Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 81/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 3 pkt 21, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (sprawozdawca), Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Sędzia WSA Katarzyna Radom, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 września 2022 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości .


UZASADNIENIE

Postępowanie w sprawie wszczęte zostało wnioskiem W. S. (dalej: strona, skarżący) z dnia [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką R. S. (dalej: matka, strony, skarżącego)

Decyzją z dnia [...] nr. [...], wydaną z powołaniem się na przepisy art. 17 ust. 1-4 oraz art. 20 ust. 1-3, art. 23, art. 24 ust. 1, ust. 2a i ust. 4, art. 26 ust. 1, art. 32 ust. 1d ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111; dalej u.ś.r.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1466), Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2018 r., poz. 1497) oraz art. 104 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021r. poz. 735; dalej: k.p.a.), działający z upoważnienia Wójta Gminy D. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy D. (dalej: organ I instancji) orzekł o odmowie przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego na jej matkę ur. 27.09.1938r. z powodu zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b. u.ś.r..

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji poczynił następujące ustalenia:

1/ matka strony:

- posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane w dniu [...] przez Powiatowy Zespół d.s. Orzekania o Niepełnosprawności w D. na stałe (nr [...]) , ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...];

- ze względu na wiek (83 lata) cierpi na schorzenia starcze tj. demencja, schorzenia słuchu i nadciśnienie;

- ma 3 dzieci, synów , a to: stronę , drugiego syna G. zamieszkałego D. oraz trzeciego syna M. , zamieszkałego w P. , w odległości około 300 km od matki;

2/ strona pozostaje w związku małżeńskim, posiada 2 dzieci w wieku szkolnym, żona strony zamieszkuje z dziećmi w innej miejscowości ([...] P.);

3/ drugi syn (lat 49) matki strony nie pracuje , zamieszkuje on w osobnym pokoju usytuowanym w tym samym budynku co mieszkanie matki, ma zapewniony dostęp do wspólnej łazienki, prowadzi odrębne gospodarstwo domowe.

Do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego strona dołączyła świadectwa pracy. Ostatni dokument potwierdzający jej zatrudnienia to umowa zlecenia zawarta na czas określony od [...] do [...] oraz kartę rejestracyjną bezrobotnego.

Strona odwołała się od decyzji pierwszo-instancyjnej , podnosząc zarzuty naruszenia:

1) prawa materialnego, a to:

- art. 17 ust. 1b u.ś.r., przez ich błędną wykładnię oraz odmowę przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego na jego matkę, mimo spełniania wszelkich przesłanek określonych w ww. ustawie;

- poprzez nie uwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r., sygn. akt K 38/13, który wskazał, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo o świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.;

2) prawa procesowego, a to:

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. k.p.a., przez niepodjęcie wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony oraz niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, jak również dowolną jego ocenę, przejawiającą się w szczególności niepodjęciem żadnych czynności zmierzających do ustalenia prawdy materialnej, a co za tym idzie uznanie okoliczności dotyczących zasadności wydania przedmiotowej decyzji za udowodnione wbrew dyspozycji przepisu art. 80 k.p.a.;

- art. 8 k.p.a., przez przeprowadzenie postępowania w sposób, który wzbudził u strony wątpliwości co do szczegółowego i pełnego rozpatrzenia sprawy przez organ pierwszej instancji, a zatem działanie w sposób podważający zasadę zaufania uczestników do władzy publicznej.

W motywach decyzji ostatecznej Kolegium stwierdziło, że spełnione zostały jedynie dwie z trzech określonych w ww. przepisie przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz pozostawanie strony i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.

Natomiast dowody zebrane w trakcie postępowania administracyjnego w postaci: rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 15 lipca 2021 r. oraz ocena sytuacji i wnioski pracownika socjalnego, zdaniem Kolegium , jednoznacznie wskazują, że strona nie sprawuje stałej opieki nad matką, w stopniu uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia, a matka strony nie wymaga takiej opieki. Z dowodów tych wynika, że matka strony (83 lata) sama wychodzi do toalety (tylko w nocy jest pampersowana), sama się myje, czasami przy pomocy syna, ale to ją krępuje. Posiłki przygotowane przez syna i synową sama podgrzewa i zjada, kontroluje zażywanie swoich lekarstw. Matka strony porusza się bez kuli, czasami przy pomocy kul chodzi po schodach. W dniu [...] pracownik socjalny udał się do miejsca zamieszkania matki strony celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W miejscu jej zamieszkania zastał osobę, której dotyczy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, która sama zeszła ze schodów (z I piętra) i otworzyła drzwi. Poinformowała pracownika socjalnego, że syn pojechał po zakupy. Z akt sprawy wynika, że strona organizuje wizyty lekarskie, umawia wizyty i wykupuje lekarstwa, zawozi matkę do lekarzy, przynosi i przygotowuje opał, pali w piecu, utrzymuje czystość w pomieszczeniu, przebiera bieliznę pościelowa. Podczas przeprowadzania wywiadu w mieszkaniu przybywała także synowa matki strony oraz jej wnuk.

Organ II instancji zwrócił uwagę na to , że podstawowe czynności domowe tj. sprzątanie, przygotowywanie posiłków, przebieranie pościeli, przygotowanie opału i ogrzewanie mieszkania oraz robienie zakupów są wykonywane w każdym gospodarstwie domowym i to z reguły przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu prac. Czynności te mogą być wykowywane przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu. Konieczność podejmowania takich czynności nie może zatem zostać uznana za uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Również pomoc w higienie osobistej, czy też realizacja recept, płacenie rachunków, umawianie wizyt lekarskich i wożenie do lekarzy, w sytuacji gdy matka strony jest osobą samodzielną (sama porusza się po mieszkaniu, sama odgrzewa posiłki, sama się myje, sama zażywa i przygotowuje leki) nie może być uznane za przeszkodę w podjęciu zatrudnienia przez stronę. Czynności wykonywane przez syna mogą być bowiem, bez przeszkód, wykonywane po pracy.

Ponadto organ ustalił, że w osobnym pokoju usytuowanym w tym samym budynku, co mieszkanie matki mieszka jej drugi syn (ma dostęp do wspólnej łazienki). Drugi syn mógłby wspomóc brata, choćby w nadzorze nad samopoczuciem matki.

Kolegium nie podzieliło natomiast stanowiska organu I instancji w zakresie interpretacji przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r.. W tym zakresie powołało się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13, z którego wynika ,że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego zróżnicowanie uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego od powstania niepełnosprawności najpóźniej przed ukończeniem 25 roku życia jest niezgodne z Konstytucją RP. Stąd nie ulega wątpliwości, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści po wejściu w życie omawianego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, tj. od dnia 23 października 2014 r. (data opublikowania wyroku TK w Dzienniku Ustaw).

Organ II instancji powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego , w którym ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. , która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyroki NSA z 6 lipca 2016r., sygn. akt I OSK 223/16, z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16, z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt I OSK 1853/16, z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16 i z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1512/16 . Z powyższego wynika, że nie może być przeszkodą w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego data powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki.

Jednak - jak stwierdził dalej organ odwoławczy - materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje na to, że nie wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zostały w sytuacji strony spełnione. Jak już wskazano wyżej jedną z tych przesłanek jest konieczność sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą takiej opieki wymagającą. Zdaniem Kolegium , skoro matka strony nie wymaga stałej i długotrwałej opieki w stopniu uniemożliwiającym podjęcie przez opiekuna jakiegokolwiek zatrudnienia (na co jednoznacznie wskazują zebrane w sprawie dowody), to brak jest podstaw do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego.

Końcowo organ II instancji podkreślił , że orzeczenie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest podejmowane przez organ administracji w warunkach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ nie ma swobody wyboru, a przyznać prawo do tego świadczenia może tylko po spełnieniu ściśle określonych przez ustawodawcę przesłanek.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W., w której skarżący wniósł o:

- uchylenie obu decyzji wydanych w sprawie i orzeczenie o przyznaniu skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego na jego matkę od dnia złożenia przez niego wniosku;

- zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego zgodnie z normami prawem przepisanymi

Skarżący ponowił zarzuty podniesione w odwołaniu i dodatkowo podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

art. 84 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nie zwrócenie się do biegłego lekarza z zakresu psychologii i psychiatrii celem wydania opinii dot. możliwości

samodzielnego funkcjonowania matki skarżącego.

Kolegium odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie , podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we W., zważył co następuje:

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), dalej p.p.s.a. sąd administracyjny dokonując kontroli zgodności z prawem aktu administracyjnego rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami sformułowanymi w skardze i wyartykułowanymi w niej wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że bada sprawę w całokształcie jej okoliczności prawnych i faktycznych , biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków sformułowanych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Oceniając zatem wyłącznie pod takim kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że nie narusza ona prawa.

Podstawę materialnoprawną orzekania o przedmiotowym świadczeniu stanowi art. 17 u.ś.r. , wedle którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1)matce albo ojcu,

2)opiekunowi faktycznemu dziecka,

3)osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4)innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia przesłanki wskazane w tym przepisie. Przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji odmówiły skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką między innymi ze względu na to ,że zakres sprawowanej opieki nad matką nie stanowi przeszkody do podjęcia zatrudnienia , a nadto nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania pracy zarobkowej . Przypomnieć w tym miejscu należy ,że ustawodawca na użytek regulacji , jaką stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych , zawartym w art. 3 tej ustawy w pkt 21, sformułował legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez który rozumie się:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przytoczony przepis art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. wprost odsyła do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych ( tj. Dz.U. 2020, poz.426) , która w art.4 ust.1 stanowi ,że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Jednocześnie wydane na podstawie art.6 c ust.9 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych rozporządzenie Ministra Gospodarki , Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności ( tj. Dz.U.2018r. poz.2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności , które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

W ust. 2 § 29 powołanego wyżej rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał ,że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3.

Taki też kontekst prawny , wynikający z przywołanych wyżej regulacji , powinny mieć na uwadze organy przy ocenie zakresu i "adekwatności" opieki sprawowanej nad osobą zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności. Konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże sposób sprawowania opieki nie został określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat celu tej regulacji, z której wynika, że musi mieć ona charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Niewątpliwie określenia stała lub długoterminowa wskazują na to , że nie może to być świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie( zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15, LEX nr 2240790). Wobec tego przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona , jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swojego podopiecznego , przez co należy rozumieć także sytuację , w której oprócz sprawowania opieki , wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień jak i w nocy (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 28 września 2019r. sygn. akt II SA/Rz 691/19 LEX 2728961).

Dla rozstrzygnięcia zatem sprawy w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ustalenie , czy rodzaj lub ilość czynności z zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym , wykonywanych przez osobę ubiegająca się o świadczenie uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. W tym miejscu w ślad za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019r. sygn. akt II SA/Rz 535/19 LEX 2698568 powtórzyć należy ,że istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie oznacza to jednak zawsze i w każdej sytuacji konieczności całodobowego przebywania z taką osobą.

W badanej sprawie pozostaje poza sporem między stronami fakt , że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym ustalenie w tym zakresie organy oparły na orzeczeniu wydanym przez Powiatowy Zespół d.s. Orzekania o Niepełnosprawności w D. z dnia [...] nr [...], zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] na stałe;

Wynika z niego także konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji . W materiale aktowym sprawy znajduje się również orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] , z którego wynika, że matka skarżącego jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji , która to niezdolność istniała na dzień [...]. Z omawianego orzeczenia wynika także, że matka skarżącego jest leczona z powodu przewlekłych schorzeń układu wielonarządowych , w tym układu neuro-psycho- naczyniowego ,zaś powyższa dysfunkcja stwarza konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych .

Okoliczności związane ze sprawowaną opieką i jej zakresem były też weryfikowane przez pracownika socjalnego w toku przeprowadzonego w dniu [...] wywiadu środowiskowego. Na tej podstawie organ I instancji , orzekając w sprawie , nie miał wątpliwości co do tego ,że zakres sprawowanej opieki nie stanowi przeszkody do podjęcia przez skarżącego pracy zarobkowej . Jak trafnie stwierdziły organy obu instancji , większość czynności związanych z opieką nie jest niecierpiących zwłoki , są to zwykłe czynności dnia codziennego , mogą być wykonane przed lub po pracy. W każdym bądź razie stan zdrowia matki skarżącego nie wymaga od skarżącego stałej dyspozycyjności .

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 zawiera legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej , przez którą rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13,publ : http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować, tak jak w rozpatrywanej sprawie, niepodejmowanie pracy.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. , nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem , gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dorosłego dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, CBOSA). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Natomiast w sytuacji , gdy wymagająca opieki matka skarżącego nie jest osobą leżącą , wymagającą czynności pielęgnacyjnych , jest osobą samodzielnie spożywającą posiłki, załatwiającą potrzeby fizjologiczne , taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką jest co najmniej zachwiany albo nie istnieje.

W rozpoznawanej sprawie zostały zatem spełnione jedynie dwie z trzech określonych w tym cytowanym na wstępie przepisie art.17 u.ś.r. przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz pozostawanie skarżącego i jego matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.

Trafnie natomiast organy obu instancji uznały, że odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki , a mianowicie brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad matką, bowiem zakres jego obowiązków opiekuńczych nie wyklucza możliwości podejmowania prze niego pracy zarobkowej. .

Prawidłowo organy orzekające w sprawie oceniły, że brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad matką. Opieki nad niepełnosprawną matką skarżący nie wykonuje bowiem całodobowo przez 7 dni w tygodniu. Jak wynika z wywiadu środowiskowego matka skarżącego jest osobą samodzielną, sama porusza się po mieszkaniu , odgrzewa posiłki, sama się myje, zażywa leki. Wskazany przez skarżącego czas i zakres świadczenia przez niego osobistej opieki nad matką ,nawet z uwzględnieniem ograniczonej samodzielnej mobilności matki skarżącej , nie przekreśla bowiem - przy właściwym podziale obowiązków z bratem zamieszkującym w tym samym budynku co matka - - możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zważywszy ,że szereg( większość) obowiązków wykonywanych przez skarżącego ( np. przygotowanie posiłków , sprzątanie , pranie) związana jest z typowymi czynnościami wykonywanymi w każdym gospodarstwie domowym i te obowiązki mogą być wykonane przed lub po powrocie z pracy .

Zdaniem Sądu , omawiany przepis art.17 ust.1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych , w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiekolwiek pracy zarobkowej . Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w analizowanym przypadku. Ma bowiem rację Kolegium , kiedy wywodzi , że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia, czy też muszą z niego zrezygnować w związku z koniecznością sprawowania stałej, permanentnej i regularnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i to w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy.

W tym miejscu wymaga podkreślenia ,że w stanie gotowości do zapewnienia rodzicowi w podeszłym wieku ,wymagającemu opieki ze względu na stan zdrowia. , pozostaje każde dorosłe dziecko , co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Jak trafnie zauważyły organy obu instancji , w świetle bezspornych okolicznościach niniejszej sprawy, opieka sprawowana nad matką przez skarżącego , nie jest na tyle absorbująca, że obiektywnie - w kontekście jego sytuacji osobistej ( a więc wieku , stanu zdrowia) oraz rodzinnej, , - uniemożliwia mu jakąkolwiek aktywność zawodową w ramach powołanej już wyżej definicji art. 3 pkt 21 u.ś.r. .

Natomiast z literalnego brzmienia kwestionowanej decyzji nie sposób wywnioskować, że organ neguje wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną matką skarżącego , określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu, jak też niesporny udział skarżącego w opiece nad matką .

W związku z tym konkludując powyższe rozważania , należy zaaprobować stanowisko obu organów orzekających w sprawie , zobowiązanych do działania na podstawie i w granicach prawa ( art. 6 k.p.a.), że świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych , skarżącemu nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ,określonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r. , bowiem sprawowana przez niego opieka nad niepełnosprawną matką nie jest opieką , wymagającą niepodejmowania przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stwierdzenie powyższego oznacza, że zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do jej oddalenia w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.