Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1334/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 1  lit. b
journal: Dz.U. 1998 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych - t. jedn.

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 1334/20 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 marca 2021 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Hanna Knysiak - Sudyka, Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki, WSA Ewa Michna (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, w dniu 8 marca 2021 r. skargi, H. M., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 6 października 2020 r., nr [...], w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, , , uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji;, zasądza na rzecz skarżącej H. M. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów, postępowania,


UZASADNIENIE

W wyniku rozpoznania wniosku H. M. - zwanej dalej skarżącą – z 26 lutego 2020 r., decyzją z [...] 2020 r. znak: [...] Burmistrz odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad A. M. (mężem skarżącej). Mąż posiadał orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z 4 lutego 2019 r. stwierdzające, że jest on trwale niezdolny do pracy oraz niezdolny do samodzielnej egzystencji do 28 lutego 2021 r. Burmistrz w uzasadnieniu odmowy wskazał, że nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia z art. 17 ust. 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111), gdyż niepełnosprawność męża skarżącej powstała u niego, gdy miał 62 lata (orzeczenie o niepełnosprawności pochodziło z 2019 r.), jak również nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych (skarżąca pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy) oraz przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych (skarżąca i osoba niepełnosprawna pozostają w związku małżeńskim).

W postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze poinformowało skarżącą, że jedyną przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego i wezwało ją do złożenia oświadczenia w kwestii rezygnacji z tego zasiłku. Stosowne oświadczenie o rezygnacji złożone przez skarżącą zostało przez Kolegium przekazane Burmistrzowi. Za pismem Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z 24 września 2020 r. do Kolegium została przesłana decyzja Burmistrza z [...] 2020 r. o uchyleniu w trybie art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm.) decyzji Burmistrza z [...] 2019 r. znak: [...] przyznający specjalny zasiłek opiekuńczy oraz oświadczenie skarżącej złożone 24 września 2020 r. w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej o zrzeczeniu się prawa do wniesieniu odwołania od ww. decyzji.

Decyzją z 6 października 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości decyzję organu I instancji i orzekło co do istoty sprawy w przedmiocie przyznania skarżącej wskazanego świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 24 września 2020 r. do 28 lutego 2021 r.

Kolegium wskazało, że z dniem 24 września 2020 r. została wyeliminowana z obrotu prawnego ww. decyzja Burmistrza z [...] 2019 r. przyznająca skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy, a więc ustała negatywna przesłanka przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach pielęgnacyjnych Uprawnienie do specjalnego zasiłku opiekuńczego wygasło na skutek ww. decyzji Burmistrza z [...] 2020 r. o uchyleniu jego decyzji z [...] 2019 r., decyzja z [...] 2020 r. stała się prawomocna na skutek oświadczenia skarżącej złożonego 24 września 2020 r. o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania od decyzji, a organ odwoławczy taką decyzją był związany. Kolegium, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych podniosło, że art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych potwierdza, że uprawnionemu przysługuje jedno ze świadczeń zgodnie z wyborem, ale też wskazał na orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym nie jest możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a po jego otrzymaniu - rezygnacja z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego (wyrok WSA w Olsztynie z 14 stycznia 2020 r., II SA/Ol 994/19, wyrok WSA w Lublinie z 12 grudnia 2019 r., II SA/Lu 659/19, wyrok WSA w Warszawie z 6 grudnia 2019 r., I SA/Wa 1814/19). Kolegium podkreśliło, że skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie zrezygnowała w sposób jednoznaczny z przysługującego jej specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła decyzji Kolegium:

1). naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że powołany przepis wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego,

2). naruszenia art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co miało miejsce w sprawie.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 lutego 2020 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, oraz zasądzenia na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W skardze skarżąca nie zgodziła się z ustaleniami organu odwoławczego co do okresu, za jaki skarżącej przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazała, że organ odwoławczy jako podstawę odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem od 1 lutego 2020 r. uznał art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca wskazała też, że we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wniosła o uchylenie decyzji przyznającej jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w sytuacji przyznania jej wnioskowanego świadczenia, a tym samym - zdaniem skarżącej - dokonała wyboru, o którym mowa w art. 7 ust. 5 ww. ustawy - wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako świadczenia korzystniejszego. Zdaniem skarżącej nie może być więc ona pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożonego wniosku. Ponadto, skarżąca podkreśliła, że organ odwoławczy nie uwzględnił okoliczności, że nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, mimo że skarżąca mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła (we wniosku o świadczenie pielęgnacyjne), że wybiera świadczenie bardziej korzystne.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Skarga była zasadna ponieważ od samego początku intencją skarżącej była rezygnacja ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ odwoławczy błędnie więc ocenił stan faktyczny, co doprowadziło do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dopiero od 24 września 2020 r.

Z akt wynika, że już we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca wnosiła "w przypadku wydania decyzji przyznającej w/w świadczenie pielęgnacyjne z dniem jej wydania wnoszę o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego" (pkt 3 wniosku). W tym kontekście za datę złożenia takiego oświadczenia należało zdaniem Sądu, przyjąć dzień 27 lutego 2020 r. (data faktycznego złożenia wniosku), a co za tym idzie – rację miał pełnomocnik skarżącej, że zgodnie z art.. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczenia należało ustalić, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczącym analogicznych sytuacji tj. zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z prawem do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego podkreśla się, że celem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zapobieżenie sytuacji kumulatywnego pobierania świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (por. wyrok WSA w Olsztynie z 10 marca 2020 r., II SA/Ol 65/20) Ustawodawca przewidział możliwość rozstrzygnięcia zbiegu praw do świadczeń poprzez złożenie przez beneficjenta oświadczenia co do wyboru jednego z nich.

Przepisy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych wykładane łącznie, należy zatem rozumieć w ten sposób, że w sytuacji spełnienia przez beneficjenta uprawnień do obu świadczeń, których jednoczesne pobieranie zostało wykluczone przez przepisy prawa, ustawodawca daje uprawnionemu możliwość wyboru jednego z nich, tj. takiego, które uprawniony uważa za bardziej korzystne dla siebie. Przy czym należy dostrzec, że art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie stawia żadnej granicy czasowej do dokonania takiego wyboru (por. wyrok WSA w Szczecinie z 15 listopada 2018 r., II SA/Sz 748/18). Poczyniona uwaga uprawnia Sąd do stwierdzenia, że dokonany przez uprawnionego wybór świadczenia dla niego korzystniejszego powinien odnosić swój skutek na osi czasu zgodnie z ogólną regułą z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W myśl tego przepisu, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

W ocenie Sądu organowi odwoławczemu umknęła rzeczywista treść wniosku skarżącej. Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.) w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powinny więc ze szczególną wnikliwością Zgodnie natomiast z art. 8 §1 i 2 powołanej ustawy organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (§1). Organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym (§2).

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy powinien sobie zdawać sprawę z problemów w praktycznym rozwiązywaniu skutków zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego z specjalnym zasiłkiem opiekuńczym po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 21 października 2014 r., K 38/13.

Stanowisko Sądu w niniejszej sprawie koresponduje z poglądami wyrażanymi w orzecznictwie sądowym (por. wyrok WSA w Olsztynie z 19 grudnia 2019 r., II SA/Ol 897/19 oraz wyrok NSA z 13 kwietnia 2018 r., I OSK 82/18), gdzie akcentuje się, że przyznanie wcześniej (a nawet pobranie) specjalnego zasiłku opiekuńczego, co do zasady, nie wyklucza następnie, w uzasadnionym przypadku, przyznanie na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. By temu zapobiec, organ powinien podjąć czynności procesowe zmierzające do rozliczenia obu świadczeń ustalonych za ten sam okres, z których jedno zostało już wypłacone. Rozliczenie to mogłoby zostać dokonane poprzez wzajemną kompensatę świadczeń i wypłacenie beneficjentowi różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego już zasiłku (por. wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych: w Opolu z 20 września 2018 r., II SA/Op 302/18 i w Poznaniu z 11 kwietnia 2019 r., II SA/Po 158/19).

Sąd w składzie orzekającym podziela także prezentowane w orzecznictwie sądowym stanowisko, że skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia korzystniejszego, to organ powinien przedsięwziąć odpowiednie czynności procesowe, aby strona mogła z tego prawa wyboru w pełni skorzystać. W tym kontekście zwraca się uwagę m.in. na powinność organu podjęcia z urzędu działań zmierzających do wyeliminowania z obrotu prawnego (zmiany lub uchylenia), z mocą wsteczną, decyzji ostatecznych przyznających prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o ile następuje to za zgodą lub na korzyść zainteresowanego (por. wyroki NSA z: 3 stycznia 2013 r., I OSK 1129/12, z 17 kwietnia 2014 r., I OSK 980/13, z 4 sierpnia 2017 r., I OSK 2257/16). Akcentuje się przy tym, że nawet wypłata świadczenia za cały okres zasiłkowy, ani nawet upływ tego okresu, nie czynią postępowania w przedmiocie zmiany decyzji przyznającej to świadczenie bezprzedmiotowym (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2017 r., I OSK 1987/15).

Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w całości, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na zasadzie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.). W ponownym postępowaniu organ uwzględni stanowisko Sądu w niniejszej sprawie.

Zasądzenie kosztów postępowania nastąpiło zgodnie z art. 200 i 205§2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżącą reprezentował adwokat, w związku z tym koszty zastępstwa procesowego zostały ustalone w wysokości 480 zł zgodnie z §14 ust.1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.).