Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2603/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art 28 ust 3, 3a
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 31 § 2
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art7,11,77,80,107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: 145 § 1 pkt 1 lit c)
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia WSA - Beata Krajewska, Asesor WSA - Andrzej Kania, Protokolant - Rafał Dul, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2008 r. sprawy ze skargi I M na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz r. pr. A. P. z Kancelarii Radcy Prawnego w W. ul. [...] tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści), tytułem 22 % podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 6 września 2008 r. wniesionej przez I M jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2007 r. Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z dnia [...] kwietnia 2007 r. I M złożyła wniosek o umorzenie jej zadłużenia wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu nieopłaconych składek za okres od marca 1999 do stycznia 2005 r. We wniosku wskazała, iż drastycznie uległa pogorszeniu jej sytuacja zdrowotna,[...]. Dodatkowo wskazała, iż cierpi na szereg innych chorób, jednakże nie posiada środków na wykupienie podstawowych leków. Podniosła, iż [...] oraz że czeka ją kosztowne, długotrwałe leczenie. Wnioskodawczyni wskazała, iż utrzymuje się z pomocy dwóch synów oraz dalszej rodziny i nie ma żadnego źródła utrzymania. Jej mąż również nie pracuje zajmując się jedynie gospodarstwem rolnym. Dochód z gospodarstwa jest znikomy, zaś produkty takie jak ziemniaki, czy warzywa przeznaczone są wyłącznie na własne potrzeby. Gospodarstwo nie jest zmechanizowane. Nie prowadzą z mężem żadnej hodowli, gdyż [...] budynki gospodarcze nie nadają się do hodowli. Podobnie budynek mieszkalny zlokalizowany na terenie gospodarstwa nie nadaje się do zamieszkania wręcz grozi zawaleniem. Zobowiązana zaznaczyła, iż mieszka w mieszkaniu komunalnym bez ogrzewania i ciepłej wody. Z tytułu czynszu wraz z odsetkami zalega na kwotę[...] , gdyż nie jest w stanie go opłacić.[...]. Oświadczyła, iż nie jest w stanie spłacić należności z tytułu składek ze względu na brak środków[...] .

Decyzją Nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu orzeczenia organ wskazał, iż mąż zobowiązanej otrzymał na rok 2006 dopłaty bezpośrednie oraz dopłaty z

tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w łącznej kwocie [...] zł. Kwota dotacji do prowadzonego gospodarstwa rolnego jaką otrzymuje mąż dłużniczki wykazuje tendencję rosnącą, gdyż na rok 2006 przyznane zostało ponad [...] zł więcej niż w roku poprzednim. Organ zaznaczył, iż przyznane środki , jak również dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego stanowią zgodnie z art. 31 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz. U. z 1964, Nr 9, poz. 59 z późn. zm. majątek wspólny małżonków. Zakład ustalił, iż zamieszkiwane przez zobowiązaną i jej męża mieszkanie komunalne jest pozbawione centralnego ogrzewania i ciepłej wody, zaś zabudowania znajdujące się na terenie gospodarstwa rolnego nie nadają się do zamieszkania, bądź prowadzenia hodowli ze względu na stan techniczny. [...] Zakład uznał, iż jednorazowa spłata zadłużenia przekraczałaby możliwości finansowe dłużniczki, informując jednocześnie o możliwości udzielenia ulgi w postaci spłaty zadłużenia w układzie ratalnym.

Organ stwierdził, iż brak jest podstaw dla stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia, wskazując, iż wobec dłużniczki prowadzona jest egzekucja przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W, który na dzień wydania decyzji nie stwierdził wobec zobowiązanej braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Podkreślił, iż według wypisu z rejestru gruntów Starostwa Powiatowego w W dłużniczka jest wraz z mężem współwłaścicielką na zasadzie wspólności ustawowej i całości nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha ziemi V i VI klasy wraz budynkami gospodarczymi. Zaś syn M M jest właścicielem drugiej części tej nieruchomości. Zakład zaznaczył, iż w/w nieruchomość posiada księgę wieczystą, w której dokonano na wniosek ZUS wpisu hipoteki przymusowej zwykłej.

Pismem z dnia [...] czerwca 2007 r. I M złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. [...]Wnioskodawczyni zaznaczyła, iż jedynym majątkiem jaki posiada wspólnie z mężem i synem jest gospodarstwo rolne o powierzchni [...]ha. Wskazała, iż nie posiada z

mężem żadnych źródeł utrzymania. Gospodarstwo nie jest zmechanizowane. Nie prowadzi na nim żadnej hodowli, gdyż [...]budynki gospodarcze nadają się jedynie do rozbiórki. Dopłaty, które otrzymuje na to gospodarstwo są przeznaczane na bieżące wydatki związane z jego utrzymaniem. Mieszka wspólnie z mężem w trudnych warunkach, zaś z pieniędzy ,które przynosi gospodarstwo nie jest w stanie opłacić czynszu za który zalega. Dłużniczka podkreśliła, iż w jej sytuacji zaplata składek jest możliwa jedynie poprzez sprzedaż udziału jaki posiada z mężem w gospodarstwie, co pozbawi ją jedynego źródła dochodu, z którego zaspokajają podstawowe potrzeby. Podniosła, iż jej choroba uniemożliwia podjęcie jej jakiejkolwiek pracy. Za umorzeniem należności przemawia jej ważny interes.

Decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r. Prezes działający w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. W uzasadnieniu decyzji organ podzielił ustalenia dokonane w pierwszej instancji. Uznał, iż zobowiązana utrzymuje się wraz z mężem z prowadzonego przez jej męża gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha oraz pomocy finansowej udzielanej przez dalszą rodzinę i dwóch synów [...]. Ustalił iż wnioskodawczyni nie posiada innych osób na utrzymaniu. Mąż zainteresowanej otrzymuje dopłaty bezpośrednie oraz dopłaty z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Na 2006 rok przyznano dopłaty w łącznej kwocie [...] zł. a na rok 2005 w łącznej kwocie [...] zł. Ustalił według danych z Urzędu Skarbowego w W., że dłużniczka jak i jej mąż nie złożyli zeznań podatkowych o wysokości osiągniętego dochodu i przychodu za 2006 rok. Mieszkanie komunalne pozbawione jest centralnego ogrzewania i ciepłej wody, zaś zadłużenie z tytułu nieuregulowanego czynszu wynosi [...] zł. Organ podzielił ustalenia co do chorób wnioskodawczyni. Ustalając powyższy stan faktyczny organ nie stwierdził zaistnienia przesłanek do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. ( Dz. z 2007 Nr 11, poz. 74 tekst jednolity ) dalej jako u.s.u.s oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz.1365 ). Organ wskazał, iż zobowiązana nie przedłożyła bezspornych dowodów potwierdzających, że dalsze egzekwowanie zadłużenia pozbawi ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, choć faktycznie obecnie

nie posiada własnych dochodów. Wskazano, iż skarżąca nie korzysta ze świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej. Decyzją Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o wyłączeniu z ubezpieczenia rolników dokonano skarżącej zwrotu nadpłaconych składek w wysokości [...] zł, jednakże nie podjęła żadnych czynności w celu przekazania tych środków na przynajmniej częściową spłatę zadłużenia w ZUS. Zobowiązana nie poniosła strat materialnych spowodowanych zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności. W ocenie organu pozostawanie w związku małżeńskim oraz aktualna sytuacja finansowa rodziny zobowiązanej oraz niemożność osiągania przez nią dochodu nie skutkuje całkowitym brakiem środków na realizację zadłużenia. Organ nie stwierdził również zaistnienia przesłanek całkowitej nieściągalności zadłużenia, wskazując, iż prowadzona jest wobec zobowiązanej egzekucja administracyjna przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W.. Ponadto dokonano zabezpieczenia hipotetycznego należności ZUSu. Mimo, że podjęte działania egzekucyjne w celu wyegzekwowania zadłużenia są nieefektywne, to podjęcie decyzji o jego umorzeniu "w oparciu o art. 28 ust. 1,2 i 3 u.s.u.s, byłoby przedwczesne z uwagi na 10 letni okres przedawnienia z tytułu składek.

Pismem z dnia 6 września 2007 r. I M złożyła do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie skargę na w/w decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] sierpnia 2007 r., wnosząc ojej uchylenie.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

art. 7 i 77 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego z dnia 14 czerwca 1960 roku ( tekst jednolity Dz.U. z 2000 roku Nr 98 poz.1071 ze zmianami, zwanej dalej kpa).

W treści skargi wskazała, iż organ popełnił błędy w ocenie zebranego materiału dowodowego twierdząc, iż w jej sprawie nie ma podstaw do umorzenia należności. Ponadto w ocenie skarżącej organ dokonał błędnej interpretacji art. 28 ust 3a u.s.u.s, w związku z § 3 ust 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zainteresowana zaznaczyła, iż posiadane przez nią gospodarstwo jest w złej kondycji, gdyż znajdują się w nim stare rozwalające się budynki gospodarcze, ponadto nie ma w nim żadnych maszyn. Zobowiązana wskazała, iż stanowi ono

jedyne źródło utrzymania i pozwala zaspokajać jedynie podstawowe potrzeby życiowe. Na pozostałe wydatki nie posiada środków, dlatego też rośnie jej zadłużenie w [...] oraz otrzymuje pomoc od rodziny i dzieci. Dłużniczka zwróciła uwagę, iż w latach 2005-2006 otrzymała z mężem kwotę [...] zł z tytułu dopłat, co w przeliczeniu na 24 miesiące stanowi [...] zł. Dochód ów jest w całości przeznaczany na utrzymanie gospodarstwa. Skarżąca podkreśliła, iż nie posiada innych źródeł dochodu. Dodatkowo podniosła, iż w 2006 roku jej gospodarstwo rolne dotknęła klęska żywiołowa, która przyczyniła się do strat wycenionych przez komisję powołaną przez Wojewodę na kwotę [...] zł, zaś organ przyjął, że nie dotknęła ją żadna klęska żywiołowa. W ocenie skarżącej organ nie podjął wszelkich niezbędnych działań zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy. Dłużniczka zaznaczyła, iż spłata należności musiałaby poprzedzić sprzedaż gospodarstwa, co wiązałoby się z pozbawieniem jej i jej męża możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w zaskarżonej decyzji. Ponadto odniósł się do opinii komisji powołanej przez Wojewodę [...] podnosząc, iż została ona wydana po wizji lokalnej przeprowadzonej w dniu [...] sierpnia 2006 r. Organ wskazał, iż w/w opinia nie został złożona na żadnym etapie postępowania, zaś zobowiązana nie wskazywała na fakt poniesienia jakichkolwiek strat w wyniku klęski żywiołowej, wniosek motywując złym stanem zdrowia i problemami finansowymi. Jednocześnie zaznaczono, iż skarżąca nie kwestionuje i nie kwestionowała prawidłowości przeprowadzonego postępowania dowodowego. W ocenie Prezesa ZUS w/w opinia nie wpływa istotnie na zaskarżoną decyzję, ponadto pośrednio wskazuje na fakt otrzymania środków rekompensujących doznane straty.

Pismem z dnia 18 lutego 2008 r. pełnomocnik skarżącej uzupełnił skargę, podnosząc, że ustalenia organu co do sytuacji skarżącej są wewnętrznie sprzeczne. Zaznaczył, iż jedynym majątkiem skarżącej jest udział w gospodarstwie rolnym o powierzchni [...] ha w 1/2 posiadany łącznie z mężem, pozostała część gospodarstwa stanowi własność syna skarżącej. W/w gospodarstwo składa się z ziemi V i VI klasy o niekorzystnych warunkach gospodarowania oraz zabudowań nie nadających się z uwagi na stan techniczny ani do zamieszkania, ani do prowadzenia hodowli. Skarżąca oraz jej mąż nie mają praktycznie żadnych dochodów, [...]. Ponadto żyją w mieszkaniu

komunalnym pozbawionym ogrzewania i ciepłej wody. Skarżąca nie może spłacić kredytu w wysokości [...] zł zaciągniętego w banku oraz posiada zaległości czynszowe z tytułu korzystania z lokalu komunalnego. Zdaniem pełnomocnika skarżącej splata kwoty ponad [...] pozbawi skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Pełnomocnik zwrócił uwagę, iż do niezbędnych potrzeb życiowych zaliczyć należy leki niezbędne dla skarżącej.

Podniósł również, iż skarżąca i jej mąż osiągają dochody z gospodarstwa rolnego, zaś egzekucja należności z tego gospodarstwa jest zagrożeniem dla bytu skarżącej i jej rodziny, gdyż pozbawi ją jedynego źródła dochodu. Zebrany materiał dowodowy został potraktowany wybiórczo, gdyż organ nie odniósł się do przesłanki uzasadniającej umorzenie należności w postaci przewlekłej choroby zobowiązanej pozbawiającej ją możliwości uzyskiwania dochodu. Zaznaczył, iż skarżąca spełnia dwie spośród trzech przesłanek wskazanych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. ( DZ. U. nr 141, poz. 1365 ).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z unormowaniem zawartym w art. 134 p.p.s.a, sąd

dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten pozwala więc na uwzględnienie skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W niniejszej sprawie zastosowanie miały przepisy art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z ust. 1 wymienionego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast, w myśl ust. 3a art. 28 cyt. ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przywołane przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. tak przepis ust. 2 jak i ust 3a art. 28 omawianej ustawy, posługują się sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II S.A. 28754/95, Wokanda 1996, nr

6, s.36). W wyroku z 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III S.A. 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż "W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 kpa". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II S.A. 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Warto w tym miejscu wskazać na wyrok Sądu Najwyższego z 18 listopada 1993 r. (sygn. akt III ARN 49/93 OSNC 1994/9/181), w którym przyjęto, iż "W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli." Dalej, podnieść trzeba, iż ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego -w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli- winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym -stosownie do treści art. 107 k.p.a.- jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego

przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3 art. 107 k.p.a.). Tak więc, uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.

Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, uniemożliwia -w przypadku jej zaskarżenia- ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Swobodne uznanie nie może być bowiem tożsame z dowolnością. Z tego chociażby względu uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie.

Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest najstaranniejsze wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy Zaniechanie przez organy administracji państwowej uzasadnienia swych decyzji w sposób przekonywający, a więc odnoszący się do wszystkich zarzutów, zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 7-9 i 11 kpa, skutkuje - wadliwością tych decyzji jako naruszających dyspozycję art. 77, 80, 81 i 107 § 3 kpa. Motywy powinny znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków sine qua non skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez Sąd Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma - zdaniem sądu - nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych".

Odnosząc się do treści zaskarżonej decyzji należy wskazać, iż z jej uzasadnienia, wynika, że organ dokonał jedynie pobieżnej oceny stanu faktycznego zakładając, że z uznaniowego charakteru decyzji wynika umocowanie do wydania decyzji odmownej w każdych okolicznościach sprawy. Organ odmawiając umorzenia należności zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności sprawy nie uzasadniają zastosowania tej instytucji.

Organ podając w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż zobowiązana nie przedłożyła bezspornych dowodów potwierdzających, że dalsze egzekwowanie zadłużenia pozbawi ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, wskazał na wysokość otrzymywanych przez męża skarżącej dopłat bezpośrednich oraz dopłat z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Nie rozważył jednak jaka jest miesięczna wysokość dochodów gospodarstwa domowego skarżącej, a w związku z tym nie dokonał prawidłowej oceny czy skarżąca jest w stanie spłacić zadłużenie np. w systemie ratalnym bez pozbawienia jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie dokonał też porównania uzyskiwanych dochodów skarżącej z jej wydatkami związanymi z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb życiowych, do których należy zaliczyć także wydatki na leki, [...] Tym samym organ nie ocenił w sposób należyty wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, naruszając art. 7 i 77 k.p.a. Okoliczności te powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący wątpliwości, szczególnie że w przedmiotowej sprawie decyzja dotyczy elementarnych potrzeb skarżącej i jego męża - środków niezbędnych do przeżycia. Organ konfrontując sytuację materialną skarżącej z wysokością zaległej należności nie wskazał dochodów, które byłyby wystarczające do pokrycia zadłużenia.

Stwierdzając, iż wobec skarżącej nie zaistniały okoliczności uzasadniające umorzenie zaległych składek w oparciu przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne organ zobowiązany był do wykazania, iż dłużnik faktycznie nie spełnia przesłanki do umorzenia zaległości z tytułu składek. W rozpoznawanej sprawie organ orzekający stwierdził, iż istnieje majątek pozwalający na wyegzekwowanie zaległych należności. Jest nim posiadany w majątku łącznym z mężem udział w wysokości Vz części w gospodarstwie rolnym o powierzchni [...] ha składającym się z ziemi V i VI klasy

o niekorzystnych warunkach gospodarowania oraz z zabudowań nie nadających się z uwagi na stan techniczny ani do zamieszkania, ani do prowadzenia hodowli. Nie wzięto jednak pod uwagę oczywistych konsekwencji przewidywanego pozbawienia skarżącej w/w nieruchomości w kontekście jej sytuacji życiowej i majątkowej. W przedmiotowej sprawie organ nie udowodnił, iż interes ogólny jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych skarżącej. Interes publiczny nie powinien być rozumiany, jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległych składek spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązaną pozbawioną możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb do środków pomocy państwa nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Biorąc pod uwagę, że skarżąca utrzymuje się wraz z mężem jedynie z gospodarstwa rolnego oraz fakt, iż [...]podjęcie pracy zarobkowej trudno przyjąć, iż wyegzekwowanie od niej zaległych składek, nawet jeżeli jest realnie możliwe dzięki sprzedaży udziału w gospodarstwie rolnym, może pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela. Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W konsekwencji, Sąd przyjął, iż uzasadnienie skarżonej decyzji świadczy o tym, iż skarżone orzeczenie wydane zostało z uchybieniem art. 107 § 3 k.p.a. Rozstrzygając sprawę ponownie ZUS winien więc uwzględnić całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w tym ustalić wysokość rzeczywistych dochodów skarżącej i jej wydatków koniecznych do utrzymania siebie i rodziny, a następnie na tej podstawie dokonać oceny poszczególnych dowodów i ustalić w ten sposób stan faktyczny. Dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy w kontekście przepisów prawa materialnego przy zachowaniu przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności przedstawionych powyżej, daje prawo do podjęcia stosownej decyzji.

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że decyzja ta, wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, z powodu naruszenia powyżej analizowanych przepisów proceduralnych, w tym w szczególności art. 107 §

3, art. 11 oraz art. 7 , art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Mając na uwadze powyższe rozważania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a., z przyczyn, które wyżej przedstawiono, należało orzec jak w sentencji wyroku.