Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2543/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 3 i 4, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1, 2, 2a, 2b, 2c i 3, art. 62
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie NSA Elżbieta Kremer del. WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Weiher po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2020 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 9 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Op 88/19 w sprawie ze skargi B. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 9 maja 2019r. sygn. akt II SA/Op 88/19, po rozpoznaniu na rozprawie sprawy ze skargi B. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, oddalono skargę. Wyrok ten zapadł w poniżej przytoczonym stanie faktycznym i prawnym przyjętym do orzekania przez Sąd I instancji.

Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej "SKO") zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy punkt pierwszy decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2014 r., w którym organ ustalił odpłatność B. Ś. (dalej "skarżący") za pobyt jego matki B. Ś. w Domu Pomocy Społecznej w [...] w kwocie łącznej 63.083,22 zł, a to od [...] października 2013 r. do [...] stycznia 2014 r. w kwocie 2.199,10 zł miesięcznie - łącznie 8.796,40 zł - od [...] lutego 2014 r. do [...] stycznia 2015 r. w kwocie 2.350,60 zł miesięcznie - łącznie 28.207,20 zł; od [...] lutego 2015 r. do [...] października 2015 r. w kwocie 2.380,42 zł miesięcznie - łącznie 21.423,78 zł; od [...] listopada 2015 r. do [...] grudnia 2015 r. w kwocie 2.327,92 zł miesięcznie - łącznie 4.655,84 zł.

Natomiast pkt 2 decyzji Prezydenta Miasta [...], w której orzeczono o sposobie uiszczenia zapłaty poprzez wniesienie jej do kasy MOPS oraz w pkt 3, w którym nadano decyzji rygor natychmiastowej wykonalności, SKO uchyliło, umarzając w tym zakresie postępowanie pierwszej instancji.

Podstawę prawną orzeczenia stanowiły art. 8 ust. 3 i ust. 4, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1, ust. 2, ust. 2a, ust. 2b, ust. 2c i ust. 3, art. 62, art. 106 ust.1 i ust. 4, art. 107 ust. 1 i ust. 5 oraz art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508, zwanej dalej u.p.s.), a także § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 Iipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058).

SKO podzieliło stan faktyczny ustalony przez organem pierwszej instancji. Przyjęło, w powołaniu na akt zupełny urodzenia, że skarżący jest synem B. Ś. (rozwódki), przebywającej począwszy od [...] lutego 2007 r. w Domu Pomocy Społecznej (DPS) w [...] na mocy decyzji z [...] stycznia 2007 r. W okresie od [...] października 2013 r. do [...] października 2015 r. ponosiła odpłatność za pobyt w ww. domu pomocy społecznej w wysokości 70% kwoty posiadanego dochodu, tj. w wysokości 370,30 zł miesięcznie, a odpłatność ta kolejną decyzją została zmieniona na 422, 80 zł miesięcznie począwszy od [...] października 2015 r.

SKO zauważyło, że skarżący jest jedyną osobą zobowiązaną do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS jako zstępny, gdyż w toku aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia [...] czerwca 2014 r. nie wskazał innych osób, o których mowa w art. 103 u.p.s., a podczas sporządzania aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego w dniu [...] stycznia 2015 r. wskazał jedynie siostrę i brata swojej matki, a więc osoby nie objęte tym ustawowym obowiązkiem.

SKO przyjęło także za własne ustalenia dotyczące sytuacji rodzinnej, dochodowej i finansowej skarżącego w okresie od października 2013 r. do grudnia 2015 r. Przedstawiło, z wymienieniem konkretnych kwot w odniesieniu do poszczególnych miesięcy od października 2013 r. do grudnia 2015 r. dochody rodziny za miesiące, za które ustalono odpłatność skarżącego za pobyt matki w DPS. Mając to na względzie uznało, że odpłatność ustalona w decyzji organu I instancji jest prawidłowa.

Odnosząc się do zarzutów odwołania SKO uznało za bezsporne, że skarżący jest jedynym zstępnym B. Ś., co sam zresztą wskazał. Na mocy ustawy jest on obowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS. Kwota odpowiadająca jej 70% dochodu jest niższa od kosztu jej pobytu w tej placówce. Tym samym za niezrozumiały uznało zarzut, że w sprawie nie ustalono czy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie uiszczać należnej opłaty. Dodatkowo dostrzegło, że skarżący był wielokrotnie informowany przez organ pierwszej instancji o konieczności ponoszenia obowiązku odpłatności. Informowano go o potrzebie przeprowadzenia w tym celu wywiadu środowiskowego. Pisma organu do skarżącego były kierowane już w 2007 r. i w 2008 r. Podejmowano wielokrotnie próby nawiązania z nim kontaktu celem przeprowadzenia wywiadu, zaś materiał dowodowy zebrany w sprawie wskazuje, że wręcz unikał kontaktu z organem pierwszej instancji. W dniu [...] grudnia 2013 r. wysłano do skarżącego projekt umowy o ustaleniu odpłatności za pobyt matki w DPS od dnia [...] października 2013 r. Umowy skarżący nie podpisał. Mimo wezwań, nie stawił się w celu przedstawienia swojej sytuacji majątkowej i dochodowej, a dokumenty były gromadzone przez organ pierwszej instancji na podstawie art. 105 ustawy. Z tego względu SKO nie podzieliło argumentacji pełnomocnika, że zwłoka organu doprowadziła do powstania zaległości, skoro odwołujący wiedział o ciążącym na nim obowiązku, bo już w 2007 r. był o tym informowany. Jako niezasadny, SKO uznało zarzut, że z powodu działania organu doszło do powstania zaległości. Skarżący miał bowiem świadomość obowiązku jaki na nim spoczywa.

SKO zwróciło uwagę, że decyzja o ustaleniu odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej nie jest decyzją uznaniową, ponieważ obowiązek ten wynika wprost z przepisów ustawy (art. 61 u. p.s.).

Argumenty podnoszone przez pełnomocnika, dotyczące obecnie trudnej sytuacji materialnej skarżącego uznano za bez wpływu na podjęte rozstrzygnięcie. W ocenie SKO, podniesione okoliczności mogą być brane pod uwagę w przypadku wystąpienia przez stronę z wnioskiem o częściowe bądź całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia odpłatności (art. 64 ustawy).

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przedstawiono zarzuty nienależytego wyjaśnienia stanu faktycznego w szczególności wyjaśnienia: czy B. Ś. jest jedyną osobą zobowiązaną do ponoszenia wymaganej opłaty, w sytuacji gdy organ nie poczynił w tym przedmiocie stosownych i wystarczających ustaleń. Skarżący podniósł, że organ nie ocenił informacji Urzędu Miasta [...] o braku wiadomości dotyczących B. Ś., nadto zaniechał własnych ustaleń co do osób zobowiązanych i przyjął, na podstawie domniemań i przeświadczenia, że to skarżący jest jedynym synem B. Ś. i jedyną osobą zobowiązaną do ponoszenia przedmiotowej opłaty. Skarżący zakwestionował także stanowisko organu obarczające go obowiązkiem wskazania osób zobowiązanych i poszukiwania innych zstępnych B. Ś. Podkreślił, że mimo, iż jako syn jest zobowiązany do ponoszenia opłaty zgodnie z przepisami art. 61 ust. 1 do 3 u.p.s., nie oznacza to, że organ zwolniony jest z poczynienia ustaleń, czy właśnie skarżący jest tą jedyną zobowiązaną osobą oraz czy jest pierwszy w kolejności. Zdaniem skarżącego, w dalszym ciągu brak jest wystarczających ustaleń wyjaśniających sytuację finansową B. Ś.

Według skarżącego, zasada kolejności zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przyjęta w art. 61 ust. 1 u.p.s. oznacza wyraźnie, że dopiero w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na innych osobach.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Sąd I instancji uznał skargę za niezasadną i orzekł na podstawie art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w brzmieniu publ. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.) – dalej P.p.s.a.

Przedstawiając stan prawny, jaki powinien mieć zastosowanie w sprawie, Sąd wskazał art. 60 ust. 1 u.p.s. wprowadzający generalną zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Wskazał również art. 61 ust. 1 u.p.s. wymieniający podmioty zobowiązane do wnoszenia opłaty za ten pobyt oraz kolejność, w jakiej ten obowiązek na nich spoczywa, oraz ust. 2 tego przepisu, w którym określone zostały zasady ustalania wysokości opłaty w zależności od sytuacji dochodowej osoby zobowiązanej. Stwierdził, że obowiązek ponoszenia opłat powstaje od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w DPS, obciąża określony w ustawie krąg osób, a wysokość ponoszonej opłaty zależna jest od kosztów miesięcznego utrzymania w DPS i sytuacji dochodowej osoby zobowiązanej.

Wymienił, w kolejności wskazanej w przepisie, osoby zobowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt w domu społecznej określone w art. 61 ust. 1 u.p.s., a to mieszkańca domu, małżonka, zstępnych przed wstępnymi, gminę, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Wskazał, że zgodnie z art. 61 ust. 3 u.p.s., w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a ustawy z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków (art. 104 u.p.s.). Wydanie decyzji o zwrocie wydatków poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s. wymaga uprzedniego wydania decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 ustawy w sprawie ustalenia opłaty lub zawarcia umowy na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 ustawy.

Odwołując się do w uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2018 r. sygn. akt I OPS 7/17 r. wskazano nadto, że wynikający z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach, wymaga swego skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości, jak i osoby nim obciążonej w decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1 u.p.s.

Odnosząc się do ustalonego przez organy stanu faktycznego sprawy, Sąd I instancji uznał go za niebudzący wątpliwości. Za bezsporne przyjął, że skarżący jest synem, a zatem zstępnym, osoby skierowanej do domu pomocy społecznej, a w konsekwencji zobowiązanym na podstawie art. 61 ust. 1 u.p.s. do ponoszenia opłaty za pobyt matki w tej placówce. Okoliczność tę potwierdza zamieszczony w aktach administracyjnych zupełny akt urodzenia Nr [...]. Jego matka jest osobą rozwiedzioną, o czym informowało pismo Urzędu Miejskiego w [...] z dnia [...] października 2014 r. Przyjął nadto za prawidłowo ustalone, że poza synem umieszczonej w DPS nie ma innych zobowiązanych, gdyż wskazywani przez skarżącego inni krewni B. Ś. (jej siostra i brat), nie są osobami obowiązanymi do ponoszenia odpłatności za pobyt matki skarżącego, po myśli przywołanego art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.

Sąd uznał za prawidłowe ustalenie, że opłata ponoszona przez matkę skarżącego nie pokrywa średniego miesięcznego kosztu utrzymania w DPS oraz ustalenie wysokości odpłatności ponoszonej przez Gminę [...] za jej pobyt w analizowanym okresie, co znajduje oparcie w informacji podanej w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] w latach 2013-2015.

Odnosząc się do ustaleń dotyczących sytuacji dochodowej skarżącego i jego rodziny, Sąd I instancji uznał, je za prawidłowe. Wskazał, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej powinien wnosić zstępny skoro posiadany przez niego dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Miesięczny dochód netto skarżącego wykazany w zestawieniu za okres objęty zaskarżoną decyzją jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Sąd stwierdził także, że obowiązki zstępnego osoby skierowanej do domu pomocy społecznej zgodnie z art. 61 ust. 2 u.p.s. uzależnione są wyłącznie od jego sytuacji dochodowej. Okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, czy wzajemnej relacji skarżącego z matką nie mogą mieć znaczenia dla ustalenia samego obowiązku ponoszenia opłaty przez osobę zobowiązaną. O obowiązku opłaty, o której mowa w art. 61 u.p.s. nie decyduje wysokość wydatków. Wysokość koniecznych wydatków może być wzięta pod uwagę w odrębnym postępowaniu, którego przedmiotem byłby wniosek o zwolnienie z należnej opłaty

Przechodząc do oceny argumentów podniesionych przez skarżącego Sąd I instancji wskazał, że zwiększone koszty utrzymania B. Ś. w DPS nie mają znaczenia dla ustalenia wysokości należnego od skarżącego obciążenia, które w tym wypadku stanowi różnicę między wyliczonym przez organ prowadzący placówkę rzeczywistym kosztem utrzymania pensjonariusza, a kwotą ponoszoną przez samego pensjonariusza. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 61 u.p.s. pozostałą kwotę ponoszą w kolejności wymienionej w tym przepisie i w ramach możliwości wynikających z określonych w nim zasad, inne osoby, w szczególności zstępni. Art. 61 ust. 2 u.p.s. stanowi, że małżonek oraz zstępni i wstępni pensjonariusza domu pomocy społecznej ponoszą odpłatność stosownie do treści umowy zawartej z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej (powiatowego centrum pomocy rodzinie). Zatem, gdy nie dojdzie do zawarcia umowy (co miało miejsce w niniejszej sprawie), odpłatność zobowiązanych osób jest ustalana decyzją.

Powołując się na stanowisko judykatury Sąd I instancji wskazał, że decyzja o ustaleniu opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ma charakter konstytutywny (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2016 r., sygn. I OSK 221/16). Każdy akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Dlatego zarzuty skarżącego, że wydana decyzja nie może działać wstecz, uznał Sąd I instancji za niezasadne, gdyż konstytutywna decyzja może działać, zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. W stanie faktycznym sprawy organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] listopada 2017 r. ustalającą skarżącemu opłatę za pobyt matki w DPS od dnia [...] października 2013 r.

Jako chybione, w ocenie Sądu, były zarzuty skargi koncentrujące się na naruszeniu przepisów postępowania w związku z niewłaściwym przeprowadzeniem postępowania w zakresie możliwości zwolnienia skarżącego z opłaty, gdyż postępowanie takie powinno być - ewentualnie - przeprowadzone odrębnie na skutek wniosku skarżącego w tym przedmiocie.

Według Sądu nie było też podstaw do postawienia skutecznie zarzutu organom orzekającym w niniejszej sprawie, że nie wysłały zapytań do USC, ZUS lub rejestru PESEL w celu ustalenia, czy B. Ś. ma jeszcze inne dzieci poza skarżącym, gdyż przepisy nie nakładają na organy obowiązku tego rodzaju czynności poszukiwawczych. B. Ś. w tej kwestii jednoznacznie oświadczyła, że ma jednego syna i nie ma innych dzieci. Wobec powyższego, zarzuty skargi kierowane pod adresem organów, dotyczące braku poczynienia nieprawidłowych ustaleń w kwestii osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt B. Ś. w DPS Sąd uznał za bezzasadne.

W skardze kasacyjnej sporządzonej przez uprawnionego pełnomocnika ustanowionego przez skarżącego, zaskarżono wyrok Sądu I instancji w całości i w takim też zakresie wniesiono o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji,

Zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez dokonanie przez Sąd I instancji nieprawidłowej kontroli legalności decyzji SKO w [...] i w konsekwencji nie uchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo naruszenia przez organy obu instancji art. 107 § 3, art.7, art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a. wyrażające się w niewykazaniu w sposób konkretny i wyczerpujący czy skarżący B. Ś. jest jedyną osobą zobowiązaną do ponoszenia wymaganej decyzją opłaty;

Zarzucono także naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. art. 61 ust. 1 u.p.s. poprzez dokonanie przez Sąd I instancji nieprawidłowej kontroli legalności decyzji SKO w [...] i w konsekwencji nie uchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo naruszenia przez organy obu instancji art. 61 ust. 1 u.p.s. wyrażające się dowolnym, nieznajdującym oparcia w poczynionych ustaleniach faktycznych przyjęciu, że skarżący jest jedyną i pierwszą w kolejności osobą zobowiązaną do ponoszenia wymaganej decyzją opłaty.

Uzasadniając przedstawione w petitum skargi kasacyjnej zarzuty podniesiono, że nadal brak jest jakichkolwiek ustaleń na temat osób zobowiązanych do ponoszenia w/w opłaty. Nie jest jasne na jakiej podstawie przyjęto, że skarżący jest jedyną osobą zobowiązaną do ponoszenia w/w opłaty ewentualnie, że jest pierwszą w kolejności osobą zobowiązaną, zgodnie z art. 61 ust 1 u.p.s.. Urząd Miasta [...] poinformował organ, że nie posiada jakichkolwiek informacji na temat B. Ś., gdyż nie figuruje ona w rejestrze mieszkańców [...]. Mimo powyższej informacji, a raczej jej braku, zaniechano dalszych ustaleń co do osób obowiązanych i przyjęto, (według skarżącego opierając się wyłącznie na własnym domniemaniu i przeświadczeniu), że skarżący jest jedynym synem umieszczonej w DPS i jedyną osobą zobowiązaną do ponoszenia w/w opłaty.

Skarżący kasacyjnie nie zaprzeczył, że jako syn B. Ś. pozostaje zobowiązany do ponoszenia opłaty zgodnie z wskazanym przez Sąd przepisem, jednak jego zdaniem nie zwalnia to organu z ustaleń czy jest jedyną zobowiązaną osobą oraz czy jest pierwszym w kolejności. Zasada kolejności przyjęta w art. 61 ust. 1 u.s.g. oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej na gminie, jednak obowiązek ponoszenia opłat nie obciąża wszystkich równocześnie, a przechodzi na zobowiązanych w kolejności ustalonej w powołanym przepisie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sąd drugiej instancji, jakim jest Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznaje sprawę wyłącznie w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej P.p.s.a.), z urzędu natomiast bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

W przedstawionej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie wystąpiła, wobec czego ograniczył on swoją kontrolę wyłącznie do zbadania trafności zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów. Są one jednak całkowicie chybione, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Skarżący kasacyjnie w przedstawionych zarzutach, które w obu przypadkach dotyczą de facto uchybień o charakterze procesowym, podnosił brak ustalenia przez organ czy istnieje jeszcze jakiś zstępny umieszonej w DPS, w dodatku taki zstępny, którego obowiązek wywodzony z art. 61 ust. 1 u.p.s. wyprzedzałby obowiązek skarżącego kasacyjnie.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa na wstępie, że sformułowanie zawarte w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.s.p. nie pozwala, w sytuacji zstępnych, na twierdzenie, że któryś z nich byłby zobowiązany w pierwszej kolejności (np. syn przed drugim synem czy córką), gdyż zarówno małżonek i wszyscy zstępni wymienieni są jako zobowiązani w tej samej kolejności.

Po wtóre, w myśl art. 7 K.p.a., w brzmieniu ustalonym nowelą z dnia 3 grudnia 2010 r., obowiązek podejmowania przez organy administracji publicznej z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, został poszerzony o działanie na wniosek stron.

Jeśli zatem organy ustalą, na podstawie dotychczas zebranego materiału dowodowego, że określona sytuacja ma lub nie ma miejsce w sprawie, to co do zasady nie są zobligowane do poszukiwania dalszych dowodów w tym zakresie. Na organie nie spoczywa nieograniczony obowiązek poszukiwania dowodów, zwłaszcza w sytuacji gdy określone, istotne dla sprawy fakty, zostały już ustalone. Dowody przeprowadza się w celu ustalenia okoliczności, które rzeczywiście mogą mieć znaczenie prawne dla sprawy, a nie w celu poszukiwania ewentualnych okoliczności, które mogą zaprzeczyć dotychczasowym ustaleniom.

Jeśli strona ma wiedzę co do innych okoliczności niż ustalone przez organ, nie może pozostawać bierna i powinna podjąć działanie w celu wykazanie prawdziwości jej twierdzeń. Dla prowadzenia dalszych czynności dowodowych konieczna jest więc inicjatywa strony. Nawet bowiem jeśli obowiązek udowodnienia określonej okoliczności z mocy art. 7 K.p.a. ciąży na organie administracji, to nie zwalnia to strony postępowania z obowiązku dostarczenia dowodu niezbędnego dla rozstrzygnięcia sprawy, względnie wskazania jego źródła.

Jak zauważa się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego –"Ciążąca na organach powinność zbadania wszystkich okoliczności istotnych w sprawie w żaden sposób nie może usprawiedliwiać bierności zainteresowanej strony oraz nie zwalnia jej z obowiązku współdziałania z organem w wyjaśnieniu sprawy. Jeżeli organ wyprowadził określone ustalenia dotyczące stanu faktycznego z posiadanych, nienasuwających zastrzeżeń dokumentów, to skuteczne ich zakwestionowanie wymaga przedłożenia stosownego kontrdowodu przez stronę postępowania, zwłaszcza gdy z określonych faktów zamierza ona wyprowadzić korzystne dla siebie skutki prawne" (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2019 r. sygn.. akt I OSK 1711/17).

Niezłożenie konkretnych wniosków dowodowych przez skarżącego kasacyjnie na okoliczność posiadania przez umieszczoną w DPS męża lub innych, niż skarżący kasacyjnie dzieci, upoważniał organ do oceny stanu faktycznego na bazie zebranego przez siebie materiału dowodowego.

Skoro organ ustalił, że dana okoliczność nie zachodziła, nie można mu postawić zarzutu, braku zebrania wyczerpującego materiału dowodowego. Skutecznego zakwestionowania stanowiska organu nie można utożsamiać z polemiką prowadzoną z organem w ramach toczącego się postępowania lub przedstawieniem odmiennego, wręcz hipotetycznego stanu faktycznego nie popartego żadnym obiektywnym kontrdowodem. Jeśli skarżący kasacyjnie dysponowałby konkretnymi wiadomościami, które podważałyby ustalony przez organy stan faktyczny, powinien był wskazać te okoliczności już na etapie wywiadu środowiskowego ewentualnie w odwołaniu. Nie uczynił tego jednak nawet na etapie postępowania sądowoadministracyjnego.

Z przedstawionych przyczyn, jako niezasadny, ocenić należy zaprezentowany w skardze kasacyjnej pogląd, że brak inicjatywy dowodowej ze strony organu w kierunku wykazania innych, wyłącznie hipotetycznie istniejących zstępnych matki skarżącego kasacyjnie, świadczy o nienależytym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, a tym samym zarzut uchybienia art. 145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a. odnoszący się do naruszenia w postępowaniu administracyjnym art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 61 ust. 1 u.p.s. nie mógł być uwzględniony.

Sąd I instancji trafnie przyjął, że organy administracji przeprowadziły wyczerpujące postępowanie dowodowe oraz wyjaśniły i przeanalizowały wszystkie te okoliczności, które były niezbędne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, a ponadto w sposób wyczerpujący wyjaśniły motywy podjętych rozstrzygnięć.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.