Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 497/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 2, art. 134 par. 1, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 2, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 21 par. 1 pkt 2, art. 92 par. 1, art. 97 par. 1, art. 201 par. 1, art. 247 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 3 ust. 4
journal: Dz.U. 2006 nr 121 poz 844
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 497/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 lutego 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas, Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek (spr.), Sędzia: WSA Urszula Zięba, Protokolant: Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2010 r., sprawy ze skargi W. F., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 22 grudnia 2008 r. Nr [...], w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2008 r., I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, II. określa, że opisane w pkt I decyzje nie mogą być wykonane do chwili uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 24 października 2008r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy ustalił W. F. i pozostałym współwłaścicielom podatek od nieruchomości na rok 2008 w kwocie 52,00 zł od nieruchomości położonej w Koźmicach M.

W uzasadnieniu wyjaśniono, że podstawą wymiaru podatku od nieruchomości dla organu podatkowego były dane wynikające z ewidencji gruntów i budynków. Na podstawie tej ewidencji organ I instancji ustalił, iż W. F. jest jednym z współwłaścicieli działki nr [...] o powierzchni 0,0187 ha, sklasyfikowanej jako "dr" (droga). W zawiązku z powyższym organ podatkowy w oparciu o przepisy ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz Uchwałę nr XIII/145/2007 Rady Miejskiej w Wieliczce z dnia 29 listopada 2007r. w sprawie wysokości stawek podatku od nieruchomości, oraz zwolnień od tego podatku, przyjął przedmiotową nieruchomość dla celów opodatkowania podatkiem od nieruchomości jako "grunty pozostałe" stosując stawkę 0,28 zł za 1m2 powierzchni.

W odwołaniu od tej decyzji z dnia 7 listopada 2008r. W. F. zarzucił, że organ błędnie określił przedmiotową nieruchomość jako "grunty pozostałe". W ocenie odwołującego się nieruchomość ta stanowi drogę polną, wewnętrzną i w żadnym aspekcie nie jest związana z jakąkolwiek działalności gospodarczą.

Decyzją z dnia 22 grudnia 2008r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzje organu I instancji.

Uzasadniając takie rozstrzygniecie organ odwoławczy powołał się na treść art. 21 ust. l ustawy z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2000r. nr 100, poz. 1086 ze zm.), zgodnie z którym - podstawę planowania gospodarczego, planowania przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków.

W konsekwencji podstawą wymiaru m. in. podatku od nieruchomości są dane wynikające z ewidencji gruntów rolnych i budynków i w oparciu o te właśnie dane organy podatkowe ustaliły wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na 2008r.

Dodatkowo wskazano, że zgodnie z teścia § 68 i § 67 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. nr 38, poz. 454) grunty oznaczone symbolem "dr" – droga nie wchodzą w skład gospodarstwa rolnego. Zgodnie z klasyfikacją wynikającą z zapisów § 67 pkt 3 oraz § 68 ust. 3 pkt 7 lit. a cyt. rozporządzenia drogi należą do grupy gruntów zabudowanych i zurbanizowanych i stanowią tzw. tereny komunikacyjne. Powyższe grunty podlegają zatem uregulowaniom ustawy o podatku od nieruchomości odnoszącym się do "gruntów".

Mając powyższe na uwadze organ wskazał, że w świetle treści wypisu z rejestru gruntów z dnia 26 września 2008r. działka nr 108/2 o powierzchni 0,0187 ha, położona w miejscowości K. objęta współwłasnością, oznaczona jest jako "dr" – droga, w związku z tym zasadnie została opodatkowana stawką podatkową dla gruntów pozostałych.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skardze z dnia 2 marca 2009r. W. F. raz jeszcze podkreślił, że wbrew twierdzeniom organów podatkowych objęta decyzją podatkową droga jest drogą zieloną, a urzędnicy bezprawnie i bez zgody właścicieli dokonali jej utwardzenia. Tymczasem droga ta pełni jedynie funkcje gospodarcze umożliwiając dojazd do pól i domów.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę z dnia 24 marca 2009r. podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż podniesione w skardze.

Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Kontrola zgodności z prawem dotyczy właściwości organu administracyjnego w sprawie, jego kompetencji do załatwienia spraw decyzjami administracyjnymi, poprawnego zastosowania przepisów postępowania administracyjnego oraz załatwienia sprawy na podstawie prawidłowo stosowanych, pod względem zakresu obowiązywania i treści, przepisów prawa materialnego.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 w/w ustawy).

Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podniosła w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

Sąd, kierując się wskazanymi wyżej przesłankami i badając wydane w sprawie decyzje w granicach określonych przepisami powołanych ustaw, doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ decyzja organu podatkowego I instancji została wydana z naruszeniem prawa skutkującym jej nieważnością na podstawie art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej.

Kontroli sądu administracyjnego pod względem zgodności z prawem poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy w przedmiocie ustalenia podatku od nieruchomości na 2008r. dla W. F. – współwłaściciela działki nr [...] o powierzchni 0,0187 ha sklasyfikowanej w ewidencji gruntów i budynków jako droga. Z bezspornych ustaleń faktycznych (ewidencji gruntów i budynków) wynika, że wyżej opisana nieruchomość jest przedmiotem współwłasności A. C. (32/192), Z. F. (8/192), A. F. (96/192), W. F. (32/192), D. K. (12/192), K. T. (12/192).

Stosownie do art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2006r. Nr 121, poz. 844 ze zm.) powoływanej dalej jako "u.p.o.l.", jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach.

Dodatkowo należy przywołać art. 92 § 1 Ordynacji podatkowej, który stanowi, że jeżeli, zgodnie z ustawami podatkowymi, podatnicy ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe, a zobowiązanie to powstaje w sposób przewidziany w art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, odpowiedzialnymi solidarnie są podatnicy, którym doręczono decyzję ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego.

Skora zatem doręczenie decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości kreuje po stronie podatników (współwłaścicieli) solidarną odpowiedzialność podatkową, to staje się oczywistym, że obowiązkiem organu podatkowego jest prowadzenie postępowania wobec wszystkich mogących taką odpowiedzialność ponosić, czyli w przypadku zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości wobec wszystkich współwłaścicieli gruntów podlegających opodatkowaniu. W konsekwencji organ podatkowy zobligowany jest do adresowania decyzji podatkowych do wszystkich zobowiązanych osób. Powyższe przedkłada się na pozycję osób odpowiedzialnych solidarnie w toczącym się postępowaniu podatkowym w ten sposób, że każda z nich staje się stroną postępowania podatkowego w sprawie podatku od nieruchomości.

Postępowanie w sprawie podatku od nieruchomości służące ustaleniu istnienia obowiązku uiszczenia podatku od nieruchomości i jego wysokości powinno być przeprowadzone z udziałem wszystkich podatników. Każdy z podatników (współwłaścicieli) jest stroną tego postępowania. Niedopuszczalne jest pominięcie w decyzji ustalającej wysokość podatku od nieruchomości jednej z osób odpowiadających solidarnie za to zobowiązanie podatkowe. Niedopuszczalne jest również prowadzenie postępowania z pominięciem którejkolwiek ze stron. Wszystkie bowiem te osoby zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.o.l. odpowiedzialne solidarnie za zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości, mają prawo do uczestniczenia we wszystkich istotnych czynnościach oraz wypowiedzenia się w zakresie ustaleń dowodowych będących podstawą podejmowanej decyzji. Dotyczy to postępowania przed organem podatkowym I instancji oraz przed organem odwoławczym. Wniesienie bowiem odwołania przez jedną ze stron czyni decyzję organu I instancji w sprawie ustalenia wysokości podatku od nieruchomości rozstrzygnięciem nieostatecznym również dla pozostałych stron, które odwołania nie wnosiły. Dlatego też adresatem decyzji organu odwoławczego powinny być również wszystkie podmioty zobowiązane solidarnie z tytułu podatku od nieruchomości, niezależnie, który z nich składał odwołanie od decyzji organu podatkowego I instancji (por. wyrok NSA z dnia 23 lipca 1996r., sygn. akt SA/Rz 493/95).

Jak wynika z akt sprawy organ podatkowy I instancji prawidłowo prowadził postępowanie z udziałem wszystkich współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości, zwracając się do każdego z nich m.in. z pismem z dnia 1 września 2008r. o zaktualizowanie i złożenie: informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych, informacji o gruntach, informacji o lasach (IPN-1).

W przypadku jednego ze współwłaścicieli – A. F. przesyłka wraz z tym pismem została przez pocztę zwrócona organowi z adnotacją "Adresat zmarł". Organ podatkowy nie podjął żadnych kroków w celu wyjaśnienia tej okoliczności, lecz wysyłał do zmarłej A. F. kolejne pisma w toczącym się postępowaniu podatkowym, czyniąc ją również stroną i adresatem decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości na 2008r.

Ordynacja podatkowa na okoliczność śmierci osoby będącej stroną postępowania podatkowego zawiera stosowne regulacje, które organ podatkowy powinien był bezwzględnie zastosować. W pierwszej kolejności, po powzięciu informacji o śmierci w/w strony postępowania powinien na mocy art. 201 § 1 Ordynacji podatkowej obligatoryjnie zawiesić postępowanie podatkowe i podjąć działania w celu ustalenia spadkobierców zmarłej A. F., albowiem na podstawie art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej spadkobiercy podatnika przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy.

Dalsze postępowanie podatkowe zmierzające do ustalenia wysokości podatku od nieruchomości na 2008r. powinno być prowadzone z udziałem następców prawnych lub w przypadku ich nie zgłoszenia się bądź ich nie ustalenia, z udziałem kuratora masy spadkowej.

W niniejszej sprawie udział tych osób pominięto, a prowadzono postępowanie z udziałem osoby zmarłej oraz skierowano decyzję do osoby zmarłej. Nakładając obowiązek podatkowy na osobę zmarłą organ podatkowy I instancji dopuścił się rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Charakter strony postępowania, przysługujący osobie fizycznej wygasa z jej śmiercią, co oznacza, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdy zaś dojdzie do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej, należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności.

Stanowisko wskazujące na nieważność orzeczeń administracyjnych rozstrzygających o sytuacji prawnej osoby nieżyjącej znajduje pełną akceptację w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 1983r., sygn. akt II SA 261/83, wyrok WSA z dnia 7 kwietnia 2009r., sygn. akt I SA/Łd 1044/08). Zgodnie z tym kierunkiem orzecznictwa, prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa, jest to bowiem tego typu uchybienie, którego skutków, z punktu widzenia praworządności, w żaden sposób nie można zaakceptować.

Organ II instancji utrzymując w mocy decyzję, obarczoną wadą nieważności także dopuścił się rażącego naruszenia prawa, skutkującego koniecznością stwierdzenia nieważności takiej decyzji.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ podatkowy I instancji winien uwzględnić powyższe uwagi i przeprowadzić postępowanie podatkowe z zastosowaniem się do przepisów warunkujących jego prawidłowość, mając także na uwadze przepisy Rozdziału 14 Działu III Ordynacji podatkowej regulujących prawa i obowiązki następców prawnych (spadkobierców).

Sąd zwraca również uwagę, że w sytuacji, gdy nieruchomość stanowi współwłasność, decyzja ustalająca podatek od nieruchomości na wszystkich współwłaścicieli winna określać, że obowiązek podatkowy ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach. Brak w decyzji informacji o "solidarnym obowiązku podatkowym" może wygenerować sytuację, że ewentualne wszczęcie w tym stanie sprawy postępowania egzekucyjnego na podstawie tej decyzji, doprowadzić może de facto do wyegzekwowania od każdego ze współwłaścicieli całości należnego podatku od nieruchomości.

W związku z wykazanym rażącym naruszeniem prawa, jakiego dopuściły się organy orzekające w sprawie oraz faktem, że sprawa wraca do stadium postępowania przed organem I instancji, dokonywanie przez Sąd oceny zarzutów merytorycznych sformułowanych w skardze byłoby przedwczesne.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, art. 152 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.