Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 225/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2005-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Asesor sąd. Anna Wójcik (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Dąbrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2005 r. sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

We wniosku z dnia 7 lipca 2004 r. skierowanym do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu zobowiązany J. S. zgłosił zarzut wygaśnięcia zadłużenia objętego tytułami wykonawczymi wystawionymi przez wierzyciela - burmistrza [...], w związku z doręczeniem mu w dniu 7 lipca 2004 r. tytułów wykonawczych wystawionych dnia 30 marca 2004 r. o numerach : nr [...] i nr [...], a dotyczących zaległości w podatku od nieruchomości za lata 2002 i 2003. W uzasadnieniu wskazał, że aktem notarialnym z dnia 12 stycznia 2004 r., zrzekł się prawa wieczystego użytkowania nieruchomości położonej w W., z tytułu użytkowania której powstały egzekwowane należności, co zgodnie z art. 179 § 2 kodeksu cywilnego spowodowało przejście obciążenia nieruchomości na gminę [...], tym bardziej, że wartość przedmiotu zrzeczenia określono na kwotę 42.000 zł - znacznie przewyższającą wysokość zaległości. Zobowiązany wskazał, że w dniu 27 stycznia 2004 r. poinformował o powyższym wierzyciela, wnosząc o cofnięcie egzekucji.

W związku z treścią zarzutu, wskazującego na przekonanie dłużnika o wygaśnięciu obowiązku objętego powołanymi tytułami wykonawczymi, organ egzekucyjny w oparciu o przepis art. 34 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm./, zwaną dalej ustawą egzekucyjną, w dniu 14 lipca 2004 r. wystąpił do wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie zgłoszonego zarzutu. Burmistrz [...] postanowieniem z dnia 21 lipca 2004 r. nr [...] odmówił uwzględnienia zarzutów zobowiązanego z tym uzasadnieniem, że podatek od nieruchomości jest daniną, która obciąża posiadacza /a nie nieruchomość/, przez co zaległości podatkowe nie mogą być traktowane jako obciążenia określone w art. 179 § 2 k.c. i w związku z tym wskutek zrzeczenia się prawa współużytkowania wieczystego nieruchomości nie nastąpiło ich przejście na gminę, a tym samym nie doszło do wygaśnięcia zobowiązania. Zażalenie dłużnika na to postanowienie nie zostało uwzględnione przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, które postanowieniem z dnia 7 września 2004 r. nr [...] utrzymało je w mocy, akceptując stanowisko wierzyciela i dodatkowo powołując wymienione w art. 59 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz. U. Nr 137 poz. 926 ze zm./ przypadki wygaśnięcia zobowiązań podatkowych, z których żaden w przedmiotowej sprawie nie został spełniony.

Po uzyskaniu wypowiedzi wierzyciela wyrażonej w ostatecznym postanowieniu odmawiającym uwzględnienia zarzutów zobowiązanego, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego jako organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] nr [...] uznał zgłoszony zarzut za bezzasadny i odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, powołując jako postawę prawną przepis art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - kodeks postępowania administracyjnego /Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm./ w związku z art. 18 oraz art. 34 ustawy egzekucyjnej. Odnosząc się do treści zgłoszonego zarzutu powtórzył argumentację powołaną w uzasadnieniu postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 7 września 2004 r. oraz wyjaśnił, że zgodnie z przepisem art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej stanowisko wierzyciela w zakresie przedmiotowego zarzutu jest dla organu egzekucyjnego wiążące.

W zażaleniu na to postanowienie zobowiązany podkreślił, że nie można stosować środka egzekucyjnego, jeśli obowiązek został wykonany. W okolicznościach faktycznych sprawy poprzez zrzeczenie się przysługującego mu prawa i przejście tego prawa na gminę, nastąpiło wygaśnięcie obowiązku jeszcze przed datą wystawienia spornych tytułów wykonawczych, co czyni bezzasadnym prowadzenie egzekucji i stanowi podstawy do jego umorzenia w myśl art.. 825 pkt 4 kodeksu cywilnego. W jego przekonaniu wierzyciel, wskutek zrzeczenia się prawa współużytkowania nieruchomości, znalazł się w posiadaniu zastawu zabezpieczającego o wartości 42.000 zł, a to powinno prowadzić do umorzenia postępowania egzekucyjnego, tym bardziej, że zostały spełnione przesłanki z art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej. Ponadto zarzucono wadliwą interpretację przepisu art. 59 ustawy - Ordynacja podatkowa, albowiem zrzeczenie się prawa, pomimo że jest czynnością jednostronną, stanowi jedną z form nabycia własności określoną w kodeksie cywilnym. Stanowisko organu egzekucyjnego narusza przy tym istotę i cel prowadzenia postępowania egzekucyjnego, skoro zobowiązany zaspokoił roszczenie wierzyciela i dlatego nie może być podwójnie obciążany za to samo zobowiązanie.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] nr [...], opartym na treści art. 138 § 1 w związku z art. 144 ustawy - kodeks postępowania administracyjnego i art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie uwzględnił zażalenia i utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy wskazując, że organ egzekucyjny z mocy art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest związany stanowiskiem wierzyciela w przypadku zgłoszenia zarzutu opartego na przesłankach wymienionych w art. 33 pkt 1 powołanej ustawy, a więc: wykonania lub umorzenia w całości lub w części obowiązku, przedawnienia, wygaśnięcia albo nieistnienia obowiązku. Oznacza to, że organ egzekucyjny nie może zająć w sprawie odmiennego stanowiska, niż stanowisko wierzyciela wyrażone w ostatecznym postanowieniu w tym przedmiocie. Wyjaśniono zarazem, że kwestia umorzenia postępowania egzekucyjnego była odrębnie rozpatrywana i rozstrzygnięta innym postanowieniem.

W skardze na to postanowienie podniesiono zarzut wykonania obowiązku egzekwowanego w prowadzonym postępowaniu, a to wskutek przejęcia przez wierzyciela nieruchomości stanowiącej pełne zaspokojenie jego roszczeń, do czego doszło wskutek zrzeczenia się przez zobowiązanego na rzecz gminy prawa współużytkowania nieruchomości. Ponadto zarzucono, że bezpodstawnie organy egzekucyjne I i II instancji ograniczyły się przy rozstrzyganiu sprawy wyłącznie do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, albowiem w ramach prowadzonej egzekucji administracyjnej należy korzystać ze środków przewidzianych w innych gałęziach prawa, między innymi w prawie cywilnym, a przy tym umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić nie tylko w przypadkach przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, lecz również w przepisach odrębnych ustaw, przez co zasadnym jest zastosowanie przepisu art. 825 pkt 4 k.p.c. oraz art. 179 k.c. Skoro wskutek zrzeczenia się prawa współużytkowania wieczystego gmina zyskała prawo nieograniczonego rozporządzania nieruchomością i pobierania z niej pożytków, to niewątpliwie nastąpiło zaspokojenie wierzyciela. Ponadto skarżący podkreślił, że pomimo wcześniejszych pisemnych propozycji kierowanych do zarządu gminy o przejęcie przysługujących mu praw do nieruchomości nie uzyskał na to zgody, co doprowadziło do złożenia jednostronnego oświadczenia woli o zrzeczeniu się przysługującego mu prawa.

Z powołaniem się na powyższe zarzuty skarżący wnosił o uchylenie postanowień organów obydwu instancji, dotyczących rozpoznawanego zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, jak również o uchylenie postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 21 września 2004 r. nr [...] oraz postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu nr [...] z dnia 4 listopada 2004 r. i wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał dotychczasowe stanowisko oraz uzasadniającą je argumentację i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zakres kognicji sądów administracyjnych wyznaczony treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm./ sprowadza się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeśli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że przedmiotem kontroli sądu administracyjnego jest badanie, czy zaskarżony akt został podjęty w zgodzie z przepisami prawa procesowego oraz czy nie naruszone zostały przepisy prawa materialnego. Jego wyeliminowanie z obiegu prawnego może nastąpić wskutek stwierdzenia, że naruszone zostały przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przepisy prawa materialnego mające wpływ na ten wynik, bądź zaistniały okoliczności stanowiące podstawę do wznowienia postępowania, a także wówczas, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach /art. 145 § 1 pkt 1/ i 2/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm./. Należy podkreślić także i to, że sądowa kontrola zgodności z prawem zaskarżonego aktu odnosi się do stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Badając kontrolowaną sprawę przy uwzględnieniu powyższych wymagań Sąd stwierdza, że skarga nie mogła zostać uwzględniona, albowiem zaskarżone postanowienie, jak również poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu, nie naruszają prawa. Zaznaczyć też należy, że przedmiotem niniejszej sprawy stała się skarga zobowiązanego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia [...] oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia [...], natomiast zawarta również w treści pisma inicjującego niniejsze postępowanie sądowe skarga na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 4 listopada 2004 r. oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji rozpatrywana jest w sprawie I SA/Op 6/05 tutejszego Sądu.

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że treść wniosku z dnia 7 lipca 2004 r., aczkolwiek sformułowana jako "zarzut o pozbawienie wykonalności tytułów wykonawczych ze względu na wygaśnięcie zadłużenia" uprawniała organ egzekucyjny, jako adresata wymienionego pisma, do potraktowania go jako zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, określony w art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z uwagi na jednoznaczne stanowisko zobowiązanego o wygaśnięciu zadłużenia wskutek przejścia odpowiedzialności za obciążenia nieruchomości na wierzyciela, to jest gminę [...], w związku ze zrzeczeniem się prawa współużytkowania wieczystego do nieruchomości. Na potrzebę rozpatrzenia tak sformułowanego pisma przez organ egzekucyjny wskazuje akceptowany przez sąd rozpatrujący niniejszą sprawę pogląd NSA wyrażony w wyroku z dnia 19 marca 1991 r. sygn. akt IV SA 179/01, że wniesione w postępowaniu egzekucyjnym pismo zobowiązanego, zawierające argument zmierzający do wykazania, że egzekucja jest niedopuszczalna /.../, podlega rozpatrzeniu przez organ egzekucyjny. Tytuły wykonawcze dotyczące zaległości w podatku od nieruchomości za 2002 r. i 2003 r. doręczono zobowiązanemu w dniu 7 lipca 2004 r. i zgodnie z zawartym w nich pouczeniem, w ustawowym 7-dniowym terminie wniesiono zarzut wygaśnięcia obowiązku w nich określonego. Poprawność stanowiska organu o zakwalifikowaniu pisma zobowiązanego datowanego na dzień 7 lipca 2004 r., ze względu na jego istotną treść, jako zarzutu wykazującego wygaśnięcie egzekwowanego obowiązku prowadzi do kolejnego stwierdzenia, że prawidłowo przy rozpatrywaniu zgłoszonego zarzutu uwzględniono jako podstawę prawną przepis art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej, zgodnie z którym zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu wiążąca. W myśl art. 34 § 2 tej ustawy wierzyciel wyraża swoje stanowisko w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Konsekwencją takiego toku postępowania jest wynikająca z przepisu art. 34 § 4 zasada, że organ egzekucyjny właściwy do rozpatrzenia zgłoszonych zarzutów może wydać postanowienie rozpatrujące te zarzuty dopiero po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela.

Oceniając tok działań podejmowanych przez organ egzekucyjny rozpatrujący zgłoszony zarzut stwierdzić należy, że w kontrolowanej sprawie wszystkie wynikające z powyżej przytoczonych przepisów wymagania zostały spełnione. Postanowienie w sprawie zarzutów zostało bowiem wydane dopiero po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela, to jest postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu utrzymującego w mocy postanowienie wierzyciela z dnia 21 lipca 2004 r. odmawiające uwzględnienia zarzutów, i w zgodzie z tym stanowiskiem. Słusznie zatem organ odwoławczy podkreślił, że istotne znaczenie ma przede wszystkim końcowa treść przepisu art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej stanowiącego, że w przypadku zarzutów wymienionych w art. 33 pkt 1-5 wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Brzmienie tego przepisu jest jednoznaczne i trafność tak jego zastosowania do stanu faktycznego sprawy, jak i jego wykładni przez organy rozpatrujące przedmiotową sprawę, nie może budzić żadnych zastrzeżeń. Tak sformułowany przepis oznacza, że organ egzekucyjny nie może podważać stanowiska wierzyciela, i to nawet wówczas, gdyby oceniał je jako nieprawidłowe. Jednoznaczne w tej mierze stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażającego pogląd, że organ egzekucyjny nie może podważać wypowiedzi wierzyciela, gdyż wówczas musiałby przeprowadzić pełną kontrolę istniejących decyzji, na podstawie których wystawiono tytuły wykonawcze, do czego żadnym przepisem organ egzekucyjny nie jest uprawniony /por. wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2001 r. sygn. akt ISA/ Gd 2167/00 LEX nr 46461/. W istocie to zatem stanowisko wierzyciela przesądza o sposobie rozstrzygnięcia zgłoszonych zarzutów w sytuacji, gdy oparte są one na jednej z podstaw wymienionych w art. 33 pkt 1-5 ustawy egzekucyjnej. Określona w ten sposób przez ustawodawcę pozycja organu egzekucyjnego rozpatrującego oparte na wskazanych podstawach zarzuty wynika z ustrojowego rozdzielenia kompetencji organów rozpoznawczych od organów egzekucyjnych. Zasada ta wyrażona została w art. 29 § 1, zgodnie z którym organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Tak więc w przypadku zgłoszenia zarzutów, których istota polega na kwestionowaniu istnienia egzekwowanego obowiązku, organ egzekucyjny może jedynie zwrócić się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w przedmiocie zgłoszonego zarzutu, sam zaś, ze względu na ograniczenia wynikające z art. 29 § 1 ustawy egzekucyjnej, nie może oceniać merytorycznej trafności zgłoszonego zarzutu opartego na treści art. 33 pkt 1-5 tej ustawy. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 7 grudnia 2000 r. sygn. akt III SA 1902/99 LEX nr 47235, jeśli skarżący kwestionuje prawidłowość obciążenia go podatkiem od nieruchomości z uwagi na jej zbycie, to kwestia taka może być wyłącznie przedmiotem postępowania przed organem podatkowym, którym dla podatków i opłat lokalnych jest organ samorządowy.

Z powodu ustawowo określonego związania przez organ egzekucyjny treścią wypowiedzi wierzyciela w przedmiocie zgłoszonego zarzutu, jakiekolwiek rozstrzygnięcie odbiegające od stanowiska wierzyciela, naruszyłoby unormowanie zawarte w art. 34 § 1 in fine ustawy egzekucyjnej i spowodowałoby jego niezgodność z prawem. Wynikająca z treści tego przepisu rola organu egzekucyjnego czyniła zatem zbędnym przytaczanie w uzasadnieniu postanowienia organu I instancji merytorycznej argumentacji wierzyciela i Samorządowego Kolegium Odwoławczego, bowiem w istocie zasadność stanowiska wierzyciela podlegała badaniu w tamtym postępowaniu.

Z przedstawionych powyżej przyczyn powoływane w skardze zarzuty stanowiące próbę zwalczania stanowiska wierzyciela o uznaniu za bezzasadny zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku, nie mogły w rozpatrywanej sprawie odnieść zamierzonego skutku. Merytoryczna zasadność podnoszonych w skardze zarzutów, stanowiących w istocie powtórzenie argumentacji zobowiązanego prezentowanej w dotychczasowym postępowaniu, nie mogła być rozpatrywana ani w toku przedmiotowego postępowania administracyjnego ani także w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Kwestie te, co już wcześniej podkreślono, mogły bowiem podlegać badaniu w postępowaniu dotyczącym stanowiska wierzyciela. Stwierdzenie powyższe odnieść również należy do zarzutu o konieczności stosowania w rozpatrywanej sprawie nie tylko przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, lecz również przepisów kodeksu postępowania cywilnego, a w szczególności jego artykułu 825 pkt 4 k.p.c., skoro w istocie zarzut ten zmierza do wykazania niesłuszności stanowiska wierzyciela ze względu na pominięcie unormowania zawartego w powołanym przepisie.

Reasumując, skoro zarzuty skargi okazały się bezzasadne, a również kontrola zaskarżonego postanowienia jak i poprzedzającego je postanowienia niezależnie od zarzutów i wniosków skargi oraz powołanej podstawy prawnej /art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ nie dała podstaw do stwierdzenia naruszenia prawa, skargę należało oddalić po myśli art. 151 wskazanej ustawy.