Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1552/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Grunty warszawskie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 98
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Iwona Kosińska po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] odmawiającą ustalenia odszkodowania.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Pismem z dnia 2 maja 2017 r. W. C. i J. C. wystąpiły o wszczęcie postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania, w trybie art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami m. in. za działki ewidencyjne: nr [...] o pow. [...] m2 przeznaczoną pod drogę publiczną - ul. [...], nr [...] o pow. [...] m2 przeznaczoną pod drogę publiczną - ul. [...] oraz nr [...] o pow. [...] m2 przeznaczoną pod drogę publiczną - ul. [...].

Postanowieniem Nr [...] z dnia [...].04.2018 r. Prezydent [...] wyłączył się od rozpatrywania sprawy dotyczącej ustalenia i wypłaty odszkodowania w trybie art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami za przedmiotowy grunt położony w dzielnicy [...].

Postanowieniem Nr [...] z dnia [...].08.2018 r. Wojewoda [...] wyznaczył Starostę [...] jako organ właściwy do rozpatrzenia wniosku W. C. oraz J.C..

Decyzją Nr [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. Starosta [...] w pkt 1) odmówił ustalenia i przyznania odszkodowania za udział 1/2 część w nieruchomości stanowiącej działki ewidencyjne z obrębu [...], położone w [...], dzielnicy [...], o nr : [...] o pow. [...] m2, przeznaczoną pod ul. [...];[...] o pow. [...] m2, przeznaczoną pod ul. [...] oraz [...] o pow. [...] m2, przeznaczoną pod ul. [...], wydzielone w wyniku podziału nieruchomości, zatwierdzonego prawomocną decyzją Prezydenta [...] nr [...] z [...].05.2016 r., na rzecz W. C.; w pkt 2) odmówił ustalenia i przyznania odszkodowania za udział 1/2 część w nieruchomości stanowiącej działki ewidencyjne z obrębu [...], położone w [...], dzielnicy [...], o nr : [...] o pow. [...] m2, przeznaczoną pod ul. [...];[...] o pow. [...] m2, przeznaczoną pod ul. [...] oraz [...] o pow. [...] m2, przeznaczoną pod ul. [...], wydzielone w wyniku podziału nieruchomości, zatwierdzonego prawomocną decyzją Prezydenta [...] nr [...] z [...].05.2016 r., na rzecz J. C..

Od powyższej decyzji odwołanie złożyły W. C. i J. C..

Wojewoda [...] rozpatrując sprawę wskazał, że stosownie do art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 65 z późn. zm.) za działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Za działki gruntu, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem (...) Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.

W świetle art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami dla ustalenia odszkodowania konieczne jest spełnienie łącznie dwóch przesłanek, a mianowicie istnienie decyzji podziałowej wydanej na wniosek właściciela nieruchomości i wydzielenie na podstawie tej decyzji działek pod drogi publiczne, które z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna przechodzą na własność odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego bądź Skarbu Państwa.

Materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie wskazuje, że ostateczną decyzją Nr [...] z dnia [...].05.2016 r. Prezydent [...] zatwierdził projekt podziału nieruchomości uregulowanej w KW Nr [...], położonej w [...], w dzielnicy [...] przy ul. [...], ul. [...] i ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...]. W wyniku podziału zostały wydzielone m. in. działki ew. nr [...] o pow. [...] m2 przeznaczona pod ul. [...], nr [...] o pow. [...] m2 przeznaczona pod ul. [...] oraz nr [...] o pow. [...] m2 przeznaczona pod ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że podziału ww. nieruchomości dokonuje się pod warunkiem, że przy zbywaniu działek inwestycyjnych, wydzielonych w wyniku podziału, zostaną ustanowione m. in. na działkach nr [...],[...],[...], odpowiednie służebności gruntowe.

Z wygenerowanego dnia 10.03.2020 r. wydruku strony internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości prowadzonej dla Podsystemu Dostępu do Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych obejmującego treść księgi wieczystej KW Nr [...] wynika, iż jako właściciel działek ew. nr [...],[...],[...] wpisana jest W.C. i J.C.. Ponadto w dziale III księgi wieczystej wpisana jest nieodpłatna i ustanowiona na czas nieoznaczony służebność gruntowa na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości gruntowej położonej w [...], dzielnicy [...], stanowiącej działki ewidencyjne numer [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] oraz [...] polegająca naprawie przejazdu i przechodu pasem gruntu stanowiącym działki numer [...],[...],[...] i [...], całą ich długością i szerokością oraz na prawie położenia w tym pasie gruntu wszelkich instalacji i urządzeń doprowadzających media, takich jak: energia elektryczna, gaz, instalacja wodno-kanalizacyjna i telekomunikacyjna ze swobodnym do nich dostępem przez uprawnione podmioty w celu ich położenia, a także dokonywania wszelkich niezbędnych konserwacji i remontów.

Wojewoda podniósł, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym sam fakt ustanowienia na drodze służebności gruntowej wyklucza uznanie jej za drogę publiczną /m. in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 19.11.2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 1927/15; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 08.03.2018 r., sygn. akt IOSK 843/16; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14.06.2018 r., sygn. akt I OSK 1846/16; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21.02.2018 r., sygn. akt I OSK 815/16; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 05.12.2018 r., sygn. akt I OSK 3090/15; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25.09.2019 r., sygn. akt I OSK 2891/17/.

Zgodnie z orzecznictwem sądowym w sprawie dotyczącej ustalenia odszkodowania podstawowe znaczenie ma decyzja podziałowa. Skoro z decyzji podziałowej nie wynika, że działka gruntu została wydzielona pod drogę publiczną nie jest możliwe zastosowanie art. 98 ugn. W niniejszej sprawie żadna ze stron nie kwestionowała decyzji podziałowej i nie składała odwołania co do przyjętego w decyzji podziałowej charakteru wydzielonych działek gruntu. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 stycznia 2012 r. (sygn. akt I OSK 1289/11, publ. LEX nr 1109156) organ odszkodowawczy nie ma jakichkolwiek uprawnień, aby oceniać legalność podziału.

Skargę na decyzję Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła W. C. zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj. art. 7, 75 § 1, 76 a § 1, 77 § 1 oraz art. 80 kpa, przejawiające się w braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy poprzez brak zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia przez organ administracji materiału dowodowego oraz przejawiające się w dowolnej a nie swobodnej ocenie zgromadzonego materiału dowodowegopoprzez uznanie, że działki ewidencyjne nr [...],[...] i [...] z obrębu [...] nie zostały wydzielone pod drogi publiczne i w konsekwencji nie przeszły na własność Gminy [...] na mocy art. 98 ust. 1 ugn, w związku z czym nie ma możliwości ustalenia i przyznania odszkodowania, gdy tymczasem prawidłowa ocena materiału dowodowego prowadzi do wniosku że działki ewidencyjne nr [...],[...] i [...] z obrębu [...] zostały wydzielone pod gminne drogi publiczne i w konsekwencji przeszły na własność Gminy [...] na mocy art. 98 ust 1 ugn, w związku z czym należało ustalić i przyznać odszkodowania,

Mając na względzie wskazany zarzut skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie jako wniesionej z uchybieniem ustawowego terminu lub o jej oddalenie.

O oddalenie skargi wniósł również uczestnik postępowania Miasto [...] w piśmie z dnia 20 stycznia 2021 r.

Natomiast uczestnicy postępowania Z. B., H. B., A. B. i E. B. w piśmie z dnia 29 czerwca 2021 r. przyłączyli się do stanowiska przedstawionego w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną.

Na wstępie Sąd wskazuje, że uznał skargę za wniesioną w terminie. Decyzja Wojewody została doręczona pełnomocnikowi skarżącej 16 kwietnia 2020 r., skarga wniesiona została 23 czerwca 2020 r .

Jest to spowodowane następującymi okolicznościami :

Ustawa 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 i 567) ze zmianami wprowadzonymi ustawą nowelizującą z 31 marca 2020 roku (Dz. U. poz. 568) wprowadzała wstrzymanie rozpoczęcia biegu i zawieszenie biegu terminów sądowych od dnia ogłoszenia na terytorium RP stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii (art. 15zzs1 ust. 1 pkt 1).

Stan zagrożenia epidemicznego został wprowadzony rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. poz. 433 z późn. zm.). Stan zagrożenia epidemicznego został zgodnie z tym rozporządzeniem wprowadzony na terytorium RP 14 marca 2020 (sobota).

Przepis art. 15zzs1 ust. 1 pkt 1 ustawy z 2 marca 2020 r. w brzmieniu nadanym nowelizacją z 31 marca 2020 r. może być rozumiany w ten sposób, że zawieszenie i wstrzymanie nastąpiło 31 marca, czyli od dnia wejścia w życie nowelizacji ustawy. Może być jednak rozumiany również w ten sposób, że nowelizacja dotyczy wstrzymania biegu terminów sądowych i procesowych począwszy od dnia 14 marca 2020 r., czyli od dnia wprowadzenia stanu zagrożenia epidemicznego.

W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę przyjąć należy drugą wykładnię jako korzystniejszą dla stron, chroniącą ich prawo do sądu oraz pozwalającą na uniknięcie dodatkowych czynności w postaci np. rozpoznawania wniosków o przywrócenie terminu.

Zatem skoro w niniejszej sprawie decyzja doręczona została pełnomocnikowi skarżącego 16 kwietnia 2020 r. to należało uznać, że nie rozpoczął się bieg terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego.

Termin ten rozpoczął bieg po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875 z 15 maja 2020). Ustawa ta weszła w życie 16 maja 2020, zatem terminy procesowe i sądowe rozpoczęły bieg 24 maja 2020 (niedziela). Okres trzydziestodniowy do wniesienia skargi upływał zatem 23 czerwca 2020 r. Skoro skarga złożona została 23 czerwca 2020 r. oznacza to, że wniesiona została w terminie.

Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć obu organów stanowił art. 98 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Stanowi on, że działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis ten stosuje się także do nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek użytkownika wieczystego, z tym że prawo użytkowania wieczystego działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne wygasa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis stosuje się odpowiednio przy wydzielaniu działek gruntu pod poszerzenie istniejących dróg publicznych. ( ust. 1 ). Za działki gruntu, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Przepis art. 131 stosuje się odpowiednio. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. ( ust. 3 ).

Aby zatem mogło dojść do przejścia z mocy prawa określonej działki gruntu na rzecz podmiotu publicznoprawnego muszą być spełnione łącznie następujące warunki: 1) z treści decyzji podziałowej w sposób jednoznaczny wynika, że konkretny grunt został na wniosek właściciela wydzielony pod drogę publiczną; 2) decyzja podziałowa, o której mowa wyżej stała się ostateczna i w związku z tym istnieje dokument, na podstawie którego organ właściwy może stwierdzić fakt nabycia przez podmiot publicznoprawny określonej działki gruntu z mocy prawa, z dniem w którym decyzja ta stała się ostateczna oraz wystąpić do sądu wieczystoksięgowego o wpis tego prawa na rzecz podmiotu publicznoprawnego.

W rozpoznawanej sprawie powyższe warunki nie zostały spełnione.

Ostateczną decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2016 r. Prezydent [...] zatwierdził projekt podziału nieruchomości uregulowanej w KW Nr [...], położonej w [...], w dzielnicy [...] przy ul. [...], ul. [...] i ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...]. W wyniku podziału zostały wydzielone m. in. działki ew. nr [...] o pow. [...] m2 przeznaczona pod ul. [...], nr [...] o pow. [...] m2 przeznaczona pod ul. [...] oraz nr [...] o pow. [...] m2 przeznaczona pod ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że podziału ww. nieruchomości dokonuje się pod warunkiem, że przy zbywaniu działek inwestycyjnych, wydzielonych w wyniku podziału, zostaną ustanowione m. in. na działkach nr [...],[...],[...], odpowiednie służebności gruntowe.

Z treści księgi wieczystej KW Nr [...] wynika, iż jako właściciel działek ew. nr [...],[...],[...] wpisana jest W. C. i J. C.. Ponadto w dziale III tej księgi wieczystej ujawniona jest nieodpłatna i ustanowiona na czas nieoznaczony służebność gruntowa na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości gruntowej położonej w [...], dzielnicy [...], stanowiącej działki ewidencyjne numer [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...],[...] oraz [...] polegająca na prawie przejazdu i przechodu pasem gruntu stanowiącym działki numer [...],[...],[...] i [...], całą ich długością i szerokością oraz na prawie położenia w tym pasie gruntu wszelkich instalacji i urządzeń doprowadzających media, takich jak: energia elektryczna, gaz, instalacja wodno-kanalizacyjna i telekomunikacyjna ze swobodnym do nich dostępem przez uprawnione podmioty w celu ich położenia, a także dokonywania wszelkich niezbędnych konserwacji i remontów.

W orzecznictwie i doktrynie jednoznacznie wskazuje się, że aby można było mówić o skutku, jaki przewiduje art. 98 ust. 1 ugn, z decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości musi wynikać, że z nieruchomości zostały wydzielone działki pod drogi publiczne. Z decyzji podziałowej musi wynikać, że wydzielona działka gruntu została wydzielona pod drogę publiczną, a nie jedynie pod drogę jako ciągu komunikacyjnego, która nie ma charakteru publicznego. O charakterze działek gruntu wydzielonych pod drogi przesądza treść decyzji podziałowej, bo to na podstawie decyzji podziałowej określone działki gruntu przechodzą z mocy prawa na własność gminy i to za te działki przysługuje dotychczasowym właścicielom odszkodowanie (wyrok NSA z: 20.5.2014 I OSK 2681/12; 27.6.2012 r. I OSK 986/11; M. Wolanin w: J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, C.H. Beck 2015, s. 532, nb 1).

W niniejszej sprawie decyzja zatwierdzająca podział przedmiotowej nieruchomości wymogów tych nie spełnia, wobec czego zasadnie organy orzekające uznały, że brak jest podstaw do ustalenia i wypłaty odszkodowania w trybie art. 98 ust. 3 ugn.

W tej sytuacji zarzuty skargi należy uznać za bezzasadne.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.