Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2367/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-08-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędzia WSA Danuta Kania, Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska, , Ewa Kielak, Protokolant specjalista, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2019 r. nr: [...] w przedmiocie przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2019 r. nr [...], na podstawie art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r.

o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2019 r. poz. 303 – dalej jako u.r.s.u.), odmówił I. B. przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, rodzicielskie świadczenie uzupełniające może być przyznane matce gdy: urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci; zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiada po ukończeniu 16 roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przez okres co najmniej 10 lat; jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającym prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelem państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej lub cudzoziemcem legalnie przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; osiągnęła wiek 60 lat; nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania; nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury. Podał, że do przyznania świadczenia muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że zgodnie z ustawą

o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym wychowanie oznacza sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci w celu należytego sprawowania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem. Podał, że władza rodzicielska powstaje z chwilą urodzenia dziecka

i zazwyczaj ustaje z chwilą uzyskania przez dziecko pełnoletności.

Z akt sprawy wynika, że po dniu [...] lipca 1986 r. I. B. zaprzestała wychowywania jednego z czwórki dzieci – R. G., z powodu jego śmierci. Okres, który poświęciła I. B. na wychowanie syna wynosił 5 lat i 8 miesięcy.

W związku z powyższym organ uznał, że brak jest podstaw do przyznania żądanego świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie I. B. zakwestionowała decyzję z dnia [...] marca 2019 r. uznając ją za krzywdzącą

i wniosła o jej uchylenie. Skarżąca wskazała, że nie jest winna temu, że jej syn zmarł

w dzieciństwie, a gdyby żył z pewnością podjęłaby się jego dalszego wychowania. Wyjaśniła, że urodziła i wychowała czwórkę dzieci, co zatem uprawnia ją do przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Podniosła, że przedmiotowa decyzja zawiera błędne pouczenie w zakresie właściwego organu odwoławczego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Sąd analizuje zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem materialnym i formalnym obowiązującym w dacie wydania tej decyzji.

Natomiast w myśl art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.); zwanej dalej P.p.s.a., sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów należy stwierdzić, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 3 ust. 1 u.r.s.u., zgodnie z którym świadczenie może być przyznane matce, która urodziła

i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci lub ojcu, który wychował co najmniej czworo dzieci, w przypadku śmierci matki dzieci albo porzucenia dzieci przez matkę lub w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci przez matkę. Świadczenie może być przyznane osobom, o których mowa w ust. 1, zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiadającym po ukończeniu 16 roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 10 lat, jeżeli są: obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającymi prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, lub cudzoziemcami legalnie przebywającymi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 2). Świadczenie może być przyznane matce po osiągnięciu wieku 60 lat albo ojcu po osiągnięciu wieku 65 lat, w przypadku gdy nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania (ust. 3). Świadczenie przysługuje pod warunkiem zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w trakcie jego pobierania (ust. 4).

Z treści powyższego przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, osoba musi urodzić i wychować lub wychować co najmniej czworo dzieci, po drugie, uprawniony musi posiadać określony związek z krajem, po trzecie, ubiegający się o to świadczenie musi osiągnąć określony wiek oraz po czwarte, osoba ta nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania, przy czym nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Z brzmienia art. 3 powołanej ustawy wynika, że jest to przepis, na podstawie którego właściwy w sprawie organ wydaje decyzję, kierując się uznaniem administracyjnym. Określenie, że osoba ubiegająca się o świadczenie musi urodzić

i wychować lub wychować co najmniej czworo dzieci, należy do oceny organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać wnikliwej analizie, indywidualizując każdy rozpatrywany przypadek. To jednak podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie powinien wskazać wszelkie okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem.

Organ może odmówić przyznania świadczenia jeśli wystąpią okoliczności opisane w ust. 5 art. 3 u.r.s.u., takie jak pozbawienie władzy rodzicielskiej, ograniczenie władzy rodzicielskiej przez umieszczenie dziecka lub dzieci w pieczy zastępczej lub długotrwałe zaprzestanie wychowywania dzieci.

Sąd stwierdza, że orzekający w sprawie organ prawidłowo ustalił jej stan faktyczny w zakresie okoliczności relewantnych prawnie, a ustalenia te znajdują potwierdzenie w dokumentach znajdujących się w aktach sprawy. Bezspornie skarżąca urodziła i wychowała U. B., K. B. oraz E. B. Ponadto organ ustalił, że skarżąca urodziła w dniu [...] listopada 1980 r. R.G., który zmarł [...] lipca 1986 r. Do dnia śmierci dziecka skarżąca się nim zajmowała oraz je wychowywała.

W ocenie Sądu w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ w sposób błędny wywiódł, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. art. 3 ust. 1 u.r.s.u., gdyż skarżąca długotrwale zaprzestała wychowywania syna R. G.

Należy stwierdzić, że stanowisko organu, iż proces wychowawczy trwa od chwili urodzenia dziecka aż do uzyskania przez nie pełnoletności, jest co do zasady prawidłowe. Niemniej Sąd zwraca uwagę, że proces wychowawczy nie będzie przebiegać w taki sposób w każdym przypadku, ponieważ dziecko może tak jak

w rozpatrywanej sprawie umrzeć przed uzyskaniem pełnoletności.

Wymaga wyjaśnienia, że ustawa o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym definiując pojęcie wychowania w art. 2 pkt 9 opisuje jedynie czynności, na które składa proces wychowawczy, a nie czas jego trwania. Ustawa nie stanowi, że wychowanie winno obejmować okres od narodzin do pełnoletności, a niespełnienie tego kryterium wyłącza możliwość przyznania świadczenia. Organ zatem błędnie przyjął, iż kryteria stałości, bezpośredniości i ciągłości w wykonywaniu ogółu obowiązków dotyczą czasu ich wykonywania, bowiem opisują one sposób sprawowania opieki, a nie wprost jej zakres czasowy. Oczywiście sposób sprawowania opieki łączy się z czasem, w którym jest ona wykonywana. Niemniej przepisy nie wymieniają samej długości trwania opieki jako jednego z kryteriów pojęcia wychowania np. ustalając, iż minimalnie ten czas powinien wynieść 10 lat. Ustawa nie przewiduje również wyjątku takiego rodzaju, że

w przypadku śmierci dziecka przed uzyskaniem przez nie pełnoletności proces wychowawczy musi wystąpić przez określony czas. W związku z tym, że przepisy nie określają czasu jaki umożliwia uznanie, że osoba ubiegająca się

o świadczenie wychowywała dziecko, to należy przyjąć, iż śmierć dziecka nawet w jego wczesnym okresie życia, która przecież nastąpiła niezależnie od woli osoby ubiegającej się o świadczenie, nie wyłącza jej prawa do ubiegania się

o przyznanie tego świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 29 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 840/19 szczegółowo wyjaśnił pojęcie "wychowania" zawarte w art. 2 pkt 9 i art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy wskazując, iż w tych przepisach użyto czasownika w formie dokonanej (wychować), definiując jednakże to pojęcie przez wskazanie działania wychowawczego - sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi. "Należy przyjąć, że tej formy dokonanej użyto celowo, jako że w innym miejscu, w art. 3 ust. 5 pkt 2 ustawodawca posłużył się pojęciem "wychowywania". Niemożność określenia rezultatu wychowywania, pozwalającego stwierdzić, że proces wychowywania dopełnił się – matka dziecko wychowała, wymaga poszukiwania innego kryterium decydującego o spełnieniu tej ustawowej przesłanki. Można je wyprowadzić z definicji wychowania zawartej w art. 2 pkt 9 ustawy, w której wychowanie wiąże się wykonywaniem ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługującym względem dzieci. Zdaniem Sądu to sformułowanie daje podstawę do wniosku, że w rozumieniu ustawy wychowanie zostało zrealizowane (matka wychowała dziecko), jeżeli wychowywała je stale, bezpośrednio i ciągle tak długo, jak prawo jej na to zezwalało i zarazem do tego zobowiązywało. Kwestie te reguluje ustawa z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Przepis art. 92 k.r.i.o. stanowi, że dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską aż do pełnoletności. Pełnoletność wyznacza maksymalną czasową granicę władzy rodzicielskiej. W wyjątkowych przypadkach, z przyczyn zależnych albo niezależnych od rodziców ta władza może ustać przed uzyskaniem przez dziecko pełnoletności (np. wskutek pozbawienia władzy rodzicielskiej przez sąd, przysposobienia dziecka przez inną osobę albo śmierci małoletniego). Ustanie władzy rodzicielskiej, powoduje, bez względu na wiek dziecka zakończenie jego wychowywania przez rodziców. W ten sposób wychowanie staje się faktem dokonanym. (....) Z ustawowej definicji wychowania (art. 2 pkt 9 ustawy) wynika, że określone tam działania składające się na wychowanie odnoszą się do dziecka w każdym wieku, również do dziecka małego". Pogląd ten uzyskał akceptację Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 500/20 oddalił skargę kasacyjną od wyroku o sygn. akt II SA/Wa 840/19 (orzeczenia publikowane na stronie www. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z akt niniejszej sprawy wynika, że śmierć R. G. nastąpiła z przyczyn od osoby ubiegającej się o świadczenie niezależnych. Ponadto śmierć dziecka nie nastąpiła w krótkim czasie od narodzenia, np. w wyniku komplikacji po porodzenie. Skarżąca podjęła się wychowania dziecka i należy przyjąć, że gdyby nie jego przedwczesna śmierć sprawowałaby nad nim opiekę aż do pełnoletności. Z tych względów zarzuty dotyczące błędnego przyjęcia przez organ, że skarżąca zaprzestała wychowywania R. G. są zasadne.

W związku z tym organ ponownie rozpoznając sprawę powinien w łącznej liczbie wychowywanych przez skarżącą dzieci uwzględnić zmarłego syna R. G. Przy czym do organu należy ocena, czy w sprawie nie wystąpiły inne okoliczności m.in. wskazane w art. 3 ust. 5 u.r.s.u., które mogą być podstawą do odmowy przyznania świadczenia.

Odnosząc się do zarzutu skarżącej dotyczącego błędnego pouczenia należy zauważyć, iż jest on niezasadny. Pouczenie zawarte w decyzji w sposób przejrzysty wskazuje dalsze czynności, które może podjąć strona niezadowolona z rozstrzygnięcia tj. złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy albo pomijając taki wniosek wnieść skargę do sądu administracyjnego za pośrednictwem organu.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. decyzja organu została uchylona.