Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 328/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, 1a, 1b, ust. 5 pkt 2 lit a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 maja 2021 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30 grudnia 2020 roku ([...]) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia 17 listopada 2020 roku ([...]) w przedmiocie odmowy przyznania Pani J. R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką B. W..

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 24 sierpnia 2020 roku Pani J. R., reprezentowana przez r.pr. M. A. T., zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką B. W.. Do wniosku załączono oświadczenie wnioskodawcy z dnia 1 sierpnia 2020 roku, informację dotyczące czynności wykonywanych podczas opieki nad osobą niepełnosprawną, karty informacyjne z leczenia szpitalnego osoby niepełnosprawnej, wypis z treści orzeczenia z dnia [...]. o pierwszej grupie inwalidztwa oraz całkowitej i trwałej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji.

Burmistrz Miasta i Gminy S. decyzją z dnia 17 listopada 2020 roku na podstawie art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 1 ust. 1b oraz art. 20 ust. 2 i ust 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020r., poz. 111 ze zm.) odmówił przyznania Pani J. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, w związku z opieką nad matką B. W..

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji argumentował, że w świetle orzeczenia o niepełnosprawności nie da ustalić od kiedy nastąpiła niepełnosprawność Pani B. W.. Skutkiem wejścia w życie wyroku TK z dnia 21 października 2014 roku, sygn. akt K 38/13 nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "praw" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Zdaniem organu I instancji nie był on uprawniony do zmiany w zakresie stosowania prawa, które pozostało niezmienione, stosownie do obowiązującej treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie zostały zatem spełnione przesłanki przyznania świadczenia. Takie rozstrzygniecie organu jest także zgodne ze stanowiskiem Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej i organ nie może wydać decyzji niezgodnej z tym stanowiskiem Ministerstwa, gdyż jest związany zasadą legalizmu.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł pełnomocnik wnioskodawczyni domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S. i orzeczenie o przyznaniu świadczenia. Odwołująca się zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinny poprzez jego zastosowanie pomimo uznania tego przepisu za sprzeczny z art. 32 ust. 1 Konstytucji wyrokiem TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W uzasadnieniu odwołania wskazano, że okoliczność niemożności ustalenia daty powstania niepełnosprawności jest bez znaczenia w świetle treści rozstrzygnięcia Trybunału. Przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych został uznany za niekonstytucyjny i od tego momentu nie ma zastosowania. Organy winne są zatem uwzględnić rozstrzygnięcie Trybunału w niniejszej sprawie.

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 grudnia 2020 r. organ odwoławczy na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 pkt 2 lit a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020r., poz. 111 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia 17 listopada 2020 r. odmawiającą przyznania J. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że w świetle wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 niezgodny z Konstytucją jest przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdy różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W konsekwencji niedopuszczalna jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która uznana została za niezgodną z Konstytucją i w tym zakresie odwołanie było zasadne. Jednakże, Kolegium wskazało, że uzasadniona jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz J. R. – córki B. W. - w związku z zastosowaniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem organu, przepis ten, mówiący o nieprzysługiwaniu świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie może być wykładany jedynie literalnie, ale musi podlegać wykładni celowościowej i systemowej oraz prokonstytucyjnej. Oznacza to, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym, niż współmałżonek osoby podlegającej opiece, osobom, na których ciążyłby obowiązek alimentacyjny w dalszej kolejności, możliwe staje się, gdyby współmałżonek, nie posiadając orzeczenia o niepełnosprawności, obiektywnie, tj. z przyczyn niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie byłby zdolny do sprawowaniu opieki nad drugim współmałżonkiem. To stanowisko organ II instancji oparł o szeroko cytowane orzecznictwo sądowoadministracyjne. Zdaniem organu, mąż B. W. może obiektywnie sprawować opiekę nad swoją żoną. J. W. nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, a przedstawione zaświadczenie lekarskie od lekarza rodzinnego z 10 września 2020r. wskazuje że ze względu na stan zdrowia nie może opiekować się żoną. Organ wskazał, że z uwagi na wiek – [...] lat – i stan zdrowia może nie być w stanie opiekować się żoną, ale nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Jego obowiązek alimentacyjny jest zatem aktualny i bliższy, aniżeli obowiązek alimentacyjny J. R. – córki B. W. i J. W.. To oznacza spełnienie się przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem konieczność odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawczyni.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 30 grudnia 2020 roku wniosła J. R. reprezentowana przez r.pr. M. A. T..

W skardze zarzucono obrazę przepisów:

1. prawa procesowego art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego i brak zebrania całego materiału dowodowego, co z kolei skutkuje wadliwym, tj. niedostatecznym wyjaśnieniem stanu faktycznego, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy oraz poprzez brak uwzględnienia słusznego interesu strony;

2. prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego literalną wykładnię polegającą na przyjęciu, że osobie realnie sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną nienależne jest świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji, w której małżonek osoby niepełnosprawnej nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności pomimo, że nie sprawuje opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz rozważenie uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

W uzasadnieniu skargi odwołując się do orzeczenia WSA we Wrocławiu

z 9 października 2019r., sygn. akt IV SA/Wr 242/19, pełnomocnik skarżącej wskazał na zasadność zastosowania wykładni celowościowej przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych zmierzającej do przyznania świadczenia osobie rzeczywiście opiekującej się osobą niepełnosprawną.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi odwołując się do motywów uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się niezasadna.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej – "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącej J. R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką B. W..

W tym miejscu Sąd wskazuje, że organy administracji publicznej I i II instancji prawidłowo i w stopniu wystarczającym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ustaliły stan faktyczny sprawy, który Sąd przyjmuje i uznaje za podstawę do swoich dalszych rozważań. W sprawie niesporne było, że B. W. legitymuje się orzeczeniem równoważnym z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz pozostaje w związku małżeńskim z J. W. nieposiadającym żadnego orzeczenia o niepełnosprawności (k. 2-3 akt adm. I inst.).

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111), zwanej dalej: "ustawą", obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji), a w szczególności art. 17 ustawy.

Istotą sporu pomiędzy rozstrzygającymi sprawę organami a skarżącą jest zagadnienie, czy dopuszczalna była w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce (skarżącej) z tytułu rezygnacji z pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną matką posiadające orzeczenie o całkowitej i trwałej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji, w sytuacji, gdy wymagająca opieki matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

Z pierwszej kolejności wskazać należy, że zasadnie przyjął organ odwoławczy, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b ustawy uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opieki, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. W związku z powyższym, Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że fakt, iż nie da się ustalić daty od której istnieje niepełnosprawność B. W. - matki skarżącej nie mógł stanowić przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Przechodząc do istoty rozstrzygnięcia przytoczyć należy przepisy mające zastosowanie w sprawie, mianowicie art. 17 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast stosownie do art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis ten stanowi zatem jedną z przesłanek wyłączających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd podzielił także stanowisko organu odwoławczego, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do uznania, że niedopuszczalne jest przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że małżonek niepełnosprawnej matki skarżącej, a jej ojciec, nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym oraz z przyczyn obiektywnych nie wynika, że nie może sprawować opieki nad żoną. Ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zatem brak podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce na niepełnosprawną matkę, gdy ta pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność, wówczas bowiem ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na podmioty, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a ustawy. Jako przykład można podać wniosek o świadczenie pielęgnacyjne składany przez syna na matkę, w sytuacji gdy zarówno matka, jak i ojciec legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. Anna Kawecka [w:] Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz do art. 17, red. Katarzyna Małysa-Sulińska. LEX 2015).

Dominujące jest aktualnie stanowisko sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego, które podziela także Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, że pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym.

Podkreśla się bowiem w orzecznictwie, że zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej K.r.o.) wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Podkreślenia wymaga, że nawet w przypadku ustania małżeństwa w wyniku rozwodu, stosownie do art. 60 § 1 K.r.o., małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Przepis art. 130 K.r.o. wskazuje natomiast, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.

Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. Podnoszona w skardze kasacyjnej okoliczność zaistnienia rzeczywistej całodobowej stale sprawowanej przez skarżącą w ramach obowiązku alimentacyjnego opieki nad niepełnosprawną matką, nie znosi obowiązków określonych w art. 23 K.r.o. ciążących na małżonku osoby niepełnosprawnej. Należy tu zauważyć, że o ile z niekwestionowanego stanu faktycznego ustalonego przez organy administracji wynika, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką to, z ustaleń tych nie wynika niemożliwość wykonywania opieki nad żoną przez jej męża.

Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy.

W ocenie Sądu ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Podkreślić przy tym należy, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem.

Prezentowany pogląd, dotyczący przedstawionej powyżej wykładni art. 17 ust. 1, ust 1a, i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy został wyrażony m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2462/19, z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18, z 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 3283/14, z 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1219/13, z 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 251/14, z 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2623/12 (dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z przedstawionych wyżej powodów Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie podzielił odmiennego stanowiska prezentowanego przez skarżącą w wyroku WSA we Wrocławiu z 9 października 2019r. (sygn. akt IV SA/Wr 242/19). Podobnie wyraził się także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 sierpnia 2020r. (sygn. akt I OSK 599/20, dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym nie podzielił stanowiska wyrażonego w wyrokach NSA: z 18 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1200/14 i z 19 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 1622/15 oraz wyrokach WSA; w Rzeszowie z 24 czerwca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 522/19, w Białymstoku z 11 października 2012 r. sygn. akt II SA/Bk 642/12 i 4 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Bk 987/12, w Poznaniu z 13 czerwca 2012 r. sygn. akt II SA/Po 242/12 i z 10 października 2019 r. sygn. akt II SA/Po 583/19, we Wrocławiu z 8 marca 2012 r. sygn. akt IV SA/Wr 848/11, w Olsztynie z 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Ol 1391/12 (dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dodatkowo Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przyjęta wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa. Zasady tej nie można rozumieć jako nakazu identycznego traktowania wszystkich osób, zobligowanych do alimentacji. Więź istniejąca pomiędzy małżonkami ma bowiem zupełnie inny wymiar od powiązań rodzinnych występujących pomiędzy krewnymi. W niniejszym przypadku nie można też mówić o naruszeniu art. 18 Konstytucji RP, który stanowi ogólną ramę zobowiązującą państwo do zapewnienia rodzinie pomocy i ochrony nie konkretyzując warunków jej przyznania i pozostawiając tym samym ustawodawcy określenie form i przesłanek jej świadczenia. Okoliczność wprowadzenia przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny w prawie do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego, nie oznacza bowiem, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony związku małżeńskiego, macierzyństwa i rodzicielstwa.

Dopóki, więc w sprawie skarżąca nie wykaże, aby mąż osoby niepełnosprawnej legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, brak realnego niewypełnienia obowiązków małżeńskich pomiędzy tymi osobami nie stanowi wystarczającej podstawy do wyłączenia stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Tym samym tracą na znaczeniu zarówno powołane w skardze okoliczności w zakresie oceny wyłączenia możliwości sprawowania opieki przez męża B. W. i sprawowania tej opieki przez skarżącą. Znaczenia takiego nie ma bowiem zaświadczenie lekarskie z 10 września 2020r. dołączone do wniosku o przyznanie świadczenia, które zaświadcza tylko tyle, że na dzień jego wystawienia J. W. ze względu na stan zdrowia nie był w stanie opiekować się chorą żoną B. W.. Dodać tu trzeba, że z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby mąż B. W. ze względu na stan zdrowia dysponował jakimkolwiek orzeczeniem o niepełnosprawności, a jak wskazano powyżej kwestia, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana jest w orzeczeniu o niepełnosprawności. Także w skardze nie wskazano jakichkolwiek innych dowodów na to, że J. W. nadal i realnie nie jest w stanie opiekować się żoną. Nie przedstawiono okoliczności wskazujących na ubieganie się przez męża osoby niepełnosprawnej o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności. Wprawdzie w skardze podniesiono zarzuty naruszenia przepisów regulujących przeprowadzanie postępowania dowodowego, ale w świetle zgromadzonych akt sprawy zarzut ten okazał się bezzasadny. Organy zwracały się do pełnomocnika skarżącej dwukrotnie o podanie, czy mąż osoby niepełnosprawnej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W odpowiedzi pełnomocnik przedłożył jedynie wcześniej załączone do wniosku zaświadczenie lekarskie z 10 września 2020r. Na drugie wezwanie organu nie odpowiedział w ogóle. W ocenie Sądu, nie jest tak, że tylko i wyłącznie organ jest jedyną stroną postępowania bezwzględnie zobowiązaną do wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy, także wnioskodawca winien jest udostępnić wszystkie znane mu dowody i przedstawić okoliczności na poparcie podnoszonych tez, a w niniejszej sprawie strona skarżąca opierała się jedynie na zaświadczeniu lekarskim z 10 września 2020r., które organ odwoławczy ocenił i zasadnie uznał, że jest okolicznością niewystarczającą do wyłączenia męża osoby niepełnosprawnej z kręgu zobowiązanych do realizacji w pierwszej kolejności swojego obowiązku alimentacyjnego. Tym bardziej, że dowody na okoliczność niemożności sprawowania opieki nad żoną przez J. W., z uwagi na jego stan zdrowia, leżą po stronie skarżącej. Przy czym, jak wskazano powyżej, dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie ma brak formalnego legitymowania się przez męża B. W. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ odwoławczy dochował zasad prawidłowego przeprowadzenia postępowania administracyjnego w świetle zasady dwuinstancyjności wyrażonej w art. 15 K.p.a., a także nie naruszył art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. Sąd nie dopatrzył się także innych naruszeń postępowania.

Wobec powyższego, wniesiona skarga podlega oddaleniu w całości, zgodnie z art. 151 p.p.s.a., jak Sąd orzekł w wyroku.

Sąd sprawę rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 Pp.p.s.a.) w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym zgłosiła skarżąca w skardze, a organ administracji nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.