Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 835/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17b ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 listopada 2022 r. sprawy ze skargi G. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 27 lipca 2022 r. nr KO.441.217.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 27 lipca 2022 r., nr KO.441.217.2022 wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r. poz. 735) – dalej: k.p.a.; art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 615) – dalej: u.ś.r.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Bełchatów z dnia 1 czerwca 2022 r., nr SR.EK.4210-17/22 o odmowie przyznania G.G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką – J.G.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, iż jak wynika z dokonanych sprawie ustaleń faktycznych z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpił w dniu 31 stycznia 2022 r. Do wniosku strona załączyła między innymi: kserokopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 6 grudnia 2011 r. zaliczającego J.G. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji; oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia i pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym z dniem 24 stycznia 2022 r.; kserokopię zawartej przez stronę w dniu 24 stycznia 2022 r. umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego na okres 5 lat. Z przedłożonego przez stronę zakresu świadczonych czynności opiekuńczych względem niepełnosprawnej matki wynika, iż obejmują one: szeroko pojęte czynności higieniczne, z których część wykonywana jest codziennie, a część w zależności od potrzeb, wymianę pielucho-majtek (kilka razy dziennie); przygotowywanie ubrań (każdego dnia rano i wieczorem), mierzenie ciśnienia, podawanie lekarstw, przygotowywania i podawanie posiłków (kilka razy dziennie według przedstawionego harmonogramu), a nadto sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, umawianie wizyt lekarskich, przygotowywanie opału i rozpalanie w piecu, odśnieżanie w okresie zimowym, czynności ogrodnicze w okresie od wiosny do jesieni, czytanie, rozmowa z matką oraz wyprowadzanie jej, w okresie wiosenno-letnim do ogrodu, przy użyciu wózka inwalidzkiego. W razie potrzeby strona czuwa przy matce w porze nocnej. Z załączonych do akt sprawy wywiadów środowiskowych przeprowadzonych w dniu 9 lutego 2022 r. oraz w dniu 24 maja 2022 r. wynika nadto, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest bezdzietnym kawalerem, zamieszkuje samodzielnie. Od 1986 r. leczy się z powodu depresji. W lipcu 2022 r. nabędzie prawo do emerytury, zgodnie z oświadczeniem będzie się starał o przyznanie tego świadczenia. Wymagająca opieki J.G. jest wdową, zamieszkuje na tej samej posesji, w odrębnym budynku. Koszty związane z utrzymaniem domu wnioskodawcy ponosi matka skarżącego. Ustalono nadto, że J.G. porusza się przy pomocy balkonika, przy czym jedyna jej aktywność w tym zakresie ogranicza się do dojścia do toalety, która jest zlokalizowana bardzo blisko łóżka, w którym w zasadzie spędza całą dobę. Ponadto jak wynika ze założonego do akt sprawy oświadczenia skarżącego z dnia 25 maja 2022 r. zrezygnował on z udzielanej mu przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w B. pomocy w formie usług opiekuńczych dla niepełnosprawnej matki, oświadczając, że własnym staraniem zapewni pomoc matce. Z akt wynika również, że J.G., poza wnioskodawcą, ma dwoje dorosłych dzieci – J.G1., zamieszkałego pod tym samym adresem co skarżący i jego matka, oraz – M.Ś. zamieszkałą w B., która zgodnie z oświadczeniem z dnia 22 lutego 2022 r. nie pracuje, pobiera świadczenie emerytalne, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i z uwagi na swój stan zdrowia, niskie dochody oraz istniejący konflikt rodzinny, nie jest w stanie pomagać w opiece nad matką, zarówno w wymiarze finansowym, jak i osobistym. J.G1. nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.

Z akt sprawy wynika nadto, że decyzją z dnia 10 marca 2022 r. Wójt gminy Bełchatów odmówił skarżącemu przyznania przedmiotowego świadczenia uwagi na brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., to jest cezury czasowej powstania niepełnosprawności J.G. W wyniku rozpatrzenia odwołania strony, decyzja z dnia 22 kwietnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim uchyliło w całości decyzje organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując na wyrok Trybunału konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 orzekający o niekonstytucyjności w/w art. 17 ust. 1b ustawy, w zakresie w jakim uzależnia on przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności oraz na brak przeprowadzenia przez organ I instancji wyczerpujących ustaleń, co do wystąpienia w sprawie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z aktywności zawodowej (pracy w gospodarstwie), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 1 czerwca 2022 r. Wójt Gminy Bełchatów odmówił G.G. przyznania przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego. Uzasadniając organ wskazał, iż przedstawione przez stronę okoliczności i dokumenty nie stanowią jednoznacznych dowodów potwierdzających istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a sprawowaną opieką, jak również zaprzestania przez skarżącego pracy na posiadanym gospodarstwie rolnym.

Kwestionując zasadność podjętego rozstrzygnięcia pełnomocnik skarżącego wniósł odwołanie, w którym zarzucał naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez wadliwe uznanie, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją skarżącego z wykonywanej pracy, a sprawowaną opieką nad matką. Storna podkreślała, iż przedmiotowe świadczenie stanowi rekompensatę z tytułu rezygnacji z aktywności zawodowej z uwagi na sprawowaną opiekę nad osobą bliską, która to sytuacja ma niewątpliwe miejsce w niniejszej sprawie, przy czym opieka nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę. Z uwagi na powyższe wnosiła o uchylenie decyzji organu I instancji i przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Utrzymując w mocy, decyzją z dnia 27 lipca 2022 r. kwestionowane rozstrzygnięcie organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim przywołało treść przepisów u.ś.r. regulujących instytucję świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ wskazał również na treść art. 17b ust. 1 i ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Organ podkreślił, że celem przedmiotowego świadczenia jest wsparcie osób, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osoba niepełnosprawną, a samo świadczenie stanowi pewną formę rekompensaty strat finansowych opiekuna. Przy czym, jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych świadczenie to skierowane jest nie do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, a do tych którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w zakresie i rozmiarze uniemożliwiającym podjęcie innej pracy. Z powyższego wynika, że związek pomiędzy brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia, a sprawowaniem opieki musi być bezpośredni, a sama opieka musi mieć charakter stały lub długoterminowy.

Dalej, przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy organ odwoławczy wskazał, iż kwestionowane odwołaniem rozstrzygnięcie I instancji uznać należy za prawidłowe, gdyż strona nie spełnia pozytywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Zdaniem Kolegium, pomimo bezspornie dokonanych w sprawie ustaleń zarówno co do faktu, iż wymagająca opieki J.G. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, jak również co do faktu, iż skarżący należy do podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia, wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w sprawie brak jest przesłanki bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej strony, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Kolegium podkreśliło, iż pomimo złożonego przez skarżącego oświadczenia, co do zaprzestania pracy w gospodarstwie, to z przedłożonej do akt sprawy umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego zawartej na okres 5 lat wprost wynika, że dzierżawca jest zobowiązany do występowania o dopłaty bezpośrednie do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa , które ma następnie przekazywać wydzierżawiającemu (skarżącemu). Ponadto, jak wynika z przesłanych do organu przez Agencję w dniu 14 lutego 2022 r. informacji, skarżący ostatni wniosek o płatność złożył w 2021 r. i nie zostały one jeszcze w całości zrealizowane. Powyższe w ocenie organu odwoławczego pozwala na stwierdzenie, że pomimo wydzierżawienia posiadanego gospodarstwa rolnego, skarżący nadal nim zarządza. Tym samym w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych uznać należy, iż fakt uzyskiwania dochodu z wydzierżawionego gospodarstwa rolnego w postaci dopłat i dotacji oznacza, że skarżący nadal prowadzi to gospodarstwo. Co więcej, w świetle przedłożonych dokumentów dzierżawy oraz przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, skarżący nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Ponadto zdaniem organu odwoławczego dokonane w sprawie ustalenia faktyczne, w tym zakres czynności składających się na opiekę skarżącego nad matką nie uzasadniają twierdzenia, iż sprawowana przez stronę opieka ma charakter stały i uniemożliwia podjęcie aktywności zawodowej, choćby niepełnym wymiarze czasu, czy też wyklucza możliwość pracy w posiadanym przez stronę gospodarstwie rolnym. Tym bardziej, że jak podkreślił organ odwoławczy rolnik jest organizatorem własnej pracy, co oznacza, iż jest on w stanie do zaplanowania, czy też dostosowania wykonywanych zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Zdaniem organu wskazywane przez skarżącego czynności sprowadzają się bowiem w zasadzie do typowych czynności dnia codziennego, wykonywanych w każdej rodzinie przez osoby aktywne zawodowo. Istotnym w sprawie, zdaniem organu pozostaje również to, ze skarżący ma jeszcze dwoje rodzeństwa, które na równi z nim są zobowiązani do alimentacji względem niepełnosprawnej matki. Przy czym, co organ podkreślił, wykonywanie przez osoby zobowiązane ciążących na nich obowiązków alimentacyjnych nie musi mieć charakteru osobistego, gdyż dopuszczalna jest każda forma realizacji powyższego obowiązku, w tym między innymi poprzez pomoc finansową, przeznaczoną na pokrycie kosztów opieki nad osobą niepełnosprawną. Zaniechania realizacji ciążącego na w/w obowiązku alimentacyjnego nie usprawiedliwiają zatem podnoszone w sprawie argumenty braku środków finansowych, czy też konflikt rodzinny. Co więcej skarżący ma możliwość skorzystania z usług opiekuńczych dla matki, oferowanych przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej.

Wobec powyższego zdaniem organu, brak było podstaw do pozytywnego rozpatrzenia żądania skarżącego zawartego we wniosku z dnia 31 stycznia 2022 r.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi G.G., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto skarżący wnosił o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego zakwestionował stanowisko Kolegium dotyczące braku wystąpienia przesłanki związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej strony a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką. Pełnomocnik podniósł, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie ze złożonymi wnioskami przez obie strony postępowania skarga G.G. została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 329) - dalej: p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi G.G., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 27 lipca 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Bełchatów z dnia 1 czerwca 2022 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką – J.G.

Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 615) - dalej: u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 u.ś.r.). W tym miejscu wskazać należy, iż jak trafnie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1273/20 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl) przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się o domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy. Fakt zaprzestania działalności rolniczej prowadzi do obalenia domniemania. Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku. Ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r. Następstwem złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa jest utrata statutu osoby objętej ubezpieczeniem społecznym rolników. Wymóg złożenia oświadczenia, o którym mowa w powołanym wyżej przepisie, nie stanowi istotnego novum, gdyż oświadczenie, będące w istocie dokumentem prywatnym, stanowi istniejący w procedurze środek dowodowy (art. 75 § 1 i 2 k.p.a.). Możliwość pouczenia przez organ o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań także znana jest procedurze administracyjnej od wejścia w życie ustawy z dnia 23 października 1987 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 33, poz. 186). Jedyne novum, to ustawowe wprowadzenie klauzuli zastępującej pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, które ma na celu ułatwienie procedowania, nie zmienia jednak istoty środka dowodowego. Przedstawione przez rolnika oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi zatem dowód na tę okoliczność. Skoro więc oświadczenie rolnika o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi dowód w sprawie, to oczywistym jest, że podstawowym obowiązkiem organu jest ocena tego dowodu na zasadach ogólnych zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie regułami procesowymi zdefiniowanymi w przepisach art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organy administracji nie wykazały w należyty sposób, iż złożone przez skarżącego oświadczenie o zaprzestaniu pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym jest niezgodne z rzeczywistym stanem faktycznym. Wyrażone w powyższym zakresie stanowisko organy oparły de facto jedynie na treści zawartej przez skarżącego w dniu w dniu 24 stycznia 2022 r. umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego, która w § 5 pkt 2 -3 zobowiązuje dzierżawcę do występowania, w okresie obowiązywania umowy, o dopłaty bezpośrednie oraz do przekazywania tych środków wydzierżawiającemu. Jednakże stwierdzenie to nie zostało w jakikolwiek sposób zweryfikowane. Organy nie wyjaśniły także, czy obowiązek przekazywania uzyskanych dopłat nie stanowił formy wynagrodzenia za dzierżawę, na co może wskazywać treść pkt 1 wskazanego wyżej postanowienia umowy, z którego wynika, że dzierżawca nie jest zobowiązany do uiszczania skarżącemu czynszu dzierżawnego. Co więcej, z załączonego do akt sprawy zaświadczenia Urzędu Gminy B. Referatu do spraw podatków, opłat i windykacji z dnia 4 marca 2022 r. wynika, ze skarżący począwszy od 1 października 2018 r. do dnia wydania zaświadczenia, nie wnioskował o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie olejku napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej oraz zwrotu akcyzy za paliwo rolnicze wykorzystywane przy chowie i hodowli. Wobec powyższego dokonane w sprawie ustalenia faktyczne nie są wystarczające do stwierdzenia, że skarżący pomimo wydzierżawienia posiadanego gospodarstwa rolnego nadal nim zarządza w celach zarobkowych, a co za tym idzie nie są wystarczające do zakwestionowania złożonego przez stronę oświadczenia.

Wskazać zatem należy, iż w oparciu o dokonane w sprawie ustalenia faktyczne bezspornym pozostaje, że wymagająca opieki J.G. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 6 grudnia 2011 r. uznającym w/w za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Bezspornym pomiędzy stronami pozostaje również to, iż G.G. jest synem wymagającej opieki J.G., co oznacza, iż na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki wynikający z art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Skarżący nie legitymuje się także orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, a nadto wnosząc o przyznanie przedmiotowego świadczenia złożył stosowne oświadczenie, że jest rolnikiem oraz, że zaprzestał pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym. Wobec powyższego uznać należy, że skarżący należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednakże jak słusznie wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim w sprawie nie doszło do łącznego spełnienia wszystkich warunków określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż skarżący nie wykazał istnienia bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Wskazać bowiem należy, że powołanego wyżej przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w w/w przepisie osobom. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę oraz pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Zarówno charakter omawianego świadczenia, jak i jego cel pozwalają na stwierdzenie, iż stanowi ono pewną formę rekompensaty strat finansowych opiekuna wynikających z rezygnacji z aktywności zawodowej, a co za tym idzie nie może stanowić alternatywnego źródła dochodu. Podkreślenia również wymaga, że zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym może się różnić w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi zatem w sposób oczywisty uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. Innymi słowy o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a składające się na nią szczególne czynności zajmują tyle czasu, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (bądź niepodejmowania przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. Przy czym jak słusznie podkreśla pełnomocnik skarżącego również istotne, stały i długoterminowy charakter opieki nie może być utożsamiany z wykonywaniem czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Niemniej jednak w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę, dla uznania istnienia przedmiotowego związku istotny jest charakter wykonywanych czynności opiekuńczych, ich częstotliwość, powtarzalność czy też zakres, który wymaga stałej obecności i gotowości opiekuna, co uniemożliwia równoległe podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Podkreślić dodatkowo należy, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi (por. wyroki NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 716/21; z 2 lutego 2017, I OSK 2201/15; wyrok WSA w Łodzi z 20 czerwca 2020 r., II SA/Łd 218/20; wyrok WSA w Krakowie z 15 grudnia 2021 r., III SA/Kr 634/21; wyroki WSA w Gdańsku z 22 grudnia 2021 r., III SA/Gd 841/21; z 16 września 2021 r., III SA/Gd 563/21; wyroki WSA w Olsztynie z 21 października 2021 r., II SA/Ol 708/21, z 21 października 2021 r., II SA/Ol 776/21; wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r. II SA/Po 827/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim słusznie zauważyło, że wskazany przez stronę charakter wykonywanych czynności nie stanowi stałej opieki, a co za tym idzie nie wyklucza całkowicie podjęcia przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy w posiadany, gospodarstwie rolnym. Tym bardziej, że praca w gospodarstwie rolnym nie jest określona ścisłymi ramami czasowymi i niewątpliwie możliwym jest taka jej organizacja, która przy pomocy pozostałych osób zobowiązanych do alimentacji względem niepełnosprawnej J.G., pozwoliłaby skarżącemu na podjęcie aktywności zawodowej. Pomimo, co nie budzi wątpliwości, codziennego charakteru świadczonej opieki, co wynika z faktu wspólnego zamieszkania z matką, zakres wykonywanych przez skarżącego czynności sprowadza się w istocie do prowadzenia gospodarstwa domowego. Czynności typu przygotowywanie i podawanie posiłków, pranie, sprzątanie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, umawianie wizyt lekarskich, przygotowywanie opału, rozpalanie w piecu czy też prace ogrodnicze należą do typowych czynności dnia codziennego, które są również wykonywane przez osoby aktywne zawodowo. Natomiast wskazane przez skarżącego czynności stricte opiekuńcze nad matką, to jest podawanie lekarstw, mierzenie ciśnienia, czy też pomoc w ubraniu oraz utrzymywaniu higieny, nie stanowią czynności wymagających stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu (por. wyroki NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20; z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zasadności powyższego stwierdzenia nie przeczą w ocenie Sądu, podnoszony przez stronę zły stan zdrowia matki. Nie bagatelizując powyższej kwestii, jak również podeszłego wieku J.G., podkreślenia jednak wymaga, że z akt sprawy nie wynika, iż pomimo podnoszonych problemów z poruszaniem się, matka jest osobą leżącą, całkowicie niesamodzielną i niesprawną ruchowo, co wymagałoby stałej pomocy skarżącego. Wręcz przeciwnie z załączonych do akt sprawy wywiadów środowiskowych wynika, że w/w jest w stanie samodzielnie wstać i przy pomocy balkonika skorzystać z toalety. Powyższe pozostaje niejako w sprzeczności z wskazaną we wniosku skarżącego koniecznością pampersowania matki. Co więcej, jak wynika z oświadczenia skarżącego w okresie wiosenno-letnim, przy sprzyjającej pogodzie skarżący wyprowadza matkę do ogrodu. Jednocześnie skarżący nie wykazał, że wymagająca opieki J.G. nie jest w stanie samodzielnie spożyć podawanych posiłków, czy zażyć przepisanych lekarstw. Nie wykazał również braku możliwości pozostawienia matki samej choć na krótka chwilę. Wręcz przeciwnie z akt sprawy wynika, że skarżący i jego matka zamieszkują w osobnych budynkach zlokalizowanych na terenie tej samej nieruchomości. Bez wpływu na powyższe pozostaje również podnoszony argument, co do pozostawania skarżącego w pełnej gotowości do świadczenia pomocy matce. Raz jeszcze przypomnieć należy, iż system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy.

Końcowo, niejako na marginesie powyższych rozważań wskazać należy, iż co prawda rozstrzygając w przedmiocie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, co do zasady ocenie podlega kwestia spełnienia ustawowych przesłanek przyznania przedmiotowego świadczenia przez osobę wnioskującą o jego wypłatę. Niemniej jednak w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę nie sposób stracić z pola widzenia tej okoliczności, iż wymagająca opieki J.G. poza skarżącym, ma dwoje dorosłych dzieci, na których w równym stopniu ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. Co więcej, jak już wcześniej wskazano jedno z nich mieszka na tej samej posesji, co skarżący i wymagająca opieki J.G. Przy czym, co należy podkreślić wykonywanie przez osoby zobowiązane ciążących na nich obowiązków alimentacyjnych nie musi mieć charakteru osobistego, gdyż dopuszczalna jest każda forma realizacji powyższego obowiązku, w tym między innymi poprzez pomoc finansową, przeznaczoną na pokrycie kosztów opieki nad osobą niepełnosprawną. Tym samym przyznanie przedmiotowego świadczenia, pochodzącego ze środków publicznych, w sytuacji istnienia innych osób, na równi z wnioskodawcą zobowiązanych do sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną matką, stanowiłoby w ocenie Sądu naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej. Oznaczałoby bowiem przeniesienie na Państwo, a co za tym idzie ogół społeczeństwa, ciężaru sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, z osób, które pomimo, że są zobowiązane w pierwszej kolejności, do opieki tej się nie poczuwają. Braku realizacji powyższego obowiązku nie uzasadnia także podnoszony konflikt rodzinny pomiędzy rodzeństwem.

Reasumując Sąd stwierdza, iż pomimo faktu, że skarżący należy do podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do otrzymania wnioskowanego świadczenia, to jednak z uwagi na brak wykazania istnienia, wynikającej z powyższego przepisu przesłanki związku pomiędzy brakiem jego aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad matką, za prawidłowe uznać należy negatywne rozpatrzenie zgłoszonego przez niego żądania. Tym samym zarzut skargi, co do naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. uznać należało za niezasadny.

Jednocześnie Sąd stwierdza, iż procedujące w sprawie organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały i oceniły cały materiał dowodowy, zarówno pod kątem możliwości uznania skarżącego za podmiot uprawniony do otrzymania wnioskowanego świadczenia, jak i pod kątem wystąpienia przesłanek zarówno pozytywnych, jak i negatywnych przemawiających za jego przyznaniem. Prowadząc postępowanie organy działały na podstawie i w granicach obowiązującego prawa, w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się wyrażonymi w art. 8 k.p.a. zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Dokonane w sprawie ustalenia faktyczne (art. 7 k.p.a.), jak i przeprowadzoną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego (art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.) uznać należy za wystarczające do załatwienia sprawy, a uzasadnienia wydanych rozstrzygnięć odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

is