Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 691/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Dąbek Sędziowie WSA Maja Chodacka WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku-Białej z dnia 11 kwietnia 2022 r. nr UP-279/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu należności składkowych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi z dnia 19 stycznia 2022 r., nr 80/2022.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 11 kwietnia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku-Białej, po rozpoznaniu wniosku M.K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 19 stycznia 2022 r. o nr 80/2022 w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek obejmujących okres od czerwca 2014 r. do kwietnia 2019 r.

Jak wynika z akt sprawy, we wniosku o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek M.K. powołał się na wieloletnie problemy ze zdrowiem na tle urologicznym, kardiologicznym i neurologicznym, wskazując, że jego stan zdrowia uległ drastycznemu pogorszeniu po przebytym w 2020 r. udarze mózgu. W związku z zaistniałą sytuacją wnioskodawca był zmuszony zawiesić wykonywaną działalność (prace projektowe w budownictwie), a z uwagi na nabyte upośledzenia, ograniczenia w samodzielnym poruszaniu się i zagrożenie kolejnym udarem, nie ma możliwości pozyskiwania niezbędnych środków do życia i funkcjonowania.

Decyzją z dnia 19 stycznia 2022 r. organ rentowy odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 156.713,33 zł za okresy od lipca 2012 r. do lipca 2021 r. oraz należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 108.438,55 zł za okresy od lipca 2012 r. do lipca 2021 r. Zdaniem organu w przypadku wnioskodawcy nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, 3, 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 z późn. zm.) w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365).

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wnioskodawca raz jeszcze przedstawił swój stan zdrowia, który drastycznie ograniczył mu możliwość poruszania się nawet w obrębie domu, uniemożliwił samodzielne funkcjonowanie w środowisku zewnętrznym oraz na postępujące upośledzenie intelektualne. Wnioskodawca zakwestionował też występowanie zaległości od lipca 2012 r. do marca 2013 r.

Opisaną na wstępie decyzją z dnia 11 kwietnia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek obejmujących okres od czerwca 2014 r. do kwietnia 2019 r.

Organ dokonał ustaleń faktycznych, z których m.in. wynika, że od 1 stycznia 2022 r. wnioskodawca zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą w zakresie architektury i nie uzyskuje żadnych dochodów. Ponosi za to stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 1.120 zł oraz koszty medyczne w kwocie ok. 5.000 zł. Posiada także zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w wysokości 6.000 zł z miesięczną ratą wynoszącą 200 zł. Jest właścicielem samochodu marki [...] z 1999 r., lokalu mieszkalnego o powierzchni 107,30 m2 w R., na którym dokonano zabezpieczenia hipotecznego oraz współwłaścicielem w 1/3 części działki leśnej o powierzchni 0,2027 ha.

Na tle tak ustalonego stanu faktycznego organ rentowy stwierdził, że nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 cyt. ustawy. Przy czym w zakresie przesłanki wymienionej w art. 28 ust. 3 pkt 3 organ wyjaśnił, że jakkolwiek skarżący zawiesił swoją działalność gospodarczą, to nie można tego stanu utożsamiać z zaprzestaniem prowadzenia działalności. Przesłanka wymieniona w pkt 5 nie została z kolei zrealizowana z uwagi na fakt, że w ramach prowadzonej egzekucji dokonano zajęcia nieruchomości należącej do wnioskodawcy.

Dalej organ rentowy przeszedł do analizy sytuacji skarżącego pod kątem możliwości umorzenia wynikającej z art. 28 ust. 3a cyt. ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia.

W tym zakresie organ stwierdził, że wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Skarżący poinformował, że doznał udaru mózgu z dużym śródmózgowym wylewem krwotocznym, a z dokumentacji medycznej wynika, że rozpoznano u niego krwiak śródmózgowy prawej półkuli mózgu, padaczkę, napadowe migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze, kamicę układu moczowego, cukrzycę i nadwagę. Choć organ zapewnił, że ze zrozumieniem podchodzi do sytuacji zdrowotnej skarżącego, który twierdzi, że powrót do wykonywanego do tej pory zawodu jest praktycznie niemożliwy, to jednocześnie zauważył, że skarżący nie przedłożył orzeczeń o stopniu niepełnosprawności lub niezdolności do pracy, ani nie ubiegał się o przyznanie świadczenia rentowego. Formalnie nie zaprzestał też prowadzenia działalności gospodarczej, ale zawiesił jej wykonywanie. Elementem, który sprawia, że powyższa przesłanka nie została zrealizowana jest fakt, że skarżący jest współwłaścicielem w 1/3 części nieruchomości gruntowej (lasu) o powierzchni 0,2027 ha, wolnej od obciążeń hipotecznych, która może być sprzedana i umożliwić pozyskanie środków finansowych na spłatę przynajmniej części zaległości składkowych.

Następnie organ stwierdził, że w jego ocenie sytuacja finansowa skarżącego jest niejednoznaczna i nie pozwala na odniesie jej do poziomu minimum socjalnego lub minimum egzystencji. Źródła finansowania stałych, comiesięcznych wydatków, które dodatkowo nie uwzględniają podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, ubrań, artykułów higienicznych itp. są nieznane. A wykazywane w przeszłości dochody nie pozwalały na gromadzenie oszczędności, które mogłyby być obecnie źródłem finansowania comiesięcznych wydatków w deklarowanej wysokości. Wprawdzie skarżący twierdził, że korzystał z pomocy osób prywatnych, w tym pożyczek pozasystemowych, jednak pomoc ta nie została udokumentowana, choć zgodnie z art. 720 § 2 k.c. umowa pożyczki, której wartość przekracza tysiąc złotych wymaga zachowania formy dokumentowej, ponadto podlega też przepisom ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 111). Otrzymane pożyczki nie zostały również wykazane jako zobowiązania pieniężne, podlegające zwrotowi.

W skardze od powyższej decyzji złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M.K. wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu podniósł, że zaległości składkowe za okres od lipca 2012 r. do stycznia 2014 r. – których umorzenia organ rentowy odmówił – faktycznie nie występują. Raz jeszcze w sposób szczegółowy przedstawił swoją sytuację zdrowotną po udarze mózgu oraz jej wpływ na obecne funkcjonowanie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W dodatkowym piśmie z dnia 16 lipca 2022 r. skarżący podtrzymał stanowisko w sprawie, załączając dodatkowe dokumenty, które jego zdaniem mają wpływ na stwierdzenie, które okresy składkowe są okresami wymagalnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd co do zasady rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej opisane zasady, orzekający w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że narusza ona prawo w sposób powodujący konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego, a zatem skarga jest zasadna.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji zawiera art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 wyjaśniono zaś, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W świetle art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania, o których mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b cyt. ustawy. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, zaś w świetle § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego ustawodawca dał mu taką możliwość w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przechodząc do powodów, które spowodowały uchylenie wydanych w sprawie rozstrzygnięć, należy podkreślić, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek (a więc zgodnie z art. 24 ust. 2 cyt. ustawy: składek oraz odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia), unormowane w przywołanych powyżej przepisach art. 28, dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek (w tym odsetek) niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. W świetle powyższego uznać trzeba, że tylko wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygniecie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie należności lub odmowę jej umorzenia. Od tych bowiem ustaleń uzależniona jest późniejsza treść rozstrzygnięcia. Wobec tego, przykładowo stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia powyższego postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość.

Ustalenie wymagalnych należności składkowych jest więc konieczne niezależnie od tego, czy strona ten aspekt kwestionuje. Organ powinien dać temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zatem przystępując do rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie składek organ obowiązany był w pierwszej kolejności ustalić wysokość zaległych składek i następnie ocenić czy są one wymagalne.

Tymczasem analiza zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego rozstrzygnięcia wskazuje, że ustalenia w tym zakresie są rozbieżne. W decyzji I instancji odmówiono umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od lipca 2012 r. do lipca 2021 r., a w zaskarżonej decyzji jest mowa o składkach obejmujących okres od czerwca 2014 r. do kwietnia 2019 r. Nie wiadomo skąd wynika powyższa rozbieżność, a zrzucenie jej na karb oczywistej omyłki pisarskiej jest w przedmiotowej sprawie o tyle niedopuszczalne, że skarżący we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, a także w skardze, wymagalność niektórych składek konsekwentnie kwestionował.

Ponadto, biorąc pod uwagę fakt, że w świetle decyzji I instancji zaległości sięgają składek za lipiec 2012 r., konieczne jest rozważenie, czy przynajmniej część tych składek nie uległa przedawnieniu. W świetle bowiem art. 24 ust. 4 cyt. ustawy co do zasady należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Oczywiście kwestia przedawnienia nie sprowadza się do prostego matematycznego biegu terminu i wpływ na nią ma szereg okoliczności, jak chociażby zabezpieczenie hipoteczne. W świetle ust. 5 nie ulegają bowiem przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Uzasadnienie zaskarżonych decyzji powyższych kwestii jednak nie wyjaśnia i nie daje odpowiedzi na pytanie, dlaczego zdaniem organu rentowego dochodzenie składek, które co do zasady powinny ulec przedawnieniu, jest w przedmiotowej sprawie dopuszczalne.

Pierwszym zatem obowiązkiem organu rentowego w ramach ponownego rozpoznania sprawy będzie rzetelne ustalenie wysokości wymagalnych składek. Istotne braki w tym zakresie uniemożliwiają na obecnym etapie ocenę, czy faktycznie nie zostały spełnione przesłanki warunkujące umorzenie zaległości. W decyzji I instancji organ odniósł się do tej kwestii bardzo ogólnikowo, zaś w zaskarżonej decyzji w ogóle brak jest w tym zakresie jakichkolwiek analiz, poza stwierdzeniem, że dokonano ponownej analizy kwestii przedawnienia i stwierdzono, że w decyzji z dnia 19 stycznia 2022 r. prawidłowo ustalono, iż należności z tytuły składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu (nie wiadomo przy tym – jak podkreślono wyżej z jakiego powodu w decyzji z dnia 19 stycznia 2022 r. odmówiono umorzenia należności z tytułu składek za okres od lipca 2012 r. do lipca 2021 r., a w zaskarżonej decyzji jest mowa o składkach obejmujących okres od czerwca 2014 r. do kwietnia 2019 r.).

Podczas gdy przesłanki całkowitej nieściągalności przewidziane w art. 28 ust. 3 cyt. ustawy to okoliczności nie mające związku z wysokością zadłużenia, tj. śmierć zobowiązanego czy jego upadłość, tak ocena przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia jest możliwa wyłącznie w odniesieniu do konkretnej kwoty zadłużenia. Inaczej nie da się bowiem ocenić, czy spłata zaległości pociągnie za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Pomimo, że dokonanie szczegółowej oceny stanowiska organu w związku z powyższym nie jest na obecnym etapie możliwe, Sąd dostrzegł kilka uchybień, których dopuścił się organ.

Po pierwsze, organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie została zrealizowana przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 cyt. ustawy, która stanowi, że całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy nastąpiło zaprzestanie działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności. Wniosek ten uzasadnił tym, iż wnioskodawca tylko zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej, czego nie można utożsamiać z jej zaprzestaniem. Choć co do zasady stwierdzenie to jest prawidłowe i znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, nie można zdaniem Sądu tracić z pola widzenia okoliczności faktycznych danej sprawy. Trudno natomiast twierdzić, że w sytuacji zdrowotnej skarżącego, który w wyniku przebytego udaru mózgu funkcjonuje obecnie wyłącznie w ramach swojego domu, a i to w bardzo ograniczonym zakresie, bez asysty nie jest w stanie wyjść na zewnątrz, uległ poważnym ubytkom intelektualnym, które z upływem czasu się pogłębiają, ma padaczkę i jest narażony na kolejne udary – zawieszenie działalności jest wyłącznie czasowe. Pomimo, że pod względem formalnym zawieszenie działalności rodzi inne skutki niż jej definitywne wykreślenie z rejestru, to w opinii Sądu w postępowaniu o umorzenie zaległości składkowych organy są zobowiązane do samodzielnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy doszło do zaprzestania prowadzenia działalności. Oparcie się w tym zakresie wyłącznie na formalnościach rejestrowych jest niewystarczające, jak również niecelowe. W przedmiotowej sprawie pomimo, że działalność skarżącego została wyłącznie zawieszona – to z uwagi na okoliczności zdrowotne skarżącego – można mieć w zasadzie pewność, że nie ma możliwości na jej późniejsze podjęcie.

Po drugie, organ rentowy podporządkował błędne okoliczności faktyczne do normy wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Przepis ten – w całości powołany powyżej – daje możliwość umorzenia zaległości w przypadku przewlekłej choroby, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu. Organ w tym miejscu nie zakwestionował choroby skarżącego, możliwości uzyskiwania dochodu dopatrzył się natomiast w potencjalnej sprzedaży udziału w nieruchomości. Należy jednak zwrócić uwagę, że zacytowany przepis mówi o możliwości "uzyskiwania dochodu", a nie przykładowo "uzyskania dochodu", co zdaniem Sądu oznacza, że chodzi tu o możliwości zarobkowe, a zatem dochód uzyskiwany cyklicznie, z pewną regularnością, a nie jednorazowy zastrzyk gotówki. Stan majątkowy skarżącego, oczywiście nie jest bez znaczenia i musi być brany pod uwagę, chociażby w aspekcie art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy, czy też przy ocenie możliwości płatniczych zobowiązanych przez pryzmat § 3, dla którego okoliczności wymienione w ust. 1 pkt 1-3 są wyłącznie przykładowe. Jednorazowa sprzedaż prawa majątkowego nie wyczerpuje jednak przesłanki "możliwości uzyskiwania dochodu", o której mowa w powołanym przez organ § 3 ust. 1 pkt 3.

W tym miejscu należy jeszcze dodać, że możliwość spłaty zadłużenia ze sprzedaży udziału w działce rolnej jest zdaniem Sądu wysoce hipotetyczna. Skarżący dysponuje bowiem wyłącznie udziałem we własności tej nieruchomości (1/3 części), co sprzedaż może czynić nieprawdopodobną, a wielkość tej działki (ok. 20 arów) i jej przeznaczenie (działka leśna, niebudowlana) rzutujące w oczywisty sposób na jej wartość, pozwalają wątpić, czy uzyskana cena pozwoliłaby na spłatę zadłużenia w znaczącej części.

Faktem jest, że sytuacja finansowa skarżącego nie jest do końca wyjaśniona, w szczególności nie wiadomo z jakich źródeł skarżący się obecnie utrzymuje. Prawdą jest również, że to wnioskodawca winien udowodnić swoją sytuację materialną i życiową. Przerzucenie ciężaru dowodu w tym zakresie na stronę zobowiązaną nie zwalnia jednak organu z obowiązku określonego w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.), który to obowiązek będzie wypełniony wówczas, gdy strona zostanie wezwana do złożenia dodatkowych wyjaśnień, czy też wskazania dowodów. W przypadku zatem, gdy organ powziął wątpliwość co do źródeł utrzymania skarżącego, o którym dodatkowo wie, że jest osobą po przebytym udarze, która wymaga być może wsparcia intelektualnego, winien zwrócić się do niego o dodatkowe wyjaśnienia w tym zakresie, tym bardziej, że wyjaśnienia skarżącego były enigmatyczne zarówno jeżeli chodzi o uzyskiwane dochody, jak i ponoszone wydatki, które zostały podane zbiorczo, do tego bez uwzględnienia kosztów życia codziennego, tj. żywności, odzieży, czy środków czystości.

Obydwa rozstrzygnięcia zostały zatem wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 tej ustawy, gdyż organ nie poddał wyczerpującej ocenie zebranego materiału dowodowego, ani nie zbadał wszechstronnie stanu faktycznego sprawy. Ponadto organ naruszył art. 28 ust. 3 cyt. ustawy oraz § 3 pkt 1 rozporządzenia, częściowo błędnie wykładając przesłanki warunkujące umorzenie zaległości.

W ramach ponownego rozpoznania sprawy organy po pierwsze wnikliwie zbadają wysokość wymagalnego zadłużenia skarżącego, uwzględniając kwestie ewentualnego przedawnienia i wyjaśnienia w tej materii skarżącego, a następnie przeanalizują raz jeszcze jego sytuację pod kątem ewentualnego umorzenia zaległości, biorąc pod uwagę realne możliwości jego spłaty.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję. Działając zaś na podstawie art. 135 tej ustawy Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga.

Sąd zaniechał natomiast orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że skarżący z mocy art. 239 pkt 1 lit. e Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwolniony był z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, zaś w sprawie występował osobiście bez profesjonalnego pełnomocnika.

Końcowo należy wskazać, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 z poźn. zm.). Zgodnie z ust. 2 wymienionego artykułu, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Stosownie do wspomnianego powyżej ust. 3 omawianego przepisu, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie Sąd zwrócił się do stron postępowania o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP oraz podanie, czy wnoszą o przeprowadzenie rozprawy zdalnej przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej. Sąd poinformował, że w takiej sytuacji sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne. W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik organu zawnioskował o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, zaś skarżący oświadczył, że nie posiada adresu elektronicznego przypisanego do systemu sPUAP.

Mając powyższe na uwadze Przewodniczący Wydziału I WSA w Krakowie zarządzeniem z dnia 24 października 2022 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

W ocenie Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Wyjaśnić należy przy tym, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji skarżącego, bowiem podnoszone przez niego argumenty, podobnie jak i argumenty organu, były wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę wraz z odpowiedzią organu na skargę.