Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 404/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust.1, ust. 1a, ust. 1b
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 7, art.77, art 107 par 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit.a, c, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Protokolant Sekretarz sądowy Agata Jakimiuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2021 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] kwietnia 2021r., nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2021 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania S. S. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), dalej jako "u.ś.r." - utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] kwietnia 2021 r., znak: [...] o odmowie przyznania S. S. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad babcią - M. K..

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek skarżącej z 15 lutego 2021 r.; do wniosku dołączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia 25 stycznia 2012 r. znak: [...] zaliczające jej babcię M. K. (ur. 8 lipca 1928 r.). do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydane na stałe oraz stwierdzające, że niepełnosprawność istnieje od 10 stycznia 2005 r., zaś znaczny stopień niepełnosprawności od 28 grudnia 2011 r.; skarżąca złożyła także oświadczenia, że nie jest rolnikiem lub małżonkiem albo domownikiem rolnika oraz że sprawuje osobistą opiekę nad babcią, opisując jej zły stan zdrowia i czynności, które powinny być wykonywane w ramach prawidłowej opieki.

Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze skarżącą, organ ustalił, że M. K. od śmierci córki w 1998 r. mieszka z wnuczką – skarżącą S. S.; M. K. ma też syna - Z. K., który mieszka ok. 40 km od C. i pobiera świadczenie przedemerytalne z KRUS. Syn nie angażuje się jednak w opiekę nad matką, odwiedza ją sporadycznie, a jedyną osobą, która faktycznie sprawuje opiekę nad M. K. jest wnuczka. M. K. jest osobą niedosłyszącą - na lewe ucho całkowicie nie słyszy, a na prawym nosi aparat słuchowy. Oprócz tego choruje na nadciśnienie tętnicze, miażdżycę oraz przepuklinę, porusza się przy pomocy laski oraz w obecności drugiej osoby; samodzielnie spożywa przygotowane posiłki i napoje oraz załatwia potrzeby fizjologiczne; sama w domu może pozostawać na ok. 2 godz.; w okresie jesienno-zimowym jest apatyczna i smutna, na przemian z agresją i nerwowością; ze względu na stan zdrowia, który się pogarsza, przyjmuje lekarstwa oraz znajduje się pod stałą kontrolą lekarską. Organ ustalił, że całodobową opiekę nad nią sprawuje jej wnuczka, która codziennie budzi babcię, pomaga jej w porannej toalecie, przygotowuje posiłki i lekarstwa, pomaga w założeniu aparatu słuchowego, przygotowuje świeże ubrania i pomaga w ubraniu się, asystuje przy spacerach, umawia wizyty lekarskie, uczestniczy w teleporadach i realizuje recepty, sprząta, pierze, pali w piecu, czyta książki i czasopisma, opłaca rachunki, mierzy ciśnienie oraz pomaga jej w kąpieli; wnuczka deklaruje dalszą opiekę nad babcią w dotychczasowej formie.

W toku postępowania organ pierwszej instancji podjął również czynności zmierzające do ustalenia, czy syn M. K. - Z. K. jest w stanie wywiązać się z obowiązku alimentacyjnego względem matki, zwracając się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] celem ustalenia jego sytuacji materialnej, zdrowotnej, mieszkaniowej i rodzinnej. W następstwie podjętych działań ustalił, że Z. K. mieszka w miejscowości P. W. 26, gdzie wraz z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Rodzina mieszka w budynku własnym, składającym się z dwóch pomieszczeń - kuchni i pokoju oraz ogrzewanym przez piece kaflowe. Podczas wywiadu środowiskowego Z. K. oświadczył, że nie jest w stanie zajmować się matką, ponieważ jest schorowany, leczy się na miażdżycę i zwyrodnienie stawów biodrowych oraz ma problemy z krążeniem i poruszaniem się, ponadto nie ma warunków mieszkaniowych do opieki nad matką, gdyż w jego domu nie ma łazienki (WC znajduje się poza budynkiem).

W świetle powyższych ustaleń, organ I instancji powołując się na treść art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. stwierdził, że choć S. S. faktycznie sprawuje opiekę nad babcią, to jednak w związku z tym, że babcia ma syna, na którym w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny, to świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane jej wnuczce.

Dodatkowo organ I instancji podniósł, że za odmową przyznania świadczenia przemawia także to, że znaczny stopień niepełnosprawności babci powstał w późnym wieku, a zatem nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r. , zgodnie z którym możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego występuje jedynie w przypadku, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło ustalenia i rozstrzygnięcie organu I instancji, utrzymując w mocy jego decyzję.

Za prawidłowe i uzasadnione uznało stanowisko, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać przyznane skarżącej z powodu braku spełnienia warunków określonych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Przyznanie świadczenia byłoby możliwe tylko w razie zaistnienia szczególnej sytuacji, w której syn M. K. nie byłby w stanie wypełnić swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Kolegium powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazało, że takimi "szczególnymi okolicznościami byłaby śmierć osoby zobowiązanej do alimentacji w pierwszej kolejności lub posiadanie przez nią orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności" (por. wyrok NSA z 21 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 3804/18). Podniosło, że "fakt zamieszkania dziecka poza miejscem zamieszkania rodzica nie jest natomiast okolicznością, która pozwoliłaby zaktualizować obowiązek alimentacyjny wnuczki względem babki przed obowiązkiem alimentacyjnym jej dziecka. To dziecko jest zobowiązane w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad rodzicami i tylko zbieg nadzwyczajnych zdarzeń może spowodować przeniesienie obowiązku alimentacyjnego na kolejne zobowiązane osoby" (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 3 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 850/19).

Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby Z. K. legitymował się orzeczeniem lekarskim o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymagał stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skoro więc skarżąca nie jest osobą zobowiązaną w pierwszej kolejności do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojej babci, to nie może ona skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad nią. Poza tym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w rodzinie przez jej członków i może on polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W związku z tym, pomimo że syn M. K. uważa, że nie może zajmować się swoją matką ze względu na stan zdrowia i brak odpowiednich warunków mieszkaniowych, to jednak z tej przyczyny nie może się zwolnić z obowiązku alimentacyjnego wobec rodzica. Kolegium podkreśliło, że przepisy u.ś.r. w sposób jednoznaczny określają przesłanki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie pozostawiając organom w tym zakresie żadnej uznaniowości, przy czym ustawa ta nie reguluje kwestii opieki nad niepełnosprawnym i nie obliguje do sprawowania takiej opieki żadnego z członków rodziny. Ustala natomiast w sposób precyzyjny, które z osób sprawujących opiekę i po spełnieniu jakich przesłanek, mogą otrzymać rekompensatę finansową ze strony państwa za rezygnację z zatrudnienia lub podjęcia pracy w celu sprawowania takiej opieki.

Kolegium jednocześnie stwierdziło, że organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, który wszedł w życie 23 października 2014 r. orzekł, że przepis ten w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W konsekwencji w orzecznictwie sądowym utrwaliło się stanowisko, że przy rozpatrywaniu wniosków opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała w późniejszym wieku, należy pomijać kryterium z art. 17 ust. 1b u.ś.r. (zob. wyroki NSA z dnia 21 lutego 2018 r., I OSK 2758/17 i z dnia 5 grudnia 2017 r., I OSK 1079/17).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie S. S. domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucając ich wydanie z naruszeniem art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. i art. 7a § 1 i art. 8 k.p.a. poprzez nieuzasadnioną odmowę przyznania świadczenia, brak należytego postępowania dowodowego, czy ustalone osoby, które według organu mogłyby się zająć opieką, faktycznie i realnie mogłyby taką opiekę sprawować, prowadzenie postępowania w sposób przeczący zasadzie budowania zaufania jego uczestników do władzy publicznej,

Skarżąca w uzasadnieniu podkreśliła, że syn M. K. nie ma ani możliwości finansowych, lokalowych, ani realnej chęci opieki nad matką. Podniosła, że "zawarte w art. 17 ust. 1a u.ś.r. uregulowanie prawne, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych". /tak: wyrok NSA, I OSK 1700/12/; świadczenie może być więc przyznane wnukowi /wyrok NSA, I OSK 2392/20/.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zgromadzony materiał dowodowy i argumentacja organów nie jest wystarczająca do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia przedstawiły organy, obecnie Sąd jedynie dla przypomnienia przytacza treść przepisów.

Zgodnie z art. 17 u.ś.r.:

1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ("k.r.i.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Nie budzi wątpliwości, że babcia skarżącej - M. K. jest osobą niepełnoprawną w znacznym stopniu i wymaga stałej opieki, co potwierdza orzeczenie właściwego organu. Prawidłowo wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze, powołując poglądy sądów administracyjnych, że dla kwestii przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez znaczenia pozostaje to, kiedy (w jakim wieku), powstał znaczny stopień niepełnosprawności. Warunek powstania niepełnosprawności w określonym wieku sformułowany w art. 17 ust. 1 b u.ś.r., ("Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstało nie później, niż do ukończenia 18. roku życia"), został uznany przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 za niekonstytucyjny i w związku z tym utrwalił się pogląd, że pomimo właściwych zmian ustawowych w tym zakresie, przy przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego warunek wieku należy pomijać.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest natomiast to, czy w związku z tym, że M. K. ma syna, świadczenie może być przyznane jej wnuczce, która - co również nie budzi wątpliwości - sprawuje pełną, całodobową opiekę nad babcią.

Rację mają organy, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a więc pomocy finansowej przez Państwo jest możliwe tylko wtedy, gdy najbliżsi członkowie rodziny osoby wymagającej opieki, nie są w stanie tej opieki zapewnić. Zasada ta rozumiana jest w ten sposób, że opiekę powinny zapewnić osoby jak najbliżej spokrewnione, z czym ustawodawca wiąże obowiązek alimentacyjny. Rzeczywiście, z literalnego brzmienia art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności tylko wówczas, gdy osób zobowiązanych w bliższej kolejności nie ma, albo gdy osoby te legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzecznictwie wykształciła się jednak trafna prokonstytucyjna wykładnia tego przepisu, a więc sformułowanej w nim przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Otóż słusznie sądy podkreślają, że przy wykładni tego przepisu należy mieć na względzie cel regulacji w nich zawarty - przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. W art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w k.r.i.o., nie można zatem pominąć również treści art. 132 k.r.i.o., zgodnie z którym "Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami". W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom, zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności wyłącznie w sytuacji, gdy osoby spokrewnione w bliższym stopniu nie żyją, zostały pozbawione praw rodzicielskich, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). (zob. wyroki NSA z 5 listopada 2015 r., I OSK 1062/14, z 13 listopada 2015 r., I OSK 1286/14, wyrok WSA w Poznaniu z 16 października 2019 r., II SA/Po 657/19; WSA w Olsztynie z 11 marca 2014r., 2014 r., II SA/Ol 979/13; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 4 marca 2020r., II SA/Rz 1482/19, wyrok WSA w Olsztynie z 3 czerwca 2014r., II SA/Ol 428/14). Wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. uwzględniająca wskazane zasady konstytucyjne ma także oparcie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku z 15 listopada 2006 r., sygn. P 23/05, Trybunał stwierdził, że "Choć zasiłek stały nominalnie przysługiwał opiekunowi, to korzyść czerpał z niego podopieczny, który dzięki zasiłkowi miał zapewnioną opiekę osoby bliskiej. Takie rozwiązanie było też korzystne dla państwa, które zapewniając osobie potrzebującej pomocy opiekę członka rodziny, nie musiało organizować tejże opieki w innych formach. Skoro członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków wobec chorego krewnego, a wymaga to od niego rezygnacji z zarobkowania, to powinien w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Przyznanie tylko rodzicom naturalnym prawa do zasiłku stałego narusza konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej (pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym), lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji)." Trybunał Konstytucyjny uznał, że taka regulacja godzi też w konstytucyjne nakazy ochrony rodziny i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 Konstytucji). Trzeba mieć na uwadze, że świadczenie pielęgnacyjne zastąpiło zasiłek stały przewidziany w ustawie o pomocy społecznej z 1990 r. (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. P 27/2007, pub. OTK-A 2008/6/107 oraz z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. P 47/2007, pub. OTK-A 2008/6/109). W konsekwencji słusznie podkreśla się w orzecznictwie, że wynikającego z art. 17 ust.1a pkt 2 u.ś.r. ograniczenia nie można więc stosować rygorystycznie w sytuacji, kiedy preferowany przez prawodawcę opiekun ze względów obiektywnych, a więc niezależnych od niego - do których zaliczyć trzeba wiek, stan zdrowia, czy znaczne trudności materialne - nie jest w stanie faktycznie opieki sprawować. Sąd nie zgadza się przy tym z prezentowanym czasami stanowiskiem, że osobie spokrewnionej w dalszym stopniu przysługuje świadczenie pielęgnacyjne tylko wtedy, gdy osoba spokrewniona w bliższym stopniu legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oczywiście, o ile strona posiada orzeczenie o niepełnosprawności (jakiekolwiek, stwierdzające zarówno znaczny, jak i umiarkowany, czy lekki jej stopień), trudno uznać, by w sposób nie budzący wątpliwości organ administracyjny mógł je zakwestionować, skoro nie posiada specjalistycznej wiedzy medycznej. Nie wyklucza to jednak oceny, że ze względu na inne okoliczności faktyczne, a także ze względu na konieczność realizacji przytoczonych wyżej zasad konstytucyjnych dotyczących ochrony rodziny i opieki nad rodziną oraz pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, uzasadnione będzie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie spokrewnionej w dalszym stopniu, pomimo tego, że osoba bliżej spokrewniona nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności.

Tak więc słusznie organy w niniejszej sprawie wskazały, że jeśli osobą na której ciąży obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności, ma możliwość zapewnienia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, to osoba ta powinna tę opiekę rzeczywiście zapewnić – osobiście, albo finansowo (powierzając wykonywanie czynności opiekuńczych innej osobie). Tylko wtedy, gdy bliżej spokrewnione osoby nie mają możliwości takiej opieki zapewnić; zapewnienie opieki może wymagać zaangażowania członków rodziny dalej spokrewnionych (np. wnuków), to z kolei może wiązać się z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia albo z podjęcia zatrudnienia. Właśnie w takich przypadkach ustawodawca przewidział rekompensatę wynagrodzenia dla tych osób w formie świadczenia pielęgnacyjnego.

W związku z tym, w razie złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne przez osobę dalej spokrewnioną (np. wnuka/wnuczkę), organ administracji powinien dokładnie i wyczerpująco ustalić, czy osoby bliżej spokrewnione rzeczywiście mają możliwość zapewnić opiekę osobie niepełnosprawnej, a ponadto także uzasadnić swoją ocenę.

W rozpatrywanej sprawie nie jest przekonujące stanowisko organów obu instancji, że syn M. K. jest w stanie zapewnić opiekę matce. Organy wskazały, że jest on schorowany, ma problemy z poruszaniem się, co – jak należy sądzić- wyklucza osobistą opiekę nad matką, a jednocześnie jego możliwości mieszkaniowe i finansowe są bardzo ograniczone – mieszka on wraz z żoną w domu dwuizbowym, bez łazienki, a utrzymuje się – jak wynika z ustaleń – wyłącznie ze świadczenia przedemerytalnego z KRUS. Przedstawiona przez organy sytuacja syna M. K. nie pozwala na bezsporne przyjęcie, że jest on w stanie zapewniać w pełnym zakresie opiekę nad matką osobiście albo finansowo. Nie jest więc jasne, dlaczego organy uznały, że w tak ustalonych okolicznościach, nie powstała konieczność zapewnienia tej opieki przez osobę dalej spokrewnioną i zobowiązaną wobec M. K. do alimentacji w dalszej kolejności tj. przez skarżącą. W świetle poczynionych ustaleń i zebranych dowodów, ocena organów była nieuzasadniona. Należałoby dokładniej ustalić sytuację zdrowotną Z. K. (np. zażądać zaświadczeń lekarskich) i materialną (wysokość dochodów i wydatków jego rodziny), by prawidłowo ocenić, czy i w jakim zakresie jest on w stanie obiektywnie (a więc niezależnie od własnych chęci) zapewnić matce opiekę w znacznym stopniu.

W razie ustalenia, że takiej opieki nie jest on w stanie zapewnić, a w konsekwencji w znacznym zakresie musi uczynić to skarżąca, jako dalej spokrewniona, organy powinny zbadać, czy zachodzi przesłanka rezygnacji z zatrudnienia/niepodejmowania zatrudnienia i związek pomiędzy tą rezygnacją a koniecznością sprawowania opieki, o czym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., a których to przesłanek organy przed wydaniem zaskarżonej decyzji w ogóle nie badały. Z akt wynika, co nie jest kwestionowane, że skarżąca – od śmierci swojej mamy tj. od 1998r.- mieszka z babcią, początkowo to babcia się nią opiekowała (miała wówczas 14 lat), następnie to ona przejęła opiekę nad babcią: mieszka z nią, opiekę sprawuje więc całodobowo, wykonując wobec niej wszystkie czynności pielęgnacyjno – opiekuńcze; zdaniem pracownika socjalnego, który przeprowadził z nią wywiad, sprawowanie opieki nad babcią uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia (k. 22 akt admin.). Sąd dostrzegł jednak także w aktach sprawy informację, że skarżąca podlegała ubezpieczeniu społeczne,u do dnia 6 sierpnia 2019r. (k. 6 akt admin.) oraz, że skarżąca ma młodszą siostrę, która jest drugą wnuczką M. K.. W ponownym postępowaniu, organy powinny ustalić, czy rzeczywiście ze względu na rodzaj czynności opiekuńczych, ich charakter, częstotliwość wykonywania, ewentualną pomoc innych osób (drugiej wnuczki?), skarżąca musi rezygnować z zatrudnienia czy z podjęcia zatrudnienia (skarżąca jest młodą osobą); organy będą mieć na uwadze to, czy skarżąca podejmowała już jakieś zatrudnienie, a jeśli tak, jak wyglądała wówczas opieka; oczywiście nawet w razie ustalenia, że skarżąca pracowała zarobkowo, możliwe jest przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli ze względu na zakres koniecznej opieki (który przecież mógł się zmienić), czy inne okoliczności życiowe, obecnie zatrudnienia podjąć nie może.

Z powyższych względów Sąd uwzględnił skargę, uznając, że decyzja odmowna została wydana co najmniej przedwcześnie, z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, 77, 107 § 3 k.p.a, które w istotny sposób mogły wpłynąć na wynik sprawy i ocenę przesłanek z art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r.

Decyzje organów obu instancji zostały więc uchylone na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm.).

Rozpatrując sprawę ponownie, organy przeprowadzą postępowanie wyjaśniające stosownie do przedstawionych wskazań i zaleceń.