Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1821/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 7,  art. 77  par. 1,  art. 80,   art. 156  par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c,  art. 170
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2  ust. 1  lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2014 r. sprawy ze skargi S. P. - Prezydenta W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części określonej w punkcie 1 w zakresie w jakim utrzymała ona w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] stwierdzającą w części nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] czerwca 1949 r. oraz uchyla decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w punkcie 1; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja w części opisanej w punkcie 1 wyroku nie podlega wykonaniu; 3. oddala skargę w pozostałym zakresie; 4. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego S. P. - Prezydenta W. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, w pkt 1 utrzymał w mocy własną decyzję z [...] r. nr [...], zaś w pkt 2 umorzył postępowanie odwoławcze z wniosku A. [...].

W utrzymanej w mocy decyzji z [...] r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi orzekł o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] r. nr [...] w części dotyczącej nieruchomości o pow. [...] ha, pochodzącej z majątku "[...]", stanowiącej własność Zakładów [...] SA (przywoływanych dalej jako: Zakłady [...]"), oznaczonej jako dział I i III na planie sporządzonym w 1937 r. przez mierniczego przysięgłego L. B. (pkt 1 sentencji) oraz o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenie nieważności tego orzeczenia w części dotyczącej nieruchomości o pow. [...] ha, pochodzącej z powyższego majątku, stanowiącej własność P. i J. W., oznaczonej jako dział II na planie z 1937 r. (pkt 2 sentencji)

Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi została wydana przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Wojewódzki Urząd Ziemski w [...] orzeczeniem z [...] r. [...], wydanym na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51 ze zm.; dalej: "rozporządzenie MRiRR"), stwierdził że działy ziemi oznaczone na planie gruntów majątku "[...]" sporządzonym w 1937 r. przez mierniczego przysięgłego L. B. numerami I i III o łącznej pow. [...] ha, stanowiące własność Zakładów [...] (pkt 1) oraz numerem II o pow. [...] ha, stanowiące własność J. i P. W. (pkt 2) - nie podlegają przejęciu na rzecz Skarbu Państwa zgodnie z dekretem z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r., Nr 3, poz. 13; dalej: "dekret PKWN")

W uzasadnieniu tego orzeczenia organ wskazał, że z aktu notarialnego z [...] listopada 1937 r. (w orzeczeniu omyłkowo podano datę [...] lipca 1937 r.), wynika, iż z ww. nieruchomości ziemskiej powiatu [...] wydzielono na imię J. i P. małż. W. dział gruntu o pow. [...] ha, wskutek czego powstały dwa samodzielne gospodarstwa, z których żadne nie przekracza norm obszarowych wskazanych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Orzeczenie to stało się ostateczne.

Minister Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z [...] r., wydanym na podstawie art. 101 ust. 1 lit. b rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. - o powstępowaniu administracyjnym (Dz.U. Nr 36, poz. 341, ze zm.; dalej: "r.p.a."), w punkcie 1 uchylił z urzędu orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z [...] sierpnia 1945 r. Natomiast w punkcie 2 orzekał, iż nieruchomość z punktu 1 tego orzeczenia przeszła jako całość w dniu 13 września 1944 r. na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN.

W motywach tego orzeczenia Minister podał, że umowa na którą powoływał się Wojewódzki Urząd Ziemski nie przeniosła skutecznie własności, ponieważ nie uzyskano uprzedniego zezwolenia władzy państwowej, zgodnie z art. 1 rozporządzenia tymczasowego Rady Ministrów z dnia 1 września 1919 r., normującego przenoszenie własności nieruchomości ziemskich (Dz.U. Nr 73, poz. 428 ze zm.) W konsekwencji nieruchomość o pow. [...] ha stanowiła całość, a tym samym orzeczenie z [...] r. wydane zostało, zdaniem Ministra, wbrew przepisom przywoływanego dekretu, a więc bez podstawy prawnej.

Wnioskiem z 10 sierpnia 2001 r. Zakłady [...] wystąpiły o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia.

Sprawa zainicjowana tym wnioskiem była trzykrotnie rozpoznawana przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Przy pierwszym rozpoznaniu sprawy Minister decyzją z [...] r. utrzymaną w mocy decyzją z [...] r., umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe uznając, że inicjator postępowania nie jest podmiotem tożsamym ze spółką działającą 55 lat wcześniej. Decyzje te uchylone zostały wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 lutego 2004 r. sygn. akt IV SA 5082/03, a to wobec nie podzielenia stanowiska organu o braku ciągłości prawnej pomiędzy spółką akcyjną zarejestrowaną w dawnym rejestrze handlowym w 1935 r. i obecnie funkcjonująca spółką akcyjną Zakłady [...].

Rozpoznając ponownie sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] r. utrzymaną w mocy decyzją z [...] r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...] r. oceniając, że przy jego wydawaniu nie doszło do rażącego naruszenia prawa. Odwołując się do treści księgi wieczystej "[...]", gdzie nie ujawniono przejścia własności części przedmiotowej nieruchomości na rzecz małżonków W., jak też treści aktu notarialnego z [...] listopada 1937 .r. rep. Nr [...] , Minister wywodził, że przedmiotowy majątek ziemski nie został przed 1 września 1939 r. skutecznie fizycznie i prawnie podzielony. Akt notarialny, zawiera bowiem jedynie protokół z Wlanego Zgromadzenia akcjonariuszy spółki, a przeniesienie własności wydzielonej nieruchomości o pow. [...] ha na małżonków W., miało nastąpić dopiero odrębnym aktem notarialnym. Decyzje te zostały zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 30 kwietnia 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 505/07 skargę oddalił.

Wyrok ten, w następstwie skutecznie wywiedzionej skargi kasacyjnej został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 26 stycznia 2007 r. sygn. akt I OSK 387/06, a sprawa skierowana do ponownego rozpatrzenia przez sąd pierwszej instancji, gdyż zdaniem sądu kasacyjnego przy jego wydawaniu doszło do naruszenia art. 101 ust. 1 lit. b r.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN oraz art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), albowiem wskutek oddalenia skargi pozostawiono w obiegu prawnym wydane z rażącym naruszeniem prawa orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] r. Dokonując analizy materialnoprawnych przepisów mających zastosowanie w sprawie Naczelny Sądu Administracyjnego wywodził, iż niedopuszczalne było zastosowanie przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych trybu przewidzianego w art. 101 ust. 1 lit. b r.p.a. do ostatecznego orzeczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z [...] r., gdyż w oparciu o ten przepis można było uchylić jedynie decyzję, która nie była oparta na żadnym przepisie prawa w tym sensie, że w obowiązującym porządku prawnym brak jest przepisu prawnego uzasadniającego rozstrzygnięcie takiej sprawy decyzją administracyjną, bądź też dopuszczającego takie rozstrzygnięcie sprawy, jakie zostało przyjęte w sprawie. Sąd wyjaśnił jednocześnie, że decyzją wydaną bez jakiejkolwiek podstawy prawnej, będzie zawsze decyzja sprzeczna z wyraźnym i nie budzącym wątpliwości przepisem prawa materialnego lub formalnego. Jeżeli zaś przepis prawny budzi wątpliwości, a co za tym idzie wymaga wykładni i jeżeli organ administracji państwowej oparł swoją decyzję na mylnej wykładni budzącego wątpliwości przepisu prawnego nie oznacza to wydania decyzji bez jakiejkolwiek podstawy prawnej. Tymczasem analizując konstrukcję przepisu art. 2 dekretu PKWN w odniesieniu do orzeczenia z [...] r. należy przyjąć, że przepis ten będąc przepisem materialnoprawnym w stosowaniu jest przepisem wymagającym wykładni. Mając powyższe na względzie Sąd kasacyjny ocenił, że ww. orzeczenie z dnia [...] r. rażąco naruszało art. 101 ust. 1 lit. b r.p.a. poprzez zastosowanie tej normy do orzeczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...]. W dalszej kolejności Sąd zważył, że skoro nie było podstaw do uchylenia orzeczenia tego urzędu w opisanym trybie jako nieważnej to tym samym orzeczenie to pozostawało w obrocie prawnym. Konsekwencją zaś tego naruszenia pozostaje to, że rozstrzygnięcie z dnia [...] r. - opisane w punkcie lI o przejęciu jako całości w dniu 13 września 1944 r. na własność Skarbu Państwa spornych nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN było niedopuszczalne. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że połączenie w jednej decyzji rozstrzygnięcia dotyczącego stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...] r., jak i rozstrzygnięcia co do istoty sprawy o przejęciu gruntów na rzecz Skarbu Państwa, jest niewątpliwie kwalifikowanym naruszeniem prawa. Tryb uchylenia decyzji jako nieważnej był i jest bowiem trybem nadzwyczajnym, w którym niedopuszczalne jest orzekanie o istocie sprawy. Ponadto Sąd kasacyjny zauważył, że kwestionowane orzeczenie z [...] r. dotknięte było rażącym naruszeniem prawa poprzez wkroczenie przez organ w ocenę skutków prawnych czynności cywilnoprawnej, jakim było zakwestionowanie skuteczności aktu notarialnego z dnia [...] listopada 1937 r. Nr [...] w zakresie przeniesienia majątku [...], pod nazwą "[...]" o obszarze [...] ha na imię J. i P. małżonków W., w sytuacji gdy z akt sprawy nie wynika, aby w zakresie ważności powyższego aktu orzekał właściwy do rozstrzygania w tej kwestii sąd powszechny. O nieważności przeniesienia konkretnej własności ziemskiej można zaś mówić jedynie wówczas gdyby w tej sprawie, stosownie do art. 8 rozporządzenia tymczasowego, zapadło rozstrzygnięcie właściwego sądu, którego w przedmiotowej sprawie jednak nie przywołano.

Wyrokiem z 30 kwietnia 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 505/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, odwołując się do oceny prawnej zawartej w ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] r. oraz [...] r. W sformułowanych zaś dla Ministra wytycznych wskazał, że "organ winien stwierdzić nieważność kwestionowanego w postępowaniu nieważnościowym orzeczenia, chyba że uzna, iż zachodzą okoliczności o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a.".

W tym stanie rzeczy sprawa stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] r. stanowiła po raz trzeci przedmiot prowadzonego przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi postępowania nadzorczego, który działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 158 § 1 k.p.a. decyzją z [...] r orzekł w pkt 1 o stwierdzeniu nieważności tego orzeczenia w części dotyczącej nieruchomości o pow. [...] ha, pochodzącej z majątku "[...]", stanowiącej własność Zakładów [...], oznaczonej jako dział I i III na planie sporządzonym w 1937 r. przez mierniczego przysięgłego L. B. (pkt 1 sentencji), a w pkt 2 umorzył postępowanie nadzorcze w części dotyczącej pochodzącej z powyższego majątku nieruchomości o pow. [...] ha, stanowiącej własność P. i J. W., oznaczonej na planie z 1937 r. jako dział II.

Umarzając postępowanie w części dotyczącej nieruchomości stanowiącej własność małżonków W., Minister wskazał na brak interesu prawnego Zakładów [...] do skutecznego wszczęcia w tym zakresie postępowania nadzorczego.

Stwierdzając, zaś nieważność orzeczenia z [...] r. w pozostałym zakresie, organ nadzoru, nawiązując do ocen prawnych sformułowanych w ww. wyrokach Naczelnego Sadu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywodził, że orzeczenie to wydane zostało z rażącym naruszeniem art. 101 ust. 1 lit. b. r.p.a., gdyż ten tryb wzruszania decyzji ostatecznych nie mógł mieć zastosowanie do sprawy rozstrzyganej na gruncie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, który to przepis budzi wątpliwości interpretacyjne i do właściwego zastosowania wymaga dokonania wykładni. Za kwalifikowaną wadę prawną orzeczenia organ uznał także połączenie w jednym trybie rozstrzygnięcia nadzorczego z rozstrzygnięciem o podpadaniu nieruchomości pod przepisy dekretu PKWN, gdyż tryb uchylania decyzji jako nieważnej był trybem nadzwyczajnym, w którym niedopuszczalne było orzekanie co do istoty sprawy. Organ nadzoru wskazywał także na niedopuszczalne kwestionowanie przez organ administracyjny ważności czynności cywilnoprawnych, tj. ważności przeniesienia własności części nieruchomości z Zakładów [...] na akcjonariuszy tej spółki – J. i P. W., na podstawie aktu notarialnego z [...] listopada 1937 r. Odwołując się zaś do zawartych w rozporządzeniu tymczasowym z 1 września 1919 r. regulacji, w tym ustanowionej w nim wyłącznej kompetencji sądu powszechnego do unieważniania aktów przeniesienia własności ziemskiej (art. 8 rozporządzenia), Minister zauważył, że podejmując w [...] r. rozstrzygnięcie o uchyleniu orzeczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego, Minister Rolnictwa i Reform Rolnych nie powołał się na takie orzeczenie sądowe, a z akt nie wynika nawet by w tym względzie wytoczone zostało choćby powództwo.

Odnosząc się natomiast do kwestii nieodwracalnych skutków prawnych, których zaistnienie w myśl art. 156 § 2 k.p.a., stanowił przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że zarówno uchylenie orzeczenia o podpadaniu nieruchomości pod przepisy dekretu (punkt 1 kwestionowanego orzeczenia), jak i uznanie, że nieruchomość ta podlega przejęciu na cele reformy rolnej (punkt 2) nie wywołały samoistnie skutków prawnych, w tym takich, o których można by powiedzieć, że mają charakter nieodwracalny. Uzasadniając tę ocenę Minister podnosił, że orzeczenia o podpadaniu nieruchomości pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN miały charakter deklaratoryjny i nie prowadziły do przejścia nieruchomości na własność Skarbu Państwa, które odbywało się z mocy prawa. Tytułem zaś do wpisania na rzecz Skarbu Państwa prawa własności przejętych nieruchomości nie było orzeczenie wydane na podstawie § 5 rozporządzenia MRiRR, tylko zaświadczenie urzędu ziemskiego (starosty), zgodnie z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz.U. Nr 39, poz. 233). Z tego też względu nie ma przeszkód do stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...] r. w części, w której wnioskodawca posiada interes prawny.

Z wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpili: wykonujący zdania z zakresu administracji rządowej Prezydent W. w imieniu Skarbu Państwa, Miasto W. oraz A. [...], zarzucając decyzji z [...] r. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. podnoszono w nich także, że akt notarialny z [...] listopada 1937 r. był jedynie protokołem z Walnego Zgromadzenia akcjonariuszy spółki Zakłady [...], a podjęte wówczas uchwały nie świadczą o prawnym podziale nieruchomości, wyłączającym ją z pod działania dekretu. Miasto W. wskazywało przy tym na nie przedłożenie stosownego zezwolenia władzy państwowej na podział majątku i zmianę tytułu własności. Odwołujący nie zgadzali się także ze stanowiskiem Ministra, że kontrolowane w postępowaniu nadzorczym orzeczenie nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych. Wskazywali także na pominięcie w postępowaniu wszystkich aktualnych właścicieli nieruchomości.

W następstwie rozpoznania tych wniosków Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] r. w pkt 1 utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję, a w pkt 2 umorzył postępowanie odwoławcze z wniosku A. [...].

W odniesieniu do przyczyn stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...] r. w zakresie dotyczącym nieruchomości stanowiącej własność Zakładów [...], Minister podtrzymał uprzednio podnoszoną argumentację oraz wskazał na wynikające z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w zapadłych w niniejszej sprawie wyrokach sądów. Odnosząc się natomiast do kwestii niedoręczenia decyzji nadzorczej osobom trzecim legitymującym się obecnie prawem własności lub użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości, Minister wskazał, że zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną w prowadzonym postępowaniu jest osoba prawna będąca właścicielem spornej nieruchomości w dniu jej przejęcia oraz ewentualni obecni jej właściciele o ile zakwestionowanie legalności przejęcia nieruchomości może dotknąć ich interesów (Skarb Państwa, a nie osoby fizyczne). Z kolei w związku z podniesionym zarzutem nieuwzględnienia nieodwracalnych skutków prawnych wywołanych orzeczeniem z 1949 r. organ nadzoru podniósł, że przejęte nieruchomości zostały rozdysponowane, nie będąc przedmiotem obrotu cywilnoprawnego lub publicznoprawnego. Prawa te jednak powstały w oderwaniu od zakresu i skutków ww. orzeczenia, które nie zawierało jakichkolwiek rozstrzygnięć w zakresie konieczności ustanowienia na przedmiotowych nieruchomościach prawa użytkowania wieczystego i prawa własności. Późniejsze zatem losy tych gruntów nie mogą być oceniane jako skutki orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, gdyż jego jedynym skutkiem było ich przejście na rzecz Skarbu Państwa.

Wyjaśniając natomiast motywy umorzenia na zasadzie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. postępowania odwoławczego wywołanego wnioskiem A. [...], organ wskazał na brak legitymacji A. do wniesienia środka zaskarżenia od punktu 1 decyzji z [...] r. (a w tym zakresie wnosiła ona odwołanie) Zgodnie bowiem z dokumentami zgromadzonymi w aktach A. jest obecnie właścicielem położonych na terenie W. działek nr [...] i [...] z obrębu [...], które znajdują się poza częścią nieruchomości "[...]", w odniesieniu do której stwierdzono nieważność orzeczenia z [...] r. Nie ma zatem ona interesu prawnego w sprawie, a co za tym idzie nie jest stroną Stwierdzenie zaś, że wnoszący odwołanie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. następuje w drodze decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Warszawie wniósł w imieniu Skarbu Państwa wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej Prezydent W., zarzucając jej:

1.naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i 77 k.p.a. przez zaniechanie przez organ wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz obowiązku podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz jej załatwienia poprzez uznanie, że nieruchomość nie podlegała przejęciu na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, gdyż na mocy aktu notarialnego z [...] listopada 1937 r. nastąpił prawny podział gospodarstwa rolnego na dwa samodzielne gospodarstwa, co wyłączało nieruchomości spod działania przepisów ww. dekretu, podczas gdy ten akt notarialny nie stanowił o przeniesieniu własności, a był jedynie protokołem Walnego Zgromadzenia akcjonariuszy spółki Zakłady [...] i w konsekwencji pozostawienie w obrocie prawnym wadliwego orzeczenia z [...] r. w przedmiocie braku przejścia tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w trybie omawianego dekretu PKWN;

2.naruszenie przepisów postępowania tj. art. 138 § 1 w zw. z art. 156 § 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] r., pomimo że była ona obarczona wadą prawną uzasadniającą stwierdzenie w trybie art. 156 § 2 k.p.a., że kontrolowana decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, polegające na rozporządzeniu nieruchomością objętą niniejszym postępowaniem na rzecz osób trzecich, które to okoliczności wyłączają możliwość stwierdzenia nieważności decyzji i w efekcie pozostawienia w obrocie prawnym decyzji wydanej trybie art. 156 § 1 k.p.a., pomimo braku przesłanek do zastosowania tego przepisu,

3.naruszenie przepisów postępowania tj. art. 138 § 1 k.p.a., poprzez pozbawienie możliwości udziału w postępowaniu administracyjnym osób, którym przysługuje tytuł prawny do nieruchomości w postaci prawa własności lub użytkowania wieczystego, dający podstawę do bycia stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte i umotywowane w obszernym uzasadnieniu skargi, wniósł on o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] r.

W odpowiedziach na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. O oddalenie skargi wniósł także uczestnik postępowania –Zakłady [...] SA.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

skarga jest częściowo zasadna, co skutkowało uchyleniem zakwestionowanej decyzji jak też poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] r. w zakresie dotyczącym stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] w części dotyczącej nieruchomości o pow. [...] ha, pochodzącej z majątku "[...]", stanowiącej własność Zakładów [...] SA. W pozostałym zakresie skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie wyjaśnić należy, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji (a w takim trybie wydana została zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi) jest postępowaniem odrębnym od postępowania rozpoznawczego, a jego istotą jest ustalenie, czy poddana w tym trybie kontroli decyzja dotknięta jedną z kwalifikowanych wad prawnych określonych w art. 156 § 1 k.p.a. w ramach prawa obowiązującego w dniu jej wydania. Przy czym stwierdzenie przez organ nadzoru takiej wady nie zawsze będzie prowadzić będzie do eliminacji z obrotu prawnego kontrolowanego rozstrzygnięcia, a to ze względu na zaistnienie przeszkody w postaci negatywnych przesłanek nieważności określonych w art. w art. 156 § 2 k.p.a. (upływ 10 lat - jeśli chodzi o wady wymienione w pkt 1,3, 4 i 7 § 1 art. 156 k.p.a. bądź nieodwracalne skutki prawne jakie wadliwa decyzja wywołała).

"Nieodwracalne skutki prawne", o których mowa w art. 156 § 2 in fine k.p.a. to takie, których organ administracji nie jest w stanie anulować swoimi działaniami z uwagi na niemożność kompetencyjną. Takimi są czynności cywilnoprawne, wywołujące skutki w sferze prawa cywilnego, których organ administracji nie ma możliwości znieść w postępowaniu administracyjnym. Innymi słowy skutkami, o których mowa w przywołanym wyżej przepisie są następstwa cywilne, które wywołało orzeczenie administracyjne ocenione w postępowaniu nadzorczym (por. wyrok NSA z 18 października 2012 r. sygn. akt I OSK 428/12, a także uzasadnienia do uchwały składu siedmiu sędziów SN z dnia 28 maja 1992 r. sygn. akt III AZP 4/92 oraz uchwał NSA z dnia 16 grudnia 1996 sygn. akt OPS 7/96, z dnia 9 listopada 1998 r. sygn. akt OPK 4/98 i z dnia 20 marca 2000 r., sygn. akt OPS 14/99). Tego rodzaju skutki właśnie wywołało – wbrew temu co twierdzi organ nadzoru - w odniesieniu do części znacjonalizowanych nieruchomości ich zbycie na rzecz osób trzecich, co było możliwe w warunkach pozostawanie w obrocie prawnym przez ponad 60 lat kontrolowanego w trybie nieważnościowym orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] r.

Orzeczenie to choć miało przede wszystkim charakter deklaratoryjny – jak wszystkie decyzje, których materialnoprawną podstawę stanowił art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13; przywoływanego dalej jako: "dekret PKWN"), gdyż skutek w postaci przejścia nieruchomości ziemskich objętych zakresem przedmiotowym dekretu na własność Skarbu Państwa następował ex lege z datą wejścia w życie w tego aktu normatywnego niezależnie od podejmowanych w tym względzie indywidualnych aktów stosowania prawa – to zawierało w sobie także, czego zdaje się nie dostrzegać Minister, element konstytutywny. Z jednej strony znosiło bowiem skutek prawnorzeczowy wywołany ostatecznym orzeczeniem Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z [...] r. L.dz. [...], wydanym w trybie § 5 w zw. z § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., nr 10 poz. 51 ze zm.), o niepodpadaniu pod ww. przepis dekretu nieruchomości stanowiącej własność Zakładów [...]. Z drugiej zaś stanowiło podstawę do przejęcia – w sposób bezprawny z punktu widzenia regulacji prawnych ustanowionych w dekrecie - przez Skarb Państwa własności tej nieruchomości, a przez to stworzenie podstaw prawnych do późniejszego zadysponowania jej wyodrębnionymi geodezyjnie częściami poprzez przenoszenie ich własności w drodze cywilnoprawnych umów sprzedaży, czy też ustanawiania na nich prawa użytkowania wieczystego, co należy kwalifikować jako bezpośredni skutek orzeczenia o podpadaniu nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego - w tym przekazanych przez Biuro Geodezji i Katastru Urzędu W. przy pismach z 22 kwietnia 2010 r. i 13 lipca 2009 r. informacjach opartych na danych z ewidencji gruntów dotyczących aktualnego stanu prawnego nieruchomości objętych postępowaniem, a także zgromadzonych w aktach sprawy kopii aktów notarialnych, decyzji komunalizacyjnych oraz decyzji uwłaszczeniowych wynika, że część działek ewidencyjnych pochodzących z przedmiotowej nieruchomości objęta była z jednej strony uwłaszczeniem na rzecz przedsiębiorstw państwowych, a część stanowiła przedmiot obrotu cywilnoprawnego, obejmującego zarówno umowne przeniesienie własności jak też ustanowienie i dalsze przenoszenie już ustanowionego prawa użytkowania wieczystego.

O ile samo uwłaszczenie przedsiębiorstwa państwowego przejętą nieruchomością, jak też komunalizacja nieruchomości, nie stanowią przeszkody, o której stanowi art. 156 § 2 in fine k.p.a., uniemożliwiającej stwierdzenie nieważności decyzji potwierdzającej przejęcie nieruchomości na cele reformy rolnej w trybie dekretu PKWN (gdyż wydane w tym przedmiocie decyzje mogą być przez organ wzruszane na zasadach określonych w kodeksie postępowania administracyjnego), to jednak nie budzi wątpliwości Sądu, że przeniesienie przez Skarb Państwa po 1949 r. czy jednostkę samorządu terytorialnego własności części znacjonalizowanej nieruchomości w drodze umów cywilnoprawnych czy ustanowienie na niej prawa użytkowania wieczystego jak też dalsze przenoszenie tego prawa przez uwłaszczone przedsiębiorstwo na rzecz osób trzecich uniemożliwiało Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdzenia nieważności kontrolowanego orzeczenia. Organ ten działając bowiem w granicach obowiązywania norm prawa publicznego, nie miał umocowania do odwrócenia tego skutku, tj. doprowadzenia do sytuacji, w której własność wyodrębnionych geodezyjnie i prawnie części przejętej w trybie dekretu PKWN nieruchomości i znajdujących się na nim naniesień lub prawo użytkowania wieczystego przestanie przysługiwać podmiotom, które te prawa nabyły w dobrej wierze. Akceptując zatem ukształtowany w efekcie wadliwego orzeczenia i niepodlegający wzruszeniu na drodze postępowania administracyjnego stan faktyczny i prawny części przejętej nieruchomości, a więc istniejące na niej stosunki własnościowe i konsekwencje prawne wynikające z respektowania praw osób trzecich chronionych rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, Minister winien poprzestać na stwierdzeniu na podstawie art. 158 § 2 k.p.a., że kontrolowane orzeczenie, w granicach w jakich wywołało nieodwracalne skutki prawne, wydane zostało z naruszeniem prawa, a nie orzekać o jego nieważności na podstawie § 1 art. 158 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Brak stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej w takich okolicznościach faktyczno-prawnych, właśnie ze względu na działanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych i potrzebę zapewnienia ochrony prawnej osobie trzeciej, jak podkreślono w uzasadnieniu do uchwały składu siedmiu sędziów SN z dnia 15 lutego 2011 r. sygn. akt III CZP 90/10 OSNC 2011/7-8/76 (w której rozstrzygnięto zagadnienie prawne czy rękojmia ta chroni nabywcę użytkowania wieczystego w razie wadliwego wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jako właściciela), ma istotne znaczenie dla prawnej stabilizacji stosunków prawnorzeczowych.

Zaniechanie szczegółowego rozważania konsekwencji prawnych wywołanych kontrolowanym w postepowaniu nadzorczym orzeczeniem (będące efektem błędnego wnioskowania o braku jakichkolwiek skutków prawnorzeczowych nim wywołanych, a to z ze względu przyjęcia koncepcji wyłącznie deklaratoryjnego charakteru orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] r.) było wadliwe wyeliminowanie z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc tego orzeczenia w odniesieniu do całości stanowiącej dawną własność Zakładów [...] nieruchomości o pow. [...] ha, mimo że część aktualnie istniejących na tym obszarze działek stanowiła przedmiot obrotu cywilnoprawnego. Skoro zatem kwestia nieodwracalnych skutków prawnych wywołanych kontrolowanym w postępowaniu nieważnościowym orzeczeniem, co do którego stwierdzono zaistnienie wady rażącego naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) nie została przez organ nadzoru zbadana, to tak przeprowadzone postępowanie nadzorcze w sposób istotny narusza zasady procedury administracyjnej, a w szczególności art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., a podjęta w takich warunkach decyzja oceniana być musi jako wydana z naruszeniem art. 156 § 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i art. 158 § 2 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, co niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy. Ustaleń w tym zakresie nie może przy tym dokonać rozpoznający sprawę Sąd, który sprawuje jedynie kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Nie jest bowiem rolą sądu administracyjnego "zastępowanie" organu w jego obowiązkach i rozstrzyganie za niego sprawy administracyjnej. To obowiązkiem organu administracji publicznej (a nie sądu) jest merytoryczne jej rozpatrzenie i wydanie zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa właściwego rozstrzygnięcia kończącego postępowanie (por. wyrok NSA z 8.02.2012 r. sygn. akt II GSK 1544/10 dostępne w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niezależnie od powyższego wadliwe prawnie było także sformułowanie treści rozstrzygnięcia nadzorczego eliminującego częściowo ostateczne orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, bez precyzyjnego odniesienia się do aktualnego oznaczenie geodezyjnego nieruchomości, których ono dotyczy. Odwołanie się w sentencji decyzji jedynie do obszaru nieruchomości i jej historycznych oznaczeń hipotecznych, a także mapy podziału z 1937 r. (co miało miejsce w niniejszej sprawie) powoduje bowiem, że tak zredagowane rozstrzygnięcie organu nadzoru, bez sięgnięcia do dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, jest faktycznie niewykonalne.

Powyższe naruszenie zasad postępowania oraz przepisów prawa materialnego prowadzić musi więc do uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") zaskarżonej decyzji jak też uchylenia, na zasadzie art. 135 tej ustawy, poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] grudnia 2012 r. w części w jakiej dotyczą ona częściowego stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...] czerwca 1949 r.

Sąd podziela jednocześnie stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi co do obarczenia ww. orzeczenia organu nadzoru z [...] stycznia 1949 r. wadą rażącego naruszenia prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. naruszenia w ten sposób art. 101 ust. 1 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. - o powstępowaniu administracyjnym (Dz.U. Nr 36, poz. 341, ze zm.; dalej: "r.p.a.") poprzez zastosowanie trybu nadzwyczajnego uregulowanego w tym przepisie do ostatecznego orzeczenia wydanego w przedmiocie podpadania pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN należących do Zakładów [...] nieruchomości, jak też niedopuszczalnego prawnie połączenia w jednym postępowaniu trybu nadzorczego i merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Tym bardziej, że kwestia wydania przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych ww. orzeczenia z rażącym naruszeniem przywołanego przepisu rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z ww. przyczyn, została już przesądzona w wydanych na gruncie rozpoznawanej sprawy prawomocnych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 stycznia 2007 r. sygn. akt I OSK 387/06 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 kwietnia 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 505/07. Oceną prawną wyrażoną w tych wyrokach jak też wskazaniami co do dalszego postępowania – jak zasadnie zauważył Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi – był on związany. Podobnie związany jest nią obecnie rozpoznający sprawę Sąd. Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a w myśl art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Skutkiem zasady mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia jest to, że przesądzenie we wcześniejszym wyroku kwestii o charakterze prejudycjalnym oznacza, że w postępowaniu późniejszym ta kwestia nie może być już w ogóle badana. Zachodzi tu bowiem ograniczenie dowodzenia faktów, objętych prejudycjalnym orzeczeniem, a nie tylko ograniczenie poszczególnego środka dowodowego. Innymi słowy konsekwencją tej zasady jest to, że dana kwestia, która została już przesądzona kształtuje się tak, jak to stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. W kolejnym postępowaniu nie może ona być już ponownie badana. Pamiętać wszak należy, że skoro związanie wynikające z art. 170 p.p.s.a. odnosi się do kolejnych postępowań, to tym bardziej odnosi się ono do sprawy, w ramach której zapadł prawomocny wyrok (por. wyrok NSA z 16 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 2300/12 Lex nr 1291387). Jako że w przywołanych wyrokach dokonano już wykładni art. 101 ust. 1 lit. b r.p.a., jak też wywiedziono z jakich przyczyn uregulowanie to nie mogło być stosowane w niniejszej sprawie (co szerzej opisano w części historycznej niniejszego uzasadnienia) co prowadzić musi do wniosku o rażącym naruszeniu tego przepisu, sąd odstępuje od powtarzania w tej części uzasadnienia przywołanej tam argumentacji, którą niezależnie od wspomnianego związania tymi orzeczeniami, w pełni akceptuje.

Powyższe związanie ma również na gruncie rozpoznawanej sprawy tego rodzaju znaczenie, że nie mogły być obecnie skutecznie podnoszone argumenty (jak usiłuje to uczynić strona skarżąca) mające doprowadzić do podważenia konsekwencji prawnorzeczowych jakie wywołała zawarta w akcie notarialnym z [...] listopada 1937 r. uchwała Walnego Zgromadzenia akcjonariuszy spółki Zakłady [...] o wydzieleniu z majątku "[...]", stanowiącego dotychczasową własność spółki, części nieruchomości o pow. o pow. [...] ha, oznaczonej jako dział II na planie sporządzonym w 1937 r. przez mierniczego przysięgłego L. B. i przeniesienie własności tej części nieruchomości na rzecz J. i P. małż. W., czego konsekwencją było powstanie dwóch odrębnych nieruchomości, z których żadna ze względu na swój areał nie podlegała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jak już bowiem wskazano w wydanych w niniejszej sprawie wyrokach, organ administracji publicznej nie ma kompetencji do kwestionowania w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego skuteczności zdziałanych czynności cywilnoprawnych. Nie sposób też nie dostrzec, że to właśnie ze względu na wkroczenie przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w ocenę skutków prawnych czynności cywilnoprawnej, jaką było zakwestionowanie skuteczności ww. aktu w zakresie przeniesienia własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz małżonków W., Naczelny Sąd Administracyjny wywodził (poza konsekwencjami wynikającymi z wadliwie zastosowanego w sprawie art. 101 ust. 1 lit. b r.p.a.) obarczenie kontrolowanego orzeczenia z [...] r. wadą rażącego naruszenia prawa. W tej sytuacji formułowane obecnie w skardze zarzuty dotyczące niewyjaśnienia przez organ nadzoru skuteczności podziału nieruchomości, a to wobec nieudokumentowania uzyskania zgody na jej podział właściwej władzy państwowej, uznać należy za chybione. W rzeczywistości bowiem stanowią one niedopuszczalną polemikę z ustaleniami i oceną prawną wyrażoną w wydanych na gruncie rozpoznawanej sprawy w prawomocnych wyrokach sądów.

Niezależnie od powyższego warto również zwrócić uwagę, że w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy ewentualny spór o skuteczność podziału nieruchomości, nie ma jakiegokolwiek znaczenia dla oceny legalności orzeczenia z [...] r.- czego zdaje się nie dostrzegać wnoszący w imieniu Skarbu Państwa skargę Prezydent W. - i jest w istocie li tylko sporem czysto akademickim. Skoro bowiem w ówczesnym stanie prawnym Minister Rolnictwa i Reform Rolnych nie mógł w zgodzie z prawem uchylić jako nieważnego ostatecznego orzeczenia o niepodpadaniu nieruchomości stanowiącej własność Zakładów [...] oraz nieruchomości będącej własnością małżonków W. pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, a tym bardzie równoczesnego rozstrzygania w postępowaniu nadzorczym merytorycznie sprawy przejęcia tych nieruchomości na cele reformy rolnej (na co zasadnie wskazały sądy w przywołanych wyżej wyrokach) , to okoliczność w jakich doszło do podziału nieruchomości (i przeniesienia własności), nie mogła by zmienić oceny, że kontrolowane orzeczenie obarczone było kwalifikowaną wadą prawną z art.156 § 1 pkt 2 k.p.a..

Wbrew zarzutom skargi, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie dopatrzył się także w działaniach organów nadzoru naruszenia art. 28 k.p.a., poprzez niezasadne pominięcie w postępowaniu wszystkich podmiotów legitymujących się tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości. Przede wszystkim bowiem zauważyć należy, że prawa osób, które chronione są rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, w żaden sposób nie zostają naruszone treścią rozstrzygnięcia nadzorczego wydanego w przedmiocie orzeczenia o przejęciu nieruchomości na cele reformy rolnej. W konsekwencji zatem przyjąć należy, że brak jest przepisu prawa materialnego, z którego miałby wynikać dla takich właścicieli (użytkowników wieczystych) interes prawny legitymujący ich do udziału w postępowaniu w charakterze strony. Dopuszczenie zaś do udziału w postępowaniu nadzorczym w sprawie o podpadanie nieruchomości pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej wszystkich jej aktualnych właścicieli (użytkowników wieczystych) musi budzić także wątpliwości z perspektywy art. 2 Konstytucji RP. Prowadzenie bowiem postępowań z wszystkimi właścicielami gruntów, niemających związku ze sprawą i powiązana z tym konieczność ustalania każdorazowa aktualnego stanu prawnego tych nieruchomości, w wielu sytuacjach odsuwa w czasie na wiele lat możliwość naprawienia szkody wyrządzonej pierwotnym właścicielom nieruchomości bezprawnie przejętych przez Państwo. W skrajnych zaś przypadkach możliwość zakończenia w takich warunkach postępowania nadzorczego byłaby czysto iluzoryczna (a to z uwagi na zmiany w stosunkach właścicielskich następujące w toku postępowania, konieczność oczekiwania na przeprowadzenie postępowań spodkowych i.t.p.) . W tym stanie rzeczy zarzuty skargi odnoszące się do braku zapewnienia udziału w postępowaniu nadzorczym wszystkim aktualnym właścicielom i użytkownikom wieczystym znacjonalizowanej nieruchomości nie mają usprawiedliwionych podstaw.

Zasadne było również umorzenie postępowania nadzorczego w odniesieniu do tej części orzeczenia z [...] r., która dotyczy przejęcia na cele reformy rolnej nieruchomości stanowiącej własność J. i P. W. Skoro bowiem postępowanie nadzorcze wszczęte zostało w rozpoznawanej sprawie na wniosek Zakładów [...], a nie z urzędu to mogło jedynie obejmować tę część orzeczenie, w której rozstrzygano o prawach tego podmiotu, gdyż jedynie w tej części inicjator postępowania legitymował się opartym na normach prawa materialnego (tu art. 140 i n. k.c.) interesie prawnym kreującym jego przymiot strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a. Postępowanie nadzorcze zaś, o ile nie jest wszczynane z urzędu, może zostać uruchomione wyłącznie na wniosek podmiotu, któremu taki status w postępowaniu przysługuje (por. art. 157 § 2 k.p.a.). Trafnie także Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżoną decyzją umorzył postępowanie odwoławcze wywołane wnioskiem A. [...]. W świetle bowiem zgromadzonych w aktach dokumentów, nie budzi wątpliwości Sądu, że zakwestionowana przez A. część rozstrzygnięcia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] r. (pkt 1 sentencji tej decyzji), nie dotyczy w żaden sposób sfery praw lub obowiązków tej A. Jak zasadnie bowiem zauważył organ podmiot ten legitymuje się tytułem prawnorzeczowym do działek nr [...] i [...] z obrębu [...], które nie znajdują się w obszarze dawnej nieruchomości, objętej wyeliminowaną przez Ministra ze skutkiem ex tunc częścią orzeczenia z 1949 r. Z akt sprawy wynika, że działki te położone są bowiem na terenie tej części dawnego majątku "[...]", które stanowiły w dacie wejścia w życie dekretu PKWN własność małżonków W. W tej zaś części Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi umorzył postępowanie nadzorcze (pkt 2 sentencji decyzji z [...] r.), a wniosek A. o ponowne rozpatrzenie sprawy tej części rozstrzygnięcia nadzorczego nie obejmował. Wniesienie środka odwoławczego przez podmiot, który w sprawie nie ma interesu prawnego (nie legitymuje się przymiotem strony), prowadzi zaś do umorzenia postępowania odwoławczego na zasadzie art. 138 § 1 pkt 3 k.pa. (w niniejszej sprawie w zw. z art. 127 § 3 k.pa.).

Z powyższych względów w tej części zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

Skutkiem niniejszego wyroku jest to, że w mocy pozostaje decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] r. w zakresie w jakim utrzymuje w mocy decyzję tego Ministra z [...] grudnia 2012 r. o umorzeniu postępowania nadzorczego Ministra Rolnictwa o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenie nieważności tego orzeczenia w części dotyczącej nieruchomości o pow. [...] ha, pochodzącej z majątku "[...]", stanowiącej własność P. i J. W., oznaczonej jako dział II na planie z 1937 r. Pozostaje także w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie w części obejmującej umorzenie postępowania odwoławczego zainicjowanego wnioskiem A. [...].

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 i art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt 1 i 2 wyroku. Na podstawie zaś art. 151 tej ustawy, orzeczono jak w punkcie 3 wyroku. W przedmiocie zaś kosztów postępowania (pkt 4) orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.

Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku i zbada w odniesieniu do jakich ściśle oznaczonych nieruchomości dotknięte kwalifikowaną wadą prawną z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. orzeczenie z 1949 r. wywołało nieodwracalne skutki prawne, a w odniesieniu do jakich takie skutki nie zachodzą. Podejmując zaś rozstrzygnięcie w sprawie (uwzględniające konsekwencje prawne wynikające z tych skutków) odwoła się w jego sentencji do aktualnego geodezyjnego oznaczenia nieruchomości.