Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 626/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2, art. 158
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Iwona Owsińska- Gwiazda (spr.) Protokolant Kinga Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2012 r. ze skargi L. S.A. z siedzibą w K. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2010 r. r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej na rzecz skarżącego L. S.A. z siedzibą w K. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z [...] stycznia 2012 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku L. Spółka Akcyjna z siedzibą w K. (dalej: "skarżąca") o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury z [...] września 2010r., [...] stwierdzającą nieważność decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] września 2000 r. nr [...] w części stwierdzającej nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Miasta K. Urząd Spraw Wewnętrznych z [...] października 1963 r., nr [...], o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w K. w gm. kat. [...], zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w [...], oznaczonej 1. kat. [...], [...], [...] oraz [...] (obejmującej obecne działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...]), w odniesieniu do działki ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] ha, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Zaskarżone orzeczenie wydano w oparciu o następujący stan faktyczny sprawy.

Prezydium Rady Narodowej w K., na podstawie przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, orzeczeniem z [...] października 1963r. orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości położonej w K. w gminie B., zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w [...], oznaczonej l kat. [...], [...], [...] oraz [...] (obejmującej obecne działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...]). Wojewoda [...], działając na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 roku - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, decyzją z dnia [...] stycznia 1992 r. nr [...] stwierdził nabycie przez Gminę K. z mocy prawa, nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej [...] w obrębie nr [...] – działka nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW Nr [...]. Aktem notarialnym z [...] maja 1999 r. rep. A nr [...] Gmina K. oddała działkę nr [...] o pow. [...] ha (powstałą z podziału działki ewidencyjnej [...] o pow. [...] ha) w użytkowanie wieczyste [...] Spółdzielni [...] w K. oraz przeniosła nieodpłatnie na tę spółdzielnię własność wzniesionego budynku i urządzeń. Następnie aktem notarialnym z [...] kwietnia 2003 r. rep. A nr [...] [...] Spółdzielnia [...] w likwidacji z siedzibą w K., sprzedała Spółce "I." - Sp. z o.o. z siedzibą w K. prawo użytkowania wieczystego m. in. przedmiotowej działki ew. nr [...] o pow. [...] ha wraz z prawem własności budynku tj. pawilonu handlowego przy ulicy [...] nr [...] oraz dróg i placów manewrowych.

Decyzją z [...] września 2000 r., wydaną w następstwie rozpatrzenia wniosku skarżącej, Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej w K. z [...] października 1963r. W uzasadnieniu wskazał, że wydanie orzeczenia o wywłaszczeniu bez uprzedniego ustalenia czy nieruchomość była niezbędna wnioskodawcy do realizacji zamierzonego celu i czy cel ten mógł być podstawą do orzeczenia o wywłaszczeniu, należy uznać za rażące naruszenie prawa. Jednocześnie w trakcie prowadzonego przed organem postępowania nadzorczego nie stwierdzono, aby orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia [...] października 1963 r. wywołało nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa, które stanowiłyby przeszkodę do jego wyeliminowania z obrotu prawnego.

Decyzją z [...] czerwca 2008r., wydaną w następstwie przeprowadzenia wznowionego postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] września 2000 r., Minister Infrastruktury stwierdził, że decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] września 2000r. została wydana z naruszeniem prawa proceduralnego, jednak nie uchylił jej, ponieważ od dnia jej doręczenia upłynęło ponad 5 lat. Jednocześnie organ wskazał na celowość podjęcia z urzędu działań w trybie art. 156 § 1 kpa, w odniesieniu do działki nr [...] z obrębu nr [...]. Zawiadomieniem z 23 czerwca 2008 r. Minister Infrastruktury poinformował strony o wszczęciu z urzędu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] września 2000 r.

Decyzją z [...] września 2010 r. Minister Infrastruktury stwierdził nieważność decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] września 2000r. w części stwierdzającej nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Miasta K. Urzędu Spraw Wewnętrznych z [...] października 1963r. w odniesieniu do działki ewidencyjnej nr [...]. Organ wskazał, że w dacie wszczęcia postępowania nadzorczego oraz wydania decyzji z [...] września 2000r. działka ew. [...] o pow. [...] ha znajdowała się (i znajduje się nadal) w użytkowaniu wieczystym podmiotu prywatnego, jednakże faktu tego organ nadzorczy nie uwzględnił. Organ wskazał, że nabycie przez podmiot prywatny prawa użytkowania wieczystego na podstawie umowy sprzedaży w formie aktu notarialnego, powoduje nieodwracalność skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.

Pismem z 28 września 2010 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wnosząc o uchylenie ww. decyzji podniosła, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej Miasta K. Urząd Spraw Wewnętrznych z [...] października 1963r. nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych w części dotyczącej działki nr [...]. Wskazała, że Minister Infrastruktury nie wziął pod uwagę, iż w niniejszej sprawie nie mogło dojść i nie doszło do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, bowiem zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa nie można ustanowić użytkowania wieczystego na nieruchomości będącej własnością prywatną.

Po rozpatrzeniu wniosku skarżącej, na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 18.11.2011r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej (Dz. U. nr 248, poz. 1494) Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z [...] stycznia 2012 r. utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z [...] września 2010 r. W uzasadnieniu orzeczenia podniesiono, że w decyzji z [...] września 2000r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wskazując, że decyzja wywłaszczeniowa z [...] października 1963 r. rażąco narusza prawo, obligujące organ do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji, nie odniósł się w sposób szczególny do art. 156 § 2 k.p.a., przewidującego wyjątek od ww. zasady. Zgodnie bowiem z art. 156 § 2 k.p.a. nie stwierdza się nieważności decyzji w przypadku, gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego organ wskazał, że nieodwracalność skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. oznacza w szczególności sytuację, w której poprzedni stan prawny nie może być przywrócony, gdyż przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło lub też podmiot, któremu prawo przysługiwało, utracił zdolność do zachowania tego prawa albo wygasła instytucja stanowiąca źródło tego prawa. Za nieodwracalny skutek prawny uważa się również zbycie nieruchomości na rzecz osoby trzeciej chronionej rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Zgodnie z art. 156 § 2 k,p,a., zaistnienie nieodwracalnego skutku prawnego stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji. W takim przypadku organ nadzoru zobligowany jest do stwierdzenia, że kwestionowane orzeczenie zostało wydane z naruszeniem prawa (wyrok NSA z dnia 23.11.1987 r. sygn. akt 1406/86 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28.05.1992 r. sygn. akt III AZP 4/92). Organ podniósł, że nabycie przez podmiot prywatny prawa użytkowania wieczystego na podstawie umowy sprzedaży w formie aktu notarialnego (tak jak w przedmiotowej sprawie), powoduje nieodwracalność skutków prawnych w rozumieniu powołanego art. 156 § 2 k.p.a. Odwrócenie skutku w postaci przejścia prawa rzeczowego na nieruchomości nie może nastąpić w drodze decyzji administracyjnej, a jedynie przed sądem powszechnym. Skoro ustanowienie użytkowania wieczystego działki ew. [...] o pow. [...] ha stanowiło nieodwracalny skutek prawny orzeczenia z dnia [...] października 1963 r., to decyzja z dnia [...] września 2000 r., w części dotyczącej działki nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 158 § 2 k.p.a. w związku z art. 156 § 2 kpa. Jednocześnie organ wskazał, że decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 2000 r. nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych w części dotyczącej działki nr [...] w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.

Ustosunkowując się do podniesionego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzutu, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej Miasta K. z dnia [...] października 1963 r. nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych, gdyż nie można ustanowić użytkowania wieczystego na nieruchomości będącej własnością prywatną, Minister wyjaśnił, że prawo użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] zostało ustanowione na rzecz [...] Spółdzielni [...] w K. na podstawie pozostającego w obrocie prawnym aktu notarialnego z dnia [...] maja 1999 r., a więc czynności cywilnoprawnej do cofnięcia, której organ administracji nie ma ustawowego umocowania. Zatem podniesiony przez wnioskodawców zarzut, że Skarb Państwa czy Gmina Miasta K. nigdy nie nabyły prawa własności przedmiotowej nieruchomości, mógłby ewentualnie stanowić podstawę do wyeliminowania z obrotu w/w aktu notarialnego przez sąd cywilny, nie zaś przesłankę niewywołania przez orzeczenie wywłaszczeniowe nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.

Pismem z 1 marca 2012 r. skarżąca złożyła skargę na powyższą decyzję. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzuciła organowi naruszenie:

- art. art. 156 § 2 k.p.a. poprzez błędne uznanie, iż orzeczenie Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej Miasta K. z [...] października 1963 r. wywołało nieodwracalne skutki prawne;

- art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez błędne uznanie, iż decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] września 2000r. w części stwierdzającej nieważność orzeczenia Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej Miasta R. z [...] października 1963r. rażąco naruszała prawo, podczas gdy decyzja ta nie jest dotknięta taką wadliwością.

W obszernym uzasadnieniu, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych podniosła w szczególności, że nieodwracalność skutków prawnych należy rozpatrywać wyłącznie w odniesieniu do skutków prawnych, które wywołała sama decyzja będąca przedmiotem kontroli, nie zaś wszelkie późniejsze następstwa takiej decyzji i skutków prawnych zdarzeń, które nastąpiły po jej wydaniu. Tym samym rozumowanie Ministra, iż nieodwracalność skutku prawnego decyzji ma miejsce wówczas, gdy przepisy procesowe nie upoważniają organu administracyjnego do cofnięcia tego skutku lub gdy wykonanie decyzji spowodowałoby tego rodzaju stan prawny lub faktyczny, że w świetle obowiązujących przepisów nie jest możliwy powrót do stanu pierwotnego, jest błędne. Ponadto skarżąca zarzuciła, iż całkowicie chybione w kontekście oceny legalności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] września 2000 r. jest powoływanie się przez organ na okoliczność rzekomego zbycia prawa użytkowania wieczystego na rzecz spółki I. sp. z o.o. Zdaniem skarżącej nie można, bowiem kwestii nieodwracalności skutków prawnych oceniać przez pryzmat takiego późniejszego zdarzenia, lecz przy jej ocenie należy mieć wyłącznie na względzie stan w momencie wydania wspomnianej decyzji Prezesa Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. Jednocześnie skarżąca zarzuciła organowi, iż nie wziął pod uwagę, iż w niniejszej sprawie nie mogło dojść i nie doszło do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, a w konsekwencji i do jego zbycia, bowiem zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa nie można ustanowić użytkowania wieczystego na nieruchomości będącej własnością prywatną.

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi.

Istotą sporu między stronami jest w niniejszej sprawie kwestia, czy orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w K. z dnia [...] października 1963 r. orzekające o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości położonej w K. w gminie B. wywołało nieodwracalne skutki prawne. Decyzją z dnia [...] września 2000 r., Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej w K. z dnia [...] października 1963 r. W uzasadnieniu wskazał, że wydanie orzeczenia o wywłaszczeniu bez uprzedniego ustalenia czy dana nieruchomość była niezbędna wnioskodawcy do realizacji zamierzonego celu i czy cel ten mógł być podstawą do orzeczenia o wywłaszczeniu, należy uznać za rażące naruszenie prawa. Jednocześnie w trakcie prowadzonego przed organem postępowania nadzorczego nie stwierdził, aby orzeczenie wywłaszczeniowe wywołało nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa, które stanowiłyby przeszkodę do jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Natomiast Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w decyzji z [...] stycznia 2012r., utrzymującej w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z [...] września 2010 r. podniósł, że nabycie przez podmiot prywatny prawa użytkowania wieczystego na podstawie umowy sprzedaży w formie aktu notarialnego (tak jak w przedmiotowej sprawie), powoduje nieodwracalność skutków prawnych w rozumieniu powołanego art. 156 § 2 k.p.a. Odwrócenie skutku w postaci przejścia prawa rzeczowego na nieruchomości nie może nastąpić w drodze decyzji administracyjnej, a jedynie przed sądem powszechnym. Skoro ustanowienie użytkowania wieczystego działki ew. [...] o pow. [...] ha stanowiło nieodwracalny skutek prawny orzeczenia z dnia [...] października 1963 r., to decyzja z dnia [...] września 2000 r., w części dotyczącej działki nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 158 § 2 k.p.a. w związku z art. 156 § 2 k.p.a.

W ocenie Sądu rozstrzygnięcia organów nadzoru są wadliwe. W kwestii nieodwracalnych skutków prawnych wielokrotnie wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny. W uchwale z dnia 20 marca 2000 r., (sygn. akt OPS 14/99, ONSA 2000/3/93) Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że dopuszczalne jest stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej na podstawie, której Skarb Państwa nabył nieruchomość, jeżeli oddanie tej nieruchomości w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej nastąpiło w toku postępowania o stwierdzenie nieważności tej decyzji. W uzasadnieniu tejże uchwały przywołany został pogląd Sądu Najwyższego, wyrażony w uchwale z dnia 28 maja 1992 r. (sygn. akt III AZP 4/92), gdzie zwraca się uwagę, że w ocenie, czy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne nie powinny być brane pod uwagę takie późniejsze zdarzenia, które mogą stwarzać przeszkody w przywróceniu uprawnień lub w nadaniu obowiązkom ich pierwotnego kształtu. Zdarzenia te nie są bezpośrednimi skutkami wykonania samej decyzji administracyjnej, lecz zamierzonymi lub nieprzewidzianymi następstwami tego, że decyzja administracyjna, choć obarczona ciężkimi wadami, pozostaje w obrocie prawnym i korzysta z domniemania legalności. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił także, iż należy odróżnić skutki prawne, które wywołała decyzja kwestionowana w postępowaniu o stwierdzenie jej nieważności, od skutków prawnych, dotyczących tego samego przedmiotu, wywołanych późniejszymi decyzjami lub innymi zdarzeniami prawnymi. W konkluzji Sąd ten stwierdził, iż sam fakt, że nieruchomość nabyta przez państwo na podstawie decyzji nacjonalizacyjnej została następnie sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, nie może zawsze przesądzać o tym, że decyzja nacjonalizacyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne. Skutkiem prawnym tego rodzaju decyzji, często o charakterze deklaratoryjnym, było przede wszystkim odjęcie prawa własności dotychczasowemu właścicielowi i przejście własności na Państwo. W razie kwestionowania takiej decyzji w postępowaniu o stwierdzenie jej nieważności i ustalenia, że decyzja dotknięta jest wadą nieważności, problem oceny, czy decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne sprowadza się przede wszystkim do oceny tego skutku. Chodzi o to, czy w drodze stwierdzenia nieważności takiej decyzji, można cofnąć skutek w postaci nabycia własności nieruchomości przez Państwo, jeżeli nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej. Kwestia nieodwracalnych skutków prawnych silnie wiąże się z tym, że organ administracji nie może powstałych zdarzeń prawnych odwrócić własnymi środkami prawnymi, w drodze indywidualnego aktu prawnego. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2005 r. (sygn. akt OSK 1176/04, Lex 175372) Sąd ten stwierdził, iż jeżeli nieodwracalność skutków prawnych wynika z - późniejszych niż orzeczenie o nacjonalizacji - decyzji lub zdarzeń, nie występuje negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji o nacjonalizacji. Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 marca 2008 r., sygn. akt I OSK 327/07 stwierdzając w uzasadnieniu, iż "przedmiotem niniejszej sprawy były decyzje nacjonalizacyjne, a nie późniejsze decyzje uwłaszczeniowe bądź komunalizacyjne. Późniejsze zdarzenia prawne takie jak obrót cywilnoprawny nie mają bezpośredniego związku z omawianymi decyzjami nacjonalizacyjnymi (...)".

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą podziela stanowisko wyrażone w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 1996 r., OPS 7/96, że skutkiem samego tylko stwierdzenia nieważności decyzji nie musi być odzyskanie własności nieruchomości przez jej poprzedniego właściciela. Nie chodzi, więc o "odwracalność" skutków prawnych w ogóle, ale przede wszystkim o "odwrócenie" skutków wywołanych przez decyzję dotkniętą nieważnością, w ramach postępowania o stwierdzenie jej nieważności.

Bezspornym w sprawie jest, iż aktualnie przedmiotowa nieruchomość wraz z budynkami znajduje się w użytkowaniu wieczystym Spółki "I." sp. z o.o., która prawo to nabyła w drodze aktu notarialnego od [...] Spółdzielni [...] w likwidacji, która z kolei prawo użytkowania wieczystego nabyła na skutek zawarcia w dniu [...] maja 1999 r. - z właścicielem gruntu - to jest Gminą K. umowy notarialnej o oddanie przedmiotowej nieruchomości w użytkowanie wieczyste a które to prawo zostało następnie ujawnione w księdze wieczystej prowadzonej dla w/w nieruchomości. Istotnym jest, że prawo własności Gminy do przedmiotowego gruntu wynikało z decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z [...] stycznia 1992 r., wydanej na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32 poz. 191 i Nr 43 poz. 253).

Jak z powyższego wynika, oddanie spornego gruntu w użytkowanie wieczyste przez Gminę K. było możliwe po wydaniu przez Wojewodę [...] w/w decyzji komunalizacyjnej. Wprawdzie decyzja wydawana przez wojewodę na podstawie art. 5 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy ma charakter deklaratoryjny, ale – jak wyjaśnił to Sąd Najwyższy w uchwale (7) z dnia 29 lipca 1993 r. (sygn. akt III CZP 64/93, OSNCP 1993, Nr 12, poz. 209) – gmina może sprzedać lub oddać w użytkowanie wieczyste nieruchomości, które z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. stały się z mocy prawa jej własnością dopiero, gdy decyzja wojewody stwierdzająca to nabycie stała się ostateczna. Decyzja stwierdzająca nabycie mienia z mocy prawa ma, więc jak wyżej wspomniano, charakter deklaratoryjny, ale jest niezbędna do ujawnienia prawa własności gminy w księdze wieczystej (art. 20 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej). Z tego powodu przyjmuje się w literaturze przedmiotu, że we wspomnianej decyzji tkwi sui generis element konstytutywny (vide: Stanisław Rudnicki – "Prawo obrotu nieruchomościami", 2 wydanie, wyd. C.H. Beck, Warszawa 1996).

W analizowanej sprawie, stwierdzenie nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego nie powoduje jednocześnie stwierdzenia nieważności wspomnianej wyżej decyzji komunalizacyjnej. Jest ona wprawdzie konsekwencją decyzji wywłaszczeniowej, ale jest ona również decyzją całkowicie odrębną. W związku z tym nie można twierdzić, że oddanie przedmiotowej nieruchomości w użytkowanie wieczyste, było bezpośrednim skutkiem decyzji wywłaszczeniowej. Oddanie tej nieruchomości Spółdzielni, co wyżej wspomniano, umożliwiła Gminie K. dopiero decyzja komunalizacyjna. W zaistniałej sytuacji nie jest zasadnym twierdzenie organu, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w K. z dnia [...] października 1963 r. wywołało skutki nieodwracalne to jest takie, których organ nie mógł – w świetle obowiązującego prawa - cofnąć przez wydanie decyzji. Uwzględniając, zatem przytoczone poglądy prawne, które podziela skład orzekający w niniejszej sprawie należy stwierdzić, że przysługujące Spółce "I." sp. z o.o. w K. prawo użytkowania wieczystego stanowi skutek prawny wywołany nie przez decyzję wywłaszczeniową, będącą przedmiotem oceny w postępowaniu nadzorczym, ale przez późniejsze zdarzenia, które nie mogą stanowić podstawy oceny przez tutejszy Sąd. Tym samym nieuzasadnione są twierdzenia organu, iż oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste stanowi skutek prawny orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] października 1963 r., gdyż nie pozostaje z nim w bezpośrednim związku. To samo dotyczy kwestii wiary publicznej ksiąg wieczystych, która pozostaje poza zakresem oceny odwracalności skutków prawnych orzeczenia z dnia [...] października 1963 r. Podnieść także należy, iż niewątpliwie celem uregulowania zawartego w art. 156 § 2 k.p.a. jest ochrona osób trzecich, które po wydaniu decyzji dotkniętej wadą nieważności nabyły rzecz w dobrej wierze i jest to podyktowane ochroną obrotu prawnego. Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych to instytucja, która umożliwia w pewnych przypadkach – przy spełnieniu dodatkowych przesłanek wynikających z ustawy – nabycie własności lub innego prawa rzeczowego od osoby nieuprawnionej, która zamiast uprawnionej figuruje w księdze wieczystej, jako jej właściciel (art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece; tj. Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.). Przy czym należy wskazać, iż rękojmia działa w sytuacji sporu pomiędzy rzeczywistym właścicielem, a osobą, która nabyła prawo wskutek czynności prawnej dokonanej z podmiotem nieuprawnionym, a wpisanym do księgi. Dodatkowo należy także wyjaśnić, iż zgodnie z art. 6 u.k.w.h. rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie chroni tzw. rozporządzeń nieodpłatnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16.10.1995 IV S.A. 747/94). Wobec powyższego nie można się zgodzić z poglądem prezentowanym przez organy administracji, iż unieważniona decyzja wywłaszczeniowa wywołała nieodwracalne skutki prawne. Komunalizacja nieruchomości objętej unieważnioną decyzją wywłaszczeniową nastąpiła z mocy prawa, na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 roku - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Skoro decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji wywołuje skutek ex tunc, to Gmina K. nie mogła uzyskać własności przedmiotowej nieruchomości, bowiem Skarb Państwa nie był jej właścicielem. Co więcej, z uwagi na to, że nabycie własności przez Gminę nastąpiło nieodpłatnie z mocy prawa, nabywcy nie przysługuje ochrona z tytułu rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, która uregulowana jest w art. 5 u.k.w.h. Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie chroni również kolejnego nabywcy nieruchomości, t.j. [...] Spółdzielni [...], bowiem umowa z [...] maja 1999 r. zawarta między Gminą K. a [...]S[...] (akt. notarialny rep. A [...]), ustanawiająca użytkowanie wieczyste gruntu i przenosząca własność budynku i urządzeń również była czynnością nieodpłatną. W sytuacji istnienia wzmianki w księdze wieczystej o wniosku o wpis ostrzeżenia o niezgodności stanu prawnego księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, wyłączającej rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych, późniejsze rozporządzenie tym prawem przez [...]S[...] również nie korzystało z rękojmi wiry publicznej. Skutki ostrzeżenia polegają na wyłączeniu rękojmi wiary publicznej ksiąg w zakresie objętym wpisem (...)" (zob. Komentarz do art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece [w:] H. Ciepła, E. Bałan-Gonciarz, Ustawa o księgach wieczystych i hipotece. Komentarz. Wzory wniosków o wpis. Wzory wpisów do księgi wieczystej, Oficyna, 2007). Wzmianka o wniosku ma istotne znaczenie, ponieważ poza zachowaniem miejsca dla wpisu, którego dokonania wnioskodawca żąda, wyłącza rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 8 u.k.w.h.), decyduje o chwili rozstrzygającej o przyjęciu dobrej bądź złej wiary (art. 6 ust. 3 u.k.w.h.) i powoduje, że ujawnione w księdze prawo, którego wniosek i wzmianka dotyczy, nie korzysta już z domniemania zgodności z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 u.k.w.h.)" (zob. Komentarz do art. 626(7) kodeksu postępowania cywilnego [w:] H. Ciepła, E. Bałan-Gonciarz, Ustawa o księgach wieczystych i hipotece).

Jednocześnie stwierdzić należy, iż skoro ustanowienie użytkowania wieczystego działki ew. [...] o pow. [...] ha nie stanowiło nieodwracalnego skutku prawnego orzeczenia z dnia [...] października 1963 r., to nie można uznać by decyzja z dnia [...] września 2000 r., w części dotyczącej działki nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 158 § 2 k.p.a. w związku z art. 156 § 2 kpa.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. O zwrocie należnych skarżącemu kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).