Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 477/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2006-08-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędziowie Asesor WSA Arkadiusz Blewązka, Asesor WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), Protokolant asystent sędziego Marek Pilc, po rozpoznaniu w Łodzi na rozprawie w dniu 21 lipca 2006 roku sprawy ze skargi D. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] Nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją Nr [...] z dnia [...] Prezydent Miasta [...] działając na podstawie art. 2 pkt 5, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22.kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) w zw. z art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 28.listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) odmówił D. L. przyznania zaliczki alimentacyjnej, podnosząc w uzasadnieniu, iż uprawnienie to nie przysługuje wnioskodawczyni, wobec faktu, iż alimenty na jej rzecz od matki, R.L. zostały zasądzone po ukończeniu przez uprawnioną osiemnastego roku życia.

W odwołaniu od powyższego rozstrzygnięcia, D. L. wskazała, iż ubiega się o przyznanie zaliczki alimentacyjnej z tytułu nieściągalnych alimentów od ojca – J. L., nie zaś matki. Alimenty od ojca zasądzone zostały przed uzyskaniem przezeń 18.roku życia, zatem brak jest podstaw do kwestionowania jej prawa do zaliczki alimentacyjnej. Wskazując na trudną sytuację majątkową, w jakiej się znalazła oraz brak możliwości utrzymania się w związku z kontynuowaną nauką w liceum ogólnokształcącym, wniosła o ponowne rozpatrzenie jej sprawy i przyznanie zaliczki alimentacyjnej.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w oparciu o treść art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14.czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. Nr 98 z 2000r., poz. 1071 ze zm.), art. 2 pkt 1 i pkt 5, art. 7 ust. 1 i ust. 2, art. 8 ust. 3 pkt 3, art. 10, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22.kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 28.listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z dyspozycją art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22.kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18.roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub w szkole wyższej, do ukończenia 24.roku życia. Osoba uprawniona natomiast, to osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli m.in. jest osobą uczącą się w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 5 lit.c ustawy). Zgodnie natomiast z treścią art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 28.listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, ilekroć w ustawie jest mowa o osobie uczącej się – oznacza to osobę pełnoletnią uczącą się, niepozostajacą na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub z zasadzeniem od rodziców na jej rzecz alimentów, jeżeli wyrok sądu orzekający alimenty został wydany przed osiągnięciem pełnoletniości przez osobę uczącą się. W rozpoznawanej sprawie natomiast, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, D.L. nie spełnia przesłanek do uzyskania zaliczki alimentacyjnej, ponieważ wyrok sądowy, zasądzający alimenty na jej rzecz od matki Renety L., został wydany po uzyskaniu przez odwołującą pełnoletniości, w dniu 1.grudnia 2005r. Ponadto brak jest dowodu na to, że egzekucja tego świadczenia jest bezskuteczna, w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej.

Ze wskazanych wyżej przyczyn, nie jest możliwe, w ocenie Kolegium, przyznanie odwołującej zaliczki alimentacyjnej. Przyznanie świadczeń w oparciu o normy zawarte w ustawie z dnia 22.kwietnia 2004r. o zaliczce alimentacyjnej, nie jest pozostawione uznaniu organów administracji, a wyłącznie uzależnione od spełnienia przesłanek, określonych w tejże ustawie.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie, D.L. zarzuciła organom niezgodność wydanych decyzji z prawem i ze stanem faktycznym. Podniosła ponownie, iż złożony przezeń wniosek dotyczył prawa do zaliczki alimentacyjnej z tytułu nieściągalnych alimentów, zasądzonych od ojca J.L. wyrokiem Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi z dnia 9.lipca 2002r., sygn.akt IX RC 286/02. Alimenty te były wypłacane do rąk matki – R. L.. Z uwagi na fakt, iż nie były przeznaczane za zaspokajanie potrzeb życiowych skarżącej, wystąpiła ona w dniu 14.lipca 2005r. o wstrzymanie wypłat do osiągnięcia przezeń pełnoletniości a następnie o wypłacanie jej tychże alimentów do rąk własnych.

W ocenie skarżącej, składając w dniu 6.grudnia 2005r. wniosek o przyznanie prawa do zaliczki alimentacyjnej, spełniała warunki, określone w art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22.kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Uzasadnienie decyzji odmownej, w sprawie przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej z tytułu nieściągalnych alimentów od ojca przepisem art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest, zdaniem skarżącej, niezasadne. Przepis ten mógłby mieć, w jej ocenie, zastosowanie przy rozpatrywaniu wniosku o zaliczkę alimentacyjną od matki. Ponieważ jednak wniosku takiego nie składała, powoływanie się nań przez organy, uznała za błędne. Wskazując na, określony w art. 133 k.r i o., obowiązek rodziców łożenia na utrzymanie dzieci, które nie mogą utrzymać się samodzielnie podniosła, iż nie jest w stanie sama zdobyć środków na utrzymanie. Jako osoba 18-letnia, nie mieszkająca z rodzicami, nie osiąga żadnych dochodów oraz kontynuuje naukę w liceum ogólnokształcącym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie odwołując się do merytorycznego uzasadnienia stanowiska, zawartego w motywach zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 21.lipca 2006r. odmówiono A. U. dopuszczenia do udziału w sprawie w charakterze pełnomocnika skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2).

Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.) .

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd stwierdził, że zaskarżone orzeczenie narusza przepisy prawa materialnego a naruszenie to miało wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Kluczową w badanej sprawie, pozostawała kwestia dokonania prawidłowej wykładni definicji, zawartych w przepisach art. 2 pkt 5 lit c ustawy z dnia 22.kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) w zw. z art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 28.listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) oraz art. 2 pkt 7 powołanej wyżej ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Organy przyjęły bowiem że zaliczka alimentacyjna nie przysługuje wnioskodawczyni – D. L. wobec tego, że nie jest osobą uprawnioną w rozumieniu art. 2 ust. 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Jako osoba pełnoletnia, ucząca się, nie pozostaje wprawdzie na utrzymaniu rodziców, w związku z zasądzeniem od nich na jej rzecz alimentów, jednakże wyrok zasądzający alimenty od matki – R.L. wydany został po uzyskaniu przez skarżącą pełnoletności. Dodatkowo nie zostało wykazane, by egzekucja tychże alimentów była bezskuteczna.

Tymczasem zgodnie z treścią art. 2 pkt 5 lit c ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, osobą uprawnioną do zaliczki alimentacyjnej jest m.in. osoba ucząca się w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Definicja zwarta w art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych, określając taką osobę wskazuje natomiast na osobę pełnoletnią uczącą się, niepozostajacą na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub z zasądzeniem na jej rzecz alimentów, jeżeli wyrok sądu orzekający alimenty wydany został przed osiągnięciem pełnoletności przez osobę uczącą się. Faktem jest, że warunkiem uznania za osobę uczącą się jest zasądzenie alimentów na rzecz dziecka od obojga rodziców. Jednakże brak jest podstaw do łączenia tego faktu z wymogiem zasądzenia tych świadczeń od obojga rodziców przed uzyskaniem pełnoletniości przez dziecko. Literalna wykładnia przepisu art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje, iż winien być to wyrok (nie zaś wyroki) sądu orzekający alimenty, wydany przed osiągnięciem pełnoletniości przez osobę uczącą się.

Zdaniem Sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, oznacza to, że wystarczy by wyrok alimentacyjny w stosunku do jednego choćby z rodziców wydany został przed uzyskaniem pełnoletniości przez dziecko. Za przyjętą interpretacją przemawia dodatkowo fakt, że w przeciwnym wypadku krąg podmiotów objętych określeniem "osoby uczącej się" ograniczony zostałby jedynie do tych dzieci, których rodzice (oboje) pozbawieni zostali władzy rodzicielskiej lub też których władza rodzicielska została ograniczona, co najmniej poprzez pozbawienie ich możliwości reprezentacji dziecka. Inaczej trudno wyobrazić sobie sytuację, by osoba pozbawiona (do ukończenia 13. roku życia) lub też ograniczona w zdolności do czynności prawnej (do uzyskania pełnoletniości) mogła skutecznie pozwać o alimenty oboje rodziców (art. 98 § 2 ustawy z dnia 25.lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm./). Sytuacja taka w sposób niedopuszczalny dyskryminowałaby natomiast pozostałe osoby pełnoletnie uczące się i niepozostajace na utrzymaniu rodziców, zwłaszcza w sytuacji, gdy dzieci wychowywane przez jedno z rodziców (art. 2 pkt 5 lit a i b ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej), uprawnienie do zaliczki alimentacyjnej zachowałyby do ukończenia 24.roku życia (art. 7 ust. 1 cytowanej ustawy).

Tym samym więc, fakt, że D.L. legitymuje się prawomocnymi wyrokami zasądzającymi alimenty na jej rzecz od obojga rodziców, z których tylko wyrok w stosunku do ojca - J. L., wydany został przed uzyskaniem pełnoletności przez skarżącą, pozwala na zaliczenie jej do kręgu osób uprawnionych, o których mowa w art. 2 pkt 5 lit c ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zw. z art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Jeżeli natomiast chodzi o pozostałe, przesłanki uprawniające do ubiegania się o przyznanie zaliczki alimentacyjnej, w szczególności wymóg legitymowania się zaświadczeniem o bezskuteczności egzekucji, to podkreślenia wymaga po pierwsze, że osobie uprawnionej przysługuje jedna jedynie zaliczka alimentacyjna. Oznacza to, że zaliczka nie przysługuje od matki czy ojca (co sugeruje treść skargi), lecz że jest kwotą wypłacaną przez organ gminy na poczet należnego świadczenia alimentacyjnego, ustalonego na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja jest bezskuteczna (art. 2 pkt 7 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej). Wystarczy zatem, by egzekucja alimentów zasądzonych jednym wyrokiem była bezskuteczna, by ubiegać się o przyznanie zaliczki. Brak jest podstaw do łączenia wymogów, określonych w art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych (legitymowania się wyrokami zasadzającymi alimenty od obojga rodziców) z koniecznością wykazania bezskuteczności egzekucji, określoną w art. 3 pkt 7 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w stosunku do wszystkich zasądzonych świadczeń alimentacyjnych. Nie jest oczywiście wykluczone, że egzekucja alimentów ustalonych więcej niż jednym tytułem egzekucyjnym od różnych osób może okazać się bezskuteczna. Wówczas za kwotę świadczeń alimentacyjnych przysługujących jednej osobie uważa się kwotę świadczeń alimentacyjnych przysługujących na podstawie wszystkich tytułów egzekucyjnych (art. 9 pkt 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjne). Wówczas konieczne staje się wykazanie bezskuteczności egzekucji każdego z tych świadczeń. Ma to wszakże, zdaniem Sądu, wpływ na wysokość zaliczki (art.8 ust.1 i 2 ustawy), nie wyklucza zaś ustalenia prawa doń w przypadku bezskuteczności egzekucji jednego z tych świadczeń. Osobną kwestią pozostaje natomiast zaliczenie do dochodu osoby uprawnionej, kwoty alimentów, uzyskiwanych od innej osoby, zobowiązanej do alimentacji, w stosunku do której nie została wykazana bezskuteczność egzekucji.

Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Po myśli art. 35 § 1 p.p.s.a. odmówiono A. U. dopuszczenia do udziału w sprawie w charakterze pełnomocnika skarżącej, ponieważ nie należy ona do kręgu podmiotów, określonych w tym przepisie (adwokat, radca prawny, inny skarżący lub uczestnik postępowania, rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia), legitymowanych do działania w postępowaniu sądowoadministracyjnym w tym charakterze.

Z uwagi natomiast na fakt, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu i nie nadaje się do wykonania, brak było podstaw do orzekania w tym przedmiocie, w trybie art. 152 p.p.s.a.