Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1349/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-08-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 41
journal: Dz.U. 2013 poz 260
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 35a, art. 64 ust. 1 i 2, art. 64c, art. 140aa ust. 1 i 3 pkt 1 i ust. 4, art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit.c
journal: Dz.U. 2012 poz 1137
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężna oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu [...] listopada 2014 r. w miejscowości [...], na drodze krajowej nr [...], zatrzymano do kontroli drogowej pojazd członowy składający się z dwuosiowego ciągnika samochodowego marki [...] nr rejestr. [...]i trzyosiowej naczepy marki [...] nr rejestr. [...]. Pojazdem tym kierował K. S., który wykonywał przejazd drogowy z ładunkiem ryżu paczkowanego, pakowanego na paletach i elementów metalowych – w imieniu i na rzecz przedsiębiorcy K. M. (dalej skarżąca). Przebieg kontroli utrwalono protokołem z [...] listopada 2014 r. Wynika z niego, że podczas kontroli wykonano – w obecności kierowcy – pomiary rzeczywistej masy całkowitej pojazdu oraz nacisków osi; ważenie przeprowadzono na legalizowanym miejscu używając do tego przenośnych wag do pomiarów statycznych typu SAW 10C o numerach fabrycznych CH 953197 i CH 953139. W wyniku ważenia stwierdzono, że nacisk pojedyńczej osi napędowej ciągnika wynosi 12,35 t (po odjęciu dopuszczalnych błędów ważenia), w sytuacji gdy odcinek drogi, na której zatrzymano kontrolowany pojazd dopuszcza ruch pojazdów o nacisku pojedyńczej osi do 10 t; oznacza to przekroczenie dopuszczalnego nacisku pojedyńczej osi napędowej pojazdu o 2,35 t, zatem więcej niż 20% w stosunku do nacisku dopuszczalnego. Kierowca podpisał protokół bez uwag.

W oparciu o powyższe wyniki kontroli oraz dalsze poczynione w toku postępowania ustalenia [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego (dalej WITD) decyzją z [...] stycznia 2015 r., działając na podstawie przepisów art. 64, art. 140aa ust. 1-3 i art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c) /w decyzji omyłkowo została wymieniona litera b)/ ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm. dalej ustawa prd), nałożył na skarżącą karę pieniężną w wysokości 15000 zł za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii VII. Jak podkreślił w uzasadnieniu decyzji, na odcinku drogi, gdzie zatrzymano pojazd, dopuszcza się ruch pojazdów o nacisku pojedynczej osi do 10 t. Stwierdzając – zgodnie z procedurą ważenia – nacisk pojedynczej osi napędowej ww. ciągnika w wysokości 12,35 t, stwierdzono jednocześnie jego przekroczenie o 2,35 t (czyli o więcej niż 20%) skutkujące ww. karę pieniężną.

Skarżąca nie zgodziła się z powyższą decyzją WITD. W odwołaniu do Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej GITD lub organ odwoławczy) podniosła m.in. zarzut nieprawidłowego zastosowania w sprawie art. 140aa ust. 3 ustawy prd przez uznanie skarżącej za podmiot wykonujący przejazd (według skarżącej podmiotem tym był kierowca); zarzuciła również nieprawidłowe zastosowanie art. 140aa ust. 1 ustawy prd prowadzące do naruszenia art. 2 i 7 Konstytucji oraz art. 6, 7 i 8 kpa, błędne zastosowanie art. 140ab ust. 2 ustawy prd prowadzące do naruszenia art. 2 i 7 Konstytucji oraz art. 6, 7 i 8 kpa, jak również naruszenia art. 9 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, naruszenie art. 140aa ust. 4 pkt 1 ustawy prd poprzez niezastosowanie w sprawie. W obszernej argumentacji uzasadnienia odwołania skarżąca rozwinęła zajęte w sprawie stanowisko.

Po rozpoznaniu odwołania GITD, mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz przepisy art. 2 ust. 35a, 64 ust. 1 i 2, 64c, 140aa ust. 1 i 3 pkt 1 i ust. 4, 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c) i ust. 2 ustawy prd, art. 41 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 260 ze zm., dalej ustawa udp), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję WITD. W uzasadnieniu decyzji GITD na wstępie przytoczył treść przepisów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, akcentując – z powołaniem się na ww. protokół kontroli z [...] listopada 2014 r. – przekroczenie dopuszczalnego nacisku pojedyńczej osi napędowej pojazdu o 2,35 t (23,5 %), przy braku przekroczenia innych dopuszczalnych norm. W świetle przepisów art. 41 ust. 1 ustawy udp oraz przepisów wykonawczych rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z 6 września 2012 r. w sprawie wykazu dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedyńczej osi do 10 t, oraz wykazu dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t (Dz. U. z 2012 r. poz. 1061) organ wskazał na zaliczenie drogi krajowej nr [...] (m.in. na odcinku, gdzie skontrolowano pojazd skarżącej) do dróg, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku osi do 10 t. W ustalonym stanie faktycznym sprawy karę pieniężną należy nałożyć jak za brak zezwolenia kategorii VII; organ wskazał w tym zakresie na przepis Lp. 7 Załącznika Nr 1 do ustawy prd i art. 140ab ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 140aa ust. 1 tej ustawy. Podkreślił też brak wątpliwości co do podzielności przewożonego ładunku, jak również szczegółowo wyjaśnił kryteria ustalenia kategorii wymaganego zezwolenia (por. str. 4 i nast. uzasadnienia decyzji odwoławczej). Miejsce ważenia legitymowało się protokołem z pomiaru pochylenia nawierzchni na stanowisku ważenia pojazdów z 18 września 2014 r., natomiast użyte do pomiarów wagi typu SAW 10C o numerach CH 953197 i CH 953139 legitymowały się ważnymi świadectwami legalizacji ponownej wydanymi przez Dyrektora Okręgowego Urzędu Miar w [...] z datą ważności do 30 czerwca 2016 r. Dokumenty te zostały okazane kierowcy, którego poinformowano też o sposobie przeprowadzenia pomiarów oraz przysługujących mu uprawnieniach.

Ustawodawca w art. 140aa ust. 3 pkt 1 ustawy prd nie określił kierującego pojazdem jako strony postępowania administracyjnego, lecz wskazał, iż stroną postępowania administracyjnego jest podmiot wykonujący przejazd. Podmiotem wykonującym przejazd jest zaś ten na rzecz którego jest on wykonywany. Kierowca wykonuje jedynie czynności kierowania pojazdem, jest dzierżycielem pojazdu, nie wykonuje przejazdu dla siebie, lecz dla innej osoby. Gdyby ustawodawca chciał, aby odpowiedzialność administracyjną ponosił kierowca, to nie użyłby zwrotu "podmiot wykonujący przejazd", lecz "kierujący pojazdem". Celowo więc użyto tego zwrotu, aby odpowiedzialność ponosili przewoźnicy drogowi, podmioty wykonujące przewozy na potrzeby własne; w tym przypadku wykonującym przejazd była skarżąca, jako przedsiębiorca prowadząca działalność pod firmą [...]. Na przedsiębiorcy natomiast spoczywa odpowiedzialność za skutki działań osób, którymi się posługuje w wykonywaniu tej działalności.

Jeżeli w zbiorze przedmiotu naruszenia znajdują się "pojazdy nienormatywne", to tym bardziej dyspozycja art. 140aa ust. 1 ustawy prd ma zastosowanie do "pojazdu nienormatywnego"; w równym stopniu dotyczy skontrolowanego "pojazdu" jak i "pojazdów", co odnosi się również do argumentacji strony odnośnie "nacisku osi", w sytuacji gdy w niniejszej sprawie ujawniono tylko przekroczenie dopuszczalnego nacisku jednej osi. Z instrukcji ważenia wag SAW wynika, że waga może pracować samodzielnie lub w parach i grupach od 4 do 6 wag w celu pomiaru nacisku koła, nacisku na oś, na grupę osi lub pomiaru ciężaru samochodów ciężarowych oraz zestawów pojazdów. Proces ważenia może być przeprowadzony na co najmniej dwa sposoby:

1) jednoczesne ważenie wszystkich osi pojazdu, pod warunkiem, że wagi znajdują się jednocześnie pod wszystkimi kołami (i pod wszystkimi osiami),

2) ważenie etapami, w zależności od liczby osi pojazdu, w takim przypadku każda oś jest ważona osobno, dwie wagi umieszczone są pod kołami aktualnie ważonej osi, skutkiem zsumowania wyników pomiarów poszczególnych osi otrzymuje się naciski na osiach wielokrotnych oraz masę całkowitą pojazdu.

Podczas kontroli zastosowano dwie ww. wagi typu SAW 10C; w świetle przepisów instrukcji obsługi tych wag, które organ szczegółowo omówił w decyzji odwoławczej (por. str. 8 tej decyzji), ich połączenie za pomocą kabla nie jest warunkiem koniecznym kontroli nacisku osi, a brak takiego połączenia "nie zmienia właściwości metrologicznych i utraty legalizacji". W tej sprawie kontrolujący zsumował naciski na każde koło osi i uzyskał wartość nacisku osi pojazdu; jest to sposób ważenia zgodny z instrukcją.

Organ odwołał się też w tym względzie do świadectw legalizacji wag użytych w sprawie, z których wynika, że są to wagi IIII klasy dokładności. Wskazał też, nawiązując do przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki z 31 stycznia 2008 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi nieautomatyczne, oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych (Dz. U. Nr 26, poz. 152), na pomniejszenie wyników ważenia osi o 2% zaokrąglone do 0,1 t w górę.

Podmiot wykonujący przejazd ponosi odpowiedzialność za przejazd a nie za załadunek. Jest to odpowiedzialność niezależna od odpowiedzialności m.in. załadowcy (por. art. 140aa ust. 3 pkt 2 ustawy prd).

Nawiązując do treści uregulowań art. 64 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 140ab ust. 2 ustawy prd organ wskazał, że okoliczność prawnej niemożności uzyskania zezwolenia kategorii III – VII na przejazd pojazdem nienormatywnym z ładunkiem podzielnym nie ma znaczenia, gdyż ustawodawca przyjął w takiej sytuacji nałożenie kary jak za przejazd bez zezwolenia.

Organ odwoławczy nie dopatrzył się też przesłanek do umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 140aa ust. 4 ustawy prd. Po przytoczeniu treści tego przepisu organ, akcentując brak zastosowania art. 140aa ust. 4 pkt 2 ustawy prd (przewożony ładunek nie był ładunkiem sypkim ani drewnem), wskazał na niewystępowanie w sprawie przesłanek należytej staranności i braku wpływu na powstanie naruszenia. Według organu w zakresie "należytej staranności" należy posiłkować się regulacjami zawartymi w Kodeksie cywilnym (kc); organ wskazał tu na art. 355 § 1 i 2 kc, podnosząc, że należytą staranność dłużnika w zakresie prowadzonej przez niego działalności określa się przy uwzględnieniu zawodowego jej charakteru. Stąd wyższe wymagania w tym zakresie. Zaostrzony wzorzec staranności wpływa na zwiększenie wymagań wobec podmiotu profesjonalnie wykonującego przewozy. Podmiot ten musi mieć świadomość obowiązków jakie nakładają na niego przepisy prawa. Niewiedza w tym zakresie wyłącza możliwość zastosowania umorzenia (postępowania), o którym mowa w art. 140aa ust. 4 ustawy prd. Odnośnie przesłanki braku wpływu natomiast można pomocniczo posłużyć się wykładnią sądów administracyjnych w zakresie art. 92a ust. 4 oraz art. 93 ust. 7 ustawy o transporcie drogowym (w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2012 r.). Co do tego organ przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z 6 kwietnia 2011 r. II GSK 404/10. Akcentując treść art. 64 ust. 1 ustawy prd organ wskazał, że wykonujący przejazd, przed jego rozpoczęciem, powinien zbadać, czy pojazd odpowiada określonym normom; w razie trudności z rozmieszczeniem ładunku, który nie będzie powodował przekroczenia nacisków osi, winien rozważyć zmniejszenie ilości ładunku. Skarżąca nie przedstawiła dowodów świadczących o dochowaniu należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem, oraz że nie miała wpływu na powstanie naruszenia.

Na powyższą decyzję skarżąca złożyła do Sądu skargę, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji WITD. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

I. nieprawidłową subsumpcję stanu faktycznego do definicji pojazdu nienormatywnego zapisanej w art. 2 pkt 35a ustawy prd, skutkującą błędnym zastosowaniem przywołanego przepisu materialnego,

II. nieprawidłową subsumpcję parametrów "zespołu pojazdów skontrolowanego w dniu [...] października 2014 r." do przepisu zapisanego pod Lp. 7 Załącznika Nr 1 do ustawy prd, co skutkowało błędnym uznaniem, iż pojazd ten wypełnia parametry przewidziane dla zezwolenia kategorii VII wydawanego na przejazd pojazdem nienormatywnym oraz błędnym zastosowaniem sankcji określonej w art. 140 ab ust. 1 pkt 3 ustawy prd,

III. nieprawidłowe zastosowanie art. 140aa ust. 3 pkt 1 ustawy prd poprzez uznanie strony skarżącej za podmiot wykonujący przejazd, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego określenia strony postępowania,

IV. naruszenie art. 8, 11 oraz 107 § 3 kpa, poprzez wewnętrznie sprzeczne i niezrozumiałe zredagowanie uzasadnienia decyzji,

V. nieprawidłowe zastosowanie art. 140 aa ust. 1 ustawy prd prowadzące do naruszenia art. 2 i 7 Konstytucji oraz art. 6, 7 oraz 8 kpa, wskutek nałożenia kary za przejazd jednym pojazdem nienormatywnym.

W obszernym uzasadnieniu skargi podniosła w szczególności, że pojazd może stać się nienormatywny z uwagi na przekroczenie nacisków osi wyłącznie w przypadku, w którym przekroczone są naciski osi, określone liczbą mnogą. Parametr ten musiałby więc zostać przekroczony w odniesieniu do co najmniej dwóch osi. W takiej sytuacji można mówić o wypełnieniu definicji pojazdu nienormatywnego. Pojazd skontrolowany [...] listopada 2014 r. nie wypełniał tego warunku, a w konsekwencji nie był pojazdem nienormatywnym. W niniejszym przypadku rozważać można jedynie przekroczenie jednego nacisku jednej osi, co jest przekroczeniem zbyt błahym do zakwalifikowania go jako pojazdu nienormatywnego; do takiego pojazdu nie ma zastosowania obowiązek uzyskania zezwolenia na przejazd, ani zakaz przewozu ładunku innego niż niepodzielny. Zdaniem skarżącej nie został w sprawie spełniony warunek określony w Lp. 7 pkt b Załącznika Nr 1 do ustawy prd; skarżąca uzależnia bowiem ten warunek od przekroczenia również wymiarów i masy całkowitej pojazdu. W konsekwencji nie można uznać skontrolowanego pojazdu za wypełniający swoimi parametrami warunki do wydania zezwolenia kategorii VII.

Ponadto skarżąca podtrzymała argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej. Według skarżącej podmiotem wykonującym przejazd jest kierowca, który przejeżdża pomiędzy miejscem podjęcia ładunku a miejscem jego zdania; wykonywać przejazd to tyle co przejeżdżać, a więc przeprowadzać pojazd z punktu "a" do punktu "b", kierowca dokonuje wszystkich wyborów na drodze i to on przejeżdża między danymi punktami i jest podmiotem wykonującym przejazd – bez znaczenia czy z przejazdu takiego pożytki czerpie sam kierowca, czy też zatrudniająca go firma. Skoro wykonującym ww. przejazd był kierowca K. S., to błędne było uznanie skarżącej za stronę postępowania w tej sprawie. Nadto w przypadku ww. kontroli stwierdzono przejazd wyłącznie jednego pojazdu nienormatywnego, podczas gdy zgodnie z art. 140aa ust. 1 ustawy prd karę pieniężną nakłada się za przejazd pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia (kilku a nie jednego). W sprawie natomiast ważono jeden pojazd, to znaczy pojazd członowy; do pomiarów nie rozdzielono ciągnika i naczepy. Do wypełnienia dyspozycji art. 140aa ust. 1 ustawy prd niezbędne – zdaniem skarżącej – było wykazanie, że obydwa pojazdy wchodzące w skład pojazdu członowego były nienormatywne. Poza tym skarżąca uważa, że "nie ma wątpliwości, że przewożono ładunek sypki" (ładunek ryżu paczkowanego, pakowanego na paletach), zatem organ nie miał prawa (w świetle przepisu art. 140aa ust. 4 ustawy prd) wszczynać postępowania w zakresie przekroczenia nacisku osi.

W odpowiedzi na skargę GITD wniósł o oddalenie skargi, podtrzymał zajęte w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna, dlatego podlega oddaleniu.

Przedmiotem zaskarżenia, a tym samym kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie, jest decyzja GITD utrzymująca w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego (WITD) nakładającą na skarżącą jako przewoźnika karę pieniężną za naruszenie przepisów ustawy prawo o ruchu drogowym (prd).

Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organów administracyjnych były ustalenia kontroli przeprowadzonej w dniu [...] listopada 2014 r., w wyniku której stwierdzono, że zatrzymanym do kontroli pojazdem członowym (dwuosiowy ciągnik samochodowy z trzyosiową naczepą) wykonywany był przejazd drogowy – przewóz ładunku podzielnego (ryż paczkowany, pakowany na paletach i elementy metalowe), bez zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym. Okolicznością niesporną w sprawie pozostawało, że droga krajowa nr [...], na której zatrzymano do kontroli pojazd skarżącej, zaliczona została do kategorii dróg, po których poruszać się mogą pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t. Pojazd zważono wraz z ładunkiem na wyznaczonym do tego legalizowanym miejscu, a przebieg kontroli utrwalono protokołem podpisanym przez kierowcę pojazdu bez uwag. Ważenie wykonano przy użyciu przenośnych legalizowanych wag do pomiarów statycznych typu SAW 10C o numerach fabrycznych CH 953197 i CH 953139, odnotowując w wyniku tego ważenia przekroczenie dopuszczalnego nacisku pojedyńczej osi napędowej pojazdu o 2,35 t (po uprzednim odjęciu dopuszczalnych błędów ważenia), czyli o 23,5 % względem dopuszczalnego nacisku 10 t.

Sąd nie dopatrzył się, a skarżąca również nie podnosiła, podstaw do kwestionowania prawidłowości przeprowadzonej kontroli pojazdu, w tym jego ważenia – szczegółowo opisanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przez nawiązanie do procedury ważenia przedstawionej w instrukcji obsługi ww. wag – znanej Sądowi z urzędu (m.in. w pkt 2.5 tej instrukcji dopuszczono sumowanie nacisków osi przy użyciu konfiguracji dwóch wag przy ważeniu różnego typu pojazdów – por. wyroki NSA z 17 marca 2015 r. II GSK 271/14 i z 13 stycznia 2015 r. II GSK 2123/13). Zatem wynik tej kontroli prawidłowo skutkował nałożenie na skarżącą ww. kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. W kontekście tego stwierdzenia należy podkreślić znaczenie w sprawie wzmiankowanego protokołu kontroli drogowej pojazdu. Sporządzenie tego dokumentu znajduje umocowanie w art. 74 ust. 1 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2013 r., poz. 1414 ze zm.). Protokół z kontroli drogowej ma cechy dokumentu urzędowego, w rozumieniu art. 76 § 1 kpa. W myśl tego przepisu, dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Wspomniany protokół, jako dokument urzędowy, korzysta z wiarygodności zawartych w nim ustaleń z tego jeszcze względu, że sporządzany jest z udziałem przedstawiciela podmiotu kontrolowanego (tu kierowcy pojazdu), który ma prawo wnieść do niego zastrzeżenia. Co do zasady, znaczenia dowodowego protokołu z kontroli drogowej nie sposób przecenić. Obrazuje on bowiem stan faktyczny, który później może być trudny, a zasadniczo niemożliwy, do odtworzenia. Orzecznictwo przywiązuje istotne znaczenie do funkcji dowodowej protokołu z kontroli drogowej, gdyż zostaje w nim utrwalony stan rzeczy, jaki kontrolerzy zastali podczas kontroli (por. wyroki NSA z 17 czerwca 2008 r. II GSK 89/08 i z 13 stycznia 2015 r. II GSK 2123/13).

W świetle powyższego prawidłowe jest stanowisko zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej organu, że ww. pojazd skarżącej był pojazdem nienormatywnym w rozumieniu art. 2 pkt 35a ustawy prd (w świetle tego przepisu pojazd nienormatywny to w szczególności pojazd lub zespół pojazdów, którego naciski osi wraz z ładunkiem lub bez ładunku są większe od dopuszczalnych przewidzianych dla danej drogi w przepisach o drogach publicznych), zatem w sytuacji odnotowanej wysokości ww. przekroczenia nacisku osi (o 2,35 t, czyli o 23,5 %) przejazd tego pojazdu należało ocenić jako przypisany do kategorii VII zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego określonej pod pozycją Lp. 7 Załącznika Nr 1 do ustawy prd.

Zgodnie bowiem z art. 64 ust. 1 ustawy prd ruch pojazdu nienormatywnego jest dozwolony pod warunkiem uzyskania zezwolenia odpowiedniej kategorii wydawanego w drodze decyzji administracyjnej przez właściwy organ. Jednocześnie z mocy art. 64 ust. 2 ustawy prd zabrania się przewozu pojazdem nienormatywnym ładunków innych niż ładunek niepodzielny, z wyłączeniem pojazdów nienormatywnych uprawnionych do poruszania się na podstawie zezwoleń kategorii I lub II. Oznacza to niemożliwość uzyskania zezwolenia na przewóz/przejazd pojazdu nienormatywnego, z ładunkiem podzielnym, o cechach innych niż przewidziane dla kategorii I i II. Jeżeli jednak pojazdem takim faktycznie wykonywany jest, wbrew wskazanemu zakazowi, przewóz ładunku podzielnego, to stosownie do art. 140ab ust. 2 ustawy prd za przejazd ten nakłada się karę jak za przejazd bez zezwolenia odpowiedniej kategorii (tu kategorii VII – wobec ustalenia, że skontrolowany pojazd odpowiada warunkowi zaliczenia do tej kategorii).

W niniejszej sprawie przewożony ładunek (ryż paczkowany, pakowany na paletach i elementy metalowe) był – jak prawidłowo uznały organy wydające decyzje w I i II instancji – ładunkiem podzielnym, gdyż przewożony w takiej formie/postaci mógł być rozdzielony na więcej niż jeden pojazd. Konsekwencją przewozu tego ładunku pojazdem nienormatywnym – bo z przekroczeniem dopuszczalnego nacisku osi, jest – w myśl powyższego – kara pieniężna, którą zgodnie z art. 140aa ust. 3 ustawy prd nakłada się na:

1) podmiot wykonujący przejazd;

2) podmiot wykonujący inne czynności związane z przewozem drogowym, a w szczególności na organizatora transportu, nadawcę, odbiorcę, załadowcę lub spedytora, jeżeli okoliczności lub dowody wskazują, że podmiot ten miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia określonego w ust. 1.

W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że w świetle powołanych przepisów kara może być zawsze nałożona na podmiot wykonujący przewóz (por. wyrok NSA z 9 maja 2012 r., II GSK 491/11), a więc w rozpoznawanej sprawie na przedsiębiorcę – skarżącą, która w ramach prowadzonej działalności realizowała przewóz. Organy trafnie uznały skarżącą – wbrew zarzutom skargi – za stronę postępowania w tej sprawie, gdyż to ona jest w tej sytuacji podmiotem wykonującym przejazd w rozumieniu art. 140aa ust. 3 ustawy prd. O tym, że pojęcia "podmiot wykonujący przewóz" nie można utożsamiać z kierowcą pojazdu (którym przedsiębiorca jedynie posługuje się wykonując przejazd, chyba że sam jest kierowcą), świadczą też przepisy ww. ustawy o transporcie drogowym (utd), w których zostały określone przypadki podlegania kierowcy grzywnie – por. art. 92 ust. 1 utd, w którym posłużono się sformułowaniem "kierujący wykonujący przewóz drogowy", czyli kierowca, podczas gdy w art. 92a ust. 1 tej ustawy przewidziano, że określonej tam karze pieniężnej podlega "podmiot wykonujący przewóz drogowy", czyli przewoźnik drogowy/przedsiębiorca wykonujący przewóz na potrzeby własne – a nie kierowca, który wykonuje jedynie fizyczną czynność kierowania pojazdem. Ustawodawca zatem wyraźnie rozróżnia pojęcia "kierującego" i "podmiotu wykonującego przewóz drogowy"; wyraźnie też na gruncie przepisów ustawy utd precyzuje przesłanki nałożenia grzywny na kierującego pojazdem i kary pieniężnej na podmiot wykonujący przewóz. Ustawa prd natomiast w przepisach art. 140aa i nast. nie wymienia kierującego/kierowcy w kręgu podmiotów, które mogą być obciążone karą pieniężną z tytułu naruszenia przepisów tej ustawy. W pierwszej kolejności przewiduje nałożenie takiej kary na podmiot wykonujący przejazd, którym w świetle poczynionych uwag nie jest kierowca, tylko przewoźnik, który kierowcą się posługuje i za niego odpowiada, a zarazem nie może przenieść odpowiedzialności za stwierdzone naruszenie na kierowcę.

Dodatkowo taka sama kara, niezależnie od odpowiedzialności przewoźnika, może zostać nałożona na podmiot wykonujący inne czynności związane z przewozem drogowym, w tym m.in. na załadowcę, w sytuacjach opisanych w pkt 2 ust. 3 art. 140aa ustawy prd, tj. jeżeli okoliczności lub dowody wskazują, że miał on wpływ lub godził się na powstanie naruszenia określonego w ust. 1 tego artykułu. Podmioty te odpowiadają na innych podstawach - przewoźnik (podmiot wykonujący przejazd) ponosi odpowiedzialność za przejazd pojazdem nienormatywnym, a załadowca za wpływ lub godzenie się na powstanie naruszenia obowiązków lub warunków przewozu; zatem zachowanie się obu podmiotów kształtuje rozłączna odpowiedzialność (por. wyrok NSA z 15 września 2011 r. II GSK 764/10). Wskazane przepisy ustawy prd ustanawiają odpowiedzialność administracyjną, a nie karnoadministracyjną, podmiotów wykonujących transport drogowy. Odpowiedzialność ta ma więc charakter obiektywny. Znajduje zastosowanie do podmiotu wykonującego przejazd (przewoźnika) w przypadku wystąpienia zakazanego ustawą skutku i to niezależnie od tego, kto przyczynił się do powstania naruszenia. Organy administracji ustalają jedynie czy doszło, czy nie doszło, do naruszenia przepisów ustawy. W przypadku stwierdzenia naruszenia organ ma obowiązek nałożenia stosownej kary pieniężnej. Zatem odpowiedzialność administracyjna przewoźnika jest niezależna od winy, wystarczające jest stwierdzenie faktu nieprzestrzegania nałożonych obowiązków; bez znaczenia są okoliczności, w jakich doszło do powstania naruszenia. Z ww. przepisów wynika domniemanie odpowiedzialności przedsiębiorcy wykonującego przejazd. Jednocześnie ustawodawca umożliwił obalenie tego domniemania w sytuacji spełnienia przesłanek z art. 140 aa ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy prd, których jako stanowiących wyjątek od zasady odpowiedzialności podmiotu wykonującego przewóz, nie można interpretować rozszerzająco. Przepis ten w pkt 1 ust. 4 przewiduje wprawdzie możliwość zwolnienia przedsiębiorcy/podmiotu wykonującego przejazd od odpowiedzialności za stwierdzone naruszenie prawa, jednakże jest to uzależnione od wykazania, że dochował on należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem, to znaczy uczynił wszystko, czego można rozsądnie wymagać przy organizacji przewozu, a jedynie wskutek niezależnych od niego okoliczności lub nadzwyczajnych zdarzeń doszło do naruszenia prawa, jak również nie miał wpływu na powstanie naruszenia. Ciężar dowodu wykazania tych przesłanek spoczywa na przedsiębiorcy, gdyż to on wywodzi z ww. przepisu skutki prawne (por. wyrok NSA z 2 czerwca 2009 r. II GSK 989/08).

Skarżąca w sprawie tej – co zasadnie ocenił organ w zaskarżonej decyzji, nie wykazała tych przesłanek/nie przedstawiła na nie dowodów. Przesłanka zwalniająca przedsiębiorcę od odpowiedzialności za stwierdzone naruszenie, przewidziana w pkt 2 ust. 4 art. 140aa ustawy prd, w tej sprawie nie wystąpiła, gdyż jest ona związana z przewozem ładunku sypkiego oraz drewna, podczas gdy w sprawie wykazano, że przewożony przez skarżącą ładunek nie był ładunkiem sypkim (ani drewnem), tylko ładunkiem podzielnym – paczkowany ryż, pakowany na paletach, elementy metalowe.

W sprawie prawidłowo ustalono kategorię zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia, według której nałożono na skarżącą ww. karę pieniężną. Ustalenie kategorii zezwolenia jest niezbędne również w przypadku naruszenia określonego w art. 64 ust. 2 ustawy prd, zgodnie z którym zabrania się przewozu pojazdem nienormatywnym ładunków innych niż ładunek niepodzielny, z wyłączeniem pojazdów nienormatywnych uprawnionych do poruszania się na podstawie zezwoleń kategorii I lub kategorii II. W przypadku bowiem naruszeń zakazu, o którym mowa w art. 64 ust. 2 ustawy prd, w myśl art. 140 ab ust. 2 tej ustawy za przejazd pojazdem nienormatywnym nakłada się – jak już zresztą nadmieniono - karę jak za przejazd bez zezwolenia. Z brzmienia Lp. 7 Załącznika Nr 1 do ustawy prd wynika, że zezwolenia w kategorii VII są wydawane dla pojazdu nienormatywnego o wymiarach oraz rzeczywistej masie całkowitej większych od wymienionych w kategoriach I-VI albo o naciskach osi przekraczających wielkości przewidziane dla dróg o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t. (wbrew stanowisku skargi wystarcza spełnienie jednego z tych warunków, a nie obu razem). Skoro droga krajowa nr [...] zaliczona została do dróg, po których mogą się poruszać pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t, a stwierdzony podczas kontroli nacisk pojedynczej osi napędowej ww. pojazdu wynosił 12,35 t, a więc był większy o 2,35 t od dopuszczalnego na tej drodze, a jednocześnie przekraczał nacisk 11,5 t, to prawidłowo organ ustalił wykonywanie przejazdu pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii VII, gdy nacisk jednej lub wielu osi, rzeczywista masa całkowita lub wymiary pojazdu przekraczają dopuszczalne wartości o więcej niż 20%, czyli mieszczą się w pozostałych przypadkach, o których stanowi art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c) ustawy prd, przewidując w takiej sytuacji karę pieniężną w wysokości 15000 zł.

Podsumowując, naruszenie, którego dopuściła się skarżąca jako przewoźnik polegało na tym, że w dniu kontroli przewoziła towar, będący ładunkiem podzielnym, pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Konsekwencją tego było nałożenie kary na podstawie art. 140aa ust. 1 i ust. 3 pkt 1 oraz art. 140ab ust. 2 w zw. z ust. 1 pkt 3 lit. c) i w zw. z art. 64 ust. 2 ustawy prd.

Poza tym, odnośnie argumentacji skarżącej, która naruszenie art. 140aa ust. 1 ustawy prd upatruje również w fakcie stwierdzenia, w przypadku ww. kontroli przejazdu, wyłącznie jednego pojazdu nienormatywnego, podczas gdy zgodnie z tym przepisem karę pieniężną nakłada się "za przejazd (...) pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia", zaś w sprawie do pomiarów nie rozdzielono ciągnika i naczepy (składających się na pojazd członowy), Sąd zauważa, że użycie liczby mnogiej w tym przepisie nie oznacza, że karalne jest tylko stwierdzenie przejazdu po drogach publicznych więcej niż jednego pojazdu nienormatywnego. Kara jest bowiem wymierzana za brak zezwolenia odpowiedniej kategorii na przejazd pojazdu nienormatywnego, a zezwolenia muszą dotyczyć każdego takiego pojazdu z osobna. Potwierdza to również treść art. 64 ustawy prd, który określa warunki dopuszczalnego ruchu "pojazdu nienormatywnego". Tak samo nie ma uzasadnienia argumentacja skarżącej, która nienormatywność pojazdu uzależnia od przekroczenia dopuszczalnego nacisku przez więcej niż jedną oś tego pojazdu. Taki warunek nie wynika bowiem z żadnego z przepisów ustawy prd. Przede wszystkim należy wskazać tu na treść art. 140ab ustawy prd, który w ust. 1 pkt 3 stanowi o karze pieniężnej za brak zezwolenia kategorii VII (w odpowiedniej wysokości) "gdy nacisk jednej lub wielu osi (...) przekraczają dopuszczalne wartości (...)". Zatem unormowanie art. 2 pkt 35a ustawy prd, definiujące pojazd nienormatywny, w szczególności jako "pojazd lub zespół pojazdów, którego naciski osi (...) są większe od dopuszczalnych (...)", należy rozumieć w ten sposób, że pojazd staje się nienormatywny w każdym przypadku przekroczenia dopuszczalnego nacisku osi, to jest zarówno tylko jednej, jak i wielu osi. Wreszcie podkreślenia wymaga, że wydane na podstawie art. 41 ust. 2 ustawy udp ww. rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z 6 września 2012 r. ustala wykazy dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o odpowiednich dopuszczalnych naciskach pojedyńczej osi - do 10 i 8 t.

W niniejszej sprawie Sąd uznał, że organy I i II instancji w toku przeprowadzonego postępowania zbadały wszystkie istotne dla podjętego rozstrzygnięcia okoliczności faktycznoprawne, czyniąc zadość zasadzie prawdy obiektywnej (art. 7 i 77 kpa), oparły to rozstrzygnięcie na prawidłowo zebranym w toku ww. kontroli pojazdu członowego materiale dowodowym i wyczerpującej jego ocenie. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej odpowiadają wymogom art. 107 § 3 kpa.

W tych warunkach Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012.270 j. t. ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.