Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1968/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-05-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Minister Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 121 art. 122 art. 119
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Antas, sędzia WSA Monika Kramek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 maja 2021 r. sprawy ze skargi G. Ł. na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia [...] września 2020 r. znak: [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Zdrowia postanowieniem z [...] września 2020 r. [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. i art. 119 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r. poz. 1314, ze zm.- dalej upea), po rozpatrzeniu zażalenia G. Ł. - uchylił postanowienie [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z [...] lutego 2020 r. znak: [...] nakładające grzywnę w celu przymuszenia - w zakresie wykonania obowiązku szczepienia ochronnego przeciwko inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B - a w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 122 § 1 upea grzywnę w celu przymuszenia nakłada organ egzekucyjny, który doręcza zobowiązanemu: odpis tytułu wykonawczego zgodnie z art. 32 upea i postanowienie o nałożeniu grzywny. Stosownie do § 3 ww. przepisu zobowiązanemu służy m.in. prawo wniesienia zażalenia na to postanowienie. W zażaleniu na postanowienie o zastosowaniu grzywny w celu przymuszenia nie jest dopuszczalne powoływanie okoliczności wskazanych w art. 33 upea.

Dalej wyjaśnił, że w stosunku do małoletniego S. Ł. obowiązek szczepienia p-ko inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B nie jest już wymagalny, nie można było zatem wymagać jego wykonania.

Organ wskazał, że grzywna określana jest jako środek służący zmuszeniu zobowiązanego do wykonania obowiązku przez dolegliwość finansową. W tej sprawie ma na celu przymuszenie skarżącego do poddania małoletniego dziecka szczepieniom wymienionym w tytule wykonawczym. Skoro obowiązek ten nadal istnieje, to zasadne jest także nałożenie grzywny. Ustawodawca w art. 121 § 2 upea wskazał, iż każdorazowo grzywna nie może przekraczać 10 000 zł, a wielokrotnie nakładania łącznie 50 000 zł. oraz nie może być nadmierna.

Minister Zdrowia podał, że postępowanie PPIS w [...] zakończyło się wydaniem [...] kwietnia 2016 r. tytułu wykonawczego.

Następnie wyjaśnił, że podstawą prawną nałożenia obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, który zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 ww. ustawy w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. niepełnoletniej) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą pieczę, albo jej opiekun faktyczny (zwykle są to rodzice).

Odnośnie zarzutów do postępowania egzekucyjnego organ zaznaczył, że nie podlegają one kontroli w tej sprawie. Podniósł też, że skarżący zarzucił niezbadanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej tytułu wykonawczego i powołując się na art. 16 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta wyraził opinię o nieistnieniu obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym.

Odnosząc się do tego zarzutu Minister stwierdził, że istotnie zgodnie z art. 16 ww. ustawy pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody. W przypadku pacjenta małoletniego przedstawiciel ustawowy ma prawo do wyrażenia zgody na przeprowadzenie badania lub udzielenie innych świadczeń zdrowotnych przez lekarza. Konieczność uzyskania zgody pacjenta lub opiekuna prawnego dziecka, której uzyskanie obciąża lekarza, wynika z art. 32 ust. 1- 2 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Minister podkreślił, że w przypadku jednak obowiązkowych szczepień, obowiązek ich wykonania wynika wprost z ustawy, a brak zgody szczepionego bądź jego przedstawiciela ustawowego nie zmienia faktu istnienia tego obowiązku.

Dalej dodał, że na rodzicu małoletniego dziecka spoczywał obowiązek zgłoszenia się do lekarza w celu przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych, którego skarżący nie podjął.

Skargę na ww. postanowienie złożył G. Ł. w części, zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1) art. 33 § 1 pkt 2 upea poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień u małoletniego S. Ł. jest wymagalny i zasadnym jest nałożenie na skarżącego grzywny w celu przymuszenia do zaszczepienia, podczas gdy obowiązek szczepień u małoletniego syna skarżącego został odroczony do dnia 11 listopada 2020 r., co skutkuje również niewykonalnością obowiązku,

2) art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli,

3) art. 5 ust. 1 pkt 1 b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (dalej rozporządzenie) poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego S. w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych szczepionek, jedynie podnosząc, że terminy realizacji obowiązku są uwarunkowane zaleceniami, jakie definiuje Program w zależności od kalendarzowego wieku dziecka,

4) art. 33 § 1 pkt 2 upea w zw. z § 3 rozporządzenia poprzez uznanie, iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżący może zaszczepić syna w terminie przewidzianym w treści Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r., tj. do ukończenia przez dziecko 6 roku życia, 15 roku życia, 19 roku życia,

5) art. 124 § 1 i 2 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 126 kpa w zw. z art. 18 upea poprzez niewskazanie aktu prawnego, z którego wynika wymagalność opisanego obowiązku, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek ten jest wymagalny oraz niewskazanie którego szczepienia dotyczy postępowanie,

6) art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i umorzenie postępowania.

Jako podstawę prawną postanowienia podano art. 5 ust.1 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych oraz Program Szczepień Ochronnych. Skarżący podniósł, że Program Szczepień Ochronnych nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego określonym w art. 87 Konstytucji RP, może mieć zatem wyłącznie charakter wewnętrzny, obowiązujący jedynie jednostki organizacyjnie podległe organowi wydającemu. Nie może zatem stanowić podstawy decyzji wobec obywateli, jest on jedynie aktem stosowania prawa, w ramach którego nie mogą być nakładane na obywateli obowiązki.

Skarżący stwierdził, że jest związany rozporządzeniem, które wskazuje p-ko jakim chorobom musi być dziecko zaszczepione i w jakim przedziale wiekowym. Nie jest jednak związany Komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego, który konkretyzuje wiek dziecka, jak i ilość dawek, jest to bowiem akt prawa wewnętrznego wiążący wyłącznie podmioty podległe Głównemu Inspektorowi Sanitarnemu.

W skardze podkreślono, że obowiązki wiążące obywateli Rzeczypospolitej Polskiej muszą wynikać z aktów prawa wymienionych w art. 87 Konstytucji (tj. Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia). Ponadto gwarancją przestrzegania przez organy Państwa konstytucyjnych wolności i praw obywateli jest art. 31 ust. 3 Konstytucji, który wskazuje, iż ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób.

Zdaniem strony nie jest dopuszczalne nakładanie na obywateli dodatkowych obowiązków, w tym w zakresie terminów i ilości podania poszczególnych dawek szczepień, w drodze Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, co powoduje brak możliwości wyprowadzania terminu wymagalności poszczególnych szczepień z tego Komunikatu.

Rada Ministrów do dziś nie wydała programu zwalczania chorób zakaźnych w zakresie szczepień ochronnych, zatem jedynym aktem wiążącym obywateli jest rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z dnia 18 sierpnia 2011 r. Przedmiotowy akt prawny określa, iż obowiązek szczepienia przeciw Haemophilus influenzae typu b obejmuje dzieci od 7 tygodnia życia do ukończenia 6 roku życia, przeciw gruźlicy obejmuje dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15 roku życia, a przeciwko pozostałym chorobom do ukończenia 19 roku życia. Zdaniem skarżącego jest zatem jeszcze czas na zaszczepienie dziecka przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym, a więc obowiązek nie jest wymagalny.

Ponadto, postanowienie nie spełnia wymogów przewidzianych w art. 124 § 2 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a., co powoduje konieczność jego uchylenia. W treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia organ nie odwołał się do ustaleń faktycznych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Organ powołując się na wymagalność obowiązku poddania szczepieniom małoletniego syna zobowiązanego nie wskazał nawet, przeciwko którym chorobom ma być on zaszczepiony. W toku postępowania organ egzekucyjny nie ustalił, czy lekarz wzywał skarżącego do stawienia się w przychodni celem przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego.

Jak wskazano w skardze, obowiązujące w Polsce przepisy dotyczące obowiązku szczepień ochronnych niezaprzeczalnie stanowią ingerencję w prawo do prywatności (prawo do decydowania o życiu osobistym) wyłączając możliwość podjęcia przez osoby obowiązane do poddania się obowiązkowym szczepieniom lub ich opiekunów prawnych lub faktycznych decyzji o odmowie poddania się szczepieniom. Obowiązek ten stanowi zatem ingerencję w zasadę autonomii (samostanowienia) jednostki wiążącą się ściśle z nakazem poszanowania godności ludzkiej, a konkretnie z prawem decydowania przez nią o świadczeniach zdrowotnych, którym chce się ona poddać. Ograniczenia powyższego prawa zgodnie z art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności mogą być wprowadzane jedynie w drodze ustawy i muszą być konieczne w demokratycznym społeczeństwie, m.in. z uwagi na ochronę zdrowia i moralności. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw, zaś istotą wolności i praw jest godność człowieka. W ocenie skarżącego godność ta jest odbierana dzieciom poprzez przymusowe poddawanie ich ryzyku utraty zdrowia i życia w wyniku szczepień, bez jednoczesnego stworzenia odpowiedniego systemu zabezpieczeń tych praw, chociażby w postaci wsparcia ze strony Państwa w przypadku powikłań.

Skarżący wskazał, że organy przyjmują, że niedotrzymanie przez opiekunów prawnych terminów wynikających z Komunikatu GIS oznacza niedopełnienie obowiązku zaszczepienia dziecka, mimo że nie jest on prawem powszechnie obowiązującym, co skutkuje grzywną w celu przymuszenia. Powyższe jest niezgodne z wymogiem wprowadzenia ograniczenia prawa do prywatności w drodze ustawy, a nie aktu niższego rzędu.

Skarżący podniósł, że jedną z przesłanek ograniczenia prawa do prywatności jest konieczność wprowadzonego ograniczenia. Skarżący przedstawił wątpliwości co do niezbędności stosowania tak daleko idących środków jak szczepienia i wyraził przekonanie, że wprowadzenie obowiązku szczepień nie było niezbędne, gdyż ryzyko wystąpienia epidemii chorób zakaźnych nie jest realne.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie było postanowienie Ministra Zdrowia z [...] września 2020 r. uchylające postanowienie [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z [...] lutego 2020 r. w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia, w części pkt 2, tj. w zakresie w jakim wzywa do wykonania obowiązku szczepienia ochronnego przeciwko inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B, a w pozostałym zakresie utrzymujące w mocy zaskarżone postanowienie.

Na wstępie zaznaczyć należy, że zarzuty skargi podważające istnienie obowiązku, tryb szczepień ochronnych, wskazujące na niewykonalność obowiązku, jak i prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ w tym postępowaniu, które - co wymaga podkreślenia - dotyczyło nałożenia grzywny w celu przymuszenia do wykonania opisanych szczepień ochronnych, nie mogły być przedmiotem kontroli, bowiem dotyczą przesłanek, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 5, 6 i 9 u.p.e.a.

W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że niedopuszczalne jest zgłaszanie w zażaleniu na postanowienie w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia okoliczności wskazanych w art. 33 u.p.e.a., gdyż zażalenie takie stanowiłoby w istocie zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego : w Gorzowie Wlkp. z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Go 61/12, w Krakowie z dnia 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt II I SA/Kr 1099/11, dostępne CBOSA).

Mając zaś na uwadze zarzuty naruszenia art. 124 § 2 k.p.a., wady nieważności zaskarżonego postanowienia oraz art. 119 § 1 u.p.e.a., Sąd zauważa, że o rozstrzygnięciu zdecydowała zgodność badanych postanowień z przepisami art. 119 – 126 u.p.e.a..

Przypomnieć bowiem trzeba, że podstawę prawną kontrolowanych orzeczeń stanowił art. 119 u.p.e.a., zgodnie z którym grzywnę w celu przymuszenia nakłada się, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania albo obowiązku wykonania czynności, a w szczególności czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego. Grzywnę nakłada się również, jeżeli nie jest celowe zastosowanie innego środka egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym.

Wysokość takiej grzywny, w zależności od charakteru egzekwowanego obowiązku, reguluje art. 121 u.p.e.a. Zgodnie zaś z art. 122 u.p.e.a. grzywnę w celu przymuszenia nakłada organ egzekucyjny, który doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego oraz postanowienie o nałożeniu grzywny, które powinno zawierać: 1) wezwanie do uiszczenia nałożonej grzywny w oznaczonym terminie z pouczeniem, że w przypadku nieuiszczenia grzywny w terminie zostanie ona ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, 2) wezwanie do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym w terminie wskazanym w postanowieniu.

Zobowiązanemu -niezależnie od prawa zgłoszenia zarzutów i wniesienia zażalenia w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego art. 33 i 34 u.p.e.a. - służy prawo wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny – art. 122 § 3 u.p.e.a.

Grzywna w celu przymuszenia stanowi ustawowy środek egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym (art. 1a pkt 12b u.p.e.a.), znajdujący zastosowanie w sytuacjach określonych w art. 119 u.p.e.a., m. in. wówczas gdy egzekucja dotyczy wykonania czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego.

Taka sytuacja miała miejsce w tej sprawie, dotyczącej wyegzekwowania obowiązku poddania małoletniego dziecka skarżącego obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Skarżący sprawuje bowiem opiekę nad małoletnim synem S. Ł.urodzonym [...] kwietnia 2014 r., a więc na nim spoczywa odpowiedzialność wynikająca z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2013 r., poz. 94 ze zm.), stanowiącego, że w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnim lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r. poz. 159 i 742).

Jak ustalono w toku postępowania skarżący nie poddał syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co skutkowało wszczęciem postępowania egzekucyjnego poprzez wydanie tytułu wykonawczego przez wierzyciela – to jest Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] w dniu [...] kwietnia 2016 r.

Wobec niewykonania opisanego obowiązku, organ egzekucyjny, którym w tej sprawie był [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...], działający w na podstawie porozumienia z Wojewodą [...] prawidłowo zastosował ww. środek egzekucyjny.

Słusznie bowiem wyjaśnił organ, że stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 tej ustawy jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnim lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Z art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Musi to być zatem badanie wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3). Po badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4). W przypadku, gdy badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5). Wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego musi być zatem każdorazowo poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym. Niemniej art. 17 ust. 3 i 4 ww. ustawy nie można wykładać tak jak tego domaga się skarżący, to jest, że badanie kwalifikacyjne stanowi przesłankę, od której w ogóle zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 7 ustawy o zapobieganiu, urodzenie żywego dziecka nakłada na osobę wystawiającą zaświadczenie o żywym urodzeniu, obowiązek założenia karty uodpornienia oraz książeczki szczepień. Natomiast w myśl art. 17 ust. 9 tej ustawy, do obowiązków lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną należy powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych.

Wymienione wyżej obowiązki ustawowe uszczegółowione zostały w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 182, poz. 1086 ze zm.). Rozporządzenie to określiło wiek i grupy osób objętych obowiązkiem szczepień, kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia i sposób prowadzenia szczepienia oraz szczegółowe zasady dotyczące prowadzenia dokumentacji i sprawozdawczości ze szczepień z podaniem form, rodzajów, wzorów, terminów i sposobu obiegu dokumentów.

Obowiązek szczepień ochronnych jest zatem ściśle uregulowany prawnie a profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych (art. 68 ust. 4 Konstytucji RP), w realizacji którego opracowuje się Program Szczepień Ochronnych, który jest modyfikowany corocznie stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej.

Dodać należy, że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z tzw. klauzuli sumienia, to jest uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem się na art. 16 ustawy o prawach pacjenta. Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie art. 16 tej ustawy znajduje zastosowanie tylko wtedy, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej (art. 15). Taką zaś odrębną ustawą jest niewątpliwie ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która nakłada obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz przeciwnie - statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Wyłącznie w sytuacji wskazań lekarskich, to jest gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Oznacza to, że ustawa z 5 grudnia 2008 r. stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta (por. wyroki NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 338/13 i z dnia 4 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1509/13).

Tym samym, powoływanie się przez skarżącego na konstytucyjną gwarancję wolności i praw człowieka, nie znajduje uzasadnienia. Obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu ma bowiem oparcie w Konstytucji RP, a przede wszystkim w art. 31 ust. 3. Przepis ten stanowi, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Związek pomiędzy szczepieniami ochronnymi a ochroną zdrowia społeczeństwa jest oczywisty, przede wszystkim chronione powinny być inne osoby narażone w ten sposób na rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych (por. wyżej przytoczone wyroki NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r. i z dnia 4 lutego 2015 r. oraz z dnia 12 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 1312/13 i II OSK 97/13, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jednocześnie wskazać należy, że zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Rozporządzenie odsyła do tzw. kalendarza szczepień. Programy szczepień na poszczególne lata precyzyjnie zaś wskazują, przeciwko jakim chorobom zakaźnym i w jakim miesiącu życia i roku życia, powinno zostać zaszczepione dziecko. Jednocześnie do realizacji Programu Szczepień Ochronnych mogą być użyte wszystkie zarejestrowane i dostępne w Polsce preparaty szczepionek o różnym stopniu skojarzenia, a schemat szczepienia powinien być zgodny z zaleceniami producenta. Tytuł wykonawczy w niniejszej sprawie obejmuje zaś obowiązek szczepień niezrealizowanych, mimo konieczności ich odbycia w okresie wskazanym w kalendarzu szczepień i mimo nieukończenia przez syna skarżącego wieku wymaganego kalendarzem do odbycia tych szczepień. Oznacza to, że obowiązek poddania dziecka skarżącego szczepieniom wymienionym w tytule wykonawczym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy i nie zmienia tej oceny fakt, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu Program Szczepień Ochronnych na dany rok.

W komunikacie tym wydanym na podstawie delegacji ustawowej określonej w art. 17 ust. 11 ustawy zawarte są specjalistyczne informacje z zakresu medycyny dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczenienia, nie można zaś z niego wywieść dodatkowych norm, niż te wynikające z ustawy i rozporządzenia (zob. NSA w wyroku z dnia 12 czerwca 2014 r. sygn. akt II OSK 1312/13).

Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. W związku z tym nie można skutecznie podnosić zarzutu braku wymagalności obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom, wskazując na brak badania kwalifikacyjnego i prawo do odmowy poddania się temu badaniu na podstawie art. 16 ustawy o prawach pacjenta. Badanie takie może być wykonane bezpośrednio przed wykonaniem szczepienia, zaś odmowa poddania się temu badaniu, która w konsekwencji uniemożliwia wykonanie szczepienia, jest w istocie odmową poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu, któremu nie można przeciwdziałać wykorzystując art. 16 ustawy o prawach pacjenta.

Wyłącznie dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko powikłań poszczepiennych, są zwolnione z ww. obowiązku. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu ustania przeciwwskazań. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej.

W tej sprawie nieprzeprowadzenie badania kwalifikacyjnego spowodowane było niestawieniem się skarżącego z synem na badanie kwalifikacyjne i szczepienie w podmiocie leczniczym. Skarżący nie dostarczył zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniach medycznych do wykonania szczepienia obowiązkowego.

Po upływie terminu szczepień wynikającego z obowiązującego Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, obowiązek zaszczepienia dziecka stał się wymagalny.

Orzeczona grzywna (co do wysokości) jest zgodna z art. 121 § 1 u.p.e.a., a wydane postanowienia nie naruszają prawa, w tym art. 10 § 1 i 77 § 1 k.p.a. oraz 81 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a.

Z podanych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - na podstawie art. 151 p.p.s.a - oddalił skargę.