Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3066/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Mienie zabużańskie
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2, 3, 6, 7 ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.
article: art. 7, 77 § 1, 80, 8, 110
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 133, 134, 141 § 4 i art. 153
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.) sędzia NSA Wojciech Jakimowicz sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant starszy inspektor sądowy Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 3 października 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 czerwca 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 471/15 w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J. W. na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 471/15 oddalił skargę J. W. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną.

J. W. wnioskiem z dnia [...] grudnia 2008 r. zwrócił się do Wojewody Lubelskiego o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej.

Wojewoda Lubelski decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. odmówił J. W. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Decyzja ta została uchylona i sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia na mocy decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2011 r.

Następnie decyzją z dnia [...] października 2012 r. Wojewoda Lubelski ponownie odmówił J. W. potwierdzenia prawa do rekompensaty oraz jednocześnie uchylił swoje postanowienie z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...], potwierdzające spełnienie przez J. W. ustawowych wymogów do ustalenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że nie została udowodniona kwestia własności nieruchomości pozostawionej. Po rozpatrzeniu odwołania, Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Na skutek wniesienia skargi od decyzji Ministra Skarbu

Państwa z dnia [...] grudnia 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 173/13 uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując, że okoliczności powołane przez organ odwoławczy nie mieszczą się w zakresie przesłanek z art. 138 § 2 kpa. W uzasadnieniu niniejszego wyroku Sąd wskazał również, że stwierdzenie wymogów ustawowych w postanowieniu nie oznacza automatycznego ustalenia prawa do rekompensaty, gdyż z żadnego przepisu ustawy nie wynika związanie organu treścią przedmiotowego postanowienia.

Ponownie rozpoznając odwołanie od decyzji Wojewody Lubelskiego z dnia [...] października 2012 r. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2013 r. została zaskarżona przez J. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 20 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2279/13 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, Wojewoda Lubelski decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] ponownie odmówił potwierdzenia J. W. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. i J. małż. W. nieruchomości poza obecnymi granicami RP, w miejscowości B. i w jej najbliższym sąsiedztwie, o łącznej powierzchni ok. [...] hektarów oraz uchylił postanowienie z dnia [...] kwietnia 2012 r., w którym dokonał pozytywnej oceny spełnienia wymogów zawartych w ustawie zabużańskiej.

Po uzupełnieniu materiału dowodowego w zakresie wskazanym przez Sąd w wyroku z dnia 20 marca 2013 r. organ pierwszej instancji stwierdził, że brak jest dowodów, które świadczyłyby o fakcie posiadania i pozostawienia przez J. i J. małżeństwo W. opisanej wyżej nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Po rozpoznaniu odwołania J. W., Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że warunkiem koniecznym do wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty jest kumulatywne spełnienie przesłanek wskazanych w art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014 r. poz. 1090), zwanej dalej: "ustawą"). Jedną z tych przesłanek jest przysługiwanie prawa własności nieruchomości w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W niniejszej sprawie kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy znajdujące się w aktach administracyjnych oświadczenia świadków dokumentują fakt pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Dokonując analizy przedłożonych w toku postępowania oświadczeń świadków F. M. z dnia [...] czerwca 2010 r. oraz J. R. z dnia [...] czerwca 2010 r., organ stwierdził, że nie mogą one stanowić dowodów na pozostawienie przez J. i J. małżeństwo W. nieruchomości położonych w B. o powierzchni [...] ha. F. M. wskazał, że zamieszkiwał we W., a następnie we L. przy ul. M., skąd został wywieziony na Sybir. Z kolei J. R. zeznał, że przed wojną rozpoczętą w 1939 r. przeniósł się z rodzicami w okolice L. i zamieszkiwał w pobliżu B, sąsiadujących z wsią B. Powyższe twierdzenia są jednak sprzeczne ze znajdującymi się w aktach sprawy ankietami osobowymi ww. świadków, przekazanymi przez Urząd Gminy W. i Urząd Miasta H. przy pismach z dnia [...] listopada 2012 r. Przedmiotowe ankiety zostały osobiście wypełnione i podpisane przez F. M. i J. R. pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, w celu otrzymania dowodu osobistego. Wynika z nich, że F. M. do 1939 r. zamieszkiwał w miejscowości P., gmina C., powiat w., województwo w., a w czasie okupacji w rejonie i. K. w Rosji (ankieta z dnia [...] maja 1952 r., nr [...]). Natomiast J. R. w ankiecie z dnia [...] listopada 1952 r., nr [...] wskazał, że do 1939 r. oraz w czasie okupacji zamieszkiwał we W. (do 1939 r. przy ul. L. [...], a w czasie II wojny światowej przy ul. G. [...]).

W ocenie organu, opisane powyżej oświadczenia świadków w kontekście uzyskanych nowych dowodów oraz ich dodatkowych wyjaśnień są niewiarygodne co do miejsca zamieszkania świadków oraz przysługiwania prawa własności mienia pozostawionego poza granicami RP. W celu zatem zweryfikowania rozbieżności dotyczących miejsca zamieszkania J. R. oraz F. M., pismami z dnia [...] lipca 2014 r., [...] września 2014 r. oraz [...] września 2014 r. wystąpiono do Archiwum Państwowego w L., Archiwum Akt Nowych w W., Centralnego Archiwum Wojskowego, Instytutu Pamięci Narodowej, Starostwa Powiatowego w H. oraz Urzędu Gminy W. z prośbą o przekazanie dokumentów dotyczących J. R. oraz F. M. Zgromadzone nowe dokumenty (w tym życiorys sporządzony osobiście przez F. M. z dnia [...] maja 1959 r.) potwierdzają okoliczność, że zarówno świadek F. M. jak i J. R. nie zamieszkiwali w miejscowości sąsiedniej do B.

Organ podkreślił, że również J. W. wystąpił do Archiwum Państwowego w K., Archiwum Akt Nowych w W., Archiwum Państwowego w L. Oddział w C., Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie, Archiwum Państwowego w L. oraz Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej we L. o przeprowadzenie kwerendy w zakresie posiadania przez J. J. W. i J. W. [...] ha nieruchomości rolnej pozostawionej w B. Z wnioskiem takim skierowanym do Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej we L. wystąpił także Wojewoda Lubelski (pismo z dnia [...] września 2012 r.). Jednakże kwerenda dokumentów przeprowadzona przez ww. instytucje nie potwierdziła istnienia nieruchomości oznaczonych we wniosku z dnia [...] grudnia 2008 r.

J. W. wniósł na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2015 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się jej uchylenia oraz decyzji ją poprzedzającej i przekazania sprawy Wojewodzie Lubelskiemu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił m.in. naruszenie art. 2 w zw. z art. 3 ustawy przez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, pomimo że w okolicznościach faktycznych i prawnych niniejszej sprawy i prawidłowej ocenie całokształtu materiału dowodowego istniały przesłanki do zastosowania tego przepisu i potwierdzenie skarżącemu prawa do rekompensaty.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za niezasadną i na mocy art. 151 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ppsa") oddalił ją.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, strona składając wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty musi liczyć się z tym, że organ będzie domagał się od niej przedłożenia dokumentów potwierdzających fakt pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Wykładnia przepisów art. 6 ust. 4 pkt 1-3 i art. 6 ust. 5 ustawy prowadzi do wniosku, że wolą ustawodawcy jest, aby prawo własności mienia zabużańskiego wykazywać w pierwszej kolejności w oparciu o dowód z dokumentu urzędowego, sądowego lub archiwalnego. Dowód z oświadczeń świadków można natomiast przyjąć wyłącznie wtedy, gdy brak jest urzędowego opisu mienia i orzeczenia PUR i to przy założeniu, że oświadczenia takie będą spełniać wymogi wymienione w art. 6 ust. 5 ww. ustawy. W przedmiotowej sprawie skarżący nie wykazał okoliczności dotyczących faktu pozostawienia mienia przez jego poprzedników prawnych (J. i J. małż. W.) poza obecnymi granicami RP, bowiem przeprowadzona kwerenda wykazała brak dokumentów, które potwierdziłyby prawo własności rodziny W. w miejscowości B. Sąd pierwszej instancji podzielił dokonaną przez organ ocenę materiału dowodowego, w szczególności dotyczącą oceny oświadczeń świadków J. R. i F. M., które nie potwierdzają faktu pozostawienia przez J. J. W. i J. W. poza obecnymi granicami nieruchomości. Zasadnie zatem Minister Skarbu Państwa, zgodnie z art. 80 kpa, odmówił mocy dowodowej tym oświadczeniom. Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej odmawiającej przyznania prawa do rekompensaty jeżeli postępowanie dowodowo - wyjaśniające i dokonana na tej podstawie ocena stanu faktycznego sprawy są przeprowadzone poprawnie. Nieuzasadniony jest zatem zarzut naruszenia swobodnej oceny dowodów tylko dlatego, że wnioski organu oparte o materiał dowodowy zgromadzony w aktach są inne, niż twierdzenia strony, przy zachowaniu przez organ administracji reguł logiki prawniczej, jednoznacznego uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia a także oparcia się na całości materiału dowodowego rozpatrywanego we wzajemnej łączności ze sobą.

Ponadto Sąd pierwszej instancji za niezasadny uznał zarzut naruszenia art. 110 w zw. art. 126 kpa w zw. z art. 138 § 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji uchylającej postanowienie z dnia [...] kwietnia 2012 r. wydane na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy i potwierdzające, że J. W. spełnia wymogi, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy. Kwestia dotycząca związania organu tym postanowieniem była przedmiotem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 173/13. W wyroku tym Sąd wyraźnie wskazał, że z przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie wynika związanie organu treścią przedmiotowego postanowienia. Takie związanie naruszałoby dyrektywę racjonalności. Dopóki postępowanie nie zostanie zakończone, organ ma obowiązek prowadzić je z uwzględnieniem dowodów, jakie będą konieczne do rozpoznania sprawy, więc dotychczasowych, jak i nowo pozyskanych. Zgodnie natomiast z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem rozstrzygnięcia.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł J. W.

Zaskarżając wyrok w całości, jako podstawę kasacyjną wskazał na naruszenie:

1. prawa materialnego, a to:

- art. 2 w zw. z art. 3 ustawy przez jego błędną wykładnię i niezastosowanie, mimo że w okolicznościach faktycznych i prawnych niniejszej sprawy i prawidłowej ocenie całokształtu materiału dowodowego istniały przesłanki do zastosowania tego przepisu i potwierdzenie skarżącemu prawa do rekompensaty;

- art. 7 ust. 2 ustawy przez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty, w sytuacji gdy skarżący spełnił wszystkie wymogi, o których mowa w tym przepisie, w ten sposób Sąd pierwszej instancji dopuścił się obrazy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa;

2. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 133, art. 134 i art. 141 § 4, a w konsekwencji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, bowiem Sąd, orzekając w niniejszej sprawie wadliwie skontrolował stosowanie prawa "formalnego" przez organy administracji publicznej, tj. art. 7 i 77 § 1 i 80 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa przez niedostrzeżenie, że działania organów państwowych nie miały dostatecznej podstawy prawnej oraz prowadzone były z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów, a w konsekwencji ustalenia faktyczne nie mogły być zgodne z prawdą materialną, w związku z tym Minister Skarbu Państwa bezzasadnie utrzymał w mocy decyzję Wojewody Lubelskiego, czym naruszył art. 138 § 1 pkt 1 kpa, błędnie go stosując;

- art. 7, 8, 110 w zw. z art. 126 kpa w zw. z art. 138 § 1 kpa przez utrzymanie wyrokiem w mocy decyzji uchylającej, bez podstawy prawnej, postanowienia z dnia 4 kwietnia 2012 r. potwierdzającego, że wnioskodawca J. W. spełnia wymogi do ustalenia prawa do rekompensaty, w sytuacji gdy obowiązujące przepisy prawa procesowego takiego rozstrzygnięcia nie przewidują, a organ był związany własnym rozstrzygnięciem, w szczególności, że na etapie rozpoznawania sprawy w pierwszej instancji nie pojawiły się żadne nowe okoliczności, które w swojej treści mogły dać podstawę do zmiany decyzji, z uwagi na przeprowadzenie dowodów potwierdzających rację skarżącego;

- art. 7, 8, 9, 35, 76 § 1, 80 i 81 kpa w zw. z art. 138 § 1 kpa przez tendencyjne, niczym nieuzasadnione prowadzenie postępowania, wbrew podstawowym zasadom wyartykułowanym przez ustawodawcę w "obrażonym" zakresie, podważenie mocy dowodowej złożonych przez stronę dokumentów urzędowych, bez uzasadnionych podstaw ku temu, co w konsekwencji doprowadziło do wydania niesłusznego orzeczenia, które narusza słuszne prawa strony.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzucono Sądowi pierwszej instancji brak odniesienia się do przedłożonych przez skarżącego dwóch oświadczeń z dnia [...] marca 2014 r. złożonych przed notariuszem przez J. R. oraz J. M., żonę zmarłego F. M., na okoliczność kwestii związanej z zamieszkiwaniem świadków J. R. oraz F. M. w okresie wojennym w miejscowościach sąsiadujących z B. Skarżący podniósł, że w dniu [...] sierpnia 2014 r., podczas wielogodzinnego przesłuchania, świadkowie potwierdzili wszelkie okoliczności podane przez J. R. oraz F. M., zarówno w zakresie ich zamieszkiwania w miejscowościach sąsiadujących z B., sposobu i okoliczności związanych z podaniem danych w ankietach dowodów osobistych, oraz potwierdzili bezsprzecznie posiadanie przez rodzinę W. majątku w miejscu i wielkości podawanych przez skarżącego.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżacego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, organ wniósł o jej oddalenie, w pełni podzielając stanowisko zawarte w zaskarżonym wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jedynie pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują wyliczone w art. 183 § 2 ppsa przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznanie sprawy ograniczył do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w podstawach skargi kasacyjnej.

W myśl art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - osoba ubiegająca się o potwierdzenie tego prawa powinna do swojego wniosku dołączyć dowody świadczące o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy, oraz dowody świadczące o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Stosownie natomiast do art. 6 ust. 4 pkt 1-3 ustawy dowodami tymi mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia; 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny; 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw. W przypadku braku dowodów wymienionych w pkt 1 i 2 powyższego przepisu dowody mogą stanowić oświadczenia dwóch świadków, którzy zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami RP, lub w miejscowości sąsiedniej. Oświadczenia powinny być złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka (art. 6 ust. 5 pkt 1 ustawy).

Z powołanych wyżej przepisów wynika, że w przypadku postępowania dowodowego w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty ustawodawca w sposób istotny ograniczył zasadę oficjalności w stosunku do ogólnej regulacji przyjętej w Kodeksie postępowania administracyjnego. W konsekwencji to na osobie ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa spoczywa główny ciężar wykazania okoliczności, od których uzależniona została realizacja prawa do rekompensaty, choć nie oznacza to jednak, że organ administracji został całkowicie zwolniony od obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 kpa). Organ prowadzący postępowanie w pierwszej kolejności powinien bowiem dokonać weryfikacji środków dowodowych przedstawionych przez wnioskodawcę, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa), ale może też z własnej inicjatywy poszukiwać i przeprowadzać inne dodatkowe dowody poza tymi dołączonymi do wniosku, jeżeli miałoby to przyczynić się do usunięcia wątpliwości w sprawie. Ponadto w ustawie wyszczególnione zostały też środki dowodowe potrzebne do wykazania określonych okoliczności faktycznych mających znaczenie dla realizacji prawa do rekompensaty.

W rozpoznawanej sprawie jedynymi w istocie przedstawionymi przez wnioskodawcę – J. W. dowodami mającymi wskazywać na okoliczność pozostawienia wskazanej przez niego nieruchomości poza obecnymi granicami RP były oświadczenia dwóch świadków złożone przed notariuszem, stosownie do art. 6 ust. 5 pkt 1 ustawy. Należy jednak zwrócić uwagę, że w myśl powołanego wyżej przepisu przewidziane w nim oświadczenia świadków mogą zastępować tylko wskazane w art. 6 ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy środki dowodowe w postaci urzędowego opisu mienia i orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, które mogłyby świadczyć o pozostawieniu nieruchomości poza granicami RP, w tym jej rodzaju i powierzchni. Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. w art. 6 ust. 4 pkt 3 stanowi ponadto jednak, że dowodami potwierdzającymi te okoliczności mogą być w szczególności dokumenty urzędowe, sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państw obcych. Powyższe prowadzi do wniosku, że w świetle przepisów ustawy jedynymi dowodami wskazującymi na fakt pozostawienia nieruchomości, a tym samym wyłączną podstawą do realizacji prawa do rekompensaty, nie mogą być tylko oświadczenia świadków, nawet przy zachowaniu odpowiedniej ich formy. Niezbędne jest potwierdzenie tych okoliczności przez inne rodzaje środków dowodowych, jakimi są dokumenty urzędowe, sądowe lub archiwalne.

W takim stanie rzeczy, gdy przeprowadzona w szeroko zakrojonym zakresie kwerenda zasobów archiwalnych zarządzanych przez instytucje publiczne nie przyniosła pożądanego rezultatu w postaci dokumentów urzędowych potwierdzających fakt pozostawienia przedmiotowej nieruchomości poza terytorium RP, jej rodzaju i powierzchni oraz prawa własności do niej J. i J. W., to tym samym organ prowadzący postępowanie nie mógł uznać za udowodnionej podstawowej przesłanki, od której ustawodawca uzależnił realizację prawa do rekompensaty. Zgodnie z art. 2 w zw. z art. 3 ustawy prawo to przysługuje bowiem właścicielowi takiej nieruchomości bądź jego spadkobiercom lub osobie przez nich wskazanej. Taka ocena była tym bardziej uzasadniona w rozpoznawanej sprawie, gdy wskazana przez J. W. nieruchomość położona w miejscowości B., w okolicach L., miała mieć charakter tzw. wielkoobszarowy ([...] ha). Niewystarczające w tym zakresie były natomiast przedłożone przez wnioskodawcę oświadczenia świadków: F. M. oraz J. R., ponieważ jak już wyżej stwierdzono, jedyną podstawą faktyczną przyznania rekompensaty nie mogą być oświadczenia świadków, zwłaszcza że okazały się one niewiarygodne, co do ich dawnego miejsca zamieszkania, a przy tym zawierały w większości stwierdzenia niepewne.

W myśl art. 6 ust. 5 pkt 1 ustawy świadkowie mający potwierdzić pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami RP powinni bowiem byli mieszkać w miejscowości, w której nieruchomość ta się znajdowała lub w miejscowości sąsiedniej. Tymczasem w toku prowadzonego postępowania dowodowego i w oparciu o zgromadzone przez organ dokumenty archiwalne ustalono, że F. M. i J. R. nie zamieszkiwali w B. ani w miejscowości sąsiedniej. W tym kontekście nie mógł więc odnieść zamierzonego skutku podniesiony w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzut braku odniesienia się Sądu do przedstawionych przez skarżącego w postępowaniu administracyjnym dodatkowych oświadczeń z dnia [...] marca 2014 r. złożonych przez J. R. oraz J. M., żonę zmarłego F. M., w kwestii miejsca zamieszkania świadków. Nie mogło to mieć bowiem wpływu na wynik sprawy, w sytuacji gdy sam fakt pozostawienia przedmiotowej nieruchomości nie został dotychczas potwierdzony jakimkolwiek oficjalnym dokumentem.

Kontrola sądowa działalności administracji publicznej jest wykonywana pod względem zgodności nie tylko z przepisami prawa materialnego, lecz również przepisami regulującymi postępowanie organów administracji. Obowiązkiem sądu administracyjnego jest w szczególności zbadanie, czy organ dokonując ustalenia stanu faktycznego nie naruszył przepisów procedury w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd zobowiązany jest przede wszystkim ocenić, czy organ podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia sprawy (art. 7 kpa), czy w wyczerpujący sposób zebrano i rozpatrzono cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa), oraz czy jego ocena była prawidłowa, zgodna z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa). Sąd powinien tym samym ocenić – jak stwierdził NSA w uchwale z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. II FPS 8/09, publ. ONSAiWSA 2010/3/39 – jak organ wywiązał się z obowiązku ustalenia stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny nie posiada jednak kompetencji do samodzielnego dokonywania ustaleń faktycznych w sprawie poddanej jego kontroli.

Przenosząc powyższe uwagi na okoliczności sprawy niniejszej należało podzielić pogląd Sądu pierwszej instancji wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że organy administracji publicznej prowadzące postępowanie w sprawie rekompensaty nie naruszyły powołanych wyżej przepisów procedury administracyjnej regulujących zasady postępowania dowodowego. Podkreślić wypada, że choć jak już wyżej zauważono, to na wnioskodawcy spoczywa główny ciężar udowodnienia zasadniczej okoliczności stanowiącej podstawę do realizacji prawa do rekompensaty, czyli wykazania faktu pozostawienia nieruchomości poza granicami RP - organ z własnej inicjatywy przeprowadził postępowanie wyjaśniające zmierzające do uzyskania dodatkowych i niezbędnych środków dowodowych w postaci dokumentów urzędowych. W toku tego postępowania nie tylko podjęto czynności w przedmiocie weryfikacji przedstawionych przez wnioskodawcę oświadczeń świadków, ale też niezależnie od przeprowadzonej przez niego kwerendy archiwów państwowych, organ administracji we własnym zakresie poszukiwał dokumentów archiwalnych, które mogłyby potwierdzić fakt istnienia przedmiotowej nieruchomości oraz jej ówczesnego właściciela, zwracając się w tym celu do Archiwum Państwowego w L., Archiwum Akt Nowych w W. oraz Konsulatu Generalnego RP we L.

Odnosząc się do podniesionego w podstawach skargi kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 7, 8, 110 kpa w zw. z art. 126 kpa i art. 138 § 1 kpa przez utrzymanie wyrokiem w mocy decyzji uchylającej postanowienie z dnia [...] kwietnia 2012 r. potwierdzające, że J. W. spełnia wymogi do ustalenia prawa do rekompensaty trzeba z kolei zauważyć, że kwestia ta została już w rozpoznawanej sprawie przesądzona w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 173/13, w którym stwierdzono, że z przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie wynika związanie organu treścią postanowienia wydawanego na podstawie art. 7 ust. 1 tej ustawy. Jak słusznie zwrócił zaś uwagę w zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji, stosownie do art. 153 ppsa powyższa ocena prawna wyrażona we wcześniejszym i prawomocnym wyroku zapadłym w sprawie w dniu 9 kwietnia 2013 r. wiąże sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem rozstrzygnięcia. Należy tutaj zaznaczyć, że związanie sądu administracyjnego oraz organów administracji oceną prawną oznacza, że w tym względzie nie mogą one formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z tymi wyrażonymi wcześniej w orzeczeniu sądowym i zobowiązane są do podporządkowania się im w pełnym zakresie (zob. wyrok NSA z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1128/06, CBOSA). Sąd po to bowiem wyraża swoją ocenę prawną, aby przy ponownym rozpoznawaniu sprawy zakres tej oceny nie był już przedmiotem rozpoznania (zob. wyrok NSA z dnia 15 lutego 2007 r., sygn. akt II FSK 274/06, CBOSA). Przy czym ocena prawna wyrażona w niezaskarżonym wyroku sądu pierwszej instancji uchylającym decyzję, wiąże nie tylko ten sąd oraz organ, lecz także Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną od kolejnego wyroku wydanego w tej sprawie (zob. wyrok NSA z dnia 16 maja 2007 r., sygn. akt I FSK 857/06, publ. OSP 2008/11/119). Nawiązując do argumentów powołanych w skardze kasacyjnej należy zaś zauważyć, że jak wynika z akt sprawy, po wydaniu w dniu [...] kwietnia 2012 r. przedmiotowego postanowienia, Wojewoda Lubelski dwukrotnie informował wnioskodawcę o przedłużeniu postępowania w sprawie rekompensaty ze względu na konieczność pozyskania nowych dowodów, w którym to celu zwrócił się do Konsulatu Generalnego RP we L. (pisma z dnia [...] czerwca i z dnia [...] sierpnia 2012 r.). Natomiast w pierwszej swojej decyzji z dnia [...] października 2012 r. uchylającej postanowienie z dnia [...] kwietnia 2012 r. i odmawiającej J. W. potwierdzenia prawa do rekompensaty, Wojewoda wskazał, że poczynił nowe ustalenia mające istotny wpływ na sposób rozstrzygnięcia sprawy.

W takiej sytuacji, gdy podniesione w podstawach skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania - art. 7, 77 § 1 i 80 kpa okazały się niezasadne należało podzielić pogląd Sądu pierwszej instancji, że stan faktyczny w sprawie niniejszej został wyjaśniony w sposób wystarczający i zgodny z zasadami prawdy obiektywnej. Powyższe prowadzi do wniosku, że przeprowadzona przez ten Sąd kontrola procesu ustalania tego stanu faktycznego przez organy administracji była również prawidłowa, zgodna z art. 133, 134 i art. 141 § 4 ppsa. Tym samym skoro skarżącemu kasacyjnie nie udało się skutecznie podważyć stanu faktycznego przyjętego przez Sąd pierwszej instancji, który w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym prowadził do stwierdzenia, że wnioskodawca nie wykazał w sposób przewidziany w art. 6 ust. 1, 4, 5 pkt 1 ustawy, że spełnia przesłankę potwierdzenia prawa do rekompensaty określoną w art. 2 tej ustawy, to nie mogły odnieść także zamierzonego rezultatu zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego - ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ppsa. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 ppsa.