Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 422/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 106 ust. 5, art. 11 ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędzia NSA Julia Szczygielska (spr.) Protokolant specjalista Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi P. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej świadczenie w formie zasiłku okresowego I.uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II.przyznaje radcy prawnemu T. S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 23 % podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. Nr [...] działający z upoważnienia Burmistrza Miasta L. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. (dalej organ I instancji) na podstawie art. 104, 163 k.p.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze.zm.) art.2 ust.1, art.3 ust.1, art.4, art. 11 ust.2, art.106 ust.5 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 163 dalej u.p.s.) postanowił uchylić z dniem 1 lutego 2015 r, w całości decyzję z dnia [...] stycznia 2015r., Nr [...] - przyznającą P. F. (dalej skarżący, strona) świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego.

We wstępnych motywach swojego rozstrzygnięcia organ I instancji po przywołaniu treści art.106 ust.5 u.p.s. wskazał następujący stan faktyczny sprawy. Na podstawie wniosku z dnia 9 stycznia 2015r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie przyznania skarżącemu pomocy w formie zasiłku okresowego z powodu bezrobocia. Podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego w dniu 9 stycznia 2015 r. wnioskodawca został poinformowany o obowiązku współdziałania z pracownikiem socjalnym i podjęciem działań celem zawarcia kontraktu socjalnego określającego sposób współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej strony. W dniu [...] stycznia 2015 r. została wydana decyzja nr [...] przyznająca skarżącemu na okres od 1 stycznia 2015r. do 31 marca 2015r. świadczenie w formie zasiłku okresowego z powodu udokumentowanego w PUP bezrobocia.

Dalej podkreślono, że w dniu 27 stycznia 2015 r. pracownik socjalny podjął działania celem zawarcia z wnioskodawcą kontraktu socjalnego, jednak skarżący kategorycznie odmówił zawarcia tego kontraktu, tym samym wykazując zdaniem organu - brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej.

Powołując się na regulacje art. 2 ust.1 oraz art.3 ust.1 u.p.s. organ stwierdził, że pomoc społeczna nie powinna zastępować działań podejmowanych przez osoby w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, a jedynie winna umożliwić im przezwyciężenie tej sytuacji i doprowadzić je do życiowego usamodzielnienia. Zasada pomocniczości ma zastosowanie wówczas, gdy wyczerpane zostały przez osobę własne możliwości. Świadczenia z pomocy społecznej nie mogą stanowić stałego źródła utrzymania osób i rodzin ubiegających się o ich przyznanie. Osoby ubiegające się o pomoc społeczną zobowiązane są przede wszystkim do wykorzystania własnych środków, możliwości i uprawnień, przed złożeniem wniosku o przyznanie pomocy. Podkreślono dalej, że skarżący jest osobą stosunkowo młodą, w wieku aktywności zawodowej, dyspozycyjną, z technicznym wykształceniem, ukończonym kursem agenta ochrony, znajomością języka obcego, w związku z tym posiada uprawnienia i możliwości by intensywnie realizować się zawodowo czy aktywnie poszukiwać zatrudnienia. Podano dalej, że wskazywane przez pracownika socjalnego, znajdujące się w ofercie PUP w K. propozycje pracy strona neguje i odrzuca. Pomimo intensywnie prowadzonej pracy socjalnej, w której skarżący był wielokrotnie motywowany i inspirowany przez pracownika socjalnego do podjęcia działań w kierunku podjęcia pracy lub jakichkolwiek czynności zarobkowych, z których dochód przyczyniłby się do poprawy sytuacji materialno -bytowej, nie zmienia swojego postępowania i nie wykazuje zainteresowania poprawą własnego losu. Zdaniem organu I instancji skarżący odmówił zawarcia kontraktu socjalnego, który miał służyć do określenia uprawnień i zobowiązań stron, w ramach wspólnie podejmowanych działań zmierzających do przezwyciężania trudnej sytuacji życiowej.

Skarżący złożył w ustawowym terminie odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając organowi I instancji naruszenie Konstytucji i zasad prowadzenia postępowania. Odwołał się także do przepisów regulujących odpowiedzialność dyscyplinarną pracownika socjalnego i obowiązki pracowników urzędów państwowych. W uzasadnieniu wskazał, że dzień 27 stycznia 2015r. był dniem wypłaty przyznanego świadczenia z pomocy społecznej, w formie zasiłku okresowego w kwocie 271 zł. Skarżący oświadczył, że tego dnia wybrał się do banku po odbiór wspomnianego świadczenia, jednak w banku poinformowano go, że nie może otrzymać świadczenia, ponieważ najpierw musi skontaktować się z organem I instancji. W tej sytuacji skarżący natychmiast udał się do organu, gdzie poinformowano go, że nie odebrał decyzji z dnia [...] stycznia 2015 r. o przyznaniu mu wspomnianej pomocy. Wobec powyższego osobiście potwierdził odbiór tej decyzji, jako, że zamierzał niezwłocznie ponownie udać się do banku po odbiór wspomnianej kwoty. Jak podaje dalej, w tych okolicznościach "pracownik socjalny podjął działania celem zawarcia" z nim "przedmiotowego kontraktu socjalnego". Wobec powyższego skarżący zauważył, że powinno to nastąpić w stosownym trybie, poprzez przesłanie do niego pisma, z którego treścią mógłby się zapoznać i ustosunkować do jego treści. W dalszej części odwołania strona zawarła polemikę ze stanowiskiem organu wskazującym na jej bierną i roszczeniową postawę objawiającym się odrzucaniem przedstawianych ofert pracy. Wraz z odwołaniem P. F. złożył dwa pisma z tej samej daty, którymi zwrócił się o wypłatę mu zaległego świadczenia powołując się na art. 23 k.p.a. oraz o wyłączenie pracownika socjalnego na podstawie art. 24 k.p.a.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. (dalej organ odwoławczy, organ II instancji) zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w wyniku rozpatrzenia odwołania - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postęowania sprawy, wskazanego w decyzji organu I instancji oraz przytoczeniu treści przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4 art. 4 art. 11 ust. 2 oraz art. 106 ust.5 u.p.s. wskazał, że podstawą orzeczenia o uchyleniu decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek okresowy było ustalenie, że w dniu 27 stycznia 2015r., a więc już po wydania decyzji przyznającej świadczenie. (at. 11 ust. 2 u.p.s.) odmówił podpisania kontraktu socjalnego. Jak wynika ze sporządzonej notatki służbowej "klient kategorycznie odmówił" mimo , że osoba korzystająca ze świadczeń z opieki społecznej obowiązana jest wykorzystywać indywidualne środki w celu poprawy swojej sytuacji. Organ podkreślił ponadto, że skarżący jest osobą wykształconą, młodą ([...] lat) i ma możliwość aktywnego poszukiwania pracy. Zdaniem organu odwoławczego, decyzja organu pierwszej instancji została wydana w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa, zaś odwołanie strony w istniejącym stanie faktycznym i prawnym nie zasługuje na uwzględnienie. Kolegium uznało, że okoliczność odmowy podpisania kontraktu socjalnego przez stronę stanowi wystarczającą przesłankę odmowy przyznania świadczeń pieniężnych w formie zasiłku okresowego. Celem przepisu art. 11 ust. 2 ustawy jest m.in. zapewnienie skuteczności i efektywności przyznanej pomocy ze środków publicznych, aby uniknąć ryzyka ich marnotrawienia.

Jednocześnie organ II instancji w odniesieniu do złożonych przez skarżącego wniosków o wyłączenie od prowadzenia sprawy pracownika socjalnego MGOPS na podstawie art. 23 k.p.a. oraz o wypłatę świadczenia – jako czynność niecierpiącą zwłoki z myśl art. 23 k.p.a., stwierdził, że pozostają bez wpływu na treść rozstrzygnięcia jako zgłoszone już po zakończeniu postępowania przez organ I instancji, a ponadto wynikające z treści art. 23 k.p.a. "czynności niecierpiące zwłoki " odnoszą się do postępowania w przedmiocie rozstrzygnięcia sporu o właściwość, do którego w niniejszej sprawie nie doszło. Skarżący złożył w ustawowym terminie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Wskazał, że wbrew stwierdzeniom organu II instancji nie jest prawdą, że "stanowczo odmówił podpisania kontraktu socjalnego". Zwrócił uwagę na fakt bezprawnego wstrzymania przez pracownika organu pomocowego przyznanego mu zasiłku oraz przedstawił szczegółowo przebieg zdarzeń które miały miejsce w dniu 27 stycznia 2015 r. Końcowo odwołując się do załączonego do skargi wzoru kontraktu socjalnego skarżący poddał w wątpliwość, biorąc pod uwagę stopień skomplikowania tej umowy, prawidłowość działania organu I instancji, sprowadzającą się do przedłożenia stronie tego dokumentu do niezwłocznego podpisania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosząc o oddalenie skargi i rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym, podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 5 października 2015. wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącego wnosząc o uchylenie obu wydanych w tej sprawie decyzji wywiódł zarzut naruszenia art. 7 in media, art. 8 w zw. z art. 77 §1 i art. 81 k.p.a. poprzez orzekanie przez organy w sprawie, bez przeprowadzenia koniecznego postępowania dowodowego, w tym bezpodstawne ustalenie, że skarżący odmówił zawarcia kontraktu socjalnego. Ponadto zarzucił naruszenie art. 106 ust. 5 w zw z art. 11 ust. 2 u.p.s. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że wobec skarżącego wystąpiły przesłanki do uchylenia decyzji przyznającej zasiłek okresowy. Jednocześnie wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym i przyznanie mu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Zdaniem strony odebranie jej zasiłku okresowego było co najmniej przedwczesne. Organy orzekające w sprawie oparły się bowiem wyłącznie na treści notatki służbowej z dnia 27 stycznia 2015 r. w której pracownica organu wskazała, że skarżący kategorycznie odmówił podpisania kontraktu socjalnego. Sama treść tej notatki i okoliczności jej sporządzenia budzą jednak wątpliwości, w świetle wyjaśnień prezentowanych przez stronę zarówno w odwołaniu jak i w skardze do sądu. Skarżący bowiem spieszył się, aby po doręczeniu decyzji jeszcze tego samego dnia przed zamknięciem banku odebrać zasiłek. Za całkowicie nieudowodnione uznano również wywody organu I instancji, na temat biernej postawy życiowej skarżącego wobec jego przekonywujących wyjaśnień w zakresie sytuacji zawodowej i społecznej osoby zamieszkującej w regionie o wysokim bezrobociu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w przepisie art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie decyzji może nastąpić w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami, wnioskami skargi i powołaną w niej podstawą prawną, co oznacza, że zobligowany jest do uwzględnienia wszystkich istotnych naruszeń prawa, niezależnie od tego, czy zostały one podniesione w skardze. W ocenie Sądu skarga jest zasadna, bowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 163), a to : art. 2 ust.1, art. 4 art.11 ust. 2 i art. 106 ust. 5 u.p.s.

I tak stosownie do regulacji art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej, lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

W myśl zaś art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.). W istocie artykuł 4 u.p.s. nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej.

Z kolei zgodnie z art.11 ust.2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Obowiązek współdziałania wnioskodawców z organami pomocy społecznej został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie o pomocy społecznej, niemniej przepisy dokładnie nie wskazują sposobu jego realizacji. Wobec powyższego postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielanie świadczenia czy też, tak jak w rozpatrywanej sprawie, możliwość uchylenia bądź zmiany decyzji przyznającej określone świadczenie. Egzekwowanie od wnioskodawcy obowiązku współdziałania jest istotne z uwagi na fakt, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń.

Z kolei, zgodnie z art. 6 pkt 6 ustawy o pomocy społecznej, użyte w tej ustawie określenie "kontrakt socjalny" oznacza umowę zawartą między organem, a osobą ubiegającą się o pomoc, określającą uprawnienia i zobowiązania stron umowy, w ramach wspólnie podejmowanych działań zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej osoby lub rodziny. Umowa ta, której celem jest wzmocnienie osoby ubiegającej się o pomoc w zakresie aktywności i samodzielności życiowej, zawodowej lub przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu, musi uwzględniać zasady wynikające z ustawy o pomocy społecznej oraz warunki na jakich ustala się poszczególne świadczenia. W myśl natomiast art. 108 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w celu określenia sposobu współdziałania w rozwiązywaniu problemów osoby lub rodziny znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej pracownik socjalny może zawrzeć kontrakt socjalny z tą osobą lub rodziną, w celu wzmocnienia aktywności i samodzielności życiowej, zawodowej lub przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu. Ostateczny kształt kontraktu socjalnego, ustalenie jego treści należy do organu pomocy społecznej, co wynika także z przepisów wykonawczych, a więc z obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 listopada 2010r. w sprawie wzoru kontraktu socjalnego (Dz. U. Nr 218, poz. 1439) - por. wyrok NSA z dnia 22 września 2011r., sygn. akt I OSK 675/11 Lex Omega nr 1068526).

Uchylając decyzję o przyznaniu skarżącemu zasiłku okresowego, organy pomocy społecznej zarzuciły stronie, że nie podejmuje działań, które miałyby mu pomóc w rozwiązaniu trudnej sytuacji i nie współpracuje w tym zakresie z pracownikiem socjalnym, mimo wysiłków z jego strony. Tego braku współdziałania organy dopatrują się w tym, że skarżący odmówił w dniu 27 stycznia 2015 r. podpisania kontraktu socjalnego. O braku zaś woli podpisania kontraktu socjalnego przez stronę organ powołuje sie jedynie na adnotację urzędową z tego samego dnia tj. 27 stycznia 2015r.

W tym miejscu zauważyć należy, iż zgodnie z art. 67 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej sporządza zwięzły protokół z każdej czynności postępowania, mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba że czynność została w inny sposób utrwalona na piśmie. Wprawdzie w w myśl przepisu art. 72 k.p.a., czynności organu administracji publicznej, z których nie sporządza się protokołu, a które mają znaczenie dla sprawy lub toku postępowania, utrwala się w aktach w formie adnotacji podpisanej przez pracownika, który dokonał tych czynności, jednakże wspomniana notatka z dnia 27 stycznia 2015 r. będąca jedynym dowodem w sprawie, sporządzona przez pracownika socjalnego nie odpowiada ponadto wymogom określonym w przepisach k.p.a., jako, że nie wynika z niej by to ta osoba dokonywała opisanych w niej czynności, a jednocześnie brak wskazania kto tych czynności dokonywał, ponieważ znajduje się jedynie ogólne stwierdzenie, że "w dniu 27 stycznia 2015 r. pracownik socjalny usiłował zawrzeć z klientem kontrakt socjalny".

Z tych też względów należało uznać, że w niniejszym postępowaniu, postawiony skarżącemu zarzut "kategorycznej odmowy podpisania kontraktu socjalnego", nie został w sposób należyty wykazany przez organy, co stanowi o naruszeniu art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 i art. 107 k.p.a. Powołana przez organy okoliczność powinna znajdować potwierdzenie w zgromadzonym w aktach sprawy materiale, a uzasadnienie decyzji uchylającej wcześniejszą decyzję o przyznaniu skarżącemu prawa do zasiłku okresowego z powodu bezrobocia z tego powodu (art. 11 ust. 2 u.p.s.) powinno zawierać nie tylko wskazanie przyczyn uznania braku woli podpisania kontraktu socjalnego a w konsekwencji współpracy, ale także analizę i ocenę sytuacji osoby w odniesieniu do tych okoliczności i rodzaju wnioskowanej pomocy.

Nadto zauważyć nalezy, że z akt sprawy nie wynika, czy dokument, który byłby powyższym projektem kontraktu socjalnego, a o którym jest mowa w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, został sporządzony.

W konsekwencji, stwierdzic należy, że Sąd nie jest w stanie ocenić czy taki kontrakt socjalny skarżącemu został przedstawiony, skoro kontraktu tego w aktach administracyjnej sprawy Sąd nie odnalazł. Nie można więc jednoznacznie uznać, że skarżący odmówił podpisania kontraktu socjalnego, a co się z tym wiąże przyjąć brak współpracy z ośrodkiem socjalnym. Fakt ten ma o tyle znaczenie w niniejszej sprawie, iż wywodzone są z niego skutki niekorzystne dla skarżącego, a które stały się przyczyną uchylenia wcześniejszej decyzji o przyznaniu skarżącemu zasiłku stałego. Tymczasem aby skutecznie powoływać się na brak współdziałania strony z pracownikiem organu, tj. odmowę zawarcia kontraktu socjalnego jako na przesłankę uzasadniającą wydanie decyzji uchylającej wcześniejszą decyzję na podstawie art. 106 ust. 5 w/w ustawy oraz biorąc pod uwagę użyte w tym przepisie, w odniesieniu do tych okoliczności sformułowanie "może" wskazujące na uznaniowy charakter tej decyzji, to po pierwsze organ musi wykazać, że zaistniały przesłanki określone w tym przepisie, a po wtóre wykazać że wspomniane okoliczności w świetle całokształtu sprawy w pełni uzasadniały zastosowanie tej instytucji. Organ musi zatem zebrać materiał dowodowy wskazujący na bierną lub negatywną postawę strony w toku omawianego postępowania i przedstawić swoje ustalenia w tym zakresie w uzasadnieniu wydanej decyzji.

Jednocześnie należy przy tym mieć na względzie, iż zgodnie z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy podzielić należy zarzut strony dotyczący naruszenia przepisów art. 9 k.p.a. Z akt sprawy nie wynika bowiem by skarżący był przez organ I instancji w jakikolwiek sposób informowany o skutkach prawnych odmowy podpisania kontraktu socjalnego, w tym w szczególności, że może to skutkować uchyleniem wcześniejszej decyzji o przyznaniu pomocy finansowej. Informacji takiej nie zawiera ani decyzja z dnia [...] stycznia 2015r. ani notatka służbowa z dnia 27 stycznia 2015r. (k. 28 akt administracyjnych) sporządzona przez pracownika socjalnego.

Powyższe naruszenie art. 9 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia sprawy, skoro to właśnie brak podpisania kontraktu socjalnego stanowił jedyną i wyłączną w sprawie przesłankę podjętych przez organy decyzji. Organ powinien zaś wyraźnie pouczyć stronę postępowania, że odmowa zawarcia kontraktu socjalnego może prowadzić do uchylenia decyzji w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s. Takiego pouczenia w niniejszej sprawie zabrakło. Skoro zaś organy nie pouczyły w sposób prawidłowy strony o skutkach braku współdziałania z pracownikami socjalnymi w tym zakresie, to nie powinna ona ponosić negatywnych konsekwencji nieznajomości swoich obowiązków.

Konkludując, stwierdzić należało, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji jako podjęte z naruszeniem art. 7, 8, 9 , 77 , 80 oraz 107 § 3 k.p.a. - poprzez brak ustalenia w sposób prawidłowy stanu faktycznego i brak należytego udokumentowania twierdzeń organów oraz dokonanie oceny materiału dowodowego z przekroczeniem granic uznania administracyjnego oraz z pominięciem uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, a także w konsekwencji z naruszaniem art.11 ust.2 i art. 106 ust. 5 u.p.s. - powinny być wyeliminowane z obrotu prawnego.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c ) p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł w pkt II wyroku na zasadzie art. 250 p.p.s.a..

Czyniąc zadość wymaganiom określonym w art. 141 § 4 zdanie drugie p.p.s.a., Sąd pragnie wyjaśnić, że wskazania, co do dalszego postępowania wynikają wprost z zaprezentowanych wyżej rozważań.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy nie powinny także pomijać kwestii ustalenia terminu od którego można zmienić lub uchylić decyzję dotyczącą przyznania zasiłku stałego. Zgodnie z powszechnie akceptowanym stanowiskiem sądów administracyjnych, które to stanowisko popiera skład orzekający, decyzja wydawana na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki prawne dopiero od chwili jej ustatecznienia (wyrok WSA w Bydgoszczy z 13 listopada 2007r., sygn. akt II SA/Bd 598/07). Jak wskazał WSA w Krakowie w wyroku z dnia 18 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 928/08, ustawodawca, w redakcji art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, konsekwentnie posłużył się pojęciami: "zmienia" i "uchyla" decyzję, co oznacza, iż zarówno zmiana decyzji pierwotnej przyznającej świadczenie z pomocy społecznej, jak i jej uchylenie ma charakter konstytutywny. Decyzja ta wpływa bowiem na dotychczasowy zakres przyznanych świadczeń z pomocy społecznej (zmienia ich wysokość, odmiennie je kształtuje lub wręcz je odbiera). W konsekwencji, ze względu na konstytutywny charakter decyzji, może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc. Konstytutywny charakter decyzji wydawanych w trybie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej wynika również z samego trybu, w jakim jest ona wydawana. Na gruncie kodeksu postępowania administracyjnego wzruszenie decyzji tworzących prawa nabyte dla stron może nastąpić na podstawie art. 155 k.p.a. czy 161 k.p.a., poprzez wydanie decyzji o charakterze konstytutywnym. Stąd też również decyzja wydawana na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy, która zmienia lub uchyla pierwotną decyzję przyznającą prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej, ma charakter decyzji konstytutywnej. Tym samym brak jest jakichkolwiek podstaw, by uchylać lub zmieniać decyzję przyznającą prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej wstecz (ex tunc).Przypomnieć należy, iż przepisy ustawy o pomocy społecznej nie przewidują dokonywania zmiany wysokości świadczenia z określonym momentem (dniem lub miesiącem), w którym zaistniało zdarzenie ją uzasadniające. Brak jest więc podstaw do wydania decyzji uchylającej lub zmieniającej decyzję poprzednią od określonego terminu, a tym bardziej ze skutkiem ex tunc. Prawidłowe wskazanie przez organ, że zaistniały przesłanki o których mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s., powinna wywrzeć tylko ten skutek, iż stosownie do art. 106 ust. 5 u.p.s., organ pomocy społecznej może uchylić lub zmienić wcześniejszą decyzję ale na dzień orzekania w przedmiotowej sprawie, a nie z mocą wsteczną. Wątpliwości w utrzymaniu tego kierunku orzecznictwa nie miał Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2010r.,sygn. akt I OSK 654/10 stwierdził, że decyzja wydana na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s., którą zmieniono lub uchylono pierwotną decyzję przyznającą prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej, ma charakter konstytutywny. Uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenia nie może zatem nastąpić z mocą wsteczną. Pozbawienie strony przyznanego jej decyzją prawa z mocą wsteczną może nastąpić jedynie wyjątkowo i tylko wówczas, gdy wyraźnie przepisy prawa to przewiduje. Przepis art. 106 ust. 5 u.p.s. takiej regulacji nie zawiera (por. wyrok z dnia 14 grudnia 2014 r. sygn.akt IV SA/Wr 422/14 LEX nr 1644360).