Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1609/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 116 par 1, art. 70 par 1
journal: Dz.U. 2019 poz 900
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 145 par 1   pkt 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Włodzimierz Gurba, Sędziowie sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz (sprawozdawca) asesor WSA Konrad Aromiński, Protokolant specjalista Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu wraz z drugim członkiem zarządu oraz spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okresy rozliczeniowe od kwietnia 2010 r. do maja 2011 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję w całości, 2) uchyla decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w zakresie punktu 1 tej decyzji.


UZASADNIENIE

D. K. (dalej: strona lub skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: organ odwoławczy lub Minister RPiPS) z [...] kwietnia 2019 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: Prezes Zarządu PFRON lub organ pierwszej instancji) z [...] grudnia 2015 r., w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości M. sp. z o. o. w upadłości likwidacyjnej (dalej spółka) z tytułu wpłat na PFRON.

W powyższej decyzji organ odwoławczy ustalił, co następuje.

Decyzją z [...] grudnia 2015 r. Prezes Zarządu PFRON:

1. ustalił, że odpowiedzialność za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON za okresy od kwietnia 2010 do maja 2011 w kwocie głównej: 220.947,00 zł, oraz z odsetkami w wysokości 22.826,00 zł, naliczonymi na dzień przed ogłoszeniem upadłości spółki, tj. 20 września 2011 r. ponosi skarżący, jako były prezes zarządu spółki, solidarnie z drugim członkiem zarządu Ireneuszem A. Z. oraz spółką;

2. umorzył postępowanie w części dotyczącej ustalenia odpowiedzialności skarżącego za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON za czerwiec 2011 r.

W odwołaniu od powyższej decyzji strona zarzuciła naruszenie:

1. art.187 § 1 w zw. z art. 122 oraz art. 121 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 900 z późn. zm.; dalej: Ordynacja podatkowa) poprzez niepełne ustalenie stanu faktycznego i niezebranie całego materiału dowodowego pozwalającego na wyjaśnienie stanu faktycznego oraz na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy, z uwagi na nieprzeprowadzenie dowodów wnioskowanych przez stronę w piśmie z 10 listopada 2015 r.;

2. art. 187 § 1 w zw. z art. 188 w zw. z art. 191 Ordynacji podatkowej, poprzez pozostawienie bez rozpoznania wniosków dowodowych wskazanych przez stronę w piśmie z 10 listopada 2015 r. oraz nierozpatrzenie całości materiału dowodowego i przyjęcia wadliwych wniosków i ocen, płynących z zebranego przez Prezesa Zarządu PFRON materiału dowodowego, w kluczowej dla strony kwestii, tj. zbadania, czy na podstawie art. 116 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, wniosek o ogłoszenie upadłości spółki został zgłoszony we właściwym czasie albo czy niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez winy strony;

3. naruszenie przepisu art. 188 w zw. z art. 180 § 1 w zw. z art. 187 § 1 w zw. z art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej z uwagi na nierozpoznanie wniosków dowodowych wskazanych przez stronę w piśmie z 10 listopada 2015 r., tj. brak postanowienia o ich dopuszczeniu bądź odmowie dopuszczenia;

4. błędną wykładnię art. 116 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, poprzez przyjęcie, że strona nie wykazała, że wniosek o zgłoszenie upadłości spółki został zgłoszony we właściwym czasie albo że niezgłoszenie wniosku o upadłość nastąpiło bez winy strony;

5. naruszenie przepisu art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r., Nr 127, poz. 721 ze zm.; dalej ustawa o rehabilitacji) z uwagi na ustalenie odpowiedzialności za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres od kwietnia do grudnia 2010 r., pomimo upływu terminu przedawnienia.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie punktu 1, ewentualnie o uzupełnienie postępowania dowodowego o wnioski zgłoszone w treści odwołania przez stronę, a po jego przeprowadzeniu, w przypadku potwierdzenia zgłoszonych zarzutów, o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania w sprawie.

Powołaną na wstępie decyzją z [...] kwietnia 2019 r. Minister RPiPS utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Organ odwoławczy przytoczył ustalenia organu pierwszej instancji, z których wynikało, iż spółka była zobowiązana do składania deklaracji i dokonywania wpłat na PFRON za okresy od kwietnia 2010 r. do maja 2011. Spółka złożyła deklaracje DEK-I-O za ww. okresy, lecz nie dokonała wpłat zobowiązań. Postanowieniem z [...] września 2011 r., w sprawie o sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w W. Wydział [...] Gospodarczy ogłosił upadłość spółki obejmującą likwidację jej majątku oraz wezwał wierzycieli upadłego do zgłaszania wierzytelności. Pismem z 17 października 2011 r. Prezes Zarządu PFRON zgłosił wierzytelność w kategorii 3. w łącznej kwocie 301.429,00 zł z tytułu wpłat na PFRON za listopad 2009 r. oraz za okres od kwietnia 2010 do września 2011. Sąd Rejonowy w W. pismem z 17 lipca 2014 r., w sprawie sygn. akt [...], w odpowiedzi na pismo PFRON poinformował, że wierzyciel - PFRON, nie został ujęty w ostatecznym planie podziału. Postanowieniem z [...] listopada 2014 r., sygn. akt [...], sąd upadłościowy stwierdził zakończenie postępowania upadłościowego spółki z uwagi na całkowitą likwidację masy upadłości.

Z ustaleń organu odwoławczego wynikało dalej, że postanowieniem z 2 listopada 2015 r. Prezes Zarządu PFRON wszczął postępowanie w przedmiocie ustalenia odpowiedzialności strony jako byłego prezesa zarządu solidarnie z pozostałymi członkami zarządu za zobowiązania spółki z tytułu wpłat na PFRON za okresy od kwietnia 2010 r. do czerwca 2011, które zostało zakończone wydaniem decyzji przez ten organ [...] grudnia 2015 r.

Organ odwoławczy powołał się, w szczególności na art. 49 ust. 1 i 2 ustawy o rehabilitacji oraz art. 107 § 1 i art. 116 Ordynacji podatkowej.

Odnosząc się do pierwszej pozytywnej przesłanki odpowiedzialności za zobowiązania spółki, którą jest pełnienie obowiązków członka zarządu w terminie powstania i płatności zaległości, objętych tym postępowaniem, organ odwoławczy ustalił, że zobowiązanie spółki wobec PFRON za okres od kwietnia 2010 r. do maja 2011 r. powstało w czasie, gdy skarżący pełnił funkcję prezesa zarządu w spółce, tj. od 7 czerwca 2007 r., co wynikało z uchwały nr 3/2007 oraz nr 21/2011 Rady Nadzorczej spółki, do 5 lipca 2011 r., kiedy to skarżącego odwołano z funkcji członka zarządu.

W ocenie organu odwoławczego, druga pozytywna przesłanka odpowiedzialności strony, tj. bezskuteczność egzekucji wobec spółki, została wykazana postanowieniem wydanym przez Sąd Rejonowy w W. [...] listopada 2014 r., w sprawie o sygn. akt [...], w przedmiocie zakończenia postępowania upadłościowego spółki z uwagi na całkowitą likwidację masy upadłości. Wierzytelność wobec PFRON nie została objęta ostatecznym planem podziału. W związku z powyższym Minister RPiPS uznał, że przesłanka bezskuteczności egzekucji z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej została wykazana.

Organ odwoławczy, powołując się następnie na przepisy ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2003 r. nr 60, poz. 535 ze zm., dalej prawo upadłościowe), w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r., tj. art. 10, art. 11 ust. 1 i 2 oraz art. 21 ust. 1, wskazał, że w sprawie doszło do ziszczenia się jednej z przesłanek ogłoszenia upadłości, mianowicie tej określonej w art. 11 ust. 1 tej ustawy. Zdaniem organu, wobec nieuiszczenia zapłaty za okres od kwietnia 2010 r. wymagalnej 20 maja 2010 r., wniosek o ogłoszenie upadłości powinien zostać złożony do 3 czerwca 2010 r., a taka sytuacja nie wystąpiła.

Odnosząc się do podnoszonego przez skarżącego argumentu, że z uwagi na zakres obowiązków wynikających z umowy o pracę, nie zajmował się on sprawami finansowymi w spółce, organ odwoławczy, przytaczając w tym zakresie poglądy wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych, wskazał, że profesjonalizm wymagany od członków zarządu spółki kapitałowej, a także wynikająca z niego podwyższona staranność pozwala na przyjęcie, że każdy członek zarządu obowiązany jest kontrolować sytuację w spółce przynajmniej z taką uwagą, która pozwala na zorientowanie się, iż jest ona niewypłacalna i że należy wystąpić z wnioskiem ogłoszenie upadłości. Obowiązkiem członka zarządu w organie zarządzającym spółki jest niewątpliwie monitorowanie zadłużenia spółki.

W ocenie Ministra RPiPS, nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty skarżącego dotyczące nieprawidłowego przeprowadzenia przez organ pierwszej instancji postępowania dowodowego. Ciężar dowodu w zakresie wystąpienia przesłanek wyłączających odpowiedzialność z art. 116 Ordynacji podatkowej spoczywa bowiem na podmiocie potencjalnie odpowiedzialnym jako osoba trzecia. W przedmiotowej sprawie Prezes Zarządu PFRON umożliwił stronie wykazanie negatywnych przesłanek odpowiedzialności, w szczególności wzywając stronę do przedstawienia dowodów mogących przyczynić się do rozstrzygnięcia sprawy pismami z 2 i 15 listopada 2015 r.

W odniesieniu do zarzutu strony dotyczącego niepowołania biegłego, Minister RPiPS zauważył, że organy podatkowe mogą samodzielnie, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ocenić, który moment był właściwym dla zgłoszenie przez członka zarządu wniosku o upadłość lub wszczęcie postępowania układowego wobec spółki. Organy administracji publicznej nie mają obowiązku dopuszczenia każdego dowodu proponowanego przez stronę, jeżeli dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego adekwatne i wystarczające są inne dowody zebrane w toku postępowania.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, z uwagi na ustalenie odpowiedzialności za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres od kwietnia do grudnia 2010 r., pomimo upływu terminu przedawnienia, Minister RPiPS wskazał na art. 70 § 3 Ordynacji podatkowej, który stanowi, że bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o zakończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego. W przedmiotowej sprawie postanowienie o zakończeniu postępowania upadłościowego uległo uprawomocnieniu z 2 grudnia 2014 r. Wobec powyższego, organ tn uznał zarzut przedawnienia za bezzasadny.

W ocenie Ministra RPiPS, prowadzone postępowanie dowiodło, że strona pełniła funkcję członka zarządu spółki w czasie, w którym upływał termin płatności zobowiązania oraz wykazało, iż pomimo, że została ogłoszona wobec spółki upadłość, a wierzyciel nie otrzymał należnych mu środków, co świadczy o bezskuteczności egzekucji.

Zdaniem Ministra RPiPS, skarżącemu należało przypisać winę nieumyślną w postaci niedbalstwa, gdyż odwołujący nie dołożył należytej staranności w realizacji swoich funkcji prezesa zarządu. Skarżący ani nie spłacił zaległości zobowiązanej spółki, ani nie wskazał mienia realnie istniejącego w momencie postępowania toczącego się w stosunku do członka zarządu, ani jego usytuowania.

Od powyższej decyzji strona wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżając ją w całości. i zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 75 § 1 i art. 78 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2018.2096 t.j., dalej: k.p.a.)

Skarżący podniósł, że przedłożył dowody na okoliczność braku postaw do ogłoszenia upadłości spółki oraz braku jego winy za niezgłoszenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Organ tych wniosków nie uwzględnił.

Strona argumentowała, że celem potwierdzenia powyższych okoliczności ponownie wniosła także o dopuszczenie jako dowodów:

1. schematu organizacyjnego wraz z częścią opisową spółki na okoliczność jego treści oraz faktycznego podziału obowiązków pomiędzy członków zarządu w czasie pełnienia funkcji członka zarządu i w tym celu zwrócenie się do syndyka masy upadłości spółki, W. M., adres [...] o jego przedłożenie lub wskazanie miejsca, gdzie przedmiotowa dokumentacja się znajduje celem jej zażądania

2. świadectwa pracy z 15 lipca 2011 r. na okoliczność jego treści oraz daty ustania stosunku pracy strony i w tym celu zwrócenie się do syndyka masy upadłości spółki o jego przedłożenie lub wskazanie miejsca, gdzie przedmiotowa dokumentacja się znajduje celem jej zażądania,

3. aktu odwołania z funkcji członka zarządu z 5 lipca 2011 r. i w tym celu zwrócenie się do syndyka masy upadłości spółki o jego przedłożenie lub wskazanie miejsca, gdzie przedmiotowa dokumentacja się znajduje celem jej zażądania,

4. tekstu jednolitego Aktu Założycielskiego spółki i w tym celu zwrócenie się do syndyka masy upadłości spółki o jego przedłożenie lub wskazanie miejsca, gdzie przedmiotowa dokumentacja się znajduje celem jej zażądania,

5. przedłożonej ze skargą umowy nr 322/2010 z 30 grudnia 2010 r. zawartej pomiędzy spółką a G. na okoliczność jej treści oraz braku podstaw do ogłoszenia upadłości spółki czasie pełnienia przez stronę funkcji członka zarządu;

6. dokumentów wzajemnych rozliczeń w ramach umowy nr 322/2010 z 30 grudnia 2010 r. pomiędzy spółką a G. w W. (obecnie Z. przy ul. J.) na okoliczność ich treści, okoliczności zawarcia i wykonania wykonywania umowy oraz braku podstaw do ogłoszenia upadłości spółki w czasie pełnienia przez skarżącego funkcji członka zarządu i w tym celu zwrócenie się do syndyka masy upadłości oraz Z. w W. o ich przedłożenie lub wskazanie miejsca, gdzie przedmiotowa dokumentacja się znajduje celem jej zażądania;

7. planów naprawczych sporządzanych i przedkładanych w okresie pełnienia przeze mnie funkcji członka zarządu oraz kolejnych zarządów do czasu ogłoszenia upadłości spółki, na okoliczność ich treści, kondycji finansowej spółki oraz braku podstaw do ogłoszenia upadłości w czasie pełnienia przez stronę funkcji członka zarządu i w tym celu zwrócenie się do syndyka masy upadłości lub wskazanie miejsca, gdzie przedmiotowa dokumentacja się znajduje celem jej zażądania oraz zwrócenie się do G. o ich przedłożenie;

8. dokumentów porozumień z kontrahentami spółki na okoliczność ich treści, kondycji finansowej spółki oraz braku podstaw do ogłoszenia upadłości w czasie pełnienia przez stronę funkcji członka zarządu i w tym celu zwrócenie się do syndyka masy upadłości o ich przedłożenie lub wskazanie miejsca, gdzie przedmiotowa dokumentacja się znajduje celem jej zażądania,

9. sprawozdań finansowych wraz z opiniami i raportami z badania przez biegłych rewidentów oraz zatwierdzających je uchwał Rady Nadzorczej i Zgromadzenia Wspólników spółki za lata 2008 - 2012 na okoliczność kondycji finansowej spółki oraz braku podstaw do ogłoszenia upadłości w czasie pełnienia przez stronę funkcji członka zarządu i w tym celu zwrócenie się do syndyka masy upadłości o ich przedłożenie lub wskazanie miejsca, gdzie przedmiotowa dokumentacja się znajduje celem jej zażądania;

10. ksiąg rachunkowych spółki za lata 2008 - 2012 na okoliczność kondycji finansowej tejże spółki oraz braku podstaw do ogłoszenia upadłości w czasie pełnienia przez skarżącego funkcji członka zarządu i w tym celu zwrócenie się do syndyka masy upadłości spółki;

11. opinii biegłego z zakresu księgowości i rachunkowości na okoliczność kondycji finansowej spółki, braku podstaw do ogłoszenia upadłości w czasie pełnienia przez stronę funkcji członka zarządu, ustalenia właściwego terminu do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki oraz prawidłowości sporządzania sprawozdań finansowych przez spółkę;

12. dokumentów znajdujących się w aktach sprawy o ogłoszenie upadłości oraz sprawy w postępowaniu upadłościowym, prowadzonej przed Sądem Rejonowym w W., sygn. akt [...] oraz [...], tj. wniosku o ogłoszenie upadłości, zgłoszeń wierzytelności, listy wierzytelności, wniosków syndyka w zakresie sprzedaży majątku z masy upadłości oraz postanowień sędziego komisarza w tym zakresie wraz z ewentualnymi zażaleniami na te postanowienia, na okoliczność ich treści oraz braku podstaw do stwierdzenia, że zaistniały przesłanki uzasadniające moją osobistą odpowiedzialność za zobowiązania spółki;

13. z raportu biegłego rewidenta z badania sprawozdania finansowego spółki za rok 2010 i w tym celu zwrócenie się o powyższy dokument do syndyka masy upadłości;

14. przesłuchanie w charakterze świadka T. M. głównego księgowego spółki (adres zamieszkania w dokumentach kadrowych spółki) na okoliczność kondycji finansowej spółki, braku podstaw do ogłoszenia upadłości w czasie pełnienia przez skarżącego funkcji członka zarządu, faktycznego podziału obowiązków pomiędzy członków zarządu spółki, nieprawidłowości w dokumentacji księgowej związanej z wyprowadzeniem pieniędzy przez jednego z członków zarządu spółki;

15. przesłuchania strony na okoliczność kondycji finansowej spółki, braku podstaw do ogłoszenia upadłości w czasie pełnienia przez skarżącego funkcji członka zarządu, faktycznego podziału obowiązków pomiędzy członków zarządu spółki, nieprawidłowości w dokumentacji księgowej związanej z wyprowadzeniem pieniędzy przez jednego z członków zarządu spółki i okresu powzięcia przeze mnie wiedzy o powyższym;

16. akt sprawy prowadzonej przed Sądem Okręgowym w S. [...] Wydział Karny o sygn. akt: [...] przeciwko I. Z., w szczególności złożonych w tym postępowaniu zeznań wszystkich świadków oraz opinii biegłych i w tym celu zwrócenie się do ww. Sądu o przedłożenie powyższych akt - na okoliczność wyprowadzenia pieniędzy przez I. Z. oraz nieprawidłowości w dokumentacji księgowej związanej z wyprowadzeniem pieniędzy przez jednego z członków zarządu spółki.

Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Skarżący argumentował, że w piśmie zawierającym wnioski dowodowe, które składał w postępowaniu przed organami obu instancji, wskazywał, iż dokumenty te są w posiadaniu, albo syndyka masy upadłości, albo w posiadaniu innych wskazanych podmiotów, a co za tym idzie nie był w stanie ich przedłożyć. Dokumenty powyższe są ważnymi dowodami potwierdzającymi stanowisko strony o braku podstaw do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, w czasie kiedy strona pełniła funkcję członka zarządu w spółce. Potwierdziłaby to także opinia biegłego z zakresu księgowości i rachunkowości, który to dowód zgłaszał na okoliczność kondycji finansowej spółki i braku podstaw do ogłoszenia upadłości.

Skarżący zarzucił, że organ nie przeprowadził rzetelnej analizy sytuacji ekonomiczno-finansowej spółki. Podnosił, że kondycja finansowa spółki w czasie pełnienia przez niego funkcji członka zarządu nie dawała podstaw do zgłaszania wniosku o ogłoszenie upadłości ani wszczęcia postępowania układowego.

Zdaniem skarżącego nie można uznać, że charakteryzowała go bierna postawa w zakresie znajomości stanu finansów spółki. Natomiast pogorszenie kondycji finansowej spółki w czasie, kiedy nie pełnił już funkcji członka zarządu, tj. nie miał wpływu na podejmowane w spółce działania, nie obciążają go za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego we właściwym czasie.

Skarżący zarzucił, że organy błędnie zinterpretowały przesłankę "czasu właściwego" do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Zauważył również, że nowy zarząd spółki zgłosił wniosek o upadłość we wrześniu 2011 r.

Strona podkreśliła, że również termin spłaty zobowiązań wobec ZUS z tytułu nieopłaconych za zatrudnionych pracowników składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych, został wydłuży mocą prolongat dokonywanych przez ZUS wobec spółki. Zatem, nawet gdyby istniały zaległości spółki w stosunku do ZUS i PEFRON z tytułu nieopłaconych za zatrudnionych pracowników składek za okres od września 2010 r. do maja 2011 r., to kondycja finansowa spółki w czasie pełnienia przez stronę funkcji członka zarządu, mimo wszystko nie dawała podstaw do zgłaszania wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego.

W odpowiedzi na skargę Minister RPiPS wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga okazała się zasadna.

Organy orzekające nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy, co było konieczne dla przypisania skarżącemu odpowiedzialności art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. W szczególności, ustalenia w przedmiocie stanu niewypłacalności spółki były niewystarczające na potrzeby przyjęcia, że spółka stała się podmiotem niewypłacalnym w rozumieniu przepisów ustawy upadłościowej, w dacie kiedy skarżący pełnił funkcję członka zarządu, zwłaszcza że funkcję tę przestała pełnić 5 lipca 2011 a już 31 sierpnia 2011 r. zgłoszono wniosek, który skutkował ogłoszeniem upadłości spółki, co nastąpiło 21 września 2011 r. (odpis wniosku z datą prezentaty k.38 akt administracyjnych). Organy nie ustaliły w istocie w jakiej dacie upłynął tzw. czas właściwy do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, o którym mowa w art. 21 ust. 1 ustawy upadłościowej. Ustalenia organów, że spółka stała się niewypłacalna już 20 maja 2010 r., tj. z momentem braku zapłaty pierwszego ustalonego w sprawie zobowiązania, były niewystarczające.

Organy obu instancji wydały zaskarżone decyzje z naruszeniem przepisów postępowania, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 oraz art. 180, art. 181 i art. 188 Ordynacji podatkowej, czym naruszyły art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez jego przedwczesne zastosowanie. Organy zignorowały bowiem wszystkie wnioski dowodowe i dowody przedłożone przez skarżącego w toku postępowania, nie ustosunkowując się nawet do nich i nie wyjaśniając z jakich względów wnioski te zostały pominięte.

W tym miejscu wyjaśnić też należy, że przepisy Ordynacji podatkowej mają w niniejszym postępowaniu zastosowanie na podstawie przepisu art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej, zgodnie z którym do wpłat na PFRON stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem ust. 5a-5d oraz art. 49a i art. 49b, przepisy Ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi Zarządu PFRON.

Strona konstruując zarzuty skargi błędnie powołała art. 75 i 78 k.p.a., albowiem postępowanie dotyczące odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółki, prowadzone jest w oparciu o przepisy Ordynacji podatkowej, a nie w k.p.a. Błąd ten pozostaje jednak bez znaczenia dla odczytania zarzutów skierowanych przeciwko decyzji. Odpowiednikiem art. 75 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. na gruncie Ordynacji podatkowej są bowiem odpowiednio przepisy art. 180 § 1 oraz art. 188 Ordynacji podatkowej, ponadto sąd pierwszej instancji bada także z urzędu, czy nie doszło do wystąpienia innych naruszeń prawa, także tych niepodniesionych w skardze.

Zakreślając ramy rozważań prawnych w sprawie należy wskazać, że granice odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki kapitałowej określają przepisy rozdziału 15 działu III Ordynacji podatkowej. W analizowanej sprawie przepisy tej ustawy, jak i ustawy upadłościowej, znajdują zastosowanie w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r., skoro podstawy do ogłoszenia upadłości spółki wystąpiły przed 31 grudnia 2015 r. (21 września 2011 r. została ogłoszona upadłość spółki). Zatem w sprawie znajdują zastosowanie regulacje obowiązujące przed 1 stycznia 2016 r., a to na podstawie art. 1 pkt 91 ustawy z 10 września 2015 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1649). Zgodnie z tym przepisem, do odpowiedzialności podatkowej osób trzecich z tytułu zaległości podatkowych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.

W myśl art. 107 § 1 Ordynacji podatkowej, w przypadkach i w zakresie przewidzianym w tym rozdziale za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Zakresem tej odpowiedzialności objęte zostały także odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych, a także koszty postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy odnoszące się do odpowiedzialności osób trzecich stanowią inaczej (art. 107 § 2 pkt 2 i 4 Ordynacji podatkowej). Regulacje te odnoszą się również do składek na PFRON.

Stosownie do art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy, bądź nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Przy tym odpowiedzialność członków zarządu, określona w § 1, obejmuje, między innymi, zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu (§ 2). Powyższe przepisy mają również zastosowanie do byłego członka zarządu, co zostało uregulowane w § 4 art. 116 Ordynacji podatkowej.

Z treści powołanych przepisów wynika, że przesłanki związane z odpowiedzialnością osób trzecich dzielone są na dwie grupy:

a) przesłanki pozytywne orzeczenia odpowiedzialności członka zarządu, które muszą być spełnione, aby wydanie decyzji w tym przedmiocie było możliwe oraz

b) przesłanki negatywne (egzoneracyjne), które nie mogą zaistnieć, aby organ podatkowy mógł orzec o tej odpowiedzialności.

Tak więc, przesłanki upadłościowe w świetle odpowiedzialności z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej należało w niniejszej sprawie analizować – jak prawidłowo przyjęły organy obu instancji - na gruncie przepisów ustawy 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r., która wówczas zatytułowana była "Prawo upadłościowe i naprawcze". Obowiązują bowiem te przepisy prawa (materialnego), które obowiązywały w dniu zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa (upadłościowa) wiąże skutek prawny.

I tak, stosownie do art. 10 prawa upadłościowego, upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. W myśl art. 11 ust. 1 ww. ustawy, dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Natomiast zgodnie z art. 11 ust. 2, dłużnika będącego osobą prawną uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje.

Do ustalenia stanu niewypłacalności spółki nie jest wystarczające ustalenie, że niewypłacalność powstała w dacie kiedy upłynął termin pierwszego, najwcześniejszego z ustalonych w sprawie niespłaconych zobowiązań pieniężnych spółki. W tej sprawie organy wskazały jedynie na istnienie zobowiązań wobec PFRON, przypisały stan niewypłacalności od 20 maja 2010 r., czyli od daty wymagalności pierwszego niespłaconego zobowiązania, a następnie organy orzekające automatycznie przyjęły, ze wniosek o ogłoszenie upadłości powinien zostać złożony 3 czerwca 2010 r. (w terminie dwóch tygodni od daty płatności tegoż pierwszego zobowiązania spółki).

Niewątpliwie spółka stała się pomiotem niewypłacalnym w rozumieniu art. 10 w zw. z art. 11 ust. 1 prawa upadłościowego. Spółka bowiem 31 sierpnia 2011 r., już po odwołaniu skarżącego z funkcji członka zarządu, co nastąpiło 5 lipca 2011 r., reprezentowana przez nowego członka wystąpiła z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Sąd upadłościowy natomiast uwzględniając ten wniosek, postanowieniem z 21 września 2011 r. ogłosił upadłość spółki z opcją likwidacyjną.

W sprawie bezsporne także było to, że skarżący pełnił funkcję członka zarządu spółki w okresie od 7 czerwca 2007 r. do 5 lipca 2011 r. Bezspornym było także, że egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna. Bezskuteczność egzekucji potwierdzone zostało sporządzeniem i wykonaniem ostatecznego planu podziału i wydaniem przez sąd upadłościowy 12 listopada 2014 r. w sprawie o sygn. akt [...] postanowienia stwierdzającego zakończenie postępowania upadłościowego.

W sprawie organy obu instancji, jak już wskazano powyżej, powiązały zaistnienie stanu niewypłacalności spółki w rozumieniu art. 11 ust. 1 prawa upadłościowego z 20 maja 2010 r., a zatem z datą kiedy stało się wymagalne pierwsze niespłacone zobowiązanie pieniężne spółki ustalone w sprawie, tj. zobowiązanie wobec PFRON za kwiecień 2010 r. W tym zakresie organy uwzględniły, że zgodnie z art. 49 ust. 2 ustawy o rehabilitacji, wpłat na PFRON dokonuje się w terminie do dnia 20 następnego miesiąca po miesiącu, w którym zaistniały okoliczności powodujące powstanie obowiązku wpłat.

W ocenie sądu, powyższe ustalenia organów obu instancji nie były wystarczające aby przyjąć, że skarżący miał obowiązek wystąpić z wnioskiem o głoszenie upadłości spółki do 3 czerwca 2010 r., czyli w terminie dwóch tygodni od 20 maja 2010 r.

Wskazując, że wniosek o ogłoszenie upadłości musiał zostać złożony najpóźniej do 3 czerwca 2010 r., organy obu instancji pominęły całkowicie analizę sytuacji finansowo-ekonomicznej spółki, na która powoływał się skarżący wskazując, że w 2010 r. trudności w spłacie poszczególnych zobowiązań nie miały charakteru trwałego, a także pominęły okoliczność, że wniosek o ogłoszenie upadłości został zgłoszony skutecznie 31 sierpnia 2011 r., a wcześniej 5 lipca 2011 r. skarżący przestał pełnić funkcję członka zarządu w spółce.

W sprawie niniejszej organy orzekające nie odniosły się w ogóle do sytuacji finansowo-ekonomicznej spółki i jej możliwości płatniczych ani charakteru prowadzonej działalności gospodarczej w kontekście powstanie stanu niewypłacalności, w tym kwestii dotyczącej upływu terminu dwóch tygodni, jako tzw. czasu właściwego na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości dla rozważnie i starannie działającego członka zarządu. Podkreślić należy, że na te okoliczności strona zgłaszała liczne wnioski dowodowe, tak w postępowaniu przed organem pierwszej jak i drugiej instancji. Wnioski te powtórzyła w skardze. W istocie organy podatkowe nie poczyniły w tym zakresie żadnych ustaleń. Nie wyjaśniając istoty sprawy.

Orzekając o odpowiedzialności członka zarządu w każdym przypadku organ jest zobowiązany zbadać kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości, gdyż tylko niezłożenie wniosku o upadłość w terminie (we właściwym czasie) czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie art. 116 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa (tak uchwała NSA z 10 sierpnia 2009 r. sygn. akt II FPS 3/09, dostępna, podobnie jak inne orzeczenia krajowych sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu, w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych CBOSA pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że odpowiedzialności z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej nie można przypisać takiemu członkowi zarządu, który w tzw. czasie właściwym – chociażby ostatniego dnia złożył wniosek o ogłoszenie upadłości lub przestał pełnić funkcję w zarządzie (tak, np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 listopada 2005 r., w sprawie o sygn. akt I FSK 266/05).

W sprawie niniejszej niewystarczająco została wyjaśniona data upływu czasu właściwego do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, co stanowiło konsekwencję braku dostatecznego wyjaśnienia daty powstania niewypłacalności spółki, rozumianej jako zaprzestanie w sposób trwały płacenia wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Powtórzyć należy, że wbrew temu, co przyjęły organy obu instancji, obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie powstaje już od razu w momencie niezapłacenia jednego zobowiązania. Niezapłacenie jednego wymagalnego zobowiązania pieniężnego nie stanowi jeszcze o niewypłacalności dłużnika w rozumieniu art. 10 w zw. 11 ust. 1 czy 2 prawa upadłościowego. Tak wykładnia literalna, jak i celowościowa powołanych powyżej przepisów wskazuje na to, że niewykonywanie zobowiązań, prowadzące do uznania dłużnika za niewypłacalnego, winno mieć charakter trwały i dotyczyć przeważającej części zobowiązań. Świadczy o tym użycie przez ustawodawcę wyrażeń "niewykonywanie", a nie "niewykonanie" i użycie liczby mnogiej "zobowiązań", a nie pojedynczej "zobowiązania" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt II FSK 1743/12; wyrok Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2011 r., CSK 211/10, LEX 738136, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 27 czerwca 2013r., III AUa 1293/12, LEX nr 1342231).

Użyty w art. 11 ust. 1 prawa upadłościowego zwrot "nie wykonuje" świadczy o ciągłym (trwającym) takim właśnie stanie rzeczy, uzasadniającym zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Ustawodawca nie posłużył się zwrotem "nie wykonał" zobowiązania.

W wyroku z 19 stycznia 2011 r. sygn. akt V CSK 211/10 Sąd Najwyższy wyraził trafny pogląd, że o niewypłacalności w rozumieniu powyższego przepisu można mówić dopiero wtedy, gdy dłużnik z braku środków przez dłuższy czas nie wykonuje przeważającej części swoich zobowiązań (Lex nr 738136).

Takie też stanowisko zajął następnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 października 2014 r., sygn. akt I FSK 1603/13, stwierdzając, że niewypłacalność w rozumieniu przepisu art. 11 prawa upadłościowego istnieje wtedy, gdy dłużnik z braku środków nie wykonuje przeważającej części swoich zobowiązań.

Podkreślić też należy, że przy ocenie, czy w okolicznościach danej sprawy wniosek o upadłość zgłoszony został we właściwym czasie nie można ograniczyć się do ustalenia obiektywnego momentu zaistnienia przesłanek zgłoszenia wniosku o upadłość i mechanicznie przenosić do niego terminu wskazanego w przepisach ustawy prawa upadłościowego, abstrahując jednocześnie od obowiązków, jakie członek zarządu spółki ma do spełnienia wobec jej wierzycieli (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 maja 2005 r., sygn. akt FSK 1663/04).

Zaprezentowane powyżej stanowiska i argumentacja wpisuje się w utrwaloną linię orzeczniczą sądów administracyjnych, znajduje chociażby poparcie poglądzie wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 3 lipca 2018 r., sygn. akt II FSK 64/18. W orzeczeniu tym stwierdzono, że wprawdzie literalna wykładnia art. 11 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego może doprowadzić do wniosku, że niezapłacenie choćby jednego wymagalnego zobowiązania pieniężnego powoduje niewypłacalność dłużnika w rozumieniu tego przepisu, to jednak wykładnia celowościowa wskazuje na to, że niewykonywanie zobowiązań, prowadzące do uznania dłużnika za niewypłacalnego winno mieć charakter trwały i dotyczyć przeważającej części zobowiązań. Podobnie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 kwietnia 2018 r., II FSK 1184/16, zajmując stanowisko, zgodnie z którym w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości. Badanie przez organ podatkowy "właściwego czasu " na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości jest przesłanką obiektywną, ustaloną w oparciu o okoliczności faktyczne każdej sprawy. W sytuacji, gdy przeniesienie odpowiedzialności podatkowej na członków zarządu spółki należy traktować jako wyjątkowy instrument, to w celu ustalenia "czasu właściwego do zgłoszenia wniosku" należy ustalić moment, kiedy zarząd spółki, przy dołożeniu należytej staranności, mógł uzyskać wiedzę o tym, że spółka stała się niewypłacalna i w sposób trwały zaprzestała płacenia zobowiązań, a jej majątek nie wystarczał na ich zaspokojenie. To ustalenie nie może mieć jedynie formy ogólnego stwierdzenia kiedy ten moment zdaniem organów nastąpił. Analiza problemu czasu właściwego do zgłoszenia wniosku o upadłość lub wszczęcie postępowania układowego - winna być przeprowadzona wieloaspektowo i gruntownie, z uwzględnieniem wszelkich okoliczności, które mogą mieć wpływ na ocenę tej kwestii.

Natomiast w odniesieniu do określenia, w jakim czasie działający z należytą starannością zarząd spółki kapitałowej mógł stwierdzić, że istnieją okoliczności uzasadniające podjęcie działań zapobiegających upadłości lub ogłoszeniu upadłości, wskazać należy, że w przypadku spółek prowadzących różnoraką działalność, często rozproszoną organizacyjnie oraz osiągających przychody z różnych źródeł moment, w którym zarząd mógł uzyskać informację, będzie inny niż w przypadku np. mniejszych spółek prowadzących jednolity organizacyjnie profil działalności, umożliwiający stałe monitorowanie jej sytuacji finansowej. Istotna w sprawie jest samodzielna, dokonana na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ocena, który moment był właściwy dla zgłoszenia przez członka zarządu wniosku o upadłość lub wszczęcie postępowania układowego spółki (tak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 7 września 2017 r. I SA/Sz 446/17)

Powyższej powołane poglądy judykatury sąd orzekający w sprawie aprobuje w całości i uznaje za własne.

Ustalenie czasu właściwego do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości wymaga przede wszystkim prawidłowego ustalenia momentu powstania niewypłacalności spółki oraz uwzględnienia art. 21 ust. 1 prawa upadłościowego, z którego wynika, że dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości.

Z argumentacji skarżącego przestawianej w postępowaniu przed organami orzekającymi, a następnie w skardze, wynikało, że w okresie 2010 – 2011 spółka, co prawda napotykała pewne trudności w płynności finansowej, aczkolwiek nie dawały one podstaw do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Takie podstawy nie wystąpiły do polowy 2011 r. % lipca 2011 r. natomiast strona została odwołana z funkcji członka zarządu.

Skarżący podnosił, m.in., że na podstawie umowy z 30 grudnia 2010 r. nr 322/2010 zawartej pomiędzy spółką a G. w W., zgodnie z jej zapisem § 6 ust. 1, zamawiający Gmina Wałbrzych przyznawała spółce, jako wykonawcy, niezbędne środki finansowe w związku ze świadczeniem usług publicznych w zakresie lokalnego transportu zbiorowego. Umowa ta precyzyjnie określała sposób naliczania rekompensaty, jej wysokość oraz sposób wypłaty. Na podstawie tej umowy spółka mogła oczekiwać że zamawiający – G. zrekompensuje spółce wszelkie straty na działalności operacyjnej za rok 2011 oraz zagwarantuje tzw. "uczciwy zysk" w wysokości 6%. Jak wyliczono, zapisy gwarantowały dopłatę ok. 4-6 min zł w pierwszym kwartale 2012 roku oraz dodatkowe 2.5 min zł jako środki gwarantujące tzw. "udział własny" w ww. projekcie z RPO. Gwarancja otrzymywania stabilnych i dostatecznie wysokich kwot wynikających z nowego kontraktu oraz dopłat właściciela w niczym nie uzasadniała postawienia spółki w stan upadłości ani w połowie roku 2011 ani wcześniej.

Na dowód powyższego strona przedłożyła ww. umowę (k.56 akt administracyjnych). Orany orzekające w ogóle nie przeanalizowały tej umowy i nie odniosły się do niej.

Skarżący powoływał się także na sprawozdania finansowe wraz z opiniami i raportami z badania przeprowadzonych w spółce przez biegłych rewidentów oraz zatwierdzających uchwały Rady Nadzorczej i Zgromadzenia Wspólników spółki za lata 2008- 2012 oraz na księgi rachunkowe spółki za te lata. Argumentował, że były to dokumenty, z których wynikała kondycja finansowa spółki i które nie dawały podstaw do ogłoszenia upadłości spółki w czasie pełnienia przez niego funkcji członka zarządu. Strona podniosła, że opinia biegłego rewidenta z badania bilansu za rok 2010 wskazywała jedynie na konieczność zwiększenia przychodów, oraz o konieczność ograniczenia kosztów - dlatego więc podjęto w spółce działania w zakresie opracowania i wdrożenia planu restrukturyzacji - ograniczenia zatrudnienia i zaniechania niektórych mało rentownych działalności. Na powyższe okoliczności strona także zgłaszała wnioski dowodowe, wnioski te zostały całkowicie pominięte przez organy obu instancji.

Według twierdzeń skarżącego, również spłata należności wobec ZUS z tytułu nieopłaconych za zatrudnionych pracowników składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych została wydłużona mocą prolongat dokonywanych przez ZUS wobec spółki. Organy tej okoliczności nie zbadały i nie odniosły się także i do tych twierdzeń.

Strona powoływała się na sporządzenie planów naprawczych w okresie pełnienia funkcji członka zarządu. Ostatnia wersja planu naprawczego została przyjęta przez G. i powierzono jej realizację nowemu zarządowi spółki, zatem – w ocenie strony – nie można przyjąć, że ponosi ona odpowiedzialność za niezgłoszenie upadłości w terminie i w związku z tym ponosi odpowiedzialność za zaległości spółki. Skarżący wskazywał, że plany naprawcze miały na celu uzdrowienie spółki i uratowanie ok. 300 miejsc pracy. W trakcie przygotowania programu naprawczego strona podjęła współpracę z pracownikami naukowymi Uniwersytetu Wrocławskiego, którzy na zlecenie spółki przygotowali analizę ekonomiczno-finansową spółki z prognozą na 10 lat. Tak Rada Nadzorcza spółki, jak i właściciel – G., dysponowały tym opracowaniem i na jego bazie zgodziły się na przygotowanie programu naprawczego. co było powodem wstrzymania się przez skarżącego z rozpoczęciem procedury zgłoszenia upadłości spółki. Według twierdzeń strony, na koniec czerwca 2011 r. istniało już zadłużenie spółki, wobec dostawców towarów usług wynosiło około 8 min. Natomiast duża część tego zadłużenia, ok. 40% nie była wymagalna ponieważ podpisano stosowne ugody, a także stosowano już wynikające z warunków przetargów wydłużone terminy płatności, np. za paliwo 70 dni - zdecydowana większość zobowiązań była równoważona należnościami lub należnościami w drodze w ramach rozliczeń międzyokresowych. Tym samym, jak argumentował skarżący nie ponowił on winy w niezgłoszeniu wniosku o głoszenie upadłości, bowiem podstaw do wystąpienia z takim wnioskiem nie było w okresie pełnienie przez niego funkcji członka zarządu.

Tych okoliczności organy także nie zbadały i nie odniosły się nawet do argumentów strony w tym zakresie.

Na okoliczność stanu ekomoniczno-finansowego spółki oraz braku podstaw do ogłoszenia upadłości wobec nie wystąpienia sytuacji trwałego zaprzestania regulowania wymagalnych zobowiązań pieniężnych w okresie pełnienia funkcji członka zarządu, skarżący w toku postępowania powołał szereg wniosków dowodowych, w szczególności dowody z dokumentów w postaci: wspomnianej powyżej umowy z 30 grudnia 2010 r. zawartej pomiędzy spółką a G. w W.; dokumentów wzajemnych rozliczeń w ramach tej umowy; planów naprawczych; porozumień z kontrahentami spółki; sprawozdań finansowych wraz z opiniami i raportami z badania przez biegłych rewidentów za lata 2008 - 2012, ksiąg rachunkowych spółki za lata 2008 – 2012; raportu biegłego rewidenta z badania sprawozdania finansowego spółki za rok 2010 – przy czym w każdym przypadku zgłoszonego wniosku dowodowego skarżący albo złożył dany dokument albo wskazał podmiot i adres, pod który organ miał się zwrócić o celem pozyskania tychże dokumentów, ewentualnie o wskazanie przez ten podmiot, gdzie dana dokumentacja została zarchiwizowana. Skarżący wskazując na brak własnej winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki wskazywał także na okoliczność wyprowadzenia ze spółki środków pieniężnych przez I. Z., o czym wiedzy nie miał w czasie pełnienia funkcji członka zarządu, bowiem nie wynikało to z dokumentacji księgowej. Na okoliczność tego skarżący powołał dowody z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy prowadzonej przed Sądem Okręgowym w S. [...] Wydział Karny, sygn. akt [...], w szczególności dowody z zeznań świadków i z opinii biegłych, wnosząc o zwrócenie się o te dokumenty i przeprowadzenie z nich dowodów w sprawie.

Skarżący wnosił wreszcie o przesłuchanie go w charakterze strony, a także wnosił o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci schematu organizacyjnego wraz z częścią opisową spółki i zbadania przez organy tego dokumentu na okoliczność przewidzianego w spółce podziału obowiązków pomiędzy członków zarządu. Argumentował, że w spółce istniał prawnie podział obowiązków.

Skarżący powołując się na powyżej przedstawione okoliczności i brak podstaw do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości w okresie pełnienia funkcji członka zarządu spółki wnosił również o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu księgowości i rachunkowości na okoliczność ustalenia czasu właściwego do złożenia wniosku o głoszenie upadłości.

Organy obu instancji pominęły w sprawie powyższe okoliczności, w żaden sposób nie odniosły się do argumentów strony dotyczących braku podstaw do ogłoszenia upadłości spółki przed lipcem 2011 r., nie poczyniły żadnych ustaleń w zakresie tzw. czasu właściwego do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, ani nie ustosunkowały się do zgłoszonych przez niego wniosków dowodowych. Organy ograniczyły się jedynie do wskazania na datę płatności pierwszego z ustalonych zobowiązań.

Powyższe zaniechania stanowiły naruszenie przepisów art.116 § 1 pkt 1 a i b w zw. z art. 10 i art. 11 ust. 1 i 2 prawa upadłościowego w zw. z art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 Ordynacji podatkowej, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jedną z podstawowych zasad postępowania podatkowego jest zasada prawdy materialnej wyrażona w art 122 Ordynacji podatkowej. Zgodnie tą zasadą, w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Konkretyzacją powyższej zasady jest, m.in., norma wynikająca z art 187 § 1 Ordynacji podatkowej, nakazująca zebranie i rozpatrzenie w toku postępowania wszelkich dowodów mogących przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, tak aby rozstrzygnięcie sprawy podatkowej zostało oparte o stan faktyczny najbardziej zbliżony do rzeczywistości. Natomiast wyrażona w art. 191 Ordynacji podatkowej, zasada swobodnej oceny dowodów polega na pozostawieniu organom prowadzącym postępowanie swobody w ocenie materiału dowodowego i samodzielności w ocenie wagi oraz mocy poszczególnych dowodów. Ocena dowodów nie może być jednak oceną dowolną, winna ona bowiem służyć realizacji zasady prawdy materialnej i nie może zaprzeczać zasadom logicznego rozumowania, wiedzy lub doświadczenia życiowego.

Jak wskazano powyżej, trwałego niewykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych nie można utożsamiać z nieuiszczeniem jednego tylko zobowiązania, ani też z sytuacją, gdy pomimo nieuiszczenia kilku długów zachodzi jedynie wstrzymanie (tymczasowe) wypłat. W każdym przypadku należy ustalić, kiedy doszło do zaprzestania płacenia długów, a kiedy zachodziło jeszcze tylko przejściowe wstrzymanie wypłat (tak trafnie: M. Allerhand, Prawo upadłościowe z komentarzem, Wydawnictwo Sto, Bielsko-Biała, 1994).

W doktrynie i orzecznictwie zwraca się uwagę, że ustawowy termin, w którym przedsiębiorca jest zobowiązany złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości jest bardzo krótki, wynosi bowiem dwa tygodnie. Mając na względzie specyfikę działalności gospodarczej nieracjonalne byłoby wymaganie, aby natychmiast ogłaszać upadłość, już tylko gdy pogorszeniu ulegają wskaźniki płynności finansowej i nie wszystkie zobowiązania są regulowane w terminach płatności. Nie każda trudna sytuacja podmiotu gospodarczego uzasadnia złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, a jedynie taka, która wiąże się ze stanem niewypłacalności. Co więcej, niewypłacalność przedsiębiorcy jest stanem dynamicznym. Przedsiębiorca, np. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może popaść w stan niewypłacalności uzasadniający zgłoszenie przez zarząd wniosku o ogłoszenie upadłości, a następnie podjąć wykonywanie wymagalnych zobowiązań, co powoduje odpadnięcie przesłanek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

Powtórzyć należy, że czyniąc stosowne ustalenia w zakresie daty powstania niewypłacalności spółki, organ każdorazowo także zobowiązany jest uwzględnić jednocześnie, że terminu "czasu właściwego do zgłoszenia wniosku" nie należy zbyt mechanicznie przenosić z ustawy upadłościowej, lecz uwzględniając okoliczności sprawy ustalać tzw. właściwy czas do zgłoszenia wniosku w konkretnym przypadku. Istotne jest określenie, w jakim czasie działający z należytą starannością zarząd spółki kapitałowej mógł stwierdzić, że istnieją okoliczności uzasadniające podjęcie działań zapobiegających ogłoszeniu upadłości (np. wyrok WSA w Szczecinie z 7 września 2017 r. I SA/Sz 446/17).

W wyroku z 22 czerwca 2006 r. (I UK 369/05 Lex nr 376439) Sąd Najwyższy wskazywał, że ocena czy zgłoszenie przez członka zarządu wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło "we właściwym czasie" w rozumieniu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, powinno uwzględniać wszystkie okoliczności sprawy wynikające z ustalanego stanu faktycznego, a nie jedynie odnosić się do terminu wynikającego z art. 5 § 1 Prawa upadłościowego (obecnie z art. 21 ust. 1 prawa upadłościowego).

Powyższe stanowisko judykatury i doktryny sąd orzekający podziela w całości.

Wszystkie okoliczności faktyczne mające wpływ na odpowiedzialność członka zarządu na gruncie art. 116 Ordynacji podatkowej powinny zostać wyjaśnione przez organy orzekające, zgodnie z przepisami postępowania, w szczególności powołanymi powyżej art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 Ordynacji podatkowej.

Powyższe uchybienia mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie byłoby bowiem możliwe przeniesienie na skarżącego analizowanej odpowiedzialności za niespłacone zobowiązania spółki za okres kwiecień 2010 r. do maja 2011 r. w przypadku ustalenia, że do czerwca 2011 r. nie powstały podstawy do zgłoszenia wniosku o głoszenie upadłości, skarżący bowiem został odwołany z funkcji członka zarządu 5 lipca 2011 r. W sprawie należało zbadać czy wniosek o ogłoszenie upadłości spółki zgłoszony 31 sierpnia 2011 r. przez nowy zarząd r. był spóźniony, czy też został zgłoszony w tzw. czasie właściwym w rozumieniu art. 21 ust. 1 prawa upadłościowego.

Powyższe zaniechanie organów stanowiło także naruszenie art. 21 ust. 1 prawa upadłościowego.

Skarżący celem udowodnienia swojego stanowiska, co do braku postaw do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, a także braku winy w niezgłoszeniu tego wniosku, zgłosił w postępowaniu przed organami obu instancji wymienione już powyżej wnioski dowodowe z dokumentów, z opinii biegłego z zakresu rachunkowości i księgowości oraz z osobowych źródeł dowodowych, w tym dowodu z zeznań strony.

Organy obu instancji pominęły te wnioski, nie uzasadniły swojego stanowiska w tym zakresie, bowiem ani nie wydały w sprawie postanowienia odmawiającego przeprowadzenie tych dowodów, ani też nie podały przyczyn pominięcia tychże wniosków dowodowych w decyzjach wydanych w pierwszej i drugiej instancji.

Powyższe uchybienia stanowiły także naruszenie art. 180 § 1 i art. 188 Ordynacji podatkowej, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do art. 180 § 1 tej ustawy, jak dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Zgodnie natomiast z art. 188 Ordynacji podatkowej, żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem.

Organy obu instancji nie przeprowadziły w zasadzie żadnego postępowania dowodowego w zakresie w jakim wnioskowała strona. W sprawie postanowieniem z 2 listopada 2015 r. organ pierwszej instancji wszczął postępowanie wobec strony, tego samego dnia wystosował do skarżącego wezwanie do przedstawienia, m. in. dowodów (bliżej niesprecyzowanych) potwierdzających, że w okresie kwiecień 2010 r. - czerwiec 2011 r. nie było podstaw do ogłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości (wezwanie k.43 akt administracyjnych).

W odpowiedzi na powyższe wezwanie, w piśmie z 13 listopada 2015 r. skarżący złożył wyjaśnienia w sprawie i powołał liczne dowody, w tym np. o wystąpienie o dokumenty finansowe spółki do wskazanych podmiotów, a których to dokumentów nie posiadał z uwagi na to, że nie pełnił już funkcji członka zarządu. Wniósł także o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego (pismo k.65 akt administracyjnych).

Organ pierwszej instancji zignorował to pismo i zawarte w nim wnioski dowodowe, 30 listopada 2015 r. zawiadomił stronę o możliwości zapoznania się oraz wypowiedzenia w sprawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, a [...] grudnia 2015 r, wydał decyzję o odpowiedzialności skarżącego za zaległości spółki.

Skarżący w odwołaniu ponowił powyższe wnioski dowodowe, zwracając uwagę na ich pominięcie przez organ pierwszej instancji i brak uzasadnienia takiego stanu rzeczy. Następnie w piśnie z 29 listopada 2016 r. skarżący ponowił wszystkie powyższe wnioski dowodowe zgłaszane dotychczas (pismo k.115 akt administracyjnych).

Wnioski te jednak zostały także bez uzasadnienia pominięte przez organ drugiej instancji. Skarżący nie miał wiedzy przed wydaniem decyzji prze organ odwoławczy, ze zgłaszane dowody zostaną pominięte, bowiem organ nie wydał żadnego postanowienia w tym przedmiocie.

Powyższe braki w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowią jednocześnie naruszenie art 210 § 1 pkt 6 i § 4 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tymi przepisami, decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Proces rozumowania organu, wnioski dotyczące oceny dowodów oraz argumenty przemawiające za przyjęciem określonej opinii, wskazywanie, że podniesione przez stronę argumenty zostały wzięte pod uwagę lub też nie zostały, winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji tak aby adresat, a nadto sąd dokonujący kontroli legalności aktu, miał możliwość zapoznania się nie tylko ze stwierdzeniem organu, ale również z analizą, jaką organ przeprowadził w stosunku do każdego z dowodów i przyczyn, dla których niektóre dowody zostały uznane za wiarygodne, a innym odmówiono wiarygodności.

Zgodnie natomiast z zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych wyrażoną w art. 121 Ordynacji podatkowej oraz zasadą przekonywania (art. 124 tej ustawy) organ powinien wyjaśniać stronie zasadność przesłanki, którymi kieruje się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.

Organy obu instancji uchybiły w sposób istotny (kwalifikowany) powyższym zasadom.

W tej sytuacji ustalenia organów orzekających, że spółka stała się niewypłacalna już z momentem niespłacenia pierwszego zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za kwiecień 2010 r. i dlatego czas właściwy do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie jej upadłości upływał 3 czerwca 2010 r. uznać należało za dowolne, nie poparte żadnymi dowodami ani ustaleniami, a także sprzeczne z doświadczeniem życiowym, realiami prowadzenia przedsiębiorstwa i poglądami wyrażonymi w orzecznictwie i doktrynie, a powołanymi powyżej.

Reasumując, powyżej stwierdzone uchybienia organów obu instancji stanowiły, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 122, art. 187 § 1, art. 180 § 1, art. 188, art. 191 jak też art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 Ordynacji podatkowej oraz naruszenie przepisów prawa materialnego art. 116 § 1 pkt 1a i 1b, art. 10 w zw. z art. 11 oraz art. 21 ust. 1 prawa upadłościowego.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pierwszej instancji rozważy przede wszystkim i ustali prawidłowo, po przeprowadzeniu dowodów z dokumentów wnioskowanych przez skarżącego oraz dowodu z jego zeznań – kiedy spółka w sposób trwały zaprzestała wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W tym celu, w szczególności, organ zwróci się do syndyka masy upadłości na adres wskazany przez skarżącego o objęte wnioskami dowodowym strony dokumenty dotyczące przedsiębiorstwa spółki, w tym jej schematu organizacyjnego, oraz o inne dokumenty wymienione w pkt 2-4, 6-10 i 13 pisma strony z datą 10 listopada 2015 r. (k.65 akt administracyjnych); ewentualnie zwróci się o wskazanie miejsca przechowywania tychże dokumentów i wystąpi o nie. Postępowanie upadłościowe bowiem zostało już zakończone i najpewniej syndyk masy upadłości nie jest już w posiadania tychże dokumentów. Ma jednak obowiązek dokonać ich archiwizacji.

Organ dokona też analizy i oceny schematu organizacyjnego spółki wraz z częścią opisową celem ustalenia, jaki zakres czynności wchodził w zakres obowiązków skarżącego. Wyjaśnić tu należy, że z twierdzeń skarżącego wynikało, iż był on zatrudniony w spółce, spółka zaś była spółką komunalną – właścicielem bowiem była G. O ile zasadniczo w orzecznictwie trafnie przyjmuje się, że faktyczny wewnętrzny podział obowiązków w spółce nie wyłącza odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania spółki, to – w zależności od okoliczności konkretnej sprawy - może on stanowić podstawę do wyprowadzenia wniosku, że skarżący nie ponosi winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość, w sytuacji ustalenia, że takie postawy zaistniały w okresie kiedy pełnił on funkcję członka zarządu. Okoliczność tę jednak trzeba zawsze badać w każdej sprawie indywidualnie, zwłaszcza, że mamy do czynienie ze spółką komunalną.

Organ także zwróci się do sądu upadłościowego o kompletny wniosek o ogłoszenie upadłości spółki w sprawie [...], tj. wniosek wraz z załącznikami. W aktach sprawy znajduje się bowiem jedynie odpis wniosku bez załączników, te natomiast stanowią istotne źródło danych o stanie finansowym i majątkowym spółki, z uwagi na wymogi jakie ustawa upadłościowa przewiduje dla wniosku o ogłoszenie upadłości składanego przez dłużnika (art.22 ust. 1, art. 23 ust. 1, art. 25 prawa upadłościowego). Organ pierwszej instancji wystąpi też do Sądu Okręgowego w S. do sprawy [...] o dokument w postaci sporządzonych w sprawie opinii biegłych sądowych, co będzie mieć na celu wyjaśnienie okoliczności podnoszonych przez stronę o jego braku winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość, z uwagi na wyjście na jaw okoliczności dotyczącej wyprowadzenia środków finansowych ze spółki przez Ireneusza Zarzeckiego i związanej z tym nieprawidłowości dokumentacji księgowej, o czym strona nie mogła mieć wiedzy.

Organ przeprowadzi także dowód z zeznań strony na okoliczności wskazane we wniosku dowodowym.

W sytuacji, w której organy orzekające nie będą nadal w stanie ustalić daty niewypłacalności spółki i czasu właściwego do zgłoszenia wniosku o głoszenie upadłości według przedstawionych powyżej wytycznych sądu, zobowiązane będą do przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego specjalisty w tej dziedzinie, z zakresu ekonomii i rachunkowości i księgowości zlecając mu badanie pozyskanych wcześniej dokumentów, o których mowa powyżej. Przy czym organy w oparciu o powyższe dowody ustalą, czy w sprawie – z uwagi na podnoszone przez stronę twierdzenia – brak było podstaw do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości do połowy 2011 r. i czy wniosek o ogłoszenie upadłości spółki z 31 sierpnia 2011 r. został zgłoszony w czasie właściwym. Organ uwzględni w tym zakresie, że – co należy powtórzyć - ustalając czas właściwy do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości terminu dwóch tygodni nie można odnosić mechanicznie z przepisów prawa upadłościowego.

Jednocześnie, co należy podkreślić, sąd nie nakłada na organy orzekające obowiązku przeprowadzenia w sprawie dowodu z opinii biegłego w rybie art. 197 § 1 Ordynacji podatkowej. Przeprowadzenie tego dowodu zależeć będzie od stopnia skomplikowania okoliczności wynikających z pozyskanych wcześniej informacji i danych dotyczących sytuacji ekonomicznej i finansowej spółki z uwzględnieniem rozumienia pojęcia niewypłacalności i ustalania czasu właściwego w rozumieniu art. 21 ust. 1 prawa upadłościowego.

Organy podatkowe przeanalizują także treść przedłożonej w sprawie przez skarżącego umowy z 30 grudnia 2010 r. i jej znaczenie dla oceny powstania stanu niewypłacalności spółki.

Reasumując, ponownie rozpoznające sprawę organy obu instancji uwzględnią powyższe uwagi dotyczące konieczności uzupełnienia materiału dowodowego oraz wytyczne sądu co do wykładni art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej.

Organy orzekające będą miały także na uwadze treść art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, a w szczególności także art. 70 § 3 tej ustawy, w myśl którego bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o zakończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego. W przedmiotowej sprawie postanowienie o zakończeniu postępowania upadłościowego uprawomocniło się z 2 grudnia 2014 r. Organy zatem zwrócą uwagę na to, czy w toku prowadzonego ponownie postępowania dowodowego, nie dojdzie do upływu terminu przedawnienia zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres od kwietnia do grudnia 2010 r. Organy będą miały także na uwadze regulacje wynikające z art. 118 Ordynacji podatkowej.

Sąd uznał za koniczne uchylenie także decyzji organu pierwszej instancji, bowiem w sprawie w istocie nie przeprowadzono postępowania dowodowego w zasadniczej części.

W rezultacie, wobec stwierdzonych powyżej kwalifikowanych naruszeń przepisów postępowania, a także prawa materialnego, które w konsekwencji doprowadziły do bezpodstawnego przeniesienia na skarżącego odpowiedzialności, o której mowa w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, orzeczono jak w wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. Decyzja organu pierwszej instancji została uchylona w odpowiednim zakresie, bowiem pozostała jej część był prawidłowa a dotyczyła umorzenia postępowania w części dotyczącej ustalenia odpowiedzialności skarżącego za czerwiec 2011 r., w tym bowiem zakresie zaległości spółki uległy już przedawnieniu.

Brak rozstrzygnięcia o kosztach postępowania spowodowany był brakiem stosowanego wniosku skarżącego w tym zakresie. Skarżący o prawie do żądania zwrotu kosztów postępowania sądowego został prawidłowo pouczony w zawiadomieniu o rozprawie (pouczenie zawarte w zawiadomieniu o rozprawie k.37v). Z prawa tego jednak nie skorzystał.