Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 578/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2016-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1-3, ust. 4b
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant referent stażysta Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 października 2016 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie uznania pobranych świadczeń rodzinnych za świadczenia nienależne oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] Burmistrz Miasta A. orzekając po uchyleniu poprzedniej decyzji tego organu przez SKO w S. w dniu [...] kwietnia 2016 r. i przekazaniu mu sprawy do ponownego rozpatrzenia - stwierdził, że kwota 2 352 zł tytułem pobranych przez A. J. świadczeń rodzinnych, przyznanych decyzjami z dnia [...] września 2013 r. oraz zmieniającą z dnia [...] października 2014 r., jest kwotą świadczeń rodzinnych pobranych nienależnie na dzieci K., A. i P. J. Ustalono, że podlegają zwrotowi następujące kwoty:

1) zasiłku rodzinnego na troje dzieci w wysokości 1 272 zł za okres 1 lipca – 31 października 2014 r.;

2) dodatku do zasiłku rodzinnego na P. J. z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości 320 zł za okres 1 lipca – 31 października 2014 r.;

3) dodatku do zasiłku rodzinnego na P. J. z tytułu kształcenia

i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w wysokości 320 zł za okres 1 lipca – 31 października 2014 r.;

4) dodatku do zasiłku rodzinnego na K. J. z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania na pokrycie wydatków związanych z zapewnieniem dziecku możliwości dojazdu z miejsca zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły za okres od 1 – 30 września

2014 r. w wysokości 50 zł;

5) dodatku do zasiłku rodzinnego na K. J. z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania, w związku z zamieszkiwaniem w miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły za okres 1 – 31 października 2014 r. w wysokości 90 zł;

6) dodatku do zasiłku rodzinnego na troje dzieci z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego we wrześniu 2014 r. w wysokości 300 zł.

Jak wyjaśnił organ pierwszej instancji, podstawą przyznania wyżej wymienionych świadczeń rodzinnych były dochody rodziny za 2012 r. Łączny roczny dochód rodziny wyniósł 3 753,40 zł (w tym dochód Wnioskodawczyni

z gospodarstwa rolnego w wysokości 3 529,75 zł, dochód małżonka z gospodarstwa rolnego w wysokości 223,65 zł). Miesięczny dochód rodziny w tym okresie wyniósł 312,78 zł, zaś miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę - 62,56 zł. Organ wyjaśnił zasady obliczania dochodu na potrzeby ustalania prawa do świadczeń rodzinnych wynikające z ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, dalej jako ustawa (art. 3 pkt 1a, art. 5 ust. 8 – zasady ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, art. 5 ust. 9), w tym zasady obliczania i uwzględniania dochodu utraconego i uzyskanego (art. 3 pkt 23 i 24, art. 5 ust. 4 i 4b). Wskazał, że ponowne przeliczenie dochodu nastąpiło wskutek przedłożenia przez Wnioskodawczynię nowych informacji dotyczących zmian w sytuacji dochodowej jej rodziny:

- w dniu 15 stycznia 2016 r. przedłożyła umowy o pracę J. J. z P. w S. zawartą na czas określony od dnia [...] marca – [...] listopada 2014r. oraz na czas nieokreślony od dnia [...] grudnia 2014r.;

- w dniu [...] lutego 2016 r. przedłożyła zaświadczenie z P. w S. z dnia [...] stycznia 2016 r., z którego wynika, iż J. J. za kwiecień 2014 r. uzyskał dochód netto w wysokości 1698,36 zł oraz zaświadczenie dotyczące syna K. J. wydane przez K. z dnia [...] stycznia 2016 r., z którego wynika, iż syn wnioskodawczym jest zatrudniony od [...] stycznia 2014 r. i za luty 2014r. osiągnął dochód netto w wysokości 121,48.

Dysponując nowymi informacjami organ pierwszej instancji dokonał przeliczenia dochodu rodziny za 2012 r. w następujący sposób:

- uwzględniając dochód J. J. za czerwiec 2014 r. z tytułu wznowienia działalności gospodarczej w wysokości 2458,49 zł, zatrudnienia w P. w S. w wysokości 1698,36 zł oraz dochód K. J. w wysokości 121,48 zł) – miesięczny dochód rodziny wyniósł 4 591,12 zł, zaś na osobę w rodzinie - 918,22 zł i przekroczył o kwotę 295,22 zł kryterium dochodowe 623 zł na osobę w rodzinie określone w art. 5 ust. 2 ustawy. Organ nie znalazł podstaw do zastosowania art. 5 ust. 3 ustawy z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego o kwotę wyższą niż 77 zł. Jak wyjaśnił organ pierwszej instancji, w związku z tym, iż miesiącem następującym po pierwszym miesiącu, w którym dochód został uzyskany jest czerwiec 2014 r. (wznowienie od dnia [...] maja 2014 r. działalności gospodarczej małżonka) - od dnia [...] lipca 2014r. Wnioskodawczyni utraciła prawo do świadczeń rodzinnych na troje dzieci, bowiem utrata ta następuje od miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został uzyskany (art. 24 ust. 7 ustawy);

- uwzględniając przedłożone przez Wnioskodawczynię w dniu [...] lutego 2016 r. zaświadczenie z firmy "A." w A. z dnia [...] stycznia 2016 r. informujące o zatrudnieniu J. J. na podstawie umowy zlecenia w okresie [...] lipca – [...] października 2014 r. oraz w sierpniu 2014 r. i wynagrodzenie w kwocie 62,97 zł netto – przeliczono dochód miesięczny rodziny na kwotę 4 654,09 zł (po doliczeniu dochodu z tytułu wznowienia działalności gospodarczej małżonka - 2458,49 zł, dochodu za kwiecień 2014 r. z P. w S. – 1 698,36 zł oraz dochodu K. J. - 121,48 zł). Ustalono miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę - 930,82 zł, a zatem jako przekraczający o kwotę 307,82 zł kryterium dochodowe 664 zł na osobę w rodzinie (art. 5 ust. 2 ustawy). Organ podkreślił, że mąż Wnioskodawczyni zawiesił działalność gospodarczą od dnia [...] lutego 2015 r. jednak nie z uwagi na sprawowanie opieki nad dzieckiem (art. 14a ust. d ustawy o swobodzie działalności gospodarczej).

Następnie organ pierwszej instancji wyjaśnił, że uprawniony do świadczeń jest pouczany i zobowiązany do informowania o każdej zmianie sytuacji rodzinnej

i dochodowej mającej wpływ na prawo do świadczeń (strona była pouczana

w formularzu wniosku z dnia [...] września 2014 r. oraz w decyzjach przyznających prawa do świadczeń rodzinnych). Z uwagi na to, że wystąpiła przesłanka określona

w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, tj. świadczenia rodzinne zostały wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ich ustanie lub zawieszenie i w sytuacji niepoinformowania o tym organu, należało orzec o ich zwrocie.

Ustosunkowując się do zaleceń zawartych w kasacyjnej decyzji odwoławczej SKO w S. z dnia [...] kwietnia 2016 r. organ pierwszej instancji wskazał, że przedłożone przez Wnioskodawczynię dokumenty dotyczące zatrudnienia i utraty zatrudnienia przez jej członków rodziny (męża i syna), jak też przebiegu działalności gospodarczej męża wskazują na konieczność ponownego przeliczenia dochodu za rok 2012, co też uczyniono. Odnośnie rozbieżności stanowisk ze stroną odnośnie kwestii zaliczenia do dochodu – dochodu ze wznowionej działalności gospodarczej wskazano, że rozpoczęcie działalności gospodarczej oraz wznowienie działalności gospodarcze stanowią źródło uzyskania dochodu. Nadto, przepisy ustawy

o świadczeniach rodzinnych dopiero do wniosków na nowy okres zasiłkowy: 2015/2016 przewidują, iż wznowienie działalności gospodarczej jest dochodem uzyskanym tylko wówczas, jeżeli działalność gospodarcza zawieszona została

w związku z art. 14a ust. 1d ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Z akt sprawy nie wynika, że małżonek Wnioskodawczyni zawiesił działalność gospodarczą na wyżej wskazanej podstawie.

Odwołując się do przepisów art. 5 ust. 4a i 4b, jak też art. 3 pkt 2 i 2a ustawy organ pierwszej instancji wskazał, że wprowadzono nimi zasady ustalania dochodu uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy jak i po tym roku, celem ustalenia rzeczywistej, aktualnej sytuacji dochodowej rodziny.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła A. J. Zarzuciła niezastosowanie się przez organ pierwszej instancji do wytycznych SKO w S. z decyzji z dnia [...] kwietnia 2016 r., naruszenie przepisów postępowania poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, niewłaściwą interpretację ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, a także niewydanie decyzji w oparciu o ustawę o świadczeniach rodzinnych "obowiązującą" w dniu 13 stycznia 2015 r., wydanie wadliwej decyzji przyznającej świadczenia rodzinne w dniu [...] października 2014 r. i nieuwzględnienie utraty dochodu. Zakwestionowała przede wszystkim doliczenie do dochodu – dochodu z miesiąca czerwca 2014 r. uzyskanego przez jej męża z tytułu wznowienia działalności gospodarczej.

Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. znak [...] SKO w S. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Kolegium wyjaśniło zasady przyznawania świadczeń rodzinnych wynikające

z art. 5 ust. 2, art. 4 ust. 2 oraz art. 3 pkt 2 i 2a tej ustawy. Zdaniem SKO, ze wskazanych przepisów wynika nakaz stosowania do stanu faktycznego wynikającego z wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych stanu przeszłego, bowiem prawo do świadczeń ustala się w oparciu o dochód w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. SKO wyjaśniło też zasady ustalania dochodu (zsumowanie dochodów wszystkich członków rodziny uzyskanych w roku poprzedzającym okres świadczeniowy, podzielenie tej kwoty przez liczbę

12 miesięcy w roku, a także przez liczbę osób w rodzinie). Wskazało, że ten sposób ma zastosowanie, gdy dochody są stałe i nie ulegają modyfikacji. Gdy dojdzie do ich modyfikacji, zastosowanie znajdują przepisy art. 5 ust. 4 - 4b ustawy, które służą urealnieniu wysokości dochodu rodziny na dzień ubiegania się o prawo do świadczenia rodzinnego w stosunku do dochodów uzyskanych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, w związku ze zmianą sytuacji finansowej wynikającą z uzyskania albo utraty dochodu. Jak wskazało SKO, w art. 3 pkt 24 ustawy ustawodawca enumeratywnie określił sytuacje obligujące organ do uwzględnienia uzyskanego dochodu, wśród nich wymienił uzyskanie dochodu spowodowane rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej lub wznowieniem jej wykonywania - art. 3 pkt 24f. Organ odwoławczy uwzględnił treść tego przepisu obowiązującą w okresie podlegającym w danej sprawie weryfikacji prawa do świadczeń rodzinnych.

Przywołując treść art. 5 ust. 4a i 4b ustawy (w aktualnym brzmieniu obowiązującym od dnia 1 kwietnia 2016 r.), Kolegium wskazało, że z uwagi na zasadę zobowiązującą organy administracji publicznej do rozstrzygania w oparciu

o obowiązujący porządek prawa w dacie wydania decyzji, wzięto pod uwagę znowelizowane brzmienie powołanych przepisów. Jak zwróciło uwagę SKO, okres zasiłkowy w sprawie niniejszej to lata 2013/2014. Regulacja art. 30 ust. 1,

a zwłaszcza art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy wiąże zakwalifikowanie świadczenia jako nienależnie pobranego ze świadomością osoby, która świadczenie pobrała, iż świadczenie jej nie przysługuje. Należy zatem podzielić ustalenia organu pierwszej instancji, że stan faktyczny występujący w sprawie przy zastosowaniu regulacji wynikającej z treści art. 5 ust. 4b ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia, pozwala przyjąć, że dochód na jednego członka rodziny Wnioskodawczyni w analizowanym okresie wyniósł 930,82 zł na osobę w rodzinie, zatem przekroczone zostało kryterium dochodowe oraz wystąpiła przesłanka z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, warunkująca uznanie, że pobrano świadczenia nienależnie.

Kolegium zwróciło uwagę na zmianę brzmienia art. 5 ust. 4b ustawy, która nastąpiła z dniem 1 kwietnia 2016 r. (uznając, że w sprawie ma zastosowanie nowe brzmienie). Wskazało, że z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, iż zarówno wznowienie działalności gospodarczej przez męża Wnioskodawczyni, jak i jego zatrudnienie w P. w S. trwało w okresie, o którym mowa w tym przepisie. Organ pierwszej instancji uwzględnił tę przesłankę w sposób zgodny z prawem.

Kolegium nie zgodziło się, że w sprawie powinien mieć zastosowanie art. 3 pkt 24f ustawy w aktualnym brzmieniu, bowiem powinien mieć zastosowanie ten przepis w brzmieniu z daty uzyskania przez męża Wnioskodawczyni dochodu z tytułu podjęcia na nowo działalności gospodarczej, a więc z czerwca 2014 r. SKO wskazało, że odwołująca się w decyzjach przyznających świadczenia rodzinne została pouczona o konieczności informowania organu o sytuacjach mających wpływ na prawo do świadczeń. Do tego pouczenia się nie zastosowała.

Skargę na powyższą decyzję złożyła A. J. kwestionując ją w całości i zarzucając: błędne doliczenie dochodu z działalności gospodarczej męża J. J., błędne doliczenie dochodu z umowy zlecenia z K. syna K. J., błędne doliczenie do dochodu rodziny dochodu jej męża z umowy o pracę z P. w S. oraz z umowy zlecenia z firmy P. w S., jak też błędne doliczenie dochodu z umowy zlecenia z firmy transportowej. Odwołując się do poszczególnych kwot dochodu uzyskanego przez jej męża i syna z tytułu poszczególnych umów zatrudnienia wskazała, że błędem było nieuwzględnienie tego dochodu w stosunku rocznym, tj. dochód uzyskany powinien być doliczony do dochodu za rok poprzedzający, a całość podzielona następnie przez 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny. Dopiero w ten sposób, jak wskazała, zostanie obliczony dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód, jak przewiduje to art. 5 ust. 4b ustawy, w sposób realizujący cele ustawy. Skarżąca przedstawiła sposób obliczenia dochodu, który w jej ocenie powinien mieć miejsce

w sprawie, w wyniku którego ustaliła, że roczny dochód rodziny za 2012 r. wyniósł 5 636,21 zł. Miesięczny dochód rodziny po doliczeniu dochodów uzyskanych wyniósł 469,68 zł, a w przeliczeniu na 5 osób dochód wyniósł 93,94 zł. Powtórzyła

z odwołania, że dochodu ze wznowienia wykonywania działalności gospodarczej nie należy traktować jako dochodu uzyskanego ponieważ w myśl ustawy uzyskanie lub utracenie dochodu w związku z zawieszeniem lub wznowienie działalności gospodarczej jest spełnione tyko wtedy gdy wiąże się to ze sprawowaniem osobistej opieki na dzieckiem do lat 5. Liczenie dochodu z każdorazowego wznowienia działalności gospodarczej jako uzyskanie dochodu jest nieuczciwe i niezgodne

z intencją ustawodawcy oraz prowadzi do utraty zaufania do organów państwowych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko dotychczasowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą orzekania organów obu instancji stanowił

art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2015 r., poz. 114, zwanej dalej: "u.ś.r.").

W świetle ust. 1 tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, osoba która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Jak stanowi zaś ust. 2 art. 30 u.ś.r., za nienależnie pobrane świadczenia uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych

w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego;

W tym miejscu zauważyć należy, że w myśl definicji legalnej, zawartej

w przytoczonym artykule 30 u.ś.r., przez "świadczenie nienależnie pobrane" rozumieć należy tylko takie świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania) – tak m.in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 22/14). O "nienależnie pobranym świadczeniu" można zatem mówić tylko na gruncie, jurysdykcyjnego, administracyjnego postępowania, w toku którego doszło do skonkretyzowania w decyzji administracyjnej czyjegoś uprawnienia i zaszła jednocześnie jedna z przesłanek wskazanych w art. 30 pkt 1 do 4 u.ś.r. Będą to więc na przykład sytuacje, gdy: decyzją administracyjną przyznano danej sobie świadczenie, a następnie do niej skierowano kolejną decyzję lub czynność materialno-techniczną potwierdzającą, odpowiednio ustanie, zawieszenie prawa albo wstrzymanie wypłaty świadczenia (pkt 1 ust. 2 art. 30 ustawy; tak W. Maciejko w:

A. Korcz – Maciejko, W. Maciejko, Świadczenia rodzinne. Komentarz, 3 wydanie, Warszawa 2009, s. 460), gdy osoba je pobierająca świadomie wprowadziła w błąd organ, a więc wszystkie te sytuacje, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 do 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W rozpatrywanej sprawie organy stanęły na stanowisku, że skarżąca będąc pouczona o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o zmianach w sytuacji dochodowej jej rodziny, działając świadomie wbrew temu pouczeniu, nie informowała organu o okolicznościach mających znaczenie dla przyznania tego rodzaju świadczenia, co wyczerpuje przesłankę z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Jak wynika z ustaleń organów, skarżącej przyznano świadczenia rodzinne na rzecz dzieci, ostatecznymi decyzjami z dnia: [...] września 2013 r. oraz [...] października 2014 r. na okres zasiłkowy 2013/2014. W uzasadnieniu ww. decyzji przytoczono m.in. przepisy omawianej ustawy zobowiązujące osoby pobierające świadczenia rodzinne do informowania organów wypłacających świadczenie o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń; zawarto również pouczenie o treści przepisu art. 30 ust. 1 u.ś.r. Tymczasem skarżąca dopiero w dniu [...] stycznia 2016 r. i [...] lutego 2016 r. oraz [...] lutego 2016 r. przedłożyła organowi dokumenty dotyczące zatrudnienia i utraty zatrudnienia przez jej członków rodziny (męża i syna) oraz przebiegu działalności gospodarczej męża, wskazujące na konieczność ponownego przeliczenia dochodu za rok 2012. Dokonując powyższej czynności zgodnie z art. 5 ust. 4b u.ś.r. (zarówno wznowienie działalności gospodarczej przez męża, jak i jego zatrudnienie trwało w okresie, o którym mowa w tym przepisie) stwierdzono, że dochód na jednego członka rodziny skarżącej w analizowanym okresie wyniósł 930,82 zł na osobę w rodzinie, co stanowiło o przekroczeniu kryterium dochodowego warunkującego przyznanie przedmiotowego świadczenia, wynoszącego 664 zł o kwotę 307,82 zł i w konsekwencji uznanie, że zasiłek rodzinny oraz dodatki do tego zasiłku za okres od 1 lipca 2014 r do 31 października 2014 r. przyznane skarżącej na dzieci są świadczeniami nienależnie pobranymi. Jednocześnie organ wyjaśnił, że utrata prawa do świadczeń rodzinnych nastąpiła od 1 lipca 2014 r., tj. od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu, w którym dochód został uzyskany, co w niniejszej sprawie miało miejsce w miesiącu czerwcu 2014 r. z uwagi na wznowienie przez męża skarżącej działalności gospodarczej od dnia [...] maja 2014 r. To z kolei w myśl wyżej powołanego przepisu art. 30 ust. 1 u.ś.r. oznaczało obowiązek zwrotu tego rodzaju świadczenia, pobranego za wyżej wymieniony okres.

W ocenie Sądu powyższe ustalenia organów obu instancji znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym i jako takie nie budzą wątpliwości. Co do zasady powyższe okoliczności nie są też kwestionowane przez samą skarżącą. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do wykładni przepisu art. 5 ust. 4b u.ś.r. stanowiącego w okolicznościach niniejszej sprawy, podstawę wyliczenia dochodu rodziny w sytuacji jego uzyskania po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Skarżąca kwestionuje ponadto doliczenie do dochodu – dochodu z miesiąca czerwca 2014 r. uzyskanego przez jej męża z tytułu wznowienia działalności gospodarczej.

Na wstępie rozważeń w powyższym zakresie wskazać należy, że w myśl art. 3 pkt 2 u.ś.r., przez dochód rodziny rozumie się sumę dochodów członków rodziny.

Z kolei dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (art. 3 pkt 2a). Te ostatnie przepisy służą uregulowaniu wysokości dochodu rodziny na dzień ubiegania się o prawo do świadczenia rodzinnego

w stosunku do dochodów uzyskiwanych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, w związku ze zmianą sytuacji finansowej wynikającej z uzyskania lub utraty dochodu. Zgodnie z treścią art. 5 ust. 4b, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.

W praktyce oznacza to, jak podkreślił NSA w wyroku z dnia 24 lipca 2015 r. sygn. I OSK 268/14, że "w sytuacji, gdy nie mamy do czynienia z utratą lub uzyskaniem dochodu, tj. z sytuacjami wskazanymi w art. 5 ust. 4-4b u.ś.r., należy po ustaleniu dochodu rodziny, dokonać operacji matematycznych polegających na:

1) ustaleniu rocznego dochodu każdego pojedynczego członka rodziny (osiągniętych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy w rozumieniu art. 3 pkt 10; 2) podzieleniu rocznego dochodu każdego członka rodziny przez liczbę miesięcy,

w których był uzyskiwany, tj. przez 12;

3) zsumowaniu przeciętnych miesięcznych dochodów wszystkich poszczególnych członków rodziny;

4) podzieleniu przez liczbę członków rodziny.

Uzyskany w efekcie tych czynności wynik należy porównać, w zależności

od sytuacji, z obowiązującym kryterium dochodowym podstawowym bądź podwyższonym, którego przekroczenie zasadniczo będzie powodowało, że zasiłek rodzinny nie będzie się należał.

Natomiast w art. 5 ust. 4-4b u.ś.r. przewidziano sytuację zmian w strukturze dochodów rodziny, które winny być uwzględnione w celu ustalenia dochodu zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego. Zmiany te mogą polegać na uzyskaniu dochodu lub też na jego utracie. Definicję legalną uzyskania dochodu zawiera art. 3 pkt 24 ustawy. Zmiany polegające na uzyskaniu dochodu mogą nastąpić: w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, bądź po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

W zależności zatem od charakteru zamian w strukturze dochodów, jak i czasu ich powstania ustawodawca przewidział różne zasady modyfikowania wysokości dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu uprawnień do zasiłku rodzinnego

i dodatków do niego".

W rozpoznawanej sprawie, uzyskanie dochodu niewątpliwie miało miejsce po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Zgodnie zatem z art. 5 ust. 4b u..s.r., w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego, ale po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, przewidziano zasadę doliczenia do ustalonego dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód przez te osoby został po raz pierwszy osiągnięty.

A zatem w celu ustalenia faktycznego dochodu uzyskiwanego przez rodzinę po roku kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, dochód członka rodziny należy powiększyć o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu.

W tym miejscu wyjaśnić należy, że ww. przepis został dodany przez art. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) z dniem 1 stycznia 2012 r. Jak wynika z uzasadnienia projektu tej ustawy (druk sejmowy Nr 3897), "zaproponowana zmiana pozwoli na precyzyjne określenie dochodu i przyznanie świadczeń rodzinom, których faktyczny dochód nie przekracza przyjętego w ustawach kryterium dochodowego. Wykazany zostanie dochód faktycznie otrzymywany, a nie dochód zaniżony, co miało miejsce

w przypadku osób, które pod koniec roku podjęły dopiero pracę (po podziale ich rocznego dochodu przez liczbę miesięcy w roku wykazywany był dochód znacznie zaniżony względem dochodu faktycznie przez nich miesięcznie otrzymywanego)".

Obecna regulacja prawna usuwa zatem istniejące wcześniej wątpliwości

w powyższym zakresie. Prawo do świadczeń rodzinnych ustalane jest na podstawie dochodu zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego przez rodzinę w okresie pobierania świadczeń a nie przeciętnego dochodu uzyskiwanego w roku poprzednim, chyba że od poprzedniego roku nie zaszły zasadnicze zmiany w sytuacji dochodowej rodziny.

Jednocześnie podnieść należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie wskazuje się, że o przyznawaniu świadczenia rodzinnego ma decydować rzeczywisty dochód, bo świadczenia mają być odpowiednią i adekwatną do tego dochodu pomocą państwa. Skoro więc ustawową podstawą do przyznania świadczenia rodzinnego jest dochód rodzinny rozumiany jako miesięczny przeciętny dochód członków rodziny uzyskany w skali roku kalendarzowego, to zasada ta winna mieć zastosowanie również w przypadku utraty bądź uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (tak m.in.: wyrok WSA w Krakowie z dnia 29 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Kr 1324/15).

Oznacza to, że przedstawiony przez skarżącą sposób liczenia dochodu rodziny w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, zgodnie z którym w sytuacji określonej w art. 5 ust. 4b ustawy dochód uzyskany powinien być doliczony do dochodu za rok poprzedzający, a całość podzielona następnie przez 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny, jest niezgodny z jednoznaczną i niebudzącą wątpliwości treścią art. 5 ust. 4b u.ś.r. Prezentowany sposób wyliczenia dochodu rodziny w celu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych - jak już wyżej wskazano ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy dochody są stałe, tzn. nie nastąpiło ani uzyskanie dodatkowego dochodu, ani też jego utrata. Natomiast, gdy następuje utrata dochodu, czy też jego uzyskanie, co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie, to przy obliczaniu dochodu rodziny, od którego uzależnione jest prawo do świadczeń rodzinnych, należy wziąć pod uwagę uzyskanie dochodu lub jego utratę w roku następującym po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

W świetle powyższych wywodów uznać należy, że przedstawiony przez organy obu instancji sposób liczenia dochodu rodziny w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy jest zgodny treścią art. 5 ust. 4b u.ś.r. Prezentowane stanowisko znajduje potwierdzenie

w aktualnym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, czego przykładem mogą być wyroki NSA z dnia 23 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2447/14 oraz z dnia 3 marca 2016 r. sygn. akt I OSK 1283/14).

Uznanie, że istota sprawy dotyczyła właściwej wykładni omawianych przepisów prawa materialnego pozwala na stwierdzenie, że została ona dostatecznie wyjaśniona. Organy orzekające dokonały prawidłowej interpretacji omówionych wyżej przepisów, co doprowadziło je do trafnej konkluzji o przekroczeniu przez skarżącą kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 1 - 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, kwalifikującego do przyznania wnioskowanego świadczenia,

a w konsekwencji uznania, że świadczenie to zostało nienależnie pobrane i podlega zwrotowi.

Odnośnie rozbieżności stanowisk co do zaliczenia do dochodu – dochodu ze wznowionej działalności gospodarczej, to Sąd w pełni popiera stanowisko organu

II instancji wyrażone w tej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Rację ma organ wskazując, że w niniejszej sprawie z uwagi na to, że sprawa dotyczy prawa do świadczeń rodzinnych przyznawanych na okres zasiłkowy 2013/2014 należało uwzględnić brzmienie art. 2 pkt 24 lit. f ustawy z daty uzyskania przez męża skarżącej dochodu z tytułu podjęcia na nowo działalności gospodarczej, a więc

z miesiąca czerwca 2014 r. W dacie tej przepis stanowił, że uzyskanie dochodu

w rozumieniu ustawy, oznacza uzyskanie dochodu spowodowane rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej lub wznowieniem jej wykonywania. Stąd też uznać należy, że organy obu instancji prawidłowo zaliczyły ten dochód przy ustalaniu prawa do świadczenia rodzinnego.

W niniejszej sprawy nie uchybiono również przepisom prawa procesowego. Wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia. Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 kpa). Zgodnie zaś z art. 107 kpa w rozstrzygnięciu zawarto podstawowe jego elementy, wskazano także uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu, wyjaśniono podstawy prawne postanowienia z przytoczeniem przepisów prawa.

Mając powyższe na względzie zaskarżona decyzja odpowiada prawu, dlatego też skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U.

z 2012 r., poz. 270), o czym orzeczono jak w sentencji.