Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 938/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędziowie WSA Sławomir Antoniuk, Jacek Fronczyk (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2013 r. sprawy ze skargi H. K. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego E. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. M. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych i 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] września 2012 r., stosując art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił E.K. przyznania w drodze wyjątku renty rodzinnej dla jej małoletniego syna – H.K., po zmarłym ojcu – H.K.

W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę – członka rodziny osoby zmarłej. Dokonując analizy w tym aspekcie, organ stwierdził, że zmarły w wieku 45 lat ojciec dziecka posiada 5 lat, 7 miesięcy i 28 dni łącznego okresu ubezpieczenia. Ponadto w 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, udokumentowano 2 miesiące i 10 dni tych okresów. Z dniem [...] stycznia 2003 r. H.K. zaprzestał pobierania zasiłku dla bezrobotnych i do śmierci w dniu [...] lutego 2012 r., tj. przez ponad 9 lat, nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia ani innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W ocenie Prezesa ZUS, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia, zważywszy że w czasie wymienionej przerwy nie orzeczono wobec zmarłego całkowitej niezdolności do pracy. Organ zaznaczył przy tym, że wykazany przez matkę małoletniego dziecka dochód przypadający na jednego członka rodziny nie pozwala na uznanie, że dziecko pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Dlatego też, zdaniem organu, brak jest podstaw do przyznania renty rodzinnej małoletniemu H.K.

We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy E.K. wyraziła niezadowolenie z powyższej decyzji, wskazując, że zmarły ojciec jej małoletniego dziecka był alkoholikiem podejmującym wprawdzie leczenie, jednakże choroba ta stała się głównym powodem niewypracowania przez niego wymaganego okresu ubezpieczenia. Alkoholizm H.K. doprowadził także do dramatycznej sytuacji materialnej i bytowej rodziny, gdyż zakupione w kredycie hipotecznym mieszkanie zostało zlicytowane, natomiast ona sama musi spłacać dług po ojcu dziecka w kwocie 50.000 zł. Zajęcie komornicze na jej poborach miesięcznych powoduje, że na utrzymanie rodzina ma jedynie 1.100 zł, zaś brak mieszkania sprawia, że pozostają z synem bez zameldowania jako osoby bezdomne.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267), utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] grudnia 2012 r., nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku.

W motywach decyzji organ podał, że po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustalono, iż obecnie na przestrzeni 45 lat życia zmarłego ojca dziecka udokumentowano 7 lat, 11 miesięcy i 16 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci ojca dziecka (od dnia [...] lutego 2002 r. do dnia [...] lutego 2012 r.), zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, udokumentowano 2 lata i 26 dni tych okresów. W okresach od dnia [...] stycznia 2003 r. do dnia [...] listopada 2004 r., od dnia [...] marca 2006 r. do dnia [...] czerwca 2009 r. i od dnia [...] stycznia 2010 r. do chwili zgonu w dniu [...] lutego 2012 r. ojciec dziecka nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. Zdaniem Prezesa ZUS, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności, które mogłyby uzasadniać przerwy w ubezpieczeniu społecznym. Za szczególną okoliczność nie może być bowiem uznany alkoholizm zmarłego, gdyż samo wystąpienie schorzenia nie jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. W orzeczeniu z dnia [...] października 2012 r. lekarz orzecznik ZUS ustalił, że brak jest podstaw do stwierdzenia długotrwałej niezdolności do pracy przed dniem [...] lutego 2012 r. W ocenie Prezesa ZUS, w sprawie również nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, gdyż matka dziecka uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 4.259,67 zł, co pozwala przyjąć, że na osobę w rodzinie przypada kwota 2.129,84 zł. Odnosząc tę kwotę do kwoty najniższej emerytury – 831,15 zł, organ uznał, że małoletni nie jest pozbawiony niezbędnych środków utrzymania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję E.K., reprezentująca swego małoletniego syna – H.K., jako jego przedstawiciel ustawowy, zarzuciła organowi błędy w ustaleniach faktycznych, stanowiących podstawę podjętych rozstrzygnięć. Podniosła także zarzut naruszenia art. 10 kpa, poprzez niezapewnienie jej możliwości zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji oraz nieuwzględnienie przez organ faktu, że jej miesięczne pobory podlegają komorniczemu zajęciu, które stanowi kwotę 1.500 zł. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, celem przyznania jej małoletniemu synowi renty rodzinnej w drodze wyjątku. Wniosła również o przyznanie jej pełnomocnika z urzędu.

Udzielając odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację, jakiej użył w podjętych w sprawie decyzjach.

Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2013 r. o sygn. akt II SA/Wa 938/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał H.K., reprezentowanemu przez przedstawiciela ustawowego – E.K., prawo pomocy, ustanawiając adwokata z urzędu.

W piśmie procesowym z dnia [...] lipca 2013 r. ustanowiony w sprawie pełnomocnik strony skarżącej podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania, w tym: art. 83 ust. 1 ww. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez nieprzyznanie świadczenia w drodze wyjątku w sytuacji, gdy materiał dowodowy sprawy wskazuje na łączne spełnienie przesłanek wynikających z tego przepisu; art. 7, art. 8 i art. 107 § 3 kpa, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie w kontekście stosowanego przepisu prawa materialnego; art. 77 § 1 i art. 80 kpa, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na niedopełnieniu obowiązku zebrania, rozpatrzenia oraz oceny wszystkich dowodów w sprawie i w konsekwencji przyjęcie, że alkoholizm ojca dziecka nie spowodował jego niezdolności do pracy, a tym samym, że nie stanowi szczególnej okoliczności, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ww. ustawy. Pełnomocnik wniósł o uchylenie obu podjętych w sprawie decyzji oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

W piśmie procesowym z dnia 20 sierpnia 2013 r. pełnomocnik strony skarżącej przedłożył dokumenty mające świadczyć o podjęciu przez ojca małoletniego dziecka prób leczenia alkoholizmu, jak również dowody mające potwierdzać trudną sytuację materialną rodziny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna – pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie.

Z treści tego przepisu wynikają cztery przesłanki, warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego.

Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny. Po drugie, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

W myśl przepisu art. 124 omawianej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267), chyba że ustawa stanowi inaczej.

Tak więc Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa.

W niniejszej sprawie Prezes ZUS uchybił wskazanym regułom postępowania, i to w sposób mający istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez niewyczerpujące i mało wnikliwe rozpatrzenie materiału dowodowego. Okoliczności, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie zostały należycie zbadane i rozważone, zwłaszcza w aspekcie przesłanki szczególnych okoliczności i braku niezbędnych środków utrzymania. Zaskarżona decyzja została podjęta bez wyjaśnienia okoliczności, które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

W sprawie bezspornym jest, że H.K. (ur. [...] lipca 1999 r.) jest dzieckiem zmarłego H.K., który podlegał ubezpieczeniu społecznemu. Jest więc pozostałym po nim członkiem jego rodziny i ze względu na wiek nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Konieczne natomiast jest poddanie stanu faktycznego sprawy ocenie pod kątem szczególnych okoliczności i środków utrzymania, jakimi rodzina dysponuje, dla zbadania, czy są to środki niezbędne.

Artykuł 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS posługuje się stwierdzeniem, zgodnie z którym niespełnienie wymagań do uzyskania renty na zasadach ogólnych wskutek szczególnych okoliczności, upoważnia ubezpieczonego do ubiegania się o przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym, przy jednoczesnym spełnieniu pozostałych przesłanek. Oznacza to, że nie długość okresu odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne decyduje o możliwości przyznania renty ustawowej, ale wymagany, zgodnie z art. 58 ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący 5 lat w przypadku osób, u których całkowita niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat. Ponadto, całkowita niezdolność do pracy musi powstać w ciągu 18 miesięcy od ustania ostatniego okresu ubezpieczenia (art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy). Zatem koniecznym jest legitymowanie się 5-letnim stażem ubezpieczeniowym w ostatnim 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy (art. 58 ust. 2 ustawy) i jest to zasada, gdy chodzi o osoby, u których całkowita niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat oraz niezdolność ta ma powstać w czasie 18 miesięcy od ustania ostatniego okresu opłacania składki na ubezpieczenie emerytalno – rentowe.

O ile 18-miesięczny okres nie jest wymagany, gdy ubezpieczony posiada 25-letni staż ubezpieczeniowy, o tyle 5-letni okres ubezpieczenia w ostatnim 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy jest warunkiem koniecznym.

Odstępstwa od warunków ustawowych mogą być realizowane właśnie w trybie cytowanego przepisu art. 83 ust. 1. Przy ustalaniu prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku bierze się pod uwagę powody nienabycia świadczenia w zwykłym trybie. Niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi być skutkiem właśnie szczególnych okoliczności.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2000 r. o sygn. akt II SA 306/00, niepublikowany), przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby.

Kategoria "szczególnych okoliczności" jest klauzulą generalną, której stosowanie ma charakter ocenny i indywidualny. Posługując się zwrotem "szczególnych okoliczności", prawodawca daje pewną swobodę w kwalifikowaniu stanów faktycznych pod tymże kątem, co dodatkowo uwypukla i podkreśla cel regulacji. Jednak nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie semantycznym pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy.

Szczególne okoliczności to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców. Artykuł 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie może być – co czyni organ – interpretowany jedynie w ten sposób, że dopiero stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, natomiast ograniczenia aktywności zawodowej przed jej powstaniem mogą być bardzo różne, choćby usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi przecież możliwości zatrudnienia takiej osoby na rynku pracy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2003 r. o sygn. akt II SA 3594/02, publ. LEX nr 142639).

W orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] października 2012 r., na którym oparł się organ, wydając zaskarżoną decyzję, podano, że na podstawie dostępnej dokumentacji brak jest podstaw do stwierdzenia u zmarłego ojca dziecka długotrwałej niezdolności do pracy przed dniem [...] lutego 2012 r., a więc przed datą zgonu. Tego rodzaju stwierdzenie może rodzić i rodzi wątpliwości interpretacyjne, zważywszy że może być dwojako odczytywane. Po pierwsze, może wskazywać, że przedstawiona dokumentacja medyczna jest niewystarczająca, by przyjąć, że zmarły przed datą zgonu był niezdolny do pracy, co wymagałoby poczynienia dodatkowych ustaleń w tym zakresie. Po drugie, może świadczyć, że niezdolność do pracy przed tą datą istniała, ale nie miała charakteru długotrwałego, a co za tym idzie – że istniała okresowa niezdolność do pracy, ale nie można jej określić w oparciu o przedstawioną dokumentację. Zatem w celu przyjęcia jednoznacznego rozumienia zawartych w orzeczeniu stwierdzeń Prezes ZUS winien usunąć wszelkie wątpliwości i wyjaśnić, jak przedstawiał się stan zdrowia H.K. od momentu pojawienia się jego przerw w zatrudnieniu, zważywszy że strona skarżąca powołuje się na chorobę alkoholową, jej skutki i podejmowane przez zmarłego próby wychodzenia z uzależnienia. Są to okoliczności przemawiające za koniecznością zweryfikowania istniejącego wówczas stanu faktycznego, czego w sprawie dotychczas nie uczyniono.

Długotrwała choroba alkoholowa zmarłego może wskazywać, że stan psychiczny ojca dziecka był zły na wiele lat przed jego śmiercią, a więc przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy. Stan zdrowia zmarłego mógł zatem przed dniem [...] lutego 2012 r. wskazywać na istnienie obiektywnych przeszkód w podjęciu zatrudnienia, które powodowały jego niezdolność do pracy i uniemożliwiały mu kontynuowanie zatrudnienia, wpływając negatywnie na jego aktywność zawodową. Organ powinien był zatem przeanalizować przebieg choroby alkoholowej zmarłego.

Zdaniem Sądu, rozwijająca się przez wiele lat choroba alkoholowa zmarłego mogła skutkować depresją, co mogło uniemożliwiać czy wręcz udaremniać podjęcie przez niego zatrudnienia. Prezes ZUS winien więc uwzględnić tę okoliczność i zbadać ją w kategoriach okoliczności szczególnych. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 stycznia 2009 r. o sygn. akt I OSK 733/08 (publ. LEX nr 516015), skutki choroby alkoholowej ojca dziecka mogą być oceniane w kategoriach szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 83 ust. 1 tej ustawy. Sam fakt choroby alkoholowej ojca, mającej wpływ na nieuzyskanie przez niego uprawnień rentowych w trybie zwykłym, nie może być traktowany jako sankcja wykluczająca jego małoletnie dziecko z grona adresatów normy zawartej w art. 83 ust. 1 tej ustawy. W niniejszej sprawie – w myśl wcześniejszych rozważań Sądu odnośnie pojęcia "szczególnych okoliczności" – jest to nader istotne, bowiem stan zdrowia ojca dziecka zapewne wpłynął na możliwość uzyskania przez niego świadczenia w trybie zwykłym, a tym samym może wskazywać na istnienie szczególnych okoliczności, o jakich mowa w art. 83 ust. 1 przedmiotowej ustawy. Sąd zwraca uwagę, że żaden przepis cytowanej ustawy nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", dlatego też ich wystąpienie, w odniesieniu do każdego przypadku, winno być stwierdzone tylko indywidualnie.

Analizy wymaga także przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS przyjął, że matka dziecka uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 4.259,67 zł, co pozwala uznać, że na osobę w rodzinie przypada kwota 2.129,84 zł. Odnosząc tę kwotę do kwoty najniższej emerytury – 831,15 zł, organ stwierdził, że małoletni nie jest pozbawiony niezbędnych środków utrzymania. Jednakże organ nie dokonał szczegółowych wyliczeń, na podstawie których wyprowadził wniosek o niespełnieniu przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, zwłaszcza że – jak podaje strona skarżąca – sytuacja materialna i bytowa rodziny jest dramatyczna, gdyż zakupione w kredycie hipotecznym mieszkanie zostało zlicytowane, natomiast matka dziecka musi spłacać dług po H.K. w kwocie 50.000 zł. Zajęcie komornicze na jej poborach miesięcznych powoduje, że na utrzymanie rodzina ma – jak wskazała – ok. 1.100 zł, zaś brak mieszkania sprawia, że pozostają z synem bez zameldowania jako osoby bezdomne. Nieprzedstawienie szczegółowych danych i wyliczeń w tym zakresie jest istotnym uchybieniem organu, które nie pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Tego rodzaju uchybienia nie może konwalidować przedstawione w odpowiedzi na skargę wyliczenie, jako że to winno znaleźć się w uzasadnieniu podejmowanej decyzji, z odniesieniem się do zarzutów i twierdzeń strony.

W konsekwencji, wobec stwierdzonych uchybień, zasadne było uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Obowiązkiem organu ponownie rozpoznającego sprawę będzie zastosowanie się do stanowiska wyrażonego w niniejszym wyroku.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

Stosując art. 250 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 2 ust. 2 i 3 w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), Sąd przyznał pełnomocnikowi strony skarżącej wynagrodzenie w wysokości 240 zł, powiększone o należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.