyłączone z obrotu prawnego, czyli nastąpiła taka sytuacja, jakby decyzja odszkodowawcza nigdy nie została wydana. Zgodnie z treścią art. 132 ust 3a ww ustawy o gospodarce nieruchomościami, w sytuacji kiedy decyzja, na podstawie której wypłacono odszkodowanie, została następnie uchylona lub stwierdzono jej nieważność osoba, której wypłacono odszkodowanie, lub jej spadkobierca są zobowiązani do zwrotu tego odszkodowania po jego waloryzacji na dzień zwrotu. Z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika, iż sytuacji gdy decyzja, na podstawie której wypłacono odszkodowanie została uchylona lub unieważniona, ale jednocześnie nie odpadła przyczyna zapłaty odszkodowania (nastąpiło przejęcie własności nieruchomości z mocy prawa przez Skarb Państwa), wypłacone odszkodowanie nie podlega zwrotowi. Istnieje natomiast konieczność ponownego ustalenia odszkodowania z uwzględnieniem kwoty wypłaconego już w przeszłości odszkodowania, która w ocenie Sądu, powinna zostać zwaloryzowana na dzień orzekania o ponownym jego ustaleniu. Nowo ustalane odszkodowanie winno boiwem uwzględniać aktualną na dzień orzekania przez organ rzeczywistą wartość wypłaconego już odszkodowania.

W niniejszej sprawie wypłata uprzedniego odszkodowania nastąpiła na podstawie art. 18a ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji. Zgodnie z w/w przepisem stronie odwołującej się od decyzji ustalającej wysokość odszkodowania, wypłaca się na jej wniosek kwotę określoną w tej decyzji. Wypłata tej kwoty nie ma wpływu na prowadzone postępowanie odwoławcze, gdyż nadal istnieje podstawa do jego wypłacenia.

Zgodnie zaś z treścią art. 18 ust.1 ww ustawy, wysokość odszkodowania, o którym mowa w art. 12 ust. 4a, ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania, natomiast zgodnie z ustępem 3-cim ww przepisu odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, podlega waloryzacji na dzień wypłaty, według zasad obowiązujących w przypadku zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. W ocenie Sądu, powyższą regulację należy zastosować per analogiam, w okolicznościach niniejszej sprawy, z uwagi na fakt, iż skoro ustalona kwota odszkodowania podlega obowiązkowej waloryzacji na datę jego wypłacenia, czyli z założenia z korzyścią dla podmiotu uprawnionego - byłego właściciela przejętej z mocy prawa nieruchomości, to tym samym, mając na uwadze równość podmiotów prawa, nieuprawnionym by było wypłacenie odszkodowania, pomniejszonego jedynie o rzeczywiście wypłaconą uprzednio kwotę bez dokonania jej waloryzacji, z założenia z kolei z pokrzywdzeniem podmiotu zobowiązanego. Skoro ustawodawca nakazuje urealnić wartość odszkodowania ustaloną w decyzji na dzień jego wypłaty, to również należy urealnić kwotę odszkodowania już wypłaconego, aby jego wartość odpowiadała aktualnym warunkom rynkowym, tak jakby było ono wypłacone właśnie w dacie wydania nowej decyzji odszkodowawczej. Odszkodowanie w niniejszym stanie faktycznym stanowi bowiem ekwiwalent za przejętą nieruchomość. Zatem w sytuacji, gdy odszkodowanie jest należne i - tak jak w rozpoznawanej sprawie - zostało wypłacone w toku postępowania przed uostatecznieniem się decyzji odszkodowawczej w kwocie niższej od ostatecznie ustalonej, to nie może dojść do ponownej wypłaty odszkodowania w pełnej wysokości, lecz jedynie w takiej części, która - jako należna - przewyższa kwotę dotychczas wypłaconą. Należną natomiast kwotą jest kwota odpowiadająca wartości nieruchomości ustalanej zgodnie z treścią ww art. 18 ust.1 cyt. ustawy, tj. według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania. Zatem aby nowo ustalone odszkodowanie zostało wypłacone zgodnie z aktualną wartością przejętej nieruchomości, niezbędnym jest ustalenie nominalnej wartości wypłaconego już odszkodowania na datę rozstrzygania. W przeciwnym wypadku, gdyby przyjąć stanowisko reprezentowane przez skarżących, doszłoby do wypłaty kwoty odszkodowania w nienależnej części.

Na marginesie należy wskazać, iż z przywołanego w sentencji decyzji Wojewody z dnia 7 marca 2017 roku przepisu art. 132 ust. 3a ugn wynika obowiązek zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania, jednakże wtedy gdy wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego wskutek stwierdzenia jej nieważności lub uchylenia skutkuje tym, iż odszkodowanie już nie przysługuje. Sąd domniemywa, iż powyższa regulacja została przywołana w ww decyzji na okoliczność wykazania zasadności przeprowadzenia przedmiotowej waloryzacji, skoro ustawodawca nakazuje osobie zobowiązanej, do zwrotu wypłaconego odszkodowania w okolicznościach przewidzianych dyspozycją ww przepisu, ale po jego waloryzacji na dzień zwrotu. To tym samym, w ocenie organu, powyższa zasada winna działać w drugą stronę, tj. celem ostatecznego ustalenia należnego uprawnionej stronie odszkodowania należało odliczyć od nowo ustalonej kwoty odszkodowania realną na dzień decyzji odszkodowawczej, nominalnąj wartości wypłaconej już części odszkodowania, której wyskość można ustalić jedynie w oparciu o jej wloryzację. I w tym kontekście, stanowisko organu należy uznać za zasadne.

W ocenie Sądu, nie budzi żadnych wątpliwości poprawność sporządzonego i nie kwestionowanego przez strony operatu szacunkowego. Złożony przez rzeczoznawcę majątkowego operat szacunkowy spełnia nie tylko formalne wymogi takiego dokumentu określone w ustawie o gospodarce nieruchomościami i przepisach rangi wykonawczej tj. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzenia operatu szacunkowego, ale także opiera się na prawidłowych danych dotyczących szacowanych nieruchomości.

Konkludując Sąd uznał, iż powyższe ustalenia organów obu instancji, w zakresie dokonania waloryzacji uprzednio wypłaconego skarżącym odszkodowania, były prawidłowe. Natomiast odnosząc się do treści zaskarżonej decyzji, zdaniem Sądu Minister prawidłowo uchylił decyzję organu I Instancji i orzekł co do istoty sprawy, albowiem z jej treści wynikało, iż zostały przyznane dwa odszkodowania. Jedno w kwocie wynikającej z aktualnie sporządzonego operatu szacunkowego, drugie zaś w kwocie stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą ustalonego odszkodowania a zwaloryzowanym wypłaconym już stronie odszkodowaniem. Nadto Wojewoda w pkt 3 w ww decyzji orzekł o zaliczeniu na poczet ustalonego decyzją niniejszą odszkodowania, przyznane decyzją z dnia [...] grudnia 20102 roku odszkodowanie, nie wskazując jednak na jego zwaloryzowaną na datę rozstrzygania wartość, co w ocenie Sądu było nie tylko nieczytelne ale wręcz niedopuszczalne.

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.