Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1068/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 58 § 1, art. 65 § 1 i 2, art. 353(1), art. 355 § 1, art. 627, art. 734 § 1, art. 750
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i § 3, art. 145a
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 16 ust. 1-3 i 4, art. 18a ust. 2, 3, 5, 7, 8-9, 11, art. 26 ust. 1, 3-4, art. 30 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1789
law: Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki
article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e), art. 69 ust. 1, art. 85 ust. 4
journal: Dz.U. 2020 poz 1398
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
article: art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 13 pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: § 2, § 3, § 5 ust. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 48
law: Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 14 września 2011 r.cw sprawie wysokości i warunków wypłacania wynagrodzenia  promotorowi oraz za recenzje i opinie w przewodzie doktorskim, postępowaniu habilitacyjnym oraz postępowaniu o nadanie tytułu profesora

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Marek Krawczak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lipca 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 369/21 w sprawie ze skargi U. w O. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 9 grudnia 2020 r. nr 124/05/2020/Ub w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz U. w O. 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 lipca 2021r., sygn. akt VI SA/Wa 369/21 uwzględnił skargę U. w O. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 9 grudnia 2020 r., w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, w pkt. 1 uchylając zaskarżoną decyzję, w pkt. 2 umarzając postępowanie administracyjne, a w pkt. 3 orzekając o kosztach postępowania.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

ZUS Oddział w Olsztynie, pismem z 1 października 2020 r. zwrócił się do Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o wydanie decyzji stwierdzającej objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym S. L. (dalej jako: "Uczestnik", "Ubezpieczony", "Wykonawca"), z tytułu umów cywilnoprawnych zawartych z U. w O. zrealizowanych od dnia 25 kwietnia 2016 r. do dnia 6 czerwca 2016 r., od dnia 5 lipca 2015 r. do dnia 5 lipca 2016 r. oraz od dnia 23 czerwca września 2016 r. do dnia 1 sierpnia 2018 r.

Decyzją z dnia 9 grudnia 2020 r., Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia stwierdził, że Uczestnik podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego od dnia 25 kwietnia 2016 r. do dnia 6 czerwca 2016 r., od dnia 5 lipca 2016 r. do dnia 5 lipca 2016 r., od dnia 23 czerwca 2016 r. do dnia 1 sierpnia 2016 r. Organ wskazał, że umowy wiążące strony, określone jako "umowa o dzieło" w istocie, z uwagi na charakter i zakres, były umowami o świadczenie usług, do których zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.

Przedmiotem umów było "Wykonanie recenzji w postępowaniu habilitacyjnym dr K. S.", "Sporządzenie opinii w sprawie nadania bądź odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego w posiedzeniu komisji habilitacyjnej dr K. S. Recenzent w w/w postępowaniu", "Wykonanie recenzji w postępowaniu o nadanie tytułu naukowego profesora dr hab. W. P.".

Zdaniem Prezesa NFZ powołane umowy nie wskazują konkretnego, w przyszłości indywidualnie oznaczonego rezultatu, jak również nie określają kryteriów, w oparciu o które możliwa będzie weryfikacja ich wykonania. Natomiast oznaczenie dzieła powinno nastąpić w sposób nie budzący wątpliwości, o jaki rodzaj dzieła chodzi. Czynności ujęte w analizowanych umowach były częścią procesu edukacyjnego i są typowe dla usług dydaktycznych i to na rzecz podmiotu zajmującego się kształceniem, a nie przedstawieniem konkretnego rezultatu w postaci wyodrębnionego dzieła (obiektywnie weryfikowalnego). Dziełem jest stworzenie czegoś lub przetworzenie do postaci, w jakiej dotychczas nie istniało. W przypadku sporządzenia opinii nie występuje żaden rezultat ucieleśniony w jakiejkolwiek postaci. Jest to wyłączne staranne działanie wykonawcy umowy.

Za przyjęciem, że w sprawie doszło do zawarcia umów o dzieło autorskie przeciwstawiał się, w ocenie Prezesa NFZ, brak postanowień charakterystycznych dla wymogów prawa autorskiego, określonych w ustawie z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1231 ze zm., dalej: "ustawa o prawie autorskim").

Wobec powyższego, w ocenie organu, w treści badanych umów nie sposób odnaleźć konkretnie określonego rezultatu, który charakteryzowałby się indywidualnym, twórczym charakterem. Wobec tego, takiemu zobowiązaniu w powołanej umowie nie można przypisać cech essentialia negotii umowy o dzieło. Brak rezultatu wykonywanych czynności w przedmiotowej umowie decyduje, iż umowa winna być zakwalifikowana jako umowa o świadczenie usług, do której znajdują zastosowanie przepisy o zleceniu w rozumieniu art. 750 k.c.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - powołując w podstawie prawnej wyroku art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 145a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U z 2019 r. poza. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") - uznał, że organ w niniejszej sprawie wadliwie zakwalifikował zawartą w sprawie umowę jako umowę o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, co skutkowało wadliwością zastosowania art. 66 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U z 2020r., poz. 1398 ze zm.), zwanej dalej: "ustawa o świadczeniach". W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przywołał treść art. 627 k.c., odnoszącego się do umowy o dzieło, art. 750 k.c., odnoszącego się do umów o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, a także art. 734 k.c. dotyczącego umowy zlecenia. Odwołując się do orzecznictwa i poglądów doktryny przedstawił wykładnię tych przepisów, wskazał motywy dokonanej klasyfikacji prawnej przedmiotowej umowy i stwierdził, że sporządzanie opinii w przewodach habilitacyjnych należy zaliczyć do zakresu twórczości naukowej, a opinia habilitacyjna posiada wszelkie istotne elementy dzieła.

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku i zaskarżając go w całości, zarzucił:

I. naruszeniu przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., art. 145 § 3 p.p.s.a. oraz 145a p.p.s.a. w związku z:

- art. 353¹ k.c., 355 § 1 k.c., 627 k.c., i 750 k.c. w związku z 734 k.c. oraz

- art. 18a ust. 8-9, ust. 11 w związku z art. 18a ust. 5 oraz art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. z 2017r. poz. 1789 ze zm.) oraz § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 30 października 2015r. w sprawie szczegółowego trybu i warunków przeprowadzenia czynności w przewodzie doktorskim, w postępowaniu habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu profesora (Dz. U z 2015r. poz. 1842);

- art. 16 ust. 1-3 i ust. 4 , art. 18a ust. 5 i 7 oraz art. 30 ust. 1 -2 ustawy z dnia 14 marca 2003r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1789 ze zmn.) oraz § 1 - § 5 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie kryteriów oceny osiągnięć osoby ubiegającej się o nadanie stopnia doktora habilitowanego (Dz. U., Nr 196, poz. 1165);

- art. 26 ust. 1, 3-4, art. 30 ust. 1 -2 ustawy z dnia 14 marca 2003r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1789 ze zm.) oraz § 20 ust. 3 w związku z § 19 ust. 1-3 oraz § 20 ust. 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 30 października 2015 r. w sprawie szczegółowego trybu i warunków przeprowadzania czynności w przewodzie doktorskim, w postępowaniu habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu profesora (Dz. U. z 2015r. poz. 1842);

- art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e oraz art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach oraz;

- art. 6 ust. 1 pkt 4 oraz art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.);

- art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 209 p.p.s.a., w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015r., poz. 1804 ze zm.) - poprzez uwzględnienie skargi z uwagi na stwierdzenie naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy skutkującego uchyleniem skarżonej decyzji i umorzeniem postępowania administracyjnego, a w konsekwencji zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego na rzecz U. w O., chociaż postępowanie administracyjne prowadzone przez organ nie było dotknięte wadą polegającą na naruszeniu art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego, 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a i 107 § 3 k.pa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż organ prawidłowo ustalił, że w okolicznościach sprawy strony łączyły umowy o świadczenie usług skutkujące objęciem wykonawcy obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, a nie umowa o dzieło.

II. Naruszeniu prawa materialnego:

1) art.750 k.c. w związku z:

- art. 734 k.c. w związku z art. 353¹ k.c., 355 § 1 k.c. oraz art. 65 § 2 k.c., w uwzględnieniu § 23 ust. 3 pkt 9 Statutu U. w O.;

- a także w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e oraz art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach;

- oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm.);

- a nadto w związku z przepisami obowiązującymi w okresie badanego stanu faktycznego: art. 18a ust. 8 - 9, ust. 11 w związku z art. 18 a ust. 5 oraz art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. z 2017r., poz. 1789 ze zm.) oraz § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 30 października 2015 r. w sprawie szczegółowego trybu i warunków przeprowadzenia czynności w przewodzie doktorskim, w postępowaniu habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu profesora (Dz. U z 2015 r. poz. 1842),

- poprzez ich błędną wykładnię, i w konsekwencji niezastosowanie w sytuacji, gdy czynności mające być wykonane z tytułu zawartej umowy nr [...] polegające na sporządzeniu opinii w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego w posiedzeniu komisji habilitacyjnej dr K. S., przez Uczestnika, będącego członkiem w ww. postępowaniu, jako wyraz stanowiska przyjętego przez organ kolegialny, jakim jest Komisja Habilitacyjna, stanowią czynności charakterystyczne dla umowy o świadczenie usług (skutkującej objęciem Uczestnika obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym), a nie umowy o dzieło.

2) art. 627 k.c. w związku z:

- art. 353¹ k.c., 355 § 1 k.c. oraz art. 65 § 2 k.c., a także art.750 k.c. w związku z art. 734 k.c., w uwzględnieniu § 23 ust. 3 pkt 9 Statutu U. w O.;

- w związku z przepisami obowiązującymi w okresie badanego stanu faktycznego: art. 18 a ust. 8-9, ust. 11 w związku z art. 18 a ust. 5 , art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. z 2017 r., poz. 1789 ze zm.) oraz § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 30 października 2015 r. w sprawie szczegółowego trybu i warunków przeprowadzenia czynności w przewodzie doktorskim, w postępowaniu habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu profesora (Dz. U z 2015r. poz. 1842),

- poprzez ich błędną wykładnię, i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, a także błędne przyjęcie, iż umowa nr [...] polegająca na sporządzeniu opinii w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego w posiedzeniu komisji habilitacyjnej dr K. S., przez Wykonawcę, będącego członkiem w ww. postępowaniu, zawiera essentialia negotii umowy o dzieło, w sytuacji gdy zarówno charakter ww. czynności stanowiący wyraz stanowiska przyjętego przez ten organ kolegialny (komisja habilitacyjna), jak i charakter działalności prowadzonej przez U. w O. wskazują, że zawarta umowa nie tylko, że nie zawiera istotnych postanowień właściwych dla umowy o dzieło, a przeciwnie zawiera postanowienia właściwe dla umowy o świadczenie usług.

III. Naruszeniu prawa materialnego:

1) art.750 k.c. w związku z:

- art. 734 k.c. w związku z art. 353¹ k.c., art. 355 § 1 k.c. oraz art. 65 § 2 k.c., w uwzględnieniu § 23 ust. 3 pkt 9 Statutu U. w O.,

- a także w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e oraz art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach;

- oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021r., poz. 423 ze zm.),

- a nadto w związku z przepisami obowiązującymi w okresie badanego stanu faktycznego: art. 16 ust. 1-3 i ust. 4 , art. 18 a ust. 5 i 7 oraz art. 30 ust. 1 -2 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1789 ze zm.) oraz § 1 - § 5 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie kryteriów oceny osiągnięć osoby ubiegającej się o nadanie stopnia doktora habilitowanego (Dz. U Nr 196, poz. 1165),

- poprzez ich błędną wykładnię, i w konsekwencji niezastosowanie w sytuacji, gdy czynności mające być wykonane z tytułu zawartej umowy nr [...] polegające na wykonaniu recenzji w postępowaniu habilitacyjnym pracownika [...] dr K. S., w oparciu o ustawowo określone kryteria oceny, stanowią czynności charakterystyczne dla umowy o świadczenie usług (skutkującej objęciem Wykonawcy obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym), a nie umowy o dzieło.

2.) art. 627 k.c. w związku z:

- art. 353¹ k.c., art. 355 § 1 k.c. oraz art. 65 § 2 k.c., a także art.750 k.c. w związku z art. 734 k.c., w uwzględnieniu § 23 ust. 3 pkt 9 Statutu U. w O.,

- z przepisami obowiązującymi w okresie badanego stanu faktycznego: art. 16 ust. 1-3 i ust. 4, art. 18 a ust. 5 i 7 oraz art. 30 ust. 1 -2 ustawy z dnia 14 marca 2003r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1789 ze zm.) oraz § 1 - § 5 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie kryteriów oceny osiągnięć osoby ubiegającej się o nadanie stopnia doktora habilitowanego (Dz. U Nr 196, poz. 1165),

- poprzez ich błędną wykładnię, i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, a także błędne przyjęcie, iż umowa nr [...] polegająca na wykonaniu recenzji w postępowaniu habilitacyjnym pracownika [...] dr K. S., zawiera essentialia negotii umowy o dzieło, w sytuacji gdy w szczególności zarówno określenie przedmiotu umowy, w uwzględnieniu ustawowo zdefiniowanych czynności recenzenta w zakresie oceny osiągnięć naukowych habilitanta, jak i charakter działalności prowadzonej przez U. w O. wskazują, że zawarta umowa nie tylko, że nie zawiera istotnych postanowień właściwych dla umowy o dzieło, a przeciwnie zawiera postanowienia właściwe dla umowy o świadczenie usług.

IV. Naruszeniu prawa materialnego:

1) art.750 k.c. w związku z:

- art. 734 k.c. w związku z art. 353¹ k.c., art. 355 § 1 k.c. oraz art. 65 § 2 k.c., w uwzględnieniu § 23 ust. 3 pkt 9 Statutu U. w O.;

- a także w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e oraz art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach,

oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.);

- a nadto w związku z przepisami obowiązującymi w okresie badanego stanu faktycznego: art. 26 ust. 1, 3-4, art. 30 ust. 1 -2 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1789 ze zm.) oraz § 20 ust. 3 w związku z § 19 ust. 1-3 oraz § 20 ust. 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 30 października 2015 r. w sprawie szczegółowego trybu i warunków przeprowadzania czynności w przewodzie doktorskim, w postępowaniu habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu profesora (Dz. U. z 2015 r. poz. 1842)

- poprzez ich błędną wykładnię, i w konsekwencji niezastosowanie w sytuacji, gdy czynności mające być wykonane z tytułu zawartej umowy nr [...] polegające na wykonaniu recenzji w postępowaniu o nadanie tytułu naukowego profesora dr. hab. W. P. w oparciu o ustawowo określone kryteria oceny, stanowią czynności charakterystyczne dla umowy o świadczenie usług (skutkującej objęciem Wykonawcy obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym), a nie umowy o dzieło,

2) art. 627 k.c. w związku z:

- art. 353¹ k.c., 355 § 1 k.c. oraz art. 65 § 2 k.c., a także art.750 k.c. w związku z art. 734 k.c., w uwzględnieniu § 23 ust. 3 pkt 9 Statutu U. w O.;

- z przepisami obowiązującymi w okresie badanego stanu faktycznego: art. 26 ust. 1, 3-4, art. 30 ust. 1 -2 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1789 ze zm.) oraz § 20 ust. 3 w związku z § 19 ust. 1-3 oraz § 20 ust. 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 30 października 2015 r. w sprawie szczegółowego trybu i warunków przeprowadzania czynności w przewodzie doktorskim, w postępowaniu habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu profesora (Dz. U. z 2015r. poz. 1842)

- poprzez ich błędną wykładnię, i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, a także błędne przyjęcie, iż umowa nr [...] polegająca na wykonaniu recenzji w postępowaniu o nadanie tytułu naukowego profesora dr. hab. W. P., zawiera essentiaha negotii umowy o dzieło, w sytuacji gdy w szczególności zarówno określenie przedmiotu umowy, w uwzględnieniu ustawowo zdefiniowanych czynności recenzenta w zakresie oceny osiągnięć naukowych ubiegającego się o nadanie tytułu naukowego, jak i charakter działalności prowadzonej przez U. w O. wskazują, że zawarta umowa nie tylko, że nie zawiera istotnych postanowień właściwych dla umowy o dzieło, a przeciwnie zawiera postanowienia właściwe dla umowy o świadczenie usług.

Skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie wyroku WSA w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania według norm przepisanych. Na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a., zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

Płatnik w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnosił o oddalenie tejże skargi i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Uczestnik postępowania nie zajął stanowiska co do skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, że autor skargi kasacyjnej wnosił o rozpoznanie jej na posiedzeniu niejawnym i zrzekł się rozprawy. Płatnik ani uczestnik nie zajęli stanowiska co do wniosku skarżącego kasacyjnie organu o zrzeczeniu się przeprowadzenia rozprawy. Kierując się treścią art. 182 § 2 p.p.s.a. (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

Skarga kasacyjna Prezesa NFZ oparta została na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a. W ocenie NSA nie jest ona zasadna.

Spór w tej sprawie dotyczy kwalifikacji prawnej umowy o sporządzenie przez członka komisji habilitacyjnej recenzji oraz opinii w postępowaniu habilitacyjnym. Problem objęty zarzutami postawionymi w tej skardze kasacyjnej, dotyczący podobnego stanu faktycznego i prawnego, był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w wyrokach z: 11 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 2233/21, 25 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 2686/21, 27 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 2685/21; 22 marca 2022 r., sygn. akt II GSK 146/22 (treść tych, jak i dalej wskazywanych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela zasadnicze motywy uzasadnień tych wyroków, uznając że są one trafne również w okolicznościach tej sprawy.

Sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z przywołanymi w pkt. I petitum skargi kasacyjnej przepisami prawa materialnego odnosi się do przepisów prawa materialnego, a nie przepisów postępowania. Należy podkreślić, że stawianie Sądowi I instancji zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., który jest przepisem postępowania sądowoadministracyjnego jest dopuszczalne, kiedy kasator powiąże ten przepis postępowania z odpowiednimi przepisami prawa materialnego, a także wskaże postać (formę) naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 czerwca 2022 r., sygn. akt I GSK 156/20). Zarówno treść omawianego zarzutu, jak i uzasadnienie skargi kasacyjnej, w których skoncentrowano się na konstatacji, że WSA pominął wskazane w pkt. I petitum skargi przepisy przy dokonywaniu ustaleń stanu faktycznego, nie dawały podstaw do dokonania rekonstrukcji zarzutu naruszenia przepisów postępowania.

Wskazany również w pkt. I pkt. I petitum skargi art. 145 § 3 p.p.s.a. stanowi, że w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 (sąd uchyla decyzję lub postanowienie na podstawie przesłanek w nim określonych) i pkt 2 (sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia), sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Zatem Sąd może umorzyć postępowanie administracyjne, jeżeli stwierdzi istnienie takiej przesłanki, ale wiąże się to z równoczesną koniecznością uchylenia decyzji (postanowienia) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 albo stwierdzenia nieważności decyzji (postanowienia), w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

W niniejszej sprawie WSA uchylił zaskarżoną decyzję oraz umorzył postępowanie administracyjne. Sąd wyjaśnił, że wadliwe zakwalifikowanie przez Prezesa NFZ spornych umów jako umów zlecenia skutkowało wadliwym zastosowaniem art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. Nie miał WSA natomiast zastrzeżeń do zawartości materiału dowodowego, jego kompletności.

WSA powołał w podstawie art. 145a p.p.s.a., mimo że umorzenie postępowania administracyjnego w omawianej sytuacji przez sąd przewiduje art. 145 § 3 p.p.s.a. Błędne powołanie przez WSA podstawy umorzenia postępowania administracyjnego nie było wystarczające do uznania istotnego naruszenia przepisów postępowania, gdyż kwestionowane było samo umorzenie postępowania administracyjnego, a nie jego niewłaściwie powołana podstawa.

Jednocześnie wymaga wyjaśnienia, że art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 145 § 3 p.p.s.a. stanowią tzw. przepisy wynikowe i warunkiem ich zastosowania jest spełnienie hipotezy w postaci odpowiednio stwierdzenia, czy niestwierdzenia przez sąd administracyjny naruszeń prawa przez organ administracji publicznej oraz podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że naruszenie tych przepisów prawa jest zawsze następstwem uchybienia innym przepisom (por. wyroki NSA z: 19 października 2021 r., sygn. akt II GSK 1224/21; 13 stycznia 2022 r. sygn. akt II GSK 2223/21, opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Kasator wskazując w I petitum skargi kasacyjnej, że Sąd I instancji dokonał błędnych ustaleń co do tego, że strony zawarły umowy o dzieło w rozumieniu art. 627 k.c., przyjmując, że przedmiot umowy został zindywidualizowany w sposób właściwy dla dzieła, a to zdecydowało o uchyleniu rozstrzygnięcia organu oraz umorzeniu postępowania administracyjnego, mimo że organ w sposób prawidłowy dokonał zebrania i oceny materiału dowodowego wydając decyzję administracyjną spełniającą wymogi ustawowe tj. postępowanie nie było dotknięte wadą polegającą na naruszeniu art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a i 107 § 3 k.p.a. - nie dostrzegł, że WSA nie zarzucił organowi naruszenia wskazanych powyżej przepisów k.p.a.

Podkreślić należy, że w istocie zarówno Sąd I instancji, jak i skarżący kasacyjnie organ przyjmują, że zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do prawidłowych ustaleń, co w niniejszej sprawie NSA potwierdza. Jednak w oparciu o zgromadzony materiał Sąd I instancji wyprowadził odmienne niż organ wnioski co do formy i charakteru sporządzonej opinii (recenzji).

Autor skargi kasacyjnej naruszenie przez WSA naruszeniu przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., art. 145 § 3 p.p.s.a. oraz 145a p.p.s.a. - w związku z art. 353¹ k.c., 355 § 1 k.c., 627 k.c., i 750 k.c. w związku z 734 k.c., art. 16 ust. 1-3 i ust. 4 , art. 18a ust. 5 i 7, - art. 18a ust. 8-9, ust. 11 w związku z art. 18a ust. 5, art. 26 ust. 1, 3-4, oraz art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. z 2017r. poz. 1789 ze zm.) oraz § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 30 października 2015 r. w sprawie szczegółowego trybu i warunków przeprowadzenia czynności w przewodzie doktorskim, w postępowaniu habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu profesora oraz § 1 - § 5 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie kryteriów oceny osiągnięć osoby ubiegającej się o nadanie stopnia doktora habilitowanego; jak również w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e oraz art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 oraz art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - skarżący kasacyjnie organ podniósł również w pkt II - IV petitum skargi kasacyjnej w ramach podstawy naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). W tej sytuacji, ocenę opinii Prezesa NFZ o braku naruszenia przezeń tych przepisów prawa, przedstawionej w pkt I petitum skargi kasacyjnej, należało odnieść do opinii w sprawie zarzutów sformułowanych w pkt II - IV.

Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej w ramach podstawy naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) zauważyć należy, że w skardze kasacyjnej na poparcie zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego przez WSA, odwołano się do ustawy o stopniach naukowych, jej art. 18a ust. 5 (określa tryb powołania komisji habilitacyjnej i jej skład), ust. 8 (Po przedstawieniu recenzji i zapoznaniu się z autoreferatem członkowie komisji habilitacyjnej w głosowaniu jawnym podejmują uchwałę zawierającą opinię w sprawie nadania lub odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego), ust. 9 (dopuszcza możliwość podjęcia uchwały zawierającej opinię w sprawie nadania lub odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego w trybie tajnym na wniosek osoby ubiegającej się o nadanie stopnia doktora habilitowanego), ust. 11 (zakreśla komisji habilitacyjnej termin przedłożenia uchwały radzie jednostki organizacyjnej oraz wymogi co do zawartości ww. uchwały) i art. 30 ust. 1 (Przyjęcie funkcji promotora, promotora pomocniczego, członka komisji egzaminacyjnej w przewodzie doktorskim, recenzenta w przewodzie doktorskim lub postępowaniu habilitacyjnym oraz postępowaniu o nadanie tytułu profesora, a także sporządzenie opinii na wniosek Centralnej Komisji jest obowiązkiem nauczyciela akademickiego lub pracownika naukowego).

Zdaniem Prezesa NFZ ww. regulacje mają istotne znaczenie dla wyniku sprawy, gdyż wyjaśniały formę, a także uzupełniały argumenty co do charakteru opinii, że wyłącznie wyraża ona stanowisko komisji czyli organu kolegialnego i tym samym jest wynikiem czynności charakterystycznych dla umowy o świadczenie usług.

W zaskarżonej decyzji Prezes NFZ nie zawarł jednoznacznych rozważań co do formy spornej opinii członka komisji habilitacyjnej w postępowaniu habilitacyjnym, tj. czy stanowiła stanowisko komisji habilitacyjnej, czy też samodzielne stanowisko uczestnika.

Dopiero w skardze kasacyjnej organ doprecyzował swój pogląd w tym zakresie wskazując, że według niego opinia habilitacyjna jest wynikiem pracy całej komisji (złożonej z kilku członków), podejmowana jest w drodze uchwały i z natury rzeczy odzwierciedlać musi stanowisko wszystkich członków, a nadto jej podjęcie nie przesądza o nadaniu lub nienadaniu tytułu naukowego doktora habilitowanego, albowiem z treści § 23 ust. 3 pkt 9 Statutu U. w O., dobitnie wynika, iż nadawanie stopnia doktora i doktora habilitowanego oraz podejmowanie uchwał w postępowaniu o nadanie tytułu naukowego - zgodnie z posiadanymi uprawnieniami, leży w gestii organu kolegialnego tj. Rady Wydziału.

Skarżący kasacyjnie organ nie wskazał jednak skutecznie argumentów, które podważyłyby wywody Sądu I instancji, co do wartości i zawartości zgromadzonych dowodów pozwalających na ustalenie, że recenzje i opinia, których sporządzenia dotyczyły sporne umowy, przedstawiała samodzielne stanowisko uczestnika - członka komisji habilitacyjnej.

Zgodzić się należy z organem o tyle, że powołane przepisy ustawy o stopniach naukowych nie wspominały o opiniach członków komisji habilitacyjnej, a tylko o uchwale komisji habilitacyjnej obejmującej jej opinię. Nie wyłączały jednak możliwości sporządzenia jeszcze innych opinii w trakcie postępowania, oprócz recenzji, przez poszczególnych członków komisji habilitacyjnej. Niewskazany ani przez Prezesa NFZ, ani przez WSA art. 30 ust. 3 ustawy o stopniach naukowych, zawierający delegację ustawową (Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego określi, w drodze rozporządzenia, wysokość i warunki wypłacania wynagrodzenia promotorowi oraz za recenzje i opinie, o których mowa w ust. 1, uwzględniając w szczególności, że: wysokość wynagrodzenia ustala się w relacji do minimalnej stawki wynagrodzenia zasadniczego profesora zwyczajnego, określonego w przepisach o wynagradzaniu nauczycieli akademickich - pkt 1; wynagrodzenie wypłaca jednostka organizacyjna przeprowadzająca przewód doktorski, postępowanie habilitacyjne lub postępowanie o nadanie tytułu, z tym że jednostka zatrudniająca osobę ubiegającą się o nadanie stopnia lub tytułu lub ta osoba może przejąć ten obowiązek - pkt 2) oraz wydane na jego podstawie rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 14 września 2011 r. w sprawie wysokości i warunków wypłacania wynagrodzenia promotorowi oraz za recenzje i opinie w przewodzie doktorskim, postępowaniu habilitacyjnym oraz postępowaniu o nadanie tytułu profesora (Dz. U. z 2014 r. poz. 48; dalej "rozporządzenie z 14 września 2011 r.") w § 2 określającym wysokość wynagrodzenia dla osób przygotowujących recenzje, a w § 3 stanowiącym, że członkom komisji habilitacyjnej, powołanej w celu przeprowadzenia postępowania habilitacyjnego, za sporządzenie opinii w sprawie nadania lub odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego przysługuje jednorazowe wynagrodzenie w wysokości: 40% stawki wynagrodzenia - dla przewodniczącego (pkt 1); 35% stawki wynagrodzenia – dla sekretarza (pkt 2); 20% stawki wynagrodzenia – dla członka (pkt 3); 10% stawki wynagrodzenia – dla recenzenta (pkt 4), przewidywały samodzielne opinie członków komisji habilitacyjnej, skoro każdemu z członków przysługiwało uprawnienie do wynagrodzenia za nie, niezależnie od wynagrodzenia za recenzję (por. też wyrok WSA w Warszawie z 9 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1097/20, Lex nr 3170425).

Zasadność stanowiska WSA potwierdza m.in. oznaczenie dzieła w treści wskazanych w decyzji umów, gdzie jest mowa o sporządzeniu opinii (recenzji) w sprawie nadania bądź odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego konkretnemu kandydatowi na posiedzeniu komisji habilitacyjnej, a nie opinii na rzecz czy dla komisji. Ponadto w myśl umowy odbiór dzieła miał nastąpić w ciągu 14 dni od ustalonej daty końcowej wykonania dzieła, a odbioru miała dokonać i dokonała osoba wskazana przez płatnika - tutaj dziekan Wydziału [...] - co potwierdził protokół odbioru dzieła, którego znaczenie organ zmarginalizował.

Na ocenę, czy objęta spornymi umowami opinia była sporządzona samodzielne czy też jako element uchwały komisji, nie mają też wpływu powołane w petitum skargi kasacyjnej przepisy k.c., ustawy o świadczeniach, ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Miały one bowiem zastosowanie dopiero po przesądzeniu formy opinii objętej umową.

Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy k.c. dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi. Z kolei art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje, że "obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej "zleceniobiorcami", oraz osobami z nimi współpracującymi, z zastrzeżeniem ust. 4", natomiast art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy – od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Stosownie zaś do art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. W myśl art. 734 § 1 k.c. przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Natomiast według art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.

Treść podniesionych w II - IV petitum skargi kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego wskazuje na to, że wprawdzie autor skargi kasacyjnej podał, że naruszenie przepisów prawa materialnego nastąpiło przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, to jednak - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - istota postawionych zarzutów i ich uzasadnienie nie podważa przyjętej przez Sąd I instancji wykładni wskazanych w zarzutach skargi kasacyjnej przepisów, lecz sprowadza się do kwestionowania stanowiska WSA, że opracowanie oceny osiągnięć naukowych w postępowaniu habilitacyjnym stanowi dzieło w rozumieniu przepisów k.c.

W ocenie Prezesa NFZ, umowy zawarta z Uczestnikiem nie mają charakteru umowy o dzieło albowiem dziełem w myśl przepisów Kodeksu Cywilnego nie może być świadczenie usług (usług dydaktycznych), a do tego zastosowanie mają przepisy normujące staranne działanie. W przypadku spornych umów, żadne konkretne dzieło w myśl przepisów regulujących umowę o dzieło nie zostało oznaczone. Umowy zawarte z Uczestnikiem nie miały charakteru umowy o dzieło, albowiem dziełem w myśl przepisów Kodeksu cywilnego nie może być świadczenie usług (usług dydaktycznych), a do tego zastosowanie mają przepisy normujące staranne działanie.

Wymaga podkreślenia, że jeżeli granica między usługami a dziełem może "bywać płynna" (por. wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 2000 r., sygn. akt IV CKN 152/00), to ocena umowy z punktu widzenia art. 353¹ k.c. wymaga skutecznego zaprzeczenia przez organ ubezpieczeń społecznych, że strony, układając swą relację w formie umowy o dzieło, ustaliły ją w sposób odpowiadający właściwości tego stosunku prawnego, i wykazania, że łączył je inny stosunek prawny (por. wyrok SN z 10 lipca 2014 r., sygn. akt II UK 454/13, wyrok NSA z 20 sierpnia 2021 r., sygn. akt II GSK 87/21).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie została w skardze kasacyjnej skutecznie podważona przyjęta przez Sąd I instancji wykładnia, a w jej konsekwencji zastosowanie art. 627 k.c. i niezastosowanie art. 750 w związku z art. 734 §1 k.c. w związku z art 66 ust.1 ustawy o świadczeniach.

Za trafny uznać należy pogląd WSA, że sporządzenie recenzji, czy opinii, która w rezultacie odnosi się do dorobku naukowego osoby ubiegającej się o nadanie stopnia naukowego na potrzeby postępowania w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego, jest dziełem w rozumieniu przepisów k.c. w zw. z art 66 ust.1 ustawy o świadczeniach. Osoba sporządzająca takie dzieło nie podlega zatem ubezpieczeniu zdrowotnemu w ramach umowy o świadczenie usług, do której mają zastosowanie przepisy o zleceniu (w licznych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się już do analogicznych w zagadnień w zbliżonych stanach faktycznych spraw (por. wyrok NSA z 25.1.2022 r. II GSK 2686/21; wyrok NSA z 1.4.2022, II GSK 270/22; wyrok NSA z 22.2.2022, II GSK 202/22; wyrok NSA z 6.4.2022, II GSK 298/22; wyrok NSA z 26.4.2022, II GSK 299/22).

Niezbędnym elementem umowy o dzieło, czyli umowy o pewien określony rezultat pracy i umiejętności ludzkich, jest to, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 12 maja 2016 r., sygn. akt III AUa 1392/15, LEX nr 20711315). Wymóg oznaczenia dzieła został przewidziany przez ustawodawcę w art. 627 k.c. Mianowicie w zdefiniowanej w tym przepisie umowie o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Rezultat, o który umawiają się strony, musi być przy tym z góry określony, obiektywnie osiągalny i pewny. Dzieło musi przybrać określoną postać w świecie zjawisk zewnętrznych, musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 10 kwietnia 2018 r., sygn. III AUa 879/17, opubl.: Legalis). Rezultat umowy o dzieło musi być konkretny, jednorazowy i indywidualnie oznaczony, zdefiniowany przez zamawiającego w momencie zawierania umowy i sprawdzalny (por. wyroki SN: z 27 marca 2013 r., sygn. akt I CSK 403/12, LEX nr 1341643; z 12 sierpnia 2015 r., sygn. akt I UK 389/14, LEX nr 1816587). Dzieło jest wytworem, który w momencie zawierania umowy nie istnieje, jednak jest w niej z góry przewidziany i określony w sposób wskazujący na jego indywidualne cechy (wyrok SN z 3 października 2013 r., sygn. akt II UK 103/13, LEX nr 1455433; także wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 16 września 2020 r., sygn. III AUa 149/20, Legalis). Jak stwierdził Sąd Najwyższy przedmiot umowy o dzieło może być określony w różny sposób i różny może być stopień dokładności tego określenia, pod warunkiem, że nie budzi wątpliwości, o jakie dzieło chodzi (zob. postanowienia SN: z 7 października 2020r., sygn. II UK 329/19; z 29 września 2020 r., sygn. II UK 257/19, Legalis). Dzieło to stanowić ma rezultat pracy fizycznej lub umysłowej przyjmującego zamówienie (tak np. wyrok SN z 18 czerwca 2003 r., sygn. akt II CKN 269/01, OSNC 2004, z. 4, poz. 142). Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej poprzez jej naprawienie, przerobienie lub uzupełnienie (por. np. wyrok SN z 3 listopada 1999 r., sygn. akt IV CKN 152/00, LEX nr 45451). W orzecznictwie przyjmuje się, że dziełem mogą być również rezultaty niematerialne, które mogą stanowić utwory w rozumieniu prawa autorskiego. Dzieła te mogą, lecz nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym, byle zostały utrwalone w postaci poddającej się ocenie ze względu na istnienie wad lub gdy można uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. cyt. powyżej postanowienie Sądu Najwyższego z 9 października 2012 r., sygn. II UK 125/12, wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 1999 r., sygn. akt IV CKN 152/00, OSNC 2001, nr 4, poz. 63).

Ponieważ przedmiotem umowy o dzieło jest doprowadzenie do weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu, zdefiniowanego przez zamawiającego w momencie zawierania umowy, dlatego też jednym z kryteriów umożliwiających odróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania dzieła sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 2000 r., sygn. IV CKN 152/00, OSNC 2001 nr 4, poz. 63; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 19 września 2017 r., sygn. III AUa 88/17; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 11 stycznia 2018 r., sygn. III AUa 103/17, opubl.: Legalis). Sprawdzian taki jest zaś niemożliwy do przeprowadzenia, jeśli strony nie określiły w umowie cech i parametrów indywidualizujących dzieło (np. wyrok NSA z 18 września 2019 r., sygn. akt II GSK 2800/17; wyrok WSA w Warszawie z 13 kwietnia 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 2971/15). Odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło jest odpowiedzialnością za rezultat. W odniesieniu do umowy o dzieło istnieje związek wynagrodzenia z samym dziełem i jego wartością. Typowo wynagrodzenie z umowy o dzieło określa się w sposób ryczałtowy lub kosztorysowy (tak np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 16 września 2015 r., sygn. akt III AUa 1527/14, LEX nr 1916633).

Natomiast umowa zlecenia (umowa o świadczenie usług), określana jako umowa starannego działania, wiąże się z wykonaniem określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności) bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie. Wykonanie szeregu powtarzających się czynności, składających się na cykl systematycznych i regularnych działań jest cechą charakterystyczną dla umów o świadczenie usług (tak np. wyrok NSA z 21 kwietnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2448/14, LEX nr 2081259, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 16 września 2015 r., sygn. akt III AUa 1527/14, LEX nr 1916633). Elementami przedmiotowo wyróżniającymi umowę zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne - art. 734 § 1 k.c.), jak i umowę o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne - art. 750 k.c.) są zatem starania celem wykonania umówionej czynności. Umowa zlecenia nie akcentuje rezultatu (wyniku) jako koniecznego do osiągnięcia (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 12 maja 2016 r., sygn. akt III AUa 1392/15, LEX nr 20711315). W odróżnieniu od umowy o dzieło, w umowie zlecenia przyjmujący zlecenie nie bierze na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), w świadczeniu usługi rozłożonej w czasie istnieje związek wynagrodzenia z ilością, jakością i rodzajem usługi (np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 16 września 2015 r., sygn. akt III AUa 1527/14, LEX nr 1916633). W zobowiązaniach starannego działania podjęcie przez dłużnika wymaganych czynności przy zachowaniu wiążącego go stopnia staranności oznacza, że dłużnik wykonał zobowiązanie, pomimo że niekoniecznie osiągnięto określony cel umowy (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 12 maja 2016 r., sygn. akt III AUa 1392/15, LEX nr 20711315).

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska skargi kasacyjnej, które kwestionuje samodzielność, twórczy charakter i brak rezultatu (dzieła) w postaci opinii i recenzji sporządzanych w ramach postępowania przed komisją habilitacyjną. Sporne w tej sprawie umowy spełniają wskazane powyżej cechy umowy o dzieło w rozumieniu art. 627 k.c., a nie rezultatu osiąganego w ramach starannego działania (art. 750 k.c. w zw. z art. 734 i art. 355 k.c.).

Zdaniem NSA przepis § 23 ust. 3 pkt 9 Statutu U. w O., nie stanowił podstawy do podważenia stanowiska Sądu I instancji, zwłaszcza że kwestię nadawania tytułów naukowych regulowała ustawa o stopniach naukowych wraz z rozporządzeniami wykonawczymi do niej i przewidywała możliwość odmowy przeprowadzenia postępowania habilitacyjnego przez wskazaną przez wnioskodawcę jednostkę (art. 18a ust. 2 i 3). Z kolei § 5 ust. 2 rozporządzenia z 14 września 2011 r. przewidywał, że obowiązek wypłaty wynagrodzenia promotora, za sporządzenie recenzji i opinii może przejąć jednostka zatrudniająca osobę ubiegającą się o nadanie stopnia doktora habilitowanego lub bezpośrednio ta osoba, na zasadach określonych w umowie zawartej z jednostką przeprowadzającą postępowanie habilitacyjne.

Należy również podkreślić, że o prawidłowym zakwalifikowaniu umowy cywilnoprawnej nie decyduje nazwa umowy czy jej stylistyka, lecz rzeczywisty przedmiot umowy, okoliczności jej zawarcia oraz sposób i okoliczności jej wykonywania, w tym realizowanie jej przez strony, a zatem cechy charakterystyczne dla danego stosunku prawnego, które odróżniają zawartą i realizowaną umowę od innych umów cywilnoprawnych, nawet wbrew postanowieniom umowy (por. art. 65 § 2 k.c.). Wolę stron umowy należy zatem tak tłumaczyć, jak tego wymagają okoliczności, w których złożone zostały oświadczenia woli, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje (art. 65 § 1 k.c.), przy czym nie może ona zmieniać ustawy, co wprost wynika z art. 58 § 1 k.c. (tak np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 12 maja 2016 r., sygn. akt III AUa 1392/15, Lex nr 20711315). Zatem niezależnie od deklaracji stron co do nazwy zawieranej przez nie umowy, to postanowienia umowy, jak i okoliczności związane z jej wykonywaniem stanowią podstawę do ocenę, czy zawierając danego rodzaju umowę, strony nie wykroczyły poza granice swobody kontraktowej wyznaczone w art. 353(1) k.c.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a., gdyż wszystkie podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty były niezasadne.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265), zasądzając od Prezesa NFZ na rzecz płatnika 240 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, który sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną i prowadził sprawę w postępowaniu przed WSA.