Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 821/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 5
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 12 ust. 5
journal: Dz.U. 1989 nr 14 poz 74
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - t. jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski Sędzia WSA del. Ewa Kwiecińska (spr.) Protokolant Agnieszka Gugała-Szczerbicka po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy Choroszcz od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 3 marca 2009 r. sygn. akt II SA/Bk 785/08 w sprawie ze skargi Gminy Choroszcz na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłacenia odszkodowania za wydzielone w wyniku podziału działki oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 3 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Bk 785/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uwzględnił skargę Gminy Choroszcz na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia [...] października 2008 r., nr [...], w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłacenia odszkodowania za wydzielone w wyniku podziału działki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Wojewoda Podlaski zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. N. i Burmistrza Choroszczy, uchylił decyzję Starosty Białostockiego z dnia [...] sierpnia 2008 r. umarzającą postępowanie w sprawie ustalenia i wypłacenia odszkodowania za grunt wydzielony pod drogi w wyniku podziału dokonanego na wniosek właściciela, oznaczony jako działki nr [...] i [...] o łącznej pow. 0,1351 ha, położony w P., gm. Choroszcz (pkt 1 decyzji) oraz odmówił ustalenia i wypłacenia odszkodowania na wydzielone w wyniku podziału (pkt 2).

W toku postępowania administracyjnego ustalono, iż decyzją z dnia [...] listopada 1990 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w Białymstoku zatwierdził, na wniosek właściciela – A. N., podział nieruchomości oznaczonej nr geod. [...] położonej we wsi P. W decyzji stwierdzono jednocześnie, że grunty przeznaczone pod budowę nowo projektowanych ulic, wydzielone jako działki o nr geodezyjnych [...] i [...], przechodzą, z mocy postanowień art. 12 ust.5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, na własność Skarbu Państwa, za odszkodowaniem, którego ustalenie nastąpi odrębną decyzją.

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2006 r. skarżąca A. N. wystąpiła z żądaniem przyznania i wypłaty odszkodowania za wydzielone decyzją z dnia [...] listopada 1990 r. grunty przeznaczone pod budowę nowo projektowanych ulic w postaci działek o nr geod. [...] i [...].

Starosta Powiatu Białostockiego decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r., na podstawie art. 105 k.p.a. w zw. z art. 98 ust. 3 i 129 ust. 5 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty żądanego odszkodowania.

Od tej decyzji A. N. złożyła odwołanie do Wojewody Podlaskiego. W wyniku rozpoznania powyższego odwołania Wojewoda Podlaski decyzją z dnia [...] września 2006 r. orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Nie godząc się z powyższą decyzją A. N. wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc o jej uchylenie.

Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2007 r. (sygn. akt II SA/Bk 707/06), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty Białostockiego z dnia [...] sierpnia 2006 r.

W ocenie Sądu, organy administracyjne orzekające w niniejszej sprawie pominęły fakt, że mimo cywilnoprawnego charakteru roszczenia o odszkodowanie za przejęcie własności nieruchomości, ustalenie odszkodowania przekazane zostało do postępowania administracyjnego. Roszczenie o odszkodowanie nie mogło zatem ulec przedawnieniu przed jego powstaniem, tj. ustaleniem. Termin przedawnienia biegnie bowiem od dnia wymagalności roszczenia, a roszczenia o odszkodowanie ustalone w drodze decyzji administracyjnej stają się wymagalne dopiero po ich ustaleniu i przyznaniu. Natomiast żądanie administracyjnoprawne o ustalenie wysokości odszkodowania w drodze decyzji nie ulega przedawnieniu. W konsekwencji obowiązek ustalenia odszkodowania odrębną decyzją obciążał organ administracji i to na organie ciążyła powinność wszczęcia z urzędu oraz przeprowadzenia odrębnego postępowania zmierzającego do ustalenia kwoty odszkodowania. Wskazując w tym zakresie na naruszenie prawa materialnego, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, podkreślając, iż upływ przedawnienia roszczenia o odszkodowanie jest przesłanką materialnoprawną, która może powodować odmowę przyznania odszkodowania, a nie przesłanką procesową prowadzącą do umorzenia postępowania administracyjnego w oparciu o art. 105 k.p.a. Końcowo Sąd wskazał, iż wydanie decyzji ustalającej odszkodowanie wymagać będzie określenia przez organ podmiotu zobowiązanego do jego zapłacenia.

Starosta Białostocki, rozpatrując ponownie sprawę, decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r., na podstawie art. 105 k.p.a. w zw. z art. 98 ust. 3 i art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, umorzył postępowanie w sprawie ustalenia i wypłacenia odszkodowania za grunt wydzielony pod drogi w wyniku podziału dokonanego na wniosek A. N., oznaczony jako działki o nr [...] i [...], położony w P., gm. Choroszcz.

Uzasadniając swoje stanowisko, organ stwierdził, że skoro, zdaniem Sądu, nie nastąpiło w niniejszej sprawie przedawnienie roszczeń odszkodowawczych, konieczne było ustalenie, czy działki o nr [...] i [...] przeszły na własność Skarbu Państwa na mocy decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Białymstoku nr [...] z dnia [...] listopada 1990 r. zatwierdzającej podział. Ustalić zatem należało, czy wniosek o podział pochodził od właściciela gruntu, czy przebieg ulic był wyraźnie określony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego obowiązującym w dacie podziału oraz czy grunty zostały wydzielone pod budowę nowych ulic.

Analizując powyższe warunki, organ stwierdził, że w stosunku do działki o nr [...] brak jest możliwości ubiegania się o odszkodowanie, albowiem została ona przeznaczona na poszerzenie istniejącej drogi, a nie budowę ulicy od podstaw. Również w zakresie działki o nr [...], organ stwierdził brak podstaw do wypłaty odszkodowania, argumentując, że w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego obowiązującym w dacie zatwierdzenia projektu podziału, nie przewidziano przebiegu ulic. Wedle organu, oznaczało to, że w dacie zatwierdzenia podziału nie został spełniony jeden z warunków przesądzających o przejściu ww. działek na własność Skarbu Państwa.

W końcowej części uzasadnienia organ wskazał, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...], stwierdziło nieważność decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Białymstoku z dnia [...] listopada 1990 r. o zatwierdzeniu projektu podziału nieruchomości oznaczonej jako działka o nr [...] w zakresie dotyczącym stwierdzenia przejścia na własność Skarbu Państwa gruntów wydzielonych pod budowę ulic, oznaczonych w projekcie podziału jako działki o nr geodezyjnych [...] i [...]. Na tej podstawie organ uznał, że skoro w sprawie nie nastąpiło przejście gruntu oznaczonego jako działki o nr [...] i [...] na rzecz Skarbu Państwa, to postępowanie w zakresie ustalenia i wypłacenia odszkodowania za ww. grunt, należało umorzyć.

Od powyższej decyzji odwołanie do Wojewody Podlaskiego złożył Burmistrz Choroszczy. Stwierdził, że grunty wydzielone pod budowę ulic z nieruchomości objętej podziałem przechodziły na własność Skarbu Państwa za odszkodowaniem i nie ma znaczenia dla sprawy fakt, czy działka była drogą publiczną, pod co była przeznaczona w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego i jaki obecnie jest jej stan techniczny. W przedmiotowej sprawie, zdaniem skarżącego, nie ma znaczenia, ani powoływana przez organ uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 marca 1993 r., która została podjęta już po wydaniu decyzji o podziale, ani decyzja SKO z dnia [...] kwietnia 2008 r., która odnosi się wyłącznie do wadliwego zredagowania decyzji i nie rozstrzyga o prawie własności.

Jak zauważył dalej Burmistrz, w rozpatrywanej sprawie przejście gruntów wydzielonych pod budowę ulic nastąpiło na rzecz Państwa, dlatego też organ l instancji powinien zawiesić postępowanie odszkodowawcze i zobowiązać Starostę Białostockiego do wyłączenia dróg z księgi wieczystej i ujawnienia Skarbu Państwa jako ich właściciela. Dopiero po wykonaniu powyższego, zdaniem skarżącego, może dojść do orzekania o odszkodowaniu, a raczej o jego odmowie z uwagi na przedawnienie roszczeń.

Wojewoda Podlaski decyzją z dnia [...] października 2008 r. uchylił decyzję Starosty Białostockiego z dnia [...] sierpnia 2008 r. umarzającą postępowanie w sprawie ustalenia i wypłacenia odszkodowania za grunt wydzielony pod drogi w wyniku podziału dokonanego na wniosek właściciela, oznaczony jako działki o nr [...] i [...] o łącznej pow. 0,1351 ha, położony w P., gm. Choroszcz (pkt 1 decyzji) oraz odmówił ustalenia i wypłacenia odszkodowania na wydzielone w wyniku podziału – działki oznaczone nr geodezyjnym o nr [...] i [...] (pkt 2 decyzji).

W uzasadnieniu podjętej decyzji organ odwoławczy podzielił stanowisko organu l instancji, stwierdzając, że własność działek o nr [...] i [...] nie przeszła na rzecz Skarbu Państwa, a więc nie doszło do wywłaszczenia. Podkreślił, że decyzja z dnia [...] listopada 1990 r. w zakresie dotyczącym stwierdzenia przejścia na własność Skarbu Państwa gruntów wydzielonych pod budowę ulic, oznaczonych w projekcie podziału jako działki o nr [...] i [...], została unieważniona decyzją SKO w Białymstoku w dnia [...] kwietnia 2008 r. Przebieg dróg nie był bowiem zaznaczony w obowiązującym wówczas miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, a w chwili obecnej działka nr [...] jest drogą wewnętrzną, a działka nr [...] drogą publiczną gminną, lecz nie pełni roli drogi i nie jest wykorzystywana jako droga. Powołując się na powyższe okoliczności, organ odwoławczy podzielił, co do zasady stanowisko organu l instancji, stwierdzając, iż w sytuacji, gdy nieruchomość nie przeszła na własność Państwa, odszkodowanie nie może być ustalone. Jednocześnie uznał, iż w takim przypadku należy wydać rozstrzygnięcie merytoryczne, a nie decyzję umarzającą postępowanie na podstawie art. 105 k.p.a.

Od tej decyzji Gmina Choroszcz wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, żądając jej uchylenia i zasądzenie kosztów postępowania.

W ocenie skarżącej, decyzje organów obu instancji są wadliwe, albowiem przejście własności działek nr o nr [...] i [...] na rzecz Państwa nastąpiło z mocy prawa, na podstawie art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Powyższy przepis nie uzależnia przejścia własności gruntu od zgodności z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Od zgodności z planem uzależniona jest bowiem wyłącznie możliwość podziału nieruchomości. Skoro w przedmiotowej sprawie Kierownik Urzędu Rejonowego w Białymstoku zatwierdził podział nieruchomości, to tym samym przesądził, że podział jest zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Zdaniem skarżącej, również niewybudowanie drogi nie oznacza wcale, że określona nieruchomość nie przeszła z mocy prawa na własność Państwa. Z treści przepisu art. 12 ust. 5 powoływanej ustawy wynika bowiem, że istotny jest fakt przeznaczenia nieruchomości pod ulicę w chwili wydawania decyzji o podziale, a nie jej faktyczne istnienie w tej dacie. Za chybiony skarżąca uznała także powoływany przez organ argument, iż decyzja z dnia [...] listopada 1990 r. została unieważniona decyzją SKO w Białymstoku z dnia [...] kwietnia 2008 r. Kolegium stwierdziło bowiem wyłącznie nieważność zapisu w treści decyzji o przejściu nieruchomości z mocy prawa, na własność Skarbu Państwa.

Skarżąca Gmina podkreśliła, że ewentualne uznanie, iż nieruchomości wydzielone pod budowę ulic w sytuacji, gdy do dnia dzisiejszego ulice te nie zostały wybudowane, nie przeszły z mocy prawa na własność Państwa, może spowodować szereg negatywnych konsekwencji, w tym roszczenia zwrotne byłych właścicieli, jak również fakt, iż wiele nieruchomości zostanie odciętych od dróg dojazdowych do dróg publicznych.

Skarżąca Gmina w piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2009 r., precyzując zarzuty, wnioski i wywody skargi, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie uzasadnienia poprzez przyjęcie, że działki nr [...] i [...] nie przeszły na własność Skarbu Państwa. Popierając wywody skargi, podkreśliła, że na dzień wydania decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości oznaczonej nr geod. [...], spełnione były przesłanki niezbędne dla przejścia nieruchomości na własność Skarbu Państwa z mocy prawa. W ewidencji gruntów działek o nr [...] i [...], jako właściciel figuruje Skarb Państwa, a jako użytkownik Gmina Choroszcz. Skarżąca stwierdziła też, że decyzja Wojewody Podlaskiego – wadliwa, co do przesłanki, na podstawie której odmówiono ustalenia i wypłacenia odszkodowania, jest jednak słuszna, albowiem doszło do przedawnienia roszczenia z upływem 10 lat od dnia, kiedy decyzja o podziale stała się ostateczna. Za odmową ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz A. N. przemawia dodatkowo fakt, iż ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje możliwości wypłaty odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone przed dniem jej wejścia w życie.

Przechodząc do kontroli zaskarżonego aktu, Sąd I instancji wyjaśnił, że rozpatrywana sprawa była już przedmiotem jego rozpoznania i rozstrzygnięcia wyrokiem z dnia 16 stycznia 2007 r., II SA/BK 707/06. WSA w Białymstoku wskazał, iż okoliczność ta ma doniosłe znaczenie, bowiem z przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wynika jednoznacznie, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ocena ta i wskazania znalazły się w uzasadnieniu tegoż wyroku i w takim znaczeniu uzasadnienie ma moc wiążącą.

W tej zaś sytuacji, jak zaznaczył Sąd, zarówno organ przeprowadzając ponownie postępowanie w sprawie, jak i sąd, oceniając decyzje wydane w tym postępowaniu, nie mogą, co do zasady, czynić ustaleń sprzecznych z oceną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 stycznia 2007 r.

Jednocześnie Sąd wyjaśnił znaczenie pojęcia "ocena prawna" i stwierdził, że pod pojęciem tym rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych (zarówno prawa materialnego, jak i procesowego) i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Tym samym oznacza to, że organ administracji jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku i to bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach, a tym bardziej w orzeczeniach organów administracyjnych wydanych w innych sprawach. Według Sądu I instancji, nawet w wypadku sporu co do stanu faktycznego będącego podstawą subsumcji prawa, a więc i oceny prawnej lub odmiennej interpretacji prawa albo nawet możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wynikające z oceny prawnej sądu mają moc wiążącą do czasu, aż wyrok zostanie wzruszony w przewidzianym do tego trybie. Odmienna ocena materiału dowodowego stanowi zatem prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 625/07, Lex nr 344933).

W odniesieniu do wskazań co do dalszego postępowania Sąd wyjaśnił natomiast, że dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (zob. A. Kabat (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Kraków 2005, str. 345).

Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy, Sąd I instancji, uznał, iż organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie, nie uwzględniły ani oceny prawnej, ani wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 stycznia 2007 r., II SA/BK 707/06.

WSA w Białymstoku zwrócił uwagę, że w wyroku tym uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie doszło do przedawnienia roszczenia o odszkodowanie za grunty przejęte przez Skarb Państwa (gminę) z mocy prawa – w następstwie podziału nieruchomości – pod budowę ulic, albowiem takie roszczenie nie może ulec przedawnieniu przed jego powstaniem, tj. ustaleniem w drodze decyzji przez właściwy organ. Przy czym, jak zauważył, to właśnie na organie ciążyła powinność wszczęcia z urzędu i przeprowadzenia odrębnego postępowania zmierzającego do ustalenia kwoty odszkodowania. W uzasadnieniu wyroku z dnia 16 stycznia 2007 r. Sąd wskazał przy tym, iż obowiązek wypłacenia w przedmiotowej sprawie odszkodowania wynika m.in. z art. 129 ust. 5 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), zwanej dalej "ugn", którym to przepisem ustawodawca zobowiązał starostę wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej do wydawania decyzji o odszkodowaniu między innymi w przypadku, gdy w przeszłości nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Poza tym w uzasadnieniu ww. wyroku Sąd podał też, że obowiązek odszkodowawczy za przejęcie z mocy prawa nieruchomości objętej podziałem gruntów pod drogę publiczną został utrzymany w art. 98 ust. 3 cytowanej ustawy.

Uchylając zaskarżone decyzje, Sąd wskazał na konieczność określenia, w ramach ponownie prowadzonego postępowania, podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania, zwracając równocześnie uwagę na brak jednoznacznych ustaleń w kwestii formalnego zaliczenia przejętych pod ulice gruntów do dróg gminnych. Podkreślił przy tym, iż dla odpowiedzialności odszkodowawczej (Skarbu Państwa lub gminy) brak stosownego wpisu do księgi wieczystej urządzonej dla nieruchomości nie miałby znaczenia, ponieważ w takim przypadku miałby on charakter wyłącznie deklaratoryjny. Zauważył bowiem, że własność gruntu wydzielonego pod budowę ulic z nieruchomości objętej podziałem i tak przechodziła z mocy prawa na rzecz Państwa (od 05.12.1990 r. na rzecz gminy) z momentem uprawomocnienia się decyzji o podziale nieruchomości.

W świetle powyższych uwag oczywistym jest, że wcześniejszym wyrokiem Sąd ten przesądził o tym, iż w przedmiotowej sprawie spełnione zostały warunki, od których zależne jest ustalenie odszkodowania dochodzonego przez A. N. za grunty przejęte przez Skarb Państwa (gminę) z mocy prawa, a niezbędne jest jedynie ustalenie wysokości tego odszkodowania oraz podmiotu zobowiązanego do jego zapłacenia.

Tymczasem, jak podniósł w dalszej części uzasadnienia Sąd I instancji, organy administracji publicznej, rozpoznając ponownie sprawę, sformułowały nową ocenę prawną przedmiotowego zagadnienia, sprzeczną z wyrażonym wcześniej w orzeczeniu sądowym poglądem. Zarówno organ I, jak i II instancji uznały bowiem, iż skoro w sprawie niniejszej nie nastąpiło przedawnienie roszczeń odszkodowawczych, to koniecznie jest ustalenie, czy dochodzone roszczenie jest w ogóle zasadne, tj. czy przedmiotowe działki przeszły na własność Państwa na mocy decyzji zatwierdzających podział. Argumentując swoje stanowisko organy wskazały na decyzję SKO w Białymstoku z dnia [...] kwietnia 2008 r. stwierdzającą nieważność decyzji podziałowej w zakresie dotyczącym przejścia na własność Skarbu Państwa gruntów wydzielonych pod budowę ulic. Ponadto – powołując się na rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 13 lutego 2007 r., sygn. akt II SA/BK 669/06 – uznały, iż konsekwencją takiego rozstrzygnięcia jest obowiązek organu orzekającego w sprawie o odszkodowanie wyjaśnienia, czy przy podziale nieruchomości rzeczywiście doszło do wydzielenia działek pod budowę ulic.

W ocenie WSA w Białymstoku, takie stanowisko organów orzekających w sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd I instancji zwrócił uwagę, iż wprawdzie przywołaną wyżej decyzją SKO stwierdziło nieważność decyzji z [...] listopada 1990 r. zatwierdzającej podział nieruchomości w zakresie dotyczącym przejścia na własność Skarbu Państwa gruntów wydzielonych pod budowę ulic, niemniej jednak nie oznacza to, iż w ten sposób został zlikwidowany skutek w postaci przejścia tych gruntów na rzecz Skarbu Państwa. Zdaniem Sądu, skutek taki następuje z mocy prawa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna i dlatego też zbędne jest stwierdzanie tego faktu odrębną decyzją, a organ administracji, zatwierdzając podział, winien ograniczyć się do określenia działki, która zostaje wydzielona pod budowę ulicy. Takie też stanowisko, jak stwierdził Sąd, zajęło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu swojej decyzji.

Także powoływanie się przez organy administracji na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 13 lutego 2007 r., sygn. akt II SA/BK 669/06, jako podstawy przyjętej oceny prawnej, w ocenie Sądu I instancji, nie znalazło w przedmiotowej sprawie uzasadnienia. W tym zakresie WSA w Białymstoku wyjaśnił, że przywołany wyrok został wydany w odmiennej od przedmiotowej sytuacji faktycznej, na tle stosowania art. 10 ust. 1, 3 i 5 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.), podczas gdy kwestie rozważane w niniejszej sprawie dotyczą art.12 ust. 1, 3 i 5 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji o podziale. Wedle Sądu, orzekające w sprawie organy różnicy tej zdały się w ogóle nie zauważyć.

Niezależnie od wskazanych naruszeń, Sąd I instancji, ponownie podkreślił, że podstawową kwestią dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy było związanie organów administracyjnych wyrażoną w uzasadnieniu wyroku oceną prawną i wynikającym z tego związania zakazem formułowania nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej w orzeczeniu sądowym poglądem.

W konsekwencji, w ocenie Sądu I instancji, koniecznym było uchylenie zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w dalszej konsekwencji koniecznym było również uchylenie poprzedzającej jej decyzji organu I instancji.

Jednocześnie Sąd I instancji sformułował dla orzekających w sprawie organów wskazania co do dalszego postępowania i stwierdził, że obowiązkiem tych organów będzie ustalenie wysokości odszkodowania należnego za grunty przejęte przez Skarb Państwa (gminę) z mocy prawa – w następstwie podziału nieruchomości – pod budowę ulic oraz ustalenie podmiotu zobowiązanego do jego zapłacenia według wskazań określonych w niniejszej sprawie, jak i orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 stycznia 2007 r., II SA/BK 707/06.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Gmina Choroszcz reprezentowana przez radcę prawnego T. O. Pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku.

Jednocześnie w skardze kasacyjnej zamieścił wniosek o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej, przewidzianej w art. 174 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pełnomocnik sformułował zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 117 i 118 Kodeksu cywilnego, przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że roszczenie nie może ulec przedawnieniu przed jego powstaniem – tzn. ustaleniem w drodze decyzji przez właściwy organ.

Zarzucił też naruszenie art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, które nastąpiło poprzez przyjęcie, że przepis ten ma zastosowanie także do stanów faktycznych zaistniałych przed dniem jego wejścia w życie, tj. przed dniem 22 września 2004 r.

Jako ostatni zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego kasator wymienił naruszenie art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dniu 12 października 1990 r., poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy przesłanki wymagalności roszczenia o odszkodowanie powstały z dniem, w którym decyzja o podziale nieruchomości stała się ostateczna.

Natomiast w ramach drugiej z podstaw kasacyjnych, wymienionej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., pełnomocnik zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie naruszenie przepisu art. 141 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez zaniechanie rozpoznania sprawy co do jej istoty, tj. rozpoznania poszczególnych zarzutów skarżącego.

Kasator postawił także zarzut naruszenia art. 153 P.p.s.a., poprzez uznanie, że niniejsza sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku.

Odnosząc się do postawionego zarzutu naruszenia prawa materialnego pełnomocnik podniósł, że skoro Sąd I instancji stwierdził konieczność stosowania przepisów Kodeksu cywilnego w zakresie przedawnienia, to należało je stosować z wszelkimi wynikającymi stąd konsekwencjami. Pełnomocnik przytoczył treść art. 118 i art. 120 § 1 k.c. Wedle pierwszego przepisu, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenie okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata, natomiast zgodnie z drugim, bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne, a jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie.

Zdaniem kasatora, odszkodowanie jako świadczenie należne poszkodowanemu za wyrządzenie szkody jest ściśle związane z powstaniem szkody, a na gruncie rozpatrzonej sprawy szkodą poniesioną przez A. N. była utrata własności części nieruchomości wydzielonych pod drogi. Utrata własności tych nieruchomości nastąpiła z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości stała się ostateczna i z tym właśnie dniem, jak zaznaczył kasator, w majątku A. N. powstała szkoda, a roszczenie o jej naprawienie zaktualizowało się.

Toteż kasator nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu I instancji, zgodnie z którym roszczenie nie może ulec przedawnieniu przed jego ustaleniem w drodze decyzji. Wskazał, że z momentem wydania decyzji w przedmiocie ustalenia wysokości roszczenia określona zostaje jedynie wysokość odszkodowania, co pozostaje bez wpływu na datę powstania uprawnienia do dochodzenia roszczenia.

Jednocześnie pełnomocnik podkreślił, że zmiana sposobu ustalenia odszkodowania nie wpływa jednak na cywilnoprawny charakter odszkodowania, a jest jedynie zmianą sposobu jego ustalenia, celem uniknięcia sytuacji, w której były właściciel, stawiając wygórowane wymagania cenowe, uniemożliwia wypłatę odszkodowania. Pełnomocnik odwołał się przy tym do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 2002 r., sygn. akt V CKN 1863/00.

Uzasadniając z kolei zarzut naruszenia art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami i art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, wnoszący skargę kasacyjną podniósł, iż Sąd I instancji przyjął błędną podstawę prawną dochodzonych roszczeń. Kasator zwrócił bowiem uwagę, że decyzja z dnia [...] września 1990 r. w sprawie zatwierdzenia podziału nieruchomości, w której stwierdzono, że odszkodowanie za grunty przejęte na własność Skarbu Państwa nastąpi odrębną decyzją, wydana została na podstawie art. 12 ust. 1, 3, 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, podczas gdy Sąd I instancji wskazał jako podstawę do ustalenia i wypłaty odszkodowania art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ten ostatni przepis, jak wyjaśnił dalej pełnomocnik, został dodany ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 141, poz. 1492 ze zm.), a zmiana ta weszła w życie 22 września 2004 r. Równocześnie pełnomocnik zaznaczył, że ustawa nowelizująca nie zawierała przepisów przejściowych, rozstrzygających kwestie stosowania przepisów nią wprowadzonych do stanów faktycznych zaistniałych przed jej wejściem w życie, co oznacza, że w tej sytuacji obowiązuje zasada lex retro non agit i ustawę nową należy stosować jedynie do sytuacji powstałych po dniu wejścia tej ustawy w życie.

Natomiast w zakresie zarzutu naruszenia przepisów postępowania pełnomocnik stwierdził, że w oparciu o przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. obowiązkiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku było ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów skargi, ponieważ w przypadku, gdy sąd administracyjny podziela zarzuty skargi, powinien dać temu wyraz w uzasadnieniu, natomiast, gdy ich nie podziela – koniecznym jest wyjaśnienie zajętego stanowiska wobec tych zarzutów.

Według pełnomocnika, WSA w Białymstoku obowiązku tego nie dopełnił i nie odniósł się do zarzutu Gminy w przedmiocie roszczenia o odszkodowanie, a ograniczył się tylko do odwołania do wcześniejszego wyroku – z dnia 16 stycznia 2007 r. – w którym uznał, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do przedawnienia roszczenia o odszkodowanie.

Kasator poczynił także uwagi odnośnie podstaw do wydania wyroku i wskazał, że zgodnie z art. 133 § 1 P.p.s.a., sąd wydaje wyrok, jak również sporządza uzasadnienie wyroku, na podstawie akt sprawy. Zdaniem kasatora, w rozpoznanej przez Sąd I instancji sprawie ze skargi Gminy Choroszcz o sygn. akt II SA/Bk 785/08 brak jest akt administracyjnych, które zostały dołączone do sprawy o sygnaturze akt II SA/Bk 784/08 ze skargi A. N., a to z kolei oznacza, że w sposób niezgodny z prawem oparł się przy orzekaniu i sporządzaniu uzasadnienia na aktach odrębnej sprawy.

Kasator nie zgodził się również ze stanowiskiem Sądu I instancji, wedle którego Sąd ten oraz organy administracji publicznej, orzekając w sprawie ze skargi Gminy Choroszcz były związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zamieszczonymi w uzasadnieniu wyroku WSA w Białymstoku z dnia 16 stycznia 2007 r. Kasator wywiódł bowiem, że skoro Sąd I instancji rozpoznał skargi A. N. i Gminy Choroszcz jako odrębne sprawy i, wbrew treści art. 111 § 1 P.p.s.a., nie połączył ich w celu łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, a przy tym w aktach sprawy ze skargi Gminy Choroszcz brak jest akt sprawy administracyjnej, to tym samym jedynie w odniesieniu do sprawy ze skargi A. N. można mówić o związaniu Sądu oceną prawną. Natomiast sprawa ze skargi Gminy Choroszcz była rozpatrywana po raz pierwszy i w odniesieniu do niej nie występuje związanie orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2007 r.

Pismem z dnia 19 maja 2009 r. uczestnik postępowania A. N., reprezentowana przez radcę prawnego A. W., udzieliła odpowiedzi na wniesioną skargę kasacyjną. W piśmie zamieściła wniosek o jej oddalenie albo odrzucenie.

Uczestnik zwróciła uwagę, że w wyroku z dnia 16 stycznia 2007 r., sygn. akt II SA/Bk 707/06, Sąd uznał, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do przedawnienia roszczenia odszkodowawczego za grunty przejęte z mocy prawa przez Skarb Państwa (gminę) w następstwie podziału nieruchomości pod budowę dróg, albowiem roszczenie w ogóle nie powstało, tzn. właściwy organ nie wydał decyzji ustalającej to odszkodowanie – decyzji, od ostateczności której rozpocząłby bieg okres przedawnienia roszczenia odszkodowawczego. Przy tym Sąd I instancji wskazał na treść art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami jako na podstawę ustalenia i wypłaty odszkodowania A. N. przez starostę. Dlatego, zgodnie ze wskazaniami zamieszczonymi w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 stycznia 2007 r., przedmiotem ponownego postępowania administracyjnego miało być wyłącznie ustalenie wysokości należnego A. N. odszkodowania.

Uczestniczka zaznaczyła, że orzeczenie Sądu z dnia 16 stycznia 2007 r. nie zostało wzruszone w przewidzianym prawem trybie, a organy administracji w sposób nieuprawniony dokonały odmiennej od Sądu oceny materiału dowodowego.

W konsekwencji, w zaskarżonym skargą kasacyjną wyroku Sąd nakazał organowi ponownie rozpoznającemu sprawę ustalenie wysokości odszkodowania oraz ustalenie podmiotu zobowiązanego do jego zapłacenia według wskazań określonych zarówno w rozpoznanej sprawie, jak i we wcześniejszym wyroku z dnia 16 stycznia 2007 r.

Z powyższych powodów uczestnik uznała, że w skardze kasacyjnej Gmina Choroszcz w sposób niezasadny – wbrew treści art. 153 P.p.s.a. – polemizuje ze stanowiskiem Sądu.

Jednocześnie uczestniczka zakwestionowała status Gminy Choroszcz jako strony w postępowaniu administracyjnym i stwierdziła, że orzekające w sprawie organy o wydanych decyzjach powiadomiły Burmistrza Gminy Choroszcz, ponieważ z wyroku z dnia 16 stycznia 2007 r. wynikało, że być może to Burmistrz Gminy Choroszcz będzie zobowiązany do wypłaty odszkodowania – będzie adresatem przyszłego aktu administracyjnego, ale stroną dotychczasowego postępowania była wyłącznie A. N. Brak zaś posiadania przymiotu strony postępowania administracyjnego przez Burmistrza Gminy Choroszcz stanowił jednocześnie przeszkodę do uznania go za stronę postępowania sądowoadministracyjnego.

W dniu 23 października 2009 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynęło pismo pełnomocnika Gminy Choroszcz, w którym stwierdził on, że precyzuje zarzuty, wnioski i wywody skargi kasacyjnej w ten sposób, że w punkcie 1 lit. a petitum skargi kasacyjnej zarzuca naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwie zastosowanie art. 117 i art. 118 k.c., poprzez przyjęcie, że początek biegu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie biegnie od daty wydania decyzji ustalającej odszkodowanie, podczas gdy początek biegu przedawnienia rozpoczął się z dniem, gdy decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna.

W uzasadnieniu pisma skarżący podtrzymał wniesioną skargę kasacyjną i powtórzył zaprezentowane w skardze kasacyjnej stanowisko, iż odjęcie prawa własności w trybie art. 12 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie przekształciło roszczenia o odszkodowanie w instytucję prawa publicznego i pozostaje ono wciąż roszczeniem o charakterze cywilnoprawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie okoliczności przesądzające o nieważności postępowania. Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie okoliczności, które stanowiłyby podstawę do uznania, iż zachodzi nieważność postępowania sądowoadministracyjnego nie występują.

W myśl art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie wskazującej na naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznawana skarga kasacyjna została oparta na powyższych podstawach kasacyjnych, a więc na podstawie naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1), jak również na podstawie naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2). Wyjaśnienia wymaga, że rozpatrzenie zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego poprzedzać musi rozpoznanie zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia norm prawa materialnego. Nie można bowiem opierać skargi kasacyjnej na zarzucie błędnej wykładni prawa materialnego lub jego niewłaściwego zastosowania zanim nie rozpatrzy się zarzutów uchybienia przez sąd przepisom postępowania.

W skardze kasacyjnej podniesiony został zarzut naruszenia art. 153 P.p.s.a. Autor skargi kasacyjnej, uzasadniając ten zarzut, wywodzi, iż ani Sąd, ani organy prowadzące postępowanie, nie były związane w stosunku do Gminy Choroszcz oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 sierpnia 2007 r., sygn. akt II SA/Bk 707/06. Zdaniem kasatora, jedynie w odniesieniu do sprawy ze skargi A. N. można mówić o związaniu Sądu oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, zaś sprawa ze skargi Gminy Choroszcz była rozpatrywana w Sądzie po raz pierwszy.

Zarzut naruszenia art. 153 P.p.s.a. jest niezasadny. W myśl art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia.

Z treści art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Ewentualne naruszenie przez organy administracji postanowień art. 153 powodowałoby konieczność, w razie złożenia skargi, uchylenia zaskarżonej decyzji (bądź innego aktu czy czynności). Stanowi to gwarancję przestrzegania przez organy administracji publicznej związania orzeczeniem sądu. Z kolei związanie samego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w rozumieniu art. 153 powołanej ustawy oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie i do konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku. W judykaturze powszechnie przyjmuje się, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie tak długo, jak wyrok sądu nie zostanie uchylony w prawem określonym trybie bądź też nie ulegnie zmianie stan prawny będący podstawą orzekania lub nie nastąpią istotne zmiany stanu faktycznego sprawy (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2007 r., I FSK 490/06 oraz wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2006 r., I FSK 506/05).

W związku z powyższym należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny, wydając zaskarżony wyrok, miał obowiązek dostosowania się do oceny prawnej, wyrażonej we wcześniejszym wyroku tego Sądu z dnia 16 stycznia 2007 r., II SA/Bk 706/06).

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 stycznia 2007 r. wydany został w sprawie o odszkodowanie za grunt przejęty pod ulicę. Mocą tego wyroku uchylono zaskarżoną decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia [...] września 2006 r. oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję organu I instancji. W rezultacie tego orzeczenia nastąpiło merytoryczne rozpatrzenie sprawy. Wydana została decyzja Starosty Białostockiego z dnia [...] sierpnia 2008 r. oraz uchylająca tę decyzję, decyzja Wojewody Podlaskiego z dnia [...] października 2008 r., zaskarżona przez Gminę Choroszcz.

Zgodnie z art. 153 P.p.s.a., zasięgiem oddziaływania orzeczenia WSA w Białymstoku z dnia 16 stycznia 2007 r. objęte zostało przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Słusznie też Sąd I instancji uznał, iż jest związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w wyroku tego Sądu z dnia 16 stycznia 2007 r. Nie ma tu przy tym znaczenia, iż wyrok WSA w Białymstoku z dnia 16 stycznia 2007 r., II SA/Bk 707/06, wydany został w sprawie ze skargi A. N., zaś postępowanie sądowe, w którym wydany został zaskarżony wyrok, zainicjowane zostało skargą Gminy Choroszcz.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Uzasadniając ten zarzut, pełnomocnik skarżącej Gminy wywodzi, iż Sąd I instancji nie odniósł się do zarzutu skarżącej w przedmiocie przedawnienia roszczenia o odszkodowanie, a jedynie wskazał, iż WSA w Białymstoku w wyroku z dnia 16 stycznia 2007 r. uznał, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do przedawnienia roszczenia o odszkodowanie.

Jak już była o tym mowa powyżej, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że jest związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku z dnia 16 stycznia 2007 r. W wyroku tym WSA w Białymstoku wyraził wiążącą ocenę prawną co do kwestii przedawnienia roszczenia o odszkodowanie. W tym stanie rzeczy, rozpatrując zarzut przedawnienia roszczenia, Sąd I instancji prawidłowo wskazał, iż kwestia ta była już przedmiotem oceny Sądu, a orzekające w sprawie organy nie uwzględniły tej oceny prawnej. Nie sposób zatem przyjąć, iż Sąd I instancji nie ustosunkował się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutu przedawnienia.

Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia prawa materialnego, a to art. 117 i 118 Kodeksu cywilnego, poprzez jego błędną wykładnię, stwierdzić należy, iż również ten zarzut nie zasługuje na uwzględnienie. Uzasadniając ten zarzut, kasator podnosi, iż Sąd I instancji podzielił stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku tego Sądu z dnia 16 stycznia 2007 r., że pojęcie odszkodowania jest instytucją prawa cywilnego. Zdaniem pełnomocnika, nie sposób jednak zgodzić się ze stanowiskiem Sądu, że roszczenie o odszkodowanie nie może ulec przedawnieniu przed jego ustaleniem w drodze decyzji. Wymagalność przedmiotowego roszczenia o odszkodowanie powstała z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości stała się ostateczna.

Podkreślić należy, iż w wyroku z dnia 16 stycznia 2007 r. WSA w Białymstoku wyraźnie stwierdził, że roszczenie o odszkodowanie nie może ulec przedawnieniu przed jego powstaniem, tj. ustaleniem. Termin przedawnienia biegnie od dnia wymagalności roszczenia, a roszczenie odszkodowawcze ustalone w drodze decyzji administracyjnej staje się wymagalne dopiero po jego ustaleniu i przyznaniu. Żądania administracyjnoprawne zaś o ustalenie wysokości odszkodowania w drodze decyzji, nie ulegają przedawnieniu.

W związku z powyższym należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny, wydając zaskarżony wyrok, miał obowiązek dostosowania się do oceny prawnej, wyrażonej we wcześniejszym wyroku tego Sądu z dnia 16 stycznia 2007 r. Stąd też nie można zasadnie zarzucać, że Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 117 i art. 118 k.c. Wojewódzki Sąd Administracyjny bowiem nie mógł dokonać odmiennej oceny prawnej, niż uczynił to we wcześniejszym swoim wyroku. Podnoszenie w rozpatrywanej skardze kasacyjnej tego rodzaju zarzutów jest w istocie niedopuszczalną polemiką z prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 stycznia 2007 r. Jedyną możliwą drogą podważenia oceny prawnej wyrażonej w tym wyroku i kwestionowania zastosowania powołanych przepisów było zaskarżenie poprzedniego wyroku sądu pierwszej instancji.

Podobnie ocenić należy zarzut naruszenia art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie oraz art. 12 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przez niezastosowanie.

Podnosząc zarzut naruszenia art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, pełnomocnik Gminy Choroszcz podnosi, iż Sąd wskazał jako podstawę od ustalenia i wypłaty odszkodowania art. 129 ust. 5 ugn, pomimo że powyższy przepis dodany został ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw, która weszła w życie 22 września 2004 r. Wobec braku przepisów przejściowych, przepis ten winien być stosowany jedynie do sytuacji powstałych po dniu wejścia w życie ustawy. Dlatego też, zdaniem pełnomocnika, zastosowanie winien mieć art. 12 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Rozpatrując ten zarzut, stwierdzić należy, iż w wyroku z dnia 16 stycznia 2007 r. WSA w Białymstoku w sposób jednoznaczny stwierdził, że przepis art. 129 ust. 5 ugn należy odczytywać jako nakaz regulowania roszczeń sprzed 1 stycznia 1998 r. we wszystkich tych sprawach, w których doszło do odjęcia prawa własności bez ustalonego odszkodowania o ile obowiązujące przepisy przewidują w tożsamych przypadkach obowiązek ustalenia odszkodowania. Nie ulega zaś wątpliwości, jak podkreślił WSA w Białymstoku, że art. 98 ust. 3 ugn stanowi odpowiednik instytucji opisanej w art. 12 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z 1985 r., tj. przepisu będącego podstawą prawną decyzji o podziale nieruchomości skarżącej, w następstwie którego to podziału wyodrębniono grunty pod budowę ulic, które z mocy prawa, z momentem uprawomocnienia się decyzji, stały się własnością Skarbu Państwa. Sąd I instancji, mając obowiązek zastosowania się do oceny prawnej wyrażonej w wyroku z dnia 16 stycznia 2007 r., prawidłowo wskazał, iż wyrokiem tym Sąd przesądził o tym, iż w przedmiotowej sprawie spełnione zostały warunki, od których zależne jest ustalenie odszkodowania dochodzonego przez A. N. za grunty przejęte przez Skarb Państwa z mocy prawa, dlatego też niedopuszczalne jest ustalanie, czy dochodzone roszczenie jest w ogóle zasadne.

Nie można zatem zasadnie zarzucać Sądowi I instancji, że wskazał jako podstawę do ustalenia wypłaty odszkodowania art. 129 ust. 5 ugn, a nie art. 12 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z 1985 r., gdyż tę kwestię przesądził WSA w Białymstoku w prawomocnym wyroku z dnia 16 stycznia 2007 r. Twierdzenie kasatora, iż przepis ugn nie ma zastosowania do stanów faktycznych powstałych przed 22 września 2004 r. należy ocenić jako niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 stycznia 2007 r.

Z tych względów, na podstawie art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.