Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 597/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 190 ust. 1 pkt 1, art. 160 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: 1. Zasada autonomii szkół wyższych określona w art. 70 ust. 5 Konstytucji RP oraz art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) nie może być rozumiana jako dowolność postępowania organów uczelni w obszarach jej działań, gdyż musi się ona mieścić w granicach wynikających z ustawy.

2. Regulamin studiów, określający organizację i tok studiów - art. 160 ust. 1 powołanej ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym - nie może być użyty do rozszerzenia ustawowych przesłanek obligatoryjnego skreślenia studenta z listy studentów, zawartych w art. 190 ust. 1 tej ustawy 3. Przesłankę niepodjęcia studiów, zawartą w art. 190 ust. 1 pkt 1 powyższej ustawy, jako podstawę obligatoryjnego skreślenia studenta z listy studentów, należy łączyć przede wszystkim z obowiązkami studenta określonymi w art. 189 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, co oznacza, że przy ustaleniu, czy student podjął studia należy badać zasadnicze okoliczności faktyczne dotyczące przystąpienia przez studenta do zajęć dydaktycznych i organizacyjnych przewidzianych w planie studiów i programie nauczania.

TEZY

1. Zasada autonomii szkół wyższych określona w art. 70 ust. 5 Konstytucji RP oraz art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) nie może być rozumiana jako dowolność postępowania organów uczelni w obszarach jej działań, gdyż musi się ona mieścić w granicach wynikających z ustawy.

2. Regulamin studiów, określający organizację i tok studiów - art. 160 ust. 1 powołanej ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym - nie może być użyty do rozszerzenia ustawowych przesłanek obligatoryjnego skreślenia studenta z listy studentów, zawartych w art. 190 ust. 1 tej ustawy 3. Przesłankę niepodjęcia studiów, zawartą w art. 190 ust. 1 pkt 1 powyższej ustawy, jako podstawę obligatoryjnego skreślenia studenta z listy studentów, należy łączyć przede wszystkim z obowiązkami studenta określonymi w art. 189 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, co oznacza, że przy ustaleniu, czy student podjął studia należy badać zasadnicze okoliczności faktyczne dotyczące przystąpienia przez studenta do zajęć dydaktycznych i organizacyjnych przewidzianych w planie studiów i programie nauczania.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Kacprzak (spr.) Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędzia NSA Jolanta Rajewska Protokolant: sekretarz sądowy Rafał Jankowski po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rektora Uniwersytetu [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 grudnia 2010 r. sygn. akt III SA/Kr 729/10 w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. oddala skargę kasacyjną; 2. oddala wniosek skarżącego J. D. o zasądzenie na jego rzecz od Rektora Uniwersytetu [...] kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 grudnia 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 729/10, uchylający decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Dziekana Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów.

Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie sprawy:

Rektor Uniwersytetu [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. Nr [...] po rozpatrzeniu odwołania J. D. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Dziekana Wydziału Prawa i Administracji [...] z dnia [...] marca 2010 r. Nr [...] znak [...] orzekającą o skreśleniu J. D., studenta I roku studiów w roku akademickim 2009/2010 na kierunku Prawo na Wydziale Prawa i Administracji, w związku z niepodjęciem studiów. Decyzja Rektora [...] oparta została na przepisie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej K.p.a.) w związku z art. 207 ust. 1 i 190 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) oraz § 37 ust. 4 Regulaminu studiów I stopnia, II stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich

W uzasadnieniu swojej decyzji Rektor Uniwersytetu [...] wskazał, że Dziekan Wydziału Prawa i Administracji decyzją Nr [...] z dnia [...] marca 2010 r. skreślił J. D. studenta I roku, w roku akademickim 2009/2010 na kierunku Prawo, na tym Wydziale, w związku z niepodjęciem studiów do dnia 31 października 2009 r. Organ I instancji ustalił, że w wyznaczonym do dnia 31 października 2009 r. terminie student bez usprawiedliwienia nie złożył deklaracji o wyborze przedmiotów realizowanych w danym roku, co uzasadniało decyzję w przedmiocie skreślenia z listy studentów.

W odwołaniu od tej decyzji podnoszono naruszenie prawa materialnego i wskazywano na okoliczności, które spowodowały zaniechanie złożenia wymaganej deklaracji w terminie, przez "niepodpięcie wybranych przedmiotów w elektronicznym systemie usosweb". Skarżący podnosił, że przez pewien okres po przejściu procesu rekrutacji i rozpoczęciu w październiku semestru zimowego nie dysponował danymi do zalogowania do systemu usosweb, a telefoniczny kontakt z W. gdzie mieszka i pracuje był niemożliwy. Następnie został w sekretariacie studenckim poinformowany, że dane logowania znajdują się na jednym z dokumentów, które otrzymał podczas rekrutacji na studia, co okazało się wskazówką błędną, gdyż pozostały niezmienione od poprzedniego roku akademickiego, gdy po raz pierwszy rozpoczął studia na tym Wydziale. Kolejną przeszkodą było błędne oznaczenie w październiku 2009 r. w zakładce "zaliczenia etapów" w systemie usosweb, jako skreślonego z listy studentów. Przywrócenie etapu i statusu studenta wymagało kilkakrotnych interwencji, ale ponownie utracił możność korzystania z konta internetowego i złożenia deklaracji w przepisanym terminie. W odwołaniu podkreślono, że nieświadomy problemów z niezłożoną deklaracją i "niepodpiętymi przedmiotami", uczęszczał na wszystkie zajęcia w semestrze zimowym na zjazdach studentów niestacjonarnych uzyskując pozytywne oceny z omyłkowo niezadeklarowanych przedmiotów.

Zdaniem skarżącego, postanowień § 32 ust. 4 oraz § 4 ust. 5a Regulaminu studiów nie da się pogodzić z art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, gdyż z niepodjęciem studiów równoważą sytuację, w której skarżący faktycznie studia podjął, uczęszczał na zajęcia i zdał egzaminy w sesji zimowej, a jedynym uchybieniem było "niepodpięcie" zadeklarowanych przedmiotów w systemie usosweb w terminie do 31 października 2009 r.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Rektor [...] wskazał, że przepis art. 190 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym określa sytuacje, w których istnieje obowiązek kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej do skreślenia studenta z listy studentów, w tym z powodu "niepodjęcia studiów". Ustawa nie definiuje tego pojęcia, jednakże przepis art. 160 ust. 1 ustawy umocowuje Senat uczelni do określenia w Regulaminie studiów organizacji i toku studiów oraz związanych z tym praw i obowiązków studenta. Rektor [...] nie podzielił zarzutu odwołania, że zawarte w Regulaminie studiów określenie "niepodjęcia studiów" pozostaje w sprzeczności z art. 190 ust. 1 ustawy, gdyż z przepisu art. 160 ust. 1 wynika, że ustawodawca zostawił władzom uczelni swobodę w dookreśleniu praw i obowiązków studentów. Takie dookreślenie obowiązków studenta, których niewypełnienie daje podstawę skreślenia z powodu niepodjęcia studiów, zawierają uregulowania § 32 ust. 4 w zw. z § 4 ust. 5a Regulaminu studiów i łącznie z art. 190 ust. 1 ustawy stanowią podstawę prawną decyzji w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy studentów.

Zdaniem Rektora [...] w przypadku składającego odwołanie nie można stwierdzić by miały miejsce szczególne okoliczności uzasadniające zgodę na złożenie deklaracji po upływie terminu. W przypadku J. D. niezłożenie deklaracji nie było usprawiedliwione żadnymi nadzwyczajnymi okolicznościami. Podkreślono, że w roku akademickim 2008/2009 był już studentem I roku na kierunku Prawo, z którego został skreślony. W roku akademickim 2009/2010 został ponownie przyjęty i uzasadnione jest przypuszczenie, że znane były mu zasady związane ze składaniem deklaracji przedmiotowych, przepisy ustawy, Regulaminu studiów oraz Uchwała Rady Wydziału Prawa i Administracji, a wszelkie informacje dotyczące rejestracji były dostępne na głównej stronie internetowej Wydziału Prawa i Administracji w komunikacie Nr 11 Prodziekana Wydziału Prawa i Administracji. Podkreślono, że prośba o zadeklarowanie i podpięcie przedmiotów, przedstawiona została dopiero po zakończeniu zimowej sesji egzaminacyjnej. Te okoliczności zdaniem Rektora [...] uzasadniały utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję, złożył J. D. Uzasadniając zarzutu skargi podniósł, że o ile regulamin studiów może nakładać obowiązek złożenia deklaracji przedmiotowej przez studenta, to za nieuprawnione i naruszające upoważnienie z art. 160 ust.1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym należy uznać te postanowienia regulaminu, które zrównują zaniechanie spełnienia tego obowiązku z niepodjęciem studiów. Zdaniem skarżącego zawarta w § 4 ust. 5a Regulaminu studiów klauzula stanowi próbę wprowadzenia dodatkowej przesłanki uzasadniającej skreślenie z listy studentów i nie mieści się w ustawowym upoważnieniu z art. 160 ust. 1 ustawy. Zdaniem skarżącego treść tego przepisu ustawy nie dowodzi woli ustawodawcy w pozostawieniu organom uczelni swobody w określeniu tego pojęcia w oderwaniu od językowej wykładni przepisu.

Uwzględniając skargę J. D. wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 14 grudnia 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzje organów obu instancji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Wojewódzki Sąd podniósł, że zawarte w przepisach art. 160 ust. 1 i 189 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym regulacje wskazują, że podstawowym – poza ww. ustawą - aktem określającym prawa i obowiązki studenta jest regulamin studiów uchwalony przez senat uczelni. Obowiązek przestrzegania innych przepisów obowiązujących w uczelni, powstaje niejako pośrednio przez wskazanie ich materii w regulaminie studiów i poprzez przepis art. 189 ust. 2 pkt. 3 ww. ustawy.

Potwierdza te zasady Regulamin studiów I stopnia, II stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich uchwalony przez Senat Uniwersytetu [...] uchwałami z [...] maja 2006 r., z [...] kwietnia 2007 r., z [...] maja 2008 r. i z [...] marca 2009 r. w brzmieniu obowiązującym od [...] października 2009 r., (zwany dalej Regulaminem studiów). W myśl § 4 ust. 1 Regulaminu, studia odbywają się według planu studiów i programu nauczania uchwalonego przez radę podstawowej jednostki organizacyjnej. Postanowienia § 4 ust. 2 definiują program nauczania jako określony uchwałą rady podstawowej jednostki organizacyjnej sposób realizacji założonych efektów kształcenia na danym kierunku lub specjalności, formę realizacji poszczególnych przedmiotów, warunki ukończenia studiów i uzyskania dyplomu oraz liczbę punktów i inne wymogi dopuszczenia do egzaminu dyplomowego (licencjackiego lub magisterskiego), jeżeli jest on przewidziany w tym programie. Z kolei w myśl § 4 ust. 4 istotę planu studiów stanowi określenie szczegółowej organizacji i sposobu realizacji programu nauczania. Zarazem Regulamin studiów zastrzega w § 4 ust. 7, że plan studiów i program nauczania nie może być z nim sprzeczny.

W myśl § 4 ust. 5 Regulaminu studiów plan i program nauczania może przewidywać listę przedmiotów obowiązkowych, których realizacja warunkuje zaliczenie danego roku studiów, sekwencyjny system zajęć i egzaminów, obowiązek zaliczenia praktyk lub innych zajęć o szczególnym charakterze, a także obowiązek składania przez studentów w wyznaczonym terminie deklaracji dotyczących wyboru przedmiotów realizowanych w danym roku.

Do przewidzianego planem i programem nauczania obowiązku składania w wyznaczonym terminie deklaracji określającej wybrane do realizacji przedmioty, nawiązuje § 4 ust. 5a stanowiąc, w zd. I, że; " w przypadku, o którym mowa w ust. 5 in fine student ma obowiązek zadeklarować co najmniej 60 punktów zaliczeniowych, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w § 11, a w zd. II – gim, że; "Nieusprawiedliwione niezłożenie deklaracji w wyznaczonym terminie lub zadeklarowanie mniejszej liczby punktów zaliczeniowych uważa się za niepodjęcie studiów i stanowi podstawę do skreślenia z listy studentów".

Regulamin studiów w § 32 ust. 1 pkt 1-4 określa przypadki, w których kierownik jednostki organizacyjnej skreśla obligatoryjnie studenta z listy studentów, na pierwszym miejscu wymieniając (pkt1) niepodjęcie studiów. W tym zakresie Regulamin powtarza treść przepisu art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym.

Zarazem w ust. 4 § 32 Regulaminu zawarta jest regulacja, w myśl której przez niepodjęcie studiów, o którym mowa w ust. 1 pkt 1 rozumie się przypadek, o którym mowa w § 4 ust. 5a oraz § 30a. Ten ostatni przepis dotyczy sytuacji niezgłoszenia się studenta do wpisu na kolejny rok zajęć po powrocie z urlopu od zajęć. Jest okolicznością bezsporną, że ustawa nie określa, ani nie definiuje co oznacza niepodjęcie studiów w rozumieniu jej art. 190 ust. 1 pkt 1. Jednakże w sporze między Uczelnią a skarżącym, czy ta okoliczność dawała podstawę Uczelni – w zakresie określonym art. 160 ust. 1 ustawy – do takiego dookreślenia pojęcia "niepodjęcie studiów", jak uczyniono to w § 4 ust. 5a zd. II na potrzeby sprecyzowania przesłanki skreślenia z listy studentów w oparciu o § 32 ust. 1 pkt 1 Regulaminu - zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego – rację należy przyznać skarżącemu.

Wojewódzki Sąd podkreślił, że trzeba mieć na uwadze, że niepodjęcie studiów jako podstawa skreślenia studenta z listy studentów, stanowi okoliczność faktyczną wynikającą z zamierzonego lub niezależnego od woli studenta stanu, w którym student nie podejmuje czynności w terminach związanych organizacyjnie z tokiem i etapem studiów, przez co nie poddaje się przewidzianemu planem studiów programowi nauczania. Niepodjęcie studiów jako okoliczność faktyczna jest przeciwieństwem nałożonych przez art. 189 ust. 1 i ust. 2 ustawy na studenta obowiązków postępowania zgodnie z regulaminem studiów i przepisami obowiązującymi w uczelni, w tym spełniania wymogów przewidzianych w planie studiów.

Nazwane przez organy Uczelni – dookreśleniem - zdefiniowanie w Regulaminie studiów określonego stanu faktycznego, polegającego na niezłożeniu przez studenta w wyznaczonym terminie deklaracji o wyborze przedmiotów do realizacji lub zadeklarowaniu mniejszej liczby punktów, jako uważanego za niepodjęcie studiów i stanowiącego podstawę do skreślenia z listy studentów, prowadzi w istocie do rozszerzenia podstaw obligatoryjnego skreślenia z listy studentów, przez wprowadzenie opartego na przepisie podustawowym – Regulaminie studiów - domniemania ("uważa się"), że niezachowanie terminu złożenia deklaracji lub zadeklarowanie mniejszej liczby punktów, jest przejawem i zrealizowaniem zamiaru "niepodjęcia studiów". W takiej sytuacji przedmiot ustaleń sprowadza się do stwierdzenia, czy w terminie złożono deklarację lub, czy mimo zachowania terminu zadeklarowano mniejszą niż wymagana liczbę punktów, a nie do każdoczesnego ustalenia przez organ na podstawie całokształtu okoliczności, czy faktyczne niepodjęcie studiów miało miejsce i jakie były tego przyczyny. Natomiast podlegające dyspozycji przepisu § 32 ust. 1 pkt 1 Regulaminu przejawy niepodjęcia studiów, mogą wynikać także z innych okoliczności faktycznych.

W dalszej części uzasadnienia Wojewódzki Sąd podkreślił, że hipotezą przepisu art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym niewątpliwie objęty jest każdy stan faktyczny, z którego wynika, że osoba mająca przymiot studenta w rozumieniu art. 170 ustawy nie rozpoczęła studiów, a więc nie podjęła tych czynności, które dla danego roku studiów określa plan studiów i program nauczania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że rację ma skarżący zarzucając, iż przyjęte w § 4 ust. 5a zd. II Regulaminu studiów rozumienie określenia "niepodjęcia" studiów, jako niedokonania określonej terminem czynności po ich rozpoczęciu i przy dokonywaniu innych działań dowodzących zamiaru kontynuowania studiów, wykraczałoby poza językową wykładnię słowa "podjąć, podejmować", rozumianą jako przedsiębranie jakiegoś działania, rozpoczęcie czegoś jak i kontynuowanie czegoś (por. Uniwersalny słownik Języka Polskiego, pod red. prof. Stanisława Dubisza, Wyd. Naukowe PWN W-wa 2003, str. 574), którego termin "niepodjęcie" ma być przeciwieństwem.

Z powyższych względów Sąd I instancji, w oparciu o przepis art. 178 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odmówił zastosowania postanowień § 4 ust. 5 a zd. II w zw. z § 32 ust. 4 Regulaminu studiów jako materialnoprawnej podstawy zaskarżonej decyzji. Stwierdził, że zawarte w przepisie art. 160 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym umocowanie do określenia regulaminem studiów organizacji i toku studiów oraz związanych z nimi praw i obowiązków studenta nie obejmuje kompetencji senatu uczelni, do dookreślenia ustawowych przesłanek obligatoryjnego skreślenia z listy studentów, w szczególności na podstawie art. 190 ust. 1 pkt. 1 ustawy w przypadku niepodjęcia studiów, przez definiowanie w regulaminie niektórych stanów faktycznych jako stanowiących ten przypadek. Podkreślił dalej, że zawarta w postanowieniu § 4 ust. 5a zd. II Regulaminu studiów regulacja, w myśl której samo nieusprawiedliwione niezłożenie przez studenta deklaracji o wyborze przedmiotów w wyznaczonym terminie lub zadeklarowanie mniejszej liczby punktów uważa się za niepodjęcie studiów stanowiące podstawę do skreślenia z listy studentów, nie ma oparcia w przepisie art. 160 ust. 1 w zw. z art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie podsumował, że wyłączną przesłanką skreślenia skarżącego z listy studentów z powodu niepodjęcia studiów stanowić może bezpośrednio stosowany przepis art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, którego treść powtarza § 32 ust. 1 pkt 1 Regulaminu studiów. Podstawę faktyczną skreślenia z listy studentów z powodu niepodjęcia studiów stanowić mogą, dokonane z zastosowaniem wymogów art. 7 i 77 K.p.a., ustalenia okoliczności stanowiących dowód na to, że zamiarem skarżącego znajdującym wyraz w jego zachowaniu było niepodjęcie studiów, a dokonane ustalenia winny znaleźć swe odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a. Brak w zaskarżonej decyzji ustaleń co do podniesionych w odwołaniu zarzutów, że skarżący mimo niezłożenia deklaracji, o której mowa w § 4 ust. 5 Regulaminu, aż do zakończenia sesji zimowej uczestniczył w zajęciach tej sesji i zaliczył przedmioty zgłoszone w późniejszej deklaracji, stanowi uchybienie przepisom postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Rektor Uniwersytetu [...] wnosząc o jego uchylenie i przekazania sprawy sądowi wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania, względnie o jego uchylenie i oddalenie skargi.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie prawa materialnego tj.:

- art. 160 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) w zw. z art. 4 ust. 1, art. 189 tej ustawy, art. 70 ust. 5 Konstytucji RP, poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że przedmiotowa norma nie daje podstaw do dookreślenia ustawowych przesłanek skreślenia z listy studentów w regulaminie studiów, tj. przyjęcie, że nieusprawiedliwione niezłożenie przez studenta deklaracji w wyznaczonym terminie lub zadeklarowanie mniejszej liczby punktów określonej w § 32 ust. 4 w zw. z § 4 ust. 5a Regulaminu studiów I stopnia, II stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich [...] – nie stanowi niepodjęcia studiów, stanowiących podstawę skreślenia z listy studentów. Przyjęcie więc, że powyższa przesłanka określona regulaminem studiów nie znajduje umocowania w przepisie art. 160 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

- art. 190 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym w związku z art. 4 ust. 1 ustawy w związku z art. 70 ust. 5 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że określone w § 32 ust. 4 w zw. z § 4 ust. 5a Regulaminu studiów – nieusprawiedliwione niezłożenie przez studenta deklaracji w wyznaczonym terminie lub zadeklarowanie mniejszej liczby punktów – nie stanowi niepodjęcia studiów implikującego skreślenie studenta z listy studentów;

- § 1 pkt 9 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 8 czerwca 2006 r. w sprawie warunków, jakim muszą odpowiadać postanowienia regulaminu studiów w uczelniach niespełniających wymagań określonych w art. 56 ust. 2 lub w art. 58 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż nieusprawiedliwione niezłożenie przez studenta deklaracji w wyznaczonym terminie lub zadeklarowanie mniejszej liczby punktów określonej w § 32 ust. 4 w zw. z § 4 ust. 5a Regulaminu studiów – nie stanowi sposobu stwierdzenia niepodjęcia studiów, który winien być określony w regulaminie.

2) naruszenie przepisów postępowania:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 6, 7, 8, 77 § 1, art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu, że organy administracji naruszyły ww. przepisy postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że norma art. 160 ust. 1 ustawy -Prawo o szkolnictwie wyższym stanowi, iż organizację i tok studiów oraz związane z nim prawa i obowiązki studenta określa regulamin studiów. Student zaś jest obowiązany w szczególności do uczestniczenia w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów, składania egzaminów, odbywania praktyk i spełniania innych wymogów przewidzianych w planie studiów oraz przestrzegania przepisów obowiązujących w uczelni. Norma art. 160 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, daje podstawę do takiego dookreślenia pojęcia "niepodjęcia studiów", jak to uczyniono w § 4 ust. 5a Regulaminu studiów I stopnia, II stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich [...], precyzując przesłankę skreślenia ze studiów, o czym stanowi § 32 ust. 1 pkt 1 Regulaminu studiów.

W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd dokonał błędnej wykładni normy § 1 pkt 9 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 8 czerwca 2006 r. w sprawie warunków, jakim muszą odpowiadać postanowienia regulaminu studiów w uczelniach niespełniających wymagań określonych w art. 56 ust. 2 lub art. 58 ust. 4 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym. Powyższa norma stanowi, że postanowienia regulaminu studiów winny m.in. zawierać sposób stwierdzenia niepodjęcia studiów. A zatem zapis regulaminu, iż nieusprawiedliwione niezłożenie deklaracji w wyznaczonym terminie lub zadeklarowanie mniejszej liczby punktów, stanowi sposób stwierdzenia niepodjęcia studiów, o czym mowa w § 4 ust. 5a Regulaminu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, zaś z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania sądowego. W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a.

Dokonując oceny zasadności wniesionej przez Rektora Uniwersytetu [...] skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 grudnia 2010 r. sygn. akt III SA/Kr 729/10, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Oceny zasadności wskazanego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przepisów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny dokona po rozpoznaniu zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego, gdyż w sprawie bezsporny jest fakt, że skarżący nie złożył deklaracji, o jakiej mowa w § 4 ust. 5 i 5a regulaminu studiów. Według zaś organów Uczelni samo nieusprawiedliwione niezłożenie takiej deklaracji oznacza niepodjęcie studiów, będące przesłanką skreślenia studenta z listy studentów – na podstawie art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i § 37 ust. 4 regulaminu studiów. W takiej sytuacji zasadność zarzutu naruszenia przepisów postępowania zależy w tej sprawie od rozstrzygnięcia najpierw kwestii materialnoprawnej, czy sam fakt niezłożenia przez studenta deklaracji wymaganej przez § 4 ust. 5 i 5a regulaminu studiów może być uznany za niepodjęcie studiów w rozumieniu art. 190 ust. 1 pkt 1 powyższej ustawy, bez względu na to, czy student uczestniczył w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych przewidzianych w regulaminie studiów (art. 189 ust. 2 pkt 1 ustawy).

Odnośnie oceny zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego, to pierwszy zarzut naruszenia art. 160 ust. 1 w zw. art. 4 ust. 1 i art. 189 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym oraz art. 70 ust. 5 Konstytucji RP, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przedmiotowa norma nie daje podstaw do dookreślenia ustawowych przesłanek skreślenia z listy studentów w regulaminie studiów – należy uznać za bezzasadny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów tych nie naruszył, gdyż nie zakwestionował tego, że organizację i tok studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta określa regulamin studiów (art. 160 ust. 1). Natomiast Wojewódzki Sąd trafnie oparł się na zasadzie, że postanowienia regulaminu studiów nie mogą być sprzeczne z ustawą - Prawo o szkolnictwie wyższym oraz trafnie przyjął, że w razie istnienia takiej sprzeczności Sąd orzekający może w indywidualnej sprawie odmówić zastosowania postanowień regulaminu niezgodnych z ustawą. Tym samym Sąd I instancji nie naruszył także zasady autonomii szkół wyższych (art. 70 ust. 5 Konstytucji RP oraz art. 4 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym), gdyż zasada ta nie może być rozumiana jako dowolność postępowania organów uczelni w obszarach jej działań, co zresztą wynika wprost z treści powołanych przepisów – autonomia na zasadach określonych w ustawie. Także z tych powodów Sąd I instancji nie naruszył art. 189 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, stanowiącym o obowiązku studenta postępować zgodnie z treścią ślubowania i regulaminem studiów. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zakwestionował w zaskarżonym wyroku ani zasady autonomii uczelni ani regulacji ustawowej o obowiązkach studenta. Wojewódzki Sąd natomiast kierując się konstytucyjną zasadą określoną w art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, według której sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom oraz swoimi kompetencjami wynikającymi z art. 4 p.p.s.a., odmówił zastosowania określonych postanowień Regulaminu studiów na Uniwersytecie [...], a mianowicie przepisów § 4 ust. 5a zdanie końcowe oraz § 32 ust. 4 w części nawiązującej do § 4 ust. 5a, jako materialnoprawnej podstawy zaskarżonej decyzji z powodu braku trybu i sposobu stwierdzenia przesłanki niepodjęcia studiów oraz braku podstaw do takiej niepełnej regulacji regulaminowej w przepisach art. 160 ust. 1 i art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym.

Odrębną jest natomiast kwestia, czy to stanowisko Sądu I instancji jest prawidłowe. Kwestia ta łączy się z dwoma kolejnymi zarzutami naruszenia prawa materialnego: art. 190 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym w zw. z art. 4 ust. 1 tej ustawy i art. 70 ust. 5 Konstytucji RP oraz naruszenia § 1 pkt 9 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 8 czerwca 2006 r. w sprawie warunków, jakim muszą odpowiadać postanowienia regulaminu studiów w uczelniach niespełniających wymagań określonych w art. 56 ust. 2 lub w art. 58 ust. 4 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 120, poz. 832).

Powyższe zarzuty nie mają usprawiedliwionych podstaw.

Co do naruszenia przepisów art. 70 ust. 5 Konstytucji RP i art. 4 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, statuujących zasadę autonomii szkół wyższych, była już mowa wyżej – autonomia na zasadach określonych w ustawie.

Stosownie do art. 160 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, organizację i tok studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta określa regulamin studiów. Regulamin studiów uchwala senat uczelni co najmniej na pięć miesięcy przed początkiem roku akademickiego. Skoro granicę autonomii uczelni określa ustawa to uchwalany przez organ uczelni regulamin studiów nie może być sprzeczny z ustawą. Prawidłowe jest zatem stanowisko Sądu I instancji, że regulamin studiów, który określa organizację i tok studiów oraz związane z nim prawa i obowiązki studenta nie może być użyty do rozszerzenia ustawowych przesłanek obligatoryjnego skreślenia studenta z listy studentów, zawartych w art. 190 ust. 1 wskazanej ustawy. Niedopuszczalne jest definiowanie w regulaminie studiów w sposób sprzeczny z ustawą stanów, które wypełniają przesłankę "niepodjęcia studiów", o której mowa w art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Taka zaś sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. W istocie bowiem w Regulaminie studiów doszło nie tyle do "doprecyzowania" ustawowego pojęcia "niepodjęcia studiów" lecz do wprowadzenia nieprzewidzianej w art. 190 ustawy – ani w ust. 1 ani w ust. 2 – przesłanki skreślenia studenta z listy studentów, skoro sam fakt nieusprawiedliwionego niezłożenia w wyznaczonym terminie deklaracji dotyczącej wyboru przedmiotów realizowanych w danym roku studiów lub liczby punktów zaliczeniowych uznano automatycznie za samoistną podstawę do skreślenia studenta z listy studentów, bez względu na to, czy student faktycznie podjął studia mimo niezłożenia deklaracji. Przesłankę "niepodjęcia studiów" należy bowiem łączyć przede wszystkim z obowiązkami studenta określonymi w art. 189 ust. 2 pkt 1 ustawy – uczestniczenia w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów.

Zgodnie z art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej skreśla studenta z listy studentów, w przypadku niepodjęcia studiów. Powyższa ustawa nie definiuje pojęcia "niepodjęcia studiów". W tej sytuacji Sąd I instancji trafnie sięgnął do Uniwersalnego słownika języka polskiego (Wydawnictwo PWN, Warszawa 2003) posiłkując się zawartą tam definicją pojęcia "podjąć" – przedsięwziąć jakieś działanie, rozpocząć coś, zareagować na coś działaniem i słusznie przyjął, że "niepodjęcie" jest przeciwieństwem tego stanu, czyli nie przedsięwziąć żadnego działania, nie rozpocząć czegoś, nie zareagować na coś działaniem. Niepodjęcie studiów będzie stanowiło zatem okoliczność faktyczną, w której student nie podejmuje czynności w terminach związanych organizacyjnie z tokiem studiów, przez co nie poddał się przewidzianemu planem studiów programowi nauczania.

Wynikający z Regulaminu studiów na Uniwersytecie [...] obowiązek dokonania przez studentów w terminie do 31 października zapisów na zajęcia oraz dokonanie deklaracji przedmiotów drogą elektroniczną przez system usosweb stanowi pierwszą czynność podejmowaną przez studenta przy rozpoczęciu studiów na danym roku. Jest to czynność wstępna, pierwsza, nie zaś ostatnia dla ustalenia, czy student podjął studia. Elektroniczne "podpięcie przedmiotów" jest czynnością która samoistnie nie świadczy i nie przesądza o tym, że student, który jej dokonał rzeczywiście podjął studia, a ten który jej nie dokonał nie podjął studiów, w rozumieniu art. 190 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 189 ust. 2 pkt 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym. Z powyższych względów nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 190 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie trafnie zwrócił uwagę na niejasny i nieklarowny tryb i sposób postępowania w przedmiocie rozpoznawania wniosku o usprawiedliwienie niezłożenia wymaganej § 4 ust. 5a in fine deklaracji wyboru przedmiotów. Powtórzyć więc należy za Sądem I instancji, że § 4 ust. 5a zdanie drugie Regulaminu studiów nie spełnia wymogów prawidłowej legislacji w zakresie trybu stwierdzania przesłanki niepodjęcia studiów.

Nieusprawiedliwiony jest zatem także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji § 1 pkt 9 powołanego rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 8 czerwca 2006 r. Przeciwnie, organ uczelni uchwalający Regulamin studiów naruszył ten przepis przez to, że nie określił sposobu stwierdzania niepodjęcia studiów lecz wskutek tego, że uznał sam tylko fakt nieusprawiedliwionego niezłożenia wymaganej deklaracji za równoważny z niepodjęciem studiów, wprowadził w istocie, zamiast sposobu stwierdzania niepodjęcia studiów, pozaustawową przesłankę skreślenia studenta z listy studentów.

Zasadnie zatem Sąd I instancji w oparciu o art. 178 Konstytucji RP w zw. z art. 4 p.p.s.a. odmówił zastosowania postanowień § 4 ust. 5a zdanie drugie w zw. z § 32 ust. 4 Regulaminu studiów, kwestionując stanowisko Uczelni, aby przez niepodjęcie studiów (jako podstawę obligatoryjnego skreślenia z listy studentów) rozumieć każde nieusprawiedliwione niezłożenie deklaracji dotyczącej wyboru przedmiotów lub zadeklarowanie mniejszej liczby punktów zaliczeniowych, w oderwaniu od innych okoliczności sprawy związanych w szczególności z obowiązkami studenta określonymi w art. 189 ust. 2 pkt 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym.

Z powyższych względów zarzuty dotyczące prawa materialnego nie są zasadne. Przechodząc do oceny zasadności zarzutu naruszenia przepisów postępowania to przypomnieć należy, iż nie każde naruszenie przepisów postępowania sądowego może stanowić podstawę kasacyjną, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem stawiając zarzut, autor skargi kasacyjnej musi wykazać, że gdyby nie doszło do naruszenia przepisów, to zaskarżony wyrok byłby odmienny. W skardze kasacyjnej w pkt 2 podniesiono zarzut obrazy przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 6, 7, 8, 77 § 1, art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu, że organy administracji naruszyły ww. przepisy postępowania. Zarzut ten nie jest jednak skuteczny, bowiem prawidłowo Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylając zaskarżone decyzje wskazał, że obowiązkiem organów w postępowaniu w przedmiocie skreślenia studenta z listy studentów z powodu niepodjęcia studiów, było dokonanie z zastosowaniem art. 7 i 77 k.p.a. ustaleń okoliczności wskazujących na to, czy niezłożenie przez skarżącego wymaganej deklaracji w terminie do dnia 31 października 2009 r. było rzeczywistym wyrazem jego zamiaru niepodjęcia studiów i to zamiaru faktycznie zrealizowanego, co powinno być odzwierciedlone w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). Sąd I instancji trafnie więc wskazał, że nieodniesienie się przez Rektora do zarzutów podnoszonych w odwołaniu, że pomimo niezłożenia deklaracji przedmiotów, skarżący aż do zakończenia sesji zimowej, uczestniczył w zajęciach tej sesji i zaliczył przedmioty zgłoszone w późniejszej deklaracji stanowiło uchybienie przepisom postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ustalaniu, czy student podjął studia nie można bowiem pominąć zasadniczych okoliczności faktycznych dotyczących przystąpienia przez studenta do zajęć dydaktycznych i organizacyjnych przewidzianych w planie studiów, w programie nauczania, w szczególnym harmonogramie zajęć na danym semestrze oraz według zasad określonych dla zajęć z danych przedmiotów nauczania. Nie wystarczy zatem samo ustalenie – stwierdzenie faktu nieusprawiedliwionego niezłożenia wymaganej deklaracji w określonym terminie. Konieczne są ustalenia, co do postępowania studenta w zakresie jego obowiązków uczestniczenia w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów w okresie miedzy upływem terminu do złożenia wymaganej deklaracji, a datą stwierdzenia, ujawnienia przez służby uczelni niezłożenia tej deklaracji.

Sąd I instancji słusznie zatem zwrócił uwagę, że Rektor nie zbadał, czy oprócz niezłożenia deklaracji zachowanie skarżącego, do czasu ujawnienia tego faktu, wskazywało na zamiar i faktyczne nierozpoczęcie studiów. Z oświadczeń skarżącego wynika, że faktycznie podjął studia, bowiem uczestniczył w zajęciach organizowanych na uczelni oraz zdawał egzaminy w sesji zimowej.

Ocena legalności decyzji Rektora [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. utrzymującej w mocy decyzję Dziekana Wydziału Prawa i Administracji [...] z dnia [...] marca 2010 r. o skreśleniu z listy studentów J. D. została dokonana rzetelnie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku szczegółowo wyjaśnił motywy uchylenia zaskarżonych decyzji, wyszedł od organizacji studiów, charakteru regulaminu studiów, planu studiów i programów nauczania, ustawowych przesłanek skreślenia z listy studentów (z naciskiem na przesłankę "niepodjęcia studiów"), definicji niepodjęcia studiów. Sąd I instancji wyczerpująco uzasadnił niezastosowanie określonych przepisów Regulaminu studiów, które w istocie stanowią rozszerzenie ustawowych przesłanek obligatoryjnego skreślenia studenta z listy studentów.

Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, bowiem wbrew stanowisku wnoszącego skargę kasacyjną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przy rozpoznawaniu sprawy, nie naruszył przepisów procesowych ani przepisów prawa materialnego.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 184 p.p.s.a orzekł w pkt 1 sentencji wyroku o oddaleniu skargi kasacyjnej.

W punkcie 2 sentencji wyroku Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek skarżącego J. D. o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, zawarty w piśmie procesowym z dnia [...] czerwca 2011 r., będącym odpowiedzią na skargę kasacyjną. Według art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stosownie zaś do art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w razie oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła skargę kasacyjną, obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez skarżącego – jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji uwzględniający skargę. W odniesieniu do wynagrodzenia pełnomocnika będącego radcą prawnym, to według art. 205 § 2 i § 3 w związku z art. 207 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania zalicza się wynagrodzenie określone w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). W przepisach § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a), b), c) tego rozporządzenia wymienione są konkretne czynności w postępowaniu kasacyjnym, za które należy się radcy prawnemu określone wynagrodzenie. Wśród tych czynności nie ma sporządzenia i wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Brak jest zatem podstaw prawnych do zaliczenia wynagrodzenia radcy prawnego za sporządzenie i wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną do niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego podlegających zasądzeniu na podstawie art. 204 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze oraz to, że pełnomocnik skarżącego nie brał udziału w rozprawie - Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu powyższego wniosku.