Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 388/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2008-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
6392 Skargi  na  uchwały rady powiatu  w przedmiocie ...  (art. 87  i  88  ustawy o  samorządzie powiatowym)
Hasła tematyczne: Samorząd terytorialny
Skarżony organ: Zarząd Powiatu
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność aktu prawa miejscowego w części
Oddalono skargę w części
Powołane przepisy: article: art. 94 ust. 1 i 2, art. 86 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 53 poz 533
law: ustawa z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne - tekst jednolity
article: art. 147 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
journal: Dz.U. 2007 nr 68 poz 449
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian,, Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 września 2008r. sprawy ze skargi E. M. na uchwałę Zarządu Powiatu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie rozkładu pracy aptek I. stwierdza nieważność § 1 zaskarżonej uchwały w części ustalającej rozkład dyżurów w porze nocnej, niedziele, święta i dni wolne od pracy aptek ogólnodostępnych na terenie powiatu w 2008 r.- jak w załączniku Nr 2 do uchwały oraz stwierdza nieważność tego załącznika, II. oddala skargę w pozostałym zakresie, III. stwierdza, że zaskarżona uchwała nie podlega wykonaniu w części określonej w pkt I do chwili uprawomocnienia się wyroku, IV. zasądza od Powiatu na rzecz E. M. kwotę 557 (pięćset pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Ke 388/08

UZASADNIENIE

Uchwałą nr [...] z dnia [...] Zarząd Powiatu, na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 2 i art. 32 ust.1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym oraz art. 94 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne , po zaciągnięciu opinii wójtów i burmistrzów gmin z terenu powiatu oraz Okręgowej Izby Aptekarskiej, ustalił w § 1 rozkład godzin pracy oraz dyżurów w porze nocnej, niedziele, święta i dni wolne od pracy aptek ogólnodostępnych na terenie powiatu w 2008r. jak w załącznikach nr 1 i 2 do uchwały. W § 3 zawarto zapis, że uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.

W uzasadnieniu podniesiono, że powyższy rozkład ustalony został w celu dostosowania do potrzeb ludności po zasięgnięciu opinii wójtów i burmistrzów gmin z terenu powiatu oraz Okręgowej Izby Aptekarskiej.

Uchwałą Nr [...] z dnia [...] Zarząd Powiatu zmienił treść § 3 uchwały nr 3/08 nadając jej następujące brzmienie: "uchwała wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa." W uzasadnieniu podniesiono, że uchwała określająca godziny otwarcia aptek jest aktem prawa miejscowego i zgodnie z art. 13 ust.2 ustawy z dnia 20 lipca 2000r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych aktów prawnych (Dz.U. z 2007r., nr 68, poz.449) powinna być opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa.

Skargę od tej uchwały do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył E. M. - prowadzący aptekę w P. przy Pl. [...] - wnosząc o stwierdzenie jej nieważności. Podniósł, że w myśl art. 87 ust.1 ustawy o samorządzie powiatowym, będąc podmiotem prowadzącym aptekę ogólnodostępną w P., posiada interes prawny w odniesieniu do uregulowań zawartych w aktach prawa miejscowego, które dotyczą rozkładu czasu pracy tych aptek. Uregulowania te odnoszą się bowiem wprost do jego praw i obowiązków związanych z prowadzeniem apteki.

Skarżący podał, że przed wniesieniem skargi wezwał organ powiatu do usunięcia wskazanego w wezwaniu naruszenia prawa poprzez uchylenie uchwały nr [...]. Wezwanie to, pomimo wstępnych zapewnień Zarządu Powiatu, a także ostatnich wyraźniejszych deklaracji co do zmiany zaskarżonej uchwały, pozostało bezskuteczne.

Pod adresem zaskarżonego aktu sformułowane zostały następujące zarzuty:

1. Naruszenie przepisów o ogłaszaniu aktów normatywnych.

Skarżący podniósł, że uchwała w sprawie rozkładu godzin pracy aptek do dnia wniesienia skargi nie została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa, mimo, że obowiązek taki wynika z art. 44 ustawy z dnia 5 czerwca 1998r. o samorządzie powiatowym oraz art. 2 ust.1, art. 3, art. 8 i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych. Zaskarżona uchwała jest niewątpliwie aktem prawa miejscowego, który dla swego wejścia w życie wymaga ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa, tymczasem Zarząd Powiatu uznaje uchwałę za obowiązującą - § 3. Skarżący podniósł przy tym, że ponieważ uchwała wywołuje dla niego określone skutki prawne oraz jest egzekwowana przez organ powiatu, podlega kontroli sądowo-administracyjnej - mimo braku jej publikacji.

2. Naruszenie przepisu art. 94 ust.1 ustawy - Prawo farmaceutyczne "poprzez nieuwzględnienie przesłanki dostosowania rozkładu godzin pracy aptek ogólnodostępnych do potrzeb ludności i podjęcie uchwały przez Zarząd powiatu bez faktycznego rozważenia tej przesłanki".

W ramach tego zarzutu E. M. podniósł, że na żadnym etapie postępowania poprzedzającego realizację uprawnienia organu powiatu do określenia rozkładu czasu pracy aptek ogólnodostępnych na terenie powiatu, nie podjęto czynności celem ustalenia "potrzeb ludności" co do dostępu do usług farmaceutycznych świadczonych przez apteki ogólnodostępne. Sam fakt pozytywnego zaopiniowania projektu uchwały przez samorządy gminne oraz samorząd zawodowy farmaceutów nie zwalnia organu powiatu od obowiązku określenia rozkładu czasu pracy aptek zgodnie z "potrzebami ludności". Skarżący dodatkowo wskazał, że apteki ogólnodostępne nie rozprowadzają tzw. leków ratujących życie, do czego odnoszą się często zwolennicy nieograniczonego obowiązku "dyżurów" aptek. Leki takie są w dyspozycji odrębnego działu służby zdrowia jakim jest ratownictwo medyczne i oddziały szpitalne zakładów opieki zdrowotnej. Rozumienie przytaczanego na wstępie przepisu ustawy Prawo farmaceutyczne przez Zarząd Powiatu jest - w ocenie skarżącego - całkowicie błędne i narusza prawo, gdyż stanowi jedynie "powierzchowne i niepełne" odczytanie normy prawnej, którą ten przepis tworzy łącznie z przepisami Konstytucji RP odnoszącymi się do praw i wolności obywatelskich, w tym zasadami ograniczania tych praw i wolności. Zaskarżona uchwała nie spełnia zatem delegacji ustawowej zawartej w przepisie art. 94 ustawy Prawo farmaceutyczne.

3. Naruszenie art. 94 ust.1 i 2 ustawy Prawo farmaceutyczne poprzez wprowadzenie uchwałą nieprzewidzianego przez ustawę i nieprecyzyjnego pojęcia "dyżurów w porze nocnej, niedziele, święta i dni wolne od pracy" uniemożliwiającego zastosowanie się do tego postanowienia.

Skarżący podniósł, że załącznik nr 2 nazwany "Planem dyżurów aptek ogólnodostępnych na terenie powiatu w porze nocnej, niedziele, święta i dni wolne od pracy" wskazuje tylko daty dyżurów nie wprowadzając żadnego rozkładu czasu pracy w tych dniach. Uchwała w tym zakresie - niezależnie od innych naruszeń prawa - nie nadaje się do wykonania. Już to powinno w ocenie skarżącego skutkować stwierdzeniem nieważności uchwały.

4. Naruszenie art. 9 ustawy z dnia 2 lipca 1994r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2007r., nr 155, poz. 1095) poprzez niezastosowanie tego przepisu i pominięcie uzasadnionych interesów przedsiębiorców prowadzących apteki na terenie Powiatu, w tym poprzez pominięcie rzeczywistego udziału skarżącego w toku postępowania poprzedzającego podjęcie uchwały i nie rozważenie pisma skierowanego w tym przedmiocie z dnia 14 stycznia 2008r.

Zdaniem E. M., uwzględniając postanowienia w/w przepisu oraz art. 2, 20, 31 ust.2 i 3 Konstytucji RP, konieczną przesłanką podjęcia przez Zarząd Powiatu uchwały w przedmiocie rozkładu czasu pracy aptek ogólnodostępnych powinno być nie tylko rozważenie faktycznych "potrzeb ludności", ale także zapoznanie się z faktyczną sytuacją właścicieli tych aptek w zakresie możliwości zapewnienia obsady apteki przez magistra farmacji w planowanych godzinach pracy apteki. Zastosowane w zaskarżonej uchwale rozwiązania w sposób nieuzasadniony i nieproporcjonalny w stosunku do chronionego dobra jakim jest zapewnienie dostępu do usług farmaceutycznych, stanowią nadmierną ingerencję w prawa i wolności skarżącego przekraczając granicę tej ingerencji określoną przez art. 31 ust.3 Konstytucji RP.

W ocenie autora skargi, uchwała z dnia [...] narusza swobodę działalności gospodarczej (w tym także swobodę wykonywania zawodu aptekarza) oraz gwarantowaną konstytucyjnie ochronę własności poprzez nieuzasadnioną ingerencję. Wykonanie uchwały prowadzi do nieuzasadnionej ekonomicznie i niemożliwej z uwagi na okoliczności faktyczne (brak wykwalifikowanych pracowników) konieczności zatrudnienia przez skarżącego magistra farmacji.

Zaskarżona uchwała ingeruje także w sferę jego życia prywatnego poprzez nadmierne obciążenie obowiązkiem pracy w aptece. Konieczność dostosowania się do rozkładu czasu pracy aptek wprowadzonego uchwałą prowadziłoby do przekroczenia zakresu dopuszczalnego obciążenia pracą farmaceutów. Wprowadzenie przez organ powiatu formuły "dyżurów" bez jakiejkolwiek wiedzy o indywidualnej sytuacji poszczególnych podmiotów obowiązanych do realizowania takich uchwał, stanowi naruszenie konstytucyjnych praw farmaceutów do ochrony zdrowia oraz do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy.

Podobnie zaskarżona uchwała w sposób niedozwolony narusza prawo skarżącego do ochrony życia rodzinnego, abstrahuje bowiem od sytuacji rodzinnej adresatów unormowań w niej zawartych. Organ powiatu nie uwzględnił w żaden sposób okoliczności takich jak konieczność opieki nad dzieckiem, chorymi lub starszymi członkami rodziny itp. Uchwała oparta jest na niezgodnym z treścią przepisów prawa założeniu, że farmaceuci - w tym skarżący - nie posiadają rodzin i nie mają związanych z tym obowiązków.

W odpowiedzi na skargę Zarząd Powiatu wniósł o jej oddalenie.

Organ podniósł, że przed uchwaleniem uchwały pismem z dnia 14 stycznia 2008r. E. M. zwrócił się z prośbą o nieuwzględnianiu jego apteki w grafiku dyżurów na rok 2008, a swoje stanowisko uzasadnił tym, że jest jedynym magistrem farmacji w swojej aptece, a w czasie dyżuru w aptece musi być obecny magister farmacji. Podniósł ponadto, że na zatrudnienie drugiego magistra farmacji nie pozwala mu sytuacja finansowa. W odpowiedzi na powyższe Starosta wyjaśnił, że Zarząd Powiatu uzyskał pozytywną opinię rozkładu godzin pracy aptek ogólnodostępnych oraz planu dyżurów tych aptek na 2008r. oraz przypomniał skarżącemu o obowiązku pełnienia dyżurów zgodnie z planem.

W dniach 2 i 21 kwietnia 2008r. Zarząd Powiatu został poinformowany, że skarżący nie pełni dyżurów zgodnie z ustalonym planem.

Dnia 29 kwietnia 2008r. wpłynęło wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, do którego doszło - zdaniem E. M. - poprzez przyjęcie uchwały nr [...] Zarządu Powiatu z dnia [...], na co skierowana została stosowna odpowiedź organu. Wychodząc naprzeciw zarzutom skarżącego Zarząd Powiatu podjął dnia [...] uchwałę w sprawie zmiany uchwały zaskarżonej w sprawie - w części odnoszącej się do sposobu jej wejścia w życie - i przesłał tę uchwałę do Wojewody celem publikacji.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi organ podniósł, że przygotowując projekt uchwały wzięto pod uwagę kryterium rzeczywistych potrzeb ludności, które trzeba uwzględniać przy ustalaniu godzin pracy aptek, dążąc do optymalnego zaspokojenia oczekiwań społeczności lokalnej. Zgodnie z utrwalonym i od wielu lat przyjętym zwyczajem zawsze dyżury w nocy, dni świąteczne oraz wolne od pracy pełnią apteki w S. i P. Każdy mieszkaniec powiatu, który ma potrzebę nabycia leków poza godzinami pracy aptek, szuka apteki w tych dwóch największych w powiecie miastach, gdzie znajdują się działające całą dobę punkty pomocy medycznej. Organ nadmienił przy tym, że również i apteka należąca do skarżącego od daty rozpoczęcia działalności pełniła dyżury ustalone w ten sam sposób i skarżący nie zgłaszał żadnych uwag z tego tytułu.

W załączniku nr 2 do zaskarżonej uchwały, organ faktycznie użył zwrotu "dyżur", którym ustawodawca nie posłużył się w ustawie Prawo farmaceutyczne. Pojęcie to miało jedynie podkreślić, iż uchwalony rozkład godzin pracy aptek w porze nocnej, niedziele, święta i dni wolne od pracy odbywa się w formie tygodniowych dyżurów aptek.

Co do zarzutu naruszenia przepisu art. 9 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej organ zaznaczył, że przyjął wnoszone przez skarżącego uwagi i uwzględni je w pracach nad następnymi projektami uchwał w sprawie rozkładu godzin pracy aptek. Zarząd Powiatu wyraził jednak pogląd, że osoba prowadząca aptekę ma swego rodzaju obowiązek pełnienia dyżurów w nocy, święta i dni wolne od pracy. Nie do przyjęcia jest taki stan, by uwzględniając interesy jednego z właścicieli aptek, na inne apteki w danej miejscowości przerzucić ciężar pełnienia dyżurów. Może to prowadzić do sytuacji, gdy wszyscy właściciele aptek na terenie powiatu uzasadniając to ochroną swoich interesów, odmówią pełnienia dyżurów w nocy, święta i dni wolne od pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest częściowo zasadna, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługują na uwzględnienie.

Podstawą rozpoznania skargi przez sąd administracyjny jest przepis art. 87 ust.1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym ( Dz.U. 01.142.1592 ze zm.), zgodnie z którym każdy czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą podjętą przez organ powiatu w sprawie z zakresu administracji publicznej, może, po bezskutecznym wezwaniu do usunięcia naruszenia, zaskarżyć uchwałę do sądu administracyjnego. Fakt wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa oraz bezskuteczności tego wezwania jest w sprawie bezsporny (zarzuty podniesione przez E. M. zostały jedynie częściowo uwzględnione przez Zarząd Powiatu w uchwale nr [...] z dnia [...]); oczywistym jest także interes prawny skarżącego, który prowadzi aptekę ogólnodostępną w P. i uregulowania zawarte w zaskarżonej uchwale dotyczą go w sposób bezpośredni. Wniesienie skargi spowodowało zatem przeprowadzenie merytorycznej kontroli sądowej zaskarżonego aktu.

Rację ma E. M. zarzucając uchwale będącej przedmiotem skargi brak precyzji, niemożność wykonania i sprzeczność z treścią art. 94 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne ( Dz.U. tj.04.53.533 ze zm.), zwanej dalej Prawem farmaceutycznym, przy czym zasadność tego zarzutu odnieść należy jedynie do uregulowania zawartego w § 1 kontrolowanego aktu oraz w załączniku nr 2, tj. w zakresie dotyczącym określenia dyżurów aptek ogólnodostępnych na terenie powiatu staszowskiego "w porze nocnej, niedziele, święta i dni wolne od pracy".

Stosownie do treści powołanego przepisu, rozkład godzin pracy aptek ogólnodostępnych powinien być dostosowany do potrzeb ludności i zapewniać dostępność świadczeń również w porze nocnej, w niedzielę, święta i inne dni wolne od pracy. Zgodnie zaś z zapisem zawartym w ust. 2, rozkład godzin pracy aptek ogólnodostępnych na danym terenie ustala zarząd powiatu po zasięgnięciu opinii wójtów (burmistrzów, prezydentów miast) gmin z terenu powiatu i samorządu aptekarskiego.

O ile uregulowanie zawarte w § 1 uchwały i w załączniku nr 1, dotyczące rozkładu godzin pracy aptek w dni powszednie łącznie z sobotami, odpowiada regulacji ustawowej, jest jasne, zrozumiałe i trudno mu zarzucić naruszenie prawa, to waloru takiego nie można przypisać treści zawartej w tym samym przepisie, ale odnoszącej się do określenia dyżurów aptek w porze nocnej, niedziele, święta i dni wolne od pracy. Jak wynika z załącznika nr 2 do uchwały, każdej aptece ogólnodostępnej na terenie P. i S. przypisane zostały daty, w których owe dyżury mają być pełnione. Uchwała nie zawiera jednak definicji pojęcia "dyżur", a w szczególności nie wyjaśnia, w jakich godzinach ma być on pełniony. Jeśli chodzi o aptekę należącą do skarżącego, według załącznika nr 2, ma ona pełnić dyżury w 26 dni roku 2008, przy czym wypadają one w piątki i soboty. Skoro apteka skarżącego pracuje w dni powszednie od godziny 9.00 - 18.00, a w soboty od 9.00. - 13.00, to powstaje pytanie, na które nie sposób odpowiedzieć na podstawie unormowań zawartych w kontrolowanej uchwale, a mianowicie w jakich godzinach ma ona pełnić dyżur nocny w piątki i soboty. Ten sam zarzut dotyczy zresztą wszystkich wymienionych w załączniku nr 2 aptek. Jak wynika z treści odpowiedzi na skargę oraz oświadczenia złożonego przez pełnomocnika organu na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 24 września 2008r., do tej pory wykonanie nieprecyzyjnych zapisów uchwał podejmowanych w latach poprzedzających rok 2008, regulował zwyczaj oraz - najprawdopodobniej - porozumienie pomiędzy właścicielami poszczególnych aptek. Okoliczność ta nie może jednak zmieniać oceny, że poddana aktualnie kontroli sądowej uchwała w części kwestionowanej przez skarżącego, uchybia podstawowym zasadom techniki legislacyjnej, zgodnie z którymi prawo - zwłaszcza nakładające obowiązki na określone podmioty - nie może nasuwać żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Uchwała narusza w tym zakresie art. 94 ust. 2 Prawa farmaceutycznego z uwagi na fakt, że nie ustala rozkładu pracy aptek ogólnodostępnych w porze nocnej, niedziele, święta i dni wolne od pracy - jak przepis ten nakazuje - a więc nie określa godzin w jakich konkretne apteki miałyby w tym czasie pracować.

To uchybienie powołanemu wyżej przepisowi powodowało konieczność stwierdzenia nieważności uchwały w części, o jakiej mowa wyżej, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt I wyroku na podstawie art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a.

Pozostałe zawarte w skardze zarzuty nie są zasadne.

Ad.1.Pogląd, że zaskarżona uchwała jest aktem prawa miejscowego nie jest pomiędzy stronami sporny. Stanowisko takie należy podzielić mając także na uwadze orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 3 października 2006r., sygn. akt IIISA/Wr 185/06, wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 czerwca 2006r., IIISA/Kr 226/06). Zawarty w skardze zarzut dotyczący naruszenia przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2000r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (t.j.Dz.U. z 2007r., nr 68, poz. 449), stracił na aktualności w dacie orzekania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny z uwagi na podjęcie przez Zarząd Powiatu uchwały z dnia [...] nr [...]. W uchwale tej, organ zmienił treść § 3 zaskarżonej uchwały w ten sposób, że otrzymał on następujące brzmienie: "uchwała wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa." Tym samym, uwzględnił zarzut skarżącego zawarty w wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa i przyjął, że uchwała ustalająca rozkład godzin pracy aptek ogólnodostępnych podjęta w trybie art. 94 ust.2 Prawa farmaceutycznego, jest aktem prawa miejscowego. Powyższy zapis zmienił zakwestionowaną w skardze treść § 3 uchwały nr [...] doprowadzając do stanu zgodnego z prawem. Dlatego ta część uchwały nie mogła podlegać stwierdzeniu nieważności, a skarga w tym zakresie podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Ad.2 i 4. Nie można zgodzić się ze skarżącym, że ustalając dyżury aptek ogólnodostępnych w niedziele, święta i dni wolne od pracy, Zarząd Powiatu naruszył art. 94 ust.1 Prawa farmaceutycznego poprzez nieuwzględnienie przesłanki dostosowania rozkładu do potrzeb ludności. Argumenty zwalczające to stanowisko, przedstawione w odpowiedzi organu na skargę są przekonujące i nie można im odmówić logiki. Brzmienie przepisu art. 94 ust.1 Prawa farmaceutycznego zakłada, że każdy mieszkaniec powiatu winien mieć zapewnioną dostępność do świadczeń realizowanych przez apteki ogólnodostępne także w nocy i dni wolne od pracy. Taki zapis ustawy jest konsekwencją roli jaką ustawodawca przypisał aptekom jako placówkom ochrony zdrowia publicznego (art. 86 ust.1 prawa farmaceutycznego). Zrozumiałym założeniem organu powiatu - przy ustalaniu rozkładu godzin pracy aptek - jest przyjęcie, że prawo każdego mieszkańca powiatu, o jakim mowa w art. 94 ust.1 będą realizować apteki znajdujące się w dwóch największych ośrodkach powiatu, tj. w S. i w P. W tych miastach zapotrzebowanie na korzystanie z dyżurów aptek w dni inne niż powszednie oraz w nocy jest z pewnością największa, także z uwagi na dyżurujące 24 godziny na dobę placówki służby zdrowia. Oczywiście rację ma skarżący, że przy ustalaniu rozkładu godzin pracy aptek ogólnodostępnych zalecana jest konsultacja z właścicielami poszczególnych placówek celem wyjaśnienia faktycznej możliwości realizacji przez nie dostępności do leków i materiałów medycznych przez całą dobę w określone dni w roku. Dotyczy to w szczególności aptek jednoosobowych lub takich, gdzie zatrudniony jest tylko jeden farmaceuta. Z pewnością warunki danej placówki, możliwość zatrudnienia drugiego farmaceuty czy zorganizowania zastępstwa, winny być brane pod uwagę przy określeniu częstotliwości dyżurów pełnionych przez taką aptekę bądź ustaleniu zmniejszonej liczby godzin jej pracy w tym tygodniu, w którym pełni dyżur w nocy lub w dzień wolny od pracy. Konsultacja, o jakiej mowa wyżej nie może jednak oznaczać całkowitego zwolnienia danej apteki z pełnienia dyżurów w dni inne niż powszednie oraz w nocy, jak chciałby tego skarżący. Nie można bowiem zapominać, że w ustawie Prawo farmaceutyczne znajdują się zapisy, które nakazują kierownikowi apteki takie zorganizowanie pracy, aby zapewnić dostępność do świadczeń także podczas jego nieobecności spowodowanej urlopem lub chorobą (art. 88 ust.4 ustawy). Oznacza to - w powiązaniu z rolą każdej apteki jako placówki ochrony zdrowia publicznego oraz z treścią art. 94 ust 1 i łączącymi się z tym ustawowymi gwarancjami każdego mieszkańca powiatu do dostępności świadczeń pełnionych przez apteki także w nocy i dni wolne od pracy - że ustawodawca nie uzależnił wykonywania przez aptekę ogólnodostępną realizacji zadań określonych w art. 86 ust.2 Prawa farmaceutycznego, od indywidualnych i konkretnych warunków, w jakich dana placówka funkcjonuje. Pełnienie dyżurów nocnych i podczas dni wolnych od pracy wchodzi w zakres ustawowych zadań aptek ogólnodostępnych i do kierownika apteki należy takie zorganizowanie pracy, aby placówka ten obowiązek mogła realizować. Tym samym, uchwała organu powiatu ustalając dla apteki prowadzonej przez skarżącego nakaz realizacji świadczeń w porach nocnych i w dni wolne od pracy, podjęta w trybie art. 94 ust.2, nie może co do zasady naruszać konstytucyjnych praw skarżącego, przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej czy też ingerować w jego życie prywatne bądź naruszać prawo do ochrony życia rodzinnego. Praca w godzinach nocnych i w dniach wolnych od pracy jest bowiem wpisana w ustawowe zadania każdej apteki.

Jeśli chodzi o rozkład godzin pracy aptek ogólnodostępnych zawarty w załączniku nr 1 do zaskarżonej uchwały, to nie można mu zarzucić naruszenia prawa. W szczególności, odpowiada on wymogom art. 94 ust. 1 i 2 Prawa farmaceutycznego, jest sformułowany w sposób nie nasuwający wątpliwości, po zasięgnięciu opinii wymaganych ustawą. S. i P. to najważniejsze ośrodki powiatu i konieczność zapewnienia mieszkańcom dostępu do aptek w godzinach określonych w załączniku jest oczywista. Wprawdzie ze stanowiska prezentowanego zarówno w skardze jak i w pismach kierowanych do organu wynika, że E. M. nie kwestionuje zasadności uchwały w tej części, niemniej jednak z uwagi na zawarty w skardze wniosek o stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu w całości, Wojewódzki Sąd Administracyjny rzekł jak w pkt II wyroku w oparciu o art. 151 p.p.s.a.

Orzeczenie zawarte w pkt III wyroku oparto o art. 152, zaś w pkt IV o art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.