Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 108/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2011-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 10, art. 30
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w e Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WA Lidia Serwiniowska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant Aleksandra Markiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 maja 2011 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [....]r. nr [...] w przedmiocie żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, a także decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza G. przez Kierownika Komórki Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia [...] r. nr [...]; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 4 stycznia 2011 r. nr SKO 4103/601/2010, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 10 i art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) - po rozpatrzeniu odwołania M.J. od decyzji z dnia 16 listopada 2010 r. nr [...]wydanej z upoważnienia Burmistrza G. przez Kierownika Komórki Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w G. w sprawie żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 1 listopada 2009 r. do dnia 31 sierpnia 2010 r. w kwocie 4000 zł - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji podało, że wyżej opisaną zaskarżoną przez odwołującą się decyzją nr [...]działającego z upoważnienia Burmistrza G. Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia 16 listopada 2010 r. zażądano od odwołującej się M.J. zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 1 listopada 2009 r. do dnia 31 sierpnia 2010 r. w wysokości 4000 zł. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji podał, że decyzją z dnia 25 października 2010 r. uznano wypłacony za okres od 1 listopada 2009 r. do dnia 31 sierpnia 2010 r. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego za świadczenie nienależnie pobrane w związku z czym zażądano zwrotu kwoty 4000 zł.

Od decyzji tej M.J. złożyła odwołanie podając, że czuje się pokrzywdzona przez Ośrodek Pomocy Społecznej, ponieważ Ośrodek powinien wiedzieć i powiadomić stronę o każdej zmianie i jakiejkolwiek podwyżce.

Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podało, że wnioskiem z dnia 22 września 2009 r. M.J. wystąpiła o przyznanie między innymi dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Z zaświadczenia o zatrudnieniu z dnia 19 sierpnia 2009 r. wynikało, że odwołującej się udzielono urlopu wychowawczego na okres od 20 stycznia 2009 r. do dnia 19 stycznia 2011 r.

Decyzją nr 001408/ZR/11/2009 z dnia 12 listopada 2009 r. przyznano odwołującej się dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości 400 zł na okres od 1 listopada 2009 r. do dnia 31 października 2010 r. W decyzji strona została pouczona, że w przypadku podjęcia zatrudnienia jest zobowiązana do niezwłocznego zawiadomienia o tym organu.

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (jedn. tekst Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką uprawnionemu do urlopu wychowawczego, nie dłużej jednak niż przez okres:

1) 24 miesięcy kalendarzowych;

2) 36 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu;

3) 72 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1).

Dodatek przysługuje w wysokości 400,00 zł miesięcznie (ust. 2).

Dodatek przysługujący za niepełne miesiące kalendarzowe wypłaca się w wysokości 1/30 dodatku miesięcznego za każdy dzień. Kwotę dodatku przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę (ust. 3).

W przypadku równoczesnego korzystania z urlopu wychowawczego przez oboje rodziców lub opiekunów prawnych dziecka przysługuje jeden dodatek ( ust. 4). Dodatek nie przysługuje osobie, o której mowa w ust. 1, jeżeli:

1) (uchylony);

2) bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała w stosunku pracy przez okres krótszy niż 6 miesięcy;

3) podjęła lub kontynuuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową która uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego;

4) dziecko zostało umieszczone w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem dziecka przebywającego w zakładzie opieki zdrowotnej, oraz w innych przypadkach zaprzestania sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem;

5) w okresie urlopu wychowawczego korzysta z zasiłku macierzyńskiego ( ust. 5).

Obywatelom państw członkowskich Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego do okresu zatrudnienia wymaganego do nabycia prawa do dodatku zalicza się okres zatrudnienia na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego (ust. 6).

Z zaświadczenia o zatrudnieniu z dnia 21 września 2010 r. wynika, że M.J. przebywała na urlopie wychowawczym od dnia 20 stycznia 2009 r. do dnia 30 września 2009 r.

Z wyżej cytowanego przepisu jednoznacznie zdaniem organu odwoławczego wynika, że warunkiem przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa, jest rezygnacja z zatrudnienia i korzystanie z urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad dzieckiem. Podjęcie zatrudnienia pozbawia prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Ponieważ odwołująca się tylko do 30 września 2009 r. korzystała z urlopu wychowawczego, decyzją nr 001408-1/ZR/10/2010 z dnia 15 października 2010 r. zmieniono w/w decyzję poprzez uchylenie od dnia 1 listopada 2009 r. prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.

Następnie decyzją nr 001408-2/ZR/10/2010 z dnia 25 października 2010 r. uznano wypłacony dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego za świadczenie nienależnie pobrane. Od decyzji tej strona nie wniosła odwołania.

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2008 r. o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; (podkreślenie organu),

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust.5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Ponieważ odwołująca się mimo pouczenia o konieczności powiadomienia organu o podjęciu zatrudnienia nie zawiadomiła o fakcie podjęcia zatrudnienia od 1 października 2009 r., organ I instancji prawidłowo, w ocenie organu odwoławczego, na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 w/w ustawy uznał świadczenia wypłacone odwołującej się za okres od 1 listopada 2009 r. do dnia 31 sierpnia 2010 r. za świadczenia nienależnie pobrane.

Organ wskazał, że w myśl art. 30 ust. 8 w/w ustawy, kwoty świadczeń rodzinnych nienależnie pobrane podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami, co oznacza, że organ I instancji prawidłowo zażądał zwrotu od strony w/w kwoty.

Jednocześnie Kolegium pouczyło stronę, że zgodnie z art. 30 ust. 9 w/w ustawy, na wniosek strony Ośrodek Pomocy Społecznej w G. może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Odnosząc się do zarzutu strony, że organ I instancji powinien wiedzieć i powiadomić stronę o każdej zmianie i jakiejkolwiek podwyżce, organ odwoławczy wyjaśnił, że zarzut ten należy uznać za nie odnoszący się do rozpatrywanej sprawy. Wskazał, że to strona powinna niezwłocznie poinformować organ o podjęciu zatrudnienia, o czym została pouczona, a tym samym o zakończeniu korzystania z urlopu wychowawczego, co ma decydujący wpływ na prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.

Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy orzekł jak w zaskarżonej decyzji.

W skardze na powyższą decyzję M.J. podała, że czuje się pokrzywdzona wydaną decyzją albowiem to organ, a nie ona rozlicza przyznany jej zasiłek rodzinny i to organ powinien ją powiadomić o wszystkich nieścisłościach i zmianach. Opisała swoją trudną sytuację rodzinną i materialną i wniosła o umorzenie części zadłużenia, ewentualnie o rozłożenie należności na jak najmniejsze raty.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skargę należało uwzględnić.

Zgodnie z przepisem art. 184 Konstytucji RP i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obowiązującym w dacie ich wydania.

Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. W związku z tym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy naruszyły prawo w sposób określony w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 §1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl zaś art. 135 p.p.s.a., Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W wyroku z dnia 22.04.2010 r. sygn. I FSK 731/09 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Sens regulacji art. 135 p.p.s.a. sprowadza się do umożliwienia zastosowania środków pozostających do dyspozycji sądu administracyjnego do aktów administracyjnych innych niż te wskazane bezpośrednio w skardze, a tym samym do rozszerzenia zakresu kontroli sprawowanej przez ten sąd na wszelkie postępowania, o ile są prowadzone w granicach danej sprawy." (lex nr 594186). Określenie "we wszystkich postępowaniach", użyte w art. 135 p.p.s.a., wskazuje, że środki prawne, o których mowa w tym przepisie, powinny być stosowane do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w różnych, a więc w odrębnych postępowaniach prowadzonych "w granicach sprawy, której dotyczy skarga". (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 25.08.2009 r. sygn. I SA/Go 183/09, lex nr 552452).

W myśl zatem art. 135 p.p.s.a., Sąd może stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa jedynie w stosunku do aktów lub czynności podjętych w granicach sprawy, której dotyczy skarga.

Decyzja w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podjęta na podstawie art 30 ust.1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (jedn. tekst Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 107 ze zm.), zwana dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych, jest aktem wydanym w granicach sprawy dotyczącej decyzji podjętej w przedmiocie żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, w związku z czym może być na podstawie art. 135 p.p.s.a. przedmiotem kontroli Sądu w postępowaniu dotyczącym zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Rozpoznając skargę w granicach zakreślonych przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz mając na względzie art. 135 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że należy uchylić z powodu istotnego naruszenia prawa nie tylko decyzje będące przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie, ale także wydaną w granicach niniejszej sprawy decyzję ostateczną organu pierwszej instancji z dnia 25 października 2010 r. nr 001408-2/ZR/10/2010 w przedmiocie uznania wypłaconego przez Ośrodek Pomocy Społecznej w G. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego za okres od 1 listopada 2009 r. do 31 sierpnia 2010 r. za świadczenie nienależnie pobrane.

Z prawidłowych i niekwestionowanych okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 22 września 2009 r. M.J. wystąpiła o przyznanie między innymi dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Z przedłożonego przez nią zaświadczenia o zatrudnieniu z dnia 19 sierpnia 2009 r. wynikało, że skarżącej udzielono urlopu wychowawczego na okres od 20 stycznia 2009 r. do dnia 19 stycznia 2011 r.

Decyzją organu I instancji nr 001408/ZR/11/2009 z dnia 12 listopada 2009 r. przyznano skarżącej (pkt 3 w/w decyzji) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości 400 zł na okres od 1 listopada 2009 r. do dnia 31 października 2010 r. Organ odwoławczy ustalił w zaskarżonej decyzji, że w w/w decyzji z dnia 12 listopada 2009 r. skarżąca została pouczona, że w przypadku podjęcia zatrudnienia jest zobowiązana do niezwłocznego zawiadomienia o tym organu.

Z dalszych prawidłowych ustaleń organu odwoławczego poczynionych na podstawie zaświadczenia o zatrudnieniu z dnia 21 września 2010 r. wynika, że skarżąca przebywała na urlopie wychowawczym od dnia 20 stycznia 2009 r. do dnia 30 września 2009 r.

Zgodnie z art. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką uprawnionemu do urlopu wychowawczego, nie dłużej jednak niż przez okres:

24 miesięcy kalendarzowych;

36 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu;

72 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1).

Dodatek przysługuje w wysokości 400,00 zł miesięcznie (ust. 2).

Dodatek przysługujący za niepełne miesiące kalendarzowe wypłaca się w wysokości 1/30 dodatku miesięcznego za każdy dzień. Kwotę dodatku przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę (ust. 3).

W przypadku równoczesnego korzystania z urlopu wychowawczego przez oboje rodziców lub opiekunów prawnych dziecka przysługuje jeden dodatek ( ust. 4). Dodatek nie przysługuje osobie, o której mowa w ust. 1, jeżeli:

(uchylony);

bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała w stosunku pracy przez okres krótszy niż 6 miesięcy;

podjęła lub kontynuuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową która uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego;

dziecko zostało umieszczone w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem dziecka przebywającego w zakładzie opieki zdrowotnej, oraz w innych przypadkach zaprzestania sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem;

w okresie urlopu wychowawczego korzysta z zasiłku macierzyńskiego ( ust. 5).

Obywatelom państw członkowskich Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego do okresu zatrudnienia wymaganego do nabycia prawa do dodatku zalicza się okres zatrudnienia na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego (ust. 6).

Trafnie zauważa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy, że jak wynika z powołanych przepisów prawa, warunkiem przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego jest rezygnacja z zatrudnienia i korzystanie z urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad dzieckiem. Podjęcie zatrudnienia pozbawia prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.

Z dalszych prawidłowych ustaleń organu decyzyjnego wynika, że decyzją nr [...]z dnia 15 października 2010 r. organ I instancji zmienił w/w decyzję własną z dnia 12 listopada 2010 r. nr [...]o przyznaniu skarżącej prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości 400 zł na okres od 1 listopada 2009 r. do dnia 31 października 2010 r. poprzez uchylenie od dnia 1 listopada 2009 r. prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, a to w związku z tym, że skarżąca korzystała z urlopu wychowawczego tylko do 30 września 2009 r. Z akt administracyjnych dołączonych do akt niniejszej sprawy wynika, że decyzja ta została doręczona stronie w dniu 15.10.2010 r.

Następnie przed uzyskaniem przez w/w decyzję z dnia 15 października 2010 r. waloru ostateczności, decyzją z dnia 25 października 2010 r. nr 001408-2/ZR/10/2010 organ I instancji uznał wypłacony skarżącej dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego za okres od 1 listopada 2009 r. do 31 sierpnia 2009 r. za świadczenie nienależnie pobrane. Od decyzji tej strona nie wniosła odwołania, w związku z czym decyzja ta stała się ostateczna

Następnie w dniu 16 listopada 2010 r. wydał zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję nr [...]w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 1 listopada 2009 r. do dnia 31 października 2010 r., którą Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzją z dnia 4 stycznia 2011 r. nr [....]

W decyzji z dnia 25 października 2010 r. nr [...]organ I instancji, uznając wypłacony skarżącej dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego za okres od 1 listopada 2009 r. do dnia 31 sierpnia 2010 r. za świadczenie nienależnie pobrane, z naruszeniem art. 107 § 1 k.p.a. w ogóle nie wskazał w sposób prawidłowy podstawy prawnej podjętej decyzji, bowiem ani w podstawie prawnej w/w decyzji, ani w jej uzasadnieniu nie wskazał, która z przesłanek wymienionych w art 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wystąpiła w niniejszej sprawie, dając podstawę do uznania wypłaconego świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane. Podał jedynie, że decyzję podjęto na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który nakłada obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W decyzji tej nie wykazano także, że skarżąca była prawidłowo pouczona o przesłankach warunkujących uznanie pobranych świadczeń za nienależnie pobrane. Treść powyższej decyzji wskazuje, że te okoliczności sprawy, istotne także dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, z naruszeniem art. 7 i art. 77 § k.p.a. nie zostały przez organ I instancji w w/w decyzji wyjaśnione i ustalone. Braku tego nie może zastąpić wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji, przez podkreślenie, art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jako stosownego przepisu prawa, który stanowiłby ewentualnie podstawę prawną uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane. Okoliczność ta ma istotne znaczenie w sprawie, w świetle treści art. 30 ust. 1 w związku z ust. 2 tego przepisu prawa oraz w kontekście zarzutów skarżącej podniesionych w niniejszej sprawie zarówno w odwołaniu, jak i w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i wymaga uprzedniego wyjaśnienia.

Zauważyć należy, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, "Obowiązek zwrotu świadczenia z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma charakter następczy - uzależniony jest od tego, czy strona była należycie pouczona o przesłankach, które w sposób negatywny warunkują pobieranie przyznanych jej świadczeń. Pouczenie adresowane do strony winno być czytelne, jasne i zrozumiałe dla świadczeniobiorcy. Pouczenie takie winno być zamieszczone w ulotce, z której następnie strona może korzystać w okresie późniejszym, bądź w uzasadnieniu decyzji. Przedstawienie stronie do wglądu przepisów regulujących zasady przyznawania świadczeń rodzinnych, polegające na możliwości ich lektury na formularzu wniosku, następnie spoczywającym w urzędzie jako część akt sprawy, co do zasady nie wyczerpuje wymogów pouczenia w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych." (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11.12.2008 r. sygn. IV SA/Po 331/08, lex nr 527565).

W wyroku z dnia 12.01.2009 r. sygn. IV SA/Po 437/08 (lex nr 522956) WSA w Poznaniu wskazał, że: "Organ wydając decyzję o stwierdzeniu, że jakieś świadczenia są nienależne, winien w sposób dokładny przeanalizować, dlaczego, i na jakiej podstawie prawnej wydał swoje orzeczenie, czyniąc to w kontekście stanu faktycznego konkretnej - rozpatrywanej sprawy."

Zauważyć ponadto należy, że z treści art 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, podkreślonego przez organ w zaskarżonej decyzji wynika, że warunkiem uznania pobranego świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane w okolicznościach w nim wymienionych jest, by osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania, a ta okoliczność nie została w sprawie w ogóle wyjaśniona i w sposób właściwy ustalona.

W wyroku z dnia 17.03.2010 r. sygn. II SA/Bd 112/10 (lex nr 576227) WSA w Bydgoszczy wskazał, że: "Użyte w art. 30 ust. 2 pkt 1) ustawy o świadczeniach rodzinnych sformułowanie: "jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania" nie oznacza, że wystarczy samo wykazanie faktu, że osoba uprawniona była pouczona, że zobowiązana jest do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Jeżeli bowiem ustawodawca nakłada na organ obowiązek przekazania konkretnych informacji świadczeniobiorcy w celu umożliwienia mu wywiązania się z obowiązku ewentualnego zwrotu świadczenia, które stało się nienależne, to oznacza, iż można uznać, że świadczeniobiorca nie wywiązał się ze swojego obowiązku dopiero wówczas, kiedy pomimo możliwości skonfrontowania swojej sytuacji z udzieloną w pouczeniu informacją, nie dostrzegł, że zaistniała sytuacja konieczności zwrotu świadczenia i takowego zwrotu nie dokonał."

W wyroku z dnia 01.04.2010 r. sygn. I OSK 1710/09 (lex nr 595278) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Nienależnie pobrane świadczenie, to świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, na skutek okoliczności leżących po stronie świadczeniobiorcy."

Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że dla rozstrzygnięcia o zwrocie świadczenia rodzinnego niezbędne jest uprzednie orzeczenie ostateczną decyzją administracyjną najpierw o zmianie lub uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie rodzinne, później – po uzyskaniu waloru ostateczności przez w/w decyzję - o uznaniu świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane. Dopiero walor ostateczności decyzji rozstrzygającej najpierw o zmianie lub uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie rodzinne, później o nienależności świadczenia otwiera drogę dla żądania zwrotu tychże nienależnych świadczeń. Dopóki decyzje takie nie są ostateczne, brak jest podstaw do przyjęcia, że pobrane świadczenie jest świadczeniem nienależnym.

W niniejszej sprawie organ I instancji decyzją z dnia 15 października 2010 r. nr [...]zmienił własną decyzję ostateczną z dnia 12 listopada 2009 r. nr [...]w części dotyczącej dodatków do zasiłku rodzinnego, uchylając od dnia 1 listopada 2009 r. prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego – wypłacane na dziecko A.J.. Następnie, przed uzyskaniem przez w/w decyzję z dnia 15 października 2010 r. nr [...] waloru ostateczności, wydał w dniu 25 października 2010 r. decyzję nr [...]o uznaniu wypłaconego przez organ pomocy społecznej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego za okres od 1 listopada 2009 r. do dnia 31 października 2010 r. za świadczenie nienależnie pobrane.

Wyżej wskazane uchybienia dają podstawę do przyjęcia, że decyzje zaskarżonej w niniejszej sprawie treści uznać należy za przedwczesne. Podlegały one zatem uchyleniu, co orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., co orzeczono w pkt I wyroku. Uchyleniu także z powodu istotnego naruszenia wyżej wskazanych przepisów prawa podlegała także ostateczna decyzja organu I instancji z dnia 25 października 2010 r. nr [...]dotycząca uznania wypłaconego skarżącej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego za okres od 1 listopada 2009 r. do 31 sierpnia 2010 r. za świadczenie nienależnie pobrane.

Rozpoznając ponownie sprawę organ administracji, mając na względzie to, co powiedziono wyżej odnośnie meritum, rozstrzygnie najpierw w sposób ostateczny sprawę uznania wypłaconego skarżącej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego za okres od 1 listopada 2009 r. do 31 sierpnia 2010 r. za świadczenie nienależnie pobrane, wyjaśniając zgodnie z wymogiem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy, w tym istnienie jednej z wymienionych w ust. 2 art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanek uzasadniających uznanie pobranego za w/w okres świadczenia za nienależne, uzasadniając wydane w tym przedmiocie decyzje zgodnie z wymogiem art 107 § 1 k.p.a. Następnie dopiero orzeknie, w razie istnienia ku temu podstaw, w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego za okres od 1 listopada 2009 r. do 31 sierpnia 2010 r.

Orzeczenie w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji (pkt II wyroku) zostało podjęte na podstawie art 152 p.p.s.a.