Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 141/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2019-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 181 poz 48 art. 35 ust. 4
law: Rozporzadzenie Delegowane Komisji UE Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013  w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych  mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności
article: art. 29 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 2137
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), sędzia WSA Jacek Pruszyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [...] maja 2012 r. K. K. (dalej: "Skarżący") złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w W. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) na 2012 rok. Decyzją z [...] grudnia 2012 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. przyznał płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 na kwotę 6 834,00 zł, w tym: pakiet 1. Rolnictwo zrównoważone, wariant 1.1 - zrównoważony sposób gospodarowania do powierzchni 11,95 ha w wysokości 4.302,00 zł, pakiet 8. Ochrona gleb i wód, wariant 8.3.1 – międzyplon ścierniskowy do powierzchni 6,33 ha w wysokości 2.532,00 zł. Płatność ta została przekazana na rachunek bankowy Skarżącego wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów 7 stycznia 2013 r.

Następnie Skarżący składał wnioski kontynuacyjne na lata 2013, 2014, 2015

i 2016. Decyzjami:

- z [...] października 2013 r. przyznał Skarżącemu płatność na rok 2013 w kwocie 6.879,00 zł (płatność przekazana na rachunek bankowy [...] listopada 2013 r.);

- z [...] października 2014 r. przyznał Skarżącemu płatność na rok 2014 w kwocie 6.908,00 zł (płatność przekazana na rachunek bankowy [...] listopada 2014 r.);

- z [...] maja 2016 r. przyznał Skarżącemu płatność na rok 2015 w kwocie 4.298,40 zł (płatność przekazana na rachunek bankowy [...] czerwca 2016 r.).

W dniu [...] lipca 2016 r. w gospodarstwie Skarżącego została przeprowadzona kontrola w zakresie działania Program rolnośrodowiskowy, podczas której stwierdzono nieprawidłowości mające wpływ na pomniejszenie płatności rolnośrodowiskowej, zaś decyzją z [...] kwietnia 2017 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. przyznał Skarżącemu płatność rolnośrodowiskową PROW 2007-2013 na rok 2016 w kwocie 2.937,18 zł, w tym: pakiet 1. Rolnictwo zrównoważone, wariant 1.1 - zrównoważony sposób gospodarowania do powierzchni 11,94 ha.

Następnie, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. wszczął postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych przyznanych na mocy decyzji z [...] grudnia 2012 r., z [...] października 2013 r., z [...] października 2014 r. i z [...] maja 2016 r., przyznających płatności rolnośrodowiskowe na lata 2012 – 2015 i decyzją z [...] października 2018 r., nr [...] ustalił Skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości 6.991,24 zł.

Dyrektor P. Oddziału ARiMR w Ł. decyzją z [...] listopada 2018 r. nr [...] uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. decyzją z [...] grudnia 2018 r., nr [...] ponownie ustalił Skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości 7.005,64 zł.

Po rozpatrzeniu odwołania strony, Dyrektor P. Oddziału ARiMR w Ł. skarżoną do Sądu decyzją z [...] lutego 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.

Organ odwoławczy przytoczył przepisy art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2016 r., poz. 1512) i wskazał, że Skarżący składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2012 rok zobowiązał się do realizacji zobowiązań wynikających z przedmiotowego wniosku przez okres 5 lat od dnia podjęcia zobowiązania, czyli od 15 marca 2012 r. do 14 marca 2017 r. Powyższe zobowiązanie zostało określone w decyzji z [...] grudnia 2012 r, nr [...]i wynikało z § 2 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r., Nr 33, poz. 262 ze zm.). Skarżący zobowiązał się do realizacji Programu rolnośrodowiskowego od roku 2012 w ramach pakietu 1. Rolnictwo zrównoważone, wariantu 1.1 - zrównoważony sposób gospodarowania na powierzchni 11,95 ha. W roku 2014 obszar realizacji zobowiązania wynosił 11,94 ha, a w roku 2016 ustalono zmniejszenie obszaru objętego zobowiązaniem w pakiecie 1, wariancie 1.1 do powierzchni 11,93 ha.

Organ wskazał, że powodem wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2012-2015 jest stwierdzenie w wyniku kontroli na miejscu nieprawidłowości wynikających z niespełnienia wymogów określonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.), zwanego dalej "Rozporządzeniem rolnośrodowiskowym" oraz uchybienia polegające na niezachowaniu występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych, oraz elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanych rolniczo, tworzących ostoje dzikiej przyrody - wynikające z niespełnienia obowiązku określonego § 4 ust. 2 pkt 1 Rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Z raportu czynności kontrolnych wynika bowiem, że działka rolna deklarowana w latach ubiegłych jako trwały użytek zielony nieobjęty zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, została w części trwale wyłączona z użytkowania w roku 2016, tj. na części działki rolnej I1 (powierzchnia deklarowana 0,42 ha - powierzchnia stwierdzona 0,24 ha) znajduje się budynek mieszkalny. Z uwagi na to w sprawie znalazł zastosowanie przepis § 39 ust. 1 Rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Wprawdzie Skarżący realizuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach pakietu 1. Rolnictwo zrównoważone, ale nie spełnił innego warunku przyznania mu płatności, jakim jest obowiązek zachowania występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych oraz elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanego rolniczo tworzące ostoje dzikiej przyrody.

Organ wskazał, że ujawnione w toku realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego uchybienia w przestrzeganiu przez Stronę wymogów dla pakietu 1. Rolnictwo zrównoważone, wariantu 1.1-zrównoważony sposób gospodarowania polegające na nieprzestrzeganiu prawidłowego doboru i następstwa roślin uprawianych w plonie głównym, przy zastosowaniu co najmniej trzech gatunków roślin, każdego z innej grupy roślin, z wyłączeniem roślin wieloletnich oraz uchybienia w przestrzeganiu obowiązku zachowania występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych oraz elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanych rolniczo tworzących ostoje dzikiej przyrody, powodują konieczność zwrotu nienależnie wypłaconych płatności stosownie do art. 35 ust. 4 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE. L. 181 z 20.06.2014, str. 48).

Waga stwierdzonej niezgodności w ramach realizacji pakietu 1. Rolnictwo zrównoważone, wariantu 1.1 - zrównoważony sposób gospodarowania polegająca na nieprzestrzeganiu prawidłowego doboru i następstwa roślin uprawianych w plonie głównym (kod błędu S1), ustalona na podstawie kryteriów wskazanych w art. 35 ust. 3 rozporządzenia nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. została określona na 14,5851 % zmniejszenia płatności (dot. działki rolnej C1 o powierzchni 1,74 ha). Natomiast waga stwierdzonej niezgodności polegająca na niezachowaniu występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych, ustalona na podstawie kryteriów wskazanych w ww. art. 35 ust. 3 rozporządzenia nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. została określona na 20 % zmniejszenia płatności. Powyższe zostało wskazane w decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. z [...] kwietnia 2017 r., nr [...], w której dokonano zmniejszeń płatności w związku ze stwierdzonymi niezgodnościami.

Organ stwierdził, że skoro zobowiązanie rolnośrodowiskowe jest zobowiązaniem wieloletnim, organ I instancji zobligowany był w oparciu o art. 35 ust. 4 rozporządzenia nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. i § 39 ust. 1 Rozporządzenia rolnośrodowiskowego do zastosowania zmniejszenia pomocy dokonanego w roku 2016 również do kwot pomocy wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych, tj. płatności za lata 2012-2015.

Następnie organ wyjaśnił, że przedmiotem sprawy było ustalenie, czy Skarżący pobrał nienależnie lub nadmiernie płatności rolnośrodowiskowe za lata 2012 – 2015. Organ wyjaśnił, że powołany przepis art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR obejmuje swoim zakresem nienależne lub nadmierne pobranie środków publicznych przekazanych na rachunek bankowy wnioskodawcy, uznanych następnie za pobrane nienależnie z powodu niedotrzymania warunków 5-letniego okresu zobowiązania. Taka sytuacja miała miejsce w tej sprawie.

Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo ustalił Skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych.

Organ odwoławczy podzielił też stanowisko organu I instancji, że w sprawie nie znajdują zastosowania przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności. Wskazał, że ustalona kwota nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych (za rok 2012 w wysokości 1.873,68 zł, za rok 2013 w wysokości 1.882,68 zł, za rok 2014 w wysokości 1.885,60 zł i za rok 2015 w wysokości 1.363,68 zł) przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 11 ust. 2 w związku z art. 36 pkt g) rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) Nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. Tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Bez wpływu na to rozstrzygnięcie pozostaje wskazany przez organ I instancji kurs wymiany odnoszący się do 2014 roku, bowiem i tak ustalona kwota do zwrotu znacznie przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro.

Organ rozważył też sytuację Skarżącej pod względem wystąpienia jednej z kategorii siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany. Stwierdził jednak, że Skarżący nie przedstawił dowodów wystąpienia siły wyższej.

Rozważając zaś zastosowanie w sprawie przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności pod względem zmniejszenia organ odwoławczy podzielił ustalenia organu I instancji, że powyższy przepisy regulujące tą kwestię nie znajdują zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem w sprawie brak jest dokumentów potwierdzających przeniesienie posiadania działek rolnych lub ich części na rzecz innego podmiotu. Ponadto zmniejszenie obszaru realizacji zobowiązania dokonane zostało po dniu 15 marca 2012 r.

Organ przeanalizował też przepis 7 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich ora/, zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L Nr 227 str. 69 z 31.07.2014 r. – Rozporządzenie nr 809/2014), jednak przyjął, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki skutkujące brakiem obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności, gdyż przekazana płatność rolnośrodowiskowa za 2012 rok w dniu [...] stycznia 2013 r., za 2013 rok – [...] listopada 2013 r., za 2014 rok – [...] listopada 2014 r. i za 2015 rok – [...] czerwca 2016 r. n na rachunek bankowy wskazany przez Skarżącego we wniosku o wpis do ewidencji producentów nie wynikała z pomyłki ARiMR. Płatność została przyznana na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. z [...] grudnia 2012 r., z [...] października 2013 r., z [...] października 2014 r. i z [...] maja 2016 r. o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej. Płatność ta została przyznana w oparciu o złożony wniosek, zatem przekazanie płatności nie nastąpiło wskutek pomyłki ARiMR. W roku 2016 ujawniono natomiast uchybienia w przestrzeganiu przez Skarżącego zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Organ stwierdził, że wywiązanie się z obowiązków przyjętych w ramach programu ocenić trzeba w całym okresie 5-letniego zobowiązania, a stwierdzenie uchybień w realizacji tego programu oznacza niedotrzymanie zobowiązania i powoduje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności za cały okres ich pobierania.

Z powyższą decyzją nie zgodził się Skarżący. Działający w jej imieniu pełnomocnik złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zaskarżając decyzję Dyrektora Oddziału ARiMR w całości i zarzucając jej naruszenie:

- art. 7 kpa - zasady obiektywizmu w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. 2016 r., poz. 1387) - poprzez niezałatwienie sprawy po myśli strony, na skutek zinterpretowania wszelkich niejasności i wątpliwości na niekorzyść Skarżącego, to jest błędne wyliczenie i żądanie zwrotu rzekomo nienależnie przyznanej pomocy za lata 2012-2015 w wysokości 7.005,64zł;

- art. 8 § 1 kpa i art. 11 kpa, poprzez nieprowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, jak również niewyjaśnieniu przesłanek, którymi kierował się organ wydając rozstrzygnięcie, w konsekwencji bezpodstawne żądanie zwrotu kwoty 7.005,64 zł bez wyjaśnienia Skarżącemu przesłanek zastosowania sankcji określonych procentowo (20 % i 14,5851%);

- art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, to jest wybiórczej oceny dowodów, polegającej na nieuwzględnieniu w ocenie stanu faktycznego, że w latach 2012-2015 w gospodarstwie Skarżącego nie doszło do niezachowania trwałych użytków zielonych i nie zgłaszał on do płatności rolnośrodowiskowej działki rolnej zajętej w 2016r. pod budowę domu; nieuwzględnienie również, że rzekoma różnica powierzchni deklarowanej i stwierdzonej może wynikać z błędów pomiarowych i niezastosowanej tolerancji pomiaru- co w konsekwencji wpłynęło na wydanie przez organ błędnego rozstrzygnięcia;

- art. 7,77 § 1 i 107 § 3 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, nienależytym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, niewyjaśnieniu zasadności przesłanek, którymi kierował się organ, niewskazanie podstawy faktycznej ani prawnej na podstawie której organ wyliczając kwotę zwrotu stosuje procentowe wartości sankcji i na tej podstawie żąda zwrotu rzekomo nienależnie przyznanych płatności w latach 2012-2015;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezpodstawnym utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, pomimo że decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem

prawa;

- art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów w zw. z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa- poprzez bezpodstawne jego zastosowanie w sytuacji, kiedy ustalenia organu co do wysokości kwoty zwrotu płatności nie są oparte na prawidłowych ustaleniach faktycznych i właściwej wykładni przepisów materialnych; stan faktyczny sprawy i właściwe zastosowanie przepisów skłaniają do uznania, że łączna kwota pomocy 7.005,64zł przyznana w latach 2012-2015 nie była kwotą nienależną ani nadmiernie pobraną przez Skarżącego;

- art. 5 ust 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 i art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 poprzez ich zastosowanie w sytuacji, gdy w latach 2012-2015 nie doszło do nienależnego przyznania kwoty w wysokości określonej w skarżonej decyzji;

- art. 38 ust. 4 rozporządzenia 809/2014, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, kiedy powstała niewielka rozbieżność (0,02 ha) pomiędzy powierzchnią deklarowaną do płatności a powierzchnią stwierdzoną jest wynikiem niezastosowania w trakcie kontroli na miejscu tolerancji pomiaru; gdyby organ zastosował tolerancję pomiaru nie doszłoby do żadnej rozbieżności deklarowanych i mierzonych w trakcie kontroli na miejscu powierzchni;

- § 38 ust. 6 Rozporządzenia rolnośrodowiskowego - poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie; wskazana w tym przepisie 20 % sankcja nie jest pojęciem tożsamym z pojęciem kwoty płatności wypłaconej, którą należy zwrócić, a jedynie i wyłącznie jednorazową sankcją, którą można zastosować tylko w roku wystąpienia nieprawidłowości tj. (niezachowania trwałego użytku zielonego) w roku 2016;

- art. § 39 ust. 1 Rozporządzenia rolnośrodowiskowego poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegającą na niezasadnym przyjęciu, że przepis ten umożliwia potraktowanie/utożsamienie nakładanej na podstawie odrębnego przepisu jednorazowej sankcji jako przyznanej kwoty płatności objętej zobowiązaniem rolno-środowiskowym, która to kwota powinna być następnie zwrócona; przepis ten jest podstawą żądania zwrotu otrzymanych wcześniej płatności w związku z realizacją zobowiązania RŚ- ale nie podstawą żądania zwrotu nałożonej na Skarżącego jednorazowej sankcji, która płatnością/wypłaconą wcześniej kwotą pomocy nie jest;

- § 39 ust. 2 pkt. 2 Rozporządzenia rolnośrodowiskowego poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie - przepis ten precyzyjnie wskazuje, że zwrot płatności w przypadku wystąpienia nieprawidłowości - odnosi się do kwoty przyznanej do powierzchni objętej zmniejszeniem; regulacja/sankcja zawarta w tym przepisie uwzględnia wytyczne z art. 35 ust. 3 rozporządzenia (UE) 640/2014 tj. kryteria takie jak "dotkliwość, zasięg, trwałość, powtarzalność" niezgodności i w związku z tym bezpodstawne jest, jak to uczynił organ, na podstawie tego przepisu określanie/wyliczanie jakichkolwiek procentowych wartości wag nieprawidłowości i na tej podstawie żądanie zwrotu pobranych przez Skarżącego płatności;

- art. 35 ust.2-4 rozporządzenia Komisji (UE) NR 640/2014 poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie, a w szczególności niezasadne przyjęcie, wbrew ugruntowanej linii orzeczniczej, że przepis ten może stanowić samodzielną podstawę do nakładania sankcji za lata poprzednie; w rzeczywistości jest to jedynie regulacja o charakterze kompetencyjnym, zobowiązująca ustawodawcę krajowego do tego, aby tworząc przepisy krajowe uwzględnił on i doprecyzował wskazane wytyczne - przykładem tego jest Rozporządzenie rolnośrodowiskowe, które precyzyjnie określa zasady przyznania płatności, jak również zasady dotyczące ich zmniejszeń, stosowania sankcji i wyliczania wysokości zwrotu nienależnie pobranych płatności;

Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i ją poprzedzającej decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga jako nieuzasadniona podlega oddaleniu.

Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowień, Sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm. oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd rozpoznając sprawę bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem – m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania sytuacja taka niewątpliwie nie zachodzi.

W przedmiotowej sprawie prawidłowo ustalono, że kwota płatności rolnośrodowiskowej w wysokości 7 005,64 zł, jest płatnością nienależną i jednocześnie nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności. Dlatego też Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. prawidłowo ustalił Skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych stosując § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 r. oraz art. 35 ust. 4 rozporządzenia nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy wskazać, iż nie zasługują one na uwzględnienie.

Zarzut naruszenia § 38 ust. 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie nie mieści się w granicach prowadzonego postępowania o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności, bowiem zwrot nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych od roku 2012 nastąpił na podstawie § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 r. oraz art. 35 ust. 4 rozporządzenia nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. w związku z § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 r.

Zarzut dotyczący naruszenia § 39 ust. 2 pkt 2 jest bezzasadny. Organ wskazał w decyzji cytowany przepis prawny będący podstawą zwrotu nienależnie pobranych płatności i wyjaśnił, że zmniejszenie obszaru realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego w uprawach rolniczych wynika ze zmiany pola zagospodarowania, zatem żądanie zwrotu jest zasadne. Natomiast podstawą do ustalenia za lata 2012-2015 kwoty nienależnie pobrany płatności rolnośrodowiskowych z tytułu niezachowania w gospodarstwie rolnym trwałych użytków zielonych jest art. 35 ust. 4 rozporządzenia nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. i § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 r.

Zarzut Skarżącego odnośnie naruszenia art. 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. poprzez jego zastosowanie w sytuacji gdy stan faktyczny sprawy nie wskazuje na to aby wypłacone w latach 2012-2015 środki finansowe były środkami nienależnie przyznanymi jest bezzasadny. W decyzji będącej przedmiotem sprawy organ prawidłowo ustalił stan fatyczny w sprawie, z którego bezspornie wynika, że Strona nie wywiązała się z realizacji podjętego zobowiązania, zatem środki finansowe przyznane za lata 2012-2015 są płatnościami nienależnymi i podlegają odzyskaniu.

Podnoszony w skardze zarzut dotyczący naruszenia art. 35 ust. 2-4 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 jest niezasadny. Zgodnie z tym przepisem państwa członkowskie mają możliwość odzyskania (zwrotu) pobranych przez rolnika płatności i uprawnione są do ustanowienia przepisów krajowych, szczegółowo regulujących tę kwestię. Przepisami krajowymi regulującymi kwestie związane z odzyskiwaniem pobranych należności są przepisy rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r., które znajdują zastosowanie w przedmiotowej sprawie, tj. w przypadku nieprzestrzegania wymogów w ramach określonych wariantów i niezachowania w gospodarstwie rolnym trwałych użytków zielonych - przepis art. 35 ust. 4 rozporządzenia nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. i § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 r.

Na uwzględnienie nie zasługuje zarzut dotyczący naruszenia § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji kiedy zaistniały wyjątkowe okoliczności, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany, bowiem w przedmiotowej sprawie brak jest dokumentów świadczących o zaistniałej okoliczności.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. oraz naruszenia art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r., bowiem w przedmiotowej sprawie doszło do pobrania nienależnej płatności, więc istnieje podstawa do ustalenia kwoty zwrotu, a w przypadku niedokonania zwrotu wskazanej kwoty w terminie 60 dni od daty doręczenia decyzji beneficjent zwraca kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011.

Organ II instancji słusznie także wskazał, iż zarzuty naruszenia art. 7, 8, 11, 77 § 1, 80, 107 § 3 Kpa są bezpodstawne, bowiem decyzja uwzględnia cały materiał dowodowy, a wydając decyzję organ oparł się na obowiązujących przepisach prawnych, czemu dał wyraz w podstawie prawnej decyzji, a uzasadnienie faktyczne potwierdził uzasadnieniem prawnym, co Sąd w pełni podziela.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę na charakter płatności rolnośrodowiskowej, a mianowicie, że jest to zobowiązanie wieloletnie, polegające m.in. na tym, że w ciągu całego okresu jego trwania mają zostać zachowane jego wymogi. Niezachowanie ich w danym roku nie oznacza, że sankcja dotyczy tylko tego roku. Jeśli uchybienie stanowi przesłankę zarówno do zwrotu jak i zmniejszenia płatności - brak podstaw do wykluczenia zwrotu płatności. Właśnie charakter zobowiązania wieloletniego uzasadnia pogląd, że uchybienie w danym roku negatywnie wpływa na płatności już otrzymane nawet za rok, w którym uchybień nie stwierdzono.

Obowiązek zwrotu płatności rolnośrodowiskowych ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem realizacji Programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązanie się z obowiązku spełniania warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej w jednym roku nie jest podstawą do uznania, że producent rolny wywiązał się z zobowiązania i może zatrzymać płatność dotyczącą tego roku. Tylko wywiązywanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach realizacji Programu rolnośrodowiskowego musi być oceniane w okresie całego 5 letniego okresu zobowiązania. Wymogi nałożone na stronę w Programie rolnośrodowiskowym wiążą stronę przez cały okres trwania zobowiązania. Zaprzestanie realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie płatności za ten rok, lecz skutkuje obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego.

Rozważając zastosowanie w niniejszej sprawie przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności Sąd wskazuje, iż organ słusznie ustalił, iż nie znajdują one zastosowania. Przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu płatności nienależnych określone zostały w § 39 ust. 4 pkt 1 cytowanego rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 roku, odnoszącym się do wyłączenia obowiązku zwrotu płatności, o którym mowa w art. 44 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006, tj. zmniejszenia obszaru gospodarstwa o nie więcej niż 10 % względem obszaru objętego zobowiązaniem na skutek przeniesienia przez rolnika posiadania działek rolnych lub ich części na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, oraz § 39 ust. 4 pkt 2 tego rozporządzenia, odnoszącym się do wyłączenia obowiązku zwrotu płatności w przypadku zmniejszenia obszaru, na którym rolnik powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jeżeli zmniejszenie to przekracza 3 % całkowitej powierzchni obszaru objętego tym zobowiązaniem i 2 ha oraz zostały dokonane przed dniem 15 marca 2012 r. Rozważając zastosowanie w niniejszej sprawie przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności należy stwierdzić, iż organ dokonał oceny przesłanek pod względem zmniejszenia obszaru i zasadnie ustalił, iż nie znajdują one zastosowania, bowiem w przedmiotowej sprawie brak jest dokumentów potwierdzających przeniesienie posiadania działek rolnych lub ich części na rzecz innego podmiotu. Ponadto zmniejszenie obszaru realizacji zobowiązania dokonane zostało po dniu 15 marca 2012 r. Zasady ustalania kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności rolnośrodowiskowych, w tym przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności wynikające z przepisów prawa wspólnotowego mających zastosowanie dla wniosków złożonych w kampanii 2012-2014 roku zostały wskazane w art. 5V ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzania procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L Nr 25 str. 8 z 28.01.2011 r. ze zm.), a dla wniosków złożonych w kampanii 2015 zostały wskazane w art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L Nr 227 str. 69 z 31.07.2014 r.). Stosownie do treści art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. i art. 7 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r., w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. W art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 uregulowano zwolnienie z obowiązku zwrotu w takich sytuacjach, gdy łącznie zostały spełnione następujące przesłanki: błąd ARiMR spowodował wypłatę nienależnych lub nadmiernych płatności i brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika, a jeśli błąd dotyczył stanu faktycznego, który miał wpływ na nienależną płatność - gdy ponadto nie doszło do wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności oraz jej doręczenia stronie w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. Natomiast zgodnie z art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Zgodnie z wyrokiem z dnia 16.10.2014 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim (sygn. akt II SA/Go 609/14) "w orzecznictwie NSA podkreśla się, że możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności w rozumieniu tego przepisu wymaga spełnienia jednocześnie obu tych przesłanek, tj. płatność dokonana musi być na skutek błędu organu, a błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika (wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2011 roku, sygn. akt II GSK 594/10 - Lex nr 1083303 i wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2013 roku, sygn. akt II GSK 315/13). Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. (...) Z pomyłką organu mamy do czynienia wówczas, gdy na podstawie niespornych okoliczności faktycznych wyliczył on kwotę płatności przy zastosowaniu błędnych stawek lub z powodu błędów rachunkowych. Za rzetelność danych we wniosku o przyznanie każdej płatności, odpowiada występujący z wnioskiem rolnik" (...) Te uproszczenia dowodowe w dysponowaniu funduszami wspólnotowymi tworzą sprawny system bazujący z jednej strony na zaufaniu do informacji zamieszczonych przez rolnika we wniosku o przyznanie płatności, ale z drugiej - na jego odpowiedzialności za ich rzetelność, weryfikowaną sporadycznie przy zastosowaniu różnych metod i środków kontroli (wyrok NSA z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt II GSK 609/09

Lex nr 596990) ". W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 i w art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez Skarżącego nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej za lata 2012-2015.

Ze względu na powyższe na mocy art. 151 p.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji.