Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 539/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - st. sekr. sąd. Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2012 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania; oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu 30 czerwca 2004 r. W. S. zwrócił się do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ż. z wnioskiem o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2004. Składając wniosek zobowiązał się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i połozonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu ONW. Wnioskodawca zadeklarował działki rolne o powierzchni 265,31 ha jednak na skutek przeprowadzonego postępowania ustalono, że powierzchnia działek faktycznie uprawianych wynosi 242,61 ha. Do takiej powierzchni – decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ż. z dnia [...] września 2005 r. – producent rolny otrzymał płatność w wysokości 17.775,15 zł.

Kolejnym wnioskiem z dnia 16 maja 2005 r. producent zwrócił się o przyznanie ww. płatności za rok 2005 deklarując działki rolne o powierzchni 271,15 ha. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. Kierownik BP ARiMR w Ż. przyznał wnioskodawcy płatność do zadeklarowanej powierzchni w wysokości 21.083,96 zł.

W dniu 15 maja 2006 r. W. S. złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2006 deklarując działki rolne o powierzchni 38,09 ha. W związku z tym, że suma działek rolnych zgłoszonych do płatności ONW była mniejsza od wielkości podjętego zobowiązania, producent rolny został wezwany do złożenia wyjaśnień. W odpowiedzi złożył korektę wniosku wskazując, że powierzchnia gruntów rolnych w jego gospodarstwie uległa zmniejszeniu w związku z utratą dzierżawy. Wobec tego Kierownik BP ARiMR w Ż. decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. przyznał wnioskodawcy płatność w kwocie 6.818,11 zł, do zadeklarowanej powierzchni 38,09 ha.

W dniu 15 maja 2007 r. do BP ARiMR w Ż. wpłynął wniosek W. S. o przyznanie płatności ONW za rok 2007. Wnioskodawca zadeklarował powierzchnię działek identyczną jak w roku 2006. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. Kierownik BP ARiMR w Ż. przyznał skarżącemu – podobnie jak rok wcześniej – płatność w kwocie 6.818,11 zł. Kwota ta podobnie jak kwota płatności przyznanych za poprzednie lata została przelana na rachunek bankowy wnioskodawcy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

W związku z tym, iż producent rolny nie dotrzymał zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na części działek rolnych położonych na obszarach ONW, przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności, Kierownik BP ARiMR w Ż., działając z upoważnienia Prezesa ARiMR, zawiadomieniem nr [...] z dnia [...] maja 2010 r. poinformował go o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu ONW przyznanych za lata 2004-2007.

Pismem z dnia 21 czerwca 2010 r. organ wezwał stronę do złożenia wyjaśnień w sprawie.

W odpowiedzi W. S. wskazał, że zmniejszenie gospodarstwa rolnego w 2006 r. wynikało z wypowiedzenia umowy dzierżawy przez Agencję Nieruchomości Rolnych w B. Oświadczył, iż przedmiotowe grunty użytkowane są w sposób rolniczy przez kolejnych właścicieli i dzierżawcę. Podsumowując producent rolny zwrócił się o uwzględnienie wskazanych okoliczności - jako siły wyższej, na którą nie miał wpływu.

W dniu [...] lipca 2010 r. Kierownik BP ARiMR w Ż. działając z upoważnienia Prezesa ARiMR decyzją nr [...] ustalił W. S. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW w wysokości 31.147,01 zł.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, że w roku 2004 zgłosił do płatności obszarowych swoje gospodarstwo oraz gospodarstwo dzierżawione od Agencji Nieruchomości Rolnych w B. Przedmiotowe gospodarstwo zostało wydzierżawione na okres 10 lat, z możliwością przedłużenia na kolejne 10 lat. Występująca od 2000 r. klęska suszy spowodowała jednak, że skarżący musiał przerwać dzierżawę. Skarżący stwierdził, że grunty wchodzące w skład tego gospodarstwa zostały w części sprzedane, a w części wydzierżawione, a ich nowi użytkownicy także wnioskowali o płatności z tytułu ONW.

Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2010 r. W uzasadnieniu przedstawił w pierwszej kolejności dotychczasowy przebieg postępowania – w szczególności kolejne wnioski producenta oraz wydane w przedmiocie tych wniosków decyzje o przyznaniu płatności. Następnie wyjaśnił, że zgodnie z art. z art. 29 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98 poz. 634, z późn. zm.), Prezes Agencji ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Wskazał, że wypłacone nienależnie W. S. w latach 2004-2006 środki publiczne z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania pochodzą ze środków z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), a środki za rok 2007 pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 lit. a ustawy.

Organ podkreślił również, że wnioskodawca występując po raz pierwszy o płatność ONW podpisał zobowiązuje się do prowadzenia działalności rolniczej powierzchni nie mniejszej od tej, za którą otrzymał płatność w pierwszym roku z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez okres 5 lat od dnia otrzymania tej płatności.

Następnie – odnosząc się do argumentacji beneficjenta zawartej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – organ zaznaczył, że możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu płatności z tytułu ONW w sytuacji zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych położonych na obszarze ONW na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy, sprzedaży, dzierżawy, lub innej umowy została wprowadzona na mocy § 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 9 marca 2006 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 42, poz. 278). Dopiero po powyższej nowelizacji producent rolny mógł uwolnić się od obowiązku zwrotu płatności, jeżeli spełnił warunki wskazane w § 9 ust. 2a znowelizowanego rozporządzenia ONW, tj. dostarczył w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania dziełek rolnych, odpowiednie oświadczenie podmiotu na rzecz, którego zostało przeniesione posiadanie tych działek.

Dalej organ II instancji wyjaśnił, że w sprawie niniejszej ma zastosowanie rozporządzenia Ministra Rolnictwa Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych wymagań i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania ‘Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 40, poz. 329 z późn. zm.), gdyż postępowanie w sprawie zostało wszczęte po dniu jego wejścia w życie, tj. po dniu 13.03.2009 r. Zgodnie zaś z § 9 ust 2 pkt 2 tego rozporządzenia jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, zwraca płatność ONW w części, która została przyznana do działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, których posiadanie zostało przeniesione na rzecz innego podmiotu, chyba że złoży niezwłocznie do kierownika biura powiatowego Agencji, na formularzu udostępnionym przez Agencję, oświadczenie podmiotu, na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie tych działek lub ich części, o zobowiązaniu tego podmiotu do:

- kontynuowania działalności rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 pkt 1, złożonym przez poprzedniego posiadacza działek rolnych lub ich części położonych obszarach ONW,

- zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty pomocy ONW, uzyskanej przez poprzedniego posiadacza działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, jaką posiadacz ten byłby zobowiązany zwrócić, gdyby zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na łych działkach rolnych lub ich częściach – w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w tiret pierwszym

- lecz nie później niż w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania Agencji do wyjaśnień, a gdy przeniesienie posiadania nastąpiło do dnia wydania decyzji w sprawie przyznania płatności ONW – nie później niż w terminie 14 dni od dnia doręczenia tej decyzji.

Prezes ARiMR stwierdził, że ww. warunki nie zostały spełnione. W. S. wskazał co prawda, że nowi użytkownicy gruntów będących wcześniej w jego posiadaniu, wnioskowali o płatności ONW i są skłonni podpisać stosowne oświadczenia, jednak w ocenie organu takie oświadczenia i tak nie mogłyby mieć znaczenia. Przepisy rozporządzenia z dnia 11 marca 2009 r. wymagają bowiem aby działki rolne i zobowiązania ONW zostały przekazane temu samemu podmiotowi. W niniejszej sprawie tak się jednak nie stało, ponieważ działki dzierżawione przez skarżącego zostały przez niego zwrócone do Agencji Nieruchomości Rolnych i dopiero ten podmiot wydzierżawił bądź sprzedał te działki osobom trzecim.

Następnie Prezes ARiMR wskazał, że zgodnie z § 9 ust. 5 pkt 1 ww. rozporządzenia, płatność ONW nie podlega zwrotowi, zgodnie z art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006, jeżeli zaniechanie działalności rolniczej, o którym mowa w ust. 1 nastąpiło na skutek rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone objęte zobowiązaniem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności. Jednocześnie jednak producent rolny jest zobowiązany w takim wypadku powiadomić Kierownika Biura Powiatowego w terminie 10 dni roboczych o zaistnieniu przedmiotowej okoliczności, na skutek której nastąpiło zaniechanie działalności rolniczej. W. S. nie poinformował organu o fakcie wypowiedzenia umowy dzierżawy we wskazanym terminie 10 dni roboczych. Jak wynika ze złożonych w sprawie dokumentów, o fakcie wypowiedzenia umowy dzierżawy przez ANR producent poinformował Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ż. dopiero w dniu 19 września 2006 r. W związku z tym ww. przepis nie może znaleźć w sprawie zastosowania.

Następnie Prezes ARiMR stwierdził, że w przypadku skarżącego nie mógł mieć zastosowania przepis dotyczący przedawnienia obowiązku zwrotu płatności, tj. art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92. Organ wskazał w tym zakresie, że pomiędzy datą płatności ONW za rok 2004, a datą powiadomienia skarżącego o nieuzasadnionym charakterze tej płatności nie upłynęło 10 lat. Wobec skarżącego nie mógł być natomiast zastosowany termin 4 lat, ponieważ skarżący nie działał w dobrej wierze.

W końcowej części uzasadnienia decyzji organ przedstawił sposób obliczenia kwoty nienależnie pobranych płatności oraz wyjaśnił zasady ustalenia odsetek od tej kwoty.

W skardze na powyższą decyzję skarżący podtrzymał swoje stanowisko wyrażone we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podkreślił zatem, że umowę dzierżawy zawarł z Agencją Nieruchomości Rolnych na 10 lat (0d 1994 r. do 2004 r.) z możliwością przedłużenia na kolejne 10 lat. Nie zamierzał rezygnować z dzierżawy gruntów, został jednak do tego zmuszony przez ww. Agencję, która jako powód odebrania gruntów wskazała zaleganie z czynszem, chociaż skarżący deklarował jego spłatę. Miał na ten cel wykorzystać właśnie przyznane mu płatności ONW oraz środki pozyskane z produkcji rolnej.

Podczas rozprawy skarżący oświadczył, że 205 ha dzierżawionych gruntów zostało mu odebrane przez Agencję Nieruchomości Rolnych w drodze egzekucji sądowej z uwagi na zaleganie z opłatą czynszu dzierżawnego za dwa pełne okresy płatności.

W dopowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych aktów administracyjnych sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na ten wynik, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.").

Z kolei zgodnie z art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2 .

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Prezesa ARiMR w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności zarówno z przepisami procesowymi, jak i z normami prawa materialnego, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego oraz, że przy jej wydawaniu nie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który mógłby mieć wpływ na wynik postępowania.

Zgodnie z art. 71 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L nr 153 z dnia 30 kwietnia 2004 r., str. 30, ze zm.) w przypadku zaistnienia nienależnych płatności, indywidualny beneficjent środka rozwoju obszarów wiejskich jest zobowiązany do zwrotu kwoty zgodnie z art. 49 rozporządzenia (WE) nr 2419/2001. Jak wynika z powyższego, zasadą jest, że nienależne płatności m.in. z tytułu dopłat ONW podlegają zwrotowi. Warunki zwrotu określa art. 49 rozporządzenia nr 2419/2001.

Rozporządzenie nr 2419/2001 - mimo uchylenia przez art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych rozporządzeniem Rady (WE) 1782/2003 i (WE) 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) 479/2008 (Dz. Urz. UE L nr 141 z dnia 30 kwietnia 2004 r., str. 18) - nadal obowiązuje co do wniosków pomocowych dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed 1 stycznia 2005 r. W sprawie niniejszej okres pomocowy rozpoczął się w 2004 r., zatem warunki zwrotu nienależnej pomocy reguluje art. 49 rozporządzenia nr 2419/2001.

Dokonując wykładni art. 49 rozporządzenia nr 2419/2001 należy mieć na względzie, że zasadą jest zwrot nienależnie pobranych płatności. Dla powstania obowiązku zwrotu nienależnej płatności nie jest jednak potrzebne wykazywanie przez organ, że płatność została uzyskana w złej wierze, konieczne jest natomiast wykazanie, że płatność była nienależna, bowiem warunki do jej uzyskania nie zostały zachowane.

Na gruncie prawa krajowego zwrot nienależnie pobranych płatności dokonuje się co do zasady w oparciu o art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zgodnie z którym,

Prezes Agencji ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1. pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2. krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Wypłacone skarżącemu środki publiczne za lata 2004-2006 z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania pochodzą ze środków z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2, natomiast środki publiczne za rok 2007 z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania pochodzą ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy.

Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2011 r. Prezes ARiMR (w którego imieniu działał Dyrektor Oddziału ARiMR) utrzymał w mocy decyzję własną (wydaną w imieniu Prezesa ARiMR przez Kierownika BP ARiMR) z dnia [...] lipca 2010 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW). Określona w decyzji kwota nienależnie pobranych płatności w wysokości 31.147,01 zł powstała w związku niedotrzymaniem przez stronę zobowiązań wieloletnich ONW, powstałych z dniem wypłaty płatności ONW za 2004 r. przyznanych decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] września 2005 r. do powierzchni 242,61 ha.

Niesporne w sprawie jest to, iż skarżący składając pierwszy wniosek o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (na rok 2004) zobowiązał się do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od tej, za jaką otrzymał pierwszą płatność z tytułu ONW (tj. 242,61 ha) przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej pomocy. Z akt sprawy wynika, iż środki finansowe z tytułu ONW zostały przekazane na rachunek bankowy skarżącego w dniu 3 października 2005 r. Zatem 5-letni okres zobowiązania należy liczyć od tego dnia, tak więc trwał on do 3 października 2010 r. Niesporne jest również to, że już od roku 2006 skarżący nie kontynuował zobowiązania ONW w zakresie przyjętego zobowiązania, gdyż na skutek rozwiązania umowy dzierżawy z Agencją Nieruchomości Rolnych utracił posiadanie działek o łącznej powierzchni 205 ha.

W związku z powyższym podkreślenia wymaga, że już tylko okoliczność zaniechania działalności rolniczej na całym obszarze ONW w 2006 r., była wystarczającą przesłanką do ustalenia, że pobrane płatności były nienależne i orzeczenia o ich zwrocie, wobec treści § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 11 marca 2009 r., zgodnie z którym, jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 pkt 1 (...), to zwraca część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których zaniechał prowadzenia tej działalności, za cały okres jej pobierania, gdy łączna powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej 1 ha – (analogiczne przepisy zawierały rozporządzenia ONW z dnia 14 kwietnia 2004 r. i 11 kwietnia 2007 r.).

Jednocześnie należało mieć na uwadze, iż zgodnie z § 9 ust. 2 pkt 2 ww. rozporządzenia w przypadku, gdy rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, zwraca płatność ONW w części, która została przyznana do działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, których posiadanie zostało przeniesione na rzecz innego podmiotu, chyba że rolnik złożył niezwłocznie do kierownika biura powiatowego Agencji, na formularzu udostępnionym przez Agencję, oświadczenie podmiotu, na rzecz powiatowego Agencji, na formularzu udostępnionym przez Agencję, oświadczenie podmiotu, na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie tych działek lub ich części, o zobowiązaniu tego podmiotu do:

- kontynuowania działalności rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 pkt 1, złożonym przez poprzedniego posiadacza działek rolnych lub ich części położonych obszarach ONW,

- zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty pomocy ONW, uzyskanej przez poprzedniego posiadacza działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, jaką posiadacz ten byłby zobowiązany zwrócić, gdyby zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na łych działkach rolnych lub ich częściach – w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w tiret pierwszym

- lecz nie później niż w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania Agencji do wyjaśnień, a gdy przeniesienie posiadania nastąpiło do dnia wydania decyzji w sprawie przyznania płatności ONW – nie później niż w terminie 14 dni od dnia doręczenia tej decyzji.

Jak zatem widać wyłącznie obowiązku zwrotu płatności na podstawie ww. przepisu jest obwarowane określonymi warunkami. Te zaś – jak trafnie zauważył Prezes ARiMR w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – nie zostały w niniejszej sprawie spełnione. Co prawda skarżący zadeklarował, iż nowi właściciele i dzierżawcy odebranych mu działek wnioskowali o płatność ONW i są skłonni podpisać wymagane oświadczenia, jednak ostatecznie oświadczenia takie nie zostały złożone. Należy przy tym zauważyć, że nawet złożenie wspomnianych oświadczeń nie mogło dowodzić skutecznego przejęcia od skarżącego zobowiązania ONW przez nowych posiadaczy działek zgłoszonych przez skarżącego do pierwszej płatności w roku 2004. To bowiem Agencja Nieruchomości Rolnych, a nie skarżący, przekazywała te działki nowym właścicielom bądź dzierżawcom po uprzednim rozwiązaniu umowy dzierżawy ze skarżącym.

Ponadto wskazać należy, że przypadek rozwiązania umowy dzierżawy przez wydzierżawiającego może być okolicznością zwalniającą z obowiązku zwrotu płatności na gruncie § 9 ust. 5 rozporządzenia z 11 marca 2009 r. Muszą być jednak dopełnione obowiązki warunkujące odstąpienie od żądania zwrotu, o których mowa w art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006. Zgodnie bowiem z § 9 ust. 5 płatność ONW nie podlega zwrotowi, zgodnie z art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006, jeżeli zaniechanie działalności rolniczej, o którym mowa w ust. 1, nastąpiło na skutek rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone objęte zobowiązaniem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności. Co jednak istotne art. 47 ust. 2 rozporządzenia wprowadza obowiązek zgłoszenia przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi wystąpienia przedmiotowej okoliczności, na skutek której nastąpiło zaniechanie działalności rolniczej, terminie 10 dni roboczych. Analogiczny obowiązek zawiera również art. 39 ust. 2 Rozporządzenia nr 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/199 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L 153 z 30 kwietnia 2004 r.), powołany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Z powyżej powołanych przepisów wynika zatem, że do zniesienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności nie jest wystarczające wyłącznie wystąpienie okoliczności określanych jako przypadki siły wyższej. Konieczne jest bowiem, w przypadku wystąpienia tych okoliczności, powiadomienie o ich wystąpieniu na piśmie właściwego organu w określonym terminie. Jeżeli producent rolny nie dopełnił tego wymogu, ustalenie przez organ zaniechania działalności rolniczej obliguje do wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności. W takiej sytuacji nie ma bowiem żadnego znaczenia przyczyna, dla której producent rolny zaniechał działalności rolniczej.

Nie ulega wątpliwości, że skarżący nie zgłosił w wymaganym terminie okoliczności odebrania mu dzierżawionych gruntów przez Agencję Nieruchomości Rolnych. Uczynił to bowiem dopiero na wezwanie organu w dniu 19 września 2006 r. w związku z kontrolą zobowiązań wieloletnich ONW.

W przedmiotowej sprawie – jak słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji – nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności, ponieważ pierwsza płatność ONW miała miejsce [...] października 2005 r., a decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności została skarżącej doręczona 16 lipca 2010 r., a więc przed upływem 10 lat od daty płatności. Zgodnie zaś z art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 obowiązek zwrotu, nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres przedawnienia ulega skróceniu do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze. Trudno jednak uznać, że skarżący działał w dobrej wierze. Pomimo zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej na części działek wobec ich utraty w drodze egzekucji, nie powiadomił bowiem we właściwym czasie o tym fakcie organu, pomimo obowiązku przyjętego na siebie w pierwszym wniosku o płatności i pomimo wymagań wynikających ze stosowanego w sprawie rozporządzenia ONW.

Z tych wszystkich przyczyn zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca miała oparcie prawie materialnym, gdyż zaprzestanie prowadzenia przez skarżącego działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem stanowi samodzielną przesłankę zwrotu otrzymanych przez producenta rolnego płatności ONW. Oznacza to, że do powstania obowiązku zwrotu nie jest konieczne wystąpienie innych, dodatkowych okoliczności i sam fakt zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na określonym obszarze powoduje, że po stronie producenta rolnego powstaje obowiązek zwrotu otrzymanej płatności, zaś po stronie Prezesa ARiMR - obowiązek i uprawnienie do wydawania decyzji w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków.

W tych okolicznościach Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę