Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 840/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1, 2, 3, 5,  6
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 365  par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
article: art. 1025  par. 2
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka- Płaczkowska (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2011 r. sprawy ze skarg J.A., K.A. i J.P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP oddala skargi.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2011 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2010 r. nr [...].

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że decyzją z [...] sierpnia 2010 r. Wojewoda [...] orzekł o potwierdzeniu prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W.A. i Z.A. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonych w Z. przy ul. [...],[...] oraz ul. [...] ([...]), stosownie do udziałów spadkowych po W.A. – J.A. i K.A. w 3/32 części nieruchomości w kwocie [...] zł każdemu z uprawnionych, oraz orzekł o potwierdzeniu prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z.A. udziału w 20/32 części w nieruchomościach położonych w Z. przy ul. [...] oraz ul. [...], J.P., w kwocie [...] zł, oraz o odmowie potwierdzenia A.P. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez nią nieruchomości w Z. przy ul. [...] ([...]).

Od powyższej decyzji odwołanie wniosły wszystkie strony postępowania kwestionując rozstrzygniecie organu wojewódzkiego.

Po rozpatrzeniu odwołania, Minister Skarbu Państwa stwierdził, że kwestie rekompensat za mienie zabużańskie reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169 poz. 1418 ze zm.), która weszła w życie w dniu 7 października 2005 r.

Zgodnie z art. 27 tej ustawy, postępowania wszczęte i nie zakończone przed dniem wejścia w życie ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów.

Minister wskazał, że w niniejszej sprawie ustalono, że:

W dniu 12 lutego 1998 r. J.P. złożył wniosek do Urzędu Rejonowego w K. w sprawie ekwiwalentu za utracone mienie w związku z. wojną rozpoczętą w 1939 r., znajdujące się poza granicami państwa polskiego. W dniu 20 listopada 2008 r. J.P. ponowił wniosek do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez Z.A. z d. R., w Z. przy ul. [...] oraz w Z. przy ul. [...].

W dniu 24 sierpnia 1999 r. K.A. oraz J.A. złożyli wniosek do Urzędu Miasta K. w sprawie ekwiwalentu za mienie zabużańskie. W dniu 15 grudnia 2008 r. J.A. i K.A. ponowili wnioski do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez W.A. i Z.A. w Z. przy ul. [...], ul. [...] oraz ul. [...] ([...]).

W dniu 25 listopada 2008 r. A.P. wystąpiła do Wojewody [...] z wnioskiem o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez nią nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w Z. przy ul. [...].

Minister stwierdził, że w przedmiotowej sprawie został zgromadzony następujący materiał dowodowy:

- orzeczenie z dnia [...] września 1945 r., L.dz. [...], Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w G., Inspektoratu Rejonowego Osadnictwa w E., stwierdzające, że Z.A., c. A., zamieszkała [...] sierpnia 1939 r. w Z., ul. [...], posiadała w Z., województwo [...] następujące nieruchomości miejskie: przy ul. [...] — dom parterowy, murowany, kryty blachą, o dziewięciu ubikacjach, stajnie i wozownie murowane, kryte blachą wraz z ogrodem owocowym, o łącznym obszarze [...] m2; w domu urządzenie światła elektrycznego i wodociągowego; - przy ul. [...] — dom murowany, jednopiętrowy, kryty blachą o 14 ubikacjach wraz z ogrodem owocowym o łącznej powierzchni [...] m2; w realności komfortowe urządzenie (wodociągi i światło);

- uwierzytelniona kserokopia orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w G., Inspektorat Rejonowy Osadnictwa w E. z [...] września 1945 r., L.dz. [...], stwierdzająca, że A.A., Polka, posiadała w Z., województwo [...], nieruchomość miejską przy ul. [...], składającą się z domu murowanego, dwupiętrowego, krytego blachą, o dwudziestu jeden ubikacjach wraz z ogrodem warzywno owocowym o łącznym obszarze [...] m2;

- uwierzytelniona notarialnie kserokopia wyroku zaocznego Sądu Rejonowego dla K. – [...] z [...] lutego 1998 r., sygn. akt [...] zobowiązujące do złożenia oświadczenia woli. Sąd nakazał pozwanej A.P. by złożyła oświadczenie następującej treści: "Oświadczam niniejszym, że ekwiwalent za mienie pozostawione przez rodziców W.A. i Z.A. w Z. przysługuje: J.A., W.A., K.A. i A.P. jako spadkobiercom W. i Z. A. po 1/4 części wraz z zrzeczeniem się wszelkich praw mogących wynikać w tym zakresie z orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział G. Inspektorat Rejonowy Osadnictwa w E. z dnia [...] września 1945r., L.dz. [...] i L.dz. [...], w którym pominięto J.A., W.A. i K.A.";

- uwierzytelniona kserokopia oświadczenia świadka R.M., złożonego [...] lipca 1994 r. przed A.P. notariuszem w K. (nr Repertorium [...]). Świadek zeznał, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, że przed wojną rozpoczętą w 1939 r. mieszkał w Z., przy ul. [...] i osobiście znał rodzinę A., zamieszkałą przed wojną również w Z. przy ul. [...]. W.A. i jego żona Z. posiadali w Z. następujący majątek: przy ul. [...] — dom mieszkalny, budynek wozowni ze stajnią oraz ogród owocowo-warzywny; przy ul. [...] — kamienicę jednopiętrową; przy ul. [...] — kamienicę dwupiętrową;

- uwierzytelniona kserokopia oświadczenia świadka R.M., złożonego [...] grudnia 2008r. przed A.P., notariuszem w K. (Nr Repertorium [...]). Świadek zeznał, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, że zamieszkiwał przed wojną w I939r. i w czasie wojny w Z. przy ul. [...] i osobiście znał rodzinę A., zamieszkałą również w tym okresie w Z. przy ul. [...]. W.A. wraz z żoną Z. i dziećmi A. J. i K., zagrożeni wywózką w głąb ZSRR, uciekli ze Z. w maju 1940r. do ówczesnego Generalnego Gubernatorstwa utworzonego na terenach Polski, pod okupacją niemiecką;

- uwierzytelniona kserokopia oświadczenia świadka R.S., złożonego [...] lipca 1994 r. przed M.S. notariuszem w R. (Repertorium [...] nr [...]). Świadek zeznał, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, że przed wojną rozpoczętą w 1939r. mieszkał w Z. przy ul. [...] i osobiście znał rodzinę A., zamieszkałą przed, wojną rozpoczętą w 1939r., również w Z. przy ul. [...]. W.A. i jego żona Z. posiadali w Z. następujący majątek: przy ul. [...] — dom mieszkalny, budynek wozowni ze stajnią oraz ogród owocowo-warzywny; przy ul. [...] — kamienicę jednopiętrową; przy ul. [...] — kamienicę dwupiętrową;

- uwierzytelniona kserokopia dokumentu w języku niemieckim i polskim wraz z tłumaczeniem na język polski sporządzonym przez tłumacza przysięgłego: zgłoszenia [...] majątku znajdującego się za granicą złożonego w dniu [...] października 1940 r. w J., w którym Z.A. oświadczyła, że posiada: w Z. przy ul. [...] - połowę parterowego domu mieszkalnego, 2 kuchnie, łazienka, garaż i ogród — [...] m2, zakupionego w 1927 r.; w Z. przy [...] — połowę jednopiętrowej willi, 4 luksusowe mieszkania dwu i trzypokojowe z przyległościami, wybudowanej w roku 1938; w Z. ul. [...] - połowę dwupiętrowego domu czynszowego, 6 mieszkań dwu i trzypokojowych z przyległościami, wybudowanego w 1934 r. Według złożonego oświadczenia druga połowa zgłoszonego majątku należała do męża Z.A. — W.A.;

- uwierzytelniona kserokopia dokumentu w języku niemieckim i polskim wraz z tłumaczeniem na język polski sporządzonym przez tłumacza przysięgłego: zgłoszenia [...] majątku znajdującego się za granicą złożonego w dniu [...] października 1940 r. w J., w którym W.A. oświadcza, że posiada: w Z. przy ul. [...] - połowę parterowego domu mieszkalnego, 2 kuchnie, łazienka, garaż i ogród — [...] m2, zakupionego w 1927 r.; w Z. przy [...] — połowę jednopiętrowej willi, 4 luksusowe mieszkania dwu i trzypokojowe z przyległościami, wybudowanej w roku 1938; w Z. ul. [...] - połowę dwupiętrowego domu czynszowego, 6 mieszkań dwu i trzypokojowych z przyległościami, wybudowanego w 1934 r. Według złożonego oświadczenia druga polowa zgłoszonego majątku należała do żony W.A. — Z.A.;

- uwierzytelniona kserokopia oświadczenia świadka I.W., złożonego [...] grudnia 2008 r., przed A.P. notariuszem w K. (nr Repertorium [...]). Świadek zeznał, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, że zamieszkiwał przed wojną w 1939 r. i w czasie wojny w Z. przy ul. [...], osobiście znał rodzinę A., zamieszkałą również w tym okresie w Z. przy ul. [...]. W.A. wraz z żoną Z. i dziećmi A., J. i K., zagrożeni wywózką w głąb ZSRR, uciekli ze Z. w maju 1940 r. do ówczesnego Generalnego Gubernatorstwa utworzonego na terenach Polski, pod okupacją niemiecką;

- uwierzytelniona kserokopia postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] października 1975 r., sygn. akt [...], o stwierdzeniu nabycia spadku po W.A., zmarłym [...] czerwca 1945 r. w T. przez Z.A., w 4/16 częściach oraz dzieci: K.A., A.A. (zamężną P.), J.A. i W.A. - po 3/16 części;

- uwierzytelniona kserokopia postanowienia Sądu Rejonowego dla K.- [...] z [...] marca 1985 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po Z.A., zmarłej dnia [...] października 1984 r., przez wnuka J.P. w całości;

- operat szacunkowy z [...] listopada 2009r. sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego T.J. (uprawnienia nr [...]) określający wartość nieruchomości pozostawionej przez Z.A. i W.A. w Z. przy ul. [...] na kwotę [...] zł, określający wartość nieruchomości w Z. przy ul. [...] na kwotę [...] zł, określający wartość nieruchomości w Z. przy ul. [...] ([...]) na kwotę [...] zł.

W ocenie Ministra, organ wojewódzki prawidłowo ustalił stan faktyczny w sprawie stwierdzając, że właścicielami mienia pozostawionego w Z. przy ul. [...], przy ul. [...] oraz przy ul. [...] ([...]), byli W.A. i Z.A., po połowie.

Minister stwierdził, że zasadnie organ I instancji nie wziął pod uwagę, w części dotyczącej prawa własności pozostawionego mienia, orzeczenia z [...] września 1945 r., L.dz. [...], Państwowego Urzędu Repatriacyjnego stwierdzającego, że Z.A., posiadała w Z. w województwie [...] nieruchomości miejskie: przy ul. [...] oraz przy ul. [...], oraz orzeczenia z [...] września1945 r., L.dz. [...] Państwowego Urzędu Repatriacyjnego stwierdzającego, że A.A. posiadała w Z. w województwie [...] nieruchomość miejską przy ul. [...]. Zgodnie bowiem z treścią prawomocnego wyroku zaocznego Sądu Rejonowego dla K. -[...] Wydział I Cywilny w K. z [...] lutego 1998 r., sygn. akt [...], Sąd nakazał pozwanej A.P. by złożyła oświadczenie woli z którego wynika, że ekwiwalent za mienie nieruchome pozostawione przez jej rodziców W. i Z . A. przysługuje wszystkim dzieciom po 1/4 części. Oświadczenie łączyło się ze zrzeczeniem się przez A.P. wszelkich praw mogących wyniknąć w tym zakresie z orzeczeń Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] września 1945 r., L.dz. [...] i L.dz. [...], w którym pominięto J.A., W.A. i K.A.

Minister wyjaśnił, że organ rozpatrując sprawę zobowiązany jest rozpatrzyć treść żądania zawartego we wniosku, która wyznacza przedmiot postępowania. Treść żądania jest wiążąca dla organów administracji i organ winien zgodnie z treścią żądania rozpatrzyć sprawę, Strony postępowania wystąpiły z następującymi wnioskami i wielokrotnymi pismami potwierdzały wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty:

- J.A. i Pan K.A. we wniosku złożonym w dniu 15 grudnia 2008 r. do Wojewody [...] wystąpili o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez W.A. i Z.A. w Z. przy ul. [...], w Z. przy ul. [...] oraz w Z. przy ul. [...].

- J.P. we wniosku złożonym 20 listopada 2008 r. do Wojewody [...] wystąpił o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez Z.A. w Z. przy ul. [...] oraz w Z. przy ul. [...].

- A.P. we wniosku złożonym 25 listopada 2008 r. do Wojewody [...] wystąpiła o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez nią nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w Z. przy ul. [...].

Organ potwierdził J.A., K.A. oraz J.P. prawo do rekompensaty zgodnie ze złożonymi przez nich wnioskami, biorąc przy tym pod uwagę przypadające stronom udziały spadkowe określone w postanowieniach o stwierdzeniu nabycia spadku. Natomiast A.P. odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty, gdyż wystąpiła ona o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez siebie nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w Z. przy ul. [...]. Organ odwoławczy wskazał, ze zgodnie z materiałem dowodowym znajdującym się w aktach sprawy oraz z wyrokiem zaocznym Sądu Rejonowego dla K.- [...] [...] lutego1998 r., sygn. akt [...], o złożenie oświadczenia woli przez A.P., właścicielami mienia pozostawionego w Z. przy ul. [...] byli Z.A. i W.A. po połowie. Wobec tego A.P. nie była właścicielką nieruchomości pozostawionej w Z. przy ul. [...]. Zdaniem organu nie można więc było potwierdzić jej prawa do rekompensaty na podstawie wniosku złożonego przez nią 25 listopada 2008 r., w którym wystąpiła o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez nią nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w Z. przy ul. [...].

Organ nie rozliczył udziału przypadającego W.A. (spadkobiercy po W.A.) w wysokości [...] udziału w nieruchomościach pozostawionych przez W. i Z. A., gdyż wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za tą część został wyodrębniony do innego postępowania prowadzonego przed Wojewodą [...] pod sygn. akt [...], co wynika z pisma [...] Urzędu Wojewódzkiego z [...] lutego 2011 r.

Minister wyjaśnił, że strony w odwołaniu z 16 września 2010 r. podniosły, iż Wojewoda [...] przy wydawaniu decyzji nie uwzględnił dwóch dokumentów - zrzeczenia się Z.A. [...] listopada 1975 r., nabytego prawa do spadku po W.A. na rzecz syna J.A. oraz oświadczenia z [...] września 1994 r. J.A., w którym zrzeka się na rzecz rodzeństwa po 1/16 części spadku, po matce Z.A. Minister stwierdził, że powyższe zrzeczenia nie mogą być uznane, gdyż zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy, prawo do rekompensaty ustala się na podstawie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub postanowienia o dziale spadku, a nie na podstawie oświadczeń, które winny być składane w trakcie prowadzonego postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Zrzeczenia się Z.A. z [...] listopada 1975 r. nie można, w ocenie organu, również uznać jako oświadczenia o wskazaniu osoby uprawnionej do rekompensaty w myśl art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., gdyż zostało ono złożone przez dniem wejścia w życie ustawy i nie zawierało informacji, iż dotyczy przekazania uprawnienia do potwierdzenia prawa do rekompensaty. Ponadto zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty jest niezbywalne. Ponieważ zrzeczenie się Z.A. nie mogło zostać uwzględnione, to również zrzeczenie J.A. nie mogło być uznane jako dowód w sprawie, gdyż uprawnienia w nim przekazane wynikały z wcześniejszego zrzeczenia się Z.A.

Organ zauważył również, że w przypadku chęci wskazania innych osób uprawnionych w myśl art. 3 ust. 2 ustawy, J.A. mógł złożyć oświadczenia o wskazaniu osoby uprawnionej na podstawie obecnie obowiązującej ustawy.

Na powyższą decyzję skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli: J.A. i K.A. (I SA/Wa 840/11), A.P. ( I SA/Wa 841/11) oraz J.P. ( I SA/Wa 842/11).

Skarżący J.A. i K.A. zarzucili, że organy ustalając prawo do rekompensaty nie uwzględniły skutków prawnych wynikających z prawomocnego wyroku zaocznego Sądu Rejonowego dla K. –[...] z [...] lutego 1998 r., sygn. akt [...]. Wskazali, że pozostawiony poza granicami majątek należał do obojga rodziców, a prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom.

Skarżąca A.P. w skardze, a także w pismach procesowych wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wskazała, że decyzja odmawiająca przyznania jej prawa do rekompensaty narusza przepisy ustawy z 8 lipca 2005 r., gdyż – jej zdaniem - wykazała ona, że pozostawiła mienie poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, czego dowodem jest orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w E. z [...] września 1945 r. nr [...]. Skarżąca stwierdziła, że Sąd Rejonowy dla K. – [...] wyrokiem z [...] lutego 1998 r. w sprawie [...], kwestionując orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, w istocie dokonał konfiskaty jej własności. Podniosła, że po ucieczce do T. w 1940 r. rodzice rozporządzili swoim majątkiem w ten sposób, że kamienica przy ul. [...] stała się własnością skarżącej, a nieruchomości przy ul. [...] własnością matki Z.A. W ocenie skarżącej sankcjonują ten stan rzeczy orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego wydane w obecności wszystkich członków rodziny i wówczas przez nikogo z nich nie kwestionowane. Skarżąca podniosła, że orzeczenia te będące dokumentami urzędowymi stanowią jedyny dowód prawa własności oraz określają rodzaj i powierzchnię pozostawionego mienia. Wobec tego nie było potrzeby przeprowadzenia dowodów z oświadczeń świadków, tym bardziej że w 1939 r. świadkowie ci byli małoletni i nie znali stosunków własnościowych jej rodziny. Skarżąca zarzuciła, że organ połączył jej sprawę ze sprawami z wniosków J. i K. A., jednocześnie wyłączając sprawę z wniosku brata W.A. do odrębnego rozpoznania po to, aby uniemożliwić jej ubieganie się o rekompensatę.

Skarżący J.P. w złożonej skardze oraz w późniejszych pismach procesowych wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jako naruszającej przepisy ustawy z 8 lipca 2005 r., w zakresie dotyczącym ustalenia na jego rzecz kwoty rekompensaty. Zarzucił, że bezprawnie organy przyjęły, że pozostawione mienie należało do obojga małżonków Z. i W. A., co uczyniły na podstawie niezweryfikowanych oświadczeń świadków M. i S. Skarżący podniósł, że przepis art. 6 ustawy określa chronologię ważności dowodów potwierdzających posiadanie pozostawionego mienia, wobec czego organy nie były uprawnione do nadania mocy dowodowej oświadczeniom świadków, w sytuacji gdy istnieją orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, których legalności ani autentyczności organy nie zakwestionowały. W ocenie skarżącego z orzeczeń tych jednoznacznie wynika, że W.A. nie pozostawił żadnego majątku poza obecnymi granicami kraju, co powoduje, że bezpodstawne było powoływanie się przez organy na postanowienie spadkowe po W.A., który w chwili śmierci pozostawił tylko minie ruchome. Z tej przyczyny, zdaniem skarżącego, organ nie miał podstaw do powoływania się na wyrok zaoczny z [...] lutego 1998 r. Skarżący J.P. wskazał również, że organy wadliwie określiły wartość mienia pozostawionego przez Z.A., która wynosi [...] zł, a więc powinno mu przysługiwać prawo do rekompensaty w kwocie [...] zł. Skarżący zarzucił, że organy nie uwzględniły złożonego przez niego operatu szacunkowego, uwzględniając jedynie operat późniejszy złożony przez J. i K.A.

Odpowiadając na skargi organ wniósł o ich oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z [...] lipca 2011 r. Sąd zarządził połączenie spraw ze skarg J.A. i K.A., J.P. oraz A.P. w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz dalszego prowadzenia pod sygnaturą I SA/Wa 840/11.

Po wniesieniu skargi zmarła skarżąca A.P. (k. 93 odpis skrócony aktu zgonu). Zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia z [...] października 2011 r., sporządzonym przez notariusza M.C. z Kancelarii Notarialnej w K., rep. [...] Nr [...], spadek po A.P. nabył w całości syn J.P. (k. 94 odpis aktu poświadczenia dziedziczenia, oryginał okazany na rozprawie w dniu 3 listopada 2011 r.). Skarżący J.P., jako spadkobierca po swojej matce podtrzymał wniesioną przez nią skargę jako własną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie z treścią art. 2 pkt 1 i 2 powołanej ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi - był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie.

Stosownie do art. 3 ust. 2 tej ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy.

Z kolei w myśl art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r.

W niniejszej sprawie kwestią sporną pomiędzy stronami jest to, kto był właścicielem pozostawionego mienia w Z., woj. [...] przy ul [...], ul. [...] i [...] ([...]).

Skarżący J. i K. A. wnieśli o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez ich rodziców: W. i Z. A., wskazując, że obydwoje rodzice byli właścicielami tego mienia.

Natomiast skarżący J.P. domagał się rekompensaty za mienie pozostawione przez jego babkę Z.A., podnosząc, że była ona wyłączną właścicielką nieruchomości położonych w Z. przy ul. [...] i ul. [...] (wniosek z [...] listopada 2008 r., wniosek z [...] marca 2006 r., pisma do Urzędu Rejonowego w K. i R. z [...] lutego 1998 r. i z [...] sierpnia 1998 r.). Jako dowód pozostawionego mienia przez babkę wskazywał orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w E. nr [...].

Z kolei A.P. domagała się rekompensaty za mienie pozostawione przez siebie w Z. przy ul. [...] (ul. [...]), powołując się na orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego nr [...].

W ocenie Sądu, organy prawidłowo wskazały na podstawie dowodów zebranych w postępowaniu administracyjnym, że właścicielami mienia położonego w Z. byli W. i Z. małżonkowie A. Istotnymi dokumentami świadczącymi o pozostawionym majątku są oświadczenia małżonków A. złożone w dniu [...] października 1940 r. w J. – zgłoszenia [...] majątku znajdującego się za granicą, w którym to oświadczeniu każdy z małżonków wskazał, że jest właścicielem tylko połowy nieruchomości w Z. przy ul. [...], ul. [...] i [...], jednocześnie wskazując, że właścicielem pozostałej połowy jest drugi małżonek. Dokumenty te z uwagi na datę ich sporządzenia (tuż po opuszczeniu Z.), a także z uwagi na jednoznaczne, zgodne w treści oświadczenia osób, które je złożyły, są niezwykle istotne w sprawie. Są to bowiem dokumenty źródłowe, które korespondują z oświadczeniami świadków M. i S., co do pozostawionego majątku przez W. i Z. A. Jednakże najistotniejszym dowodem co do właścicieli pozostawionego mienia jest wyrok Sądu Rejonowego dla K.– [...] z [...] lutego 1998 r., sygn. [...]. Z sentencji tego wyroku wynika, że oświadczenie do jakiego złożenia zobowiązana została A.P. dotyczy cyt: "ekwiwalentu za mienie nieruchome pozostawione przez naszych rodziców W. i Z. małżonków A. w Z.". Wyrok ten jest prawomocny. Zgodnie z art. 365 § 1 kpc orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Już chociażby z tej przyczyny i wobec jednoznacznej treści wyroku Sądu powszechnego, organy administracji w niniejszej sprawie nie były uprawnione do wskazania innych właścicieli pozostawionego mienia niż małżonków A. Zatem stanowisko skarżącej A.P., a następnie jej spadkobiercy J.P., co do mocy wiążącej orzeczeń Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, w zakresie określenia właściciela pozostawionego mienia, z pominięciem wyroku Sądu, jest wadliwe. Z przyczyn wyżej wskazanych niezasadne są również zarzuty skargi J. i K. A. odnośnie nie uwzględnienia przez organy wyroku Sądu Rejonowego dla K. –[...] z [...] lutego 1998 r., sygn. [...].

Dodatkowo należy zauważyć, że A.P. podnosząc, że rodzice rozdysponowali mieniem na jej rzecz, a ojciec także na rzecz matki, nie wskazała przez jaką czynność prawną (umowę darowizny, czy też sprzedaż, bądź inną umowę), w jakiej dacie (chociażby w którym roku) i w jakim miejscu oraz w jakiej formie prawnej miałoby nastąpiło owo rozdysponowanie. Nie wynikało to również z pism skarżącego J.P. Zważyć przy tym należy, że wyrok Sądu Rejonowego dla K. –[...] z [...] lutego 1998 r. stanowi także, że A.P. zrzeka się wszelkich praw mogących wynikać z orzeczeń Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] września 1945 r. nr [...] i nr [...], w których pominięto jej braci. Wobec powyższego niezasadne było żądanie A.P. (a obecnie jej spadkobiercy) o przyznanie rekompensaty za mienie pozostawione przez nią w Z. Natomiast A.P. nie dochodziła rekompensaty za mienie pozostawione przez rodziców lub tylko przez matkę (praw tych dochodził jej syn).

Postępowanie prowadzone na podstawie ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prowadzone jest wyłącznie na wniosek osoby uprawnionej. Organ wiec powinien rozpoznać sprawę w zakresie złożonego wniosku. Żądanie wniosku jest dla organu administracji wiążące. To strona decyduje, za jakie nieruchomości i przez kogo pozostawione dochodzi rekompensaty. Skoro A.P. domagała się rekompensaty za mienie, którego nie była właścicielką, to mając na uwadze treść przepisu art. 2 ust 1 w zw. z art. 1 ust 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., organy prawidłowo odmówiły potwierdzenia prawa do rekompensaty A.P. W tej sytuacji bezskuteczne było wskazanie w piśmie z 25 listopada 2008 r. przez A.P. swojego syna jako uprawnionego do rekompensaty za mienie przez nią pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazanie to było również bezskuteczne z tej przyczyny, że przepis art. 3 ust. 1 i 2 ustawy dotyczy przypadków, gdy nieruchomość była przedmiotem współwłasności lub gdy w przypadku śmierci właściciela prawo do rekompensaty przysługuje kilku spadkobiercom. Skoro A.P. twierdziła, że była wyłączną właścicielką nieruchomości w Z. przy ul. [...] (ul. [...]), to przepis art. 3 (na podstawie którego dokonane zostało wskazanie) i tak nie miałby wobec niej zastosowania. Z kolei zgodnie z art. 4 ustawy prawo do rekompensaty jest niezbywalne.

Nie można podzielić zarzutów skargi J.P. (a także stawianych przez A.P.), że art. 6 ustawy określa chronologię ważności dowodów świadczących o pozostawieniu mienia, wobec czego organy nie były uprawnione do pominięcia znaczenia dowodu z orzeczeń Państwowego Urzędu Repatriacyjnego. Otóż przepis art. 6 ust. 4 ustawy nie ustala chronologii ani hierarchii dowodów, których katalog nie jest zamknięty, o czym świadczy sformułowanie: "dowodami (..) mogą być w szczególności". Poza tym w niniejszej sprawie organy uwzględniły orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w zakresie dotyczącym opisu mienia, gdyż jak już wyżej wskazano, co do ustalenia właścicieli mienia organy były związane wyrokiem Sądu powszechnego z [...] lutego 1998 r.

Odnosząc się do zarzutów skargi J.P., że W.A. nie pozostawił żadnego majątku, wobec czego bezpodstawne było powoływanie się przez organy na postanowienie spadkowe po W.A., to podnieść należy, że - jak to już wyżej zaznaczono – rozstrzygające znaczenie co do osoby właściciela pozostawionego mienia ma wyrok z [...] stycznia 1998 r. Ponadto zgodnie z art. 6 ust. 2 pkt 1) ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza granicami, do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty należy załączyć postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub o dziale spadku. Jest to dokument świadczący o tym, kto jest spadkobiercą i w jakiej części spadku (art. 1025 § 2 kc). Wobec tego organ określając udziały spadkowe po właścicielach, a następnie wyliczając kwoty należnych rekompensat obowiązany był uwzględnić postanowienie o stwierdzeniu praw do spadku po W.A.

Niezasadne są zarzuty skargi J.P., że organy nie uwzględniły operatu szacunkowego sporządzonego na jego zlecenie. Do akt administracyjnych zostały złożone dwa operaty. Jeden sporządzony na zlecenie J.P. i dotyczący wyceny dwóch nieruchomości w Z.: przy ul. [...] i ul. [...]. Drugi operat sporządzony na zlecenie J. i W. A., dotyczący wyceny trzech nieruchomości w Z.: przy ul. [...], ul. [...] i ul. [...] (ul. [...]). Obydwa operaty zostały sporządzone przez tego samego rzeczoznawcę – T.J. Obydwa operaty określają wartość nieruchomości przy ul. [...], ul. [...] na taką samą kwotę. Operaty zostały sporządzone zgodnie z prawem. Jak wynika z treści decyzji organu I instancji, organ ten wymienia operat sporządzony na zlecenie skarżącego J.P. w pkt 5 decyzji. Organ odwoławczy wprawdzie nie wskazał na ten operat, jednakże nie kwestionował jego prawidłowości.

Wartość pozostawionych nieruchomości wyliczona w operacie, a także wysokość udziałów spadkowych dała podstawy do wyliczenia wysokości rekompensaty. Skarżący J.P. domagał się ustalenia rekompensaty za minie pozostawione przez babkę Z.A., ale tylko co do dwóch nieruchomości. Skoro postępowanie dowodowe wykazało, że Z.A. była współwłaścicielką ze swoim mężem W.A. trzech nieruchomości, to mając na uwadze zakres żądania z wniosku skarżącego i wysokość udziału spadkowego skarżącego, organ uwzględnił powyższe przy określeniu wartości prawa do rekompensaty na rzecz J.P. Otóż spadek po W.A. nabyła żona Z. w 4/16 częściach i czworo dzieci po 3/16 części każde z nich. Po Z.A. spadek nabył w całości wnuk J.P. W chwili śmierci udział Z.P. w całości pozostawionego mienia wynosił więc 20/32 części (własna połowa majątku plus 4/16 w spadku po mężu). Zatem na skutek spadkobrania po babce udział skarżącego J.P. wyniósł 20/32 w całości pozostawionego mienia. Wartość nieruchomości przy ul. [...] wynosi [...] zł, a przy ul. [...] kwotę [...] zł. Łącznie więc stawowi to kwotę [...] zł. Z kwoty tej należy wyliczyć 20/32 części, co stanowi [...] zł (organ wyliczył kwotę wyższą – [...] zł). Dopiero od kwoty [...] zł należy wyliczyć 20% z tytułu rekompensaty, co stanowi [...] zł. Skarżącemu ustalono więc kwotę wyższą niż należna, tj. [...] zł (najprawdopodobniej na skutek błędu matematycznego). Tym bardziej więc zarzut skargi, że kwota rekompensaty została zaniżona, jest niezasadny.

Błędny był także zarzut skargi A.P., dotyczący wadliwego połączenia przez organy spraw z wniosków A.P., J.P. ze sprawami J.K. i W.A., a następnie wyłączenia sprawy z wniosku W.A. do odrębnego rozpoznania. Są to sprawy oparte na tej samej podstawie prawnej. Ekonomika procesowa spowodowała, że sprawę A.P. i J.P. rozpoznano w jednym postępowaniu ze sprawą J. oraz K. A., ustalając prawo do rekompensaty na rzecz J.P., J. i K. A. do wysokości ich udziałów spadkowych. Wyłączenie do odrębnego postępowania sprawy z wniosku W.P., mieszkającego na innym kontynencie (obecnie już nie żyjącego), nie miało wpływu na uprawnienia stron w niniejszej sprawie.

Podsumowując wskazać należy, że wobec J. i K. A. oraz J.P. zaistniały podstawy do przyznania prawa do rekompensaty w kwotach ustalonych w zaskarżonej decyzji. Właściciele mienia Z. i W. A. pozostawili w związku z wojną mienie poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej, posiadali oni obywatelstwo polskie, zmuszeni byli do opuszczenia swojego miejsca zamieszkania na skutek okoliczności związanych bezpośrednio z wojną. Skarżący są ich spadkobiercami, a wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożyli w terminie.

Mając na uwadze wszystkie wyżej podniesione okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku z mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm).