Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 555/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-07-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 3 i ust. 3 a
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 555/15 | | , , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , Dnia 1 lipca 2016 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący:, , Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (sprawozdawca), , Sędziowie:, Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, , , Protokolant:, sekretarz sądowy Aneta Januszkiewicz, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 28 czerwca 2016 r., sprawy ze skargi B. G., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., z dnia [...] maja 2015 r., nr [...], w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, , I. oddala skargę w całości;, II. przyznaje radcy prawnej H. F. od Skarbu Państwa –Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (słownie: dwieście, dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych w tym 23% podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu, sądowym., , ,


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] Prezydent Miasta W. przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego z przeznaczeniem dla W. O., w wysokości po 400,00 zł miesięcznie, w okresie od dnia 1 października 2014 r. do dnia 30 września 2015 r. w związku z bezskutecznością egzekucji od B. G. (zwanej dalej stroną lub skarżącą) świadczeń alimentacyjnych ustalonych wyrokiem Sądu Okręgowego we W. z dnia [...] lipca 2012 r., sygn. akt [...].

Pismem z dnia 6 października 2014 r., nr [...] organ pierwszej instancji zawiadomił stronę, reprezentowaną przez pełnomocnika – A. G., o podjęciu czynności w sprawie uchylania się od obowiązku alimentacyjnego oraz zobowiązał ją do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 46.853,33 złotych.

Jednocześnie, pismem z dnia 6 października 2014 r., nr [...], organ wezwał skarżącą do stawienia się w siedzibie organu – w terminie 7 dni od otrzymania wezwania – w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i odebrania oświadczenia majątkowego.

Powyższe pisma zostały doręczone osobiście pełnomocnikowi skarżącej, który oświadczył, że nie mógł skontaktować się ze stroną z uwagi na jej bezdomność oraz wystąpił o nadesłanie formularza oświadczenia majątkowego oraz o przedłużenie postępowania w związku z potrzebą zapoznania się ze sprawą i wyjaśnienia wszystkich pojawiających się wątpliwości (pisma z dnia 13 października 2014 r.).

Organ pierwszej instancji, w odpowiedzi z dnia 29 października 2014 r., wyjaśnił okoliczności wszczęcia niniejszego postępowania, a także dalszy tryb procedowania. Wskazał również, że strona została wezwana do osobistego stawiennictwa i złożenia oświadczenia majątkowego, co wyłącza w takiej sytuacji możliwość działania przez pełnomocnika.

Zawiadomieniem z dnia 15 stycznia 2015 r., nr [...] organ pierwszej instancji poinformował stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie uznania jej za dłużniczkę alimentacyjną uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych, wyznaczając siedmiodniowy termin na zapoznanie się i wypowiedzenie, co do zgromadzonego materiału dowodowego, który na wniosek strony został przedłużony do 19 marca 2015 r.

Pismem z dnia 13 marca 2015 r. strona, działając przez swojego pełnomocnika, ustosunkowała się do niniejszego postępowania podnosząc, że organ uniemożliwił pełnomocnikowi wzięcie czynnego udziału w sprawie oraz systematycznie pomijał składane przez niego wnioski i oświadczenia, w tym o przesłanie formularza oświadczenia majątkowego. Strona podniosła również, że zarejestrowała się jako osoba bezrobotna, na dowód czego przedłożyła decyzję z dnia [...] lutego 2015 r.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...], Prezydent Miasta W., działając na podstawie art. 5 ust. 3a w zw. z art. 5 ust. 3 i art. 8b ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm., zwanej dalej u.p.o.u.a.) oraz art. 104 i art. 107 ustaw z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., zwanej dalej k.p.a.), orzekł o uznaniu skarżącej za uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ – powołując się na przepisy art. 5 ust. 3 i 3a u.p.o.u.a. – wskazał na okoliczności prowadzące do uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Dalej organ pierwszej instancji przedstawił przebieg postępowania, a następnie w konkluzji stwierdził, że strona nie złożyła oświadczenia majątkowego oraz nie zgłosiła się – pomimo wezwania – w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Ponadto, w okresie sześciu miesięcy przed wydaniem decyzji nie wywiązywała się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych. W tych okolicznościach zaistniały – zdaniem organu – przesłanki do uznania skarżącej za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych.

W odwołaniu od powyższej decyzji strona zarzuciła organowi pierwszej instancji tworzenie wadliwych prawnie dokumentów, uchylanie się od wyjaśnień istotnych okoliczności faktycznych, a także uniemożliwienie pełnomocnikowi czynnego udziału w postępowaniu.

Decyzją z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 5 ust. 3 i ust. 3a u.p.o.u.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium powołując się na art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. podało, że przepis ten w sposób alternatywny określa cztery grupy przypadków, uzasadniających wszczęcie postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Przy czym wystąpienie choćby jednego z przewidzianych przypadków, zgodnie z wolą ustawodawcy, daje podstawę do uruchomienia postępowania, o jakim mowa w tym przepisie. Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że strona była wzywana do złożenia oświadczenia majątkowego oraz przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, jednakże do zakończenia postępowania nie stawiła się w ośrodku pomocy społecznej. W takiej sytuacji uzasadnione było uznanie strony za osobę uchylająca się od zobowiązań alimentacyjnych.

Kolegium podkreśliło również, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka do odstąpienia od wydania przedmiotowej decyzji, o której mowa w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a., gdyż skarżąca w okresie ostatnich sześciu miesięcy nie wywiązywała się ze zobowiązań alimentacyjnych.

Odnosząc się do zarzutów odwołania, Kolegium stwierdziło, że nie znajdują one uzasadnienie, albowiem w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, zaś pełnomocnik był poinformowany o wszystkich czynnościach procesowych. Ponadto na jego wniosek przedłużono termin na wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Organ odwoławczy zauważył także, że kwestia relacji między stroną a jej pełnomocnikiem nie mogła być wzięta pod uwagę w toku postępowania. Skoro pełnomocnik, ani strona nie wypowiedziały pełnomocnictwa to jego skuteczność w niniejszej sprawie nie budziła wątpliwości.

W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego we Wrocławiu strona zarzuciła naruszenie art. 10 k.p.a., poprzez pozbawienie pełnomocnika prawa do czynnego udziału w postępowaniu, które skutkowało następnie naruszeniem zasady wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, tj. art. 77 k.p.a.

Ponadto skarżąca podniosła, że organ odwoławczy nie przeanalizował bezprawnych działań organu pierwszej instancji oraz nie ustosunkował się do twierdzeń i wniosków pełnomocnika. Skoro postępowanie odwoławcze stanowiło przedłużenie prowadzonego postępowania administracyjnego, to na jego etapie możliwe było usunięcie dostrzeżonych uchybień. Pominięcie natomiast tych wadliwości prowadziło do powielenia błędów i braku wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi.

W toku postępowania sądowego pełnomocnik skarżącej ustanowiony z urzędu – w piśmie procesowym z dnia 20 czerwca 2016 r. – podtrzymał wniesioną skargę, uznają za uzasadnione zarzuty naruszenia art. 10 § 1 i art. 77 k.p.a. Ponadto rozszerzył on także zakres powołanych zarzutów stwierdzając, że organy dopuściły się także naruszenia art. 7 k.p.a., poprzez nieustalenie stanu sprawy. Pokreślił również, że wobec bezdomności strony postępowania samo doręczenie wezwań i zawiadomień jej pełnomocnikowi nie mogło zostać uznane za równoznaczne z zapewnieniem stronie prawa do czynnego udziału w postępowaniu. W takiej sytuacji bezpodstawne było uznanie skarżącej za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych.

Wobec powyższego pełnomocnik wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja w przedmiocie uznania skarżącej za osobę uchylającą się do zobowiązań alimentacyjnych.

Podstawą materialną wydanego rozstrzygnięcia był art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. stanowiący, że w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił:

1) złożenia oświadczenia majątkowego,

2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy,

3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych

- organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Stosownie natomiast do treści art. 5 ust. 3a cytowanej ustawy, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.

Jak podkreśla się w orzecznictwie, postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może zostać wszczęte po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. oraz ustaleniu zgodnie z art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a., czy przez okres ostatnich 6 miesięcy dłużnik alimentacyjny wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego w każdym miesiącu, w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 180/14 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 12 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 675/15 - dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu w przedmiotowym postępowaniu spełnione zostały powyższe przesłanki. Z akt sprawy wynika bowiem, że strona skarżąca pismem z dnia 6 października 2014 r., nr [...] została wezwana do osobistego stawiennictwa w siedzibie organu pomocy społecznej – w terminie 7 dni od doręczenia wezwania – w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania oświadczenia majątkowego. Strona została również pouczona, że nie przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego potraktowane będzie jako uniemożliwienie jego przeprowadzenia oraz odmowa złożenia oświadczenia majątkowego. Wskazane pismo zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 9 października 2014 r.

W wyznaczonym terminie, a także aż do czasu zakończenia postępowania w pierwszej instancji, strona nie zgłosiła się do ośrodka pomocy społecznej, uniemożliwiając tym samym przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz odmawiając w istocie złożenia oświadczenia majątkowego.

Zgodnie zaś z informacją komornika sądowego z dnia 3 grudnia 2014 r., sygn. akt [...] strona przez okres ostatnich sześciu miesięcy nie wywiązywała się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych.

Wobec powyższego istniały materialne przesłanki do uznania skarżącej za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się do zobowiązań alimentacyjnych.

Zdaniem Sądu, w toku postępowania nie zostały naruszone przepisy proceduralne, zaś stan sprawy został ustalony w sposób niebudzący wątpliwości.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że strona działała przez ustanowionego pełnomocnika w osobie A. G. W takiej zaś sytuacji zastosowanie znajdował art. 40 § 2 k.p.a., zgodnie z którym pisma kierowane do strony doręcza się jej pełnomocnikowi. Doręczenie pisma pełnomocnikowi odnosi bezpośredni skutek dla strony, kształtując jej pozycję w toku postępowania.

Z tego punktu widzenia nie jest istotna – co do zasady – sytuacja osobista strony, w tym w szczególności jej bezdomność. Nawet w takim przypadku strona nie zostaje pozostawiona bez odpowiedniej ochrony, która wynika z art. 34 § 1 k.p.a. Stosownie do tego przepisu, organ administracji publicznej zobowiązany jest wystąpić do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności, o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony. Niemniej jednak w niniejszej sprawie nie zaszła konieczność zastosowania przywołanego przepisu, albowiem reprezentacji interesów skarżącej podjął się jej ojciec w ramach stosunku pełnomocnictwa.

Okoliczności faktyczne niniejszej sprawy prowadzą do wniosku, że strona kontaktowała się z pełnomocnikiem w toku postępowania, czego dowodem jest chociażby treść odwołania, w którym pełnomocnik przyznaje, że widział się z córką w styczniu 2015 r. Również w czasie rozprawy przed tutejszym Sądem przyznał on, że widuje się z córką co dwa, trzy miesiące. Ponadto trzeba zauważyć, że pełnomocnik skarżącej był informowany o każdej podjętej czynności procesowej, a przed wydaniem rozstrzygnięcia zawiadomiono go o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i sformułowania na jego podstawie swojego stanowiska, z czego skorzystał. Odnoszono się także do jego wniosków i oświadczeń. Przykładem tego może być chociażby pismo z dnia 29 października 2014 r. oraz postanowienie z dnia 2 marca 2015 r.

Nieuzasadnione jest także powoływanie się na pominięcie wniosku o odroczenie rozpoznania sprawy, z tej przyczyny, że w istocie w skutek czynności faktycznych, postępowanie uległo przedłużeniu na taki okres, na jaki domagała się tego strona. Poza tym należy wziąć pod uwagę również i to, że zgodnie z art. 12 k.p.a., organy zobligowane są do wnikliwego i szybkiego załatwienia sprawy, bez zbytecznej zwłoki.

W takiej sytuacji nie można było podzielić stanowiska zawartego w skardze oraz w piśmie procesowym pełnomocnika ustanowionego z urzędu o naruszeniu przez organy art. 10 § 1 k.p.a. zwłaszcza, że znaczna aktywność strony w toku postępowania, przecząca tezie o pozbawieniu jej prawa do czynnego udziału w sprawie.

Nieuprawnionym okazał się ponadto zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. wskazujący na nienależytą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego przez organ odwoławczy oraz nieustalenie stanu faktycznego sprawy. Wbrew twierdzeniom strony Kolegium dokonało w uzasadnieniu swojej decyzji analizy całego zgromadzonego materiału dowodowego, która była wystarczająca do stwierdzenia, że w sprawie nie zostały naruszone przepisów procedury. Dodać należy, że treści pisma z dnia 29 października 2014 r. nie jest obarczona żadnymi wadami prawnymi mającymi wpływ na wynik sprawy. Organ, w odpowiedzi na wcześniejszą korespondencję sygnalizującą brak rozeznania w sprawie, wyjaśnił pełnomocnikowi przyczyny zainicjowania postępowania zarówno w sprawie zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jak i uznania strony za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Istotne jest również, że organ poinformował pełnomocnika o konieczności przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego jak i oświadczenia majątkowego wyłącznie z osobistym udziałem strony. Niezasadnym więc było przesłanie mu stosownych formularzy w celu ich wypełnienia i zawrotnego odesłania.

Poza tym organ trzeba także zauważyć, że organ odwoławczy wziął pod uwagę materiał znajdujący się w aktach sprawy, doskonale znany skarżącemu, gdyż w jego skład wchodziły pisma kierowane do strony, bądź od niej otrzymywane. W takiej sytuacji nie było potrzeby ścisłego cytowania wszystkich dokumentów, zwłaszcza tych które nie były szczególnie istotne dla wyjaśnienia niniejszej sprawy.

Reasumując powyższe rozważania Sąd doszedł do przekonania, że kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie wykazała, aby organ dopuścił się jakichkolwiek naruszeń zarówno prawa materialnego jak i postępowania, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, brak było podstaw do uwzględnienia skargi i zawartych w niej wniosków, wobec czego Sąd zobligowany był do jej oddalenia w myśl art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono w punkcie I wyroku.

Podstawę prawną wydania rozstrzygnięcia w punkcie II sentencji stanowił natomiast art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.) w zw. z § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1805).