Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 225/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2009-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 88, art. 90 ust. 4
journal: Dz.U. 2008 nr 115 poz 728
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: par. 7 pkt 6
journal: Dz.U. 2005 nr 6 poz 45
law: Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie udzielenia pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA – Henryk Ożóg Sędziowie Sędzia NSA – Tadeusz Kuczyński (spr.) Sędzia WSA – Lidia Serwiniowska Protokolant Krzysztof Caliński po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 października 2009 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia pomocy w zamieszkaniu w mieszkaniu chronionym I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu T. J. kwotę 292,80 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych w tym 22% VAT od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2006 r. (sygn. akt RIII Now 32/06) Sąd Rejonowy w Lubaniu zastosował wobec nieletniego M. Z. środek wychowawczy, zobowiązując go do zaniechania używania alkoholu i innych środków odurzających i poddania się terapii leczenia uzależnień oraz orzekł o umieszczeniu nieletniego w młodzieżowym ośrodku wychowawczym. W ośrodku tym strona przebywała od dnia 8 października 2007 r. W dniu 16 lutego 2008 r. M. Z. ukończył 18 lat. Postanowieniem z dnia 4 marca 2008 r. (sygn. akt Nw 40/06) Sąd Rejonowy w Lubaniu przedłużył pobyt nieletniego w młodzieżowym ośrodku wychowawczym na okres do zakończenia przez niego roku szkolnego 2007/2008. W dniu 17 lipca 2008 r. M. Z. został skreślony z listy wychowanków Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w P. Przed umieszczeniem w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w P. M. Z. w okresie od 13 kwietnia 2006 r. do 8 października 2007 r. przebywał w Pogotowiu Opiekuńczym w J. G.

Po opuszczeniu Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w P. skarżący zamieszkał razem z matką, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe.

Pismem z dnia 15 grudnia 2008 r. M. Z. złożył – skierowany do Kierownika Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w L. – wniosek o przyznanie mu mieszkania chronionego lub dofinansowanie czynszu obecnie zajmowanego mieszkania.

Decyzją z dnia [...], nr [...] wydaną na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 19 pkt 11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r., nr 115, poz. 728 ze zm.), Starosta L. umorzył postępowanie w sprawie wskazanego wyżej wniosku z uwagi na brak w zasobach starostwa tego typu lokali mieszkalnych.

Wskutek rozpoznania odwołania od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G., działając na podstawie art. 138 § 2 w związku z art. 65 § 1, art. 66 § 1 k.p.a. oraz art. 88 ust. 1 i 6, art. 90 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i § 7 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie (Dz. U. z 2005 r., Nr 6, poz. 45 ze zm.), decyzją z dnia [...], nr [...] uchyliło decyzję z dnia [...] i nakazało organowi I instancji merytorycznie rozpatrzyć podanie strony, a nadto ustosunkować się do podania strony o dofinansowanie czynszu. Ponadto podniesiono, że organ I instancji nie wyjaśnił stronie jakie formy pomocy społecznej strona może uzyskać.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania administracyjnego Starosta L. decyzją z dnia [...], nr [...] – wydaną na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 3, art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej oraz § 7 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie – odmówił skarżącemu udzielenia pomocy w zamieszkaniu w mieszkaniu chronionym, wskazując w uzasadnieniu, że obecnie Powiat L. nie posiada w swoich zasobach tego typu mieszkań. Organ I instancji podniósł przy tym, że jedyną możliwą formą pomocy, jaką może uzyskać skarżący, jest pomoc w uzyskaniu mieszkania z zasobów miasta. Podkreślono także, iż kwestie dofinansowania czynszu obecnie zajmowanego mieszkania nie należą do kompetencji Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w L. Ponadto wskazano, że z informacji udzielonych przez skarżącego w toku wywiadu środowiskowego oraz z zapisu zawartego w indywidualnym programie usamodzielnienia wynika, że skarżący mieszka obecnie z matką w dwupokojowym mieszkaniu z kuchnią i łazienką. Organ I instancji wymienił także formy pomocy społecznej jakie skarżący może uzyskać od Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w L.

Niezależnie od powyższej decyzji, postanowieniem z dnia [...], nr [...] Starosta L. – powołując jako podstawę prawną art. 65 § 1 i art. 123 § 1 k.p.a. – przekazał Burmistrzowi Miasta L. wniosek M. Z. w sprawie przyznania mieszkania i dofinansowania czynszu obecnie zajmowanego mieszkania.

Nie godząc się z rozstrzygnięciem zawartym w decyzji z dnia [...], nr [...] M. Z. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. Zdaniem skarżącego spełnia on wymogi do uzyskania pomocy w zamieszkaniu w mieszkaniu chronionym, a zapewnienie mu takiego mieszkania należy do obowiązków Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w L.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G., decyzją z dnia [...], nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 2, art. 3, art. 88 ust. 1 pkt 3 i art. 106 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że M. Z. spełnia co prawda określone w art. 88 ustawy o pomocy społecznej kryteria do uzyskania pomocy w postaci umożliwienia mu zamieszkania w lokalu chronionym, niemniej jednak w chwili obecnej Starosta L. nie posiada w swoich zasobach mieszkań chronionych. Wobec zatem braku możliwości udzielenia pomocy społecznej, organ I instancji – zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego – prawidłowo odmówił udzielenia skarżącemu wnioskowanej pomocy. Podkreślono przy tym, że obecne rozstrzygnięcie nie pozbawia skarżącego prawa do ubiegania się o pomoc w postaci umożliwienia zamieszkania w mieszkaniu chronionym, w sytuacji gdy starostwo będzie dysponować tego typu mieszkaniami. Organ odwoławczy podniósł także, iż organ I instancji poprawnie wskazał możliwość uzyskania przez skarżącego pomocy w uzyskaniu mieszkania z zasobów Miasta L. Podniesiono ponadto, że skarżący, w związku z zamieszkiwaniem z matką, nie może skorzystać z innych form pomocy związanych z uzyskaniem odpowiednich warunków mieszkaniowych, o których mowa w § 7 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie.

Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem M. Z. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji "poprzez przyznanie mu pomocy w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych poprzez dofinansowanie do czynszu". W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucił naruszenie przepisów regulujących zasady przyznawania pomocy społecznej, w szczególności art. 88 ust. 1 i 6 i art. 90 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej oraz § 7 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie. W opinii skarżącego wskazane przepisy zawierają jedynie przykładowy katalog możliwych form pomocy, a zatem pomoc w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych może obejmować także dofinansowanie do obecnie zajmowanego mieszkania. Skarżący podniósł także, że obecnie mieszka wraz z matką. Otrzymywane przez niego i matkę środki finansowe nie wystarczają na ich utrzymanie, natomiast brak pomocy finansowej może doprowadzić do powstania zaległości czynszowych. W konsekwencji zatem – zdaniem skarżącego – pomoc w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych powinna polegać w jego przypadku na dofinansowaniu czynszu obecnie zajmowanego mieszkania. Skarżący także zauważył, że placówkę opuścił w czerwcu 2008 r., a pomocą – w niepełnym zakresie – został objęty dopiero w październiku 2008 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Odnosząc się natomiast do zawartego w skardze twierdzenia skarżącego, że wobec nieuzyskania pomocy w formie umożliwienia mu zamieszkania w mieszkaniu chronionym, powinna mu być przyznana pomoc w postaci dofinansowania do czynszu obecnie zajmowanego lokalu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że twierdzenia takiego nie można wyprowadzić z obecnie obowiązujących przepisów prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało także, że podniesione przez skarżącego zarzuty dotyczące terminu objęcia go pomocą nie stanowiły przedmiotu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) – sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą, co oznacza, że skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145-150 ustawy). Wskazać przy tym należy że kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego i nie może się to badanie opierać na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, o czym stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269).

Na wstępie należy wskazać, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do ustalenia, czy zasadnie organy administracyjne odmówiły skarżącemu udzielenia pomocy w postaci umożliwienia zamieszkania w mieszkaniu chronionym i czy obowiązujące przepisy dotyczące udzielenia pomocy społecznej w celu życiowego usamodzielnienia się i integracji ze środowiskiem przewidują możliwość przyznania dofinansowania do czynszu za zajmowane wspólnie z matką mieszkanie.

W ocenie Sądu skarga wniesiona przez M. Z. nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. nie naruszała prawa, co uzasadniałoby jej wyeliminowanie z obrotu.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r., Nr 115, poz. 728 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Przepis art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że osoba, która osiągnęła pełnoletność w rodzinie zastępczej, oraz osoba pełnoletnia opuszczająca placówkę opiekuńczo-wychowawczą typu rodzinnego i socjalizacyjnego, dom pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie, dom dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży oraz schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy, młodzieżowy ośrodek socjoterapii zapewniający całodobową opiekę i młodzieżowy ośrodek wychowawczy, zwana dalej "osobą usamodzielnianą", zostaje objęta pomocą mającą na celu jej życiowe usamodzielnienie i integrację ze środowiskiem przez pracę socjalną, a także pomocą w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, w tym w mieszkaniu chronionym. Uzyskanie pomocy społecznej, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawodawca uzależnia przy tym od spełnienia dodatkowych przesłanek. Pomoc taka przysługuje zatem w przypadku, gdy osoba usamodzielniana została skierowana do ośrodka wychowawczego na podstawie orzeczenia sądu i przebywała tam co najmniej rok (art. 88 ust. 2 i 3 ustawy) oraz zobowiązała się do realizacji indywidualnego programu usamodzielniania się (art. 88 ust.6 ustawy).

Szczegółowe zasady dotyczące warunków i trybu przyznawania pomocy pieniężnej na usamodzielnienie i pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki, wysokości tej pomocy oraz wartości i składników pomocy na zagospodarowanie; sposobu przygotowania i realizacji indywidualnego programu usamodzielnienia oraz zadania opiekuna usamodzielnienia, biorąc pod uwagę konieczność indywidualnej pracy z osobą usamodzielnianą; trybu zawieszania pomocy na usamodzielnienie i pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki określa rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie udzielenia pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie (Dz. U. z 2005 r. Nr 6, poz. 45 ze zm.).

Analiza akt administracyjnych niniejszej sprawy prowadzi do wniosku, że skarżący niewątpliwie spełnił ustawowe przesłanki przyznania mu pomocy, o której mowa w art. 88 ust. 1 pk 3 ustawy o pomocy społecznej. Jak słusznie zauważył organ odwoławczy skarżący bezspornie został skierowany orzeczeniem sądu do ośrodka wychowawczego i przebywał tam co najmniej rok. Zobowiązał się także do realizacji indywidualnego programu usamodzielniania się. Podkreślić przy tym jednak należy, że w art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej została sformułowana dodatkowa przesłanka przyznania pomocy. Zgodnie bowiem z tym przepisem potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (podkreślenie Sądu). Jak wynika natomiast niespornie z akt sprawy Starosta L. nie posiada obecnie w swoich zasobach mieszkań chronionych, a zatem nie miał on faktycznej możliwości uwzględnienia wniosku skarżącego. Prawidłowo przy tym organ odwoławczy podkreślił, że aktualna odmowa przyznania stronie pomocy w postaci umożliwienia zamieszkania w mieszkaniu chronionym, nie pozbawia skarżącego prawa do ponownego ubiegania się o uzyskanie takiej pomocy w sytuacji, gdy organ będzie dysponował lokalami chronionymi. Zauważyć także należy, że wobec braku możliwości uwzględnienia wniosku strony organ I instancji wskazał skarżącemu możliwość ubiegania się o inne świadczenia.

Odnosząc się natomiast do zawartego w skardze twierdzenia skarżącego, że wobec nieuzyskania pomocy w formie umożliwienia mu zamieszkania w mieszkaniu chronionym, powinna być mu przyznana pomoc w postaci dofinansowania do czynszu obecnie zajmowanego lokalu, zauważyć należy, że uprawnienia takiego nie można wywieść z obecnie obowiązujących przepisów prawa. Przepisy ustawy o pomocy społecznej przewidują jedynie możliwość udzielenia pomocy w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, w tym w mieszkaniu chronionym. Natomiast rozporządzenie w sprawie udzielenia pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie, wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 90 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, precyzuje, że indywidualny program usamodzielnienia przygotowuje osoba usamodzielniana wraz z opiekunem usamodzielnienia przy współpracy właściwego do przyznania pomocy powiatowego centrum pomocy rodzinie co najmniej na miesiąc przed osiągnięciem pełnoletności, biorąc pod uwagę sposób i formy pomocy w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, w szczególności przez:

a) umożliwienie zamieszkania w mieszkaniu chronionym przez czas określony,

b) całkowite lub częściowe pokrycie wydatków związanych z wynajmem pokoju,

c) ułatwienie uzyskania mieszkania socjalnego z zasobów gminy,

d) umożliwienie osobie usamodzielnianej uczącej się w gimnazjum, szkole ponadgimnazjalnej lub ponadpodstawowej zamieszkania w bursie lub internacie do czasu ukończenia nauki,

e) całkowite lub częściowe pokrycie osobie usamodzielnianej studiującej w szkole wyższej wydatków związanych z zakwaterowaniem (§ 7 pkt 6 rozporządzenia).

W katalogu tym nie wymieniono prawa do uzyskania dofinansowania do czynszu opłacanego za zajmowane mieszkanie. Przyjmując przy tym nawet, że zawarty w § 7 pkt 6 rozporządzenia katalog form pomocy w celu uzyskania odpowiednich warunków mieszkaniowych ma charakter przykładowy i otwarty, podkreślić trzeba, że w ocenie Sądu nie można zakresem regulacji zawartej w trym przepisie objąć prawa do uzyskania dofinansowania do czynszu za zajmowane przez skarżącego wraz z matką mieszkanie. Wskazać bowiem należy, że skarżący prowadzi z matką wspólne gospodarstwo domowe i ma już zapewnione odpowiednie warunki mieszkaniowe. Podkreślić także należy, że matka skarżącego – jak wynika z akt administracyjnych sprawy – w dacie orzekania przez organy administracyjne obu instancji otrzymywała dodatek mieszkaniowy w wysokości 149,85 zł miesięcznie, ponadto zasiłek rodzinny na dziecko w kwocie 68 zł miesięcznie i dodatek do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła w wysokości 50 zł miesięcznie. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika ponadto, by skarżący partycypował w kosztach utrzymania lokalu. Skarżący sam wskazał w skardze, że uzyskiwane przez siebie środki finansowe w kwocie 490 zł przeznacza na cele związane z nauką oraz zakup odzieży, natomiast czynsz za mieszkanie w wysokości około 430 zł opłaca matka.

Nawet gdyby teoretycznie rozważać możliwość przyznania skarżącemu pomocy w postaci pokrycia całości lub części wydatków związanych z wynajmem pokoju zajmowanego w domu matki, to skarżący musiałby wykazać, że zawarł z matką cywilnoprawną umowę najmu tego pokoju wraz z płynącymi z tego faktu konsekwencjami. Z akt sprawy w żaden sposób nie wynika jednak, by skarżącego z matką umowa taka łączyła, wręcz przeciwnie – wynika, że przebywa on w mieszkaniu matki w charakterze domownika. Ponadto przyjęcie tezy o możliwości pokrycia wydatków związanych z wynajmem pokoju skarżącego w domu matki rodziłoby wątpliwość co do prawidłowości jednoczesnego otrzymywania przez wspólnie gospodarującą rodzinę dwóch różnych świadczeń na ten sam cel: 1) dodatku mieszkaniowego przez matkę, 2) świadczenia przez skarżącego w formie pokrycia wydatków najmu pokoju w tym samym mieszkaniu.

Na uwzględnienie nie zasługiwał także podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia art. 90 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym pomocy w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, w tym w mieszkaniu chronionym, w uzyskaniu zatrudnienia oraz na zagospodarowanie w formie rzeczowej udziela starosta właściwy ze względu na miejsce osiedlenia się osoby usamodzielnianej. Z akt administracyjnych sprawy wynika bowiem, że decyzja I instancji została wydana przez właściwy organ, tj. starostę.

Na marginesie powyższych wywodów godzi się także zauważyć, że skarżący uzyskał w wszelkie formy pomocy społecznej, o które wnioskował, tj. pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki w kwocie 494,10 zł miesięcznie i pomoc na zagospodarowanie w formie rzeczowej stanowiącej równowartość kwoty 4.941 zł.

Mając powyższe na względzie należało orzec, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak w punkcie I sentencji. W punkcie II orzeczono na podstawie § 14 ust. 2 lit. c) w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.1349 ze zm.).