Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Ka 3408/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2004-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 605  Ewidencja ludności, dowody tożsamości, akty stanu cywilnego, imiona i nazwisko, obywatelstwo, paszporty
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA del. Henryk Wach, Sędziowie Sędzia NSA del. Anna Apollo (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Referent Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] r. nr [...], 2) zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( jednolity tekst Dz. U. z 1984 r. nr 32, poz. 174 ze zm.) Prezydent Miasta G. odmówił wymeldowania A. T. z pobytu stałego w lokalu położonym w G. przy ul. A.

W uzasadnieniu decyzji organ orzekający podniósł, że podstawę do rozpatrzenia wniosku stanowił art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zezwalający na wymeldowanie osoby z dotychczasowego miejsca jej stałego pobytu w dwóch przypadkach, a mianowicie, gdy utraciła ona prawo do przebywania w lokalu wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, bądź bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce stałego pobytu i nie przebywała w nim co najmniej 6 miesięcy, a nowe miejsce jej pobytu nie było znane.

Ponieważ miejsce pobytu p. T. było znane sprawę rozpoznano w kontekście pierwszej z wymienionych podstaw.

Przeprowadzone postępowanie administracyjne wykazało, że samoistnie uprawnionymi do przebywania w lokalu położonym w G. przy ul. A był małżonkowie K. T. i A. T.. Wynikało to z przydziału spółdzielczego lokalu mieszkalnego z dnia [...] 1998 r. oraz art. 215 § 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawa spółdzielcze. Spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego przydzielonego w czasie trwania małżeństwa przysługiwało obojgu małżonkom.

Natomiast uprawnienie syna – A. T. było uprawnieniem pochodnym. Przysługiwało mu, jako osobie bliskiej najemcy. Jego utrata mogła nastąpić w przypadku cofnięcia przez rodziców prawa do zamieszkiwania w ich lokalu . Ojciec – A. T. składając wniosek o jego wymeldowanie cofnął mu wyrażoną uprzednio zgodę na zamieszkiwanie. Nie uczyniła tego jednak matka K. T. przebywająca w S.. Przesłała do organu swoje pisemne oświadczenie o braku zgody na wymeldowanie syna, potwierdzone przez miejscowego notariusza. W tej sytuacji organ orzekający uznał, że A. T. nie utracił uprawnienia do przebywania w lokalu, a zatem nie została spełniona jedna z przesłanek dopuszczająca możliwość wymeldowania osoby bez jej oświadczenia woli.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. T. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, jako niesłusznej i krzywdzącej go.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r., wydaną z powołaniem się na art. 138 § 2 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Poddając kontroli w trybie odwoławczym rozstrzygnięcie organu I instancji stwierdził, że do akt dołączono jedynie kserokopię oświadczenia – pełnomocnictwa p. K. T., pozbawioną daty złożenia tego oświadczenia. Brak było dowodu doręczenia jej pisma z dnia [...] 2000 r. skierowanego bezpośrednio do niej na adres w s.. Dalej ustalono, iż A. T. przyznał fakt zamieszkiwania od [...] 1998 r. wraz z żoną i dobrowolnego opuszczenia lokalu. W ocenie organu odwoławczego prawidłowo organ I instancji uznał, że sprawę należało rozpoznać w oparciu o art. 15 ust. 2 pkt zdanie pierwsze ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Uprawnienia p. A. T. były uprawnieniami pochodnymi, wywodzącymi się z uprawnień przysługujących jego rodzicom. Trwały do momentu ich cofnięcia i to w świetle art. 215 § 2 Prawa spółdzielczego przez oboje małżonków. Tymczasem p. K. T. nie cofnęła synowi zgody na jego zamieszkiwanie w lokalu. Organ I instancji winien był starannie ocenić dowody potwierdzające brak zgody matki na wymeldowanie syna i w tym celu powinien był zażądać oryginałów dokumentów i ustalić datę złożenia przez matkę oświadczenia wywierającego daleko idące skutki prawne.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezydent Miasta G. decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 w związku z ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych odmówił wymeldowania p. A. T. z pobytu stałego przy ul. A.

Kierując się wskazaniami zawartymi w decyzji organu odwoławczego zweryfikował podstawy wymeldowania zgodnie z art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy. Ustalił, że p. A. T. swoje pochodne uprawnienie do zamieszkiwania w lokalu wywodził od samoistnych uprawnień rodziców A. T. i K. T.. Zależne one były od trwania samoistnego uprawnienia, chyba, że wcześniej zostały cofnięte.

W rozpoznawanej sprawie p. A. T. składając wniosek o wymeldowanie syna jednocześnie cofnął mu uprawnienie do przebywania w lokalu. Uprawnienia tego nie cofnęła jednak matka K. T. współnajemczyni lokatorskiego prawa do lokalu spółdzielczego, przebywająca na podstawie ważnego do [...]r. paszporcie w S.. Oświadczenie to nie budziło wątpliwości. Podpis pod nim został potwierdzony przez notariusza. Oświadczenie przesłano bezpośrednio do organu, a drugi egzemplarz dokumentu przedłożył p. A. T..

W konkluzji organ I instancji uznał, że p. A. T. nie utracił prawa do przebywania w lokalu, a w konsekwencji nie zaistniała przesłanka wymieniona w art. 15 ust. 2 zdanie pierwsze do wymeldowania go z pobytu stałego.

W odwołaniu p. A. T. domagał się uchylenia decyzji. W jego ocenie syn od 1998 r. nie przebywał w lokalu, nie ponosił żadnych kosztów związanych z jego utrzymaniem, a odwołujący się nie godził się na kontakty z nim. Zaś żona, która przebywa od 1998 r. w S. nie powinna mieć prawa decydowania o losie mieszkania.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji powołując się na art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Uznał odwołanie p. A. T. za nieuzasadnione. Podzielił pogląd organu I instancji co do braku podstaw do wymeldowania p. A. T. zarówno na podstawie art. 15 ust. 2 zdanie drugie, jak i art. 15 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Przedmiotowy lokal był własnością Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]". K. i A. T. otrzymali lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego w czasie trwania małżeństwa. Dopiero w przypadku orzeczenia rozwodu i dokonania podziału majątku dorobkowego prawo do lokalu mogłoby być przyznane tylko jednemu z byłych małżonków i powodowałoby to utratę prawa do przebywania w lokalu przez drugiego z małżonków. Taka sytuacja nie zaistniała jednak w sprawie P. K. T. zachowała prawo do lokalu mieszkalnego, bowiem jej małżeństwo z A. T. nie zostało rozwiązane przez rozwód.

A. T. uzyskał pochodne prawo do przebywania w lokalu wywodzące się z uprawnień jego rodziców. Uprawnienia tego nie został pozbawiony przez matkę. Zachował je pomimo tego, że faktycznie w lokalu nie zamieszkuje. Dlatego utrzymano decyzję organu I instancji w mocy jako zgodną z prawem.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. T. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi powtórzył zarzuty przytoczone już w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Nie znalazł podstaw do zmiany swojego stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji. Na poparcie swojego stanowiska powtórzył argumenty przytoczone już w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na wstępie należy wskazać, iż z dniem 1 stycznia 2004 r. weszły w życie ustawy reformujące sądownictwo administracyjne, a mianowicie ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153, poz. 1269), ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 1270 ) oraz ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1271 ). Zgodnie z art. 97 § 2 ostatniej z przytoczonych ustaw sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r, i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd sprawuje w granicach danej sprawy kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz przytoczoną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd powinien wybrać właściwy, przewidziany w art. 145 – 151 cytowanej ustawy, sposób rozstrzygnięcia skargi, niezależnie od jej treści. Zatem obowiązkiem Sądu było zbadanie materialno – prawnej podstawy zaskarżonej decyzji.

Według postanowień przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r, o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( tekst jednolity Dz. U. z 2001 r, nr 87, poz. 960 ze zm.) wykonanie obowiązku meldunkowego polega na zameldowaniu lub wymeldowaniu się stosownie do zmiany miejsca pobytu czasowego lub stałego. Dokonanie czynności meldunkowej bez oświadczenia woli osoby, na której ciąży ten obowiązek może nastąpić tylko w sytuacjach określonych ustawą. Taką możliwość wymeldowania na wniosek osoby trzeciej, mającej w tym interes prawny albo z urzędu przewiduje art. 15 ust. 2 powołanej ustawy. Zobowiązuje on organy administracji publicznej do wydania na wniosek strony lub z urzędu decyzji w sprawie wymeldowania w dwojakiego rodzaju sytuacjach: gdy osoba, której dotyczy postępowanie utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu ( art. 9 ust. 2 cytowanej ustawy ) i bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu albo wobec osoby, która bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Powyższy przepis wyczerpująco wyznacza sytuacje, w których dopuszczalne jest wymeldowanie osoby z pobytu stałego bez jej oświadczenia woli.

Prawidłowo organy obu instancji przyjęły za podstawę rozpoznania sprawy przesłanki wymienione w zdaniu pierwszym art. 15 ust. 1 w tym przesłankę posiadania bądź utraty przez osobę, która miała być wymeldowana uprawnienia do przebywania w lokalu w rozumieniu art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Tymczasem wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt

K 20/01/Dz. nr 78, poz. 716 / Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 9 ust. 2 tej ustawy jest niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W myśl art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia, na zasadach i w trybie określonym dla danego postępowania. Przytoczony przepis statuuje zasadę wzruszalności orzeczeń, rozstrzygnięć i decyzji wydanych na podstawie aktów normatywnych uznanych za sprzeczne z Konstytucją. Nie stają się one nieważne z mocy prawa. Konieczne jest przeprowadzenie odpowiedniego postępowania.

W odniesieniu do decyzji administracyjnych właściwy tryb eliminowania z obrotu prawnego, w razie orzeczenia niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego decyzja została wydana, normuje art. 145 "a"

§ 1 Kpa. Ten przepis stanowi, iż można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja administracyjna, z Konstytucją. Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi decyzja podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. Wobec powyższego na podstawie ostatnio powołanego przepisu oraz art. 135 cytowanej ustawy uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 wskazanej wyżej ustawy.

W dalszym postępowaniu należy w pierwszej kolejności wyjaśnić zatem, czy A. T. faktycznie przebywa wspornym lokalu z zamiarem stałego w nim zamieszkania, a przy tym pominie wymaganie potwierdzenia uprawnienia do przebywania w lokalu. Wskazać w tym miejscu należy, że konsekwencją orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest także nieobowiązywanie części art. 15 ust. 2 i drugiej części art. 29 ust. 1 tej ustawy w zakresie, w jakim przepisy mówią o potwierdzaniu uprawnienia do przebywania w lokalu. Wszechstronnie należy także wyjaśnić okoliczności opuszczenia przez A. T. mieszkania rodziców w 1998 r. i czy per facta concludentia nie wypowiedział on umowy użyczenia, jaka wiązała go z rodzicami i była podstawą jego przebywania w lokalu do 1998 r.

Bowiem niezależnie od zmian sposobu jego realizacji, jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu swojego wyroku, obowiązek meldunkowy służy prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. Posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu umożliwia racjonalizację szeregu działań państwa i samorządu terytorialnego. Celem obowiązku meldunkowego jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania ewidencji ludności. Zatem wpis w ewidencji winien rejestrować stany faktyczne, a nie stany prawne. Stąd też charakter pobytu A. T. poza aktualnym miejscem jego zameldowania będzie miał wpływ na wynik sprawy.