Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1488/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 16 par. 1, art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Przemysław Żmich Protokolant starszy referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2017 r. sprawy ze skargi X. w P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2016 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego X w P. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

ISA/Wa 1488/16

UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku X w P. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia [...] sierpnia 1963 r. nr [...], Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] stwierdziło, że nieruchomość rolna objęta księgą wieczysta KW nr [...], o obszarze [...] ha, stanowiąca własność H. K., położona w B., powiat [...], podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] w uzasadnieniu decyzji wskazało, że nieruchomość B. t.1 k.1 o powierzchni [...] ha, stanowiła w dniu wejścia w życie dekretu (13 września 1944 r.) współwłasność spadkobierców A. K., zaś nieruchomość B. t.1 k.7 (wówczas objęta KW nr [...]) o obszarze [...] ha, własność H. K. i tworzyła z nią jedną gospodarczą całość, tym samym podlegała przejęciu na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Organ wskazał, że nieruchomość objęta t.1 k.7 nie została faktycznie przejęta na cele reformy rolnej, a do czasu wydania rozstrzygnięcia jej część została zbyta. Z uwagi na to, że nabywcy działek działali w dobrej wierze w zaufaniu do ksiąg wieczystych, zbyte działki, których obszar na dzień [...] sierpnia 1963 r. wynosił [...] ha, wyłączono od przejęcia. Zgodnie z tym organ orzekł o przejęciu wyłącznie pozostałej, nie zbytej jeszcze części nieruchomości objętej KW nr [...], o obszarze [...] ha, która wraz z nieruchomością B. t.1 k.1 podpadała pod przepisy dekretu.

Następnie Minister Rolnictwa decyzją z dnia [...] listopada 1963 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołań I. H. i R. K., utrzymał w mocy decyzję Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1963 r.

Minister Rolnictwa podniósł, że w dniu wejścia w życie przepisów dekretu, H. K. była właścicielką nieruchomości B. t.1 k.7 (KW [...]) o powierzchni [...] ha i współwłaścicielką nieruchomości B. t.1 k.1 o powierzchni [...] ha. W związku z tym łączna powierzchnia tych nieruchomości przekraczała normy obszarowe określone w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, zgodnie z którym przejęciu na cele reformy rolnej podlegały nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych.

Wnioskiem z dnia 14 kwietnia 2006 r. (uzupełnionym w dniu 9 maja 2006 r.) S. K., zwrócił się do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa z dnia [...] listopada 1963 r., nr [...] wydanej w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej nieruchomości położonej w B., dla której obecnie prowadzona jest księga wieczysta KW nr [...], stanowiącej działkę [...] o powierzchni [...] ha i decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1963 r., nr [...]. Wnioskodawca wskazał, że dworek i zespół parkowy nie podlegały pod działanie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż nie miały charakteru nieruchomości ziemskiej w rozumieniu wskazanego dekretu W związku z tym, zdaniem wnioskodawcy, nie ulega wątpliwości, że decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1963 r. i decyzja Ministra Rolnictwa z dnia [...] listopada 1963 r. wydane zostały bez żadnej podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 Kpa). Wnioskodawca podniósł również, że zaskarżone decyzje nie zostały doręczone S. K.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] stwierdził nieważność decyzji Ministra Rolnictwa z dnia [...] listopada 1963 r nr [...] i utrzymanej nim w mocy decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1963 r., nr [...].

Organ nadzoru na wstępie rozważań dotyczących prawidłowości decyzji Ministra Rolnictwa z dnia [...] listopada 1963 r. zwrócił uwagę, uwagę, że została ona wydana w stosunku do części nieruchomości objętej księga wieczystą B. tom 1 karta 7 o powierzchni [...] ha, zaś w złożonym wniosku nieprecyzyjnie podano powierzchnię tej nieruchomości, wskazując, że obejmowała ona [...] ha. Jednakże mając na względzie, że prowadzone postępowanie nie ma na celu ponownego otwarcia postępowania zwykłego, organ przyjął, że brak precyzji w odniesieniu do nieruchomości stanowiącej przedmiot badanej decyzji, nie ma wpływu na zakres postępowania nieważnościowego dotyczącego decyzji Ministra Rolnictwa z dnia [...] listopada 1963 r. i utrzymanego nią orzeczenia PWRN w [...] z dnia [...] sierpnia 1963 r.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w uzasadnieniu decyzji podkreślił, że zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu na cele związane z reformą rolną przechodziły niezwłocznie bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa, nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli spełniały przesłanki powierzchniowe określone w tym przepisie. Z przepisu wynika wprost, że prawo własności nieruchomości ziemskich określonych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu przeszło na Skarb Państwa z mocy prawa z dniem wejścia w życie tego dekretu, zaś decyzje wydawane na podstawie § 5 rozporządzenia, miały jedynie charakter deklaratoryjny. Zatem na własność Państwa przechodziły nieruchomości, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał określone normy powierzchniowe, przy czym sformułowanie "rozmiar łączny" dowodzi, że określone normy obszarowe odnosiły się do łącznej powierzchni nieruchomości ziemskiej. O łącznym rozmiarze decydowało więc kryterium własności i gospodarcze przeznaczenie całego majątku, a nie powierzchnia każdej z osobna nieruchomości (zob. wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 851/05, LEX nr 320601). Organ wskazał, ze w rozpatrywanej sprawie trzeba mieć na uwadze, że nieruchomość objęta zaskarżonym decyzjami stanowiła wyłączną własność H. K. - o czym świadczy treść zamkniętej księgi wieczystej B. tom 1 karta 7. W związku z tym, pomimo, że H. K. i A. K. byli małżeństwem, nie można przyjąć za ówczesnym organem, że obie nieruchomości, o których mowa w kontrolowanej decyzji Ministra Rolnictwa, stanowiły jedną całość gospodarczą i z tego względu należało je potraktować łącznie. Organ podkreślił, że jest to argument pozaprawny, gdyż dekret nie przewidywał takiego kryterium. Pojęcie jedna całość gospodarcza nie występuje w przepisach dekretu, zatem nie może stanowić argumentu w postępowaniach dotyczących przejmowania nieruchomości na cele reformy rolnej.

Zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi poczynione ustalenia dowodzą, że zarówno przed 1 września 1939 r., jak w dniu wejścia w życie dekretu, nie istniała jedna nieruchomość, lecz faktycznie dwie - nieruchomość objęta księgą wieczystą B. tom 1 karta 7 (własność H. K.) i nieruchomość objęta księgą wieczystą B. tom 1 karta 1 (własność A. K., a od [...] czerwca 1941 r. współwłasność jego spadkobierców). Dlatego przy ocenie podpadania pod przepisy dekretu, każda z tych nieruchomości powinna być przeanalizowana osobno. W związku z tym, prawidłowa ocena nieruchomości objętej kw B. tom 1 karta 7, pod kątem przepisów dekretu, prowadzi do wniosku, że nieruchomość ta nie mogła zostać przejęta na cele reformy rolnej, gdyż jej areał nie spełniał warunków określonych w przepisach dekretu. Tym samym nie było podstaw, aby część wymienionej nieruchomości, objęta kontrolowaną decyzją Ministra Rolnictwa, przeszła na własność Skarbu Państwa na mocy dekretu.

Zdaniem organu poczynione ustalenia dowodzą, że wydając orzeczenie z dnia [...] listopada 1963 r., ówczesny Minister nie miał podstaw aby arbitralnie przyjąć, że w dniu wejścia w życie dekretu, nieruchomość zapisana w księdze wieczystej B. t.1 k.7 o powierzchni [...] ha (własność H. K.), wraz z nieruchomością będącą współwłasnością po zmarłym A. K., objętą księgą wieczystą B. t.1 k.1 o powierzchni [...] ha, zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu podlegała przejęciu na cele reformy rolnej.

Od decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2016 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wniósł X w P.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku po rozpatrzeniu wniosku X w P. – utrzymał w mocy zaskarżona decyzję.

Dokonując oceny rozstrzygnięcia Ministra Rolnictwa z dnia [...] listopada 1963 r. organ podzielił stanowisko prezentowane przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w decyzji z dnia [...] maja 2016 r., że w postępowaniu występują dwie nieruchomości i przy weryfikacji podpadania pod przepisy dekretu, każda z nich powinna być przeanalizowana osobno. Na podstawie wpisów zamieszczonych w księgach gruntowych nieruchomości B. t.1 k.7 i B. t.1. k.1 organ ustalił, że dniu 1 września 1939 r. istniała nieruchomość B. t. 1 k. 1, o obszarze [...] ha, (należąca do spadkobierców A. K.) oraz B. t. 1 k. 7, o powierzchni [...] ha (stanowiąca własność H. K.).

Zdaniem organu nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydając decyzję z dnia [...] maja 2016 r. zastosował błędną interpretację sformułowania rozmiar łączny, w konsekwencji czego uznał, że areał objętej prowadzonym postępowaniem nieruchomości, tj. [...] ha, wchodzącej w skład KW [...] B. t. 1 k. 7, nie spełniał warunków określonych w przepisach dekretu.

Organ wskazał, że w orzecznictwie podkreśla się, że wykładnię pojęcia rozmiar łączny należy dokonać w oparciu o kryterium własności. Niedopuszczalne jest sumowanie areałów dwóch nieruchomości, należących do innych podmiotów. Badanie prawidłowości przejęcia na podstawie dekretu powinno zostać przeprowadzone wobec działki o powierzchni [...] ha, należącej do nieruchomości B. t. 1 k. 7.

Według organu jasne i niedwuznaczne naruszenie przepisów prawa - już w jego warstwie literalnej – miało miejsce w decyzji Ministra Rolnictwa z dnia [...] listopada 1963 r., znak: [...]. Jak wskazuje art. 2 ust. 1 pkt e dekretu, na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Zatem według organu II instancji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w decyzji z dnia [...] maja 2016 roku, nr [...] prawidłowo stwierdził, że objęty prowadzonym postępowaniem obszar nie podpada pod reformę rolną, gdyż jego powierzchnia była mniejsza, niż określona w przepisie, wymagana minimalna norma obszarowa.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2016r. nr [...] utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję tegoż Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2016r. nr [...] stwierdzającą nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] listopada 1963r. znak [...] i utrzymanej nim w mocy decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1963r. znak [...] Po uznającej, że nieruchomość rolna zapisana w KW nr [...] o obszarze [...] ha, własność H. K. położona w B. pow. [...] podpada pod działanie art. 2 ust. 1 pkt. e dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. nr 3 poz. 13 z 1945r.) wniósł X w P.

Wnosił o 1. o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2016r. nr [...] ze względu na naruszenie prawa materialnego, tj.

art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 3 poz. 13) z 1945r. poprzez jego niewłaściwą interpretację oraz prawa procesowego, tj.:

art. 156 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016r. poz. 23) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.

W uzasadnieniu skargi skarżący zwrócił uwagę, ze nieruchomość zapisana w KW [...] przed wejściem w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej stanowiła wyłączną własność A. K., zmarłego dnia [...] czerwca 1941 r. Na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego dla miasta [...] z [...] października 1951 r. w sprawie sygn. Akt [...], do spadku na podstawie dziedziczenia ustawowego zostali powołani, [...] żona H. K., dzieci - syn [...] A. K., S. K., R. K. wszyscy po ¼ części.

Skarżący podkreślił, że przejęcie na cele reformy rolnej nieruchomości w B. nastąpiło z mocy prawa z dniem 13 września 1944 r., kiedy współwłaścicielami majątku w B. byli wskazani powyżej spadkobiercy – H. K., A. K. (syn), S. K. i R. K. W sytuacji więc, kiedy H. K. była współwłaścicielką nieruchomości o pow. [...] ha a ponadto właścicielką nieruchomości o pow. [...] ha, to prawidłowo, zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, cała nieruchomość zarówno ta, która była współwłasnością H. K. i spadkobierców jak i ta, która stanowiła jej własność, przeszły na cele reformy rolnej.

Skarżący wskazał na istotny jego zdaniem fakt, że prawo własności nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej przeszło na Skarb Państwa z mocy prawa z dniem wejścia w życie tego dekretu, zaś § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. miał służyć do rozstrzygania przypadków spornych.

W tej sytuacji zarówno decyzja z [...] sierpnia 1963 r. jak decyzja z [...] listopada 1963 r. nie mogły orzekać o przejęciu na cele reformy rolnej nieruchomości w B., bo z mocy prawa przedmiotowa nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r., a jedynie wskazane orzeczenia wyjaśniły, że także i nieruchomość rolna zapisana w KW [...] o pow. [...] ha podpadała pod działanie przepisów dekretu.

Skarżący zwrócił również uwagę, ze organ nie przeprowadził postępowania nadzwyczajnego, lecz przeprowadził postępowanie zwykłe w przedmiotowej sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie i podtrzymał w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zaskarżonych aktów i czynności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dacie ich wydania. W wyniku dokonanej oceny Sąd stwierdza, ze skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] maja 2016 r. naruszają prawo w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania.

Obie wymienione decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zostały wydane w postępowaniu nieważnościowym na wniosek S. K. z dnia 14 kwietnia 2006 r. (uzupełnionym w dniu 9 maja 2006 r.)

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności jest jednym z trybów nadzwyczajnych przewidzianych w art. 16 § 1 k.p.a. Przedmiotem tego postępowania jest ustalenie w trybie nadzoru czy kontrolowana decyzja jest dotknięta kwalifikowanymi wadami wyszczególnionymi przepisie art. 156 § 1 k.p.a., a w razie stwierdzenia ich zaistnienia wyeliminowania takiej decyzji z obrotu prawnego. Badając czy zaistniały warunki do stwierdzenia nieważności określonej decyzji stan faktyczny i prawny należy odnieść do dnia wydania kontrolowanej decyzji, a to dlatego, że stwierdzenie nieważności decyzji wskazuje na ciężką wadliwość decyzji od daty jej wydania, czyli ze skutkiem ex tunc. Postępowanie nieważnościowe może być wszczęte na żądanie strony bądź z urzędu.

W rozpoznawanej sprawie organ naczelny jako podstawę prawną kontroli decyzji Ministra Rolnictwa z dnia [...] listopada 1963 r. oraz poprzedzającej ja decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1963 r. wskazał przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym stwierdzenie nieważności decyzji następuje wtedy, gdy zostanie stwierdzone, że decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Wydanie decyzji bez podstawy prawnej oznacza, że albo nie ma przepisu prawnego, który umocowuje administrację publiczną do działania, albo też przepis jest, ale nie spełnia wymagań podstawy prawnej działania organów tej administracji, polegającego na wydaniu decyzji administracyjnych rozumianych jak indywidualne akty administracyjne zewnętrze. Przez rażące naruszenie prawa należy rozumieć oczywistą sprzeczność z przepisem prawa nie do pogodzenia z założeniami działania organu praworządnego państwa, z zasadą demokratycznego państwa prawnego, wymaganiami praworządności.

W niniejszej sprawie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że istnieją przesłanki do stwierdzenia nieważności wskazanych wyżej decyzji w trybie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. albowiem przejęcie nieruchomości ziemskiej objętej kwestionowanymi decyzjami rażąco narusza art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz. 13).

Jak wskazał organ prosta analiza porównawcza treści wskazanego artykułu z powierzchnia nieruchomości B. t.1 k.7 pozwala stwierdzić, ze nie została spełniona przesłanka obszarowa wyrażona w tym artykule.

Na podstawie wymienionego przepisu na cele reformy rolnej przeznaczona zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie na własność Państwa bez żadnego wynagrodzenia w całości z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 dekretu i przewłaszczenie ich następowało z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie tego dekretu, tj. z dniem 13 września 1944 r. W art. 2 ust. 2 dekretu uznano za nieważne wszelkie działy prawne i fizyczne nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e, dokonane po 1 września 1939 r.

Przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) w odniesieniu do nieruchomości określonych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu przewidywał wydanie decyzji deklaratoryjnej stwierdzającej, czy dana nieruchomość podpada pod działanie powołanego przepisu. Stosownie do treści § 6 tego rozporządzenia decyzję tę wydawano gdy strona złożyła wniosek o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, przy czym strona zobowiązana była do przedłożenia dowodów, stwierdzających dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w razie braku takich dowodów mogła zwrócić się do organu o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt.

W przedmiotowej sprawie z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa z dnia [...] listopada 1963 r., nr [...] i decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1963 r., nr [...] wystąpił S. K. We wniosku wskazał, ze dla nieruchomości objętej tą decyzją prowadzona jest obecnie księga wieczysta KW nr [...], stanowiąca działkę [...] o powierzchni [...] ha. Wnioskodawca wskazał również, że dworek i zespół parkowy nie podlegały pod działanie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż nie miały charakteru nieruchomości ziemskiej w rozumieniu wskazanego dekretu.

Z uzasadnienie decyzji PWRN w [...] z dnia [...] sierpnia 1963 r. wynika, że nieruchomość B. t.1 k.1 o powierzchni [...] ha, stanowiła w dniu wejścia w życie dekretu (13 września 1944 r.) współwłasność spadkobierców A. K., zaś nieruchomość B. t.1 k.7 (wówczas objęta KW nr [...]) o obszarze [...] ha, własność H. K. i tworzyła z nią jedną gospodarczą całość, tym samym podlegała przejęciu na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

A. K. zmarł [...] czerwca 1941 r., a spadek po nim nabyli na mocy postanowienia Sądu Powiatowego dla miasta [...] w [...] w sprawie sygn. akt [...] z dnia [...] października 1951 r. żona H. K., dzieci - syn [...] A. K., S. K., R. K. wszyscy po ¼ części.

Oznacza to, ze w dniu wejścia w życie dekretu H. K. była współwłaścicielką nieruchomości B. t.1 k.1 o powierzchni [...] ha oraz właścicielką nieruchomości B. t.1 k.7 (wówczas objęta KW nr [...]) o obszarze [...] ha.

Należy pamiętać, że przejęciu na cele reformy rolnej podlegały nieruchomości przekraczające normy obszarowe określone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu niezależnie od tego czy stanowiły własność jednej czy też współwłasność kilku osób.

Stosownie do art. 2 ust. 1 lit. e cyt. dekretu na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, położone miedzy innymi na terenie województwa poznańskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych. Użyte w tym przepisie sformułowanie "rozmiar łączny" dowodzi, że określone normy obszarowe odnosiły się do łącznej powierzchni ziemskiej. O łącznym rozmiarze decydowało kryterium własności i gospodarcze przeznaczenie całego majątku a nie powierzchnia każdej z osobna nieruchomości.

Przy czym przejście własności następowało z mocy samego prawa, z dniem 13 września 1944 r., a nie na podstawie orzeczenia stwierdzającego, czy dana nieruchomość podlega pod działanie dekretu. Decyzje podejmowane w tym zakresie miały jedynie charakter deklaratoryjny, mimo że od nich faktycznie zależało, która nieruchomość zostanie przejęta w ramach reformy rolnej na własność Państwa.

PWRN w [...] ustaliło, ze obie nieruchomości tj nieruchomość B. t.1 i nieruchomość B. t.1 k. 7 stanowiły jedną całość gospodarczą

Organ nadzoru w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, ze w rozpatrywanej sprawie trzeba mieć na uwadze, że nieruchomość objęta badanymi orzeczeniami stanowiła wyłączną własność H. K. - o czym świadczy treść zamkniętej księgi wieczystej B. tom 1 karta 7. W związku z tym, pomimo, że H. K. i A. K. byli małżeństwem, nie można przyjąć za ówczesnym organem, że obie nieruchomości, o których mowa w kontrolowanej decyzji Ministra, stanowiły jedną całość gospodarczą i z tego względu należało je potraktować łącznie.

Organ nadzoru wskazał, że jest to argument pozaprawny, gdyż dekret nie przewidywał takiego kryterium. Pojęcie jedna całość gospodarcza nie występuje w przepisach dekretu, zatem nie może stanowić argumentu w postępowaniach dotyczących przejmowania nieruchomości na cele reformy rolnej.

Zdaniem Ministra poczynione ustalenia dowodzą, że zarówno przed 1 września 1939 r., jak w dniu wejścia w życie dekretu, nie istniała jedna nieruchomość, lecz faktycznie dwie - nieruchomość objęta księgą wieczystą B. tom 1 karta 7 (własność H. K.) i nieruchomość objęta księgą wieczystą B. tom 1 karta 1 (własność A. K., a od [...] czerwca 1941 r. współwłasność jego spadkobierców). Dlatego przy ocenie podpadania pod przepisy dekretu, każda z tych nieruchomości powinna być przeanalizowana osobno.

Wniosek ten organ nadzoru wywiódł z faktu iż nieruchomość B. t. 1. k. 7 stanowiła wyłączną własność H. K.

W tym miejscu należy podkreślić, że w postępowaniu nadzorczym organ nie prowadzi postępowania dowodowego, lecz ocenia zgromadzony w postepowaniu zwykłym materiał dowodowy pod kątem zgodności z prawem.

Stwierdzić należy iż wniosek do którego doszedł organ nadzoru w tym przedmiocie nie znajduje oparcia w materiale dowodowym, co więcej nie ma żadnego dowodu świadczącego o tym, ze ustalania organu wydającego kwestionowane decyzje były nieprawidłowe, w tym ustalenia że obie nieruchomości stanowiły jedną całość gospodarczą.

Organ nie wskazał na okoliczność (poza tą ze nieruchomość B. t.1k7 stanowiła wyłączna własność H. K.), która definitywnie i w oczywisty sposób przesądzałaby, ze każda nieruchomość musi być analizowana odrębnie, a tym samym nie została spełniona przesłanka obszarowa.

Uzasadnienie organu nadzoru odnośnie rażącego naruszenia prawa sprowadza się do innej, niż organów wydających kwestionowane decyzje, interpretacji stanu faktycznego sprawy, a dalej idąc stanu prawnego spawy.

Sama odmienna interpretacja jest niewystarczająca aby można było mówić o rażącym naruszeniu prawa.

Należy jeszcze raz podkreślić, że wywód organu nadzoru, że przy ocenie podpadania pod przepisy dekretu, każda z tych nieruchomości powinna być przeanalizowana osobno z tego powodu że nieruchomość B. t.1 k. 1 stanowiła wyłączną własność H. K. jest dowolny.

Organ nadzoru w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał iż w orzecznictwie podkreśla się, że wykładnię pojęcia rozmiar łączny należy dokonać w oparciu o kryterium własności, przy czym niedopuszczalne jest sumowanie areałów dwóch nieruchomości należących do innych podmiotów, wskazał również oraz że badanie prawidłowości przejęcia powinno być przeprowadzone jedynie wobec działki B. t. 1 k. 7.

Odnosząc się do tej tezy należy zwrócić uwagę, że PWRN oraz Minister Rolnictwa uzasadniając przejęcie na cele reformy rolnej nieruchomości B. t. 1 k. 7 odniosły się do powiązania obszaru tej nieruchomości z obszarem nieruchomości stanowiącej współwłasność H. K. tj nieruchomości B. t. 1 k. 1 o areale [...] ha. i w konsekwencji organy stanęły na stanowisku, że łączny obszar tych nieruchomości przekracza normy obszarowe przewidziane w tym przepisie.

Abstrahując od pojęcia którym posłużyło się Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej tj "jednej całości gospodarczej" należy zauważyć, że zarówno PWRN oraz Minister Rolnictwa wskazali, ze obie nieruchomości ziemskie B. t.1 k 7 i B. t. 1 k. 1 stanowiły własność oraz współwłasność jednej osoby H. K., a łączny obszar tych nieruchomości przekroczył normy obszarowe przewidziane w dekrecie. Organy wydające kwestionowane decyzje potraktowały łącznie obie nieruchomości przede wszystkim z tego powodu, ze stanowiły własność oraz współwłasność jednej osoby H. K. ustalając również że nieruchomości te stanowiły jedną całość gospodarczą.

Należy zgodzić się z organem że niedopuszczalne jest sumowanie areałów nieruchomości należących do różnych podmiotów, ale w omawianym stanie faktycznym taka sytuacja nie ma miejsca, gdyż obie nieruchomości należały do tego samego podmiotu tj. H. K. i bez znaczenia jest okoliczność, ze nieruchomość B. t.1 k. 1 należała do niej na zasadzie współwłasności.

Dokonując wykładni pojęcia łączny rozmiar nieruchomości należy mieć na uwadze, i jeszcze raz podkreślić, że w dacie wejścia w życie dekretu o reformie rolnej do H. K. należały obie nieruchomości jedna na zasadzie własności, a druga na zasadzie współwłasności, na co zwróciły uwagę i podkreślały organy wydające kwestionowane decyzje.

Na koniec należy również zwrócić uwagę, że organ nadzoru nie ustalił w sposób nie budzący wątpliwości jakiej nieruchomości dotyczy wniosek S. K. z dnia 14 kwietnia 2006 r. uzupełniony w dniu 9 maja 2006 r.

S. K. we wniosku wnosił o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa z dnia [...] listopada 1963 r. nr [...] i decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1963 r. nr [...].

Jednakże w uzasadnieniu wskazał, że nieruchomość ta przed wejściem w życie dekretu o reformie rolnej stanowiła wyłączną własność A. K., podczas gdy nieruchomość objęta kwestionowanymi decyzjami stanowiła wyłączną własność H. K.

Wnioskodawca we wniosku wskazał powierzchnie nieruchomości zupełnie inną niż ta o której mowa w kwestionowanej decyzji oraz wskazał, ze obecnie sporna nieruchomość objęta jest księgą wieczysta Kw [...].

Należy pamiętać, ze nieruchomość będąca przedmiotem decyzji PWRN w [...] tj. B. t. 1 k. 7 objęta była wówczas księgą wieczysta Kw nr [...], zaś z odpisu zupełnego księgi wieczystej Kw [...] wynika, ze założenie tej księgi wieczystej nastąpiło w wyniku odłączenia z innej księgi wieczystej Kw [...].

Ponadto wnioskodawca podkreślał, że na tej nieruchomości znajduje się dworek i zespół pałacowy który nie podlegał reformie rolnej.

Z uzasadnienia decyzji PWRN nie wynika aby na nieruchomości stanowiącej wyłączną własność H. K. stanowiąca nieruchomość B. K 1 t 7 znajdował się zespół pałacowy i dworek. Z uzasadnienia organu nadzoru również nie wynika, aby na przedmiotowej nieruchomości znajdowały się te obiekty. Organ nadzoru nie zajął się ta kwestią, w uzasadnieniu decyzji wskazał jedynie, że nie będzie rozpatrywał zarzutów dotyczących dworku i zespołu pałacowego, gdyż pozostają poza zakresem postępowania.

Uzasadnienie wniosku ewidentnie nie odnosi się do kwestionowanych decyzji. Z uzasadnienia wynika wręcz, że odnosi się ono do części nieruchomości należącej przed wejściem w życie dekretu do jego ojca A. K. Organ nadzoru pomimo tak oczywistych sprzeczności pomiędzy wnioskiem a uzasadnieniem wniosku nie wyjaśnił jakiej faktycznie nieruchomości wniosek ten dotyczy.

Zdaniem Sądu obie zaskarżone decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydane zostały bez rzetelnej analizy materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy w tym również wniosku S. K. o stwierdzenie nieważności kwestionowanych decyzji, co miało niewątpliwy wpływ na wynik sprawy.

Organ ponownie rozpoznając sprawę winien wziąć pod uwagę rozważania Sadu przedstawione w uzasadnieniu wyroku.

Z tych względów Sąd z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. 270 ze zm.) oraz art. 152 tej ustawy, orzekł jak w sentencji wyroku.