Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 120/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: *Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 160 ust. 1, art. 161 ust. 1, art. 207 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie : Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.) Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Protokolant : Dorota Hurman po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 6 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Rektora Uniwersytetu Ekonomicznego we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przeniesienia ze studiów niestacjonarnych na studia stacjonarne I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji; III. zasądza od Rektora Uniwersytetu Ekonomicznego we W. na rzecz skarżącej M. R. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją Rektora Uniwersytetu Ekonomicznego we W. z dnia [...] 2011 r. nr [...], podjętą na skutek odwołania M. R. od decyzji Dziekana Wydziału Zarządzania, Informatyki i Finansów Uniwersytetu Ekonomicznego we W. z dnia [...] 2011 r., nr [...] w sprawie odmowy przeniesienia ze studiów niestacjonarnych na studia stacjonarne w roku akademickim 2011/2012, na podstawie art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 164 poz. 1365 z późn. zm.) oraz § 10 ust. 5 Uczelnianego Regulaminu Studiów Uniwersytetu Ekonomicznego we W. zatwierdzonego przez Senat Uczelni w dniu 18 marca 2010 r. i art. 138 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. nr 98 poz. 1071 z późn. zm.), orzeczono o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Dziekana Wydziału Zarządzania, Informatyki i Finansów Uniwersytetu Ekonomicznego we W. z dnia [...] 2011 r.

W motywach uzasadnienia tego rozstrzygnięcia podano, że M. R. studiowała zaocznie na Wydziale Zarządzania, Informatyki i Finansów Uniwersytetu Ekonomicznego we W. w roku akademickim 2010/2011. Po ukończeniu drugiego semestru zwróciła się w dniu [...] czerwca 2011 r. do Dziekana Wydziału z wnioskiem o przeniesienie jej na studia stacjonarne. Wniosek swój o przeniesienie na studia stacjonarne argumentowała trudną sytuacją rodzinną, zwłaszcza materialną. Studiowanie w systemie dziennym pozwoliłoby jej na zaoszczędzenie środków finansowych i kontynuowanie nauki.

Decyzją z dnia [...] 2011 r. Dziekan Wydziału Zarządzania, Informatyki i Finansów odmówił takiego przeniesienia z uwagi na niespełnienie przez M. R. warunków ustanowionych Uczelnianym Regulaminem Studiów i zarządzeniem wykonawczym Rektora UE we W. Nr [...], a mianowicie ze względu na średnią ocen z całego roku akademickiego wynoszącą 3,90 przy wymaganej dla celów takiego przeniesienia nie niższej niż 4,50. Dla studentów, którzy są w trudnej sytuacji życiowej - jak odwołująca - średnia ta jest obniżana o 0,10. Przy zastosowaniu tego dodatkowego kryterium nie był również spełniony warunek, o jakim mowa w § 3 ust 3 zarządzenia wykonawczym Rektora Nr [...], bowiem średnia jej ocen dla celów przeniesienia na studia stacjonarne winna była wynosić co najmniej 4,40.

Odwołująca nie zgodziła się z decyzją Dziekana, wniosła od niej w przepisanym terminie odwołanie. Uznała, że Dziekan źle zinterpretował przepisy Uczelnianego Regulaminu Studiów i przepis wykonawczy w postaci zarządzenia Rektora Nr [...]. Jej zdaniem Kolegium Dziekańskie nie było uprawnione do ustanawiania kryterium średniej ocen, tylko do ustalania maksymalnej liczby miejsc dla studentów, którzy mogą być przeniesieni ze studiów niestacjonarnych na studia stacjonarne. Podniosła, że regulacje dotyczące przeniesienia studentów ze studiów niestacjonarnych na stacjonarne precyzyjnie określa nadrzędny akt prawny tj. Uczelniany Regulamin zatwierdzony przez Senat Uniwersytetu Ekonomicznego. Warunek wskazany w § 10 ust. 5 pkt 3 został przez nią spełniony w całości. Podanie z prośbą o przeniesienie złożyła po zaliczeniu drugiego semestru. Inne warunki, których ustalenie Senat Uniwersytetu Ekonomicznego scedował wyłącznie na Rektora, określone w zarządzeniu nie wskazują na konieczność spełnienia ich przez nią. Dodała ponadto, że sprawy dotyczące indywidualnego planu studiów oraz przyjmowania studentów na drugi kierunek zgodnie z Uczelnianym Regulaminem (§ 3 ust. 6 i § 3 ust. 7) określa rada wydziału. Zgodnie ze Statutem Uczelni, rada wydziału wydała Uchwałę nr [...] z [...] stycznia 2009 r. ustalającą min. średnią jaką student musi uzyskać chcąc studiować indywidualnym tokiem nauki lub podjąć drugi kierunek. Także w tym przypadku Kolegium Dziekańskie nie ma delegacji prawnej do ustalania średniej ocen. Stąd zawarte informacje w ww. wyciągu z protokołu nie są zgodne z przepisami prawa, gdyż takie warunki zostały już wcześniej ustalone na podstawie Uchwały Rady Wydziału i są one wiążące dla stron. Powtarzanie ich prze organ niższej rangi nie ma zastosowania w prawie, a tym bardziej ustalanie nowych, mniej korzystnych dla studentów warunków.

Zauważyła również, iż Zarządzenie nr [...] określa korzystniejsze warunki przeniesienia ze studiów niestacjonarnych na stacjonarne w stosunku do wcześniejszego zarządzenia nr [...] z [...] 2005 r. Rektor zmieniając to Zarządzenie zniósł zapis mówiący o dodatkowym warunku spełnienia kryterium rekrutacyjnego. Uważa, że zmiana wprowadzona przez Rektora miała na celu stworzyć możliwości przeniesienia na studia stacjonarne dla studentów, którym na etapie rekrutacji zabrakło kilku punktów. Podniosła, że ustalanie jakichkolwiek nowych kryteriów nie może mieć zastosowania wstecz. Jest to niezgodne z zasadą retroakcji.

Rozpatrując odwołanie Rektor Uniwersytetu Ekonomicznego we W. uznał, że nie jest ono zasadne. Przepis § 10 ust. 5 Uczelnianego Regulaminu Studiów wymaga zgody dziekana na przeniesienie studenta ze studiów niestacjonarnych na studia stacjonarne. Zasady przenoszenia uszczegóławia zarządzenie Rektora Nr [...]. Regulamin Studiów stanowi nadto, że przeniesienie może nastąpić w uzasadnionych przypadkach, nie określając bliżej na czym te przypadki mają polegać. Pozostawione to jest praktyce i sferze uznania dziekana. Sfera uznania nie oznacza dowolności. Z tych też względów, aby nie było właśnie dowolności na różnych wydziałach Uniwersytetu w stosowaniu przepisów o przeniesieniach studentów, dziekani korzystają z pomocy organu kolegialnego jakim jest opinia kolegium dziekańskiego. Zasady i kryteria tam ustalone przyjmowane są przez dziekanów jako własne, albowiem to dziekani są organem I stopnia w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego, a nie kolegium dziekańskie.

W toku postępowania odwoławczego organ II instancji zbadał prawidłowość wydanej decyzji i uznał ją za trafną. Odnosząc się natomiast do argumentów powołanych w odwołaniu organ II instancji stwierdził, że odwołująca spełniła - za wyjątkiem jednego - pozostałe kryteria przeniesienia ze studiów niestacjonarnych na studia stacjonarne. Nie spełniła mianowicie wymogu uzyskania średniej ocen - wymagana średnia dla niej po uwzględnieniu trudnej sytuacji życiowej wynosiła 4,40 natomiast faktycznie osiągnięta średnia za rok akademicki 2010/2011 wynosiła 3,90. Tylko z tego powodu wniosek odwołującej nie mógł być uwzględniony.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu M. R. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji ze względu na naruszenie przepisów dotyczących warunków przenoszenia studentów ze studiów niestacjonarnych na studia stacjonarne. Podniosła, że warunki określone w § 10 ust.5 pkt 3 Uczelnianego Regulaminu Studiów UEW zostały przez skarżącą spełnione. Stwierdziła, że kryterium średniej ocen jako warunek konieczny do spełnienia w celu uzyskania przeniesienia ze studiów niestacjonarnych na studia stacjonarne jest niezgodny ze wskazanym wyżej przepisem, gdyż kryterium średniej ocen jest tylko dodatkowym warunkiem koniecznym do spełnienia, aby uzyskać zgodę Dziekana na przeniesienie ze studiów niestacjonarnych na studia stacjonarne.

W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu Ekonomicznego we W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację.

W motywach stwierdził, że norma § 10 ust.5 pkt 3 wyraźnie wymaga zgody Dziekana na przeniesienie studenta ze studiów niestacjonarnych na stacjonarne nie wcześniej niż po zaliczeniu drugiego semestru oraz w zakresie i na warunkach ustalonych przez Rektora w formie zarządzenia. Z § 3 ust. 1, 2 i 3 Zarządzenia Nr [...] Rektora Akademii Ekonomicznej we W. z dnia [...] września 2007r. w sprawie przenoszenia studentów ze studiów niestacjonarnych na stacjonarne jednoznacznie wynika, że Kolegium Dziekańskie określa maksymalną liczbę miejsc dla studentów studiów niestacjonarnych, którzy mogą być przeniesieni na studia stacjonarne. Liczba ta powinna być określona dla poszczególnych lat studiów stacjonarnych, kierunków studiów, a w miarę potrzeby także dla specjalności. Mogą też być wyznaczone osobno dla przenoszących się ze studiów wieczorowych i zaocznych. Przy przeniesieniu studentów ze studiów niestacjonarnych na studia stacjonarne stosuje się kryterium średniej ocen uzyskanych przez studentów od pierwszego semestru studiów. Dziekan może uwzględnić jako podstawę przeniesienia trudną sytuację życiową studenta (sieroctwo, inwalidztwo, ciężkie choroby, wielodzietność), jeśli średnia ocen tego studenta jest niższa o więcej niż 0,1 od średniej studenta przenoszonego bez tego rodzaju dodatkowych uzasadnień.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji pod względem zgodność, z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w ten sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, czy też powołanej w niej podstawy prawnej.

Zgodnie z art. 160 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz.U. z 2012 r., nr 572, dalej jako ustawa), organizacja i tok studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta określa regulamin studiów. W myśl art. 161 ust. 1 ustawy, regulamin studiów uchwala senat uczelni co najmniej na pięć miesięcy przez początkiem roku akademickiego. Zgodnie z przepisem art. 162 pkt 5 "d" ustawy, minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego określi w drodze rozporządzenia, warunki, jakim muszą odpowiadać postanowienia regulaminu studiów w uczelniach, uwzględniając warunki zmiany kierunku lub systemu studiów.

W dniu 19 lipca 2011 r. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego w oparciu o przepis art. 162 wydał rozporządzenie w sprawie warunków, jakim muszą odpowiadać postanowienia regulaminu studiów w uczelniach (Dz.U. Nr 160, poz. 958), które weszło w życie z dniem 1 października 2011 r. Niniejsze rozporządzenie było poprzedzone rozporządzeniem Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 8 czerwca 2006 r. w sprawie warunków, jakim muszą odpowiadać postanowienia regulaminu studiów w uczelniach niespełniających wymagań określonych w art. 56 ust. 2 lub w art. 58 ust. 4 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 120, poz. 832), które kwestię tę również przekazywało regulacji regulaminów studiów.

Na podstawie przedstawionych unormowań, można sformułować następujące cechy prawne regulaminów studiów:

1) regulaminy te nie są aktami autonomicznymi, lecz mają swoją podstawę w przepisach ustawowych,

2) ich wydanie jest obowiązkowe (przepis art. 161 ust. 1 ustawy stanowi, że regulamin studiów uchwała senat uczelni (...). Zwrot "senat uchwala" oznacza nałożenie obowiązku, w postaci pozornie opisowej),

3) regulaminy studiów mają charakter aktów wykonawczych,

4) zawierają normy generalne i abstrakcyjne, których adresatami są uczelnie i studenci,

5) normy te nakładają obowiązki i uprawnienia na określonych w nich adresatów.

Przenosząc te uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że Uczelniany Regulamin Studiów Uniwersytetu Ekonomicznego we W., zatwierdzony przez Senat Uczelni w dniu [...] marca 2010 r., wszedł w życie w dniu 1 października 2010 r. Przepis § 10 ust. 5 pkt 3 tego uregulowania stanowi, że w uzasadnionych przypadkach student może, za zgodą dziekana, przenieść się ze studiów niestacjonarnych na stacjonarne nie wcześniej niż po zaliczeniu drugiego semestru oraz w zakresie i na warunkach ustalonych przez rektora w formie zarządzenia.

Postanowienia regulaminu są więc przepisami wiążącymi studenta oraz organ przy wydawaniu przez niego w indywidualnych sprawach, decyzji administracyjnych. Do nich stosuje się - z mocy art. 207 ust. 1 ustawy - odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W myśl jego art, 156 § 1 pkt 2, organ stwierdza nieważność decyzji wydanej bez podstawy prawnej.

Zdaniem Sądu, kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w powyższym przepisie, obarczona jest zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Dziekana Wydziału Zarządzania, Informatyki i Finansów Uniwersytetu Ekonomicznego we W. z dnia [...] 2011 r.

Zauważyć należy, że zasady przenoszenia studentów ze studiów niestacjonarnych na stacjonarne zostały określone częściowo w regulaminie studiów Uniwersytetu Ekonomicznego we W., który wskazuje organ właściwy do podjęcia tego aktu (dziekan wydziału) oraz ogólne przesłanki jego wydania (zaistnienie "uzasadnionego przypadku" oraz wymóg, że nie może to nastąpić wcześniej niż po zakończeniu drugiego semestru). Natomiast "zakres" i "warunki" na jakich takie przeniesienie może nastąpić zostały scedowanego przez regulamin studiów do ustalenia przez rektora w formie zarządzenia. Oznacza to, że ze względu na niedookreśloność regulaminowego zwrotu "uzasadniony przypadek", mającego charakter klauzuli generalnej, a warunkującego podjęcie decyzji o przeniesieniu ze studiów niestacjonarnych na stacjonarne, faktyczna możliwość wydania decyzji w tej sprawie została uwarunkowana kształtem konkretnych unormować przyjętych w zarządzeniu rektora. Zgodnie z treścią regulaminu studiów zarządzenie ma ustalać układ warunkujący możliwość podjęcia rozważanej decyzji. Nie ulega więc wątpliwości, że kompetencje prawotwórcze dotyczące zakresu i warunków przeniesienia studenta ze studiów niestacjonarnych na stacjonarne zostały zastrzeżone do wyłącznej właściwości rektora, regulującego te sprawy w formie zarządzenia.

Zarządzeniem, które obok Regulaminu Studiów Uczelni stanowiło materialną podstawę orzekania w sprawie, było zarządzenie Nr [...] Rektora Akademii Ekonomicznej we W. z dnia [...] 2007 r. w sprawie przenoszenia studentów ze studiów niestacjonarnych na studia stacjonarne. Należy zauważyć, że powołane zarządzenie zostało podjęte w stanie prawnym obowiązującym przed zatwierdzeniem regulaminu studiów Uczelni, co nastąpiło w dniu [...] marca 2010 r., powołuje się w podstawie na § 10 ust. 4 regulaminu, gdy w myśl obowiązującego obecnie regulaminu podstawę taką stanowi § 10 ust. 5. Już sam ten fakt, rozpatrywany w oderwaniu od innych okoliczności związanych z podjęciem zaskarżonej decyzji, mógłby stanowić podstawę stwierdzenia jej wadliwości formalnej, niezależnie od sposobu korespondowania jego postanowień z regulacjami regulaminu studiów Uczelni z 2010 r.

Przechodząc do analizy treści powołanego zarządzenia Nr [...] należy zauważyć, że mimo jednoznacznej regulacji regulaminowej określającej kompetencje prawotwórcze w przedmiotowej kwestii, przekazało ono kolegiom dziekańskim, które sią organami opiniodawczymi, uprawnienie stanowcze do określania maksymalnej liczby miejsc dla studentów studiów niestacjonarnych, którzy mogą być przeniesieni na studia stacjonarne, wraz z możliwością osobnego określenia dla poszczególnych lat studiów stacjonarnych, kierunków studiów i specjalności oraz studiów wieczorowych i zaocznych (§ 3 ust. 1). Kolejnym postanowieniem przekazano dziekanom prawo do uwzględniania jako podstawy przeniesienia trudnej sytuacji życiowej studenta, jeżeli średnia jego ocen nie jest niższa o więcej niż 0,1 od średniej studenta przenoszonego bez tego rodzaju dodatkowych uzasadnień (§ 3 ust. 3). Szczegółowe kryteria rozpatrywania podań w tej sprawie zostały ustalone podczas posiedzenia Kolegium Dziekańskiego Wydziału Zarządzania, Informatyki i Finansów w dniu [...] września 2011 r. W punkcie 6 postanowiono, że warunkiem przeniesienia ze studiów niestacjonarnych na stacjonarne jest uzyskanie wszystkich zaliczeń w pierwszych terminach oraz uzyskanie z dotychczasowego toku studiów średniej ocen co najmniej 4,50. Przyjęto ponadto, że przeniesienia możliwe są po semestrach parzystych. Powyższe oznacza, że dokonana przez rektora swoista subdelegacja obowiązku związanego z zakresem i warunkami przeniesienia studenta ze studiów niestacjonarnych na stacjonarne nie ma regulaminowej, a pośrednio ustawowej podstawy. W konsekwencji, zarządzenie rektora, który swoje wyłączne kompetencje prawotwórcze uzyskane na podstawie konkretnego upoważnienia regulaminu studiów (i pośrednio, na podstawie ustawy) przekazuje innym podmiotom, jest sprzeczne z prawem; w szczególności z postanowieniem § 10 ust. 5 pkt 3 regulaminu Uczelni, a pośrednio, z art. 160 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

Ogólna zasada, że Uczelnia wyższa jest autonomiczna we wszystkich obszarach swojego działania nie dotyczy tych kwestii, które zostały poddane jednoznacznej regulacji normatywnej. Do takich kwestii należy także postanowienie regulaminu upoważniające rektora do wydania zarządzenia ustalającego zakres i warunki przeniesienia ze studiów niestacjonarnych na stacjonarne. Organ upoważniony nie może bez stosownego upoważnienia regulaminowego prawa tego przekazywać innym podmiotom.

Powyższe względy przesądzają o negatywnej ocenie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu, w tym stanie rzeczy należy – na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. – stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

O zwrocie uiszczonego wpisu od skargi (innych kosztów strona nie wykazała) orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.