Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 82/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2013-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 4 lit. b, art. 3 pkt 23, 24
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Kierownika Sekcji Finansowej i Sprawozdawczości Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z dnia [...] października 2012 r., nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

II SA/Bk 82/13

UZASADNIENIE

A. D. C. decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. (k. 36 akt adm.) uzyskała prawo do świadczeń rodzinnych w postaci zasiłków rodzinnych na dzieci: F., J., M. i J. C. oraz dodatków do tych zasiłków.

Z wyliczenia z tej samej daty (k. 34 akt administracyjnych, str. 10 wniosku), wynika że dochód na członka rodziny za rok poprzedzający świadczenia przyznane na okres od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r. wynosił 306, 39 zł.

W dniu 27 września 2012 r. wyżej wymieniona ponowiła wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami: z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej – na kolejny okres zasiłkowy. Przedłożyła wraz z wnioskiem wymagane dokumenty służące do wyliczenia dochodu rodziny oraz dochodu członka rodziny osiągniętego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy trwający od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. Przedłożyła także dokumenty wskazujące na uzyskiwanie przez nią od 01 września 2012 r. dochodu z tytułu zatrudnienia w S. P. S. M. w B. oraz dokumenty wskazujące na obniżenie wymiaru zatrudnienia i tym samym dochodów z tego tytułu uzyskanych przez męża S. C. od dnia 1 września 2012 r. poczynając.

Działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B. Kierownik Sekcji Finansowej i Sprawozdawczości MOPR w B. decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...] z powołaniem się na: art. 104 k.p.a., art. 4, 5, 6, 7, 8, 20 ust. 1 2 i 3 oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) oraz § 1 ust. 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012 r. poz. 959) oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 grudnia 2011 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 298, poz. 1769) – odmówił A. D. C. przyznania żądanych świadczeń rodzinnych na dzieci: F., J., M. i J. C. Stwierdził, że nie została spełniona przesłanka dochodu członka rodziny, bowiem dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 570, 71 zł, podczas gdy kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń rodzinnych wynosiło 539 zł. Wyliczenie dochodu członka rodziny zawarto na oddzielnym arkuszu. Wynika z niego, że nie uwzględniono zmniejszenia dochodów męża wnioskodawczyni, zaś jej dochód wyliczono poprzez dodanie do jej dochodów miesięcznych, dochodu w kwocie 1.215, 39 zł z miesiąca października 2012 r.

Organ powołał się na przepis art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwalający przyznać świadczenia rodzinne mimo przekroczenia dochodu, który jednak nie mógł być zastosowany w sprawie w związku z tym, że już w poprzednim okresie zasiłkowym 2011/2012 zastosowano ten przepis.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. D. C. domagając się czytelnego wyłożenia zasad wyliczenia dochodu jej oraz jej męża. Nie godziła się z wyliczeniem dochodu na 570, 71 zł podając, że nigdy rodzina takiego dochodu nie uzyskała. Nie godziła się na brak uwzględnienia w wyliczeniach zmniejszonych zarobków męża wskazując na trudną sytuację rodziny i skutki decyzji odmownej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. z powołaniem się na przepisy art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 17 pkt 1 k.p.a. oraz art. 3 pkt 1, 2, 10, 24 lit. "c", art. 5 ust. 1, 3 i 4 lit. "b" ustawy o świadczeniach rodzinnych utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Wskazano wysokość kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania zasiłków rodzinnych, okres zasiłkowy oraz podano definicję dochodu rodziny. Wyłożono, że do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych na żądany okres zasiłkowy 2012/2013 przyjmuje się dochody członków rodziny z roku kalendarzowego 2011. Wyliczono, że odwołująca się wraz z mężem uzyskali dochód opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, w kwocie 23.431, 71 zł (1.952, 64 zł w przeliczeniu na 1 miesiąc) oraz dochód z tytułu otrzymanego stypendium w kwocie 3.072 (256 zł w przeliczeniu na 1 miesiąc). A. D. C. od dnia 1 września 2012 r. uzyskała dochód z tytułu zatrudnienia, który to fakt należy zakwalifikować jako "uzyskanie dochodu" w rozumieniu art. 3 pkt 24 lit. "c" ustawy. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód tego członka rodziny z 2011 r. powiększa się o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód ten został osiągnięty, jeżeli jest on uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. W tej sytuacji kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca września 2012 r. tj. w wysokości 1.215, 64 zł należało, zdaniem SKO, doliczyć do dochodu osiągniętego przez odwołującą się w roku 2011. Oznacza to, że prawidłowo ustalony dochód rodziny A. D. C. wynosi 3.424, 28 zł miesięcznie (1.952, 64 zł + 256 zł + 1.215, 64 zł). Dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wynosi 570, 71 zł (3.424, 28 zł : 6 osób). Zatem dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż określone w art. 5 ust. 1 ustawy kryterium dochodowe tj. 539 zł.

Wyjątek od powyższej zasady przewiduje art. 5 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym w przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany (kwota 77 zł) - zasiłek rodzinny przysługuje jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje. Kolegium wskazało, że odwołująca się skorzystała z powyższego przywileju w poprzednim okresie zasiłkowym (od dnia 1 listopada 2011 r. od dnia 31 października 2012 r.).

Dochodem uprawniającym rodzinę do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem, byłby, według wyliczeń organu, dochód nieprzekraczający kwoty 3.234 zł (6 osób x 539 zł), a miesięczna wysokość dochodu rodziny wynosi 3.424, 28 zł i jest wyższa o 190, 28 zł. Powyższe wyklucza przyznanie świadczeń rodzinnych w sprawie niniejszej na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro nie przysługuje zasiłek rodzinny, to tym samym, jak wskazano, nie mogły być przyznane dodatki do zasiłku rodzinnego. Nadto SKO wyłożyło, że nie mógł być odliczony jako utrata dochodu niższy zarobek męża A. D. C. z racji zmniejszenia wymiaru zatrudnienia, gdyż jest to przychód podlegający opodatkowaniu na zasadach ogólnych i stanowi dochód w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie wyczerpuje żadnej z pozycji art. 3 pkt 23 ustawy – definicji "utraty dochodu".

W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję A. D. C. zarzuciła jej naruszenie prawa poprzez błędne wyliczenie – na kwotę 570, 71 zł - dochodu rodziny w przeliczeniu na jeden miesiąc, którego to dochodu ani w 2011 r., ani w 2012 r. w żadnym miesiącu rodzina nie uzyskała. Kwestionowała nieprzyjęcie jako dochodu utraconego zmniejszonego wymiaru czasu pracy męża i niższego wynagrodzenia za tę pracę. Wskazywała, że ten sam organ dla innych form pomocy rodzinie inaczej wyliczył dochód na członka rodziny. Zarzuciła dyskryminację rodziny i naruszenie przepisów Konstytucji RP oraz Konwencji Praw Dziecka.

W odpowiedzi na skargę SKO postulowało jej oddalenie jako bezzasadnej. Ponownie przedstawiono wyliczenie dochodu na członka rodziny w kwocie 570, 71 zł, co przekracza kryterium dochodowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem – legalności. Ocenie sądu zatem podlega zgodność aktów administracyjnych (w tym wypadku decyzji) z przepisami prawa zarówno materialnego, jak i procesowego. Kontrola ta obejmuje badanie, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Kontrola wojewódzkiego sądu administracyjnego stosownie do unormowania art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej p.p.s.a., obejmuje wszystkie, a nie tylko podniesione w skardze kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym. Oznacza to, że sąd może także uwzględnić skargę z przyczyn w niej niepodniesionych. Zaś przepis art. 135 p.p.s.a. dopuszcza objęcie orzeczeniem eliminującym z obrotu prawnego nie tylko zaskarżoną decyzję, ale i inne decyzje podjęte w granicach danej sprawy.

Rozstrzygnięcie w sprawie niniejszej opierało się na regulacji prawnej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), dalej jako u.ś.r. Ustawa ta uzależnia przyznanie zasiłku rodzinnego od spełnienia kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 tej ustawy zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 539 zł. W przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 623 zł. Zgodnie z art. 3 pkt 2 u.ś.r. dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny, a dochód członka rodziny to, stosownie do art. 3 pkt 2 lit. "a", przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4 lit. "b". Ostatnio wskazane przepisy (art. 5 ust. 4 – 4 lit "b") nawiązują do utraty dochodu lub uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

W dacie orzekania w sprawie niniejszej przepisy te brzmiały następująco:

ust. 4. W przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego.

ust. 4 lit. "a". W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych.

ust. 4 lit. "b". W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych.

Wyżej przytoczone przepisy miały w sprawie zastosowanie, skoro przedmiotem sporu były świadczenia na okres 2012/2013, a okres zasiłkowy obejmował przedział czasowy od dnia 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r., w wyliczeniach uwzględniono przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku 2011, zaś wnioskodawczyni od dnia 1 września 2012 r. z racji zatrudnienia się w S. P. S. M. Ś. R. w B. zaczęła uzyskiwać miesięczny dochód w kwocie 1.215, 64 zł, natomiast jej małżonek od dnia 1 września 2012 r. na mocy porozumienia zmieniającego pracę został z 10/10 etatu zatrudniony na 6/10 etatu, co obniżyło jego wynagrodzenie.

Zdaniem sądu organy prawidłowo zakwalifikowały uzyskany od dnia 1 września 2012 r. przez skarżącą dochód jako odpowiadający definicji art. 3 pkt 24 lit. "c" ustawy o świadczeniach rodzinnych, podlegający pod regulację art. 5 ust. 4 lit. "b" ustawy. O kwalifikacji prawnej (przepis art. 5 ust. 4 lit. "b" czy art. 5 ust. 4 lit. "a" u.ś.r.) decydował bowiem czas uzyskania dochodu - w sprawie niniejszej "po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy", czyli po 2011 r. Dochód A. D. C. jako dochód członka rodziny uzyskany przez nią w 2011 r. (1.952, 64 zł plus 256 zł) podlegał powiększeniu "o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty" – w sprawie o kwotę 1.215, 64 zł jako kwotę dochodu uzyskanego z miesiąca października 2012 r.

Organy dokonały operacji matematycznej zgodnej z brzmieniem przepisu art. 5 ust. 4 lit. "b" u.ś.r., natomiast błędnie podano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że kwota 1.215, 64 zł stanowi dochód z miesiąca września 2012 r. W sytuacji jednak, gdy w każdym z tych miesięcy kwota ta była taka sama, nie miało to wpływu na wynik operacji matematycznej.

Jakkolwiek sąd dostrzega niekorzystną dla osób ubiegających się o przyznanie świadczeń rodzinnych zasadę obliczania dochodu uzyskanego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, podlegającego rozliczeniu na podstawie tego przepisu, to zmiana ustawy i dodanie regulacji art. 5 ust. 4 lit. "b" ustawy stanowiły świadomy wybór ustawodawcy, co wynika z analizy uzasadnienia projektu ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (druk sejmowy nr 3897 – Sejm VI kadencji).

Jak wyżej zasygnalizowano, w odmienny, korzystniejszy sposób byłby doliczany dochód uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (czyli w 2011 r.), gdyż wówczas zastosowanie miałby przepis art. 5 ust. 4 lit. "a" u.ś.r. wyżej przytoczony, regulujący odmiennie niż ust. 4 lit. "b" zasadę uwzględniania dochodu uzyskanego. W sprawie niniejszej jednak, z uwagi na okres pozyskania dochodu uzyskanego, nie miał on zastosowania (art. 5 ust. 4 lit. "a"), a prawidłowo organy stosowały zasadę zawartą w art. 5 ust. 4 lit. "b" u.ś.r.

W tym miejscu wskazać można, że analogicznie wyliczany dochód na podstawie art. 5 ust. 4 lit. "b" zaakceptował WSA w Kielcach wyroku z dnia 7 marca 2013 r. w sprawie II SA/Ke 107/13 (dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA).

O ile stanowisko organów przyjmujące "dochód uzyskany" w przypadku skarżącej nie budzi wątpliwości, to nie można zgodzić się z odmową zakwalifikowania jako "dochód utracony" obniżonego od dnia 1 września 2012 r. wynagrodzenia za pracę jej męża, wynikającego ze zmniejszenia rozmiaru czasu pracy z 10/10 etatu do 6/10 etatu. Normatywna utrata dochodu została zdefiniowana w art. 3 pkt 23 u.ś.r., w tym należy doń między innymi: utrata zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło.

Poza sporem pozostaje w sprawie niniejszej fakt utraty przez S. C. części zatrudnienia wykonywanego na podstawie umowy o pracę poczynając od dnia 1 września 2012 r.

Zdaniem składu orzekającego wymóg utraty zatrudnienia w rozumieniu art. 3 pkt 23 lit. "c" u.ś.r. zostaje spełniony również w sytuacji częściowej utraty zatrudnienia, wynikającej np. ze zmiany warunków pracy i płacy, skutkującej zmniejszeniem wynagrodzenia za pracę (por. wyrok WSA w Łodzi w sprawie II SA/Łd 257/12 z dnia 12 kwietnia 2011 r., CBOSA). Wykładni normy prawnej nie można bowiem przeprowadzać w oderwaniu od kontekstu całego przepisu i całej ustawy, celu danej regulacji i reguł oraz wartości systemu prawa. Dlatego należy przy interpretacji art. 3 pkt 23 lit. "c" u.ś.r. stosować wykładnię celowościową i systemową oraz prokonstytucyjną.

Zdaniem sądu interpretacja przepisów u.ś.r. zmierzać winna do uzyskania obrazu rzeczywistych dochodów członków rodziny. Chodzi o wyeliminowanie z dochodu rodziny tych dochodów, których członek rodziny w okresie rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia już nie uzyskuje (vide wyroki: NSA z dnia 5 sierpnia 2010 r., I OSK 641/10, WSA w Gliwicach z dnia 17 maja 2007 r., IVSA/GL, WSA w Łodzi z dnia 6 listopada 2009 r., II SA/Łd 615/09, CBOSA).

Ustawodawca w treści art. 3 pkt 23 lit. "c" u.ś.r. nie użył określenia "całkowita utrata zatrudnienia", a "utrata zatrudnienia", co przy zastosowaniu wykładni celowościowej i systemowej pozwala uznać jako utratę dochodu w rozumieniu art. 5 ust. 4 w związku z art. 3 pkt 23 lit. "c" u.ś.r. także zmianę warunków pracy i płacy skutkujące zmianą in minus dochodów członka rodziny.

Jak wskazano w uzasadnienia wyroku w sprawie II SA/Łd 257/11 z dnia 12 kwietnia 2011 r. (CBOSA): "Odmienna interpretacja wskazanych wyżej przepisów, stawiałaby bowiem w sposób nieuzasadniony w gorszej sytuacji osoby zatrudnione u tego samego pracodawcy lecz na innych (gorszych) warunkach, od osób tracących zatrudnienie i uzyskujących kolejne bez jakiejkolwiek przerwy w zatrudnieniu. Wówczas zaś jedynie zmiana pracodawcy decydowałaby o możliwości traktowania dochodów jako utraconych i odpowiednio – uzyskanych".

Zaliczenie do utraty dochodu skutkuje obowiązkiem zastosowania w danej sprawie przepisu art. 5 ust. 4 u.ś.r.

W sprawie niniejszej błędnie organy nie uznały zmiany warunków płacy i pracy S. C. jako utraty dochodów, czym naruszyły przepis art. 3 pkt 23 lit. "c" oraz art. 5 ust. 4 u.ś.r. poprzez ich niezastosowanie, co dyskwalifikowało wydane w sprawie decyzje.

Niezależnie od powyższego, zdaniem sądu, także z takim samym skutkiem procesowym został naruszony przepis art. 5 ust. 3 u.ś.r., który stanowi, że w przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje.

Kolegium błędnie uznało, że skarżąca z przywileju przyznania zasiłku rodzinnego przy dochodzie przekraczającym kryterium ustawowe skorzystała już w poprzednim okresie zasiłkowym (1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r.), natomiast w aktach sprawy znajduje się decyzja z dnia [...] listopada 2011 r. przyznająca świadczenia rodzinne na okres 2011/2012 oraz wyliczenie dochodu rodziny i dochodu członków rodziny w przeliczeniu na osobę (z tej samej daty) w kwocie 306, 39 zł, a więc znacznie mniejszej od kryterium dochodowego (wówczas 504 zł). Zatem bezspornie za poprzedni okres przyznano rodzinie skarżącej świadczenia nie w oparciu o przepis art. 5 ust. 3 u.ś.r., a na podstawie art. 5 ust. 1 tej ustawy. Co prawda w podstawie prawnej jedynie podano ogólnie przepis art. 5 u.ś.r. (bez wskazania jego jednostek redakcyjnych), ale treść uzasadnienia i poprzedzające decyzję wyliczenie jednoznacznie wskazują, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekraczał kryterium ustawowego. Stąd nie może być uznane jako prawidłowe dokonanie w obecnym postępowaniu, za kolejny okres zasiłkowy, ponownego przeliczenia tamtych dochodów i dokonanie korekty skutkującej uznaniem, iżby za poprzedni okres zasiłkowy przyznano już świadczenia rodzinne z dobrodziejstwem art. 5 ust. 3 zdaniem pierwsze u.ś.r. Z obecnych bowiem wyliczeń na k. 37 akt administracyjnych wynika, iż organy uznały, że miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę za 2010 r. wynosił 508, 99 zł, które to wyliczenie przyjęto do ustaleń w sprawie niniejszej jako dochód na członka rodziny za 2010 r.

Zdaniem sądu dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja z dnia [...] listopada 2011 r. przyznająca świadczenia rodzinne bez przekroczenia dochodów za 2010 r., dopóty wiąże ona organy rozpatrujące wniosek o przyznanie świadczenia na kolejny okres zasiłkowy. Wynika to z podstawowej zasady postępowania administracyjnego – zasady trwałości i pewności decyzji administracyjnych wyrażonej w art. 16 ust. 1 k.p.a. W tym miejscu przytoczyć można stanowisko NSA wyrażone w wyroku z dnia 13 sierpnia 2012 r. I OSK 1407/11:

"Odmawiając przyznania zasiłku organy administracji były związane zarówno normą prawa materialnego, jak i ustaleniami ostatecznej decyzji (...). Powyższa decyzja posiada cechę trwałości, zagwarantowaną przepisem art. 16 § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi, iż decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Oznacza to, iż od takiej decyzji nie można wnieść odwołania, lecz także to, że rozstrzyga ona w sposób ostateczny załatwienie sprawy administracyjnej. Sprawa rozstrzygnięta decyzją ostateczną nie może być ponownie przedmiotem postępowania administracyjnego, gdyż naruszenie tej zasady (art. 16 § 1 k.p.a.) pociągałoby za sobą nieważność ponownie wydanej decyzji z przyczyny określonej w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

Nieuprawnionym jest zatem żądanie skarżącej dokonywania ustaleń faktycznych przez organy wydające zaskarżone decyzje w tej sprawie, mających na celu przyjęcie innych danych o wysokości dochodu osiąganego przez skarżącą (...). Dodać należy, iż od zasady trwałości decyzji ustawodawca dopuszcza jedynie takie wyjątki, kiedy uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych.

Dopóki więc ostateczna decyzja (...) nie zostanie uchylona zmieniona lub stwierdzona jej nieważność ma ona moc wiążącą dla organów oraz sądu administracyjnego. Nie mogą one wbrew zawartym w niej ustaleniom przyjmować innych danych".

W sprawie niniejszej organy postąpiły wbrew przytoczonemu stanowisku, dopuściły się zatem naruszenia zasady trwałości decyzji administracyjnych w sposób nieuprawniony przyjmując inny, niż ustalony w decyzji z dnia [...] listopada 2011 r. dochód na członka rodziny, co miało wpływ na wynik postępowania niniejszego poprzez błędne zastosowanie przesłanki negatywnej zawartej w przepisie art. 5 ust. 3 in fine u.ś.r. (przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym).

Przyjmując wyliczony przez organy w sprawie niniejszej dochód na członka rodziny na okres zasiłkowy 2012/2013 na kwotę 570,71 zł, to przy obowiązującym kryterium dochodowym 539 zł nadwyżka nie przekracza w przeliczeniu na osobę kwoty najniższego zasiłku rodzinnego w okresie na który jest ustalany (77 zł). Zatem przepis art. 5 ust. 3 u.ś.r. zdanie pierwsze pozwalałby na przyznanie świadczeń rodzinnych na okres od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. w sytuacji przyznania takich świadczeń za poprzedni okres zasiłkowy w oparciu o art. 5 ust. 1, a nie, jak przyjęły obecnie organy – przy uprzednim już przekroczeniu kryterium dochodowego.

Powyższe odnosi się do wyliczeń dokonanych w sprawie, przy czym muszą one być ponowione w sytuacji nieuwzględnienia wyżej omówionej utraty dochodu S. C., co nakazuje ponowne wyliczenie dochodu rodziny, dochodu członka rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 2 i 2 "a" u.ś.r. oraz dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rozumieniu art. 5 ust. 1 tej ustawy.

W tym miejscu należy zauważyć, że przepis art. 5 ust. 3 u.ś.r. traktuje o przekroczeniu dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, stąd nie można zgodzić się z wyliczeniem w zaskarżonej decyzji kwoty 190, 28 zł.

Na skutek niniejszego wyroku ponownie dokonają organy wyliczenia dochodu rodziny, dochodu członka rodziny oraz dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę z uwzględnieniem powyższej oceny prawnej, uwzględniając zarówno uzyskanie dochodu przez skarżącą, jak i utratę dochodu przez jej męża. O ile zajdzie potrzeba stosowania art. 5 ust. 3 u.ś.r., pamiętać należy o przyznaniu świadczeń na poprzedni okres zasiłkowy decyzją z dnia 4 listopada 2011 r. na podstawie art. 5 ust. 1, a nie art. 5 ust. 3 u.ś.r.

Zaskarżone decyzji zapadły z naruszeniem prawa materialnego – art. 3 pkt 23 lit. "c" i art. 5 ust. 3 u.ś.r., dlatego podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.

Na mocy art. 135 p.p.s.a. sąd uchylił także decyzję pierwszoinstancyjną z uwagi na potrzebę zachowania zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego i zasadę ekonomii procesowej.

W punkcie 2. wyroku orzeczono o niemożności wykonania zaskarżonych decyzji do czasu jego uprawomocnienia się (art. 152 p.p.s.a.)