Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 614/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a), art. 17b ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 września 2021 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r., znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania R. K. (dalej jako: skarżący) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy M. P. z

[...] r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:

Wnioskiem z 7 grudnia 2020 r. skarżący wystąpił do organu I instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem M. K. (urodzonym w 1944 r.), legitymującym się orzeczeniem o trwałej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym oraz trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że jest jedyną osobą z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji na rzecz M. K., która taką opiekę może sprawować i faktycznie sprawuje. Wyjaśnił, że ojciec jest żonaty, ale żona ze względu na zły stan zdrowia nie jest zdolna do sprawowania opieki.

Decyzją z [...] r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, motywując odmowę dwiema okolicznościami. Po pierwsze, niespełnieniem przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111; dalej jako: u.ś.r.), gdyż z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Po drugie – ze względu na to, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.).

W odwołaniu od decyzji pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5 pkt 2 u.ś.r., a także szeregu przepisów postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik skarżącego położył nacisk na wadliwą wykładnię przepisów ustawy, nie uwzględniającą wyników wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że fakt pozostawania w związku małżeńskim i nielegitymowanie się przez małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego

Po rozpatrzeniu odwołania decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium zakwestionowało powołanie się przez organ I instancji na przesłankę negatywną związaną z wiekiem powstania niepełnosprawności osoby, nad którą ma być sprawowana opieka, ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (K [...]), w którym stwierdzono częściową niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Tym niemniej jednak, zdaniem Kolegium błąd organu I instancji nie miał wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, ze względu na wystąpienie negatywnej przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Żona niepełnosprawnego w stopniu znacznym M. K. – J. K. nie legitymuje się żadnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Dostrzegając rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych Kolegium przychyliło się do stanowiska akcentującego konieczność ścisłej (językowej) wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., wykluczającej możliwość oceny przez organ administracji lub sąd administracyjny, czy stan zdrowia osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Stosując ten pogląd w rozpoznawanej sprawie Kolegium stwierdziło, że okoliczność rzeczywistego sprawowania opieki przez skarżącego nad niepełnosprawnym ojcem nie znosi obowiązków określonych w art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciążących na matce skarżącego, gdyż istotne znaczenie w tym zakresie ma jedynie to, że matka formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Problemy zdrowotne J. K. nie stanowią wystarczającej podstawy do wyłączenia stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.

Ponadto, w ocenie Kolegium, skarżący nie spełnia warunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., którym jest - w przypadku rolnika - zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Skarżący złożył we wniosku o przyznanie świadczenia oświadczenie, że jest rolnikiem i zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 listopada 2020 r. W ocenie Kolegium zebrany w postępowaniu odwoławczym materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości, że skarżący w posiadanym gospodarstwie rolnym prowadzi osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą

i wbrew oświadczeniu nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Z ustaleń organu wynika, że skarżący jest właścicielem użytków rolnych o pow. 3,10 ha (1,9145 ha przeliczeniowego). Skarżący ma zarejestrowane w Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa gospodarstwo rolne, korzysta z płatności bezpośrednich a także otrzymuje zwrot części podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej.

W ocenie Kolegium zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad ojcem nie wymagał i nie wymaga rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a dowodem na to jest przede wszystkim to, że dotychczas skarżący prowadził gospodarstwo rolne

i jednocześnie opiekował się ojcem. Ojciec skarżącego jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji co najmniej od [...] listopada 2017 r. (od dnia wydania orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS), natomiast skarżący w 2020 r. prowadził gospodarstwo rolne. Z wywiadów środowiskowych ze skarżącym i jego ojcem wynika, że niepełnosprawny M. K. mieszka z żoną oraz z synem, jego żoną

i dwojgiem dzieci. Skarżący pomaga ojcu w przebieraniu się, przy myciu, zawozi do lekarza, z tym że ostatnia wizyta była pół roku wcześniej, wykupuje leki a ponadto syn robi pranie, robi zakupy spożywcze. Córka, która mieszka w [...] umawia wizyty lekarskie lub załatwia telefonicznie recepty. Ojciec skarżącego oświadczył, że posiłki przygotowuje synowa. W ocenie Kolegium tak ustalony zakres opieki skarżącego nad niepełnosprawnym ojcem nie wskazuje na to, że opieki tej nie można by było pogodzić z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Jeżeli M. K. wymaga nadzorowania w przemieszczaniu się po domu, to należy zauważyć że w domu są też inni poza skarżącym domownicy, w tym jego żona i synowa i jak oświadczył sam M. K. podczas wywiadu - może liczyć na wparcie synowej, która razem z nim mieszka i nie pracuje. W ocenie Kolegium przy właściwej organizacji pracy skarżący mógłby pogodzić, i dotychczas godził, opiekę nad ojcem z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.

W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Kolegium pełnomocnik R. K. zarzucił:

(1) naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r., poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu, jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacji wobec ojca;

(2) dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że fakt pozostawania w związku małżeńskim i brak legitymowania się przez małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia;

(3) dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy brakiem wykonywania pracy zarobkowej przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma powstrzymywanie się od pracy zarobkowej bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy (pracy w gospodarstwie), co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia;

(4) niezastosowanie art. 17b ust. 1 pkt 2 u.ś.r., poprzez nieoparte na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym twierdzenie organu, że skarżący nie zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym i w konsekwencji wydanie decyzji odmawiającej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pomimo spełnienia przez skarżącego przesłanki opisanej ww. przepisem;

(5) naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez skarżącego w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki posiada żonę nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do ustalenia czy wymieniona osoba może sprawować opiekę nad mężem, co pozwoliłoby na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony oraz niepoparte zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym zaprzeczenie złożonemu przez skarżącego oświadczeniu (zgodnemu z art. 17b ust 2 u.ś.r.) i nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. okoliczności niemożności podjęcia pracy i niewykonywania pracy w gospodarstwie przez skarżącego.

Mając na uwadze tak sformułowane zarzuty pełnomocnik wniósł o uchylenie decyzji wydanych przez organy obydwu instancji, o zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu oraz o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo Kolegium podniosło, że na etapie sporządzania odpowiedzi na skargę ustaliło, że skarżący w czerwcu 2021 r. złożył kolejny wniosek o przyznanie płatności rolnych – na rok 2021.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że Kolegium prawidłowo nie podzieliło stanowiska organu I instancji co do podstawy odmowy przyznania świadczenia. Argumentacja Wójta Gminy M. P., który oparł decyzję odmowną wyłącznie na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K [...]; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wypada przypomnieć, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. WSA w Lublinie, z

7 marca 2019 r., II SA/Lu 55/19 i z 28 marca 2019 r., II SA/Lu 87/19 oraz powoływane tam orzeczenia NSA). Co do tej kwestii nie ma sporu prawnego między skarżącym a Kolegium.

Istotniejszym problemem dla rozpoznawanej sprawy są te przesłanki, na których Kolegium oparło uzasadnienie decyzji odmawiającej przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium oparło się na dwóch zasadniczych argumentach:

Po pierwsze, M. K., będący osobą, nad którą ma być sprawowana opieka przez skarżącego, pozostaje w związku małżeńskim z J. K., która nie legitymuje się żadnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, co oznacza wystąpienie negatywnej przesłanki wskazanej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. W świetle tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Po drugie, w ocenie Kolegium skarżący nie spełnia warunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., którym jest - w przypadku rolnika - zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Zdaniem Sądu kolejność przytoczonej argumentacji powinna być odwrócona w tym sensie, że przesłanka zaprzestania bądź niepodejmowania pracy zawodowej ma charakter pierwotny i podstawowy dla oceny prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wskazuje się w utrwalonym już orzecznictwie, podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (por. wyroki NSA z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11; z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13; z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16). Poglądy te w pełnej rozciągłości odnoszą się do rolników, dla których podstawowym warunkiem przyznania świadczenia jest zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego (art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r.).

Jeżeli nie występuje podstawowa przesłanka przyznania świadczenia w postaci związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy zarobkowej (w tym przypadku – zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego) a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, wszelkie pozostałe przesłanki tracą w istocie na znaczeniu.

Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r. stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. Potencjalne sankcje karne, jakie mogą być zastosowane względem rolnika, który złożył niezgodne z prawda oświadczenie, pozostają bez związku z obowiązkiem organu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu, Kolegium zasadnie dokonało zatem weryfikacji oświadczenia skarżącego o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym. Co więcej, Kolegium we wzorcowy wręcz sposób przeprowadziło postępowanie wyjaśniające, które doprowadziło do prawidłowej konkluzji, że skarżący nie spełnia przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

Podana przez Kolegium argumentacja w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest tak przekonująca, że w istocie nie sposób racjonalnie z nią polemizować. Nie sposób racjonalnie pogodzić twierdzenia skarżącego o rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego (oświadczenie złożone w dniu 2 lutego 2020 r.) z niespornie ustalonymi faktami, że skarżący nadal pobiera płatności bezpośrednie oraz uzyskuje zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Prawne przesłanki pobierania płatności bezpośrednich i zwrotu podatku akcyzowego są ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, co zasadnie wywiodło Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (s. 6-7). Istnieje jaskrawa wręcz sprzeczność między twierdzeniem skarżącego, podtrzymanym jeszcze w argumentacji skargi, a ustaleniami Kolegium, opartymi na dokumentach urzędowych pochodzących od właściwych organów (Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, Wójt Gminy M. P., wydający decyzje w sprawie zwrotu podatku akcyzowego), z których wynika, że już po złożeniu oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego (a nawet po wniesieniu skargi do sądu) skarżący złożył kolejne wnioski o zwrot podatku akcyzowego i o przyznanie płatności bezpośrednich.

Już ta argumentacja jest w zupełności wystarczająca do uznania, że Kolegium w pełni prawidłowo odmówiło skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na niespełnienie podstawowej przesłanki – zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego (złożone przez skarżącego oświadczenie jest sprzeczne ze stanem faktycznym).

Zasadność rozstrzygnięcia Kolegium wzmacnia równie trafna argumentacja odnosząca się do relacji między zakresem sprawowanej opieki (ustalonym w oparciu o wywiad środowiskowy) a możliwością pracy w gospodarstwie rolnym.

Po pierwsze, nie sposób nie zgodzić się z argumentem Kolegium, że skoro ojciec skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (z uwzględnieniem art. 3 pkt 21 lit. c) u.ś.r.) co najmniej od 2017 r., a skarżący jeszcze w 2020 r. z pewnością prowadził gospodarstwo rolne (co wynika nawet z jego oświadczenia), to brak jest koniecznego związku między koniecznością sprawowanej opieki i zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego (z zastrzeżeniem, że oświadczenie skarżącego w tym przedmiocie jest niezgodne z ustalonym stanem faktycznym). Innymi słowy: nie kwestionując faktu sprawowania opieki nad niepełnoprawnym ojcem, opieka ta nie stanowiła przeszkody w prowadzeniu gospodarstwa rolnego.

Po drugie, specyfika pracy w gospodarstwie rolnym jest zupełnie innego rodzaju niż zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Nie deprecjonując trudów pracy rolnika

i szerokiego zakresu czynności, jakie musi wykonywać w swoim gospodarstwie, nie sposób z drugiej strony zaprzeczyć, że w odróżnieniu od pracownika "etatowego", rolnik samodzielnie dysponuje swoim czasem. Z niespornych ustaleń poczynionych w toku wywiadów środowiskowych ze skarżącym i z jego ojcem wynika, że cała rodzina zamieszkuje wspólnie, w istocie wspólnie prowadzi (w sensie faktycznym) gospodarstwo domowe, domownicy zapewniają sobie wzajemnie pomoc w różnych czynnościach życia codziennego (przygotowywanie posiłków, pranie, sprzątanie, pomoc w czynnościach związanych z myciem i pielęgnacją). Biorąc pod uwagę obydwie te okoliczności, nie sposób znaleźć argumentów podważających tezę Kolegium, że w takich uwarunkowaniach zakres opieki, jaka skarżący sprawuje nad swoim ojcem nie wymagał i nie wymaga rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Konkludując: Kolegium zasadnie uznało, że skarżący nie spełnił warunku z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., tym samym prawidłowo odmówiło skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Podniesione w skardze zarzuty dotyczące tego aspektu sprawy są całkowicie niezasadne. Należy przy tym odnotować, że w skardze błędnie podniesiono zarzut naruszenia art. 17b ust. 1 pkt 2 u.ś.r., gdyż przepis ten (odnoszący się do małżonków rolników i domowników) nie miał w ogóle zastosowania w sprawie. Pełnomocnik skarżącego powinien był wskazać jako podstawę prawną zarzutu punkt 1 powołanego przepisu. Chybione są również zarzuty naruszenia przepisów postępowania w tym zakresie. Skoro Kolegium zgodnie z prawem odmówiło przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie naruszyło tym samym zasady legalności (art. 6 k.p.a.). Jak już była o tym mowa stan faktyczny został ustalony w pełni prawidłowo, nie doszło do naruszenia zasady prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), ani swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Równie wzorcowe jest uzasadnienie decyzji Kolegium, w którym przedstawiono przejrzyście i przekonująco cały tok argumentacji, który doprowadził do wydania takiego, a nie innego rozstrzygnięcia. Nie sposób dopatrzeć się w działaniach Kolegium naruszenia zasady informowania stron (art. 9 k.p.a.). Równie bezzasadny jest zarzut naruszenia zasady ochrony zaufania (art. 8 k.p.a.). Ochronie podlegają wyłącznie oczekiwania uzasadnione, mające oparcie w obowiązujących przepisach. Nie sposób uznać, że decyzja zgodna z prawem, choć niezgodna z oczekiwaniami strony postępowania, narusza zaufanie tej strony do organów administracji publicznej.

Powyższe argumenty są wystarczające do oddalenia skargi, z uwagi na to, że decyzja Kolegium jest zgodna z prawem. Tym niemniej jednak, kierując się koniecznością kompleksowej oceny zaskarżonej do sadu decyzji i odniesienia do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, konieczne jest również odniesienie się do stanowiska Kolegium w zakresie, w jakim oparło odmowę przyznania świadczenia na negatywnej przesłance wyrażonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.

Powołany przepis interpretowany z zastosowaniem wyłącznie wykładni językowej nie pozostawia wątpliwości co do tego, że nie jest możliwe przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Wyłączenie zastosowania tej przesłanki negatywnej jest możliwe wyłącznie wówczas, gdy współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy przyjęciu tak ścisłej interpretacji analizowanego przepisu, kwestie faktycznej możliwości sprawowania opieki przez małżonka pozostają całkowicie irrelewantne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Obydwu stronom sporu znany jest fakt rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych na tle interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. (zarówno skarżący, jak i Kolegium powołują orzeczenia wspierające przeciwstawne poglądy w tym zakresie). W orzeczeniach tutejszego Sądu prezentowany był pogląd odwołujący się do tego nurtu orzeczniczego, który podkreślał konieczność dokonywania w pewnych szczególnych sytuacjach korekty wyników wykładni językowej analizowanego przepisu. Konsekwencją tego poglądu było dopuszczanie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, pomimo wystąpienia przesłanki negatywnej, tzn. w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki miała małżonka, a małżonek ten nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniach tych wskazywano, że fakt pozostawania w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważany za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana w dalszej kolejności (por. przykładowo: wyrok NSA z 19 stycznia 2017 r., I OSK 1622/15; wyrok WSA w Białymstoku z 4 kwietnia 2013 r. II SA/Bk 987/12 ; wyrok WSA w Łodzi z 6 lipca 2020 r., II SA/Łd 346/20; wyrok WSA w Olsztynie z 12 marca 2020r., II SA/Ol 28/20; wyrok WSA w Poznaniu z 1 lipca 2020 r., IV SA/Po 473/20; wyrok WSA w Rzeszowie z 7 lipca 2020 r., II SA/Rz 312/20; wyrok WSA we Wrocławiu z 8 marca 2012 r., IV SA/Wr 848/11). Trzeba przy tym zauważyć, że sądy odwoływały się do wykładni celowościowej, nader mocno korygującej wyniki wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. w przypadkach naprawdę wyjątkowych, kiedy odmowa przyznania świadczenia poprzez odwołanie do literalnego brzmienia przepisu godziłaby w elementarne poczucie sprawiedliwości i byłaby sprzeczna z aksjologią prawną, na której opiera się system wsparcia określony przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dotyczyło to przypadków skrajnych, kiedy wymaganie realizacji obowiązku opieki przez małżonka prowadziłoby do konkluzji irracjonalnych, godzących w elementarne poczucie sprawiedliwości i podważających aksjologiczne fundamenty systemu prawnego (zasada sprawiedliwości społecznej – art. 2 Konstytucji, nakaz ochrony i opieki nad rodziną – art. 18 Konstytucji) oraz nakaz pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej – art. 71 Konstytucji). W szczególności chodziło o sytuacje, kiedy małżonek osoby wymagającej opieki sam był osobą niepełnosprawną (choć nie w stopniu znacznym), dotkniętą poważnymi schorzeniami uniemożliwiającymi sprawowanie opieki, znajdująca się w trudnej sytuacji materialnej (por. przykładowo wyroki tutejszego Sądu z 26 listopada 2020 r., II SA/Lu 457/20; z 7 stycznia 2021 r., II SA/Lu 658/20 oraz powoływane tam orzecznictwo).

Należy jednak zauważyć, że w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zdecydowanie dominuje pogląd bazujący na ścisłej, językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. W świetle tej, dominującej aktualnie linii orzeczniczej, w oparciu o literalne brzmienie, zasadne i konieczne jest ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. Natomiast otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pomimo pozostawania przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim jest możliwe jedynie w sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Taki pogląd został wyrażony nie tylko w powoływanym przez Kolegium wyroku NSA z 11 sierpnia 2020 r. (I OSK 599/20), ale również w całym szeregu innych wyroków tego Sądu (por. wyroki NSA: z 14 grudnia 2018 r., I OSK 3539/18; z 23 stycznia 2020 r., I OSK 2462/19; z 25 września 2020 r., I OSK 960/20; z 20 listopada 2020 r., I OSK 1304/20; z 2 grudnia 2020 r., I OSK 2900/19; z 20 stycznia 2021 r., I OSK 2031/20; z 9 lutego 2021 r., I OSK 2390/20; z 24 lutego 2021 r., I OSK 2422/20). Pogląd taki jest prezentowany w ostatnim czasie również w orzeczeniach tutejszego Sądu (por. wyroki z 4 lutego 2021 r., II SA/Lu 665/20 i z 22 kwietnia 2021 r., II SA/Lu 81/21).

Biorąc pod uwagę powyższy, dominujący aktualnie nurt orzeczniczy, dążąc do poszanowania wartości jednolitości orzecznictwa sądowego, jako wartości istotnej z punktu widzenia konstytucyjnych standardów równości wobec prawa i pewności prawa, Sąd w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie uznaje za prawidłowy pogląd wskazujący na konieczność literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. W tej sytuacji należy uznać, że stanowisko Kolegium jest prawidłowe również w zakresie tej przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kwestia faktycznej możliwości sprawowania opieki nad mężem przez J. K. jest irrelewantna dla rozstrzygnięcia, skoro J. K. bezspornie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. należy uznać za niezasadny. Zarzut ten bazuje na poglądach wyrażanych w orzecznictwie, ale sprzecznych z aktualnie dominująca linią orzeczniczą.

Mając powyższe na uwadze, nie znajdując podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.