Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 120/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2009-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 9
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par 7
journal: Dz.U. 2007 nr 68 poz 448
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013
article: art 22 ust 2 i att 3
journal: Dz.U. 2007 nr 35 poz 217
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej - Tytuł zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 lutego 2008 r. (Dz.U.08.44.262) na: "o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego"
article: art 21
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, Sędziowie asesor WSA Piotr Pietrasz (spr.),, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi K. R. na postanowienie Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia 19 stycznia 2009 r., nr [ ] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośredniej lub płatności uzupełniającej w przypadku śmierci rolnika oraz wniosku o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w przypadku śmierci rolnika oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi złożonej przez Panią K. R., zwaną dalej Skarżącą, jest postanowienie Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. nr [....] z dnia

[.....] stycznia 2009 r. o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia Kierownika Biura Powiatowego w A. Nr [....] z dnia [....].10.2008 r. o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku w sprawie przyznania płatności bezpośredniej lub płatności uzupełniającej w przypadku śmierci rolnika.

Skarżąca złożyła w dniu [...].03.2008 r. w Biurze Powiatowym ARiMR

w A. wniosek na rok 2007 o przyznanie płatności bezpośredniej lub płatności uzupełniającej w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie tych płatności do dnia doręczenia decyzji w sprawie ich przyznania wraz z oświadczeniem spadkobiercy przejmującego posiadanie gospodarstwa rolnego, zaświadczeniem lekarskim z dnia 17.03.2008 r., prośbą

o przywrócenie terminu na złożenie przedmiotowego wniosku, kserokopią wniosku

do Sądu Rejonowego w A. o stwierdzenie nabycia spadku, zaświadczeniem

o nadanym numerze identyfikacyjnym, odpisem skróconym aktu zgonu A. R..

W dniu 07.09.2008 r. do Biura Powiatowego ARiMR w A. zostały złożone dodatkowe dokumenty, tj. postanowienie Sądu Rejonowego w A.

o dokonaniu spadku po zmarłym w dniu [....] sierpnia 2007 r. A. R., akt notarialny repetytorium A nr [....], umowa darowizny, oświadczenia: J. R., A. R., M. R., R. R., W. R., o wyrażeniu zgody na ubieganie się o dopłaty do gruntów rolnych przez Skarżącą.

Na mocy decyzji nr [....] z dnia [....].07.2008 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. odmówił przyznania przedmiotowych płatności,

z uwagi na uchybienie 2-miesięcznego terminu, licząc od dnia śmierci spadkodawcy

do dnia złożenia wniosku.

Od powyższej decyzji Skarżąca złożyła odwołanie do Dyrektora P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł., w którym zarzuciła organowi I instancji brak rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu oraz wskazała, że 2-miesięczny termin

na złożenie przedmiotowego wniosku jest terminem procesowym, czyli w konsekwencji terminem przywracalnym.

W dniu [...].10.2008 r. Dyrektor POR ARiMR w Ł. decyzją

nr [....] uchylił zaskarżoną decyzję i skierował sprawę do ponownego rozpatrzenia zarzucając organowi l instancji niedopełnienie obowiązku rozpatrzenia prośby o przywrócenie terminu, która miała istotny wpływ na końcowe rozstrzygnięcie.

Dnia 16.10.2008 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. wydał postanowienie nr 5057/08 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia przedmiotowego wniosku. Na powyższe postanowienie strona złożyła zażalenie, podtrzymując opinię, że 2-miesięczny termin na złożenie przedmiotowego wniosku jest terminem procesowym, czyli terminem przywracalnym.

Po rozpatrzeniu przedmiotowego zażalenia Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. Postanowieniem nr [....] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W dniu 13.02.2009 r. Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku.

Skarżąca zarzuca zaskarżonemu postanowieniu:

– naruszenie art. 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia

11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 68, poz. 448) poprzez uznanie, iż termin określony w art. 7 ust 2 w/w rozporządzenia jest terminem prawa materialnego, podczas gdy jest to termin prawa procesowego

i podlega przywróceniu;

– naruszenie art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach

w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 35, poz. 217 z późn. zm.) poprzez uznanie, iż termin określony w art. 22 ust. 2 w/w ustawy jest terminem prawa materialnego, podczas gdy jest to termin prawa procesowego

i podlega przywróceniu;

– naruszenie art. 75 § 1, art. 80 K.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz przez wydanie postanowienia, bez uwzględnienia całokształtu podnoszonych przez stronę okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu, ponadto organ administracji publicznej nie rozważył i nie ustosunkował się do dokumentów, które przedstawiła strona w postaci: karty informacyjnej z Kliniki Reumatologii Chorób Wewnętrznych z dnia 26.03.2008 r. oraz zaświadczenia lekarskiego z dnia 30.07.2008 r., co nastąpiło na skutek przeprowadzenia przez organ dowolnej, sprzecznej z art. 80 K.p.a. oceny materiału dowodowego zgromadzonego

w sprawie, i w konsekwencji odmowy przywrócenia terminu.

Uzasadniając skargę Skarżąca wskazała, iż terminy określone w w/w rozporządzeniu i ustawie są to terminy prawa procesowego, a zatem jest możliwe przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wstąpienie do toczącego się postępowania o przyznanie płatności bezpośredniej lub płatności uzupełniającej

w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku

o przyznanie tych płatności do dnia doręczenia decyzji w sprawie ich przyznania oraz o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania

w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku

o przyznanie tych płatności do dnia doręczenia decyzji w sprawie ich przyznania.

W skardze wskazano, iż określenie "termin" w nauce prawa cywilnego rozumiane jest jako zastrzeżenie dodatkowe czynności prawnej, przez które skutek tej czynności jest ograniczony w czasie. Terminy spełniają kilka funkcji, z których

do najważniejszych należy dyscyplinowanie przebiegu postępowania administracyjnego. Przejawia się to w tym, że czynności stron dokonane po upływie określonego czasu są bezskuteczne.

Nawiązując do tradycyjnego podziału dziedzin prawa na prawo materialne

i formalne, wymienia się terminy materialne i terminy procesowe. Terminami materialnymi są terminy, z którymi związane są skutki prawne w płaszczyźnie prawa materialnego, a więc w zakresie praw i obowiązków podmiotów stosunków prawnych, natomiast terminami procesowymi okresy do dokonania czynności procesowej przez uczestników postępowania sądowego lub administracyjnego. Różnica pomiędzy terminem materialnym a terminem procesowym sprowadza się do różnych płaszczyzn skutków prawnych ich uchybienia. Jak podkreśla się w literaturze przedmiotu uchybienie terminu materialnego wywołuje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. Natomiast uchybienie terminu procesowego wywołuje skutek prawny w płaszczyźnie procesowej, przez uzależnienie skutków czynności procesowej od zachowania terminu.

Ponadto podkreślono, że polskie prawo nie zna instytucji umożliwiających obronę przed skutkami prawnymi uchybienia terminowi materialnemu, określanemu też mianem terminu zawitego, czyli nieprzywracalnego. Jego upływ zarówno organ administracji, jak i sąd obowiązany jest uwzględnić z urzędu. Przywrócenie takiego terminu nie jest możliwe, nawet gdyby do uchybienia mu doszło na skutek siły wyższej, a więc czynnika niezależnego od strony i przez nią niezawinionego. Natomiast negatywnych następstw uchybienia terminowi procesowemu można uniknąć za pomocą instytucji prawnej przywrócenia terminu.

Odnosząc swoje rozważania na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzono,

iż termin wskazany w art. 7 ust. 2 w/w rozporządzenia jest terminem prawa procesowego i podlega przywróceniu. Terminem prawa materialnego jest np. termin do złożenia wniosku o przyznanie płatności ONW. Natomiast art. 7 ust. 2 w/w rozporządzenia reguluje kwestie zachowania terminu wstąpienia do toczącego się postępowania o przyznanie płatności przez spadkobiercę rolnika. Termin 2 miesięcy wymieniony w art. 7 ust. przedmiotowego rozporządzenia jest zatem terminem prawa procesowego.

Podsumowując podkreślono, iż termin (złożenia wniosku o przyznanie płatności) jest terminem prawa materialnego, gdyż jest to okres, w którym nastąpić może ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w formie autorytatywnej konkretyzacji norm prawa materialnego. Natomiast termin z art. 7 ust. 2 (wstąpienia do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności) jest terminem prawa procesowego, gdyż jest to okres do dokonania czynności procesowej przez podmioty postępowania.

Termin wskazany w art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r.

o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jest także terminem prawa procesowego i podlega przywróceniu. Terminem prawa materialnego jest np. termin do złożenia wniosku o przyznanie płatności zamieszczony w art. 18 ust. 2 w/w ustawy. W art. 18 ust. 3 w/w ustawy jest zapisane wyraźnie, iż termin, o którym mowa

w ust. 2 nie podlega przywróceniu. Natomiast art. 22 ust. 2 w/w ustawy reguluje kwestie zachowania terminu wstąpienia do toczącego się postępowania o przyznanie płatności przez spadkobiercę rolnika. Termin 2 miesięcy wymieniony w art. 22 ust. 2 przedmiotowej ustawy jest zatem terminem prawa procesowego. Ponadto w art. 22 w/w ustawy nie ma regulacji takiej jak w art. 18 w/w ustawy i nie jest zapisane,

iż termin ten nie podlega przywróceniu.

Podsumowując wskazano, iż termin z art. 18 ust. 2 (złożenia wniosku

o przyznanie płatności) jest terminem prawa materialnego, gdyż jest to okres, w którym nastąpić może ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w formie autorytatywnej konkretyzacji norm prawa materialnego. Natomiast termin z art. 22 ust. 2 (wstąpienia do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności) jest terminem prawa procesowego, gdyż jest to okres do dokonania czynności procesowej przez podmioty postępowania.

Skarżąca wskazała, iż uchybiła terminowi, ponieważ jest chora przewlekle

na reumatoidalne zapalenie stawów. W okresach nasilenia bólu i obrzęku stawów kolanowych i skokowych poruszanie się, najmniejszy wysiłek fizyczny powoduje ogromny ból i cierpienie, co powoduje, iż nie może się poruszać. Ponadto nagła, samobójcza śmierć brata, pobyt 75-letniej mamy w szpitalu i konieczność sprawowania nad nią opieki spowodowała znaczny uszczerbek na zdrowiu psychicznym Skarżącej, co w dalszej kolejności skutkowało głęboką depresją oraz załamaniem nerwowym. Zły stan fizyczny, niemożność swobodnego poruszania się

i zły stan psychiczny utrzymywał się co najmniej do dnia 17 marca 2008 r.

W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł ojej oddalenie.

W dniu 21 kwietnia 2009 r. na rozprawie Skarżąca wskazała, iż była dwukrotnie, a nawet trzykrotnie w Biurze Agencji w okresie 2–miesięcznym

od śmierci brata. W związku z tym otrzymała zaświadczenie o z dnia 24 sierpnia 2007 r. o nadaniu nr ewidencyjnego. Natomiast w Sądzie Rejonowym w A. uzyskała informację, iż nie może składać wniosku o nabycie spadku po zmarłym bracie, ponieważ musi upłynąć okres 6 miesięcy od śmieci brata. Stąd też Skarżąca nie składała wniosku o nabycie spadku po zmarłym bracie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W świetle przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy

z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwane dalej p.p.s.a.

Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał,

że decyzja będąca przedmiotem skargi nie narusza przepisów prawa procesowego, w tym również podniesionych przez Skarżącą, w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Sąd nie stwierdził ponadto naruszenia przepisów prawa materialnego.

Podkreślenia wymaga to, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga

w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest zaś postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku w sprawie przyznania płatności bezpośredniej lub płatności uzupełniającej w przypadku śmierci rolnika, a nie decyzja odmowna w kwestii przyznania takich płatności.

Z treści art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 35, poz. 217 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w 2007 r., wynikało, iż spadkobierca wstępuje do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy na wniosek złożony w terminie 2 miesięcy

od dnia otwarcia spadku. Z kolei z treści z § 7 ust 2 rozporządzenia ministra Rolnictwa i Rozwoju wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. 68, Nr 448 ze zm.) wynika, że spadkobierca wstępuje do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy, na wniosek złożony w terminie 2 miesięcy od dnia otwarcia spadku.

W opinii Sądu terminy określone w art. 22 ust. 2 ustawy z dnia

26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz § 7 ust 2 rozporządzenia ministra Rolnictwa i Rozwoju wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. 68, Nr 448

ze zm.) są wbrew twierdzeniom Skarżącej terminami materialnoprawnymi.

Przepis art. 22 ust. 1 w/w ustawy reguluje swoisty rodzaj następstwa prawnego i dlatego wniosek złożony na jego podstawie należy traktować jako deklarację o wstąpieniu w prawa i obowiązki strony toczącego się już postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania dopłat bezpośrednich. Również

§ 7 ust. 2 rozporządzenia ministra Rolnictwa i Rozwoju wsi z dnia 11 kwietnia

2007 r., podobnie jak art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, regulował swoisty rodzaj następstwa prawnego, w której to instytucji wniosek złożony na jego podstawie należało traktować jako deklarację o wstąpieniu w prawa i obowiązki strony toczącego się już postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania płatności ONW.

W obu przypadkach owo zadeklarowanie nie ma charakteru tylko procesowego, ale przede wszystkim wiąże się z uzyskaniem określonych praw

o charakterze materialnoprawnym.

Nie tylko w aspekcie przedmiotowym wniosek spadkobiercy gospodarstwa rolnego jest bezpośrednio związany z postępowaniem administracyjnym wszczętym na żądanie poprzedniego posiadacza gospodarstwa rolnego. Można zatem przyjąć, że w ww. przepisach określone zostały warunki wstąpienia przez spadkobiercę

w uprawnienia materialnoprawne spadkodawcy. Stąd też termin do złożenia oświadczenia jest terminem materialnoprawnym. Stanowisko Sądu w przedmiotowej sprawie nawiązuje do stanowiska zajętego w orzecznictwie i piśmiennictwie

(S. Prutis, Instrumenty prawne wsparcia rozwoju rolnictwa ze środków UE (w świetle orzecznictwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku), Studia Iuridica Agraria, t. VI, Białystok 2007, s. 42; J. Bieluk, D. Łobos-Kotowska, Komentarz do art. 22 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego [w:] J. Bieluk, D. Łobos-Kotowska, Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Komentarz, Oficyna, 2008, lex oraz wyrok WSA w Białymstoku z dnia 25 maja 2006, II SA/Bk 58/06, Lex nr 194640,

Zauważyć należy, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa

w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba

że przepisy ustawy stanowią inaczej.

Ponadto, co jest istotne w niniejszej sprawie, zgodnie z art. 3 ust. 2 tej ustawy,

w postępowaniu w sprawach dotyczących płatności bezpośredniej, płatności uzupełniającej, płatności cukrowej, płatności do pomidorów, pomocy do rzepaku oraz pomocy do plantacji trwałych organ administracji publicznej:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw

i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia

im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Analogiczne rozwiązania, jak te określone w art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia

26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewiduje także art. 21 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm.), której

to ustawy art. 29 zawiera delegację ustawową do wydania rozporządzenia ministra Rolnictwa i Rozwoju wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

Uwzględniając powyższe regulacje należy zająć stanowisko, iż powyższe przepisy proceduralne zawarte w ustawie z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach

w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz w ustawie z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, mają zatem charakter nieautonomiczny. Regulują one tylko najważniejsze zagadnienia procesowe, charakterystyczne dla danego postępowania, a w pozostałych sprawach odsyłają

do przepisów ogólnych k.p.a. Rozbieżność pomiędzy bardzo sformalizowanym

w prawodawstwie unijnym systemem przyznawania płatności oraz kontroli warunków ich uzyskania a uregulowaną w k.p.a. procedurą przyznawania świadczeń, spowodowała konieczność uproszczenia, usprawnienia i obniżenia kosztów postępowania. Realizacji tak określonych celów służyć mają niektóre szczególne (odmienne od przepisów k.p.a.) zasady i rozwiązania proceduralne wprowadzone przez ww. ustawy. Z uwagi na ekonomikę prowadzonych postępowań, ustawodawca ograniczył stosowanie zasady informowania stron i innych uczestników postępowania przez organ administracji publicznej (art. 9 k.p.a.) oraz zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r.

o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, organ administracji

ma obowiązek udzielić stronom - wyłącznie na ich żądanie - niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania.

Ograniczone zastosowanie, między innymi, art. 9 k.p.a. do przypadków wystąpienia przez strony z żądaniem czynnego udziału w postępowaniu lub udzielenia informacji niewątpliwie pogorszyło sytuację strony (zob. J. Bieluk,

D. Łobos-Kotowska, Komentarz do art. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r.

o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego [w:] J. Bieluk,

D. Łobos-Kotowska, Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Komentarz, Oficyna, 2008, lex).

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd uznał, że w niniejszej sprawie organy administracyjne nie naruszyły postanowień ww. art. 3 ustawy z dnia

26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, ani też art. 21 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Przede wszystkim należy podkreślić, że Skarżąca stała się stroną postępowania z chwilą złożenia wniosku, czyli dopiero w dniu 18.03.2008 r. Przed tą datą organy administracyjne nie miały zatem obowiązku udzielić Skarżącej niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania (zob. też uzasadnienie wyroku WSA z dnia 25 maja 2006 r., II SA/Bk 58/06).

W tym stanie rzeczy Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a orzekł o oddaleniu skargi jako bezzasadnej.


ZDANIE ODRĘBNE

Zdanie odrębne

sędziego WSA Sławomira Presnarowicza do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/Bk 120/09.

1. Nie podzielam poglądu zaprezentowanego w sentencji oraz w uzasadnieniu orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/Bk 120/09, że na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej powoływanej jako p.p.s.a.), należało oddalić skargę Pani K. R. w przedmiotowej sprawie. Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.). W tak określonym zakresie kognicji, w mojej ocenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku nie zasadnie uznał, że postanowienie będące przedmiotem skargi nie narusza przepisów prawa procesowego, w sposób, który mógłby stanowić podstawę do jego uchylenia.

2. Nie zgadzam się ze stwierdzeniem zawartym w uzasadnieniu powyższego wyroku Sądu, że na tym etapie prowadzonej sprawy, można jednoznacznie stwierdzić, że Pani K. R. stała się stroną postępowania z chwilą złożenia wniosku, czyli dopiero w dniu 18 marca 2008 r., a przed tą datą organy administracji nie miały obowiązku udzielić skarżącej niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania.

W myśl art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 35, poz. 217, ze zm.), dalej jako ustawa o płatnościach, w związku z § 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawach szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej (...) (Dz. U. Nr 68, poz. 448, ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w 2007 r., spadkobierca wstępuje do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy, na wniosek złożony w terminie 2 miesięcy od otwarcia spadku. Powoływane wyżej akty prawne, nie określały warunków jakim powinien odpowiadać wniosek spadkobiercy, wstępującego do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy. Nie wątpliwie wniosek taki, jest bezpośrednio związany z postępowaniem administracyjnym, wszczętym na żądanie poprzedniego właściciela gospodarstwa rolnego. W tym miejscu należy podkreślić, że stosownie do treści przepisu art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.), chyba, że przepisy tej ustawy o płatnościach, stanowią inaczej. Zgodnie z regulacją art. 63 § 1 k.p.a. podania (w tym także wnioski) mogą być wnoszone pisemnie (...), ale także ustnie do protokołu. Zaś w myśl art. 67 § 1 i 2 k.p.a., organ administracji publicznej sporządza (ma obowiązek) zwięzły protokół z każdej czynności postępowania, mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba że czynność została w inny sposób utrwalona na piśmie. Protokół powinien sprostać wymaganiom określonym w art. 68 k.p.a. W szczególności sporządza się protokół przyjęcia wniesionego ustnie podania (wniosku). Sporządzenie protokołu określonej treści stanowi dla strony gwarancje procesowe, zapewniające ochronę jej słusznych interesów w ramach obowiązującego konstytucyjnego porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (art. 2 Konstytucji RP).

Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach przedmiotowej sprawy, a w szczególności z wyjaśnień Pani K. R. złożonych na rozprawie przed Sądem w dniu 21 kwietnia 2009 r. należy wnosić, że skarżąca co najmniej dwukrotnie była osobiście w Biurze Powiatowym ARiMR w A. przed 24 sierpnia 2007 r., czyli w okresie 2-miesięcznym od śmierci brata. W tym czasie złożyła we wspomnianym Biurze oświadczenie, ze nie będzie korzystała z tzw. dopłaty niskotowarowej do gospodarstwa rolnego oraz złożyła akt zgonu brata. Powyższe mogłoby wskazywać, iż zamiarem Pani K. R. było wstąpienie do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy swego brata, na wniosek złożony w terminie 2 miesięcy od otwarcia spadku.

Okoliczności tu powołane, w mojej ocenie powinny wymagać jednoznacznego wyjaśnienia przez organ administracji. Tym bardziej, że na rozprawie przed Sądem w dniu 21 kwietnia 2009 r., pełnomocnik organu w ogóle nie zajął stanowiska w tej kwestii. W tej sytuacji moim zdaniem organ administracji powinien ustalić, czy w sprawie miały miejsce osobiste wizyty Pani K. R. w Biurze Powiatowym ARiMR w A. przed 24 sierpnia 2007 r., czyli w okresie 2-miesięcznym od śmierci brata. Jeżeli wizyty takie miały miejsce w danym okresie w tymże organie, to wyjaśnienia wymaga okoliczność, co było rzeczywistym zamiarem Pani K. R., w związku z jej pobytem w Biurze Powiatowym ARiMR w A. Wyjaśnienia wymagałaby też okoliczność, czy zgodnie z treścią art. 67 § 1 i 2 k.p.a., opisany tu organ administracji publicznej miał, czy też nie miał obowiązku sporządzenia zwięzłego protokołu z czynności postępowania z udziałem Pani K. R. Moim zdaniem organ administracji w opisywanym zakresie nie poczynił stosownych ustaleń, czym naruszył art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.

W każdym bowiem przypadku, organ administracji ma obowiązek dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy, a stojąc na straży praworządności, w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Należy tu podkreślić, że ustawodawca w omawianej ustawie o płatnościach, nie ogranicza stosowania w tych sprawach reguł art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. A wręcz przeciwnie, wzmacnia je dodatkowo powtarzając w art. 3 ust. 2 pkt 1-4, że organ: 1) stoi na straży praworządności oraz 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

3. Powyższe wywody uprawniają do stwierdzenia, że postanowienie będące przedmiotem skargi narusza przepisy prawa procesowego, w sposób, który powinien stanowić podstawę do jego uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.). Dlatego też, nie podzielam poglądu zaprezentowanego w sentencji oraz w uzasadnieniu orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/Bk 120/09.