Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1477/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2,3,3a
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Nita, Sędziowie WSA Dorota Kozłowska (spr.), Beata Machcińska, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 lutego 2021 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej: ZUS, organ rentowy) decyzją z [...] r. nr [...] ([...]), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej: K.p.a.), art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 266 z późn. zm., dalej: u.s.u.s.) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Powyższa decyzja ZUS została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 21 stycznia 2020 r. K. L. (dalej: wnioskodawca, skarżący) reprezentowany przez pełnomocnika złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na rzecz ZUS.

Organ rentowy decyzją z [...] r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek, stwierdzając, że nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Ponadto wnioskodawca nie wykazał zgodnie § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz.1365, dalej: Rozporządzenie), że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego, nie wskazał, aby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, nie wykazał, aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W dniu 19 sierpnia 2020 r. pełnomocnik wnioskodawcy złożył wniosek o ponowne umorzenie należności z tytułu składek wykazanych w decyzji ZUS z [...] r. nr [...].

Rozpoznając ponownie sprawę organ rentowy dokonał analizy zgromadzonej w sprawie dokumentacji i na jej podstawie stwierdził, że wnioskodawca jest żonaty, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, córką i synem. Żona wnioskodawcy osiąga dochód w wysokości [...] zł netto miesięcznie oraz ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem: czynsz -[...] zł, opłaty eksploatacyjne - [...] zł, koszty leczenia - [...] zł, inne (wyżywienie, środki czystości, obuwie, ubiór, ubezpieczenie, obiad córki w szkole) -[...] zł. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą: "A" od 15 września 2006 r., z której osiągnął dochód: w 2017 r. - [...] zł, w 2018 r. - [...] zł, w 2019 r. - [...] zł). Wnioskodawca posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie [...] zł, z miesięczną ratą w wysokości [...] zł; kredyt jest spłacany. Wnioskodawca nie jest właścicielem nieruchomości, majątku ruchomego i innych praw majątkowych.

ZUS wskazał także, że z uwagi, iż wnioskodawca jest przedsiębiorcą dokonał analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną. W ocenie organu rentowego zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, co przesądza o tym, że ewentualne wsparcie stanowiłoby pomoc publiczną. Tym samym stanowiłoby pomoc de minimis.

Dalej organ rentowy wskazał, że należności za okres od marca 2007 r. do grudnia 2019 r. nie uległy przedawnieniu i są wymagalne. Kwestię przedawnienia należności składek reguluje art. 24 u.s.u.s. Zgodnie z przepisami u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., do u.s.u.s. zostały wprowadzone zmiany dotyczące między innymi skrócenia okresu przedawniania należności z tytułu składek do 5 lat.

ZUS wyjaśnił także, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Następnie ZUS wskazał, że z dniem 15 stycznia 2013 r. weszła w życie ustawa z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r. poz. 1551), zwana ustawą abolicyjną. Zgodnie z zapisami ustawy w okresie od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji o umorzeniu zawieszeniu ulega bieg terminu przedawnienia należności - zarówno podlegających, jak i niepodlegających umorzeniu.

Organ rentowy wskazał, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego:

- [...] r. doręczono upomnienie za okres od 03/2007 r. do 02/2010 r. - [...] r. dokonano zajęcia rachunku bankowego;

- [...] r. doręczono upomnienie za okres od 03/2010 r. do 01/2011 r. - [...] r. dokonano zajęcia rachunku bankowego;

- [...] r. doręczono upomnienie za okres od 02/2010 r. do 10/2011 r. – [...] r. dokonano zajęcia rachunku bankowego;

- [...] r. doręczono upomnienie za okres od 11/2011 r. do 12/2011 r. -

[...] r. dokonano zajęcia rachunku bankowego;

- [...] r. doręczono upomnienie za okres od 07/2012 r. do 01/2013 r. - [...] r. dokonano zajęcia rachunku bankowego;

- [...] r. doręczono upomnienie za okres od 11/2014 r. do 12/2014 r. - [...] r. dokonano zajęcia rachunku bankowego;

- [...] r. doręczono upomnienie za okres od 01/2015 r. do 08/2015 r. - [...] r. dokonano zajęcia rachunku bankowego.

Dalej ZUS wyjaśnił, że w okresie od 14 lutego 2019 r. do 12 marca 2019 r. Dyrektor Oddziału ZUS w C. dokonał zajęcia rachunków bankowych w B S.A., C S.A., D S.A. - egzekucja okazała się bezskuteczna. W dniu 14 czerwca 2016 r. skierowano odpisy tytułów egzekucyjnych do Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. W dniu 17 grudnia 2019 r. wpłynęła wpłata z urzędu skarbowego w wysokości [...] zł.

Organ rentowy wskazał także, że wnioskodawca 8 października 2018 r. złożył wniosek o umorzenie zaległych składek na podstawie ustawy abolicyjnej. W dniu [...] r. została wydana decyzja określająca warunki umorzenia (abolicji). Z kolei w dniu [...] r. wydano decyzję o odmowie umorzenia (abolicji). Wobec wnioskodawcy obecnie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w R.

Analizując przesłanki umorzenia należności z tytułu składek określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ZUS wskazał, że wobec zobowiązanego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., nie zachodzą w stosunku do jego zadłużenia. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt. 4a u.s.u.s. również w tej sytuacji nie ma zastosowania.

Zdaniem ZUS w przypadku wnioskodawcy nie mają również zastosowania przesłanki dotyczące umorzenia zaległych składek wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Wnioskodawca prowadzi nadal działalność gospodarczą, naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, nie można też jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wymaga podkreślenia, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. prowadzi postępowanie egzekucyjne, a w ramach prowadzonej egzekucji wyegzekwowano kwotę [...] zł.

Reasumując, w ocenie ZUS, brak jest podstaw do umorzenia zaległości jako całkowicie nieściągalnych i umorzenia ich w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Organ rentowy rozpatrzył również możliwość umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w oparciu w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydane na jego podstawie Rozporządzenie. W tych ramach ZUS stwierdził, że wnioskodawca posiada wystarczające środki finansowe na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb związanych z egzystencją tj. opłaty bieżących rachunków, zakupu żywności, odzieży, środków czystości, leków itp. Obiektywnie brak jest podstaw do uznania, że sytuacja finansowa i życiowa wnioskodawcy nosi znamiona ubóstwa i ma charakter stały i pogłębiający się. Specyfikacja prowadzonej działalności gospodarczej ma to do siebie, że wynik finansowy ma charakter zmienny i dochody mogą się różnić w poszczególnych okresach. Zatem, w ocenie ZUS, przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia nie zachodzi w powyższej sprawie. ZUS wskazał również, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia nie ma w przypadku wnioskodawcy zastosowania, gdyż ze zgromadzonych dokumentów nie wynika, by poniósł on jakiekolwiek straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

W ocenie ZUS w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi również przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia, gdyż nie sprawuje on opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, jak również nie wykazał, że z powodu przewlekłej choroby został pozbawiony możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W skardze na decyzję ZUS do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący, działając osobiście, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z uwagi na niestaranność postępowania na każdym etapie sprawy.

Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów art. 6, art. 7, art. 8, art. 12, art. 77, art. 80 i art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a.

Zdaniem skarżącego ZUS nie wykazał zasadności wyliczanych kwot należności z uwagi na fakt nieudokumentowania należności przedawnionych z mocy prawa. Skarżący podkreślił, że ma dwoje dzieci, a cały ciężar utrzymania rodziny spadł na jego żonę – nauczycielkę. Natomiast organ rentowy dokonał pobieżnej, subiektywnej oceny możliwości zaspokojenia bytu egzystencjalnego jego rodziny.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Skarżący w piśmie procesowym z 26 stycznia 2021 r. podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Podkreślił, że decyzja ZUS powinna być nieważna z mocy prawa, bo prezes ZUS jako organ ZUS nie jest uprawniony do utrzymywania w mocy wydawanych decyzji. Do pisma skarżący dołączył zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z [...] r. o zakończeniu egzekucji prowadzonej na podstawie dalszego TW/odpisu TW, w którym organ egzekucyjny zawarł informację, że skarżący nie posiada żadnego wartościowego majątku ruchomego, z którego możliwa byłaby dalsza skuteczna egzekucja.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wskazuje, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału wydanym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych instrumentach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374) niniejszą sprawę skierowano na posiedzenie niejawne, w składzie 3 sędziów, odstępując od wymaganej prawem rozprawy, o czym strony były poinformowane z zachowaniem prawa do pisemnej wypowiedzi.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: P.p.s.a.) Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który to wyjątek w rozpoznawanej sprawie nie ma zastosowania.

Z tych też względów pomimo, że skarżący nie sformułował konkretnych zarzutów Sąd rozpoznał sprawę w aspekcie naruszenia prawa procesowego jak i prawa materialnego.

W pierwszej kolejności Sąd odniesie się do podnoszonej w skardze kwestii przedawnienia zaległych składek. Wbrew twierdzeniem skarżącego organ rentowy odniósł się do kwestii przedawnienia należności z tytułu składek. Uczynił to na str. 5-6 zaskarżonej decyzji, wskazując na terminy przedawnienia oraz okoliczności powodujące zawieszenie biegu terminu przedawnienia i szczegółowo wymienił wszystkie podjęte czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o których dłużnik został zawiadomiony, takie jak doręczenie upomnień, zajęcia rachunku bankowego.

Również złożenie wniosku o umorzenie należności na podstawie tzw. ustawy abolicyjnej powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek.

W obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Przepis był parokrotnie nowelizowany. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r.

Ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw dodano również do art. 24 m.in. ustęp 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

Następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r., Nr 121 poz.1264) z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (tak: w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Mając na uwadze treść powyższych przepisów regulujących terminy przedawnienia należności z tytułu składek, w tym treść art. 24 ust. 5b u.s.u.s., w myśl którego bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego, stwierdzić należy, że należności te nie uległy przedawnieniu. Organ rentowy wskazał bowiem okoliczności, z powodu których należności składkowe nie uległy przedawnieniu. I tak począwszy od najstarszych składek:

- [...] r. doręczono upomnienie za okres od 03/2007 r. do 02/2010 r. - [...] r. dokonano zajęcia rachunku bankowego;

- [...] r. doręczono upomnienie za okres od 03/2010 r. do 01/2011 r. - [...] r. dokonano zajęcia rachunku bankowego;

- [...] r. doręczono upomnienie za okres od 02/2010 r. do 10/2011 r. – [...] r. dokonano zajęcia rachunku bankowego;

- [...] r. doręczono upomnienie za okres od 11/2011 r. do 12/2011 r. -

[...] r. dokonano zajęcia rachunku bankowego;

- [...] r. doręczono upomnienie za okres od 07/2012 r. do

01/2013 r. - [...] r. dokonano zajęcia rachunku bankowego;

- [...] r. doręczono upomnienie za okres od 11/2014 r. do

12/2014 r. - [...] r. dokonano zajęcia rachunku bankowego;

- [...] r. doręczono upomnienie za okres od 01/2015 r. do 08/2015 r. - [...] r. dokonano zajęcia rachunku bankowego.

Przechodząc do kolejnej spornej kwestii - nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji ZUS. Zaskarżona decyzja organu rentowego, wbrew twierdzeniom strony skarżącej, nie zawiera wady powodującej jej nieważność z mocy prawa (art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a.), ani też nie została wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a.)

W art. 83 ust. 4 u.s.u.s. ustawodawca przewidział, że w sprawach dotyczących umarzania składek, od decyzji ZUS stronie przysługuje prawo wniesienia do Prezesa ZUS wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanych w pierwszej instancji przez ministra. Należy jednak uznać, że zawarte w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. sformułowanie dotyczące adresata wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek, jakim jest Prezes Zakładu, ma charakter przepisu technicznego, regulującego organizacyjną kwestię na czyje ręce kierowany jest wniosek. Przepis ten nie jest natomiast źródłem kompetencji Prezesa Zakładu, jako organu administracji publicznej właściwego do rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 września 2013 r., sygn. akt II GSK 782/12 - wszystkie wyroki sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Mimo zatem, że przepis art. 83 ust. 4 u.s.u.s. określa jako adresata wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezesa ZUS, to nie zmienia ogólnej reguły, iż decyzje wydaje Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w imieniu którego mogą działać prawidłowo umocowani dyrektorzy poszczególnych oddziałów.

Reasumując Prezes Zakładu wydając i podpisując decyzję w trybie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek, czyni to zawsze w imieniu organu administracji publicznej, jakim w tych sprawach jest Zakład. Prezes Zakładu działa w takim przypadku, jako organ Zakładu, powołany do reprezentowania Zakładu na zewnątrz, zgodnie art. 73 ust. 1 u.s.u.s. W ramach swoich kompetencji w zakresie kierowania Zakładem, na mocy § 2 ust. 2 Statutu Zakładu, Prezes Zakładu może także upoważnić pracowników Zakładu i inne osoby do reprezentowania Zakładu w określonym przez niego zakresie, z prawem udzielenia dalszych pełnomocnictw.

Oceniając zaskarżoną decyzję pod kątem jej zgodności z prawem, w szczególności, co do wydania jej przez właściwy organ, należy uznać, że była ona wydana na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s., należała do właściwości rzeczowej Zakładu i była wydana przez Zakład, mający w kwestii umorzenia składek kompetencje organu administracji publicznej. Decyzja ta mogła być podpisana przez Prezesa Zakładu, działającego jako organ Zakładu lub przez inną osobę upoważnioną przez Prezesa Zakładu do działania w jego imieniu jako organu Zakładu. Nie ma więc podstaw, wbrew stanowisku skarżącego, stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

Wskazać należy, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane jest w art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi wyłącznie w przypadkach wymienionych enumeratywnie w ustawie tj. gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. (28 ust. 3 u.s.u.s.)

Ponadto zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zostało wydane rozporządzenie wykonawcze i kwestie te reguluje § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz.1365).

Z powołanego przepisu wynika, że ZUS może umorzyć ubezpieczonemu, będącemu płatnikiem składek należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Powyższe rozporządzenie wskazuje przykładowo, że taka sytuacja ma miejsce, gdy:

1) opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesione straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodują, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądzają użyte w powołanych wyżej art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwroty, odpowiednio: "należności z tytułu składek mogą być umarzane" oraz "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że ZUS ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 sierpnia

2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy ocenia, czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy ZUS stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ ten działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

Zaakcentować trzeba, że uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie ZUS nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi zasadami postępowania, zawartymi w K.p.a. oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, który bada, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia należności jest możliwe.

W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, ZUS prawidłowo ustalił i ocenił, że w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, wymienione enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. w punktach od 1 do 6. Organ prawidłowo ocenił, że z oczywistych przyczyn nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (śmierć dłużnika) ani przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 oraz 4b u.s.u.s. (przesłanki te odnoszą się bowiem do postępowania upadłościowego oraz likwidacyjnego, a takich nie prowadzono wobec działalności skarżącego). ZUS zasadnie wywiódł, że nie ma zastosowania do skarżącego przesłanka zawarta w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., gdyż zadłużenie przekracza koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (tj. 11,60 zł). Prawidłowo również organ ustalił, że nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 oraz 6 u.s.u.s., gdyż skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, a zadłużenie z tytułu należnych składek objęte jest postępowaniem egzekucyjnym. Ponadto w ramach prowadzonej egzekucji wyegzekwowano kwotę [...] zł. Natomiast zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z [...] r. o zakończeniu egzekucji prowadzonej na podstawie dalszego TW/odpisu TW, na które powołuje się skarżący, nie czyni zadość przesłance określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż organ egzekucyjny nie umorzył jeszcze postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność. Natomiast skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, jego sytuacja majątkowa może ulec zmianie.

Prawidłowo także organ rentowy uznał, że w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki określone w § 3 ust. 1 Rozporządzenia. Nie została spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, gdyż skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, a w latach wcześniejszych osiągał znaczne dochody. Mając na uwadze specyfikę i charakter prowadzonej działalności gospodarczej nie można zasadnie twierdzić, że już na tym etapie opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Również przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia nie została spełniona, gdyż ze zgromadzonych przez organ rentowy dokumentów nie wynika, by skarżący poniósł jakiekolwiek straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie zachodzi również przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia, gdyż skarżący nie sprawuje opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, jak również nie wykazał, że z powodu przewlekłej choroby został pozbawiony możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z tych też względów zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem prawa materialnego, omówionych powyżej.

Przechodząc do zarzutów naruszenia prawa procesowego, w ocenie Sądu, organ przeprowadził w sposób prawidłowy postępowanie, nie naruszając zasady praworządności (art. 6 K.p.a.), zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 K.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 K.p.a. W sprawie został zebrany kompletny materiał dowodowy, na podstawie którego właściwie, zgodnie z zasadami logiki i z poszanowaniem art. 80 K.p.a. oceniono przesłanki umożliwiające podjęcie rozstrzygnięcia o umorzeniu należności z tytułu składek. Nie została także naruszono zasada pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej art. 8 § 1 K.p.a. Nie naruszono także zasady szybkości i prostoty postępowania, wyrażonej w art. 12 K.p.a. i to w stopniu, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a.