Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 249/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2014-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 5 ust. 5
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 15 kwietnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska – Sakrajda, Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, , Protokolant Sekretarz sądowy – Bartosz Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2014 roku sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi M. C. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy al. [...], kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu R. K. i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokatowi M. C. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz.U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] nr [...] o zatrzymaniu R. K. prawa jazdy kat. B, nr 01764/07/1020 wydanego w dniu 24 lipca 2007r. przez Starostę[...] .

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny.

Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Z. uznał R. K. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Powyższa decyzja jest ostateczna.

W dniu 13 listopada 2012r. Prezydent Miasta Z. wystąpił do Starosty[...] z wnioskiem o zatrzymanie R. K. prawa jazdy w trybie art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Zawiadomieniem z dnia 14 listopada 2012r. wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie zatrzymania R. K. prawa jazdy kat. B.

Decyzją z dnia [...] Starosta [...] zatrzymał R. K. prawo jazdy kategorii B i zobowiązał do zwrotu dokumentu do organu wydającego uprawnienia do kierowania pojazdami po uprawomocnieniu się decyzji.

Od powyższej decyzji R. K. złożył odwołanie, w którym wskazał, że zatrzymanie prawa jazdy uniemożliwi mu wykonywanie pracy zarobkowej. Skarżący podał, że utrzymuje się jedynie z wykonywania drobnych prac remontowych, dojeżdża samochodem, który stanowi również środek transportu materiałów budowalnych. Utrata prawa jazdy pozbawi go możliwości zarobkowania. Oświadczył, że zobowiązuje się, od stycznia 2013 roku regularnie spłacać 50% zasądzonych alimentów.

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancj. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił:

1) złożenia oświadczenia majątkowego,

2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy,

3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych ,robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych

- organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Stosownie zaś do treści art. 5 ust. 3b ustawy, jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997r.- Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.). Na podstawie wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 3b ustawy, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy (art. 5 ust. 5 ustawy).

Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Z. uznał R. K. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, z powodu zaistnienia przesłanek o których mowa w art. 5 ust. 3 i 3a ustawy, tj. uniemożliwienie przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego oraz niewywiązywanie się przez okres ostatnich 6 miesięcy w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych, w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Unikanie poddania się czynnościom postępowania przez dłużnika alimentacyjnego, o których mowa w art. 5 ust. 3 ustawy, a także niewywiązywanie się przez okres ostatnich 6 miesięcy w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów, obwarowane jest sankcją administracyjną w postaci zatrzymania prawa jazdy. Decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu nie należy do kategorii decyzji uznaniowych. W każdym przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek, o których mowa w art. art. 5 ust. 3 i 3a ustawy organ jest zobligowany do zatrzymania prawa jazdy.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Wniósł także o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżący odwołując się do treści art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów podkreślił, że na każde wezwanie MOPS zawsze stawia się osobiście, okazując zaświadczenie o zarejestrowaniu się jako osoba bezrobotna w PUP z Z. Wyjaśnił, że chciałby spłacać ciążące na nim alimenty ale brak środków finansowych uniemożliwia ich spłatę. Podał, że cały czas aktywnie poszukuje zatrudnienia, a zatrzymanie prawa jazdy znacznie utrudni lub wykluczy możliwość znalezienia pracy. Podkreślił, że zarówno decyzja organu odwoławczego, jak i decyzja organu I instancji zostały wydane na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Treść wskazanego przepisu, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny jest analogiczna, jak brzmienie nieobowiązującego już z powodu niekonstytucyjności art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Postanowieniem z dnia 8 maja 2013r., sygn. akt III SA/Łd 393/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2013r., sygn. akt III SA/Łd 393/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 18 lipca 2013r., sygn. akt III SA/Łd 393/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, działając na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.)- dalej p.p.s.a., zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie do czasu rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny wniosku Prokuratora Generalnego o zbadanie zgodności z konstytucją art. 5 ust. 3, ust. 3b, ust. 5 i ust. 6 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zarejestrowanego pod sygn. akt K 23/10.

Postanowieniem z dnia 12 marca 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi podjął zawieszone postępowanie sądowoadministracyjne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) - dalej p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] w przedmiocie zatrzymania R. K. prawa jazdy kategorii B oraz zobowiązaniu strony do zwrotu tego dokumentu. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uwzględnił skargi, gdyż nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja naruszała przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania administracyjnego w sposób wpływający na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., mogłoby stanowić przesłankę do jej uchylenia.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.) – dalej ustawa.

W preambule do powołanej ustawy ustawodawca wskazał, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym członków ich rodziny. Konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji.

Zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 pkt 5 ustawy, określa ona m.in. działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych.

Natomiast w myśl art. 2 pkt 3 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o dłużniku alimentacyjnym - oznacza to osobę zobowiązaną do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna.

W przypadku bezskuteczności egzekucji osoba uprawniona może złożyć do organu właściwego wierzyciela wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego (art. 3 ust. 1 ustawy).

Po otrzymaniu wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 5, organ właściwy dłużnika przeprowadza wywiad alimentacyjny, w celu ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika alimentacyjnego, a także jego stanu zdrowia oraz przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej, odbiera od niego oświadczenie majątkowe oraz informuje dłużnika o przekazaniu do biura informacji gospodarczej informacji gospodarczej o zobowiązaniu lub zobowiązaniach dłużnika alimentacyjnego wynikających z tytułów, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 i 2, w razie powstania zaległości za okres dłuższy niż 6 miesięcy (art. 4 ust. 1 ustawy).

Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy, w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił:

1) złożenia oświadczenia majątkowego,

2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy,

3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych

- organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (art. 5 ust. 3b ustawy).

Natomiast w myśl art. 5 ust. 5 ustawy, na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy.

W tym miejscu zaznaczyć należy, iż do dnia 1 października 2008r. obowiązywała ustawa z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86 poz. 732 ze zm.). Zgodność art. 5 wymienionej ustawy z Konstytucją była przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego. Wyrokiem z dnia 22 września 2009r. wydanym w sprawie o sygn. P 46/07 Trybunał orzekł, iż art. 5 ustawy z 22 kwietnia 2005r. jest niezgodny z art. 2 i art. 33 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 159 poz. 1261). Wyrok Trybunału Konstytucyjnego zapadł po rozpoznaniu pytania prawnego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi: "czy art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) jest zgodny z art. 2, art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 i art. 32 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji". Zdaniem Trybunału, kwestionowana regulacja narusza w szczególności zasadę sprawiedliwej procedury, gdyż brak stosownego trybu odwoławczego sprawia, że wniosek organu właściwego dłużnika (wójta, dłużnika, prezydenta miasta) dotyczący zatrzymania prawa jazdy może mieć charakter nie dość zweryfikowany, a nawet arbitralny. Ewentualna kontrola sądowoadministracyjna decyzji starosty o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego nie obejmuje zasadności merytorycznej wniosku kierowanego do starosty przez organy samorządowe miejsca zamieszkania dłużnika. Wobec związania starosty tym wnioskiem, sąd administracyjny nie bada też - w podstawowym wymiarze - merytorycznej zasadności decyzji starosty w sprawie zatrzymania prawa jazdy. Tymczasem zasada sprawiedliwej procedury wymaga, by odpowiedni organ mógł przedstawić motywy swego rozstrzygnięcia, a ponadto by rozstrzygnięcie było weryfikowalne, a postępowanie prowadzone w sposób jawny i z udziałem stron. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, powołane argumenty prowadzą w efekcie do wniosku, że art. 5 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych jest niezgodny z art. 2 Konstytucji. Trybunał ponadto uznał, że art. 5 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych narusza zasadę proporcjonalności wyrażoną w art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji. W uzasadnieniu wyroku Trybunał zauważył także, że jego orzeczenie dotyczy art. 5 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych z dnia 22 kwietnia 2005r., która obowiązywała do 1 października 2008 r. i została uchylona na mocy art. 47 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Obowiązująca aktualnie ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w ocenie Trybunału, mieści w art. 5 ust. 3 pkt 3, ust. 5 i 6 unormowania analogiczne do zawartych w art. 5 kwestionowanej (a już nieobowiązującej) ustawy o dłużnikach alimentacyjnych z 22 kwietnia 2005r.

W dniu 19 listopada 2010r. Prokurator Generalny RP zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o stwierdzenie, że art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7, ze zm.) w zakresie, w jakim stanowi, że organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, oraz art. 5 ust. 5 i 6 zakwestionowanej ustawy są niezgodne z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Uzasadniając Prokurator Generalny przypomniał opisany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 września 2009 r., sygn. P 46/07, w którym Trybunał uznał, że art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r.o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej jest niezgodny z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji. Wnioskodawca wskazał, że w wyroku tym Trybunał wyraźnie zaznaczył, że po stwierdzeniu niekonstytucyjności norm zawartych w art. 5 ustawy z 2005r., odnoszących się do instytucji zatrzymania prawa jazdy, nadal w porządku prawnym będą obowiązywały analogiczne – w stosunku do uznanych za niekonstytucyjne – normy zawarte w art. 5 ust. 3 pkt 3, ust. 5 i 6 zakwestionowanej ustawy. Mając na uwadze powołane w uzasadnieniu wyroku o sygn. P 46/07 motywy orzeczenia, które, zdaniem Prokuratora Generalnego, zachowują aktualność w odniesieniu do regulacji zawartych w art. 5 ust. 3, 5 i 6 zakwestionowanej ustawy, skierował do TK wniosek o uznanie tych unormowań za niezgodne z wyrażoną w art. 31 ust. 3 Konstytucji zasadą proporcjonalności. W jego ocenie, cel zakwestionowanej regulacji, jakim jest zapewnienie osobom uprawnionym do alimentów skuteczności w egzekwowaniu tego świadczenia, nie pozostaje w adekwatnym związku ze stosowaniem nakazu zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Prokurator Generalny wskazał, że prawo jazdy jest dokumentem potwierdzającym umiejętność prowadzenia pojazdów, co może mieć niekiedy istotne znaczenie podczas poszukiwania bądź wykonywania określonej pracy. Tym samym jego zatrzymanie może wpłynąć na brak możliwości zarobkowych osoby zobowiązanej do alimentacji, a to przekłada się bezpośrednio na możliwość wywiązywania się przez nią z długu alimentacyjnego. W ocenie Prokuratora Generalnego, zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu nie spełnia przesłanki niezbędności ograniczenia praw i wolności. Zdaniem Prokuratora Generalnego, zarzut naruszenia art. 31 ust. 3 Konstytucji należy odnieść także do art. 5 ust. 5 ustawy alimentacyjnej, w którym wskazano organ wydający decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu, a także do art. 5 ust. 6 zakwestionowanej ustawy, określającego tryb i warunki zwrotu zatrzymanego prawa jazdy. W wypadku uznania przez Trybunał niekonstytucyjności art. 5 ust. 3 ustawy alimentacyjnej, z porządku prawnego powinny zostać wyeliminowane ust. 5 i 6 tego artykułu, gdyż normy w nich zawarte staną się wówczas tzw. normami pustymi.

Trybunał Konstytucyjny po ponownym dokonaniu oceny zgodności z Konstytucją RP zakwestionowanego środka, obowiązującego w ramach zmodyfikowanej przez ustawodawcę procedury, wyrokiem z dnia 12 lutego 2014r., sygn. akt K 23/10 orzekł, że art. 5 ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zakresie, w jakim stanowi, że organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, jest zgodny z wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP zasadą proporcjonalności. W pozostałym zakresie Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie. Zdaniem Trybunału celem uchwalenia art. 5 ust. 3b ustawy alimentacyjnej było zwiększenie stopnia wywiązywania się dłużników z ustalonego przez sąd zobowiązania alimentacyjnego. Cel, którym kierował się ustawodawca, wiąże się z ochroną wyrażonych w Konstytucji wartości, które zostały wymienione w art. 18 (deklarującym przyznanie ochrony i opieki małżeństwu, rodzinie, macierzyństwu i rodzicielstwu), art. 71 ust. 1 (ochrona dobra rodziny i prawo rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietnych i niepełnych, do szczególnej pomocy władz publicznych) i art. 72 ust. 1-3 Konstytucji (ochrona praw dziecka). Dalej Trybunał wskazał, że instytucja zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu polega na czasowym zatrzymaniu dokumentu, który zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. Nr 30, poz. 151 ze zm.) stwierdza posiadanie uprawnienia do kierowania określonymi pojazdami na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bądź w ruchu międzynarodowym. Nie jest ona tożsama z zakazem prowadzenia pojazdów, który jest środkiem karnym określonym w art. 39 pkt 3 k.k., orzekanym przez sąd wobec osób skazanych za przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji (spowodowanie katastrofy, bezpośredniego niebezpieczeństwa katastrofy, spowodowanie wypadku, prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego). Oceniając zakwestionowaną instytucję w aspekcie jej przydatności i konieczności, Trybunał zauważył, że decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy jest wydawana wobec szczególnej kategorii adresatów. Są nimi rodzice, którzy swoim zachowaniem powszechnie uznawanym za społecznie naganne, nie wykonują wobec dziecka szeregu obowiązków zarówno o charakterze moralnym jak i prawnym. Po pierwsze, nie wykonują wobec dziecka dobrowolnie obowiązku alimentacji wobec swoich dzieci, zmuszając drugie z rodziców do podjęcia działań mających na celu ustalenie relacji alimentacyjnych przez wyrok sądu rodzinnego. Po drugie, nie wykonują dobrowolnie wydanego wobec nich prawomocnego wyroku sądowego ustalającego relacje alimentacyjne, mimo iż mają zdolność świadczenia alimentów. Zdaniem Trybunału nie można jednoznacznie stwierdzić, że środek ten w sposób oczywisty nie spełnia postulatu skuteczności. Ponadto, w ocenie Trybunału, nie można także nie zauważać działania prewencyjnego tej instytucji. Zatrzymanie prawa jazdy jest istotną dolegliwością wpływającą na podejmowane przez jednostki decyzje, zarówno w sferze swobodnego poruszania się, jak i w sferze różnego rodzaju aktywności (w tym zawodowych). Trybunał Konstytucyjny uznał zatem, że na zakwestionowany środek należy patrzeć jako na element pewnego zharmonizowanego systemu składającego się z wielu środków dyscyplinujących. Powyższe względy, w ocenie Trybunału, przemawiają za tym, że środek w postaci zatrzymania prawa jazdy w stosunku do tej kategorii podmiotów, którą są uchylający się od zobowiązań alimentacyjnych dłużnicy, można uznać za konieczny dla osiągnięcia określonego wyżej poziomu skuteczności w realizacji podstawowego celu ustawy alimentacyjnej. Zakwestionowany środek nie jest stosowany automatycznie w sytuacji niewywiązywania się dłużnika ze zobowiązań alimentacyjnych, ale jedynie wówczas, gdy dłużnik alimentacyjny uporczywie utrudnia egzekucję lub nie podejmuje żadnej aktywności w celu aktywizacji zawodowej, a proponowane przez właściwe instytucje prace bez uzasadnionej przyczyny odrzuca. Ponadto istotne jest również to, że od zachowania samego dłużnika (polegającego na wykonywaniu obowiązków prawnych) zależy zwrot zatrzymanego prawa jazdy. Tym samym zdaniem Trybunału, powyższe argumenty łagodzą ocenę dolegliwości przewidzianej przez ustawodawcę i przemawiają za uznaniem, że zakwestionowana instytucja nie stanowi nadmiernej ingerencji w interes prawny dłużnika alimentacyjnego.

Przechodząc na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że przestawiona zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak i w skardze do sądu argumentacja skarżącego pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.

Zarzut niekonstytucyjności przepisów dotyczących zatrzymania dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy z uwagi na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt P 46/07 uznać należy za całkowicie chybiony. Powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2009r., sygn. akt P 46/07 dotyczył art. 5 nieobowiązującej na dzień wydania zaskarżonej decyzji ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych. Podstawę materialnoprawną wydania decyzji w przedmiotowej sprawie stanowił natomiast przepis art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jak już wcześniej wskazano, wnioskiem z dnia 19 listopada 2010r. Prokurator Generalny wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją RP art. 5 ust. 3, ust. 5 i ust. 6 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Po rozpoznaniu wniosku, wyrokiem z dnia 12 lutego 2014r., sygn. akt K 23/10 Trybunał Konstytucyjny uznał, że kwestionowana instytucja jest zgodna z Konstytucją RP. Tym samym zarzut skarżącego w tym zakresie uznać należy za bezzasadny.

W niniejszej sprawie nie mają żadnego znaczenia podnoszone przez R. K. okoliczności, że stawiał się na każde żądanie ośrodka pomocy społecznej i Starostwa Powiatowego w Z., jest zarejestrowany w urzędzie pracy, nie może znaleźć pracy zaś zabranie prawa jazdy utrudni mu znalezienie zatrudnienia. Wszystkie te okoliczności mogły być ewentualnie brane pod uwagę w toku postępowania administracyjnego w sprawie uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego, zakończonego ostateczną decyzją Prezydenta Miasta Z. z dnia 31 lipca 2012r. Z akt sprawy wynika natomiast, że decyzja z dnia 31 lipca 2012r. nie została przez stronę zaskarżona w drodze odwołania i stała się ostateczna.

Dokonując analizy charakteru decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu, wydawanej na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zauważyć trzeba, że nie jest to decyzja uznaniowa - organ administracji publicznej jest więc zobligowany do jej wydania. Organ nie dokonuje oceny spełnienia przesłanek określonych w art. 5 ust. 3 ustawy. Przesłanką wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy jest wniosek organu właściwego dłużnika o zatrzymanie prawa jazdy kierowany do starosty na podstawie art. 5 ust. 3b, gdy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna (art. 5 ust. 5). Zatem związany charakter decyzji wydawanej w trybie art. 5 ust. 5 ustawy uniemożliwia organowi badanie zasadności uznania skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jego stanu majątkowego, zdrowotnego czy też częstotliwości spełniania świadczeń alimentacyjnych. Wszystkie te okoliczności nie mają znaczenia w postępowaniu w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy.

Na związany charakter decyzji wydawanej na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazuje także art. 5 ust. 6 tej ustawy. Według unormowania zawartego w tym przepisie, uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy:

1) ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub

2) nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego.

Bez wspomnianego wniosku organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, organ ten nie jest władny uchylić decyzji o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy.

Reasumując, sąd nie stwierdził uchybienia przepisów postępowania administracyjnego ani prawa materialnego, które dawałoby podstawę do wyeliminowania zaskarżonych rozstrzygnięć z obrotu prawnego. Wobec istnienia w obrocie prawnym ostatecznej decyzji uznającej skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oraz złożenia przez właściwy organ wniosku o zatrzymanie skarżącemu prawa jazdy, organy orzekające w sprawie – będąc związane wspomnianą decyzją Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] i wnioskiem z dnia 12 listopada 2013r. skierowanym do Starosty [...] – nie mogły odstąpić od dyspozycji zawartej w art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o oddaleniu skargi. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 461).

d.j.