Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 4396/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2004-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Skarżony organ: Prezes Głównego Urzędu Ceł

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont ( spr.) Sędziowie NSA Tadeusz M. Geremek WSA Barbara Koś Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Leśniarek po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2004r. sprawy ze skargi 1. Spółki "A" w P. 2. R. K. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu należności celnych; 1. oddala skargę R. K., 2. odrzuca skargę Spółki "A" w P. /-/ B. Koś /-/ Wł. Zygmont /-/ T.M. Geremek


UZASADNIENIE

Spółka "A" wnioskiem z dnia [...].05.1998r. wystąpiła do Dyrektora Urzędu Celnego o zwrot cła importowego pobranego w związku z przywozem na polski obszar celny towaru w postaci puree brzoskwiniowego według JDA SAD nr [...] z dnia [...].06.1997r., zużytych następnie do wyrobu towarów, wywiezionych za granicę, na podstawie 22 sztuk JDA SAD w okresie [...].07.1997r. - [...].10.1997r. Do wniosku załączyła rozliczenie materiałowe, opis procesu technologicznego, oryginały odpraw celnych, faktury na towary przywiezione z zagranicy a zakupione w kraju, karty odpraw celnych w eksporcie. Postanowieniem z dnia [...] Sądu Rejonowego Wydział Gospodarczy sygn. akt [...] ogłoszona została upadłość Spółki "A". Syndykiem ustanowiono radcę prawnego J. K. i zarządzono wpis do rejestru handlowego [...] o ogłoszeniu upadłości.

Dyrektor Urzędu Celnego decyzją z dnia [...] nr [...] , odmówił zwrotu cła w kwocie 8.676 zł stwierdzając, że wniosek o zwrot cła złożony został po 30 dniowym terminie przewidzianym do jego wniesienia.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła R. K., prowadząca Biuro "B" w P., która w dniu [...].06.1999 r. udzieliła pełnomocnictwa radcy prawnemu B. F., wywodząc, iż legitymację do wniesienia odwołania opiera na umowie cywilno-prawnej z dnia [...].05.1999r. o przelew wierzytelności, zawartej z spółką "A". W odwołaniu domagała się zmiany decyzji i orzeczenia o zwrocie cła zgodnie z wnioskiem, zarzucając naruszenie art. 80 ust. 1 i 2 ustawy Prawo celne poprzez uznanie za przyczynę odmowy zwrotu cła faktu naruszenia terminu do złożenia wniosku o zwrot cła. Stwierdziła, że przepis stanowił kompetencję do określenia w drodze aktu podustawowego, jedynie dla trybu zwrotu należności celnych, natomiast nie upoważniał do wprowadzenia ograniczeń uprawnienia o zwrot cła. Rozporządzenie wykonawcze jest nieobowiązujące w części, w jakiej wykracza poza ustawowe upoważnienie. Pełnomocnik - radca prawny B. F. uzupełnił pismem z dnia [...].07. 1999r. wywody odwołania.

Prezes Głównego Urzędu Ceł, postanowieniem z dnia [...] nr [...] wydanym na podstawie art. 134 k.p.a. w zw. z art. 289 Kodeksu celnego stwierdził, że odwołanie powyższe jest niedopuszczalne, ponieważ R. K. nie jest uprawniona do jego wniesienia. Wszelkie wynikające z decyzji prawa i obowiązki, w tym prawo do wniesienia odwołania, dotyczyły wyłącznie Spółki "A". Uprawnienie do wniesienia odwołania nie może zostać przeniesione na inny podmiot w drodze umowy cywilnoprawnej.

W dniu [...].10.1999r. syndyk J. K. udzielił pełnomocnictwa R. K. do zastępowania go we wszystkich sprawach związanych z dochodzeniem należności celnych Spółki "A" w upadłości.

W skardze z dnia [...].10.1999r. R. K. wniosła o uchylenie powyższego postanowienia, wskazując na art. 28 k.p.a., stwierdziła, że ma interes w rozpatrzeniu odwołania, gdyż nabyła wierzytelność do Spółki "A" wobec organu celnego.

W dniu [...].06.2000r. R. K. udzieliła pełnomocnictwa radcy prawnemu B. F.- tym razem do zastępowania jej przed NSA we wszystkich sprawach związanych z dochodzeniem należności celnych Spółki "A" w upadłości w P.

Postanowieniem z dnia [...] Sądu Rejonowego Wydział Gospodarczy sygn. akt [...] stwierdzono ukończenie postępowania upadłościowego na podstawie art. 217 prawa upadłościowego przez wykonanie ostatniego planu podziału funduszy masy upadłości.

Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 25.09.2001r. sygn. akt I SA/Po 2013/99 uchylił zaskarżone postanowienie, uznając, że zostało wydane z naruszeniem art. 134 i art. 28 k.p.a. Wskazał, że nie ma podstaw prawnych do rozstrzygnięcia, czy dany podmiot jest stroną postępowania w odrębnym akcie administracyjnym, a do tego sprowadza się zaskarżone postanowienie.

Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 80 ustawy z dnia 28.12.1989r. - Prawo celne przepisów rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 19.06.1996 r. w sprawie trybu zwrotu należności celnych pobranych od towarów przywiezionych z zagranicy i zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą (Dz.U. Nr 71, poz. 344, ze zm.) w zw. z art. 289 Kodeksu celnego, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą zwrotu cła. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że organy administracyjne zobowiązane są do wydawania rozstrzygnięć na podstawie obowiązujących przepisów prawnych, tj. nie mogą pominąć danego aktu wykonawczego. Dlatego rozporządzenie Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 19.06.1996r. w sprawie trybu zwrotu należności celnych pobranych od towarów przywiezionych z zagranicy i zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą, które było aktem obowiązującym w dniu wydania decyzji, stało się podstawą do jej wydania.

W skardze na tę decyzję Spółka "A" oraz R. K. domagali się uchylenia jej decyzji i uchylenia poprzedzajacej ją decyzji Dyrektora Urzędu Celnego oraz zasądzenia od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa prawnego oraz kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 15 zł. W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że wprowadzając rozporządzeniem z dnia 19.06. 1996r. nie przewidziane ustawowo ograniczenie uprawnienia strony do wystąpienia z wnioskiem o zwrot cła w trybie art. 80 ust. 1 Prawa celnego, w postaci zakreślenia 30-dniowego terminu na wystąpienie z wnioskiem o zwrot cła, Minister Współpracy Gospodarczej z Zagranicą przekroczył granice delegacji ustawowej z art. 80 ust. 1 prawa celnego. Przepis wykonawczy nie mógł ustanawiać terminu, po upływie którego nie można z żądaniem o zwrot wystąpić. Stąd też § 2 powyższego rozporządzenia należy uznać za nieobowiązujący, a określony w nim termin za niewiążący.

Dodatkowo skarżąca R. K. podniosła, że wywodzi swój interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu, z łączącego ją ze Spółką "A" stosunku prawnego, powstałego na skutek zawarcia umowy z dnia [...].05.1999r. o przeniesienie wierzytelności. Nieistnienie ustawowego zakazu obrotu wierzytelnościami o zwrot należności celnych, powoduje konieczność przyjęcia dopuszczalności przeniesienia w drodze umowy prawa do zwrotu należności celnej na podmiot inny, niż pierwotnie uprawniony. Wierzytelności te są wierzytelnościami pieniężnymi, a obrót wierzytelnościami pieniężnymi jest normalną praktyką wśród przedsiębiorców.

Prezes GUC wnosząc o odrzucenie skargi stwierdził, że wobec ukończenia postępowania upadłościowego wobec Spółki "A", syndyk masy upadłości nie jest już stroną niniejszego postępowania. Ustał byt prawny spółki, która była stroną postępowania celnego dotyczącego zwrotu należności celnych pobranych od towarów przywiezionych z zagranicy i zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą. Skarga została wniesiona w imieniu nieistniejącego już podmiotu i jako taka podlega odrzuceniu jako niedopuszczalnej (pochodzącej nie od strony postępowania).

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddala skargę, jako bezzasadną.

Powody.

Skarżąca R K. nie wykazała, że w trybie czynności cywilnoprawnej (umowy z dnia [...].05.1999 r. o przeniesienie wierzytelności) nabyła skutecznie prawo do żądania zwrotu cła. W przepisach ustawy Prawo celne nie znajdujemy wyjaśnienia istoty cła, mimo że wyjaśniała ona wiele pojęć, którymi się posługiwała. Cło jest współcześnie świadczeniem: pieniężnym, obowiązkowym, nieodpłatnym, bezzwrotnym i ogólnym. Wykazuje daleko idące podobieństwo do podatku. W literaturze prawa finansowego uznawane jest nawet jako specyficzny rodzaj podatku. Na tle tego stwierdzenia należy zwrócić uwagę, iż w doktrynie prawa i w orzecznictwie przeważa pogląd o autonomii i partykularyzmie prawa podatkowego. Wyrazem takiego rozdziału jest niedopuszczalność stosowania instytucji prawa cywilnego w zakresie zobowiązań podatkowych, o ile nie wynika to wyraźnie z przepisów prawa. W sferze zobowiązań publicznoprawnych nie stosuje się zasady "co nie jest zakazane jest dozwolone", lecz regułę "dozwolone jest tylko to, co prawo wyraźnie przewiduje". Ani przepisy ustawy prawo celne ani też przepisy innych ustaw, nie wyposażyły podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicą w prawo dokonywania sprzedaży zobowiązań celnych czy sprzedaży uprawnienia do występowania o zwrot cła. Stosunek prawny na tle tego zobowiązania publicznoprawnego nie jest bowiem kształtowany przez jego strony, lecz bezpośrednio w samej ustawie, a więc nie zależy on, tak jak w prawie cywilnym, od woli podmiotu uprawnionego tego stosunku, lecz od treści norm prawnych zawartych w ustawie. Cło utożsamiane z podatkiem, będąc zobowiązaniem publicznoprawnym, nie może być - w także w zakresie uprawnienia do żądania jego zwrotu- przedmiotem obrotu cywilnoprawnego.

Niezależnie od tego brak podstaw do żądania zwrotu cła przez skarżącą R. K. wynika z faktu, że nie była ona producentem wywiezionych towarów i w efekcie podmiotem dokonującym obrotu towarowego z zagranicą, a w efekcie nie znajduje zastosowania art. 80 ust. 1 prawa celnego, jako podstawa zwrotu pobranego uprzednio cła. Przepis art. art. 2 pkt 6 prawa celnego określał podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą jako osobę fizyczną, prawną lub jednostkę nie posiadającą osobowości prawnej, dokonującą obrotu towarowego z zagranicą na własny rachunek i we własnym imieniu Z kolei prawo celne nie zawierało ścisłej definicji dłużnika w zobowiązaniu celnym, ograniczając się w przepisie art. 40 ust. 1 do ustanowienia ogólnej zasady, że każdy kto dokonuje obrotu towarowego z zagranicą obowiązany jest dostarczyć towar do granicznego miejsca odprawy celnej i zgłosić go do tej odprawy. Obrotu tego dokonuje (uczestniczy w nim) ten, kto jest stroną czynności prawnej, w następstwie której zmienia się nie tylko prawo własności towaru stanowiącego przedmiot obrotu, ale także jego miejsce pobytu, użytkowania, składowania itp. Przepis art. 80 ust. 1 prawa celnego stanowił, że należności celne pobrane od towarów przywiezionych z zagranicy w postaci surowców, materiałów, półfabrykatów lub elementów kooperacyjnych, zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą, zwraca się producentowi tych towarów, przeto zakres podmiotowy tego przepisu został wyraźnie ograniczony do producenta towaru. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca przymiotu tego nie posiada, bowiem określa się jako nabywca wierzytelności o zwrot cła. Także zakres przedmiotowy przepisu jest inny niż w stanie faktycznym osądzanej sprawy. Przepis art. 80 ust. 1 mówi o surowcach, materiałach, półfabrykatach lub elementach kooperacyjnych zużytych przy wyrobie towarów. Skoro skarżąca nie jest producentem, przeto nie zużyła importowanych materiałów do wyrobu towaru. Tak więc w przypadku tego przepisu art. 80 ust. 1 prawa celnego stosowanie wykładni rozszerzającej nie jest dopuszczalne zwłaszcza, że stanowi wyjątek od zasady ustalonej w art. 4 ust. 1 prawa celnego, zgodnie z którą przywóz towarów z zagranicy podlega cłu, który zasadniczo prowadzi do zwrotu, a więc zwolnienia od cła. Zważać należy na zasadę, że cło jest świadczeniem pieniężnym bezzwrotnym (bezzwrotności cła nie przeczą przepisy prawa celnego przewidujące zwrot należności celnych), to znaczy, że raz zapłacone cło nie wraca już do osoby je uiszczającej, co odróżnia cło od innych instytucji prawnofinansowych, takich jak pożyczka państwowa, czy kredyt bankowy, dla których zwrotność jest cechą podstawową.

Jeżeli chodzi o skargę Spółki "A", to jest ona niedopuszczalna. Skarga ta wniesiona została przez nieuprawniony podmiot i podlega odrzuceniu (art. 58 § 1 ustawy p.s.a.). Jedną z przyczyn powodujących rozwiązanie spółki w świetle treści art. 262 pkt 3 k.h. jest ogłoszenie upadłości, z tym zastrzeżeniem, że rozwiązanie następuje dopiero po ukończeniu postępowania upadłościowego (art. 278 § 1 k.h.). Z rozwiązaniem spółki łączy się wykreślenie jej z rejestru handlowego, spółka traci więc osobowość prawną i przestaje istnieć jako podmiot prawny (por. uchwała SN z dnia 1995.05.25, III CZP 64/95, OSNC 1995/11/150 , lex nr 4247). Aktualny jest przy tym pogląd M. Allerhanda wyrażony [w]: "Kodeks Handlowy - Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością", t.2, wyd. Park, uwaga 1 do art. 278, str. 140, że w takim przypadku przepis art. 278 k.h. nie wymagał dla rozwiązania spółki wykreślenia jej z rejestru handlowego, że wpis wykreślenia nie miał zatem znaczenia konstytutywnego, lecz jedynie deklaratywne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny procedował w sprawie na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ), a więc na podstawie przepisów nowych, a to stosownie do postanowień art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271). Sąd uznał za prawidłowe zastosowanie w sprawie przepisów ustawy Prawo celne (art. 289 kodeksu celnego) i przepisów o trybie zwrotu, w tym znaczeniu, że jeżeli wniosek o zwrot cła został złożony organowi celnemu po 1.01.1998r., to podstawę prawną zwrotu cła pobranego od towarów dopuszczonych do obrotu na polskim obszarze celnym na podstawie ustawy Prawo celne stanowi rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 19.06.1996r. w sprawie trybu zwrotu należności celnych pobranych od towarów przywiezionych z zagranicy i zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą (Dz.U. Nr 71, poz. 344, ze zm.). Zgodnie bowiem z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 19.12.1997r. (a więc późniejszym) w sprawie określenia wypadków, w których należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane, oraz trybu i warunków dokonywania zwrotu lub umorzenia mają zastosowanie jedynie do spraw, w których wywóz towarów nastąpił w terminie 18 miesięcy od dnia wejścia w życie tego rozporządzenia czyli od dnia 1.01.1998r. Towar w osądzanej sprawie został sprowadzony i dopuszczony do obrotu na polskim obszarze celnym w dniu [...].06.1997 r., i po zużyciu przy wyrobie towarów wywiezionych w wytworzonym towarze w okresie [...].07.do [...].10. 1997r., a zatem pod rządem ustawy z dnia 28.12.1989 r. - Prawo celne i rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 19.06.1996r. w sprawie trybu zwrotu należności celnych pobranych od towarów przywiezionych z zagranicy i zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą. Wniosek o zwrot cła złożony został w dniu [...].05.1998r. czyli pod rządem Kodeksu celnego, który wszedł w życie z dniem 1.01.1998r.

Z tych powodów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł Sąd jak w pkt 1 wyroku oraz na podstawie art. 58 § 1 tej ustawy orzekł Sąd jak w pkt 2 wyroku.

/-/ B. Koś /-/ W. Zygmont /-/ T.M. Geremek