Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 647/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1-1b i ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 119 pkt 2, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Anna Dębowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 listopada 2021 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...] r., nr [...], odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 7 grudnia 2020 r. do organu I instancji wpłynął wniosek J.D. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką T.D. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta T. odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020r., poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r.", na T.D. od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 31 sierpnia 2023 r.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 31 lipca 2020 r. T.D. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do 1 sierpnia 2023 r. ze wskazaniem, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 29 czerwca 2017 r. Organ stwierdził, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okresie do 18 roku życia ani w trakcie trwania nauki w szkole lub w szkole wyższej. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 26 stycznia 2021 r. wynika, że wnioskodawczyni sprawuje całodobową opiekę nad matką, w tym celu przeprowadziła się do jej mieszkania. T.D. wymaga stałej pomocy i opieki polegającej na przygotowaniu i podawaniu posiłków, które spożywa sama, podawaniu leków (dwa razy dziennie), pomocy w utrzymaniu higieny osobistej, a także przy ubieraniu się, robieniu zakupów, umawianiu wizyt lekarskich i wykupywania leków, regulowaniu opłat za mieszkanie, załatwianiu spraw urzędowych, paleniu w piecu, sprzątaniu mieszkania. Matka skarżącej choruje od siedmiu lat na nadciśnienie tętnicze, choroby układu krążenia, tarczycę, schorzenia kręgosłupa, zwyrodnienie stawów, jest po dwóch operacjach jelit. T.D. ma także córkę B.J. (54 lata), która legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i z tego tytułu pobiera zasiłek stały z MOPS oraz wnuczki: K.M. (24 lata), która także legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i pobiera zasiłek stały oraz P.M. (30 lat), która nie jest aktywna zawodowo, zarejestrowana jest w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, opiekuje się własnymi dziećmi. Organ stwierdził, że oprócz skarżącej są także inne osoby zobowiązane do alimentacji, które mogłyby podjąć się częściowej opieki nad T.D., ponieważ nie są aktywne zawodowo, a pomimo posiadanych orzeczeń o niepełnosprawności są sprawne fizycznie i mieszkają w tym samym budynku, co osoba wymagająca opieki. Organ I instancji wskazał, że ze względu na brak pomocy z ich strony w sprawowaniu opieki nad T.D. istnieje możliwość dostarczania przez nich środków finansowych niezbędnych na zapewnienie opieki. Przy odpowiedniej organizacji opieki z pomocą siostry oraz jej córek istnieje możliwość podjęcia przez J.D. zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ wskazał również, że skarżąca jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Z oświadczenia złożonego w dniu 17 lutego 2020 r. wynika, że nigdy nie pracowała. Pobierała świadczenie pielęgnacyjne na córkę K.M. przez 18 lat. Od 1 kwietnia 2015 r. do 1 września 2015 r. miała przyznane świadczenie opiekuńcze na babkę L.M. W okresie od 8 października 2015 r. do 1 czerwca 2017r. była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, a od 1 czerwca 2017 r. do 1 sierpnia 2019 r. pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy na matkę. W ocenie organu, nie występuje przesłanka dotycząca rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bądź niepodejmowania zatrudnienia spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną, bowiem niepodejmowanie zatrudnienia wystąpiło wcześniej niż ustalenie niepełnosprawności matki skarżącej i nie było spowodowane jej niepełnosprawnością.

Od powyższej decyzji J.D., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniosła odwołanie, w którym zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i zaniechanie wykładni systemowej oraz celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że nie ma związku między brakiem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, podczas gdy taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia,

2. błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznającego go za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

3. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art.6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z wnioskiem przez opiekuna dorosłej osoby wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydane rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i bezpośrednie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium w pierwszej kolejności stwierdziło, że organ I instancji błędnie uznał, że skarżąca nie spełnia warunku do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem niepełnosprawność jej matki T.D. nie powstała w żadnym z terminów wskazanych w tym przepisie. Podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie może być data powstania niepełnosprawności jej matki, bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób, w tym do matki skarżącej, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało i należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W ocenie Kolegium, pomimo spełnienia w sprawie warunku określonego w art.17 ust. 1b u.ś.r., nie można było przyznać skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na matkę, gdyż nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z którego wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z pracy zarobkowej (lub jej niepodejmowanie) spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Rezygnacja z aktywności zawodowej musi być wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, zaś rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jego rozumieniu, musi ona być stała lub długoterminowa i musi mieć związek ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji osoby pozostającej pod opieką. Określenia te jednoznacznie wskazują, że nie może to być opieka świadczona nieregularnie, a nawet jeżeli sprawowana jest codziennie, to nie może być sprawowana w ograniczonym zakresie - tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Nie zawsze bowiem ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że rozmiar sprawowanej nad osobą niepełnosprawną opieki uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W ocenie Kolegium, zasadnie organ I instancji uznał, że pomimo spełnienia dwóch pozytywnych przesłanek (znacznego stopnia niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym), należy odmówić przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad matką. Kolegium zaznaczyło, że pomimo iż organ I instancji błędnie badał występowanie bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad matką nie na dzień złożenia przez nią wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, lecz znacznie wcześniej, wskazując, że niepodejmowanie zatrudnienia wystąpiło wcześniej niż ustalenie niepełnosprawności matki, to jednak nie miało to wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.

Następnie Kolegium wskazało, że w świetle przywołanych przepisów, w okolicznościach faktycznych sprawy oraz w kontekście ustaleń dokonanych w toku wywiadu środowiskowego, istnieje możliwość takiego zorganizowania opieki nad niepełnosprawną T.D. przy współudziale siostry skarżącej oraz jej córek, aby J.D. mogła podjąć zatrudnienie. Zdaniem Kolegium, zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie wyklucza całkowicie podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Matka skarżącej nie jest osobą leżącą i niesprawną ruchowo. Zakres opieki udzielanej matce przez skarżącą nie wykracza w zasadzie poza obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym i to z reguły przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy. Tymczasem zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uprawniający w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. do świadczenia pielęgnacyjnego nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy, niezależnie od systemu czasu pracy. Inne rozumienie analizowanego przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. byłoby sprzeczne nie tylko z wykładnią literalną, ale też z wykładnią celowościową. Świadczenie to, będące formą wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innego zatrudnienia.

Ponadto Kolegium wskazało, że organ I instancji decyzją Nr [...] z dnia [...] r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. Nr [...], odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na T.D., a decyzja ta nie została zaskarżona przez stronę.

Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła J.D., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zarzucając naruszenie:

1. prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu powyższego przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga, w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia, opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

2. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy – art. 6, art. 8, art.9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Z powyższych względów skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Ponadto wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej stwierdził, że fakt niepodejmowania zatrudnienia, który na równi z rezygnacją z zatrudnienia uprawnia na mocy art. 17 u.ś.r. do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, był spowodowany koniecznością opieki nad matką. Organy obu instancji pobieżnie i w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy oceniły zgromadzony materiał dowodowy w aspekcie sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką. Organy nie wzięły pod uwagę, że skarżąca całodobowo jest w pełnej gotowości pomocy matce. W ocenie skarżącej, wbrew temu co twierdzi organ drugiej instancji, związek bezpośredni (czasowy i co do motywów) między niepodejmowaniem zatrudnienia celem sprawowania osobistej opieki zachodzi. Co najważniejsze, skarżąca z uwagi na zły stan zdrowia matki nie ma możliwości aktywności zawodowej. Zdaniem pełnomocnika skarżącej warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie, nie należy jednak rozumieć jako wykonywanej "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest jej niepełnosprawnością, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych, czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka. Organ pomijając celowościową wykładnię przepisu uznał, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia dyspozycji wskazanej normy prawnej, co stoi w sprzeczności z niekwestionowanym orzecznictwem w tym zakresie. Zakres opieki wymieniony w uzasadnieniu decyzji w ocenie skarżącej i zgodnie ze stanem faktycznym sprawy jest stały, długotrwały. Organ sam wymienia szeroki zakres opieki, jednakże jego zdaniem, co pozostaje w sprzeczności z zasadami logiki i doświadczeniem życiowym, powyższe czynności są niewystarczające. Określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r. warunkująca nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesłanka sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (jednak niebędącą niezdolną do samodzielnej egzystencji) nie jest powiązania w sposób konieczny z warunkiem stałego zamieszkiwania osoby sprawującej opiekę z osobą niepełnosprawną. Osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. Ponadto pełnomocnik skarżącej, wskazując na naruszenie w sprawie art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., stwierdził, że działania organu administracji były sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy administracji publicznej mają obowiązek wcielać w życie. W podsumowaniu stwierdził, że zaskarżona decyzja dotknięta jest szeregiem wad mających bezpośredni wpływ na wynik pracy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie uproszczonym i oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 11 października 2021 r. niniejszą sprawę skierowano do rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skargę podlega oddaleniu.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z wnioskiem o rozpoznanie niniejszej sprawy w tym trybie wystąpiły zgodnie obie strony.

W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakreślonych powyżej granicach Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, co uzasadnia oddalenie skargi w całości.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111), powoływanej w niniejszym uzasadnieniu także jako: "u.ś.r.". Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do art. 17a ust. 1a) u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: pkt 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; pkt 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; pkt 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei w myśl art. 17 ust. 1 b) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Dodać przy tym należy, że z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W przedmiotowej sprawie organ I instancji uznał, że skarżąca nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b) u.ś.r., bowiem niepełnosprawność jej matki T.D. nie powstała w żadnym z terminów wskazanych w tym przepisie. Z kolei Kolegium nie zgodziło się wprawdzie ze stanowiskiem organu I instancji, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b) u.ś.r., jednakże podzieliło stanowisko organu I instancji o braku bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad matką.

Kontrolując wydane w niniejszej sprawie decyzje należy w pierwszej kolejności podzielić stanowisko Kolegium, że brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b) u.ś.r., a to z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443). W wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b) ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b) u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. Wskazany wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem tego wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b) u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności począwszy od dnia jego ogłoszenia, tj. od 23 października 2014 r. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak wadliwie uczynił to organ I instancji, jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które mają obowiązek działać na podstawie przepisów obowiązującego prawa.

W dalszej kolejności należy zauważyć, że bezsporne w niniejszej sprawie jest, iż skarżąca, będąc córką T.D. mieści się w kręgu podmiotów, o których stanowi art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a więc co do zasady jest osobą, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359), powoływanej dalej jako: "k.r.o.", może ciążyć obowiązek alimentacyjny. Regulacje art. 128 k.r.o. i art. 132 k.r.o. ustalają kolejność osób zobowiązanych do alimentacji. Dlatego też przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 1a) u.ś.r. odczytywane w konfrontacji z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji.

W niniejszej sprawie Kolegium, jak już wyżej wskazano, podzieliło jednak stanowisko organu I instancji o braku przesłanek do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, argumentując, że zachodzi brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad matką.

Stanowisko to Sąd podziela w niniejszej sprawie. Niewątpliwie ma rację Kolegium, że w kontrolowanej sprawie nie można było przyznać skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na matkę, gdyż nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Z powołanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z pracy zarobkowej (lub jej niepodejmowanie) spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności.

Nie sposób też odmowić słuszności stanowisku Kolegium, że opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Tym samym związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Rezygnacja z aktywności zawodowej, jak słusznie podkreśliło Kolegium, musi być wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, zaś rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Tym samym przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Jednocześnie należy podkreślić, że z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa i musi mieć związek ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji osoby pozostającej pod opieką. Określenia te, jak zasadnie podniosło Kolegium, jednoznacznie wskazują, że nie może to być opieka świadczona nieregularnie, a nawet jeżeli sprawowana jest codziennie, to nie może być sprawowana w ograniczonym zakresie - tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Nie zawsze bowiem ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że rozmiar sprawowanej nad osobą niepełnosprawną opieki uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Zdaniem Sądu, Kolegium trafnie zatem przyjęło, że należy odmówić przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad matką. Zgodzić się bowiem należy z Kolegium, że w świetle przywołanych przepisów, w okolicznościach faktycznych sprawy oraz w kontekście ustaleń dokonanych w toku wywiadu środowiskowego, istnieje możliwość takiego zorganizowania opieki nad niepełnosprawną T.D. przy współudziale siostry skarżącej oraz jej córek, aby J.D. mogła podjąć zatrudnienie. Niewątpliwie ma rację Kolegium, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie wyklucza całkowicie podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Matka skarżącej nie jest osobą leżącą i niesprawną ruchowo. Zakres opieki udzielanej matce przez skarżącą nie wykracza w zasadzie poza obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym i to z reguły przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy. Tymczasem zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uprawniający w świetle art.17 ust. 1 u.ś.r. do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy, niezależnie od systemu czasu pracy. Inne rozumienie analizowanego przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jak trafnie wskazało Kolegium, byłoby sprzeczne nie tylko z wykładnią literalną, ale też z wykładnią celowościową. Świadczenie to, będące formą wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innego zatrudnienia.

Na kanwie powyższych rozważań należało zdaniem Sądu przyjąć, że Kolegium trafnie stwierdziło, że organ I instancji był uprawniony do odmowy przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia i prawidłowo działając na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Sąd pragnie przy tym podkreślić, że Kolegium, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, nie uchybiło przepisom postępowania, na które powołuje się skarżąca w skardze, tj. art. 7, art. 77 k.p.a. Organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył bowiem cały zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, a przy tym uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Z powyższych względów, Sąd, nie podzielając zarzutów skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

is