Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 798/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Dopuszczenie do udziału w postępowaniu
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, art. 8 i art. 77 § 1, art. 31 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia WSA (del.) Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 6 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 grudnia 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 1769/18 w sprawie ze skargi S. w L. na postanowienie Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 9 lipca 2018 r. nr BP.5530.24.2018.0949.BTM w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu w sprawie o udzielenie zezwolenia na wykonywanie międzynarodowych regularnych przewozów drogowych osób 1) uchyla zaskarżony wyrok; 2) uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Głównego Inspektora Transportu Drogowego z 23 kwietnia 2018 r.; 3) zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz S. w L. 577 zł (pięćset siedemdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej zwany "Sądem pierwszej instancji" lub "WSA") wyrokiem z 4 grudnia 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 1769/18, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej zwanej "p.p.s..a"), oddalił skargę S. w L. (dalej zwanego "Skarżącym", "Skarżącym kasacyjnie" lub "Stowarzyszeniem") na postanowienie Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej zwanego "GITD"") z 9 lipca 2018 r. w przedmiocie odmowy dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału na prawach strony w postępowaniu administracyjnym w sprawie o udzielenie zezwolenia na wykonywanie międzynarodowych regularnych przewozów drogowych osób na linii [...] wszczętej na wniosek F. Sp. z o.o. w W. (dalej zwanej "Uczestnikiem").

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 23 marca 2018 r. do GITD wpłynął wniosek Stowarzyszenia o dopuszczenie, jako organizacji społecznej, do udziału w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie wydania zezwolenia na wykonywanie regularnych przewozów osób w międzynarodowym transporcie drogowym na linię komunikacyjną [...], wszczętym na wniosek Uczestnika. W uzasadnieniu Stowarzyszenie powołało się na statut organizacji, a także na istnienie interesu społecznego przejawiającego się w trosce o zdrowie i życie pasażerów komunikacji regularnej w krajowym transporcie drogowym, a także o bezpieczeństwo publiczne i bezpieczeństwo w ruchu drogowym, dbałości o pełne zaspokajanie potrzeb przewozowych wszystkich obecnych i potencjalnych pasażerów na wskazanej linii regularnej, w podwyższaniu jakości i standardu oraz zwalczaniu nieuczciwej konkurencji w środowisku świadczącym usługi transportu drogowego osób. Stowarzyszenie wskazało również na konieczność – racjonalnie pojmowanej – kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym.

GITD postanowieniem z 23 kwietnia 2018 r. odmówił dopuszczenia Stowarzyszenia jako organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym wszczętym na wniosek Uczestnika.

W wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez Stowarzyszenie GITD – postanowieniem z 9 lipca 2018 r. – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 i art. 31 § 1 pkt 2 i § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej zwanej "k.p.a."), utrzymał w mocy postanowienie z 23 kwietnia 2018 r.

W uzasadnieniu organ uznał, że Stowarzyszenie nie wykazało istnienia interesu społecznego mogącego stanowić podstawę do dopuszczenia do udziału w tym postępowaniu, gdyż cele statutowe Stowarzyszenia nie mają żadnego związku z przedmiotem postępowania wszczętego na wniosek Uczestnika, bowiem – w ocenie organu – każdy z nich dotyczy działalności w zakresie transportu drogowego wykonywanego na już istniejącej linii komunikacyjnej. Do naruszenia wskazanego przez wnioskodawcę interesu społecznego może dochodzić czy dochodzi na liniach, na których już są wykonywane przewozy osób. Natomiast przedmiotem postępowania prowadzonego z wniosku Uczestnika jest udzielenie mu zezwolenia na wykonywanie przewozów osób na linii regularnej, która jeszcze nie istnieje. A zatem cele statutowe Stowarzyszenia będą miały związek z wykonywaniem usług na tej linii dopiero po rozpoczęciu na niej przewozów osób, po uprzednim uzyskaniu przez Uczestnika zezwolenia na ich wykonywanie. GITD wskazał również, że Stowarzyszenie zrzesza i reprezentuje przewoźników drogowych wykonujących przewozy osób, a zatem reprezentuje konkurencję uczestnika, a nie potencjalnych pasażerów. Tym samym, zdaniem GITD, cele statutowe Stowarzyszenia wskazują na chęć obrony własnego interesu, który może być przeciwstawny interesom Uczestnika i jego potencjalnych pasażerów.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem Stowarzyszenie wniosło skargę, w której domagało się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenia kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę GITD wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

WSA oddalając skargę stwierdził, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, Skarżący nie przedstawił takich argumentów, które uzasadniałyby jego uczestnictwo w tym postępowaniu administracyjnym. WSA wskazał, że stosownie do art. 31 § 1 k.p.a. dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu może mieć miejsce, jeśli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym skonkretyzowany interes społeczny. W ocenie WSA, Skarżący błędnie uzasadnia swój interes we wzięciu udziału w tym postępowaniu opierając się na wywodach zawartych w wyrokach zapadłych w innych jego sprawach na gruncie art. 31 § 1 k.p.a. i posługując się argumentami uznanymi za skuteczne w innych postępowaniach, mimo że te argumenty nie mają charakteru uniwersalnego, przydatnego w każdej sprawie.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że organizacja społeczna powinna wykazać zasadność udziału w postępowaniu, ponieważ jej udział w sprawie nie jest obojętny dla stron, zwłaszcza gdy reprezentują przeciwstawne interesy. Jakkolwiek bowiem doniosły byłby interes organizacji społecznej, ze względu na który żąda ona udziału w postępowaniu, nie można go stawiać ponad interesami stron.

Zdaniem WSA, ogólnikowe twierdzenie, że udział Skarżącego w przedmiotowym postępowaniu jest uzasadniony chęcią czuwania nad zachowaniem prawidłowej i bezpiecznej organizacji przewozów, zgodnej z interesem przewoźników i korzystających z ich usług pasażerów nie jest argumentem przekonującym. Jak również nie potwierdzają tego cele statutowe, na które powołuje się Skarżący (§ 6 Statutu), gdyż nie wyjaśnił dlaczego wskazane tam cele uzasadniają udział Stowarzyszenia w tym konkretnym postępowaniu administracyjnym. W ocenie WSA, w sprawie brak było podstaw do oceny interesu społecznego Skarżącego na gruncie art. 22a ust. 1 pkt 2a ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2019, poz. 58) z uwagi na fakt, że na linii [...] nikt jeszcze nie wykonuje przewozów.

WSA stwierdził, że w sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania.

W skardze kasacyjnej S. w L. zaskarżyło powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi Stowarzyszenie zarzuciło naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

I. art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a. polegające na tym, że WSA badając legalność zaskarżonego postanowienia oddalił skargę, zaakceptował ustalony stan faktyczny sprawy i nie uwzględnił, że organ błędnie ustalił stan faktyczny, a w konsekwencji nie wyjaśnił wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, naruszając również zasadę zaufania do organów poprzez uznanie, że Skarżący nie wykazał, iż jego cele statutowe i interes społeczny uzasadniają udział w postępowaniu z wniosku Uczestnika;

II. art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 31 § 1 pkt. 2 k.p.a. polegające na tym, że WSA badając legalność zaskarżonego postanowienia oddalił skargę i błędnie przyjął, że Skarżący nie wykazał, iż jego cele statutowe i interes społeczny uzasadniają udział w postępowaniu z wniosku Uczestnika, pomimo tego, że Skarżący w toku postępowania udowodnił, że spełnione zostały przewidziane w tym przepisie przesłanki, a mianowicie jego udział w postępowaniu jest uzasadniony celami statutowymi Stowarzyszenia oraz za przystąpieniem do postępowania przemawia interes społeczny

– opisane naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyby bowiem Sąd pierwszej instancji nie naruszył powyższych przepisów postępowania, to musiałby uznać, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa, bowiem Skarżący spełnił wszelkie przesłanki uzasadniające jego dopuszczenie do udziału w postępowaniu, a w rezultacie Sąd wydałby rozstrzygnięcie o uchyleniu postanowienia, a nie o oddaleniu skargi.

W uzasadnieniu Skarżący kasacyjnie przedstawił argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną GITD (reprezentowany przez radcę prawnego) wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Uczestnik, w odpowiedzi na skargę kasacyjną, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zwrot kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842) przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, przy czym na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Wobec tego, że taka sytuacja wystąpiła w tej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej zwany "NSA" lub "Sądem drugiej instancji") rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej.

Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub na niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna Stowarzyszenia oparta została na podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Skarga ta ma usprawiedliwione podstawy, chociaż nie wszystkie zarzuty w niej podniesione znajdują uzasadnienie prawne.

Zdaniem NSA, niezasadny jest zarzut podnoszący naruszenie art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a. Niezasadność tego zarzutu polega na tym, że jest on merytorycznie nietrafny. Analiza akt sprawy i uzasadnienia wyroku prowadzi do wniosku, że w rozpoznawanej sprawie nie ma wątpliwości co do ustaleń faktycznych sprawy. Stan sprawy jest jednoznaczny, natomiast problem prawny, który pojawia się w sprawie dotyczy wykładni art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. na gruncie przyjętych w sprawie ustaleń, a zasadniczo rozumienia pojęcia "interesu prawnego", który uzasadniałby udział Skarżącego w postępowaniu wszczętym na wniosek innego podmiotu.

Zdaniem NSA ocena interesu społecznego dokonana przez Sąd pierwszej instancji jest wadliwa, dlatego należy uznać za zasadny drugi z zarzutów kasacyjnych, który dotyczy naruszenia art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. Skarga kasacyjna trafnie podnosi, że interes społeczny w przypadku dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym polega na działaniu na rzecz dobra ogólnego niepowiązanego wprost z interesem indywidualnym podmiotów tworzących organizację społeczną. Oczywistą rzeczą jest, że interes społeczny w takim przypadku jest budowany nie tylko przez pryzmat interesów prawnych ogółu podmiotów uczestniczących w takiej organizacji, ale także ich interesów faktycznych, które mogą tworzyć pożądaną społecznie wartość, bowiem będą odzwierciedlać istotną i chronioną prawem wartość.

Analiza akt sprawy, a zwłaszcza celów i zadań Skarżącego prowadzi do wniosku, że podmiot ten działa w interesie społecznym. Wynika to z treści § 6 i § 7 Statutu Stowarzyszenia, z których wynika, że celami statutowymi prowadzonej działalności jest propagowanie i popieranie nowoczesnych form transportu osobowego, kreowanie pozytywnej opinii o działalności przewoźników, podwyższanie standardów przewozowych oraz działanie na rzecz bezpieczeństwa przewozów. Cele w ten sposób ujęte służą zaspokajaniu potrzeb przyszłych pasażerów, co z całą pewnością jest w interesie społecznym, zwłaszcza że postępowanie dotyczy linii regularnej, na której członkowie wnioskodawcy nie świadczą usług przewozowych. W ocenie NSA, udział organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym nie ma służyć zapewnieniu aktywnego i lepszego wypełnienia celów postępowania administracyjnego, jak twierdzi Sąd pierwszej instancji. Te cele ma zrealizować organ prowadzący postępowanie. Natomiast udział organizacji społecznej ma służyć "uspołecznieniu" tego postępowania, a więc działaniu organu w realiach kontroli społecznej, którą gwarantuje podmiot niebędący wprost zainteresowanym rozstrzygnięciem sprawy.

A zatem błędnie Sąd pierwszej instancji zaakceptował przyjęte w tej sprawie wadliwe stanowisko organu zaprezentowane w postanowieniach obu instancji, który nie rozważył wyczerpująco i ocenił w świetle przesłanek i celów z art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a., czy organizacja społeczna zajmująca się – w świetle postanowień Statutu – dbałością o uczciwe wykonywanie transportu drogowego i odpowiedni poziom usług świadczonych na rzecz pasażerów powinna zostać dopuszczona do udziału w postępowaniu toczącym się z wniosku o wydanie zezwolenia na wykonywanie przewozów regularnych.

W związku z powyższym, zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji podlegał uchyleniu w całości (pkt 1 sentencji wyroku). Wobec tego również, że istotę rozpatrywanej sprawy należało uznać za dostatecznie wyjaśnioną, NSA na podstawie art. 188 p.p.s.a. rozpoznał skargę Stowarzyszenia na postanowienie GITD o odmowie dopuszczenia Skarżącego do udziału w postępowaniu w sprawie o udzielenie zezwolenia na wykonywanie międzynarodowych regularnych przewozów drogowych osób, która w świetle przedstawionych argumentów była uzasadniona, co w konsekwencji skutkowało uchyleniem zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. (pkt 2 sentencji wyroku). W ponownie prowadzonym postępowaniu organ administracji zobowiązany będzie uwzględnić przedstawione powyżej oceny prawne i formułowane na ich podstawie wnioski.

O kosztach postępowania NSA orzekł w pkt 3 sentencji na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.).