Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 86/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Drogi publiczne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 73 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135 i art. 152, art. 200 i art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 14 ust. 2 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1349
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2010 r. sprawy ze skargi M. K. i B. M. na decyzje Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] grudnia 2007r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Poznania z dnia [...] 2006r. Nr [...], II. zasądza od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz skarżących kwotę [...],- zł. ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ D. Rzyminiak – Owczarczak /-/ J. Szaniecka /-/ W. Batorowicz


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] listopada 2006 r. ([...]) Prezydent Miasta P. (działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Dyrektor [...]), jako prezydent miasta na prawach powiatu, na podstawie art. 105 § 1 Kodeks postępowania administracyjnego, umorzył jako bezprzedmiotowe wszczęte na wniosek M. K. i B. M. z dnia [...] grudnia 2005 r. postępowanie o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...], zapisaną w księdze wieczystej nr [...], stanowiącą fragment ulicy [..], oznaczoną w ewidencji gruntów: obręb [...], arkusz mapy [...], działka nr [...].

Uzasadniając swoje stanowisko organ wyjaśnił, iż zgodnie z przepisem art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. z 1998 r. Nr 133, poz. 872 ze zm.), nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, które nie stanowiły ich własności, a zajęte zostały pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia.1999 r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Dalej organ wskazał, iż przepis art. 73 ust. 4 powołanej ustawy, w brzmieniu nadanym przez art. 7 ustawy z dnia 7 stycznia 2000 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz innych ustaw (Dz.U. z 2000 r. Nr 6, poz. 70 ze zm.), stanowi, że odszkodowanie za takie nieruchomości ustala się i wypłaca według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 stycznia 2005 r. Następnie organ zwrócił uwagę na to, że zgodnie z przepisami art. 129 ust. 5 w związku z art. 4 pkt 9 b1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), prezydent miasta na prawach powiatu, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu w przypadku gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. W ustaleniach faktycznych organ wskazał, iż w toku postępowania ustalono, że ostateczną decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...], Wojewoda Wielkopolski orzekł, iż nieruchomość położona w [...], zapisana w księdze wieczystej nr [...], stanowiąca w dniu 31 grudnia 1998 r. własność E. Z., oznaczona w ewidencji gruntów: obręb [...], arkusz mapy [...], działka nr [...], stanowiąca fragment ulicy [...], pozostająca w tej dacie we władaniu Miasta P., z dniem 1 stycznia 1999 r. stała się z mocy prawa za odszkodowaniem własnością Miasta P. jako zajęta pod drogę publiczną - drogę gminną. Ponadto organ wskazał na to, że w uzasadnieniu przywołanej decyzji Wojewoda podał, że w dniu [...] stycznia 2003 r. E. Z. darowała tę nieruchomość swoim [...] B. M. i M. K., każdej po ½ części. Organ zaznaczył, iż Wojewoda uznał okoliczności te za udowodnione na podstawie odpisu zwykłego księgi wieczystej nr [...], wyciągu z wykazu zmian gruntowych oraz aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 2003 r., rep. A nr [...] i w uzasadnieniu decyzji wywłaszczeniowej wyjaśnił, że; "Za przejętą część nieruchomości odszkodowanie przysługuje jej właścicielowi z dnia 31 grudnia 1998 r. W przedmiotowej sprawie uprawnioną do odszkodowania była E. Z.".

Na podstawie zgromadzonego w aktach sprawy materiału organ I instancji ustalił, że wnioskodawczynie nie były w dniu 31 grudnia 1998 r. właścicielkami działki nr [...], zajętej pod drogę publiczną, bowiem zgodnie z badaniem księgi wieczystej nr [...] (poprzednio: Kw nr [...]) w dniu 31 grudnia 1998 r. w dziale II księgi jako właściciel nieruchomości ujawniona była E. Z. (wpis z dnia [...] 1980 r.). W dniu zawarcia aktem notarialnym rep. A nr [...] umowy darowizny pomiędzy E. Z. a wnioskodawczyniami, to jest w dniu [...] stycznia 2003 r., działka nr [...] nie wchodziła w skład tej nieruchomości, ponieważ z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa stała się własnością Miasta P., co też potwierdza ostateczna decyzja Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...]. W ocenie organu I instancji o ustalenie i wypłatę odszkodowania na podstawie art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną mogą się ubiegać osoby, które były właścicielami nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r., a informacja w tym przedmiocie została przesłana pełnomocnikowi wnioskodawczyń pismem Zarządu Dróg Miejskich z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...], którego kopię pełnomocnik załączył do złożonego w imieniu M. K. i B. M. wniosku z dnia [...] grudnia 2005 r. o ustalenie odszkodowania. Zdaniem organu wnioskodawczynie nie były uprawnione do odszkodowania, stąd też brak było podstaw prawnych do prowadzenia na ich wniosek postępowania w tym przedmiocie. W tych okolicznościach postępowanie wszczęte na wniosek M.K. i B. M. stało się w ocenie organu bezprzedmiotowe i zgodnie z art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego podlegało umorzeniu.

W przewidzianym ustawa terminie odwołanie od powyższej decyzji wniosły M. K. i B. M. domagając się zmiany zaskarżonej decyzji, względnie jej uchylenia i nakazania Prezydentowi Miasta P. wydania stosownej decyzji o odszkodowaniu za wskazaną wyżej nieruchomość. W ocenie skarżących w sprawie nie było podstaw do umorzenia postępowania.

Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. ([...]) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje stanowisko organ II instancji wskazał, iż konsekwencją podjętych przez pełnomocnika strony działań było wszczęcie i prowadzenie postępowania w trybie art. 73 wyżej przywołanej ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Organ II instancji nie podzielił stanowiska strony, iż Prezydent Miasta P. nie mógł wydać decyzji umarzającej postępowanie o odszkodowanie. W ocenie organu przeprowadzenie regulacji nieruchomości zajętej pod drogę publiczną na podstawie przytoczonego przepisu wiązało się z koniecznością ustalenia właściciela tej nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r. W wyniku tak przyjętego toku postępowania w tej sprawie ustalono, iż w tej dacie właścicielem przedmiotowego gruntu nie były M. K. i B. M., ponieważ nabyły go w drodze darowizny z dnia [...] stycznia 2003 r., tym samym nie były uprawnione do złożenia wniosku o ustalenie odszkodowania w trybie art. 73 wyżej przywołanej ustawy, a organ I instancji nie miał podstawy prawnej do wydania decyzji orzekającej ustalenie i wypłatę odszkodowania.

Ponadto Wojewoda Wielkopolski stwierdził, iż w postępowaniu odwoławczym zbadał czy decyzja będąca przedmiotem odwołania była zgodna z odpowiednimi przepisami prawa materialnego i procesowego, które stanowiły podstawę do jej wydania, a mianowicie czy rozstrzygnięcie podjęte przez Prezydenta Miasta P. było zgodne z przepisami, stanowiącymi podstawę do wydania przedmiotowej decyzji z dnia [...] listopada 2006 r., to jest art. 73 ust. 4 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Organ odwoławczy dodał także, iż na podstawie art. 73 ust. 1 powołanej ustawy odszkodowanie przysługuje byłym właścicielom nieruchomości za fakt odjęcia im prawa własnością nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego, a które jest ustalane w oparciu o powołane powyżej przepisy art. 73 ust. 4 i ust. 5 tej ustawy i powołał się na obowiązujące w tym zakresie orzecznictwo administracyjne (m.in.: wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1472/05 i z dnia 14 czerwca 2006 r., sygn. akt I SA /Wa 1/06). Powyższe w ocenie organu II instancji determinuje konieczność prowadzenia postępowania o odszkodowanie na podstawie art. 73 ust. 4 powołanej wyżej ustawy, w którym wypłata przedmiotowego odszkodowania następuje na wniosek właściciela nieruchomości z dna 31 grudnia 1998 r., a jeżeli nieruchomość w tej dacie stanowiła własność innej osoby, wówczas przedmiotowy wniosek winien był złożyć właściciel nieruchomości, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

M. K. i B. M., za pośrednictwem pełnomocnika procesowego, wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Wojewody Wielkopolskiego domagając się uchylenia tej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż Miasto P. dokonało wyboru podstawy odszkodowania, bezprawnie odmawiając skarżącym ustalenia jego wysokości i wypłaty.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 18 września 2008 r. zawieszono postępowanie w niniejszej sprawie, a następnie postanowieniem z dnia 11 lutego 2010 r. podjęto przedmiotowe postępowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie odpowiadają przepisom prawa, gdyż w sprawie brak było podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy podkreślić, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Zgodnie z tą zasadą sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani zawartą w skardze argumentacją; zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej natomiast strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego.

Zasadnicze znaczenie dla oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji w niniejszej sprawie ma prawidłowość ustaleń co do tego kto był właścicielem przedmiotowej nieruchomości od dnia 1 stycznia 1999 r., jak również kto mógł wystąpić z wnioskiem o odszkodowanie za grunt przejęty z mocy prawa pod drogę publiczną. Stosownie bowiem do treści art. 73 ust. 1 i 4 wyżej przywołanej ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Odszkodowanie to jest ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r., a po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

Tutejszy Sąd stoi na stanowisku, że odszkodowanie przewidziane w art. 73 ust. 1 tej ustawy jest ściśle związane z utratą prawa własności, stanowi bowiem rekompensatę za przejęcie w tym trybie nieruchomości i co do zasady to na wniosek właściciela nieruchomości ustalane i wypacane jest odszkodowanie zgodnie z art. 73 ust. 4 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Nie oznacza to jednak, że uprawnionym do złożenia stosownego wniosku i odszkodowania jest tylko właściciel nieruchomości według stanu na dzień 31 grudnia 1998 r., który utracił własność zajętej pod drogę publiczną nieruchomości. W tym zakresie należy zwrócić uwagę na pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt I OPS 3/09, podjętym w składzie 7 sędziów w sprawie przejętej do rozpoznania w trybie art. 187 § 3 p.p.s.a., oraz przybliżyć argumenty uzasadnienia odnoszącego się do poglądów uprzednio prezentowanych w orzecznictwie. W omawianym wyroku przedstawiono tezę, iż uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) może być także osoba, która po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 tej ustawy, zawarła umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w formie aktu notarialnego z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. i została wpisana jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej. W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał na to, że szczególny rodzaj wywłaszczenia z mocy prawa na podstawie art. 73 objął właścicieli, którym faktycznie odebrano nieruchomości w okresie kilkudziesięciu lat, zastosowano w tym zakresie konstrukcję wywłaszczenia z mocy prawa, uzasadnioną potrzebą generalnego i jednolitego uporządkowania kwestii własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne w różnym okresie i w zróżnicowanych okolicznościach faktycznych, wybudowanie drogi spowodowało bowiem nieodwracalny stan i przesądziło o wykorzystaniu zajętej nieruchomości na cel publiczny. Szeroko uzasadniając ten wniosek NSA stwierdził, iż art. 73 ust. 1 powołanej ustawy stanowi normę o charakterze wywłaszczeniowym, zatem odjęcie prawa własności na podstawie tego przepisu powinno być powiązane ze słusznym odszkodowaniem ustalonym i wypłaconym na rzecz osoby, która faktycznie doznała tego uszczerbku, a znajduje swoją podstawę między innymi w treści art. 21 ust. 2 Konstytucji RP uzależniającej dopuszczalność wywłaszczenia od spełnienia przesłanki słusznego odszkodowania. Następnie NSA zwrócił uwagę na to, że do ustalania i wypłaty odszkodowania za drogi publiczne stosuje się przepisy o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomościami, to jest przepisy rozdziału 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, z odmiennościami wynikającym z ust. 4 i 5 art. 73; co do zasady podmiotem uprawnionym do realizacji roszczenia odszkodowawczego jest osoba, która w dniu 1 stycznia 1999 r. utraciła własność nieruchomości. Dalej NSA wskazał, iż z wywłaszczeniem, które nastąpiło w tej dacie, ustawa powiązała powstanie roszczenia odszkodowawczego, wynikającego z utraty prawa, z tym tylko zastrzeżeniem, że realizacja tego roszczenia została odroczona i ograniczona w czasie oraz uzależniona od złożenia wniosku w ustawowym terminie do dnia 31 grudnia 2005 r. W ocenie NSA takie stanowisko jest w pełni słuszne, o ile nie doszło do przeniesienia własności nieruchomości po dacie 31 grudnia 1998 r. przez właściciela ujawnionego w księdze wieczystej na rzecz innego podmiotu, jeszcze przed upływem terminu określonego w art. 73 ust. 4 powołanej ustawy oraz przed wydaniem przez wojewodę decyzji deklaratoryjnej stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną.

Odnosząc się do prezentowanych w orzecznictwie poglądów, że skoro przejęcie prawa własności w myśl art. 73 ust. 1 powołanej ustawy następuje z mocy prawa w określonej dacie, a mianowicie z dniem 1 stycznia 1999 r., to w tym zakresie wykluczone jest nabywanie gruntów już zajętych pod drogi publiczne w trybie wszelkich umów cywilnoprawnych, NSA ocenił je jako trafne co do zasady, gdyż w art. 73 ust. 4 ustawy w związku z ust. 1 tego artykułu niewątpliwie chodzi - właśnie co do zasady - o właściciela nieruchomości z dnia 31 grudnia 1998 r. NSA uznał, że zasada ta w sytuacjach zwykłych - najczęściej występujących - dotyczy wprost bezpośrednio tego byłego właściciela. Równocześnie zaznaczył jednak, iż nie powinno budzić wątpliwości, że tym występującym o odszkodowanie właścicielem nieruchomości będą także jego spadkobiercy, w razie otwarcia spadku przed dniem 31 grudnia 2005 r. i złożenia przez nich wniosku przed tą datą, gdyż nie ma żadnej normy prawnej w obowiązującym systemie prawa, która wykluczałaby prawo do odszkodowania (art. 73 ust. 1), czy prawo do żądania jego ustalenia i wypłacenia (art. 73 ust. 4 zdanie ostatnie) z masy spadkowej. Wobec tego NSA uznał, że przez właściciela w rozumieniu art. 73 ust. 4 w zw. z ust. 1 oraz w zw. z przepisami Kodeksu cywilnego o spadkobraniu rozumieć należy także spadkobierców osoby, która utraciła własność nieruchomości, jeśli otwarcie spadku nastąpiło przed datą wygaśnięcia tego prawa. W konsekwencji NSA stwierdził, iż nie jest zawsze tak, że z uwagi na "jednoznaczną" treść przepisu art. 73 ust. 4 powołanej ustawy, tylko osoba będąca właścicielem nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. jest legitymowaną do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania. Ponadto NSA wskazał, iż w niektórych sytuacjach byli właściciele nieruchomości zajętych pod drogi nie mieli świadomości, że dana nieruchomość przeszła z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego i dokonywali obrotu tymi nieruchomościami legitymując się w tej dacie wpisem w księdze wieczystej prawa własności co do tej nieruchomości; nowi nabywcy wpisywani byli do ksiąg wieczystych, gdyż prawo własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego nie było jeszcze wówczas ujawnione. Konkludując NSA przyjął, że dopóki nie doszło do stwierdzenia nieważności czynności prawnej objętej aktem notarialnym przez sąd powszechny lub nie został wykreślony z ksiąg wieczystych wpis prawa własności, nie można pozbawić tych "nowych wieczystoksięgowych właścicieli" (to jest osób ujawnionych w księdze wieczystej jako ich właściciele), jeszcze przed wydaniem decyzji wojewody stwierdzającej nabycie z mocy prawa tejże nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, przymiotu właściciela w rozumieniu art. 73 ust. 4 powołanej ustawy, a zatem podmiotu uprawnionego do złożenia wniosku o odszkodowanie - wystąpienia z żądaniem ustalenia i wypłaty odszkodowania.

Przenosząc powyższe rozważania, które tutejszy Sąd w pełni podziela, na grunt przedmiotowej sprawy należy przypomnieć, że poza sporem pozostaje, iż w dniu [...] stycznia 2003 r. pomiędzy E. Z. a M. K. i B. M. zawarta została umowa darowizny w formie aktu notarialnego. W § 3 znajdującej się w aktach administracyjnych umowy darowizny zawarte zostało oświadczenie E. Z., że daruje swoim córkom M. K. i B. M. każdej udział po ½ części niezabudowanej działki gruntu o numerze [...] o obszarze [...] ha; w § 9 umowy darowizny strony tej umowy wniosły o wpis prawa własności działki nr [...] w księdze wieczystej Kw nr [...] na rzecz obdarowanych, co też nastąpiło poprzez wpis w dniu [...] lutego 2003 r. w księdze wieczystej oznaczona numerem [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w P. dla darowanej nieruchomości. Dnia [...] grudnia 2005 r. skarżące wniosły o zapłatę odszkodowania za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne, zaś ostateczna decyzja Wojewody Wielkopolskiego stwierdzająca, że przedmiotowa nieruchomość stała się z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. własnością Miasta P. pochodzi z dnia [...] czerwca 2006 r. (nr [...]). Tym samym w dacie złożenia wniosku o odszkodowanie prawo własności przysługujące jednostce samorządu terytorialnego nie było ujawnione w księdze wieczystej. W sprawie, na co zwrócił uwagę sam organ odwoławczy, nie budzi wątpliwości fakt, że E. Z. będąca właścicielem nieruchomości na datę 31 grudnia 1998 r. nie złożyła do dnia 31 grudnia 2005 r. wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania, o jakim mowa w art. 73 ust. 4 powołanej ustawy. Przeciwnie, w terminie tym wniosek złożyły M. K. i B. M., nabywcy działki nr [...], co wynika z wyżej wymienionej notarialnej umowy darowizny, zawartej po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji Wojewody stwierdzającej nabycie tej nieruchomości z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Miasto P. na podstawie art. 73 ust. 1 i ust. 2 ustawy. Dodać również należy, iż to dopiero deklaratoryjna decyzja wojewody stwierdzająca nabycie prawa własności ex lege jest dokumentem stwierdzającym podstawę wpisu tego prawa do księgi wieczystej, co też oznacza, że decyzja ostateczna stanowi wyłączny dowód nabycia prawa własności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2002 r. sygn. akt IV CKN 1071/00 opubl. Biul.SN 2003/1/9; wyrok WSA z dnia 8 czerwca 2004 r., sygn. akt I SA 2398/02 – orzeczenia przywołane w wyroku NSA z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt I OPS 3/09). W konsekwencji, zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, skarżące M. K. i B. M. w dacie złożenia wniosku odszkodowawczego były osobami uprawnionymi do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania na ich rzecz jako wieczystoksięgowi właściciele (współwłaściciele) przedmiotowej nieruchomości, a zatem osoby objęte pojęciowym zakresem właściciela nieruchomości w rozumieniu art. 73 ust. 4 ustawy. Na podstawie dokonanej czynności prawnej na skarżące przeszły wszelkie roszczenia przysługujące poprzedniemu właścicielowi przedmiotowej nieruchomości w chwili zawarcia umowy, w tym roszczenie uzyskania odszkodowania za przejęcie nieruchomości przez Miasto P. Do takich wniosków doprowadziła powyżej przedstawiona analiza art. 73 ust. 4 ustawy w świetle postanowień konstytucyjnych, jaką przeprowadził Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyroku w sprawie I OPS 3/09.

Reasumując powyższe rozważania stwierdzić należy, iż strony postępowania dokonały określonej czynności prawnej rozporządzającej nieruchomością, kierując się treścią wpisów w księgach wieczystych, a według konstytucyjnej zasady ochrony własności nie jest możliwe odebranie własności bez odszkodowania. Jak już wspomniano, za właściciela w rozumieniu art. 73 ust. 4 ustawy, uprawnionego do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania za działkę, która - jak się później okazało - z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przeszła na własność Skarbu Państwa lub gminy, może być uznana także osoba, której prawo do tej nieruchomości zostało ujawnione w księdze wieczystej jako prawo własności w wyniku zawarcia umowy przeniesienia własności z poprzednim właścicielem nieruchomości z zastrzeżeniem, że wydanie decyzji o ustaleniu i wypłacie tego odszkodowania może nastąpić po wpisaniu do księgi wieczystej tytułu własności do nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Wobec tego skarżące w niniejszej sprawie były osobami uprawnionymi do złożenia wniosku o odszkodowanie i zainicjowania postępowania w tym przedmiocie. W konsekwencji zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca musiały być uznane za naruszające prawo, bowiem w wyniku nieprawidłowej interpretacji art. 73 ust. 4 powołanej ustawy organy obydwu instancji odmówiły skarżącym legitymacji do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie przedmiotowego odszkodowania. W ten sposób doszło do niezasadnego umorzenia postępowania na podstawie art. podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Błędna interpretacja przepisów prawa materialnego niewątpliwie miała wpływ na rozstrzygnięcie sprawy prowadząc do nietrafnego zastosowania art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Stąd też konieczne okazało uchylenie tak zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Wobec uchylenia decyzji organów administracji obydwu instancji sprawa wymaga ponownego rozpatrzenia w postępowaniu administracyjnym, z uwzględnieniem przedstawionej przez tutejszy Sąd w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym wykładni art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

W tym stanie rzeczy, uznając, że skarga zasługuje na uwzględnienie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 i art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w pkt I i III sentencji wyroku. O kosztach postępowania, wobec złożenia w skardze stosownego wniosku przez pełnomocnika procesowego skarżących (radcę prawnego), Sąd orzekł w pkt II wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

/-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ J.Szaniecka /-/ W.Batorowicz

MK