Postanowienie NSA, sygn. akt II OZ 691/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 184, art. 197 § 2, art. 246 § 1, art. 252, art. 255
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 15 lipca 2010 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 31 maja 2010 roku, sygn. akt II SA/Gd 470/09 o oddaleniu wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie ograniczenia uciążliwego oddziaływania na środowisko postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 kwietnia 2010 r., sygn. akt II SA/Gd 470/09, odmówiono M. K. przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie ograniczenia uciążliwego oddziaływania na środowisko. W uzasadnieniu wskazano, iż wnioskiem złożonym w dniu 10 marca 2010r. na urzędowym formularzu M. K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wskazał w uzasadnieniu, iż jego sytuacja jest trudna, gdyż są prowadzone wobec niego postępowania egzekucyjne. Wskazał, iż nic nie posiada i nie jest nigdzie zatrudniony zatem żadnych dochodów nie uzyskuje. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z dwójką dzieci. Posiadane dwa lokale użytkowe wymagają remontu i nie przynoszą dochodów. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskodawcy pismem z dnia 17 marca 2010r., zobowiązano go do przedłożenia następujących dokumentów źródłowych: złożenia oświadczenia o wysokości dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę i źródle ich pochodzenia, wyciągów ze wszystkich posiadanych kont i lokat, odpisów zeznań podatkowych za 2008r.,oświadczenia czy skarżący bądź członkowie jego rodziny korzystają z pomocy społecznej, wykazania wysokości miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania., oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącego pojazdów mechanicznych (podania marki, roku produkcji, daty zakupu i aktualnej wartości). Skarżący wymaganych dokumentów nie przedłożył. Nie złożył także oświadczenia we wskazanym zakresie. Nadesłał jedynie pismo, gdzie wskazał, iż dochodów nie posiada, prowadzi działalność, ale nie przynosi ona dochodów. W tej sytuacji referendarz uznał, że skarżący uchylając się od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy nie wykazał wskazywanych we wniosku oraz w toku postępowania okoliczności, co w konsekwencji stanowiło przeszkodę do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.

Pismem z dnia 28 kwietnia 2010 r. (data stempla pocztowego) skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, twierdząc, że z uwagi na trudną sytuację materialną i wysokie koszty utrzymania nie ma środków na poniesienie kosztów sądowych.

Postanowieniem z dnia 31 maja 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, iż strona skarżąca wnioskująca zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym winna wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast strona domagająca się częściowego prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie pomimo wezwania Sądu skarżący nie nadesłał wskazanych w nim dokumentów, jak również nie złożył wymaganego oświadczenia, które pozwoliłyby na wyjaśnienie wszystkich okoliczności dotyczących jego aktualnej sytuacji finansowej. Skarżący powołał się na okoliczności, których istnienia w żaden sposób nie udowodnił. Sąd zaś nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń w tym przedmiocie.

Pismem z dnia 15 czerwca 2010 r. M. K. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie i przyznanie mu prawa pomocy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481).

Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym - pkt 1) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym - pkt 2).

Strona winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku.

Pamiętać należy, iż w postępowaniu sądowoadministracyjnym jedynym kryterium pomocy Państwa dla osób, które nie posiadają środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym (prawo pomocy) jest kryterium majątkowe. Z tego względu przedmiotem oceny Sądu rozpoznającego wniosek w tym zakresie jest stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy analizowany z punktu widzenia zdolności do ponoszenia kosztów postępowania.

Obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do strony ubiegającej się o zastosowanie wobec niej tej instytucji prawnej.

W tym celu, w myśl art. 252 p.p.s.a., żądanie zgłasza się na odpowiednim formularzu, w którego rubryki wpisuje się szczegółowe informacje o stanie rodzinnym i majątkowym. Jednocześnie, w razie uznania przez Sąd, iż dane pochodzące z formularza są niewystarczające do oceny stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych, na podstawie art. 255 p.p.s.a., istnieje możliwość skierowania do wnioskodawcy wezwania o dostarczenie dodatkowego oświadczenia, czy przedłożenia dokumentów źródłowych. Czynności te podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji – podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy.

Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony. W przedmiotowej sprawie należy zatem podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, iż strona, nie przedstawiając na wezwanie dokumentów, uniemożliwiła dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej sytuacji finansowej. Nie można było zatem w sposób jednoznaczny stwierdzić, iż ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie posiada żadnego majątku i wystarczających dochodów na pokrycie kosztów postępowania.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.