Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 412/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-08-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 2 , ust. 4, ust. 3a i ust. 3b
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 11 sierpnia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak Asesor WSA Małgorzata Kowalska (spr.) Protokolant specjalista Dominika Janicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2021 roku sprawy ze skargi A. E. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...]. 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz A. E. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z [...] odmawiającą A. E. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 20 lipca 2020 r. A. E. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie części zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek oraz o zezwolenie na utrzymanie układu ratalnego na dotychczasowym poziomie. W uzasadnieniu wniosku strona wyjaśniła, że od 21 marca 2017 r. spłaca zadłużenie w systemie ratalnym. Przed nastaniem kryzysu wywołanego stanem pandemii starała się regularnie spłacać należności. Epidemia koronawirusa wywołała trwały spadek liczby klientów. Do tego doszły surowe wymogi sanitarne przyjmowania klientów, co spowodowało zwiększenie nakładów finansowych potrzebnych do prowadzenia działalności gospodarczej przy mniejszej ilości osób jakie można w ciągu dnia obsłużyć. Wnioskodawczyni podkreśliła, że od marca 2020 r. jej działalność gospodarcza praktycznie nie funkcjonuje. Obroty firmy spadły o połowę. Od tego czasu zaczęła mieć problemy z organizacją środków na spłatę zaległości rozłożonej na raty i utraciła możliwość opłacania bieżących składek. By uregulować ratę jest zmuszona przesunąć płatności za czynsz, bądź uregulować mniejsze kwoty. W rezultacie opłacenie jednego zobowiązania odbywa się kosztem nieuregulowania innego.

Ponadto strona wskazała, że poza zobowiązaniem wobec ZUS posiada także inne zobowiązania, tj. opłaty domowe: czynsz 500 zł, energia 100 zł, gaz 50 zł, media i TV - 100 zł, raty kredytowe -150 zł, co daje łącznie 900 zł, opłaty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą: czynsz - 1900 zł, energia - 300 zł, ZUS - 900 zł, raty w ZUS - 700 zł (raty z układu ratalnego oraz raty z tytułu egzekucji), podatki - 200 zł, co daje łącznie 4000 zł. Stałe miesięczne wydatki wynoszą zatem łącznie około 4.900 zł. Wskazane wydatki nie uwzględniają kosztów życia, leczenia, utrzymania dziecka bądź innych nieplanowanych wydatków. Kwota osiągana z prowadzonej działalności z trudem wystarcza na pokrycie wskazanych wydatków, co powoduje, że część zobowiązań regulowana jest nieterminowo bądź "przechodzi" na kolejny miesiąc.

Strona podkreśliła również, że rodzaj prowadzonej przez nią działalności gospodarczej jest szczególnie narażony na skutki ogólnoświatowej pandemii, gdyż przedsiębiorcy działający w branży kosmetologicznej oraz fryzjerskiej zaliczali się do grona tych, którzy ucierpieli najbardziej, zaś skutki ograniczeń będą odczuwalne jeszcze na długo po unormowaniu się sytuacji epidemicznej. Straty po stronie zobowiązanej są niewątpliwe i odczuwalne. Zdaniem strony stan pandemii należy do zdarzeń nadzwyczajnych i w takich sytuacjach poniesione w jej wyniku straty mogą być podstawą do uwzględnienia wniosku o umorzenie.

W piśmie z 8 sierpnia 2020 r. strona podniosła, że poprawa perspektyw finansowych będzie uzależniona od rozwoju sytuacji epidemicznej. Zarówno jej ewentualne nasilenie, jak również wprowadzenie przez rząd kolejnych restrykcji, znacznie ograniczy jej możliwości zarobkowe i rozwojowe. Dodatkowe nakładanie obowiązków związanych z istniejącym zadłużeniem w ZUS jedynie pogorszy jej aktualną sytuację. Z kolei wyrażenie zgody na utrzymanie układu ratalnego na dotychczasowym poziomie po 500 zł miesięcznie przez okres kolejnych 12 miesięcy pozwoli na utrzymanie stabilności finansowej w aktualnym szczególnym okresie. Strona wyjaśniła jednocześnie, że biorąc pod uwagę własny stan zdrowia aktualnie jest zdolna do wykonywania pracy zarobkowej.

Decyzją z [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych w punkcie 1 odmówił A. E. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 133.552,13 zł, w tym na: a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 98.815,06 zł, b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 30.322,44 zł, c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 4.414,63 zł oraz w punkcie 2 odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 113.142,14 zł, w tym na: a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 79.142,84 zł, b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 29.735,45 zł, c) Fundusz Pracy w łącznej kwocie 4.263,86 zł.

W motywach rozstrzygnięcia Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że w sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.) - dalej: "u.s.u.s.". Ponadto wnioskodawczyni nie wykazała zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego i że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wniosła o wnikliwe przeanalizowanie zgromadzonego materiału dowodowego, jak również argumentacji stanowiącej o nieprawidłowo przyjętym przez ZUS stanowisku oraz zmianę zaskarżonej decyzji w jej punkcie 1 poprzez umorzenie należności (całkowicie lub częściowo) z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 133.552,13 zł.

Decyzją z [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z [...] odmawiającą A. E. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że należności z tytułu składek figurujące na koncie płatnika wnioskodawczyni są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. W tym zakresie wyjaśnił, że bieg terminu przedawnienia został zawieszony z uwagi na następujące czynności: doręczenie upomnień za okres 03/2000-04/2001, 06/2001-10/2001, 04/2002-12/2002 - 18 czerwca 2003 r., za okres 12/2004-01/2005, 06/2005-08/2005 -13 października 2005 r., za okres 09/2005-10/2005 - 10 stycznia 2006 r., za okres 12/2005-01/2006 - 18 marca 2006 r., za okres 03/2006 - 8 maja 2006 r. oraz doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania przedegzekucyjnego za okres 03/2000-04/2016 - 22 lipca 2016 r. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności wpłynęło także: złożenie wniosku o abolicję 10 czerwca 2013 r. i wydanie decyzji z 13 maja 2015 r. o odmowie umorzenia należności, prawomocnej 11 czerwca 2015 r., zawarcie umowy ratalnej z 21 marca 2017 r. i z 11 lipca 2019 r. Ponadto należności z tytułu składek za okres 03/1999-07/2016 zostały zabezpieczone wpisem hipotecznym z 16 grudnia 2016 r. na nieruchomości nr KW[...].

Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z 30 marca 2010 r.) decydujących o uznaniu wsparcia finansowego za pomoc publiczną, Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wynikające ze wskazanego przepisu, co przesądza o tym, że ewentualne wsparcie nie będzie stanowiło pomocy publicznej w rozumieniu tej regulacji i w konsekwencji nie podlega obowiązkowi notyfikacji Komisji Europejskiej. Ewentualne umorzenie zadłużenia stanowiłoby pomoc de minimis.

Dokonując oceny zasadności wniosku pod kątem wystąpienia wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek organ stwierdził, iż w sprawie z przyczyn oczywistych nie wystąpiła przesłanka, o której mowa w pkt 1 powołanego przepisu. Strona nie przedłożyła także żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, a nadto nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, jak i w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Wobec tego w sprawie nie wystąpiły również przesłanki określone w pkt 2, pkt 4 i pkt 4b analizowanego przepisu. Zdaniem organu w sprawie nie zachodzi również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., ponieważ w dalszym ciągu wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą. Ponadto nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi A. E., przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. W sprawie nie ma również miejsca przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W ocenie ZUS w sprawie nie zachodzi także przesłanka określona w art. 28 ust.3 pkt 6 u.s.u.s. z uwagi na fakt, że Dyrektor I Oddziału ZUS w Ł. prowadził w stosunku do wnioskodawczyni postępowanie egzekucyjne w ramach którego dokonał zajęcia jej rachunku w [...] S.A. oraz [...], obecnie postępowanie jest zawieszone, ze względu na zawarcie umowy na spłatę zadłużenia w formie układu ratalnego, jednakże nie można stwierdzić, że w przypadku wszczęcia postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne z uwagi na fakt, że: wnioskodawczyni posiada samochód KIA CEED z 2010 r. o wartości około 16.800 zł, zatem jego wysokość pozwala na dokonanie na nim zastawu skarbowego; jest właścicielką lokalu mieszkalnego o powierzchni 44,88 m2 położonego w Ł. na ulicy A 54A/78, dla którego Sąd Rejonowy dla Ł.-Ś. w Ł. prowadzi księgę wieczystą o numerze [...], na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu nieopłaconych składek na łączną kwotę 211.230,50 zł; żaden uprawniony do tego organ nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję oraz ZUS nie wyczerpał okresu dochodzenia należności. Organ dodał również, że w sprawie nie stwierdzono braku możliwości przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania na następców prawnych wnioskodawczyni.

Rozważając następnie możliwość umorzenia należności w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie", Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził po pierwsze, że zgromadzone w toku postępowania dowody nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych. W tym zakresie ZUS podkreślił, że pandemia COVID-19 nie uniemożliwiła całkowicie uzyskiwania dochodu, a poza tym nie można uznać, że jest to sytuacja trwała. Strona w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą i oczywiste jest, że klęska żywiołowa, ani inne nadzwyczajne wydarzenie nie były powodem zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej.

Dalej organ wskazał, że w toku postępowania wnioskodawczyni nie powołała się na problemy zdrowotne ani nie przedłożyła żadnych dokumentów obrazujących swój stan zdrowia. Ponadto w piśmie z 8 sierpnia 2020 r. oświadczyła, że jest aktualnie zdolna do wykonywania pracy zarobkowej, biorąc pod uwagę swój stan zdrowia. Wnioskodawczyni nie powołała się również na sprawowanie opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny. W związku z powyższym, zdaniem organu, nie można stwierdzić zaistnienia w niniejszej sprawie przesłanki ciężkiej choroby dłużnika lub sprawowania opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny uniemożliwiającej całkowicie uzyskiwanie dochodu. Ponadto organ zwrócił uwagę, że ubiegająca się o ulgę w spłacie należności w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym poinformowała, że w 2019 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychody w wysokości 35.162 zł, co potwierdza przedłożone zeznanie o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonywanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2019 (PIT-28). Z kolei we wnioskach o umorzenie należności i o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała, że w 2020 r. uzyskiwała następujące przychody:

1-29 lutego 2020r.: 5.259,00 zł (111 paragonów),

2-31 marca 2020 r.: 1.653,00 zł (51 paragonów),

19-31 maja 2020 r.: 2.951,00 zł (69 paragonów),

1-30 czerwca 2020 r.: 5.563,00 zł (103 paragony),

1-31 lipca 2020 r.: 4.793,00 zł (102 paragony),

1-31 sierpnia 2020 r.: 4.355,00 zł (92 paragony),

1-30 września 2020 r.: 4.590,00 zł (96 paragonów),

1-31 października 2020 r.: 4.450,00 zł (104 paragony).

Odnosząc się do przesłanki umorzenia należności określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ZUS wskazał na zgromadzone w toku postępowania informacje na temat sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej wnioskodawczyni i stwierdził, że obecny dochód w jej gospodarstwie domowym jest kwotą wyższą od minimum socjalnego ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, które za II kwartał 2020 r. dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego zostało określone na kwotę 3.154,95 zł. Przychód strony z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w ostatnich miesiącach wynosi ponad cztery tysiące, a ponadto również córka strony jest aktywna zawodowo. W związku z tym w niniejszej sprawie nie można uznać zaistnienia sytuacji ubóstwa. ZUS podkreślił, że sytuacja strony i dochody jej gospodarstwa domowego pozwalają na zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych i regulowanie należności w stosunku do ZUS, tym bardziej, że aneksem do umowy ratalnej z 8 października 2020 r. dostosowano wysokości rat do jej obecnej sytuacji finansowej. Zdaniem ZUS trudno uznać, że sytuacja finansowa działalności prowadzonej przez wnioskodawczynię jest na tyle trudna, by uznać ją za przesłankę umorzenia należności. Od lutego do października 2020 r. strona 2020 r. uzyskała przychody z tego tytułu rzędu 33.604 zł, a w całym 2019 r. uzyskała z tego tytułu łączne przychody w wysokości 35.162 zł. Zatem nie doszło do drastycznego pogorszenia obrotów. Ponadto z analizy wykazanych dochodów z działalności wynika, że od czerwca 2020 r. przychody te się zwiększyły i faktyczny spadek obrotów zauważyć można było w okresie od lutego do maja 2020 r., a z tego tytułu wnioskodawczyni otrzymała pomoc w ramach tzw. Tarczy antykryzysowej w postaci zwolnienia z obowiązku opłacania składek, czy wypłacenia świadczenia postojowego. ZUS zwrócił również uwagę, że nie ma wiedzy, w jaki sposób małżonek strony partycypuje w wydatkach związanych z utrzymaniem i jakie posiada dochody. Nie posiada także informacji, w jaki sposób i czy w ogóle ojcowie dzieci partycypują w wydatkach związanych z ich utrzymaniem.

W związku z powyższym Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził brak podstaw do umorzenia wnioskodawczyni należności z tytułu składek.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych A. E. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie:

1. obrazę art. 7 i 7a k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a.,

2. obrazę art. 81a k.p.a. w związku z:

- powierzchownym zbadaniem wniosku złożonego do ZUS w przedmiocie umorzenia części zaległych składek, a tym samym pominięcie interesu społecznego oraz słusznego

interesu obywatelki w związku ze staraniem się przez nią o częściowe umorzenie zobowiązań w świetle podanych przez nią okoliczności,

- niewłaściwie wyprowadzonymi wnioskami z ustalonego stanu faktycznego, co miało następnie wpływ na nierzetelnie dokonaną ocenę, że osiągane przez skarżącą dochody

umożliwiają jej regulowanie zobowiązań wobec ZUS bez nadmiernego uszczerbku finansowego dla siebie oraz swojej rodziny, podczas gdy skarżąca działa na granicy wydolności i wytrzymałości w związku z jej nadmiernym obciążeniem zarówno finansowym, jak i związanym ze skutkami ogólnoświatowej pandemii i dziejącymi się w jej obliczu dynamicznymi przemianami gospodarczymi w kraju, w tym nakładanymi restrykcjami oraz ograniczeniami na osoby prowadzące działalność gospodarczą, zwłaszcza w branży fryzjersko – kosmetycznej;

- myleniem przez ZUS pojęcia obrotu z dochodem, który był osiągany przez skarżącą w poszczególnych miesiącach 2020 r., co przyczyniło się do stwierdzenia przez ZUS, że skarżąca osiąga kwotę wyższą dla 3-osobowego gospodarstwa domowego niż kwota minimalna określona przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych wynosząca 3.154,95 zł;

- dokonaniem przez ZUS jednostronnej, nieobiektywnej oceny materiału dowodowego (ukierunkowanego wyłącznie na korzyść ZUS), prowadzącej do błędów w ustaleniach stanu faktycznego, w szczególności poprzez rozstrzygnięcie na niekorzyść skarżącej, bez oparcia w dowodach, że członkowie gospodarstwa domowego, tj. córka osiągająca dochody na poziomie 500 zł, nieubezpieczony i niepracujący syn, a także mąż, wbrew twierdzeniom skarżącej, przyczyniają się do osiągania przez rodzinę łącznego budżetu pozwalającego na normalne zaspokajanie potrzeb życiowych, podczas gdy dowody przeczą temu twierdzeniu;

- niezbadaniem wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno zostać oparte

ostateczne rozstrzygnięcie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem na przykład

wybiórcza ocena osiąganych przez skarżącą dochodów bez weryfikacji czy ich nieregularny wpływ rzeczywiście, a nie tylko teoretycznie pozwala na bieżące pokrywanie zobowiązań.

W oparciu o powyższe zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w zakresie złożonego wniosku o częściowe umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek, zobowiązanie ZUS Oddział w B. do przedłożenia odpisu akt w sprawie wniosku skarżącej o częściowe umorzenie składek oraz przeprowadzenie dowodu z wydruku z kasy fiskalnej za okres 02.11.2020 r. - 30.11.2020 r. oraz 01.12.2020 r. - 31.12.2020 r. z uwagi na brak przedstawienia tych wydruków na etapie składania wniosku o umorzenie do ZUS.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważyła co następuje :

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 t.j.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej "p.p.s.a" sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, w rozpoznawanej sprawie sąd stwierdził naruszenie przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] oraz poprzedzająca ją decyzja tego organu z [...] odmawiającą A.E. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 133.552,13 zł oraz z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 113.142,14 zł.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć organów stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz.266.) - dalej: "u.s.u.s."

Jak wynika z akt sprawy przedmiotem rozpoznania był wniosek skarżącej z 20 lipca 2020 r. o umorzenie części zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek oraz o zezwolenie na utrzymanie układu ratalnego na dotychczasowym poziomie.

Na wstępie rozważań zauważyć należy, że ustawa z dnia 15 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość umorzenia przez Zakład należności z tytułu składek w całości lub w części na zasadach określonych w tej ustawie oraz wydanym w oparciu o jej przepisy rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. ( art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ). Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia oraz dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s. ) na podstawie art. 32 u.s.u.s. przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

Przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności wymienione zostały enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i stanowią je sytuacje, w których:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art.13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności, przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postepowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie ma charakter wyczerpujący. Stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zadłużenia.

Dalej wskazać należy, że w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., przewidziana została możliwość ich umarzania w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym delegację ustawową do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad umarzania takich należności ustawodawca doprecyzował, że przy określaniu przesłanek mających uzasadniać umorzenie, należy wziąć pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów publicznych (por. wyrok NSA z 20 marca 2007 r. o sygn. II GSK 345/06 )

Zasady umarzania należności wobec ubezpieczonych – płatników składek reguluje rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie). Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Niewątpliwie do tej kategorii ubezpieczonych zalicza się przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacenia składek na swoje ubezpieczenie społeczne. W orzecznictwie podkreśla się, że przy umarzaniu nieopłaconych przez nich należności nie stosuje się wymogu zaistnienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, lecz zawsze ocenia się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny po ewentualnym opłaceniu należności, z uwzględnieniem jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej (por. wyroki NSA: z 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08 LEX nr 564200; z 21 stycznia 2009 r., II GSK 650/08 LEX nr 484039; z 25 sierpnia 2010 r., II GSK 724/09 LEX nr 746112; z 19 lutego 2015 r., II GSK 2366/13 LEX nr 1772240; z 9 kwietnia 2015 r., II GSK 406/14 LEX nr 1775041).

Wymaga podkreślenia, że decyzje wydawane przez Zakład na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. są decyzjami opartymi na konstrukcji uznania administracyjnego, na co wskazuje użyte w nim sformułowanie "Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4". Powyższe oznacza, że jeżeli wystąpią wymienione w tym przepisie okoliczności organ uprawniony może, ale nie musi umorzyć należności. W świetle, ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ. Organ ma zatem prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie, ma obowiązek wyjaśnić dokładnie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy w świetle wszystkich przepisów prawa znajdujących zastosowanie w sprawie, wypełniając normę z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Ciąży na nim także obowiązek sporządzenia wnikliwe i logiczne, wyjaśniającego przesłanki którym się kierował uzasadnienia decyzji, jak obliguje art. 107 § 3 k.p.a.

Dokonując kontroli decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego, sąd jest zobowiązany zatem do oceny, czy postępowanie administracyjne było prowadzone prawidłowo i czy organ przy wydawaniu decyzji dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki i czy ocena dowodów zawarta w motywach decyzji w sprawie umorzenia nie jest dowolna.

Ustawodawca nie pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych całkowitej swobody co do wyboru rozstrzygnięć, ani też nie zezwolił na dowolność. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia (por. wyrok NSA z 8 września 2015 r., II GSK 1807/14 LEX nr 2091899) ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny. W tych sprawach konieczne jest także zastosowanie zasady zawartej w art. 7 k.p.a. in fine ustanawiającej obowiązek uwzględnienia przy orzekaniu zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywatela. Zatem w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych ( por. wyrok NSA z 21 lutego 2007 r. II GSK 301/06 LEX nr 325379).

Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśnił, że interes publiczny nie powinien być rozważany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata należności powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa nie jest zgodna z interesem publicznym, jednocześnie nie jest zgodna również z interesem obywatela (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r. III SA 3118/01 publ. w POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r. II GSK 345/06 LEX nr 321267; z 21 maja 2009 r. II GSK 1045/08 LEX nr 564200; z 8 lipca 2015 r. II GSK 1502/14 LEX nr 1795849). Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, że opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2016 r. II GSK 349/09 LEX nr 596776). Charakter uznaniowy decyzji wymaga zatem przeprowadzenia analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie nie można oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. W orzecznictwie NSA podkreśla się również, że zawsze należy brać pod uwagę z punktu widzenia omawianych przesłanek umorzenia, nie tyle przyczyny powstania zadłużenia, co sytuację finansową wnioskodawcy, a przede wszystkim jej wpływ na możliwość spłaty zadłużenia (por. wyrok NSA z 8 lipca 2015 r. II GSK 1502/14 LEX nr 1795849 ).

W rozstrzyganej sprawie nie jest sporne, że w odniesieniu do skarżącej nie zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności należności z tytułu zaległych składek. Strona reguluje swoje zaległe zobowiązania w systemie ratalnym, prowadzi działalność gospodarczą oraz posiada majątek umożliwiający ewentualne przymusowe dochodzenie zaległości. Jednakże w ocenie sądu organ administracji nie dokonał prawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego, a wyciągnięte wnioski nie uwzględniają przedstawionego wyżej rozumienia przepisów prawa materialnego - § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 roku. Jeszcze raz podkreślić należy, że zawarte w nim wyliczenie jest wyliczeniem przykładowym, zaś katalog ważnych przyczyn jest otwarty. Nie może umknąć z pola widzenia, że z dyspozycji art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wynika, iż należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach. Organ realizując dyrektywę wynikającą z tego przepisu i badając, czy w konkretnej sprawie "uzasadniony przypadek" występuje, powinien przeanalizować wszystkie okoliczności sprawy. Bez wątpienia za taką okoliczność uznana może być wywierająca negatywny wpływ na działalność gospodarcza skarżącej pandemia korona wirusa. Branża, w której działa skarżąca została szczególnie dotknięta nałożonymi przez rząd obostrzeniami, a sam fakt że przychody z prowadzonej przez stronę działalności w ocenie organu uległy nieznacznemu obniżeniu nie świadczy o tym, że dochody z tej działalności nie spadły znacznie z uwagi na znaczny wzrost kosztów jej prowadzenia, czego organy nie ustaliły.

Nie bez znaczenia dla oceny wniosku skarżącej jest także podnoszona przez nią okoliczność "narastania" zadłużenia mimo podejmowania przez nią wysiłków w celu spłaty w systemie ratalnym zadłużenia wobec Zakładu. W niniejszej sprawie organ pominął rozpoznanie wniosku z uwzględnieniem dokonywanych przez stronę ratalnych spłat zaległości w systemie po 500 zł miesięcznie od 2017 roku. Zachowanie skarżącej wskazuje na chęć współpracy z Zakładem w przynajmniej częściowej spłacie swojego zadłużenia. Tym czasem w rozstrzyganej sprawie przy ocenie wniosku skarżącej w ogóle nie rozważono okoliczności, czy w związku z dokonywaniem powyższych spłat występuje "zmniejszanie" zadłużenia wnioskodawczyni, czy też mimo podejmowanych przez nią wysiłków jej zadłużenie "narasta" doprowadzając do sytuacji, w której strona nie będzie wstanie nigdy uwolnić się ze spirali zadłużenia. Okoliczność ta powinna zostać wnikliwie zbadana i rozważona przez organ prowadzący postępowanie o zastosowanie ulgi.

Organ administracji nie dokonał także pełnej i prawidłowej analizy sytuacji materialnej skarżącej, której jedynym źródłem utrzymania są dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, nie przeanalizował w wystarczającym stopniu wielkości dochodów jej gospodarstwa domowego (nie przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej) w kontekście możliwości zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych jej rodziny. Nie skonfrontował tych ustaleń w kontekście minimum socjalnego i minimum egzystencji oraz wysokości obciążającego skarżącą zadłużenia, które według organu administracji wynosi łącznie ponad 246.000 zł.

Skarżąca w swoich pismach podkreślała, że zmuszona jest do realizacji zobowiązań wobec ZUS wynikających z układu ratalnego kosztem innych bieżących zobowiązań co doprowadzić może do utraty przez nią możliwości dalszego prowadzenia działalności będącej źródłem utrzymania jej i rodziny. W orzecznictwie sądowym za utrwalony należy uznać pogląd, zgodnie z którym, sytuacja, w której zapłata zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie jest zgodna nie dość, że z interesem zobowiązanego, to jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (tak w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt II GSK 1837/13 LEX nr 1637111, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 27 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Rz 304/14 LEX nr 1469972).

W rozstrzyganej sprawie organ nie wyjaśnił także przyczyn, dla których mimo wyraźnego w tym zakresie wniosku strony skarżącej w ogóle nie rozważył możliwości częściowego umorzenia jej zaległości co od początku było intencją jej wniosku. Przepis art. 28 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Z brzmienia tego przepisu wynika więc, że nie może nastąpi umorzenie samych składek bez umorzenia należności ubocznych, ponieważ w przypadku umorzenia składek, z mocy prawa nastąpi także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i opłaty dodatkowej. Nie ma natomiast przepisu, który zabraniałby umorzenia samych należności ubocznych. Zakład ma więc możliwość umorzenia na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. samych należności ubocznych w całości lub w części, co organ orzekający rozważy przy ponownym rozpoznawaniu sprawy.

Rozpoznając ponownie sprawę organ przeprowadzi uzupełniające postępowanie dowodowe ustalając rzeczywisty poziom dochodów w gospodarstwie domowych skarżącej (a nie tylko przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej), a następnie dokona oceny jej sytuacji w kontekście wysokości kwot minimum socjalnego, stanu jej zadłużenia i rozważy możliwość przyznania stronie częściowej ulgi w spłacie jej zaległości wobec Zakładu uwzględniając realizację przez stronę dotyczącego ich układu ratalnego.

Reasumując wskazać należy, że w ocenie sądu organ w niniejszej sprawie dopuścił się naruszenia przepisów o postępowaniu, tj. art. 7, 77 § 1, 80, a także art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia wyeliminowanie skarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji z obrotu prawnego, o czym orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c oraz 135 p.p.s.a

O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200, 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r, poz. 265.).

EC