Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2223/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6175 Rzecznicy patentowi
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę
Powołane przepisy: article: art.29 ust.6, art.38
journal: Dz.U. 2001 nr 49 poz 509
law: Ustawa z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Jagielska Sędzia WSA Piotr Borowiecki Protokolant Patrycja Wrońska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi J. B. na uchwałę Krajowej Rady Rzeczników Patentowych z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę aplikantów rzecznikowskich 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. stwierdza, że uchylona uchwała nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Krajowej Rady Rzeczników Patentowych na rzecz skarżącej J. B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Uchwałą Krajowej Rady Rzeczników Patentowych (dalej: KRRzP) nr [...] z dnia [...] lipca 2008 r. w sprawie konkursu kandydatów, podjętą na podstawie art. 29 ust. 6 oraz art. 38 ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych (Dz. U. Nr 49, poz. 509, z późn. zm.) oraz § 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 maja 2002 r. w sprawie przeprowadzenia konkursu o wpis na listę, organizacji szkolenia, wzoru listy i legitymacji aplikantów rzecznikowskich (Dz. U. Nr 56, poz. 505, z późn. zm.), stwierdzono negatywny wynik konkursu p. J. B. (dalej: kandydatki, skarżącej) oraz odmówiono wpisu na listę aplikantów rzecznikowskich.

Powyższa uchwała została podjęta "...po zapoznaniu się z oceną konkursu o wpis na listę aplikantów rzeczniowskich przeprowadzonego przez komisję konkursową oraz uwzględniając wniosek przedstawiony przez komisję konkursową..."

W piśmie z dnia [...] sierpnia 2008 r., przy którym przesłano kandydatce ww. uchwałę KRRzP, przekazano również uzasadnienie podjęcia uchwały tej treści, sprowadzające się do stwierdzenia, że Komisja Konkursowa wnioskowała o odmowę wpisu na listę aplikantów rzecznikowskich w związku z niedostatecznym poziomem wiedzy ogólnej o przedmiocie własności przemysłowej i zadaniach rzecznika patentowego (§ 4 ust. 2 przywołanego rozporządzenia) kandydatki.

Ponadto w powołanym piśmie zawarto pouczenie o trybie odwoławczym, tj. o możliwości złożenia skargi do sądu administracyjnego.

Skargę na powyższą uchwałę złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kandydatka wnosząc o stwierdzenie nieważności w/w uchwały na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; dalej – p.p.s.a.) w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. lub w przypadku braku przesłanek do stwierdzenia nieważności - o uchylenie ww. uchwały oraz przekazanie sprawy KRRzP celem ponownej oceny rozmowy kwalifikacyjnej i ustalenia nowego wyniku konkursu o wpis na listę aplikantów rzeczniowskich.

Zaskarżonej uchwale skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 7 i 8 K.p.a. poprzez oparcie się organu w zaskarżonej uchwale na wyłącznie uznaniowej ocenie wyników konkursu o wpis przez Komisję Konkursową,

- art. 14, 67 i 68 K.p.a. poprzez brak, podanego do wiadomości skarżącej, protokołu czy adnotacji z przebiegu rozmowy kwalifikacyjnej,

- art. 77 K.p.a. poprzez oparcie się przy wydawaniu uchwały na nie wyczerpująco zebranym i rozpatrzonym materiale dowodowym,

- art. 107 § 3 K.p.a. poprzez brak faktycznego uzasadnienia uchwały oraz brak uzasadnienia prawnego w postaci wyjaśnienia podstawy prawnej uchwały,

- art. 29 w związku z art. 19 pkt 1-4 ustawy o rzecznikach patentowych poprzez odmowę wpisu na listę aplikantów rzecznikowskich mimo spełnienia przez skarżącą ustawowych warunków do wpisu.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż dnia [...] lipca 2008 r. przystąpiła do konkursu o wpis na listę aplikantów rzecznikowskich zorganizowanego przez KRRzP.

Rozmowa kwalifikacyjna polegała w szczególności na udzieleniu odpowiedzi na cztery wylosowane przez kandydatkę pytania z zakresu: prawa własności przemysłowej, zagadnień techniki, ustawy o rzecznikach patentowych oraz znajomości języka wskazanego przez kandydatkę. Rozmowa nie była w żaden sposób protokołowana ani nie sporządzano z niej zapisu elektronicznego.

Na wstępie rozmowy Komisja Konkursowa poinformowała skarżącą, że w związku z nieukończeniem przez nią wyższych studiów prawniczych lub technicznych miała wątpliwości co do zaproszenia jej do konkursu, postanowiła jednak ją do konkursu dopuścić. Skarżąca legitymuje się wykształceniem wyższym (ukończone studia magisterskie w I.).

Skarżąca stwierdziła, że od kilkunastu lat wykonuje zawód dziennikarza specjalizującego się w tematyce prawnej, w tym w zagadnieniach własności przemysłowej, na dowód czego składając wniosek o wpis na listę aplikantów przedstawiła kilkanaście swoich publikacji z tego zakresu. Dodatkowo skarżąca zatrudniona jest w niepełnym wymiarze godzin w kancelarii adwokackiej, pomagając przy sporządzaniu pism procesowych oraz dokonując tłumaczeń.

Skarżąca wylosowała pytania: o ujawnianie wynalazku, o to, jakie farmaceutyki otrzymuje się z penicyliny, o zadania aplikanta rzecznikowskiego oraz krótki tekst w języku angielskim do przeczytania na głos i przetłumaczenia. Skarżąca udzieliła odpowiedzi, w jej mniemaniu poprawnych, dodatkowo przytaczając w odpowiedzi na pytanie pierwsze orzecznictwo WSA w Warszawie. Komisja Konkursowa mimo to oceniła wynik negatywnie.

Według skarżącej, jednoinstancyjność postępowania w sprawie wpisu na listę aplikantów rzecznikowskich nakłada na organy samorządu zawodowego obowiązek szczególnej staranności o to, by podejmowane przezeń uchwały odpowiadały prawu.

Zgodnie z art. 7 K.p.a. organ ma obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w myśl zaś art. 77 § 1 K.p.a. winien również w sposób wyczerpujący ustalić stan faktyczny, rozpatrując cały materiał dowodowy. W ocenie skarżącej, zaskarżona uchwała KRRzP nie spełnia wymogów przewidzianych powyższymi przepisami, jak również wymogów przewidzianych w art. 107 § 3 K.p.a.

W przypadku konkursu o wpis na listę aplikantów rzecznikowskich ocena wyników konkursu przez Komisję Konkursową jest całkowicie uznaniowa. Konkurs przeprowadzany jest w formie ustnej. Nie pozostaje po nim dokument stanowiący dowód, jakich odpowiedzi na pytania konkursowe kandydat udzielił, którym to dokumentem w przypadku egzaminów na aplikację radcowską lub adwokacką jest pisemny test rozwiązany przez kandydata. Komisja Konkursowa przedstawia zatem KRRzP jako wynik konkursu raczej ogólne wrażenie, jakie wywarł na niej kandydat, niż rzeczywisty stan jego wiedzy.

W tej sytuacji uchwała stwierdzająca negatywny wynik konkursu oraz odmawiająca wpisu na listę aplikantów rzecznikowskich powinna być w sposób bardzo wyczerpujący uzasadniona, z przedstawieniem wszelkich dowodów, na jakich oparł się organ wydając uchwałę. Doktryna oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym tut. Sądu (np. w sprawach VI SA/Wa 264/08, VI SA/Wa 92/08, VI SA/Wa 163/05, VI SA/Wa 46/04) kładzie szczególny nacisk na wyczerpujące zbieranie materiału dowodowego oraz staranne uzasadnianie decyzji uznaniowych. W rozpatrywanej sprawie trudno za wymagane uzasadnienie uznać przytoczone w uchwale i piśmie przewodnim dwa ogólne zdania (stwierdzenia). Takie uzasadnienie uchwały, w opinii skarżącej, całkowicie dyskwalifikuje uchwałę jako rażąco naruszającą prawo, zwłaszcza art. 107 § 3 K.p.a., co winno skutkować stwierdzeniem nieważności uchwały.

Z przebiegu rozmowy kwalifikacyjnej skarżąca może równie dobrze wnosić, że przyczyną negatywnego wrażenia wywartego przez nią na Komisji Konkursowej były nie jej odpowiedzi na pytania konkursowe, lecz brak wykształcenia prawniczego lub technicznego. Wykształcenie takie nie jest jednak wymagane przez ustawę o rzecznikach patentowych, lecz jedynie wskazane przez nią w szczególności (art. 29 w związku z art. 19 pkt 4 ustawy o rzecznikach patentowych).

Gdyby nawet jednak odpowiedzi na pytania konkursowe udzielone przez skarżącą zostały wbrew jej mniemaniu ocenione przez Komisję Konkursową jako niewystarczające, podkreślenia wymaga fakt, że nie istnieją studia wyższe przygotowujące do wykonywania zawodu rzecznika patentowego, jakimi w przypadku kandydatów na aplikantów adwokackich czy radcowskich są studia prawnicze. Wiedzę dotyczącą zagadnień własności przemysłowej oraz zadań rzecznika patentowego kandydat winien zatem zdobywać podczas aplikacji, w trakcie zaś konkursu wykazać się jedynie ogólnym pojęciem o tej materii. Potwierdzeniem tej tezy może być m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 kwietnia 2008 r., sygn. akt II GSK 432/07. NSA stwierdził w nim, iż "w ocenie NSA jest [...] oczywiste, iż kandydat na aplikanta radcowskiego powinien reprezentować szeroki a zarazem podstawowy poziom wiedzy z wymienionych w ustawie dziedzin prawa, którą to wiedzę będzie dopiero pogłębiał w trakcie aplikacji". W świetle powyższego wyrok ten można odnieść do kandydatów na aplikantów rzecznikowskich wręcz rozszerzająco: wiedzę o własności przemysłowej kandydat będzie zdobywał dopiero w trakcie aplikacji. Nie zmienia to faktu, iż skarżąca wykazała, że dysponuje orientacją w materii własności przemysłowej, zarówno udzielonymi odpowiedziami, jak i własnymi publikacjami z tego zakresu przedstawionymi Komisji Konkursowej.

W odpowiedzi na skargę KRRzP wniosła o jej oddalenie i przedstawiła swoje stanowisko w sprawie.

Ustosunkowując się do zarzutów podniesionych przez skarżącą, KRRzP wyjaśniła, że nie zasługują one na uwzględnienie jako bezzasadne, w świetle ustalonego stanu faktycznego sprawy. W szczególności kryteria konkursu na listę aplikantów rzecznikowskich zostały wcześniej precyzyjnie określone w regulaminie konkursu, określonym w uchwale KRRzP Nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. w sprawie trybu przeprowadzania konkursu o wpis na listę aplikantów rzecznikowskich. Kryteria te, bardzo liberalne, zostały określone na takim pułapie, że znakomita większość kandydatów uzyskała dostateczną ilość punktów oraz została przyjęta na aplikację rzeczniowską – inaczej niż miało to miejsce w przypadku aplikacji prawniczych (adwokackiej, notarialnej i radcowskiej)

KRRzP, odmawiając dokonania wpisu skarżącej na listę aplikantów rzecznikowskich podjęła bardzo wyważoną decyzję, opartą wyłącznie na ocenie odpowiedzi udzielonych przed skarżącą Komisji Konkursowej. Jedynym kryterium, jakim kierowała się Komisja Konkursowa przy ocenie kandydatów była ich wiedza, obejmująca także umiejętności nabyte w czasie studiów, które ze swojej istoty są w różnym stopniu przydatne do wykonywania zawodu rzecznika patentowego. Komisja Konkursowa dopuściła skarżącą do egzaminu pomimo szczególnego rodzaju wykształcenia skarżącej (studia magisterskie w I.).

KRRzP nie zgodziła się ze stanowiskiem skarżącej jakoby dokonana ocena była uznaniowa. Wskazała, że sposób przeprowadzenia konkursu nie odbiegał od standardów powszechnie stosowanych przy tego rodzaju konkursach (forma ustna egzaminu, brak rejestrowania odpowiedzi na wszystkie udzielone pytania);

Reasumując, w ocenie KRRzP skarżąca nie podniosła w skardze żadnych okoliczności, które mogłyby wskazywać na nieprawidłowość w przebiegu konkursu oraz rozstrzygnięć w sprawach indywidualnych, które uzasadniałyby zmianę zaskarżonej uchwały.

Skarżąca, po zapoznaniu się z odpowiedzią na skargę, podniosła w kolejnym piśmie procesowym, co następuje.

1. Stwierdzenie organu, że jedynym kryterium oceny kandydata była jego wiedza obejmująca także umiejętności nabyte w czasie studiów, nie jest zgodne z prawdą. Z akt sprawy i dostarczonych przez sam organ dowodów wynika bowiem, że ocena wiedzy kandydata może się przełożyć jedynie na ok. 50% punktów składających się na ocenę całkowitą. Resztę stanowią kryteria w całości uznaniowe. Blisko połowę oceny skarżącej stanowiły kryteria pozamerytoryczne. Sama wiedza skarżącej została oceniona wysoko, do maksymalnej punktacji włącznie, a w ostatecznym wyniku skarżąca uzyskała za wiedzę merytoryczną 38 punktów na 40 możliwych.

Tym niemniej nawet kryteria oceny wiedzy pozostają niejasne. Przykładowo: odpowiedź skarżącej na pytanie drugie (2) uzyskała maksymalną liczbę 10 pkt od wszystkich członków Komisji Konkursowej z wyjątkiem jednego, który, jak się zdaje, z założenia oceniał skarżącą możliwie najniżej. Pytanie to brzmiało: "Jakie farmaceutyki otrzymuje się z pleśni?". Oceniając odpowiedź można stwierdzić, że kandydat posiada lub nie wiedzę na ten temat, ale nie że posiada niespełna jedną trzecią wiedzy, jak uczynił to ów członek Komisji. Już sam ten fakt świadczy o niejasności kryteriów stosowanych przez Komisję, a w konsekwencji przez KRRzP podejmującą zaskarżoną uchwałę.

Dostarczony Sądowi protokół posiedzenia Komisji Konkursowej nie zawiera ani merytorycznych pytań, ani odpowiedzi udzielonych przez kandydatów, co jest sprzeczne z art. 14 i art. 68 § 1 K.p.a.

2. Twierdzenie organu, że zaskarżona uchwała odpowiada prawu, albowiem "skarżąca została dopuszczona do egzaminu pomimo jej wykształcenia" jest niezgodne z prawem. Ustawa z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych w art. 29 w zw. z art. 19 pkt 4 ustawy stwierdza, że kandydat ma legitymować się wykształceniem wyższym, a zatem wykształcenie wyższe kandydata - niezależnie od kierunku - jest warunkiem sine qua non dopuszczenia do egzaminu. Tym bardziej nie może ono stanowić przeszkody w dopuszczeniu do egzaminu.

Twierdzenie organu jest tym bardziej kontrowersyjne w świetle faktu, iż część kandydatów uzyskała warunkowy wpis na listę aplikantów pomimo niespełnienia przez nich ustawowego warunku ukończenia studiów wyższych (załącznik), co niewątpliwie godzi w zasadę zaufania do organu oraz stanowi rażąco nierówne traktowanie kandydatów, sprzeczne z art. 7 i 8 K.p.a. Rozumowanie organu zamyka ponadto części spełniających ustawowe warunki kandydatów dostęp do zawodu rzecznika patentowego, gdyż w okresie 3 lat dzielących nabory na aplikację rzecznikowską nie mają oni szans ani na ukończenie studiów wyższych technicznych czy prawniczych, ani na uzyskanie mandatu w parlamencie, dzięki czemu mogliby - zgodnie z regulaminem konkursu - liczyć na 5-10 punktów za pracę przy tworzeniu prawa.

Również kryteria oceny kierunku studiów kandydata zostały dobrane dowolnie. W przypadku rozpatrywanej sprawy trudno się zgodzić, aby nieprzydatna w pracy rzecznika patentowego była np. umiejętność logicznego myślenia wzmacniana u skarżącej w trakcie jej studiów wyższych. Program studiów skarżącej obejmował 120 godzin wykładów i ćwiczeń z logiki, 120 godzin wykładów i ćwiczeń z tzw. logiki II (nieklasyczne rachunki logiczne, teoria zbiorów i relacji, pragmatyka logiczna) oraz 120 godzin wykładów i ćwiczeń z semiotyki logicznej i metodologii. Zauważył to - prawdopodobnie, gdyż szczegółowe kryteria oceny pozostają nieznane - tylko jeden z członków Komisji Konkursowej przyznając skarżącej 2 punkty za ukończone przez nią studia.

Niezależnie od tego, sposób oceny "umiejętności nabytych w czasie studiów" jest w wysokim stopniu uznaniowy również w przypadku kierunków studiów uznanych przez organ za przydatne. Świadczy o tym fakt, iż organ nie ustanowił konkretnej liczby punktów przyznawanej za dany kierunek studiów, lecz ujął ją w formie "widełek". Nie wiadomo, jakimi kryteriami ma się kierować członek Komisji Konkursowej mogąc przyznać np. za ukończone studia prawnicze raz 7, a raz 10 punktów. Takie "widełki" odnoszą się do wszystkich sklasyfikowanych przez organ kierunków studiów wyższych poza ochroną patentową, filologiami, politologią i filozofią.

Komisja Konkursowa może przyznać 8 punktów za ukończenie przez kandydata studiów magisterskich na kierunku "Ochrona patentowa". Takiego kierunku studiów nie ma jednak, wedle najlepszej wiedzy skarżącej, na żadnej polskiej uczelni, zarówno publicznej, jak i prywatnej. "Ochrona patentowa" jest co najwyżej przedmiotem wykładanym na niektórych kierunkach studiów, w nader ograniczonej liczbie godzin. Przyznawanie zatem 11% możliwych do zdobycia punktów za kryterium niemożliwe do spełnienia godzi niewątpliwie w zasadę zaufania do organu.

3. Kryterium przekładającym się na kolejne 14% możliwych do uzyskania punktów jest staż pracy kandydata. I ponownie: za pracę przy tworzeniu i wykonywaniu prawa członek Komisji Konkursowej może w zależności od własnego uznania przyznać od 5 do 10 punktów, za pracę w technice czy przemyśle 4 lub 8 punktów, za pracę przy ochronie własności intelektualnej - od 5 do 10 punktów. Rozziew ten jest niczym nieuzasadniony, a kryteria punktacji niejasne albo niejawne.

W konkretnym przypadku skarżącej jeden z członków Komisji zauważył, że skarżąca od kilkunastu lat zajmuje się zawodowo prawem i przyznał jej za to 7 punktów. Gdyby pozostali członkowie zwrócili uwagę na dołączone do wniosku o wpis na listę aplikantów publikacje skarżącej oraz na jej pracę w kancelarii adwokackiej i przyznali jej za to choćby po 2 punkty na 10 możliwych, skarżąca przekroczyłaby z naddatkiem próg pozwalający na uzyskanie wpisu na listę aplikantów. Uchwała KRRzP w sprawie trybu przeprowadzenia konkursu o wpis na listę aplikantów rzecznikowskich Nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. nakazuje uwzględniać "miejsce i charakter dotychczasowego zatrudnienia kandydata". Oceny tego samego elementu stanu faktycznego przez część Komisji na 70%, a część na 0% możliwych do uzyskania za ten element punktów nie można jednak nazwać inaczej niż uznaniową.

Ponadto, jak wynika z kart przebiegu rozmowy kwalifikacyjnej, 0 punktów przysługuje za brak stażu pracy. Ocena jest zatem niezgodna z regulaminem konkursu, gdyż skarżąca ma kilkunastoletni staż pracy.

4. Wreszcie ok. 14% możliwych punktów przyznaje się kandydatowi za "predyspozycje". Pomijając fakt, że ocena "predyspozycji" oparta na 15-minutowym kontakcie z kandydatem może być z natury rzeczy zafałszowana i pochopna, w konkretnym przypadku skarżącej ocena "predyspozycji" waha się od 3 do 9 punktów. To również świadczy o uznaniowości i osobistym, niepoddającym się kodyfikacji systemie wartości poszczególnych członków Komisji, na jakim oparli oni swe oceny. Przykładowo, osoba skarżącej oraz jej wiedza zostały najniżej ocenione przez jedynego mężczyznę w składzie Komisji. Można więc mniemać, że członek ów nie życzy sobie kobiet na liście aplikantów rzecznikowskich i to stanowi stosowane przez niego kryterium.

5. Wywody organu dotyczące wyników egzaminów na aplikację adwokacką i radcowską nie mają znaczenia w sprawie.

Odsetek kandydatów przyjętych w 2008 r. na aplikacje prawnicze nie ma żadnego znaczenia dla zaskarżonej uchwały. Nie ma też znaczenia liczba kandydatów, którzy uzyskali wpis na listę aplikantów rzecznikowskich, gdyż nie to jest przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie.

6. W ocenie skarżącej organ oparł zaskarżoną uchwałę na całkowicie uznaniowej ocenie Komisji Konkursowej, uznając subiektywne odczucia Komisji za wyczerpujące i poparte dowodami ustalenie stanu faktycznego. Uchwały organ nie uzasadnił w sposób przewidziany prawem; próba takiego uzasadnienia została podjęta dopiero w odpowiedzi na skargę.

Zawarte w piśmie przewodnim z dnia [...] sierpnia 2008 r. stwierdzenie o niedostatecznym poziomie wiedzy ogólnej o przedmiocie własności przemysłowej i zadaniach rzecznika patentowego kandydatki pozostaje w sprzeczności ze znajdującymi się w aktach osobowych kartami przebiegu rozmowy kwalifikacyjnej, z których wynika, że wiedzę skarżącej Komisja Konkursowa oceniła wysoko.

W tej sytuacji skarżąca podtrzymała skargę oraz twierdzenia i argumenty w niej zawarte.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na uchwałę KRRzP z dnia [...] lipca 2008 r., którą odmówiono kandydatce wpisu na listę aplikantów rzeczniowskich. Zgodnie z art. 38 ustawy o rzecznikach patentowych postępowanie w sprawach wpisu na listę aplikantów rzeczniowskich jest jednoinstancyjne, tzn. że na uchwałę o odmowie wpisu na listę aplikantów oraz o skreśleniu z listy służy skarga bezpośrednio do sądu administracyjnego.

Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o rzecznikach patentowych zawód rzecznika patentowego jest zawodem zaufania publicznego. Podstawy samorządu zawodowego takich zawodów stanowi art. 17 ust. 2 Konstytucji RP; w myśl tego przepisu samorząd zawodowy ma reprezentować osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawować pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów – w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony.

Jednym z podstawowych zadań samorządu rzeczników patentowych jest przygotowanie kandydatów (aplikantów) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu rzecznika patentowego. Celowi temu służy aplikacja rzecznikowska, którą zgodnie z ustawą organizuje i prowadzi Krajowa Rada Rzeczników Patentowych (art. 27 ustawy).

Zasady i tryb przyjmowania na aplikację rzeczniowska określają: ustawa o rzecznikach patentowych oraz – w wykonaniu delegacji ustawowych - rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 maja 2002 r. w sprawie przeprowadzenia konkursu o wpis na listę, organizacji szkolenia, wzoru listy i legitymacji aplikantów rzeczniowskich (podjęte na podstawie art. 39 ustawy) oraz uchwała KRRzP Nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. w sprawie trybu przeprowadzenia konkursu o wpis na listę aplikantów rzecznikowskich (podjęta na podstawie art. 51 pkt 7 i 13 w zw. z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy).

Ustawa określa przede wszystkim kto może być wpisany na listę rzeczników patentowych (art. 19) i w nawiązaniu do tych warunków definiuje wymagania jakie powinna spełnić osoba ubiegająca się o wpis na listę aplikantów rzeczniowskich (art. 29 ust. 1). W art. 19 ust. 1 ustawy stwierdza się, że o wpis może się ubiegać osoba, która:

1. posiada obywatelstwo polskie,

2. ma pełną zdolność do czynności prawnych i korzysta z pełni praw publicznych,

3. jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu rzecznika patentowego,

4. ukończyła magisterskie studia wyższe o kierunku przydatnym do wykonywania zawodu rzecznika patentowego, w szczególności techniczne lub prawnicze,

5. odbyła aplikację rzecznikowską na warunkach określonych w ustawie i złożyła egzamin kwalifikacyjny przed Komisją Egzaminacyjną, o której mowa w art. 33 ustawy.

Na listę aplikantów może być natomiast wpisana osoba, która spełnia warunki określone w art. 19 ust. 1 pkt 1-4 i złoży oświadczenie o pokryciu kosztów aplikacji.

Z art. 19 ust. 1 pkt 4 ustawy wynika, że na listę aplikantów może być wpisany ten, kto ukończył magisterskie studia wyższe o kierunku przydatnym do wykonywania zawodu rzecznika patentowego, w szczególności techniczne lub prawnicze. Literalne brzmienie tego przepisu wskazuje, że ustawa nie rozróżnia: 1) magisterskich studiów wyższych, 2) magisterskich studiów wyższych o kierunku przydatnym do wykonywania zawodu rzecznika patentowego, 3) studiów technicznych lub prawniczych, lecz przyjmuje dystynkcję między magisterskimi studiami wyższymi o kierunku przydatnym do wykonywania zawodu rzecznika patentowego, traktując studia techniczne lub prawnicze jako szczególnie przydatne do wykonywania zawodu rzecznika patentowego. Inaczej mówiąc, ustawa wymaga, by kandydat na aplikanta ukończył nie tyle magisterskie studia wyższe w ogóle, o dowolnym kierunku, lecz magisterskie studia wyższe o kierunku przydatnym do wykonywania zawodu rzecznika patentowego, szczególnie wyróżniając – z podanego wyżej powodu – ukończenie magisterskich studiów wyższych technicznych lub prawniczych. Ocena przydatności ukończonego przez kandydata kierunku wyższych studiów magisterskich do późniejszego wykonywania zawodu rzecznika patentowego należy już do Komisji Konkursowej. Komisja powinna przyjętą ocenę uzasadnić.

Ustawa określa też, że wpis na listę aplikantów następuje po przeprowadzeniu konkursu kandydatów (art. 29 ust. 2), o którym ogłasza się w określony sposób i w wyznaczonym terminie. Podstawą wpisu kandydata na listę aplikantów jest uchwała KRRzP, stwierdzająca pozytywny wynik konkursu (art. 29 ust. 6).

Zgodnie z § 4 powołanego wyżej rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów konkurs na aplikację rzeczniowską przeprowadza komisja konkursowa, powołana przez KRRzP (ust. 1). Konkurs polega na przeprowadzeniu z kandydatem rozmowy kwalifikacyjnej, która może obejmować w szczególności elementy wiedzy ogólnej o przedmiocie własności przemysłowej i zadaniach rzecznika patentowego (ust. 2). Oceny wyników przeprowadzonego konkursu dokonuje komisja konkursowa na posiedzeniu niejawnym oraz ustala, dla każdego kandydata, wynik konkursu w głosowaniu, zwykłą większością głosów (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). Do ustalenia wyniku konkursu nie stosuje się skali ocen (§ 6 ust. 2). Protokół z posiedzenia, o którym wyżej mowa, wraz z wnioskami o podjęcie uchwały, o której mowa w art. 29 ust. 6 ustawy, oraz o dokonanie wpisu kandydatów na listę aplikantów lub o jego odmowę komisja konkursowa przedstawia Krajowej Radzie (§ 6 ust. 3). Przed podjęciem uchwały o odmowie wpisu na listę aplikantów Krajowa Rada może przeprowadzić z kandydatem dodatkową rozmowę wyjaśniającą (§ 6 ust. 4).

Przedstawione wyżej zasady przeprowadzania konkursu na aplikację rzeczniowską powtarza – i w pewnym zakresie precyzuje - uchwała KRRzP Nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. w sprawie trybu przeprowadzenia konkursu o wpis na listę aplikantów rzecznikowskich. Powtarza ona, że konkurs polega na przeprowadzeniu rozmowy kwalifikacyjnej z każdym z kandydatów, przy czym podczas tej rozmowy uwzględniane być powinny (są) następujące zagadnienia:

1) elementy wiedzy ogólnej o przedmiocie własności przemysłowej,

2) elementy wiedzy ogólnej z zakresu podstawowych zagadnień techniki, w tym znajomość podstaw rysunku technicznego,

3) elementy wiedzy ogólnej o zadaniach rzecznika patentowego,

4) znajomość języka obcego,

5) przydatność kierunku studiów do wykonywania zawodu rzecznika patentowego,

6) miejsce i charakter dotychczasowego zatrudnienia kandydata w aspekcie wykonywania zawodu,

7) predyspozycje do wykonywania zawodu (kultura osobista, swoboda formułowania i argumentowania wypowiedzi oraz logicznego rozumowania, zdolność koncentracji),

O zagadnieniach uwzględnianych podczas rozmowy kwalifikacyjnej kandydaci powiadamiani są nie później niż na siedem dni przed terminem tej rozmowy poprzez obwieszczenie zamieszczone na stronie internetowej Polskiej Izby Rzeczników Patentowych oraz pocztą elektroniczną.

Sama rozmowa kwalifikacyjna polega na zadaniu kandydatowi sześciu pytań, po jednym z każdego zagadnienia wymienionego wyżej w pkt. 1 do 4. Za odpowiedź na każde pytanie kandydat może otrzymać maksymalnie 10 punktów. Komisja Konkursowa przyznaje dodatkowo maksymalnie po 10 punktów za każde z kryteriów wymienionych wyżej w pkt. 5 do 7.

Ogółem w wyniku rozmowy kwalifikacyjnej kandydat może otrzymać maksymalnie 70 punktów. Uzyskanie minimum 40 punktów przez kandydata oznacza pozytywny wynik konkursu.

Komisja Konkursowa wypełnia dla każdego kandydata kartę przebiegu rozmowy kwalifikacyjnej. Oceny wyników rozmowy kwalifikacyjnej Komisja Konkursowa dokonuje na posiedzeniu niejawnym oraz ustala dla każdego kandydata wynik konkursu zwykłą większością głosów. Do ustalenia wyniku konkursu nie stosuje się skali ocen. Protokół z tego posiedzenia Komisji Konkursowej podpisują wszyscy członkowie Komisji.

W ocenie Sądu przytoczone zasady przyjęte w uchwale KRRzP Nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. w sprawie trybu przeprowadzenia konkursu o wpis na listę aplikantów rzeczniowskich mieszczą się w ramach wyznaczonych przez przepisy ustawy o rzecznikach patentowych oraz rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 maja 2002 r. w sprawie przeprowadzenia konkursu o wpis na listę (...) aplikantów rzeczniowskich. Należy natomiast zwrócić uwagę, że zasady oceny (punktacji) rozmowy kwalifikacyjnej, znajdujące odzwierciedlenie na kartach przebiegu tej rozmowy (w aktach sprawy), a dotyczące oceny wiedzy kandydata, ukończonego kierunku studiów, stażu pracy oraz predyspozycji kandydata, zostały przyjęte już przez samą Komisję Konkursową dla celów oceny rozmowy kwalifikacyjnej i miały służyć – jak można sądzić – zobiektywizowaniu tej oceny, doprowadzeniu do porównywalności oceny przeprowadzonych rozmów. Należy też podkreślić, że zarówno przepisy powołanego rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów, jak i uchwały KRRzP Nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. w sprawie trybu przeprowadzenia konkursu o wpis na listę aplikantów rzeczniowskich, nakazują jedynie sporządzenie protokołu z posiedzenia Komisji Konkursowej, na którym ustalono wyniki konkursu - wraz z wnioskami o podjęcie stosownej uchwały Krajowej Rady oraz o dokonanie wpisu kandydatów na listę aplikantów lub o jego odmowie. Przepisy te nie określają jednak innych wymagań wobec protokołu z posiedzenia Komisji Konkursowej, na którym ustalono wyniki konkursu, w szczególności nie wymagają dokumentowania w jakiejkolwiek formie (pisemnej lub innej) wyników rozmowy kwalifikacyjnej w zakresie wiedzy kandydata – przytoczenia zadanych mu pytań i udzielonych na nie odpowiedzi. W konsekwencji należy przyjąć, że załączony do akt sprawy protokół z posiedzenia Komisji Konkursowej nie narusza obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa.

Według Sądu, zarówno skarżąca, jak i organ samorządu rzeczników patentowych, w rozpatrywanej sprawie nie w pełni dostrzegają różnicę między konkursem o wpis na listę aplikantów (w rozpatrywanej sprawie – rzecznikowskich) a egzaminem konkursowym przeprowadzanym na aplikacje w zawodach prawniczych (adwokata, radcy prawnego czy notariusza). Egzamin konkursowy na te aplikacje ma charakter zobiektywizowany: uzyskanie przez kandydata pozytywnej oceny (wymaganej ilości punktów) z egzaminu konkursowego uprawnia go do złożenia wniosku o wpis na odpowiednią listę aplikantów w ustalonym okresie, przy czym kandydatowi, który zdał z wynikiem pozytywnym egzamin konkursowy i spełnia inne warunki wpisu wymagane przez przepisy stosownej ustawy nie można odmówić wpisu. Dalej, egzamin konkursowy na w/w aplikacje polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata w ustalonych w odpowiedniej ustawie dziedzinach spraw, zestaw pytań ma formę testu wyboru, a organami przeprowadzającymi egzaminy konkursowe są komisje egzaminacyjne przy Ministrze Sprawiedliwości; Minister Sprawiedliwości jest również organem odwoławczym od uchwał odpowiednich organów samorządu zawodowego w przedmiocie wpisu na listę aplikantów. W rezultacie egzaminy konkursowe na wymienione aplikacje zostały zobiektywizowane i nie ma w nich miejsca na oceny subiektywne. Jednocześnie wyłączony został w zasadzie wpływ organów samorządu zawodowego w tym zakresie.

Inna sytuacja ma miejsce w odniesieniu do konkursu o wpis na listę aplikantów rzecznikowskich. W tym przypadku ustawodawca wprost założył, kierując się zapewne specyfiką zawodu rzecznika patentowego oraz mniejszym (w porównaniu do "klasycznych" aplikacji prawniczych) zainteresowaniem aplikacją do tego zawodu, że organ samorządu rzeczników patentowych, jakim jest KRRzP, będzie miał rozstrzygający wpływ na wyniki konkursu o wpis na listę aplikantów do tego zawodu. Założenie to spełnia właśnie instytucja konkursu, zakładająca uznanie organów samorządu w toku rozmowy kwalifikacyjnej i wyboru przez te organy kandydatów, którzy w ich ocenie najlepiej spełnią kryteria konstytucyjne i ustawowe. Uznanie to jest ograniczone – z jednej strony – przez kryteria ustawowe, związane m.in. z profilem wykształcenia kandydata oraz określeniem wymaganego minimalnego zakresu rozmowy kwalifikacyjnej, z drugiej zaś - przez kryteria przyjęte przez organ samorządu rzeczników patentowych – Krajową Radę Rzeczników Patentowych – będącą z mocy ustawy podmiotem odpowiedzialnym za organizowanie i prowadzenie aplikacji rzecznikowskich (art. 27 ustawy). Oznacza to, że w konkursie na listę aplikantów rzeczniowskich jest miejsce – choć w ustalonym w zasadzie zakresie – na oceny subiektywne, związane z różnym rozumieniem przez członków Komisji Konkursowej interesu publicznego w kontekście wykonywania zawodu rzecznika patentowego, a co za tym idzie – również i uznanie administracyjne przy ocenie kandydatów. Należy tez przypomnieć, że ostateczna ocena wyników rozmowy kwalifikacyjnej oraz ustalenie wyników konkursu dokonywana jest na posiedzeniu niejawnym zwykłą większością głosów.

Stwierdzenie, że takie uznanie administracyjne – w ograniczonym zakresie – występuje w konkursie o wpis na listę aplikantów rzecznikowskich trudno uznać za zarzut, gdyż w istocie tak instytucja konkursu została ukształtowana przez przedstawione wyżej przepisy ustawy oraz odpowiednie przepisy wykonawcze.

Nie oznacza to, że skarżąca nie ma racji, gdy podważa zasadność ocen "widełkowych", stosowanych w rozmowach kwalifikacyjnych, a przyjętych już przez samą Komisję Konkursową; w odniesieniu do większości tych ocen, dotyczących zwłaszcza oceny kierunku studiów ukończonych przez kandydata, jego stażu pracy i predyspozycji, kryteria punktacji są rzeczywiście niejasne albo niejawne.

Zdaniem Sądu, nie stanowi to jednak, podobnie jak argumenty dotyczące wykształcenia kandydatki, podstawy uzasadniającej stwierdzenie nieważności uchwały KRRzP nr [...] z dnia [...] lipca 2008 r., którą stwierdzono negatywny wynik konkursu kandydatki oraz odmówiono wpisu na listę aplikantów rzeczniowskich - na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Zgłoszony przez skarżącą zarzut nieważności ww. uchwały z podanych przez nią powodów nie wytrzymuje bowiem konfrontacji z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, a co za tym idzie – nie pozwala mówić o ich rażącym naruszeniu.

W ocenie Sądu nie są również uzasadnione zarzuty naruszenia podstawowych zasad K.p.a., a w szczególności zasady prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.) oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli (art. 8 K.p.a.), a także art. 14, 67 i 68 K.p.a., związanych z nieudostępnieniem skarżącej protokołu oraz braku jakichkolwiek materiałów odzwierciedlających przebieg rozmowy kwalifikacyjnej. Jak wyżej wskazano, organ samorządu zawodowego nie miał bowiem w związku z przeprowadzanym konkursem na aplikację rzeczniowską - na podstawie obowiązujących przepisów – takiego obowiązku. Nie można też podzielić zarzutu skarżącej o naruszeniu art. 77 K.p.a. – poprzez oparcie zaskarżonej uchwały na niewyczerpująco zebranym i rozpatrzonym materiale dowodowym – co wynika m.in. ze specyfiki konkursu o wpis na listę aplikantów rzecznikowskich i zasad ustalania wyników konkursu.

Natomiast z całą pewnością za zasadny należy uznać zarzut skarżącej, wskazującej na naruszenie zaskarżoną uchwałą art. 107 § 3 K.p.a. - poprzez brak w szczególności faktycznego uzasadnienia uchwały, ale także brak uzasadnienia prawnego w postaci wyjaśnienia podstawy prawnej uchwały.

Podjęta na podstawie art. 29 ust. 6 oraz art. 38 ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych uchwała w sprawie konkursu kandydatów i dokonania wpisu na listę aplikantów, odnosząca się do skarżącej, ma niewątpliwie charakter rozstrzygnięcia w sprawie indywidualnej, na które służy z mocy ustawy skarga do sądu administracyjnego. Oznacza to, że zaskarżona uchwała powinna również spełniać wymagania jakie wobec decyzji administracyjnych stawia art. 107 K.p.a., a w szczególności § 3 powołanego przepisu Kodeksu.

Właściwe uzasadnienie faktyczne uchwały, a w szczególności wskazanie podstaw punktacji za wiedzę skarżącej (m.in. za wiedzę ogólną o przedmiocie własności przemysłowej i zadaniach rzecznika patentowego), a także wyjaśnienie zasad oceny za ukończony kierunek studiów skarżącej, jej staż pracy i predyspozycje do wykonywania zawodu rzecznika patentowego zapewniłoby – z jednej strony – czytelność decyzji, jej zrozumiałość, z drugiej zaś – pozwoliłoby na skontrolowanie uchwały, która w obecnym kształcie w zasadzie nie poddaje się kontroli sądu. To samo dotyczy wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji.

Rozpoznając ponownie sprawę KRRzP weźmie więc przede wszystkim pod uwagę konieczność zastosowania wobec podejmowanej uchwały w sprawie konkursu kandydatów i dokonania wpisu na listę aplikantów wymagań odnoszących się do decyzji administracyjnych, określonych w K.p.a. W szczególności uzasadnienia przedmiotowych uchwał, zwłaszcza odmownych, muszą wyjść poza punktację zawartą w kartach przebiegu rozmów kwalifikacyjnych w konkursie na aplikację rzeczniowską – tak w zakresie formy, jaki treści.

Sąd podziela ocenę skarżącej, że jednoinstancyjność postępowania w sprawie wpisu na listę aplikantów rzecznikowskich nakłada na organy samorządu zawodowego obowiązek szczególnej staranności o to, by podejmowane przezeń uchwały odpowiadały prawu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

Na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.