Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 128/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 1 pkt 10a
journal: Dz.U. 2014 poz 851
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity
Teza: Nabywanie praw udziałowych przez zagraniczne instytucje wspólnego finansowania w spółkach osobowych mających siedzibę w Polsce (jawnych i komandytowych) i uzyskiwanie z tego tytułu przychodów, wykracza poza zakres działalności instytucji wspólnego finansowania określony w art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. b ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 851 ze zm.), i w efekcie nie podlega zwolnieniu z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych, o którym mowa w ww. przepisie.

TEZY

Nabywanie praw udziałowych przez zagraniczne instytucje wspólnego finansowania w spółkach osobowych mających siedzibę w Polsce (jawnych i komandytowych) i uzyskiwanie z tego tytułu przychodów, wykracza poza zakres działalności instytucji wspólnego finansowania określony w art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. b ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 851 ze zm.), i w efekcie nie podlega zwolnieniu z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych, o którym mowa w ww. przepisie.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędziowie: NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), WSA del. Alina Rzepecka, Protokolant Szymon Mackiewicz, po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 września 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 3704/14 w sprawie ze skargi W. z siedzibą w H. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 27 sierpnia 2014 r. nr IPPB5/423-550/14-3/AJ w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2) zasądza od W. z siedzibą w Holandii na rzecz Szefa Krajowej Administracji Skarbowej kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z dnia 24 września 2015 r. o sygn. III SA/Wa 3704/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skargi W. z siedzibą w H. (dalej: skarżąca lub wnioskodawczyni) na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów (dalej: organ lub Dyrektor IS) z dnia 27 sierpnia 2014 r. o nr IPPB5/423-550/14-3/AJ w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych: (1) uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną; (2) zasądził od organu na rzecz skarżącej kwotę 457 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Jako podstawę prawną powołano art. 146 § 1, art. 200, art. 205 § 2 i 4 oraz art. 209 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Wyrok jest dostępny (podobnie, jak inne cytowane w uzasadnieniu orzeczenia) na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

2. Przebieg postępowania przed organami podatkowymi (przedstawiony przez WSA w Warszawie).

2.1. Przedstawiając w uzasadnieniu wyroku przebieg postępowania WSA w Warszawie podał, że we wniosku o udzielenie pisemnej interpretacji prawa podatkowego skarżąca wyjaśniła, iż jest spółką utworzoną i działającą na podstawie przepisów prawa holenderskiego. Planuje założenie funduszu inwestycyjnego działającego zgodnie z prawem holenderskim w formie prawnej spółki kapitałowej Naamloze Vennootschap (beleggingsmaatschappij met veranderlijk kapitaal), to jest spółki z tzw. zmiennym kapitałem (dalej: "Fundusz"). Fundusz nie będzie posiadał siedziby ant zarządu na terytorium Polski. Skarżąca wyjaśniła że wniosek składany jest przez nią jako osobę planującą założenie Funduszu, w rozumieniu art. 14n § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.; dalej: o.p.) i dotyczy działalności Funduszu i związanych z nią konsekwencji podatkowych. Podkreśliła, że dotychczas nie sporządzono projektu aktu założycielskiego. Finalizacja prac przygotowawczych, zawarcie aktu założycielskiego i rejestracja Funduszu w stosownym rejestrze w Holandii są planowane na 2014 r. Podała, że zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa holenderskiego: Fundusz będzie posiadał osobowość prawną nadaną zgodnie z przepisami holenderskiego Kodeksu Cywilnego. Będzie podmiotem praw i obowiązków odrębnym od jego inwestorów - udziałowców, podatnikiem holenderskiego podatku dochodowego od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania, a także będzie mógł uzyskać certyfikat rezydencji podatkowej wystawiony przez holenderskie władze podatkowe.

Wyłącznym przedmiotem działalności Funduszu będzie inwestowanie kapitału Funduszu, tj. środków wpłaconych przez wspólników - inwestorów w drodze objęcia lub nabycia udziałów/akcji emitowanych przez Fundusz zgodnie z przepisami prawa holenderskiego, w celu dywersyfikacji ryzyka inwestycyjnego oraz osiągnięcia przez inwestorów zysków. Fundusz lokować będzie zebrane środki pieniężne w papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego i inne prawa majątkowe. Będzie działał jako fundusz inwestycyjny zamknięty - możliwość wejścia i wyjścia będzie podlegać ograniczeniom, nie zakłada się, aby tytuły uczestnictwa Funduszu były oferowane w drodze oferty publicznej, na rynku regulowanym ani wprowadzone do alternatywnego systemu obrotu, w tym zamiarem wnioskodawczyni jest wyłączenie możliwości nabywania tytułów uczestnictwa Funduszu także przez osoby fizyczne, również w przypadku, gdyby osoby te dokonały jednorazowego nabycia tytułów uczestnictwa o wartości nie mniejszej niż 40.000 euro. Biorąc pod uwagę, że Fundusz jest holenderską spółką akcyjną (N.V.) o zmiennym kapitale akcyjnym, tytuły uczestnictwa w Funduszu najbardziej zbliżone będą do akcji (shares). Z uwagi na inwestycyjną działalność Funduszu nie będą one stanowić typowego instrumentu właścicielskiego (tak jak akcje w polskiej spółce akcyjnej), lecz formę instrumentu inwestycyjnego.

Fundusz będzie zarządzany wyłącznie przez podmiot zarządzający z siedzibą w Holandii, regulowany zgodnie z holenderskimi przepisami implementującymi Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/61/UE z dnia 8 czerwca 2011 r. w sprawie zarządzających alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i zmiany dyrektyw 2003/41/WE i 2009/65/WE oraz rozporządzeń (WE) nr 1060/2009 i (UE) nr 1095/2010 (Dz. U.UE. L z 2011 r. Nr 174, poz. 1; dalej: AIFMD) i prowadzący swoją działalność w oparciu o stosowne zezwolenie wydane przez Stichting Autoriteit Financiele Markten (dalej: AFM), tj. właściwego organu nadzoru nad holenderskim rynkiem finansowym. W strukturze Funduszu ustawowym organem zarządzającym będzie podmiot zarządzający funduszem (dalej: zarządzający) (nie będzie odrębnego Zarządu) oraz istnieć będzie obligatoryjny organ, jakim jest Walne Zgromadzenia Wspólników. Zarządzający będzie osobą prawną. Fundusz, w związku z formą holenderskiej spółki akcyjnej o zmiennym kapitale akcyjnym, musi mieć zarządzającego posiadającego zezwolenie w Holandii wydane przez AFM. Zgodnie z artykułem 4:37c (2) holenderskiej ustawy o nadzorze finansowym (Wet op het financieel toezicht; dalej: AFS), holenderski zarządzający musi mieć siedzibę w Holandii oraz być osobą prawną. Oznacza to m.in., że zarządzający musi sprawować zarząd z Holandii. Działalność inwestycyjna Funduszu będzie prowadzona przez podmiot zarządzający Funduszem na podstawie zezwolenia wydanego podmiotowi zarządzającemu przez AFM oraz zawiadomienia Funduszu złożonego do AFM. Zgodnie z przepisami prawa holenderskiego, to zarządzający a nie Fundusz podlega wymogowi posiadania zezwolenia wydawanego przez AFM. Wniosek o wydanie zezwolenia oraz udzielenie zezwolenia podlega przepisom zawartym w AFS. Udzielenie (lub odmowa udzielenia) zezwolenia jest decyzją administracyjną. W praktyce zawierana jest przez zarządzającego i Fundusz umowa o zarządzanie na podstawie przepisów holenderskiego prawa cywilnego. Ponadto, zarządzający będzie posiadał uprawnienia korporacyjne do pełnienia funkcji zarządu lub zarządzający będzie faktycznie powołany do zarządu. Wówczas zarządzający będzie reprezentował Fundusz, w tym w relacjach z podmiotem zarządzającym (np. zawierał w imieniu Funduszu umowę o zarządzanie). W razie konfliktu interesów Rada Nadzorcza,lub w jej braku Walne Zgromadzenie Wspólników podejmuje decyzje o transakcji, chyba że statut Funduszu będzie stanowił inaczej. Co do zasady, zarządzający musi ustąpić, jeżeli straci zezwolenie AFM i/lub w przypadku niewypłacalności. Wówczas konieczne będzie powołanie na jego miejsce innego zarządzającego posiadającego wymagane zezwolenie. Fundusz będzie więc regulowaną instytucją wspólnego inwestowania nadzorowaną przez AFM. Fundusz musi zostać zgłoszony do AFM (ustęp 4:37n AFS). AFM sprawuje stały nadzór nad zarządzającym oraz działalnością inwestycyjną prowadzoną przez niego w ramach Funduszu, Fundusz jest w rzeczywistości funduszem regulowanym, ponieważ zarządzanie inwestycyjne wykonywane za pośrednictwem Funduszu podlega nadzorowi ze strony AFM.

Zezwolenie wydane zarządzającemu obejmuje wszystkie funkcje zarządzania. W szczególności, zezwolenie pozwala Zarządzającemu na zarządzanie portfelem i zarządzanie ryzykiem, jak również na wykonywanie następujących funkcji: administrowanie: obsługa prawna i usługi w zakresie rachunkowości w zarządzaniu funduszami; zapytania klientów; wycena i wyznaczanie ceny w tym zeznania podatkowe; monitorowanie przestrzegania uregulowań; prowadzenie rejestru posiadaczy jednostek uczestnictwa i udziałów; podział dochodu; emisja i umarzanie jednostek uczestnictwa i udziałów; ustalenia umowne, w tym wysyłanie świadectw; przechowywanie ksiąg; wprowadzanie do obrotu; działalność związana z aktywami Funduszu, a mianowicie usługi niezbędne do wypełniania funkcji powierniczej, zarządzanie infrastrukturą, działalność w zakresie administrowania nieruchomościami, porady dla przedsiębiorstw w zakresie struktury kapitałowej, strategii inwestycyjnej i spraw związanych, porady i usługi związane z łączeniem i nabywaniem przedsiębiorstw i inne usługi związane z zarządzaniem Funduszem oraz spółkami i innymi aktywami, w które zainwestowali. Ponadto, zarządzający może również świadczyć następujące usługi: zarządzanie portfelami inwestycyjnymi na podstawie uprawnień przekazanych przez inwestorów w ramach własnego uznania indywidualnie dla każdego klienta; w ramach usług pobocznych obejmujące: doradztwo inwestycyjne; przechowywanie i administrowanie w odniesieniu do udziałów lub jednostek uczestnictwa przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania; przyjmowanie i przekazywanie zleceń dotyczących instrumentów finansowych.

Aktywa Funduszu będą przechowywane przez depozytariusza, którym będzie podmiot prawa holenderskiego; w szczególności, depozytariusz będzie prowadził rejestr aktywów Funduszu, monitorował przepływ środków, sprawował ogólny nadzór nad działalnością inwestycyjną Funduszu oraz wykonywał inne czynności związane z bieżącym administrowaniem aktywami funduszu. Zewnętrzny, niezależny podmiot, jakim jest depozytariusz, będzie również odpowiedzialny za zapewnienie, aby rozliczanie umów dotyczących aktywów funduszu inwestycyjnego następowało bez nieuzasadnionego opóźnienia, oraz odpowiedzialny za to kto będzie kontrolował terminowość rozliczania umów z uczestnikami funduszu. Fundusz może podjąć działalność inwestycyjną na terenie Polski poprzez nabywanie lub obejmowanie papierów wartościowych, instrumentów finansowych lub innych praw majątkowych. W szczególności, Fundusz może zostać wspólnikiem polskich spółek kapitałowych, lub wspólnikiem polskich spółek osobowych, tj. spółki jawnej lub spółki komandytowej (dalej: spółka osobowa). Spółka osobowa prowadzić będzie działalność gospodarczą i osiągać dochody na terenie Rzeczpospolitej Polskiej, Możliwe też, że spółka osobowa będzie wspólnikiem innych spółek kapitałowych lub osobowych z siedzibą w Polsce lub za granicą i w związku z tym będzie osiągać także dochody związane z uczestnictwem w takich spółkach.

W uzupełnieniu wniosku skarżący podał, że alternatywnie do bezpośrednich inwestycji w polskie spółki osobowe (tj. jako wspólnik takich spółek), Fundusz może prowadzić działalność inwestycyjną poprzez posiadanie papierów wartościowych emitowanych przez spółkę z siedzibą i miejscem zarządu w Wielkim Księstwie Luksemburg działającej w formie prawnej Societe en Commandite Speciale (dalej: SCSP). SCSP jest spółką osobową niepodlegającą w państwie swojej rezydencji podatkowej opodatkowaniu od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania, tj. spółką niebędącą osobą prawną w rozumieniu art. 4 pkt 14 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 851 ze zm.; dalej u.p.d.o.p.). W przyszłości SCSP może zostać wspólnikiem polskich spółek osobowych prowadzących działalność gospodarczą m. in. w zakresie najmu powierzchni handlowej/biurowej w Polsce lub osiągających dochody ze zbycia składników majątkowych, w tym w szczególności nieruchomości położonych w Polsce, a także inne dochody.

W tak przedstawionym stanie faktycznym skarżący sformułował pytania: (1) czy przychody (dochody) Funduszu osiągane na terytorium Polski, w tym przychody (dochody) z udziału w spółce osobowej w części odpowiadającej udziałowi Funduszu w zyskach spółki osobowej, będą podlegały zwolnieniu z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p. zarówno z momentem ich uzyskania przez spółkę osobową, jak i z chwilą ich faktycznej wypłaty na rzecz Funduszu; (2) czy przychody (dochody) Funduszu osiągane na terytorium Polski, w tym przychody (dochody) z udziału w SCSP w części odpowiadającej udziałowi SCSP w zyskach spółki osobowej, będą podlegały zwolnieniu z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p. zarówno z momentem ich uzyskania przez spółkę osobową/SCSP, jak i z chwilą ich faktycznej wypłaty na rzecz Funduszu?

W ocenie skarżącej przychody (dochody) Funduszu osiągane na terytorium Polski, w tym przychody (dochody) z udziału w spółce osobowej w części odpowiadającej udziałowi Funduszu w zyskach spółki osobowej, będą podlegały zwolnieniu z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p. z momentem ich uzyskania przez spółkę osobową, jak i z chwilą ich faktycznej wypłaty na rzecz Funduszu. Z kolei przychody (dochody) Funduszu osiągane na terytorium Polski, w tym przychody (dochody) z udziału w SCSP w części odpowiadającej udziałowi SCSP w zyskach spółki osobowej będą podlegały zwolnieniu z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p. zarówno z momentem ich uzyskania przez spółkę osobową/SCSP, jak i z chwilą ich faktycznej wypłaty na rzecz Funduszu.

2.2. Interpretacją indywidualną z dnia 27 sierpnia 2014 r. Dyrektor IS uznał stanowisko skarżącego w zakresie obu pytań za nieprawidłowe.

Podkreślił, że zwolnienie, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p. ma charakter podmiotowy. W konsekwencji na podstawie tego przepisu może być zwolniony z opodatkowania podatnik (w zakresie wszystkich dochodów generowanych przez niego), a nie jego dochody, czy przychody. W ocenie Dyrektora IS, opisana we wniosku ORD-IN holenderska spółka inwestycyjna ze zmiennym kapitałem to całkowicie odmienna konstrukcja prawna od przyjętej przez polskiego prawodawcę dla funduszy inwestycyjnych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p., nieco zbliżona do funduszy kapitałowych, o których mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 4 marca 2005 r. o Krajowym Funduszu Kapitałowym (Dz. U. Nr 57 poz. 491 ze zm.; dalej: u.k.f.k.). Zdaniem Dyrektora IS, poprzez dodanie pkt 10 do art. 6 ust. 1 u.p.d.o.p., wolą ustawodawcy było ustanowienie zwolnienia podmiotowego dla zagranicznych instytucji wspólnego inwestowania, ale tylko takich, które działają na podobnych zasadach do polskich funduszy inwestycyjnych. W konsekwencji, analizy wypełnienia warunków zwolnienia podmiotowego określonych w art. 6 ust. 1 pkt 10 lit. a-f u.p.d.o.p. należy dokonywać w kontekście porównywalności holenderskiej spółki inwestycyjnej opisanej we wniosku ORD-IN i polskich funduszy inwestycyjnych. Przesłanki zwolnienia podmiotowego wyrażonego w art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p. należy oceniać poprzez pryzmat zasady równego traktowania polskich funduszy inwestycyjnych i ich odpowiedników (podmiotów równoważnych) z Unii Europejskiej oraz Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

Podając przesłanki zwolnienia od podatku określone w art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 4 grudnia 2011 r.), Dyrektor IS stwierdził, że przekazane przez skarżącą informacje prowadzą do wniosku, że opisany we wniosku ORD-IN fundusz nie spełnia warunku określonego w art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. b u.p.d.o.p. Nadmienił, że zgodnie z ustawą z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 157 ze zm.; dalej: u.f.i.) fundusze inwestycyjne nie mogą inwestować w spółki osobowe nie emitujące papierów wartościowych, takich jak spółka jawna lub komandytowa. Odwołując się do art. 5 ust. 3 u.p.d.o.p. (w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 8 listopada 2013 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku tonażowym, Dz. U. z 2013 r. poz. 1387; dalej: ustawa nowelizująca) stwierdził, że polski ustawodawca nakazuje traktować dochody z udziału w transparentnej podatkowo spółce osobowej (jawnej lub komandytowej) tak jak dochody z działalności gospodarczej. Nie można tym samym uznać, że dochody wnioskodawcy z udziału w polskich spółkach komandytowych będą dochodami z praw majątkowych. Zdaniem Dyrektora IS, przedmiot działalności Funduszu należy uznać za nieporównywalny do polskich funduszy inwestycyjnych działających na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych. Podkreślił, że inwestycje w spółki osobowe nie mieszczą się także w zakresie określonym w art. 50 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/65/WE z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) (Dz. U. UE L z 2009 r. Nr 302, poz. 32). W ocenie organu, wykładnia celowościowa art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. b u.p.d.o.p. pozwala na stwierdzenie, że zwolnienie podmiotowe określone w tym przepisie nie obejmuje zagranicznych spółek/funduszy inwestycyjnych inwestujących w polskie spółki osobowe nie emitujące papierów wartościowych (których zakres dopuszczalnych inwestycji wykracza poza zakres działalności polskich funduszy określony w ustawie o funduszach inwestycyjnych), a tym samym warunek zwolnienia podmiotowego, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. b u.d.o.p. nie będzie spełniony w sytuacji opisanej w zdarzeniu przyszłym.

2.3. Skarżący wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa, w wyniku którego Dyrektor IS podtrzymał swoje stanowisko zajęte w zaskarżonej interpretacji indywidualnej.

3. Postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie.

3.1. Na ww. decyzję skarżący wniósł skargę do WSA w Warszawie, w której sformułował wniosek o uchylenie zaskarżonej interpretacji w całości, a także o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonej interpretacji indywidualnej zarzucił: (1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.f. oraz art. 63 i art. 65 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE z 2012 r. C 326 , poz. 47; dalej: TFUE); (2) przepisów postępowania, tj. art. 14c § 1 i 2 w związku z art. 14b § 3 o.p.

3.2. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz dotychczasową argumentację.

4. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

4.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za zasadną. W ocenie WSA w Warszawie, sformułowany pod lit. b w art. 6 ust. 1 pkt 10a warunek w postaci wyłącznego przedmiotu działalności instytucji wspólnego inwestowania obejmującego zbiorowe lokowanie środków pieniężnych, zebranych w drodze publicznego lub niepublicznego proponowania nabycia ich tytułów uczestnictwa, w papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego i "inne prawa majątkowe" nie został obwarowany żadnym zastrzeżeniem, w szczególności takim, jak w art. 145 ust. 1 pkt 6 u.f.i. W konsekwencji, zdaniem WSA w Warszawie, nie można uznać za uprawnioną forsowanej przez organ tezy o niedopuszczalności skorzystania przez skarżącego ze zwolnienia.

5. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

5.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Warszawie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Dyrektor IS (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego), który zaskarżył ten wyrok w całości. Sformułował także wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: (I) prawa materialnego, tj.: (1) art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. b w związku z art. 5 ust. 3 u.p.d.o.p. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że w sprawie skarżący spełnia warunki do skorzystania ze zwolnienia, gdy tymczasem prawidłowa wykładania tych przepisów winna prowadzić do wniosku, że uczestnictwo w polskiej spółce osobowej należy uznać za prowadzenie działalności i w konsekwencji do uznania, że zagraniczny podmiot nie spełnia warunku do skorzystania ze zwolnienia, gdyż wyłącznym przedmiotem działalności skarżącej nie jest zbiorowe lokowanie środków pieniężnych, zebranych w drodze publicznego lub niepublicznego proponowania nabycia ich tytułów uczestnictwa, w papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego i inne prawa majątkowe; (2) art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że warunek określony w tym przepisie odwołuje się do indywidualnych rozwiązań prawnych, statutu, warunków umownych dotyczących funduszu a nie do ram prawnych działalności danego typu funduszu inwestycyjnego; (II) przepisów postępowania, tj. art. 133 § 1, art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niepełne uzasadnienie rozstrzyganego zagadnienia prawnego i niedostateczne wyjaśnienie przez sąd zapadłego w sprawie orzeczenia.

5.2. Skarżący (reprezentowana przez pełnomocnika - doradcę podatkowego) w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

6.1. Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, a zaskarżony wyrok WSA w Warszawie nie odpowiada prawu, zatem podlega on uchyleniu. Należy podzielić zasadność większości sformułowanych w skardze kasacyjnej zarówno zarzutów naruszenia przepisów postępowania, jak i prawa materialnego. Rozstrzygane w sprawie kwestie były przedmiotem orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawach zakończonych m.in. wyrokami z dnia 20 grudnia 2017 r., II FSK 127/16 oraz II FSK 2912/15, które skład orzekający NSA w niniejszej sprawie aprobuje.

6.2. Trafny jest zarzut dotyczący naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 133 § 1, art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez niepełne uzasadnienie rozstrzyganego zagadnienia prawnego i niedostateczne wyjaśnienie przez sąd zapadłego w sprawie orzeczenia. Odnosząc się do tego zarzutu, należy podzielić ocenę organu, że we wniosku dotyczącym wydania indywidualnej interpretacji z dnia 12 czerwca 2014 r. (uzupełnionego w dniu 22 sierpnia 2014 r.) skarżąca przedstawiła zdarzenie przyszłe, w oparciu o które zadała dwa pytania i w tym zakresie wniosła o udzielenie na nie odpowiedzi. Pierwsze dotyczyło zwolnienia z opodatkowania na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p. przychodów (dochodów) Funduszu z udziału w polskiej spółce osobowej, natomiast drugie odnosiło się do zwolnienia w sytuacji uzyskiwania przez Fundusz dochodów (przychodów) z udziału w polskiej spółce osobowej za pośrednictwem transparentnej podatkowo luksemburskiej SCSP. Skarżąca zaprezentowała własne stanowisko w sprawie, jednakże WSA w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odniósł się jedynie do zdarzenia przyszłego, w którym skarżąca nabywa papiery wartościowe emitowane przez spółkę luksemburską działającą w formie SCSP (pytanie nr 2 wniosku, s. 15 wyroku – akapit 4). Wypada podzielić w związku z tym konstatację organu, że oznacza to niepełność, a tym samym wadliwość uzasadnienia, sporządzonego z ewidentnym pominięciem oceny w zakresie zdarzenia przyszłego, w którym wnioskodawca zostaje wspólnikiem polskiej spółki jawnej lub komandytowej, co skutkuje nieodniesieniem się do argumentacji organu, przedstawionej w interpretacji indywidualnej w oparciu o wniosek skarżącej. Nie sposób bowiem uznać za pełne rozpatrzenie zagadnienia stwierdzenie WSA w Warszawie, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (s. 15 wyroku – akapit 4), że "(...) Jak wskazano we wniosku, utworzony zgodnie z przepisami prawa holenderskiego Fundusz może podejmować działalność inwestycyjną poprzez m.in. posiadanie papierów wartościowych emitowanych przez spółkę z siedzibą i miejscem zarządu w Wielkim Księstwie Luksemburg, działającej w formie prawnej SCSP".

Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Uzasadnienie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego uwzględniającego skargę (jak w rozpatrywanym przypadku) powinno zawierać wskazania co do dalszego postępowania w sprawie. W rozpatrywanej sprawie, co należy podkreślić, uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie w ogóle nie zawiera stanowiska wobec części zarzutów skargi. Zauważyć natomiast należy, że nawet ogólnikowe uzasadnienie stanowi uchybienie, które może mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem w praktyce uniemożliwia stronie ocenę i kontrolę toku rozumowania sądu, a co za tym idzie - pozbawia ją możliwości polemizowania z jego oceną stanu faktycznego i prawnego sprawy, i to nawet wtedy, gdy strona - jak deklaruje - mogła przypuszczać, czym sąd się kierował.

6.3. Trafny jest zarzut skargi kasacyjnej, dotyczący naruszenia prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. b w związku z art. 5 ust. 3 u.p.d.o.p., poprzez błędną jego wykładnię. Przepis art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. b art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. b u.p.d.o.p. ustanawia jedną z przesłanek, których łączne spełnienie warunkuje skorzystanie ze zwolnienia od podatku dochodowego przez instytucje wspólnego inwestowania posiadające siedzibę w innym niż Polska kraju członkowskim Unii Europejskiej lub innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Stanowi on, że warunkiem tego zwolnienia jest to, że wyłącznym przedmiotem ich działalności jest zbiorowe lokowanie środków pieniężnych zebranych w drodze publicznego lub niepublicznego proponowania nabycia ich tytułów uczestnictwa, w papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego i inne prawa majątkowe. Przepis ten określa zatem, stanowiący warunek zwolnienia podatkowego, dozwolony zakres działalności takiej instytucji, ograniczając go, poprzez słowo "wyłącznie" do zbiorowego lokowania środków pieniężnych we wskazane w nim aktywa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, powołując się na wskazówki interpretacyjne dotyczące art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p., wypływające z wyroku NSA z dnia 24 lipca 2015 r., II FSK 1455/13, zwrócił uwagę, że przepis ten w odróżnieniu od regulacji zawartej w art. 10 ust. 1 pkt 10 tej ustawy (dotyczącego "polskich" funduszy inwestycyjnych) nie zawiera odesłania do ustawy o funduszach inwestycyjnych. Przytoczył następnie treść art. 145 ust. 1 pkt 1-7 u.f.i., a więc uregulowań normujących dopuszczalny zakres działalności funduszy inwestycyjnych zamkniętych, działających na podstawie tej ustawy. Według art. 145 ust. 1 pkt 6 u.f.i. fundusz taki może lokować aktywa w prawa majątkowe, których cena zależy bezpośrednio lub pośrednio od oznaczonych co do gatunku rzeczy, określonych rodzajów energii, mierników i limitów wielkości produkcji lub emisji zanieczyszczeń, dopuszczone do obrotu na giełdach towarowych. Uznając stanowisko organu co do zakresu działalności Funduszu za niezasadne, WSA w Warszawie wskazał na to, że w przeciwieństwie do zacytowanego wyżej przepisu ustawy o funduszach inwestycyjnych, dotyczący Funduszu art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. b u.p.d.o.p., w odniesieniu do lokowania środków pieniężnych w "inne prawa majątkowe", zastrzeżenia takiego nie zawiera. Konstatacja ta legła u podstaw rozstrzygnięcia WSA w Warszawie o uchyleniu zaskarżonej do tego Sądu pisemnej interpretacji indywidualnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wprawdzie nie wyjaśnił przy tym w sposób jednoznaczny, o jakie prawa majątkowe mu chodzi, ale wnioskując z kontekstu jego wypowiedzi, a zwłaszcza zakresu sporu zaistniałego w sprawie, należy przyjąć, że miał na myśli inwestowanie w spółki osobowe prawa handlowego mające siedzibę w Polsce ("polskie spółki osobowe"), tj. nabywanie praw udziałowych w takich spółkach.

Taki sposób ujęcia sporu oraz jego rozstrzygnięcia przez WSA w Warszawie stanowił jednak daleko idące zawężenie spornego problemu. Zastrzeżenia organu, w kontekście art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. b u.p.d.o.p., co do zakresu zamierzonej przez Fundusz aktywności, są dalej idące i nie można spornego problemu sprowadzać jedynie do utożsamienia inwestowania przez Fundusz w "polskie spółki osobowe" ze zbiorowym lokowaniem środków pieniężnych w "inne prawa majątkowe" w rozumieniu ww. przepisu, bez uwzględnienia specyfiki funkcjonowania tych spółek, a także ich wspólników, w świetle przepisów ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1030 ze zm.; dalej: k.s.h.) oraz sposobu ich opodatkowania, stosownie do przepisów ustaw o podatkach dochodowych, jak również płynących stąd konsekwencji właśnie w aspekcie przesłanek ww. przepisu ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Dyrektor IS, analizując problem dopuszczalnego zakresu działalności, określonego w art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. b u.p.d.o.p., słusznie odwołał się do regulacji zawartej w art. 5 ust. 3 u.p.d.o.p. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2014 r. stanowi, że jeżeli działalność gospodarczą prowadzi spółka niebędąca osobą prawną, przychody wspólnika z udziału w takiej w spółce, określone na podstawie ust. 1, uznaje się za przychody z działalności gospodarczej. Cytowany przepis ustanawia więc pewnego rodzaju fikcję prawną uzyskiwania przychodów z działalności gospodarczej przez wspólników transparentnej podatkowo spółki osobowej, np. jawnej lub komandytowej (o takich spółkach mowa jest we wniosku Funduszu), podczas gdy w rzeczywistości działalność gospodarczą prowadzi sama spółka. Należy zwrócić uwagę, że takie rozwiązanie, polegające na przypisaniu wspólnikom spółki osobowej przychodów z działalności gospodarczej prowadzonej przez spółkę niemającą osobowości prawnej, przyjęte zostało w tej samej płaszczyźnie prawnej, a więc na gruncie ustawy podatkowej. Sporna regulacja ustanawiająca warunki zwolnienia od podatku jest również regulacją podatkową zawartą w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych.

Ponadto, co jest najistotniejsze, przyjęta w tym przepisie konstrukcja prawna, nie jest konstrukcją sztuczną, lecz jest związana ze specyfiką ustroju i funkcjonowania spółek osobowych oraz praw i obowiązków ich wspólników, co jest unormowane przepisami Kodeksu spółek handlowych. Dotyczy to w przypadku np. spółki jawnej, m.in. takich kwestii, jak: odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki, jej reprezentacja, prowadzenie jej spraw (zarządzanie), czy też zbywalność praw udziałowych. Stosownie do art. 22 § 2 k.s.h., każdy wspólnik [spółki jawnej] odpowiada za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz spółką, z zastrzeżeniem art. 31 (który dotyczy subsydiarnej odpowiedzialności wspólnika na gruncie postępowania egzekucyjnego). Osoba przystępująca do spółki odpowiada za zobowiązania spółki powstałe przed dniem jej przystąpienia (art. 32 k.s.h.). Każdy wspólnik ma prawo reprezentować spółkę (art. 29 § 1 k.s.h.). Prawa reprezentowania spółki nie można ograniczyć ze skutkiem wobec osób trzecich (art. 29 § 3 k.s.h.). Każdy wspólnik ma prawo i obowiązek prowadzenia praw spółki (art. 39 § 1 k.s.h.). Każdy wspólnik może bez uprzedniej uchwały wspólników prowadzić sprawy nieprzekraczające zakresu zwykłych czynności spółki (art. 39 § 2 k.s.h.).

Na tle tych rozwiązań prawnych trafnie organ zwrócił uwagę, że czym innym jest lokowanie środków pieniężnych i uzyskiwanie, tzw. dochodów pasywnych, a czym innym udział w spółce jawnej połączony z obowiązkiem prowadzenia jej spraw, czyli zarządzaniem tym podmiotem. W tym ostatnim przypadku trudno jest zatem mówić, że jest to jedynie lokowanie środków pieniężnych, skoro sensem uczestnictwa w takiej spółce jest prowadzenie jej przedsiębiorstwa. Również zasady odpowiedzialności wspólników spółki jawnej sprawiają, że inwestycja w taką spółkę poprzez wniesienie stosownego wkładu, a co za tym idzie uczestniczenie w niej jako jej wspólnik ze wszelkimi tego konsekwencjami, nie przemawia za tym, iż stanowi to li tylko działalność czysto inwestycyjną. Za trafne zatem należy uznać stanowisko organu, że uczestniczenie w mającej siedzibę w Polsce spółce osobowej prawa handlowego, prowadzenie za jej pośrednictwem działalności gospodarczej i uzyskiwanie z tego tytułu przychodów (art. 5 ust. 3 u.p.d.o.p.), wykracza poza dopuszczalny w świetle art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. b) u.p.d.o.p. przedmiot działalności zagranicznej instytucji wspólnego inwestowania.

Konkluzji tej nie może zmienić okoliczność pośredniczenia w uzyskiwaniu przez Fundusz przychodów z tytułu udziału zysku polskich spółek osobowych, niebędącej osobą prawną i niepodlegającej opodatkowaniu w państwie swojej rezydencji spółki osobowej z Luksemburga (SCSP). Nadmienić tu trzeba, że we wspomnianym art. 5 ust. 3 u.p.d.o.p., mając na uwadze art. 4 pkt 14 u.p.d.o.p., chodzi oczywiście wyłącznie o wspólników, którzy są podatnikami podatku dochodowego. Jeżeli natomiast wspólnikiem takiej spółki jest inna spółka niebędąca osobą prawną, co na gruncie przepisów Kodeksu spółek handlowych jest dopuszczalne, wówczas przychody te (z działalności gospodarczej) należy przypisać w odpowiedniej proporcji wspólnikom tejże spółki (będącej wspólnikiem innej spółki osobowej) będącym podatnikami podatku dochodowego. W świetle rozwiązań prawnych przyjętych w ustawie o funduszach inwestycyjnych, fundusze działające na podstawie tej ustawy nie mogą inwestować w spółki osobowe (nie emitujące papierów wartościowych), takie jak spółka jawna lub komandytowa. Wprowadzenie do ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych z dniem 1 stycznia 2011 r. art. 6 ust. 1 pkt 10a miało na celu zapobieżenie możliwej dyskryminacji w stosunku do funduszy inwestycyjnych działających na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych, instytucji wspólnego inwestowania mających siedzibę w innym niż Polska kraju członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Zapobieżenie dyskryminacji oznacza zrównanie pod względem podatkowym polskich i zagranicznych funduszy, stworzenie im porównywalnych warunków działania, nie zaś uprzywilejowanie tych ostatnich, poprzez stworzenie im lepszych (szerszych) możliwości inwestowania w Polsce, aniżeli jest to udziałem funduszy działających na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych - co również przemawia za przyznaniem racji organowi w zakresie wykładni art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. b u.p.d.o.p. (zob. wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2017 r., II FSK 127/16). Dodać też należy, że stanowisko - analogiczne jak wyrażone wyżej, iż nabywanie praw udziałowych przez zagraniczne instytucje wspólnego finansowania w spółkach osobowych mających siedzibę w Polsce (jawnych i komandytowych) i uzyskiwanie z tego tytułu przychodów, wykracza poza zakres działalności określony w ww. przepisie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych - wyrażone zostało w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 21 lipca 2017 r., II FSK 1777/15 oraz dnia 12 września 2017 r., II FSK 2098/15.

6.4. Niezasadny jest natomiast zarzut skargi kasacyjnej, dotyczący naruszenia prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p., z tego powodu, że WSA w Warszawie nie prezentował w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stanowiska przypisywanego mu w twierdzeniu skargi kasacyjnej zarzut ten uzasadniającym, tj. iż błędnie przyjął, że "warunek określony w tym przepisie odwołuje się do indywidualnych rozwiązań prawnych, statutu, warunków umownych dotyczących Funduszu, a nie do ram prawnych działalności danego typu funduszu inwestycyjnego". Wprawdzie argumentacja dotycząca powyższych kwestii podnoszona była w uzasadnieniu zaskarżonej interpretacji indywidualnej, to jednak WSA w Warszawie, uchylając tę interpretację z innych powodów, do argumentacji tej w wydanym wyroku nie odniósł się, nie zajął przeciwnego stanowiska, trudno więc uznać, aby dopuścił się błędnej wykładni ww. przepisu w zarzucanym w tym zarzucie zakresie.

6.5. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 w związku z art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a., zasądzając je od skarżącej na rzecz Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, który przejął prawa i obowiązki ministra właściwego do spraw finansów publicznych w sprawach związanych z wydawaniem interpretacji indywidualnych na podstawie art. 206 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. poz. 1948).