Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1143/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 52 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1991 nr 7 poz 24
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
article: art. 70
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski (sprawozdawca), Sędziowie NSA Stefan Babiarz, Jacek Brolik, Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w Pile od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 kwietnia 2007 r. sygn. akt I SA/Po 198/07 w sprawie ze skargi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w Pile na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w Pile na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2007 r., sygn. akt I SA/Po 198/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddziału Regionalnego w Pile (dalej Kasa) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2006 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W motywach orzeczenia Sąd wojewódzki wyjaśnił, że postanowieniem z dnia 29 września 2006 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Pile umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku M. O. na podstawie czterech tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela (Kasę).

Orzeczenie to utrzymał (spornym postanowieniem) w mocy Dyrektor Izby Skarbowej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), a także art. 18 i art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r., nr 229, poz. 1954 ze zm.).

W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wywiódł, że należności zobowiązanego przedawniły się, zatem nie mogą zostać wyegzekwowane. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 1998 r., nr 7, poz. 25 ze zm.), dalej u.s.r., w brzmieniu obowiązującym przed dniem 2 maja 2004 r., nie zawierała odrębnych regulacji dotyczących przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne rolników. W tym zakresie, na podstawie art. 52 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, należało do przedmiotowych składek stosować odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137 poz. 926 ze zm.), dalej O.p.

Zgodnie z art. 70 O.p., okres przedawnienia wynosił 5 lat, licząc od końca roku, w którym minął termin płatności należności. Z informacji przesłanej przez wierzyciela wynika, że w stosunku do spornych składek nie doszło do przerwania bądź zawieszenia biegu terminu przedawnienia. W związku z powyższym organ uznał, że dochodzone składki przedawniły się z końcem 2003 r. Składki te nie zostały objęte dziesięcioletnim okresem przedawnienia, przewidzianym w art. 41b ust. 1 u.s.r. w obecnym brzmieniu, gdyż terminy ich przedawnienia minęły jeszcze przed wejściem w życie tego przepisu, tj. przed dniem 2 maja 2004 r. Przy tym zgodnie z informacją wierzyciela, składki zostały zabezpieczone hipoteką. W związku z tym obecnie – na podstawie art. 70 § 8 O.p., a następnie art. 41b ust. 2 u.s.r. – należności te mogą być dochodzone jedynie z przedmiotu tejże hipoteki. Nie dotyczy to jednak składek za 1994 r., które przedawniły się z końcem 1999 r., ponieważ wpis hipoteki przymusowej nastąpił dopiero w dniu 4 lutego 2000 r.

W skardze na powyższe postanowienie Kasa domagała się jego uchylenia wskazując, że art. 70 O.p., który stanowił podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, nie miał zastosowania do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.r. (od dnia 1 stycznia 1991 r. do dnia 31 grudnia 1996 r.) do składek tych zastosowanie miały odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych. Z kolei od dnia 1 stycznia 1997 r., wobec zmiany art. 52 u.s.r., kwestię przedawnienia tych należności regulował już art. 35 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 1989 r., nr 25, poz. 137 ze zm.), dalej o.f.u.s., a następnie, od dnia 1 stycznia 1999 r., art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej s.u.s. Po zmianie, od dnia 1 stycznia 2003 r., w/w art. 24 s.u.s., okres przedawnienia należności z tytułu składek uległ przedłużeniu z 5 do 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Wszystkie więc należności składkowe, które nie uległy przedawnieniu przed dniem 1 stycznia 2003 r., podlegają wydłużonemu okresowi przedawnienia. Od dnia 2 maja 2004 r. kwestię przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników regulują już bezpośrednio przepisy art. 41b u.s.r. Zdaniem strony skarżącej, w tym stanie prawnym nie może być mowy o przedawnieniu egzekwowanych należności.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej uznał podniesione w niej zarzuty za bezpodstawne i wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie (na którego poparcie przywołał orzecznictwo).

Oddalając skargę Sąd pierwszej instancji wskazał, że stosownie do art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.r. do składek na ubezpieczenie społeczne rolników, do dnia 2 maja 2004 r., należało stosować przepisy o zobowiązaniach podatkowych. Stosowne przepisy zawarte były kolejno: do dnia 31 grudnia 1997 r. w ustawie z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (t.j. Dz. U. z 1993 r. nr 108, poz. 486 ze zm.), dalej ustawa o zobowiązaniach podatkowych, a od dnia 1 stycznia 1998 r. w Ordynacji podatkowej. Obie powołane ustawy, odpowiednio w art. 30 ust. 1 i art. 70 § 1, przewidywały pięcioletni okres przedawnienia zobowiązań podatkowych.

Wbrew twierdzeniom Kasy, nowelizacja art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.r., dokonana z dniem 1 stycznia 1997 r. na mocy art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 12 września 1996 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. nr 124, poz. 585 ze zm.), dalej nowela z dnia 12 września 1996 r., nie wywołała skutku w postaci zastosowania do oceny przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników regulacji zawartych w ustawie o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, a następnie w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, co oznaczałoby przyjęcie dziesięcioletniego okresu ich przedawnienia (por. wyrok SN z dnia 5 kwietnia 2005 r., sygn. akt I UK 233/04, OSNP 2006, nr 1-2, poz. 27).

W stanie prawnym, obowiązującym zarówno przed końcem 1996 r., jak i od dnia 1 stycznia 1997 r. do dnia 2 maja 2004 r., na podstawie art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.r. do składek na ubezpieczenie społeczne rolników stosować należało odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych, co oznacza, że w okres przedawnienia tego rodzaju należności wynosił pięć lat.

Dopiero z dniem 2 maja 2004 r., stosownie do art. 1 pkt 45 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 91, poz. 873), kwestia przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników uregulowana została w art. 41b ust. 1 u.s.r., określającym dziesięcioletni okres przedawnienia tych należności.

Dziesięcioletniego okresu przedawnienia nie można jednak zdaniem Sądu stosować do należności będących przedmiotem postępowania egzekucyjnego w analizowanej sprawie, gdyż uległy one przedawnieniu przed dniem 2 maja 2004 r. (z końcem 2003 r.). Postępowanie egzekucyjne należało w tym stanie rzeczy umorzyć, co też prawidłowo uczynił organ egzekucyjny. Nie występował już bowiem obowiązek, który uzasadniałby podjęcie i skuteczne prowadzenie egzekucji administracyjnej.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Kasa zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, t.j.: zastosowanie w związku z treścią art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.r., art. 30 ust. 1-3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych i następnie art. 70 O.p., zamiast art. 35 ust. 3 i 4 o.f.u.s. i później art. 24 ust. 4-6 s.u.s. Na tej podstawie strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona podniosła takie same argumenty, jak te, które powołała w motywach skargi do Sądu pierwszej instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie są w istocie ustalenia o charakterze walidacyjnym. Przesądzenia bowiem wymaga to, wedle jakich przepisów należy oceniać bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników (czy były to przepisy ustawy o zobowiązaniach podatkowych i następnie Ordynacji podatkowej, jak przyjął organ odwoławczy i w ślad za nim Sąd wojewódzki, czy też przepisy ustaw o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych i później o systemie ubezpieczeń społecznych, jak wywodzi strona).

Mając powyższe na względzie zauważyć należy, że jakkolwiek trafnie podniesiono w skardze kasacyjnej, iż art. 52 ust. 1 u.s.r. został zmieniony nowelą z dnia 12 września 1996 r., to jednak wskazując na powyższe strona nie dostrzega zarazem, jakie było brzmienie tego przepisu po tej zmianie. Otóż w art. 1 pkt 19 tej ustawy zmieniającej ustawodawca postanowił, że "w art. 52 ust. 1 po wyrazach "w sprawach nie uregulowanych w ustawie" dodaje się wyrazy "stosuje się przepisy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, a ponadto". Oznaczało to, że pomimo tej zmiany pozostawał w mocy m. in. ust. 1 art. 52 u.s.r. w brzmieniu "do składek na ubezpieczenie stosuje się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych". Ustawa zmieniająca weszła w życie pierwszego dnia kwartału rozpoczynającego się po upływie 7 dni od dnia jej ogłoszenia, a skoro ogłoszenie nastąpiło dnia 23 października 1996 r., oznacza to, że weszła ona w życie od dnia 1 stycznia 1997 r. Taki tekst przepisu art. 52 ust. 1 pkt 1 i 2 u.s.r. potwierdza późniejszy opublikowany w Dz. U. z 1998 r., nr 7, poz. 25 tekst jednolity tej ustawy, a mianowicie, że otrzymał on następuje brzmienie: "w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, a ponadto: 1) do składek na ubezpieczenie stosuje się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych, 2) do przyznawania świadczeń z ubezpieczenia i do ich wypłaty stosuje się odpowiednio przepisy regulujące przyznawanie analogicznych świadczeń przysługujących pracownikom i członkom ich rodzin oraz wypłatę tych świadczeń". Jeżeli zauważy się, że ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników zagadnienie składek regulowała w rozdziale 2 "zakres podmiotowy ubezpieczenia, składki na ubezpieczenie i świadczenia pieniężne z ubezpieczenia", a w istocie tylko kwestie wysokości składki (np. art. 8 ust. 1 i 3, art. 17 ust. 1 i 2) oraz w rozdziale 3 "postępowanie w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczenia" w odniesieniu do terminu płatności składki (art. 40 ust. 1 i 2), to całkowicie niezrozumiały byłby art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.r. rozumiany tak jak przedstawia to skarga kasacyjna, że zagadnienie przedawnienia składek regulować miałby następnie art. 35 o.f.u.s., a dalsze kwestie ustawa o zobowiązaniach podatkowych a od dnia 1 stycznia 1998 r. przepisy działu III ustawy – Ordynacja podatkowa. Taka wykładnia byłaby poza tym sprzeczna z brzmieniem art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.r., który wyraźnie określa, że "a ponadto do składek na ubezpieczenie stosuje się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych". Oznacza to odesłanie do całości problematyki składek w zakresie nieuregulowanym w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wyrażenie "a ponadto" oznacza w ujęciu językowym "oprócz tego, w dodatku, co więcej" (Słownik języka polskiego, pod. red. M. Szymczaka, Warszawa 1979, t. II, s. 801), a w ujęciu gramatycznym jest przyimkiem złożonym z dwóch przyimków: "po" i "nad" pisanych łącznie, a który oznacza, że coś lub ktoś znajduje się, wznosi się itp. powyżej czegoś, nad czymś (Słownik poprawnej polszczyzny, red. M. Doroszewski, Warszawa 1976, s. 543). Tym samym znaczenia te potwierdzają, że użycie w art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.r. w brzmieniu nadanym temu przepisowi przez art. 1 pkt 9 noweli z dnia 12 września 1996 r., wyrażenia "a ponadto" oznaczało, że do składek na ubezpieczenie społeczne rolników nie miał w okresie do dnia 2 maja 2004 r. zastosowania art. 35 o.f.u.s. (i w rezultacie kolejno art. 24 s.u.s.) regulujący zagadnienie przedawnienia.

W konsekwencji, zarzuty skargi kasacyjnej o dokonaniu przez Sąd pierwszej instancji niewłaściwego zastosowania w sprawie art. 52 ust. 1 u.s.r., art. 30 ust. 1- 3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, art. 70 O.p., a niezastosowania art. 35 ust. 3 i 4 o.f.u.s. (i później art. 24 ust. 4-6 s.u.s.) są błędne i nieuzasadnione.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 209 wskazanej ustawy.