Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 721/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2013-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 41a ust. 1 pkt 1, art. 52, art. 52a
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3.
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Wiesława Pierechod, sędzia WSA Wojciech Czajkowski, Protokolant specjalista Paweł Guziur, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 20 listopada 2013r. sprawy ze skargi J. Ł na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na rzecz skarżącego 240 ( dwieście czterdzieści ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy własną decyzję z dnia "[...]" nr "[...]" o odmowie umorzenia J.Ł. należności z tytułu składek za okres od 1 kwietnia 2005r. do 31 marca 2013r. w kwocie 6.829,30 zł.

Z motywów decyzji i akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy:

Wnioskiem z dnia 5 czerwca 2013r., uzupełnionym pismem z dnia 21 czerwca 2013r., J. Ł. zwrócił się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o umorzenie naliczonych składek z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników za wymieniony na wstępie okres, wraz z odsetkami. We wniosku podał, że nie powinien podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników i powołał się na wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 16 października 2012r. sygn. akt "[...]".

Przedstawił swoją sytuację finansową i rodzinną. Wskazał, że wraz z żoną ma na utrzymaniu trójkę dzieci w wieku 5, 9 i 11 lat. Rodzina zajmuje lokal w starym budynku, żona nie pracuje, do uprawy 2 hektarów ziemi (bez budynków gospodarczych), będącej własnością żony, małżonkowie wynajmują maszyny, a uzyskany w ten sposób dochód wystarcza jedynie na opłacenie usług i częściowy zakup opału na zimę. Wnioskodawca pracował jako kierowca, nigdy nie pracował w rolnictwie, jak tylko miał okazję wyjeżdżał do pracy za granicę.

Decyzją z dnia "[...]" Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił umorzenia należności z tytułu składek za wnioskowany okres w kwocie 6.829,30 zł. Powołując w podstawie prawnej decyzji art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn.: Dz.U. z 2008r. nr 50, poz. 291 ze zm.), dalej jako u.u.s.r., organ w uzasadnieniu decyzji wskazał, że zgodnie z tymi przepisami Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając jego możliwości płatnicze oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowych i składkowych, może umorzyć w całości lub części należności z tytułu składek lub odsetek. Organ podał, że wnioskodawca zerwał układ ratalny, nie wpłacił bowiem żadnej z rat ustalonych decyzją KRUS z dnia 14 czerwca 2011r. Powołał się na ustalenia, że grunty rolne uprawiane są w całości i pobierane są na nie dopłaty unijne. Ocenił, że sytuacja wnioskodawcy nie odbiega od normy zamieszkałych na terenie rolników, a strona uzyskuje dodatkowe dochody, które umożliwiają wywiązywanie się z obowiązków. Odnotowano, że dłużnik nie poniósł strat w wyniku klęsk czy innych niezależnych zdarzeń losowych.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ubiegający się o ulgę wskazał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej i finansowej. Wyjaśnił, że od 19.12.2002r., kiedy przepisał gospodarstwo rolne na żonę, nie zajmuje się i nie pomaga w jego prowadzeniu. Ziemia nie przynosi żadnych dochodów, została oddana w bezpłatne użytkowanie innej osobie, która być może otrzymuje z tego tytułu dotacje. Określił sytuację rodziny jako naprawdę ciężką. Żona nie pracuje, opiekuje się dziećmi i chorującym najmłodszym synem. Wskazał, że jest jedynym żywicielem rodziny i aktualnie przebywa w domu sporadycznie, gdyż wyjechał za granicę do pracy.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego ww. decyzją z dnia "[...]" utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]" W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że wnioskodawca został objęty obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym rolników w okresach przerw w zatrudnieniu. Powstałe zadłużenie wynika zaś z faktu nieterminowego zgłoszenia się do ubezpieczenia społecznego rolników, a więc nie został spełniony podstawowy obowiązek wynikający z ustawy o informowaniu Kasy o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmianach tych okoliczności.

Organ powołał się na złożoną dokumentację i przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe oraz dokonaną wizytację w gospodarstwie wnioskodawcy w dniu 20.06.2013r. W ten sposób miał ustalić, że sytuacja materialno - finansowa strony nie stanowi podstawy do umorzenia należności. Jak podał organ grunty użytkowane są w całości i pobierane są na nie dopłaty unijne, które niewątpliwie mają wpływ na poprawę koniunktury gospodarstwa. Rodzina zamieszkuje w własnościowym mieszkaniu (3 pokoje, kuchnia, łazienka), wyposażonym w bieżącą wodę i centralne ogrzewanie, a przedstawione rachunki wskazują na przeprowadzenie gruntownych remontów wewnątrz pomieszczeń (koszt – ok. 40 tys. zł). Obecnie wnioskodawca pracuje i zarobkuje za granicą, a na utrzymanie rodziny przekazuje ok. 48 tys. zł rocznie.

Organ ocenił, że można uznać, iż strona nie dysponuje przychodem umożliwiającym jednorazową spłatę zadłużenia, jednak nie można stwierdzić, że spłata przedmiotowych zaległości w proponowanej uldze w postaci układu ratalnego pozbawi wnoszącego o ulgę i jego rodzinę niezbędnych środków do życia. Nie zachodzą również okoliczności do orzeczenia trwałej nieściągalności zadłużenia i w związku z tym do jego umorzenia w świetle art. 41a ust. 1 i ust. 2 u.u.s.r. Ponadto nie udowodniono, że gospodarstwo znalazło się w przejściowo trudnej sytuacji ekonomicznej, spowodowanej czynnikami nadzwyczajnymi i niezależnymi od postępowania strony.

Organ stwierdził, że zaniedbywanie terminowego opłacania składek nie może być utożsamiane ważnym interesem płatnika, natomiast może być spowodowane nadzwyczajnymi przypadkami, które w opisywanej sytuacji nie wystąpiły.

Na powyższą decyzję J. Ł., reprezentowany przez radcę prawnego, złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, wnosząc o jej uchylenie, przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Decyzji zarzucił naruszenie prawa mające istotny wpływ na wynik sprawy. Wymienił następujące naruszenia:

- art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2013r. poz. 267), zwanej dalej: k.p.a., poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej,

- art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez niezebranie oraz nierozpatrzenie materiału dowodowego w sposób wystarczający,

- art. 107 k.p.a. poprzez brak ustosunkowania się przez organ do istotnych w sprawie faktów i dowodów uzasadniających brak po stronie skarżącej ważnego interesu dającego podstawę do umorzenia składek w oparciu o art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., oraz

- art. 41a ust. 1 pkt 1 i ust. 2 u.u.s.r. poprzez uznanie, że nie zachodzą przewidziane nim przesłanki umorzenia należności.

Skarżący wskazał, że znajduje się wraz z rodziną w naprawdę ciężkiej sytuacji materialnej, a Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie bierze tego pod uwagę. Podkreślił, że sytuacja ta zmusiła go do wyjazdu za granicę w celach zarobkowych. Organ nie rozważył natomiast istnienia ważnego interesu ubezpieczonego. Za konieczne skarżący uznał ustalenie wysokości wydatków oraz relacji pomiędzy dochodami a wydatkami koniecznymi do egzystencji jego i najbliższej rodziny. Zarzucił, że organ tych ustaleń nie dokonał, w ogóle nie uwzględnił faktu ponoszenia wydatków na utrzymanie własne i rodziny. Ograniczył się wyłącznie do wskazania kwoty przekazywanej na utrzymania rodziny (ok. 48 tys. zł rocznie) oraz kwoty 40 tys. zł przeznaczonej na remont. Nie ocenił wpływu choroby małoletniego syna na możliwości płatnicze skarżącego. Podobnie uwzględnił faktu, że małżonkowie nie otrzymują z tytułu oddania w bezpłatne użytkowanie gruntów żadnych korzyści majątkowych. Natomiast użytkujący tą ziemię być może otrzymuje z tego tytułu dotacje.

Ustalając przesłankę ważnego interesu zobowiązanego organ, obok możliwości płatniczych rolnika, nie wziął w ocenie autora skargi pod uwagę również stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Kwestia ta nie tylko nie została przez organ przeanalizowana, ale zupełnie ją pominięto w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przy czym skarżący wytknął organowi, że jej uzasadnienie nie może ograniczyć się tylko do zacytowania przepisu, lecz winno wyjaśnić jak, w ocenie organu, stan finansów funduszu wpływa na rozpoznanie wniosku konkretnego zobowiązanego o umorzenie należności.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Zaznaczył, że w sytuacji skarżącego wątpliwe jest jedynie to, czy jest on w stanie spłacić jednorazowo całość zadłużenia. Wskazał, że w zakresie dopłat unijnych i osiągniętego dochodu oparł się na wyjaśnieniach żony skarżącego, która m.in. podała, że otrzymuje od męża 4 tys. zł miesięcznie. Organ przedstawił koszty utrzymania rodziny w ujęciu rocznym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Mają uprawnienia kasacyjne, co oznacza, że nie zastępują organów administracji w rozstrzyganiu spraw, a stwierdzając, że zaskarżona decyzja (postanowienie) narusza prawo materialne, bądź przewidziane przepisami zasady postępowania administracyjnego, mogą uchylić zaskarżony akt lub stwierdzić jego nieważność. Stanowią o tym art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) cytowanej dalej jako p.p.s.a.

Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd dopatrzył się naruszeń prawa procesowego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała wyeliminowania jej z obrotu prawnego - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Przede wszystkim stwierdzić należy, że będąca przedmiotem postępowania zaległość istnieje. Powoływany przez stronę wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 16 października 2012r. sygn. akt "[...]" wydano w zakresie niepodlegania przez skarżącego od 1 lipca 2010r. ubezpieczeniu społecznemu rolników i obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie oraz ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Decyzje wydane w objętej skargą złożoną przed tut. Sądem sprawie o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za okres od 1 kwietnia 2005r. do 31 marca 2013r., odnoszą do okresu poprzedzającego ww. wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie oraz okresów przerw w zatrudnieniu.

Podstawę materialnoprawną wydanych w niniejszej sprawie decyzji stanowi art. 41a ust. 1 pkt 1 cytowanej już u.u.s.r. Zgodnie z jego brzmieniem Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części.

Z użytego w tym przepisie sformułowania "może (...) umorzyć" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Powszechnie akceptowany jest zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądowym pogląd, że uznanie nie pozostawia organowi pełnej swobody w wydawaniu decyzji administracyjnej, bowiem swoboda ta jest ograniczona dyrektywami wyboru sformułowanymi w ustawie. Sąd administracyjny kontrolujący legalność takiej decyzji jest zaś zobowiązany do oceny, czy postępowanie administracyjne było prowadzone niewadliwie i czy organ przy wydawaniu decyzji o charakterze swobodnym dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki i czy ocena dowodów zawarta w motywach decyzji w sprawie umorzenia nie jest dowolna (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2012r. sygn. akt II GSK 1636/11, dostępny w Internecie pod adresem Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

W sprawach nieuregulowanych w u.u.s.r. stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2009r. nr 205, poz. 1585 ze zm.), powoływanej dalej jako u.s.u.s., o czym stanowi art. 52 ust. 1 u.u.s.r. Natomiast według art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego chyba, że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego Kodeksu, chyba, że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach.

Zakres postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie określał powołany art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Obowiązkiem organu wydającego orzeczenie na jego podstawie jest wyjaśnienie czy w sytuacji osoby, która złożyła wniosek o umorzenie należności składkowych nie występuje ważny interes umożliwiający umorzenie tych należności, który powinien być rozważony przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Za przesłankę uzasadniającą umorzenie zaległości z tytułu składek uznać można trudną sytuację finansową ubezpieczonego i w rozpoznanej sprawie strona właśnie na tę okoliczność się powoływała. Przesłanka ważnego interesu zostanie spełniona, gdy wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego jego podstawowych potrzeb życiowych. Niezbędne jest zatem wyjaśnienie, jak również odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych. Następnie odniesienie takiego stanu faktycznego do wysokości zadłużenia względem Kasy. W przeciwnym razie decyzja negatywna dla wnioskodawcy staje się decyzją nieuzasadnioną i dowolną, a powody odmowy umorzenia, którymi kierował się organ orzekający będą nieznane.

W niniejszej sprawie organ nie wykonał opisanego powyżej obowiązku. Nie ustalił bowiem w sposób prawidłowy stanu faktycznego, nie dokonał analizy dochodów skarżącego w zestawieniu z wydatkami, które musi on ponosić w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych swoich, jak i najbliższej rodziny, jak również nie dokonał oceny tego stanu na gruncie powołanego przepisu. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przedstawił posiadany majątek i dochody skarżącego i jego żony oraz zaakcentował, że strona obecnie pracuje i zarobkuje za granicą, skąd przekazuje na utrzymanie rodziny ok. 48 tys. zł rocznie. Brakuje tu zestawienia dochodów z wydatkami. Organ próbuje uzupełnić powyższe w odpowiedzi na skargę, jednak Sąd nie może ocenić stanowiska organu jako mającego znaczenie dla sprawy, jeżeli zostało ono wyrażone jedynie w odpowiedzi na skargę. W tej płaszczyźnie Sąd ocenia bowiem zaskarżony akt, a nie odpowiedź na skargę, która stanowi jedynie pismo procesowe ze stanowiskiem organu, przedstawionym wobec wniesienia skargi w danej sprawie.

Organ w uzasadnieniu decyzji wykazuje, że jedynie nadzwyczajne okoliczności, niezależne od wnioskodawcy, mogą uzasadniać udzielenie ulgi w postaci umorzenia zaległości z tytułu składek, a zaniedbywanie terminowego opłacania składek i zerwanie układu ratalnego w 2011r. nie może być utożsamiane ważnym interesem płatnika. Jest to stanowisko niewłaściwe, gdyż ustawowe przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników nie odnoszą się w żaden sposób do okoliczności powstania zaległości (czy powstały z winy zainteresowanego, czy też nie), lecz jedynie do oceny aktualnych (w chwili wydawania decyzji w przedmiocie umorzenia) możliwości płatniczych zainteresowanego, z uwzględnieniem elementu ochrony interesu publicznego, który wyraża się w ochronie stabilności systemu ubezpieczeń społecznych, co nakazuje egzekwowanie zaległych należności.

Organ nie wyjaśnił jednak kluczowej okoliczności przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie należności, jaką jest sytuacja majątkowa strony. Winna być ona rozpatrywana z perspektywy gospodarstwa domowego, jakie tworzy wnioskodawca wraz z żoną i dziećmi. Organ nie dokonał oceny jaki wpływ na sytuację osobistą oraz majątkową skarżącego mają takie okoliczności, jak choroba najmłodszego dziecka, jaki wysiłek wiąże się z zapewnieniem właściwej opieki nad wszystkimi dziećmi wobec wyjazdu skarżącego za granicę w celach zarobkowych, i jak to wpływa na możliwości płatnicze rodziny. Powoduje to, że zasadniczo stanowisko organu sprowadza się do lakonicznego stwierdzenia, że sytuacja materialno - finansowa nie stanowi podstawy do umorzenia należności. Z decyzji nie wiadomo natomiast nic na temat wydatków oraz relacji pomiędzy dochodami a wydatkami koniecznymi do egzystencji strony i najbliższej rodziny, co zasadnie podnosi autor skargi. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wskazuje istotnych elementów, które powinny składać się na stan faktyczny sprawy, takich jak ustalenie wydatków stałych ponoszonych na utrzymanie gospodarstwa domowego strony, a zatem kosztów wyżywienia, czynszu, opłat na energię, gaz, wodę, kosztów leczenia. Jedyny wydatek, który interesuje organ to przeprowadzone prace remontowe wewnątrz pomieszczeń mieszkalnych rodziny, których koszt wyniósł ok. 40 tys. zł. Ma on wykazywać dobrą kondycję finansową skarżącego. Organ nie przedstawia jakiejkolwiek analizy w kierunku ustalenia, czy wydatek na remont był niezbędny i mieści się w ujęciu podstawowych potrzeb życiowych, czy konieczność przeprowadzenia takiego remontu uzasadniały warunki mieszkaniowe, a być może też np. zdrowotne. Podstawowe informacje w tym zakresie ujawniają złożone do protokołu z 20.06.2012r. wyjaśnienia żony skarżącego, która wskazała m.in. na konieczność prac remontowych już wykonanych, jak też planowanych w bieżącym roku, ze względu na wilgoć i zagrzybienie ścian. Dodatkowo Prezes Kasy w uzasadnieniu decyzji z dnia "[...]" opisując miejsce zamieszkania i wyposażenie lokalu zauważył, że skarżący wraz z małżonką spłaca kredyt zaciągnięty w banku. Wydatki związane z mieszkaniem nie są zatem jednorazowe i pokrywane od razu w całości.

Organ uznaje, że skarżący nie dysponuje przychodem umożliwiającym jednorazową spłatę zadłużenia i akcentuje możliwość ponownego rozłożenia zaległości na raty. Winien jednak skupić się na pełnym wyjaśnieniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy w postępowaniu wszczętym na wniosek o umorzenie należności. Dokonanie analizy sytuacji materialnej skarżącego, a mianowicie z jednej strony ustalenie wielkości osiąganych przez skarżącego dochodów, a z drugiej wielkości koniecznych wydatków pozwoli ocenić, czy skarżący ma możliwość zapłaty zaległych należności składkowych. Dopiero wyjaśnienie tych kwestii umożliwi poznanie zdolności płatniczych skarżącego i dalszą ocenę zasadności jego wniosku na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Sam fakt osiągania nawet stałego dochodu nie sanowi samodzielnej przesłanki odmowy zwolnienia, o którym mowa w art. 41a u.u.s.r. Możliwości płatnicze to nie fakt osiągania dochodów, ale zestawienie tego dochodu z wydatkami, które pozwolą na ustalenie jaki jest rzeczywisty stan finansów zainteresowanego skorzystaniem z wyżej wskazanego zwolnienia (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 24 kwietnia 2012r. sygn. akt I SA/Rz 205/12, dostępny w Internecie j.w.).

W tej sytuacji stwierdzenie organu zawarte w zaskarżonej decyzji, że brak jest podstaw do umorzenia składek jest przedwczesne i dowolne. Organ, prowadząc postępowanie w sprawie z wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek, miał obowiązek wyjaśnić jego sytuację finansową i ocenić, czy zapłata tych należności w kwocie 6.829,30 zł rzeczywiście może zagrozić jego egzystencji.

Powyższe wskazuje na naruszenie przez organ zasady prawdy obiektywnej (materialnej), określonej w art. 7 k.p.a., a polegającej na obowiązku podjęcia wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Zasada ta została rozwinięta w art. 77 § 1 k.p.a., którego treść obliguje organy administracji publicznej do zebrania w sposób wyczerpujący, jak również rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Jednocześnie organ odwoławczy naruszył art. 80 k.p.a. stanowiący, że ocena czy dana okoliczność została udowodniona powinna nastąpić na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

W niniejszej sprawie możliwości płatnicze skarżącego z uwzględnieniem wydatków nie zostały ustalone, a w konsekwencji powyższego nie zostały uwzględnione przez organ orzekający, jak tego wymaga omawiany art. 41a ust.1 u.u.s.r. Tym samym wydane orzeczenie należy uznać za nieuzasadnione.

Nadto organ powinien w uzasadnieniu decyzji szczegółowo wskazać przyczyny, dla których nie zastosował instytucji umorzenia. Dopełnienie tego obowiązku nabiera szczególnej wagi, gdy organ działa w granicach uznania administracyjnego. Brak w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej, ustaleń oraz rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją materialną skarżącego, stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Powołany przepis stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Oceniając zaskarżoną decyzję Prezesa KRUS we wskazanym wyżej zakresie stwierdzić należy, że z wymienionych wyżej względów wskazane rozstrzygnięcie tych wymogów nie spełnia. Zwraca uwagę w tym zakresie także ocena organu, który wskazując na oględziny gospodarstwa przeprowadzone w dniu 20.06.2013r. stwierdził, że grunty użytkowane są w całości i pobierane są na nie dopłaty unijne, które ocenił jako mające wpływ na poprawę koniunktury gospodarstwa. W żaden sposób organ nie ustosunkował się jednak do wyjaśnień skarżącego, że należące do żony grunty nie przynoszą żadnych dochodów i zostały oddane w bezpłatne użytkowanie innej osobie, która być może otrzymuje z tego tytułu dotacje. Nieznane są powody przyjęcia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odmiennego stanowiska w tym zakresie bez wyjaśnienia jego przyczyn, co powoduje, że uzasadnienie tego rozstrzygnięcia nie jest pełne i narusza art. 107 § 3 k.p.a.

Ze względu na uznaniowy charakter decyzji Prezes KRUS orzekając w konkretnej sprawie organ może, ale nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. W nawiązaniu do powyższego należy stwierdzić, że zasadnie podniesiono w skardze, iż ustalając przesłankę ważnego interesu zobowiązanego organ, obok możliwości płatniczych rolnika, powinien wziąć pod uwagę również stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. W przedmiotowej sprawie kwestia ta nie tyko nie została przeanalizowana przez organ, ale zupełnie pominięta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ jedynie wspomniał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że przy rozpatrywaniu wniosków o umorzenie zadłużenia należy mieć na względzie także interes społeczny, uwzględniający stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, z których wypłacane są świadczenia wszystkim uprawnionym ubezpieczonym. Uzasadnienie decyzji nie może ograniczyć się tylko do zacytowania przepisu, lecz winno wyjaśnić jak, w ocenie organu, stan finansów funduszu wpływa na rozpoznanie wniosku konkretnego zobowiązanego o umorzenie należności.

Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na ocenę, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności lub zaniechania przy wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, a tym samym, czy nie zostały przekroczone granice uznania administracyjnego. Na tle powyższego Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem omówionych wyżej przepisów procedury, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., co zasadnie podniesiono w skardze. Wskazane uchybienia formalne, w ocenie Sądu, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając ponownie sprawę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zobowiązany będzie do wydania decyzji z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag. W ramach tego organ administracyjny winien w szczególności wyjaśnić sytuację materialną i możliwości płatnicze skarżącego w zestawieniu z wydatkami niezbędnymi do egzystencji jego i najbliższej rodziny, a następnie uwzględnić je przy ustalaniu, czy w sprawie nie występuje ważny interes skarżącego umożliwiający umorzenie zaległych składek w trybie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Zasadne jest zatem ustalenie i porównanie miesięcznych dochodów oraz wydatków skarżącego i jego rodziny, poprzedzone zebraniem oraz oceną niezbędnych dowodów w tym zakresie, z uwzględnieniem sytuacji rodzinnej i zdrowotnej dzieci. Ustalenia organu winny znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję (pkt 1 sentencji). O kosztach postępowania sądowego orzeczono w pkt 2 na podstawie art. 200, art. 205 § 2, art. 209 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 1) lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2013r. poz. 490).