Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 60/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2022-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 3, par. 3 ust. 1 pkt 1, par. 3 ust. 1 pkt 2, 3,
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Asesor WSA Magdalena Stępniak (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 listopada 2021 r. nr 2742/2021 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Sygn. akt I SA/Ke [...]

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 29 listopada 2021 r. nr [...] odmówił M. P. umorzenia należności z tytułu składek za osobą prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek

w łącznej kwocie 174.692,64 zł.

W uzasadnieniu Zakład wskazał, że M. P. 8 września 2021r. wniósł o ustalenie, że na podstawie w art. 24 ust. 4-6 w zw. z art. 31 ustawy

z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ("u.s.u.s.") w zw.

z art. 27 ustawy 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli

i przedsiębiorców, należności na łączną kwotę 174.592, 64 zł uległy przedawnieniu,

a tym samym zobowiązanie wobec organu wygasło. W przypadku odrębnej interpretacji przepisów stanowiących podstawę ww. wniosku, wniósł o ewentualne umorzenie ww. roszczeń na podstawie art. 28 ust 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1

i 3 rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U.2003.141.1365), dalej "rozporządzenie" lub rozłożenie ww. roszczeń na raty po 200 zł miesięcznie na okres dłuższy niż do zaproponowanej daty 15 lipca 2022 r. Wnioskodawca wskazał, że zapłata ostatniej proponowanej raty w wysokości

175.763, 64 zł z terminem na 16 sierpnia 2022 r. jest niemożliwa do wykonania

i zaakceptowania. Oświadczył, że obecnie utrzymuje się jedynie z emerytury w kwocie 1374,71 zł miesięcznie. Ponadto od 14 kwietnia 2015 r. zalicza się do osób niepełnosprawnych o stopniu umiarkowanym. Tym samym ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić ww. należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny.

W piśmie z 11 listopada 2021r. zobowiązany opisał swoją drogę zawodową oraz konieczność sprawowania opieki nad rodzicami, która wymusiła na rezygnację ze stałej pracy. Wskazał, że w 1998 r. zachorował i przebywał w szpitalu. Starania o rentę zakończyły się decyzją odmowną, wiec postanowił założyć działalność żeby mieć za co żyć. Oświadczył, że produkcja nawozów organicznych nie istniała, gdyż zobowiązany nie posiadał odpowiednich atestów oraz narzędzi do jej prowadzenia. Dodał, że płaci na rzecz ZUS po 200 zł miesięcznie, bo na więcej go nie stać. Ma 75 lat i od 1998 r. jest osobą niepełnosprawną mieszkającą w starym drewnianym domu po rodzicach (nie spłacił rodzeństwa). W związku z posiadanymi problemami zdrowotnymi co roku jeździ do sanatorium i nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. Wskazał również, że dom wymaga wymiany dachu, pieca C.O. oraz malowania i tynkowania, a drzewo, węgiel oraz leki, a także energia i inne rzeczy drożeją.

Organ ustalił, że do 29 grudnia 2011 r. wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą w zakresie produkcji nawozów i związków azotowych. Obecnie utrzymuje się z emerytury w wysokości 1628,25 zł brutto tj. 1374,71 zł netto oraz z pracy dorywczej (orkiestra), z której otrzymuje środki ok. 200 zł miesięcznie. Świadczenie jest wolne od potrąceń. Ponadto od 1 września 2012 r. wnioskodawca zgłoszony jest do ubezpieczeń na podstawie umowy zlecenia przez płatnika Grupa Azoty Kopalnie i Zakłady z podstawą 455 zł brutto (ZUS RCA za 09- 10/2021). Zgodnie z deklaracją podatkową PIT-11 w 2020r. z umowy zlecenia strona uzyskała łączny dochód w wysokości 1941,13 zł. Wnioskodawca jest stanu wolnego i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wydatki związane z utrzymaniem określił na łączną kwotę 1100 zł w tym: opłaty eksploatacyjne (prąd, gaz) - 800 zł; koszty związane z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty lekarskie) - 300 zł. Poza zaległościami wobec ZUS wnioskodawca nie wykazał posiadania innych zobowiązań pieniężnych oraz korzystania z pomocy społecznej oraz innych form wsparcia.

Zobowiązany powołał się ponadto na problemy zdrowotne w wyniku których zgodnie z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (wg. oświadczenia od 14 kwietnia 2015 r.) jest osobą niezdolną do pracy i wymaga czasowej pomocy innej osoby (orzeczenie z 8 lipca 2021r.). Od 1998 r. choruje na chorobę zwyrodnieniową wielostawową, która wywołuje duże dolegliwości bólowe, oraz jaskrę, co utrudnia podjęcie pracy. W okresie od 14.09.2021-27.09.2021 wnioskodawca przebywał na leczeniu w Uzdrowisku Solec Zdrój w związku

z posiadanymi zmianami zwyrodnieniowymi kręgosłupa oraz chorobą zwyrodnieniową stawów biodrowych i kolanowych. Zobowiązany jest właścicielem: domu o powierzchni 70 m2 oraz współwłaścicielem gospodarstwa rolnego - zabudowanego (nieużytki) o powierzchni 7 ha położonych w C. . Organ ustalił ponadto, że wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości gruntowych położonych w C. tj. łąki trwałe o powierzchni 0,400 ha i 0,0800 ha oraz działki zabudowanej, rola, łąki, pastwiska o powierzchni 6,6800 ha. Na tej ostatniej nieruchomości dokonano zabezpieczenia należności z tytułu składek w postaci wpisu hipotecznego na rzecz ZUS. Ze składników innego mienia ruchomego wnioskodawca wykazał telewizor, telefon komórkowy oraz pralkę frania o łącznej wartości 200 zł.

Przywołując stosowne przepisy organ wskazał, że należności z tytułu składek figurujące na koncie płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności wpłynęły n czynności, które organ wymienił. Po wprowadzeniu okresów zawieszających bieg przedawnienia należności na ubezpieczenie społeczne za okres 05.2003 r.-11.2003 r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne i FP za okres 05.2003 r.-01.2004 r. są przedawnione, ale zabezpieczone hipoteką. Odsetki naliczane są do dnia przedawnienia. Należności nie są odpisane z konta ponieważ zabezpieczone zostały wpisem do hipoteki i mogą być dochodzone tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek liczonych do dnia przedawnienia. Obecnie w stosunku do zobowiązanego nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Wnioskodawca 30 czerwca 2021 r. wniósł o rozłożenie należności na raty. Zawiadomieniem z 23 sierpnia 2021 r. został poinformowany o przyznaniu prawa do wnioskowanej ulgi oraz poinformowany o konieczności podpisania umowy o rozłożenie należności na raty w terminie 7 dni. Pismem z 8 września 2021 r. wnioskodawca zakwestionował sposób rozpatrzenia ww. wniosku. W związku z tym, że umowy nie zostały odesłane w wymaganym terminie nie doszło do zawarcia umowy o rozłożenie na raty należności z tytułu składek. Z ustaleń Zakładu wynika, że od czerwca 2021 r. wnioskodawca dokonuje dobrowolnych wpłat na poczet zaległych składek w wysokości 200 zł miesięcznie. Ostatnia wpłata z 12 listopada 2021 r.

Zakład wskazał, że należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Nieściągalność należności została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 "u.s.u.s.".

Ustalono, że w stosunku do działalności zobowiązanego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b, 4c nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie ma zastosowania. Aktualnie wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej. Posiada stały dochód w postaci emerytury, która jest wolna od potrąceń oraz z pracy dorywczej ok. 200 zł miesięcznie. Ponadto od 1 września 2012 r. zobowiązany zgłoszony jest również do ubezpieczeń na podstawie umowy zlecenia z podstawą 455 zł brutto. Jest właścicielem: domu oraz współwłaścicielem gospodarstwa rolnego oraz właścicielem wymienionych wyżej nieruchomości gruntowych. Na jednej z nieruchomości dokonano zabezpieczenia należności z tytułu składek w postaci wpisu hipotecznego na rzecz ZUS. W stosunku do strony nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. W sprawie nie nastąpiło zatem stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można egzekwować zobowiązanie z tytułu składek. Brak jest również podstaw do stwierdzenia że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto od czerwca 2021 r. zobowiązany dokonuje dobrowolnych wpłat w wysokości 200 zł miesięcznie. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane. Z uwagi na powyższe wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6.

W ocenie organu ww. fakty dowodzą, że w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy u.s.u.s.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W rozporządzeniu zostały zawarte przesłanki umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie. Zakład ocenił sytuację strony przez pryzmat ww. przepisów nie znajdując przesłanek uzasadniających umorzenie należności.

Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w sprawie zastosowania, ponieważ zobowiązany nie prowadzi już działalności gospodarczej. Z zebranego

w trakcie postępowania materiału dowodowego nie wynika też, aby zaistniała przesłanka do umorzenia - w myśl § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia - w postaci choroby dłużnika lub członka jego rodziny. Wystąpienie przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości pozyskiwania dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. Zobowiązany boryka się z problemami zdrowotnymi, które utrudniają normalne funkcjonowanie. Podejmuje jednak zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia oraz pracę dorywczą. Ponadto uzyskuje stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego, którego wypłata przysługuje bez względu na sytuację zdrowotną. Uzyskiwane świadczenie może stanowić źródło stopniowej spłaty należności z tytułu składek. Strona dysponuje również majątkiem, z którego sprzedaży może uzyskać środki na poprawę sytuacji życiowej.

ZUS rozważył również możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Stwierdził, że kwota środków finansowych uzyskiwanych w samodzielnym gospodarstwie domowym jest wyższa niż minimum socjalne określone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla 1- osobowego gospodarstwa (wg. danych na II kwartał 2020r.), które dla gospodarstwa emeryckiego wynosi 1282,74 zł, zatem w przypadku zobowiązanego nie zachodzi ubóstwo. W ocenie organu opisane wyżej okoliczności nie dają podstaw do stwierdzenia, że sytuacja materialna nie pozwala na regulowanie zadłużenia.

W ocenie ZUS podjęcie decyzji o umorzeniu należności na obecnym etapie postępowania byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym.

Zobowiązany 30 czerwca 2021 r. wniósł o rozłożenie należności na raty, ale zakwestionował sposób rozpatrzenia ww. wniosku. W związku z tym, nie doszło do zawarcia umowy o rozłożenie na raty należności. Z ustaleń Zakładu wynika, że od czerwca 2021 r. zobowiązany dokonuje dobrowolnych wpłat na poczet zaległych składek w wysokości 200 zł miesięcznie. Ostatnia wpłata z 12 listopada 2021 r. Zakład wskazał, że strona może ponownie ubiegać się o przyznanie ulgi w postaci układu ratalnego. ZUS wyjaśnił również, że układ ratalny ma charakter okresowy i istnieje możliwość wydłużenia okresu spłaty należności na kolejny okres przed upływem płatności ostatniej raty danego harmonogramu.

W ocenie organu ponadto dla kwestii umorzenia zaległości nie mają znaczenia okoliczności związane z jej powstaniem - na które zwrócił zobowiązany uwagę

w złożonym piśmie - nie stanowią one przesłanek umorzenia wymienionych w sposób wyczerpujący w u.s.u.s. i rozporządzeniu.

Mając na uwadze interes Funduszu Ubezpieczeń Społecznych organ wskazał, że korzystanie z ubezpieczenia społecznego (pobieranie emerytury) oraz

z ubezpieczenia zdrowotnego (korzystanie ze służby zdrowia) i nieregulowanie zaległości w odprowadzaniu składek narusza interes społeczny i uderza w solidarność ubezpieczonych.

Mając na uwadze powyższe, a w szczególności brak stwierdzenia całkowitej nieściągalności oraz przesłanek zawartych w rozporządzeniu Zakład odmówił umorzenia składek wskazanych w sentencji decyzji.

Na powyższą decyzję M. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zarzucił naruszenie:

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. polegające na nierzetelnym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w zakresie prognoz poprawy sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego z uwzględnieniem ponoszonych przez niego wydatków i kosztów utrzymania i przyjęcie tym samym, że spłata zobowiązań wedle zaproponowanego harmonogramu będzie prawdopodobna;

- art. 8 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji organu z uwagi na zawarcie w niej zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji organu, a w szczególności niewyjaśnienie czym kierował się organ ustalając termin i wysokość kwoty (zbliżonej do kwoty całkowitego zadłużenia) w układzie ratalnym zaproponowanym przez organ;

- art. 80 k.p.a. przez dokonanie błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcie, że sytuacja zdrowotna skarżącego oraz jego wiek nie pozbawiają skarżącego możliwości zarobkowania, a polepszenie jego sytuacji jest prawdopodobne;

- art. 80 k.p.a. przez dokonanie wybiórczej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i dokonanie oceny w zakresie aktualnego poziomu życia skarżącego wyłącznie w oparciu o nieaktualne dane Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych i przyjęcie, iż skarżący prowadzi obecnie minimalnie godziwy poziom życia.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że organ ustalając obecny poziom życia skarżącego oparł się wyłącznie na danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych, które

w momencie rozpatrywania niniejszej sprawy są nieaktualne. Skarżący podnosi bowiem, iż obecna koniunktura gospodarcza panująca w Polsce tj. procentowy wzrost inflacji, a co za tym idzie kosztów życia i innych opłat już wpływa niekorzystnie na wzrost kwoty jego miesięcznego utrzymania. Ponadto dokonując porównania z danymi statystycznymi organ pominął specyfikę okoliczności życiowych w jakich znalazł się skarżący jak i nie uwzględnił w swych rozważaniach innych dowodów, które nie potwierdzają tezy organu, że skarżący prowadzi minimalnie godziwy poziom życia. Istotnym bowiem jest, iż wydatki wskazane w oświadczeniem o stanie rodzinnymi i majątkowym jakie wskazał skarżący stanowią absolutne minimum jego egzystencji, którą zmuszony był ograniczyć wyłącznie do ponoszenia opłat związanych z leczeniem i wydatkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Organ nie uwzględnił informacji o innych kosztach jakie ponosi skarżący m.in. kwoty miesięcznego wyżywienia, które miał możliwość samodzielnie ustalić w oparciu chociażby o aktualne dane statystyczne.

W ocenie skarżącego opierając się na stanie faktycznym, który ustalił organ brak jest podstaw do stwierdzenia, że w jego przypadku wywiązanie się z zobowiązań jest realnie możliwie oraz istnieją perspektywy poprawy i zmiany jego sytuacji. Podnoszenie takich tez w oparciu o roczny dochód z umowy zlecenie wynoszący 1941,13 zł rocznie jak i emerytury w wysokości 1628,25 zł świadczy o braku uwzględnienie słusznego interesu strony przez organ. Dochód ten wobec rosnących kwot miesięcznego utrzymania w perspektywie może jedynie ulec pomniejszeniu. Ponadto organ pominął ,iż skarżący jest osobą w podeszłym wieku oraz niezdolną do pracy (pozwalającej uzyskać dochód na poziomie przewyższający obecny) z uwagi na umiarkowany stopień niepełnosprawności, co uzasadnia stanowisko skarżącego.

Zdaniem skarżącego dokonana przez organ dowolna ocena dowodów w postaci analizy sytuacji finansowej skarżącego oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżącego, nie daje podstawy do przyjęcia, że nie wypełnia on dyspozycji § 3 ust. 1 pkt 1) i 3) rozporządzenia.

W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał stanowisko przedstawione

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Organ przedłożył ponadto pismo skarżącego z 12 lutego 2022 r., w którym skarżący ponownie opisał swoją sytuację i na jej potwierdzenie dołączył dokumenty oraz wniósł o umorzenie długu.

W piśmie procesowym z 15 maja 2022 r. skarżący wniósł o umorzenie należności wskazując, że ma bardzo niską emeryturę oraz opisując swoje problemy zdrowotne. Do pisma załączył dokumentację medyczną na potwierdzenie swoich problemów zdrowotnych z prośbą o ich dostarczenie na rozprawę.

Na rozprawie 19 maja 2022 r. sąd, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., postanowił odmówić przeprowadzenia wnioskowanych dowodów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2021.137 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(j.t. Dz.U.2022.329) dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu odmawiająca skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 174.692, 64 zł.

Podstawą prawną dla podjęcia kontrolowanego rozstrzygnięcia w zakresie ww. składek jest art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. Z treści tej regulacji wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei całkowita nieściągalność, o której mowa wyżej, zachodzi w sytuacjach wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s, a zatem gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu Ordynacji podatkowej;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W zakresie należności z tytułu składek ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, organ ma możliwość umorzenia tych należności także w innych uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Na te uzasadnione przypadki wskazuje § 3 Rozporządzenia. Są nimi w szczególności sytuacje, gdy:

1. opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W pierwszym etapie postępowania z wniosku o umorzenie należności składkowych organ bada, czy w ogóle występują przesłanki do umorzenia należności. Jeśli żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona organ bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania ulgi. W przypadku zaś ustalenia zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek umorzenia należności, postępowanie wchodzi w drugi etap – uznania administracyjnego, tj. możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia. Z treści wyżej zacytowanych przepisów wynika bowiem, że dopiero na tym etapie postępowania organ korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia.

Konsekwencją takiego modelu postępowania organu jest kontrola sądu sprawowana zasadniczo na trzech poziomach: 1. kontrola prawidłowości przeprowadzonego postępowania, w tym postępowania dowodowego (zwłaszcza kompletności materiału dowodowego); 2. kontrola prawidłowości oceny przesłanek umorzenia oraz w przypadku ich zaistnienia: 3. kontrola granic przyznanego organowi uznania administracyjnego.

W niniejszej sprawie, w związku ze stwierdzeniem przez organ braku przesłanek umorzenia zaległości kontrola Sądu sprowadza się do oceny prawidłowości takiego wnioskowania, bowiem organ nie orzekał w warunkach uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcie organu musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Dokonując tych czynności organy podatkowe muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 80 K.p.a., tj. ocenić na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W celu ustalenia istnienia przesłanek umorzenia należności składkowych niezbędne jest zbadanie sytuacji finansowej, określenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami oraz sytuacji rodzinnej i zdrowotnej osoby zobowiązanej. Ustalając istnienie przesłanek organ bierze przy tym pod uwagę aktualną sytuację życiową i majątkową osoby wnoszącej o umorzenie zaległości.

Sąd stwierdza, że proces decyzyjny organu spełnia powyższe wymagania.

ZUS prawidłowo w pierwszej kolejności dokonał ustalenia czy w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność należności, a zatem przesłanka wyrażona

w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. W wyniku tych zabiegów zasadnie stwierdził, że

w odniesieniu do zobowiązanego warunek ten nie zachodzi. Skarżący dysponuje bowiem stałym źródłem dochodu w postaci emerytury oraz posiada majątek w postaci nieruchomości, przy czym na jednej z nieruchomości dokonano zabezpieczenia należności z tytułu składek w postaci wpisu hipotecznego na rzecz ZUS. Ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z nieruchomości może być natomiast prowadzona egzekucja. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili bowiem wobec skarżącego braku majątku, z którego można egzekwować zobowiązanie z tytułu należności składkowych. Brak jest również podstaw do stwierdzenia że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Co istotne zobowiązany dokonuje dobrowolnych wpłat w wysokości 200 zł miesięcznie. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ wyczerpane.

Prawidłowe są również ustalenia ZUS w zakresie braku przesłanek wymienionych w rozporządzeniu, tj. takiego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej zobowiązanego, które powodują, że nie jest on w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Organ przeprowadził szczegółowe postępowanie wyjaśniające w wyniku którego ustalił sytuację finansową i rodzinną skarżącego przedstawiając ją

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, spełniającej wymogi określone w art. 107 § 1

i § 3 k.p.a. Oparł się w tym zakresie między innymi na oświadczeniu skarżącego

o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z 22 lipca 2021 r., informacji z Centralnej Ewidencji i Informacji o działalności gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, uproszczonym wypisie z rejestru gruntów, zeznaniach świadków, karcie informacyjnej z 27 września 2021 r., orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z 8 lipca 2021 r.

Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie organ prawidłowo przeanalizował zgromadzone dowody pod kątem wystąpienia przesłanki związanej z możliwością pozbawienia skarżącego - w wyniku opłacenia należności z tytułu składek - zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia). Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń poczynionych

w zaskarżonej decyzji w tym zakresie.

Organ prawidłowo ustalił przychody i wydatki skarżącego pozostającego

w jednoosobowym gospodarstwie domowym oraz posiadany przez skarżącego majątek. Istotne przy tym jest, że skarżący dysponuje stałym dochodem z tytułu emerytury, dodatkowym dochodem z tytułu umowy zlecenia oraz dochodem z pracy dorywczej. Należy zgodzić się, że sytuacja materialna skarżącego jest trudna. Skarżący funkcjonuje na granicy ubóstwa. W takich sytuacjach istnienie uciążliwości

i trudności jest oczywiste. Organ prawidłowo jednak ocenił, że skarżący posiada środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia posługuje się bowiem sformułowaniem "niezbędnych potrzeb życiowych". Zgodnie z literalnym brzmieniem "niezbędne potrzeby życiowe" to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie (szkodliwie) wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy czym wymaga podkreślenia, że niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tych potrzeb przez skarżącego. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten czas minimum socjalnego. Organ takiego odniesienia dokonał

i prawidłowo stwierdził, że środki finansowe będące w dyspozycji skarżącego przekraczają minimum socjalne. Poza tym istotne jest, że źródło spłaty zaległości wnioskodawcy mogą stanowić środki ze sprzedaży nieruchomości, które wchodzą

w skład majątku skarżącego.

Organ prawidłowo ponadto stwierdził, że sytuację finansową skarżącego może polepszyć spłata należności w układzie ratalnym. Spłata zadłużenia w układzie ratalnym jest dogodną formą ulgi w realizacji zaległości, bowiem od zaległości, których spłatę rozłożono na raty, nie nalicza się odsetek za zwłokę, począwszy od następnego dnia po wpływie wniosku. Znaczną część zadłużenia skarżącego stanowią natomiast odsetki. Istotne natomiast jest, że skarżący spłaca dobrowolnie, regularnie zadłużenie w stałej kwocie 200 zł. Z akt sprawy wynika, że skarżący wyraził wolę zawarcia umowy o spłatę zadłużenia w systemie ratalnym. Umowa nie doszła jednak do skutku z uwagi na niezaakceptowanie przez skarżącego warunków umowy zaproponowanych przez organ. Część zarzutów skargi dotyczy tych właśnie postanowień umowy. Odnosząc się do nich należy wskazać, że sąd nie jest uprawniony do kontroli zapisów takiej umowy czy negocjowania ich za skarżącego. Istotne natomiast jest, że organ ustosunkował się do wątpliwości skarżącego w tym zakresie i w dalszym ciągu wyraża wolę udzielenia skarżącemu ulgi w spłacie zaległości w takiej właśnie formie.

Podkreślenia też wymaga, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zatem w sytuacji, gdy organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Sąd podziela stanowisko organu, że korzystanie z systemu ubezpieczeń społecznych (pobieranie świadczenia emerytalnego) i ubezpieczenia zdrowotnego (leczenie w publicznych placówkach służby zdrowia) i jednoczesne nieregulowanie zaległości w odprowadzaniu składek, narusza interes społeczny

i uderza w solidarność ubezpieczonych, albowiem osoba z jednej strony korzysta ze świadczeń a poprzez zaległości składkowe nie dokłada się w pełni do systemu,

z którego mają korzystać pozostali.

Zdaniem Sądu organ prawidłowo również ustalił, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, ponieważ skarżący nie prowadzi już od 2011 r. działalności gospodarczej.

Akceptacji ponadto wymaga stanowisko organu, że dla wystąpienia przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie są wystarczające same problemy zdrowotne wnioskodawcy, lecz również skutek choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności.

W niniejszej sprawie problemy zdrowotne skarżącego nie są kwestionowane. Skarżący dysponuje jednak stałym źródłem dochodu w postaci emerytury, która wypłacany jest niezależnie od stanu zdrowia zobowiązanego. Dodatkowo uzyskuje dochód z tytułu umowy zlecenia i pracy dorywczej oraz posiada majątek, który może stanowić źródło spłaty zaległości. Oznacza to, że problemy zdrowotne nie pozbawiają skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu (emerytura), z którego regulowane są zaległości względem Zakładu. Z tych względów sąd odmówił przeprowadzenia przedłożonych przez skarżącego dowodów w postaci dokumentacji dotyczącej jego problemów zdrowotnych, ponieważ jak wyżej wskazano nie były przez organ kwestionowane. Stosownie zaś do art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W niniejszej sprawie takie wątpliwości z zakresie sytuacji zdrowotnej skarżącego nie wystąpiły.

Powyższe ustalenia prawidłowo doprowadziły ZUS do wniosku, że brak jest podstawy do umorzenia zobowiązań skarżącej zarówno na podstawie art. 28 ust. 2,3 u.s.u.s., jak i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia. Sąd stwierdził, wbrew zarzutom skargi, że dokonana przez organ ocena zebranego materiału dowodowego nie jest dowolna i nie wychodzi poza granice zakreślone w art. 80 k.p.a.

Na marginesie wskazać należy, że stosownie do treści art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które wynikają z akt

i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Tym samym, sąd dokonuje kontroli legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia na datę jego podjęcia przez organ i w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu administracyjnym. Przy czym dodać należy, że jakiekolwiek zmiany w sytuacji życiowej skarżącego, mogą być podstawą ponownego ubiegania się o udzielenie ulgi w spłacie zaległości wobec ZUS. Wniosek w tym zakresie może być bowiem ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu, w szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów. Wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Z powyższych względów sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.