Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2713/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2 i 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 183 par. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.) Sędzia del. WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant starszy asystent sędziego Konrad Młynkiewicz po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 września 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 1066/11 w sprawie ze skargi Z. A. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] maja 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z [...] kwietnia 2011 r. nr [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego z [...] września 2007 r. nr [...] o stwierdzeniu posiadania obywatelstwa polskiego przez Z. G. (A. ).

W uzasadnieniu decyzji z [...] maja 2011 r. podano, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego z [...] września 2007 r. stwierdzającej posiadanie obywatelstwa polskiego przez Z. G. (A. ). Decyzją z [...] października 2008 r. tenże organ stwierdził nieważność decyzji stwierdzającej posiadanie obywatelstwa przez Z. G. (A. ). Dalej decyzją z [...] listopada 2008 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał swoją poprzednią decyzję z [...] października 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 12 marca 2009 r. (sygn. akt IV SA/Wa 56/09) uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z [...] października 2008 r., natomiast NSA oddalił skargę kasacyjna wniesioną od powyższego wyroku. Oceniając decyzję z [...] listopada 2008 r. WSA w Warszawie stwierdził, że organ nadzorczy nie wykazał, aby w postępowaniu zwyczajnym w sposób rażący naruszono przepisy postępowania administracyjnego. W następstwie tego wyroku, jeżeli się on uprawomocni, organ umorzy postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego.

W konsekwencji decyzją z [...] października 2010 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji umorzył postępowanie wszczęte z urzędu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego z [...] września 2007 r.

Następnie pismem z 25 marca 2011 r. pełnomocnik Z. G. (A.) został powiadomiony o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego z [...] września 2007 r. o stwierdzeniu posiadania obywatelstwa polskiego przez Z. G. (A.) na podstawie art. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim. Postępowanie powyższe zostało zakończone wydaniem przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzji z [...] kwietnia 2011 r. stwierdzającej ponownie nieważność decyzji Wojewody Łódzkiego z [...] września 2007 r. Decyzja ta została zaskarżona przez pełnomocnika zainteresowanej wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy i Minister rozpoznał ten wniosek.

W jego ocenie instytucja stwierdzenia nieważności jest ograniczona wyłącznie do weryfikacji samej decyzji administracyjnej z wyłączeniem merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy. Organ orzekający w sprawie nieważności nie może brać pod uwagę nowych dowodów, lecz ogranicza się do oceny zaskarżonej decyzji na podstawie materiału zebranego w przedmiotowym postępowaniu.

Wojewoda Łódzki decyzją z [...] września 2007 r. stwierdził posiadanie przez Z. G. (A.) obywatelstwa polskiego na podstawie art. 1 ustawy z 1962 r. co oznacza, że zainteresowana nabyła to obywatelstwo przed datą wejścia w życie wymienionej ustawy i posiadała je do dnia wydania decyzji w 2007 r.

Organ stwierdził, iż dla rozstrzygnięcia kwestii obywatelstwa polskiego wymienionej stosuje się przepisy ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. RP Nr 7, poz. 44 ze zm.), która obowiązywała w chwili zaistnienia zdarzeń mających znaczenie dla ustalenia statusu obywatelstwa wnioskodawczyni. Z. A. urodziła się w dniu 21 października 1945 r. w Łodzi jako córka N. H. G. i H. Zainteresowana wywodzi obywatelstwo od ojca. Jest wielce prawdopodobne, że ojciec zainteresowanej nabył obywatelstwo polskie na podstawie art. 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r. i posiadał do chwili urodzenia córki. Wnioskodawczyni jako dziecko pochodzące z małżeństwa nabyła przez urodzenie obywatelstwo polskie w dniu urodzin na podstawie art. 4 pkt 1 w związku z art. 5 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego.

Minister podniósł, iż Wojewoda pominął znajdujące się w aktach sprawy informacje istotne dla ustalenia statusu obywatelstwa ojca wnioskodawczyni, czym rażąco naruszył art. 7 i art. 77 k.p.a. Mianowicie zgodnie z art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r. utrata obywatelstwa polskiego następowała m.in. przez wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego wojewody. Jednocześnie art. 13 stanowił, że nadanie i utrata obywatelstwa polskiego – jeżeli inaczej nie zastrzega postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych – rozciąga się na żonę nabywającego i trącącego obywatelstwo oraz na jego dzieci w wieku do lat 18.

W trakcie postępowania przed Wojewodą Łódzkim wnioskodawczyni przedłożyła oryginał zaświadczenia wydanego w dniu 1 marca 2006 r. przez Siły Obrony Izraela dotyczące jej ojca, z którego wynika, że należał on do sił rezerwowych od dnia 24 lipca 1950 r. do dnia 14 sierpnia 1967 r. Jednocześnie w zaświadczeniu tym zostało zawarte stwierdzenie, że wymieniony nie odbywał służby czynnej. N. H. G. nabył w dniu 3 lutego 1949 r. obywatelstwo izraelskie. W tej samej dacie obywatelstwo takie nabyła zainteresowana. Rezerwa – tzn. podleganie izraelskim władzom wojskowym (gotowość do służby czynnej na wypadek wojny) jest jednym z rodzajów służby wojskowej w armii izraelskiej.

W tym miejscu uzasadnienia zaskarżonej do sądu decyzji przytoczono fragmenty licznych orzeczeń sądów administracyjnych, z których wynika, że każde wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym, w tym wstąpienie do sił rezerwowych, na które obywatel nie otrzymał zgody właściwego organu, rodzi skutek w postaci utraty obywatelstwa polskiego na podstawie art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r. Nadto według poglądu ugruntowanego w orzecznictwie art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r. nie zawęża przesłanki wstąpienia do służby wojskowej, a w szczególności nie ogranicza pojęcia wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym do czynnej służby wojskowej.

W ocenie organu rezerwa oznacza podleganie izraelskim władzom wojskowym i jest równoznaczna z gotowością do służby czynnej w armii na wypadek wojny w obronie interesów danego państwa, w tym przypadku Izraela, będąc jednym z rodzajów służby wojskowej w armii izraelskiej.

Jednoznaczne brzmienie art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie nie może sugerować, że użyte w nim pojęcie służby wojskowej nie obejmuje któregokolwiek z jej rodzajów, w tym rezerwowej jej formy. Zdaniem Ministra Wojewoda Łódzki wydając decyzję będącą przedmiotem postępowania nieważnościowego rażąco uchybił zasadom procedowania wprowadzając do obrotu prawnego decyzję, która nie uwzględnia wszystkich dowodów w sprawie (zaświadczenia o służbie rezerwowej ojca) i rażąco uchybia przepisom stanowiącym podstawę tego rozstrzygnięcia.

W aktach przed Wojewodą Łódzkim znajdowało się zaświadczenie o podleganiu przez ojca zainteresowanej służbie rezerwowej w wojsku izraelskim. Dowodu tego organ nie uwzględnił. Z art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie wynika tymczasem, że wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym powodowało utratę obywatelstwa polskiego. Decyzja Wojewody Łódzkiego stoi zatem w oczywistej sprzeczności z treścią tego przepisu i została podjęta z rażącym jego naruszeniem, gdyż ojciec zainteresowanej utracił obywatelstwo przyjmując obowiązki w obcym wojsku, a wraz z nim to obywatelstwo utraciła z mocy art. 13 małoletnia jego córka Z. A.

Jednocześnie organ nie stwierdził, aby w późniejszym czasie zainteresowana nabyła polskie obywatelstwo.

Skargę na decyzję z [...] maja 2011 r. wniósł pełnomocnik zainteresowanej.

Podniósł zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji, pomimo że sprawa w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego z [...] września 2007 r. została już uprzednio ostatecznie zakończona decyzją z [...] października 2010 r. o umorzeniu postępowania w następstwie prawomocnego wyroku NSA z 26 sierpnia 2010 r. (sygn. akt II OSK 1155/09) oddalającego skargę Ministra od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 marca 2009 r. (sygn. akt IV SA/Wa 56/09) uchylającego poprzednio wydane decyzje o stwierdzeniu nieważności omawianej decyzji Wojewody Łódzkiego.

Skarga wnosi o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] kwietnia 2011 r.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że postępowanie zostało wszczęte i zakończone, pomimo tego że sprawa w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego z [...] września 2007 r. została już uprzednio rozstrzygnięta ostateczną decyzją Ministra z [...] października 2010 r. Rozstrzygnięcie to zapadło wskutek wydania przez NSA wyroku oddalającego skargę na wyrok WSA w Warszawie z 12 marca 2009 r. (sygn. akt IV SA/Wa 56/09) uchylającego poprzednio wydane decyzje o stwierdzeniu nieważności omawianej decyzji Wojewody Łódzkiego.

Tym samym świadczy to o rażącym naruszeniu art. 156 § pkt 3 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 30 września 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 1066/11, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Z. A. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] maja 2011 r. [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w kontrolowanej przez Ministra decyzji Wojewoda Łódzki, powołując się na art. 1 ustawy o obywatelstwie polskim z dnia 15 lutego 1962 r. stwierdził, że Z. G. (A.) posiada obywatelstwo polskie. Przepis ten stanowi, że w dniu wejścia w życie tej ustawy obywatelami polskimi są osoby, które posiadają obywatelstwo polskie na podstawie dotychczasowych przepisów. Poczynione w sprawie przez organ nadzoru ustalenia wskazują, iż dla jej rozstrzygnięcia zastosowanie znajdowały przepisy ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. RP Nr 7, poz. 44 ze zm.), która obowiązywała w chwili zaistnienia zdarzeń mających znaczenie dla stwierdzenia nabycia, posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego przez zainteresowaną.

W sprawie wymagały wyjaśnienia dwie zasadnicze kwestie:

– czy dopuszczalne było ponowne prowadzenie postępowania nieważnościowego w sytuacji, gdy poprzednio Minister wszczął z urzędu i zakończył ostateczną decyzją z [...] października 2010 r. postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego z [...] września 2007 r. zgodnie ze wskazówkami zawartymi w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z 12 marca 2009 r. (sygn. akt IV SA/Wa 56/09),

– czy wydając decyzję o stwierdzeniu nieważności wymienionej decyzji Wojewody Łódzkiego w trybie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ nie naruszył tego przepisu.

Skarżąca działająca przez pełnomocnika w skardze podniosła zarzut ponownego rozpatrzenia tej samej sprawy, pomimo tego że w tym samym przedmiocie została już wydana ostateczna decyzja administracyjna.

Jak wynika z akt postępowania administracyjnego toczyło się już przed Ministrem postępowanie nieważnościowe oparte o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. dotyczące weryfikacji ostatecznej decyzji Wojewody Łódzkiego stwierdzającej posiadanie obywatelstwa polskiego przez Z. G. (A. ). Zakończyło się ono wydaniem decyzji z [...] października 2010 r. o jego umorzeniu. W uzasadnieniu tej decyzji organ podniósł, że taką wskazówkę zawarł w swoim wyroku z 12 marca 2009 r. WSA w Warszawie. Wobec tego poprzednia decyzja, na którą powołuje się skarga nie ma waloru rozstrzygnięcia merytorycznego.

Nie jest rzeczą bowiem co do zasady dopuszczalną prowadzenie przez organ administracji publicznej postępowania w sytuacji, gdy istnieje w obrocie prawnym ostateczna decyzja załatwiająca sprawę co do istoty i wydanie nowej decyzji, także co do istoty. Taka sytuacja procesowa została unormowana w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., który przewiduje sankcję nieważności jeżeli zostanie wydana ponownie decyzja w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Jednakże chodzi tutaj o sytuację, gdy zostaną wydane kolejno po sobie decyzje załatwiające sprawę co do istoty.

W rozpatrywanej sprawie nie zachodzi "powaga rzeczy osądzonej" bowiem pierwsza decyzja nie ma charakteru merytorycznego i nie stoi na przeszkodzie ponownemu prowadzeniu postępowania nadzorczego mającego na celu weryfikację decyzji stwierdzającej posiadanie obywatelstwa. Ponadto w przypadku postępowań nieważnościowych nieco inaczej zostały określone możliwości ponownego prowadzenia weryfikacji tej samej decyzji ostatecznej. Ponieważ jednak omówienie tego zagadnienia nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy – Sąd nie prowadził w tym zakresie wywodów.

Pozostaje zatem do rozpatrzenia kwestia, czy Minister zasadnie uznał, że decyzja Wojewody Łódzkiego rażąco naruszyła przepisy, co uzasadniało stwierdzenie jej nieważności. Przede wszystkim Minister miał istotne utrudnienie w prowadzeniu postępowania nadzorczego z tego powodu, że decyzja Wojewody Łódzkiego nie zawiera uzasadnienia. Nie jest zatem wiadomym jakie dowody stanowiły podstawę orzeczenia i czym kierował się organ podejmując takie rozstrzygnięcie. Organ dopatruje się rażącego naruszenia prawa – zarówno przepisów procesowych (dokładnie art. 7 i art. 77 k.p.a.), jak i prawa materialnego, tj. art. 11 pkt 2 i 13 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r.

W ocenie Sądu nieuprawnione było przyjęcie w zaskarżonej decyzji, że Wojewoda rażąco naruszył przepisy procesowe w zakresie prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Otóż decyzja o stwierdzeniu posiadania obywatelstwa nie posiada uzasadnienia, co jest dopuszczalne w świetle prawa. Art. 107 § 4 k.p.a. przewiduje możliwość odstąpienia od sporządzenia uzasadnienia decyzji, gdy uwzględnia ona w całości żądanie strony, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Jednocześnie art. 107 § 3 k.p.a. wskazuje jakie elementy winno zawierać uzasadnienie decyzji: winno wskazywać dowody, na których oparł się organ oraz przyczyny z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności. Wobec powyższego, jeżeli decyzja nie została uzasadniona, nie jest możliwa weryfikacja procesu myślowego, przyjętego przez organ przy dokonywaniu oceny zgromadzonych dowodów. W szczególności nie jest wiadome czy dokonał on oceny zaświadczenia wydanego w dniu 1 marca 2006 r. przez Siły Obrony Izraela dotyczącego służby wojskowej ojca skarżącej i jakie były jej wyniki. Następnie jaki wymiar dowodowy organ nadał temu dokumentowi. Z tych względów wykazanie naruszenia przepisów procesowych, a w dalszej kolejności rażącego, jest w tej konkretnej sytuacji – zdaniem Sądu – niemożliwe.

Natomiast trafnie Minister przyjął, że doszło do naruszenia wskazanych przez niego przepisów materialnych w sposób kwalifikowany i usprawiedliwiający stwierdzenie nieważności.

Nie było kwestią sporną, że ojciec skarżącej posiadał obywatelstwo polskie, które nabył na podstawie art. 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, pozostawało natomiast do oceny czy Wojewoda nie naruszył przepisów poprzez uznanie, że wymieniony nie utracił tego obywatelstwa w sytuacji, gdy odbywał służbę wojskową (rezerwę) w wojsku izraelskim.

Ustawa o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r. w art. 11 regulowała dwie niezależne przesłanki utraty obywatelstwa polskiego.

Pierwszą przesłanką utraty obywatelstwa polskiego było nabycie obcego obywatelstwa, z tym zastrzeżeniem, że osoby obowiązane do czynnej służby wojskowej mogły nabyć obywatelstwo obce jedynie po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego, zgodnie z obowiązującymi przepisami, w przeciwnym razie nadal były uważane wobec Państwa Polskiego za obywateli polskich (art. 11 pkt 1 w związku z art. 11 zd. 2 tej ustawy).

Drugą przesłanką utraty obywatelstwa polskiego było przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego wojewody (Komisarza Rządu m.st. Warszawy), wyrażonej w tym drugim przypadku w porozumieniu z właściwym dowódcą okręgu korpusu (art. 11 pkt 2 tej ustawy).

W przypadku ojca skarżącej, jak wskazał organ nadzoru, została spełniona przesłanka z pkt 2 art. 11 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r., bo jak wynika z przedłożonego przez niego zaświadczenia z 1 marca 2006 r. wydanego przez Siły Obrony Izraela należał on do sił rezerwowych w okresie od dnia 24 lipca 1950 r. do dnia 14 sierpnia 1967 r. Z regulacji art. 10 ustawy z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz.U. Nr 6, poz. 46 ze zm.) obowiązującej w dacie powołania do służby rezerwowej N. H. G. wynika, że powszechny obowiązek wojskowy obejmował obowiązki zgłaszania się do rejestracji, stawania do poboru, odbywania służby wojskowej i meldunkowy. W wykonaniu powszechnego obowiązku wojskowego w myśl art. 36 ust.1 tej ustawy odbywało się zasadniczą służbę wojskową i służbę wojskową w rezerwie. Według normy art. 37 ust. 2 tej ustawy obowiązkowi odbywania służby wojskowej w rezerwie podlegały osoby zaliczone do rezerwy: 1) po odbyciu zasadniczej służby wojskowej, 2) bez odbycia tej służby. Z przytoczonych przepisów wynika, iż obowiązek wojskowy obejmował między innymi obowiązek zgłaszania się do rejestracji i pozostawania w służbie rezerwowej.

Przepis art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r. nie zawęża przesłanki wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym do odbycia szczególnego rodzaju służby wojskowej, a w szczególności nie ogranicza pojęcia wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym do czynnej służby wojskowej. Każde więc wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym, na które obywatel polski nie otrzymał zezwolenia, bez względu na rodzaj służby, skutkuje utratą z mocy prawa obywatelstwa polskiego na podstawie art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r.

Mając zatem na uwadze, że ojciec skarżącej wstąpił jako obywatel Izraela do obowiązkowej służby rezerwowej w izraelskiej armii, organ słusznie uznał, że utracił on obywatelstwo polskie z dniem wstąpienia do wojska izraelskiego, ponieważ tym samym spełnił on jedną z przesłanek utraty obywatelstwa polskiego wymienioną art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r. Jednocześnie zasadnie stosownie do art. 13 tej ustawy skutki tej utraty rozciągały się na jego małoletnia córkę Z. G. (A. ).

W konsekwencji prawidłowo Minister uznał, że decyzja Wojewody Łódzkiego zawiera rozstrzygnięcie, którego nie można pogodzić z wnioskami wyprowadzonymi z analizy zarówno dokumentów, którymi dysponował Wojewoda, jak i przepisami prawa materialnego, które miał obowiązek zastosować. W sposób oczywisty Wojewoda naruszył przepis art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r., przyjmując, że ojciec skarżącej, bo od niego wywodziła swoje prawa odnośnie posiadania obywatelstwa, co wynika z zakresu dokumentów złożonych wraz z wnioskiem o stwierdzenie posiadania obywatelstwa, nie utracił obywatelstwa wraz z przyjęciem służby wojskowej w armii izraelskiej.

Kwestią wymagającą omówienia jest jeszcze stwierdzenie, że wykładnia art. 11 pkt 2 ustawy nie mogła mieć wpływu na rozstrzygnięcie.

Otóż trafne jest stanowisko, że zmiana wykładni danego przepisu nie może stanowić podstawy do podważenia ostatecznych decyzji administracyjnych. W tym względzie stanowisko sądów administracyjnych było jednoznaczne i jednolite. Ustawa o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r. nie określiła bliżej pojęcia służby wojskowej, a zgodnie z jednolitą w zasadzie linią orzecznictwa sądowego oraz praktyką organów administracyjnych zarówno z okresu międzywojennego, jak i powojennego, przez wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym należy rozumieć przyjęcie obowiązków w wojsku obcym. Zostało to ujęte w art. 115 ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz.U. Nr 25, poz. 220 ze zm.), a nadto przepis ten rozszerzał przesłanki utraty obywatelstwa polskiego również o przyjęcie obowiązków w obcej organizacji wojskowej bez zgody władzy polskiej. Podobne uregulowania zawierała ustawa z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym w art. 92 ust. 1, w myśl którego, kto będąc obywatelem polskim przyjmuje bez zgody właściwej polskiej władzy obowiązki w obcym wojsku lub w obcej organizacji wojskowej podlega karze więzienia na czas nie krótszy od lat 5 lub dożywotnio albo karze śmierci.

O rozbieżności interpretacyjnej w orzecznictwie, jako o negatywnej przesłance dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji, przy wydawaniu której zastosowano jedną z istniejących interpretacji przepisów można mówić tylko w przypadku, gdy rzeczywiście rozbieżność taka istnieje. W omawianej sprawie pojawiły się rozstrzygnięcia, które wykładały pojęcie służby wojskowej jako służby czynnej, miały one jednak charakter incydentalny i nie można twierdzić, aby ukształtowały one taką sytuację, że istnieje rozbieżność w wykładaniu pojęcia służby wojskowej, która wykluczałaby możliwość przyjęcia, że doszło do rażącego naruszenia prawa.

Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o powołane przepisy i w aspekcie uchybień, które byłby zobowiązany wziąć pod uwagę z urzędu, doszedł do przekonania, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, jak również innych przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

Z. A. wniosła od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparła na zarzutach:

1) wystąpienia nieważności postępowania (art. 183 § 1 pkt 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) prowadzonego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym (sygn. akt IV SA/Wa 1066/11) z powodu uprzednio zapadłego w tej samej sprawie prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 sierpnia 2010 r. (sygn. akt II OSK 1155/09) oddalającego skargę kasacyjną MSWIA od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 12 marca 2009 r. (sygn. akt IV SA/Wa 56/09) uchylającego z powodu rażącego naruszenia prawa decyzję MSWiA z [...] listopada 2008 r. (nr [...]) oraz utrzymaną nią w mocy decyzję MSWIA z [...] października 2008 r. (nr [...]) stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody Łódzkiego z [...] września 2007 r. stwierdzającej posiadanie przez Z. A. obywatelstwa polskiego,

2) naruszenia art. 134 w związku z art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt. 3 k.p.a. z powodu braku stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji MSWiA z [...] maja 2011 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji MSWiA z [...] kwietnia 2011 r. pomimo ponownego wszczęcia z urzędu i ostatecznego zakończenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego z [...] września 2007 r. stwierdzającej posiadanie przez Z. A. obywatelstwa polskiego, które to postępowanie zostało uprzednio zakończone ostateczną decyzją MSWiA z [...] października 2010 r. o umorzeniu postępowania (nr [...]).

Wyłącznie z ostrożności procesowej dodatkowo zarzuciła naruszenie:

1) art. 184 Konstytucji RP oraz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) przez to, iż Sąd I instancji zaniechał dokonania kontroli i zakwestionowania zaskarżonej decyzji, pomimo wydania jej z naruszeniem art. 6, 7, 16, 77, art. 138 § 2 i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 11 pkt 2 i 13 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z dnia 20 stycznia 1920 r.,

2) art. 3 § 1 i 2, art. 134, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/, art. 151, a także art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), ponieważ Sąd I instancji błędnie ustalił stan faktyczny w sprawie nie uwzględniając naruszenia wskazanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i dokonał wyłącznie kontroli legalności decyzji Wojewody Łódzkiego z [...] września 2007 r. bez oceny stopnia oraz charakteru naruszonego przez organ I instancji prawa, a w konsekwencji oddalił skargę na decyzję MSWiA zamiast ją uchylić.

Naruszenia te miały istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, gdyż w ich wyniku doszło do oddalenia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Na tych podstawach wnosiła o:

1) uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie,

2) zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargę kasacyjną oparto na zarzucie wystąpienia przesłanki nieważności, która została wyliczona w art. 183 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 3 "Nieważność postępowania zachodzi: jeżeli w tej samej sprawie toczy się postępowanie wcześniej wszczęte przed sądem administracyjnym albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona". Rozważenia zasadności tej przesłanki wymagało uwzględnienie regulacji prawnej zawartej w art. 170 i art. 171 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, która normuje prawomocność i powagę rzeczy osądzonej. Nie budzi wątpliwości, że w sprawie nie toczy się postępowanie sądowoadministracyjne. Do rozważenia pozostaje przesłanka nieważności – sprawa taka została już prawomocnie osądzona. Zgodnie z art. 170 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi "Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby". Według art. 171 tej ustawy "Wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia". Zarzut nieważności postępowania nie jest zasadny. W sprawie nie występuje powaga rzeczy osądzonej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 sierpnia 2010 r. sygn. akt II OSK 1155/09, w uzasadnieniu (s. 7) wskazał, że sprawa o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego z [...] września 2007 r. o stwierdzeniu posiadania obywatelstwa polskiego przez Z. G. (A.) Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji "w ogóle nie odnosił się do kwestii, czy skarżąca wobec nabycia obywatelstwa obcego utraciła obywatelstwo polskie na podstawie art. 11 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, ani nie oceniał, czy zostały spełnione przesłanki w tym zakresie. Wnoszący skargę kasacyjną organ w ogóle nie powołuje się na te okoliczności w zaskarżonej decyzji, jak i w podstawach kasacyjnych, co oznacza, że w tym aspekcie sprawa w postępowaniu nieważnościowym w ogóle nie była rozpoznawana". W tym zakresie więc nie można wywodzić powagi rzeczy osądzonej, a zatem zarzutu jej prawomocnego osądzenia.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 134 w związku z art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz w związku z art. 156 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Według art. 156 § 1 pkt 3 "Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną". Po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 sierpnia 2010 r. sygn. akt II OSK 1155/.09 została wydana przez Ministra Spraw Wewnętrznych decyzja z [...] października 2010 r. o umorzeniu postępowania wszczętego z urzędu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego z [...] września 2007 r. Decyzja o umorzeniu postępowania pozostawała w ścisłym związku z zakresem rozstrzygnięcia uchylonymi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie decyzjami o stwierdzeniu nieważności. Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku wskazał w jakim zakresie nie było rozpoznania nieważności decyzji Wojewody Łódzkiego z [...] września 2007 r. W sprawie zatem nie występuje przesłanka nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego ze względu na odrębną podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia sprawy nieważności decyzji z [...] września 2007 r. Należy powołać uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 6/09, w której przyjęto: "Żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, od której skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, powinno zostać załatwione przez wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania (art. 157 § 3 k.p.a.) wówczas, gdy w rezultacie wstępnego badania zawartości żądania organ administracji publicznej ustali wystąpienie – z uwagi na uprzednio wydany wyrok sądu – przeszkody przedmiotowej czyniącej jego rozpoznanie niedopuszczalnym. W pozostałych przypadkach organ administracji publicznej obowiązany jest rozpoznać żądanie co do istoty, stosując art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 k.p.a." Uchwała ta ma znaczenie dla wskazania dopuszczalności wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie nieważności decyzji w zakresie przedmiotowo odrębnej podstawy materialnoprawnej, tak jak miało to miejsce w sprawie.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 6, art. 7, art. 16, art. 77, art. 138 § 2, art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 11 pkt 2 i art. 13 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Według art. 11 pkt 2 powołanej ustawy "Utrata obywatelstwa polskiego następuje: przez przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego wojewody (...)". Artykuł 13 tej ustawy stanowi, że "Nadanie i utrata obywatelstwa polskiego, o ile inaczej nie zastrzeżono w akcie nadania lub w orzeczeniu o utracie obywatelstwa, rozciąga się na żonę nabywającego lub tracącego obywatelstwo polskie, tudzież na jego dzieci, w wieku do lat 18". W skardze kasacyjnej nie podważono wykładni tych przepisów, przez zakwalifikowanie do rażącego naruszenia prawa. Nie obalono tej interpretacji przez poszerzenie o przepisy obce, a ograniczono się wyłącznie do powołania orzeczeń sądów administracyjnych, nie odnosząc się do szerokiego rozważenia wystąpienia tej przesłanki w zaskarżonym wyroku.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 3 § 1 i 2, art. 134, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/, art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd w zaskarżonym wyroku szeroko wywiódł ciężar naruszonego przepisu prawa. Nie jest zasadny zarzut wadliwego ustalenia stanu faktycznego, który nie został podważony w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Tym samym nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 1 § 1 i 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Sąd przeprowadził w pełni prawidłową kontrolę zaskarżonej decyzji.

W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.