Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 325/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2014-08-08 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2,  art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 maja 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu I raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2011 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi P. S. (dalej jako skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 maja 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu I raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2011 r. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W dniu 14 maja 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego (sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270] - zwanej dalej p.p.s.a.), w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości.

W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, iż w związku z wydatkami ponoszonymi na leczenie, prace polowe w gospodarstwie rolnym oraz obsługę kredytu nie jest w stanie dokonać zapłaty wymaganych kosztów sądowych. W dalszej części wniosku skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z domownikiem P. H., który pomaga mu w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni 17,46 ha, zabudowania gospodarcze i sprzęt rolniczy, oraz że miesięczne dochody z gospodarstwa rolnego (według wskaźnika GUS z 2012 r.) winny opiewać na kwotę 2.103 zł na osobę.

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.).

Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie częściowym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu.

Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.).

Nadto należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym pismem z 4 czerwca 2014 r. skarżący został wezwany do przekazania w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania:

- pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych w skali miesiąca przez niego na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów,

- pisemnej informacji na temat wysokości kosztów, ponoszonych miesięcznie przez niego na leczenie wraz z dowodami potwierdzającymi informację w tym zakresie,

- pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan,

- pisemnej informacji na temat przychodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego oraz informacji odnośnie innych źródeł dochodów, które umożliwiają pokrycie ponoszonych wydatków na utrzymanie, leczenie oraz spłatę kredytu,

- informacji dotyczącej sytuacji obcego domownika, zamieszkałego u niego (tj. czy z racji jego pobytu skarżący pobiera wynagrodzenie z tytułu najmu, czy domownik ten partycypuje w kosztach utrzymania domu mieszkalnego),

- kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące.

W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył pismo (sporządzone w dniu 2 lipca 2014 r.), w którym oświadczył, że jedynym jego źródłem utrzymania są przychody z gospodarstwa rolnego, w którego prowadzeniu pomaga mu domownik P. H., otrzymując w zamian utrzymanie i środki na opłacenie składek na ubezpieczenie społeczne w KRUS. W załączeniu skarżący przedłożył: zestawienie kosztów utrzymania za czerwiec 2014 r. z paragonami fiskalnymi, zestawienie kosztów leczenia za okres od lutego do czerwca 2014 r. z fakturami i paragonami fiskalnymi, zestawienie innych wydatków poniesionych w okresie od marca do czerwca 2014 r. z fakturami, zestawienie przychodów osiąganych od stycznia do czerwca 2014 r. wraz z odpowiednimi dokumentami, umowę kredytu inwestycyjnego, kserokopię obciążenia hipoteką gospodarstwa jako zabezpieczenie kredytu, orzeczenie o stanie zdrowia.

W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i z dostarczonych dodatkowo dowodów, nie ma podstaw do zastosowania wobec skarżącego instytucji prawa pomocy jako instytucji przeznaczonych dla ludzi ubogich. Okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie wykazują bowiem, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych (w tym kosztów wpisu od skargi opiewających na kwotę 500 zł) bez uszczerbku koniecznego dla siebie (art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a.).

Na podstawie przedłożonych dokumentów ustalono bowiem, iż skarżący z prowadzenia gospodarstwa rolnego w okresie od stycznia do czerwca 2014 r. osiągnął przychody w łącznej wysokości 32.396,69 zł (dopłata z Agencji Rolnej i Modernizacji Rolnictwa w Opolu, sprzedaż żywca). Z kolei na podstawie przekazanych zestawień kosztów i załączonych do nich paragonów i faktur ustalono, że koszty związane z bieżącym utrzymaniem (tj. zakupem żywności, wody, energii elektrycznej) wraz z wydatkami na leczenie osiągnęły poziom 6.186,33 zł (zestawienie miesięcznych kosztów dotyczących zakupu żywności, wody i energii elektrycznej pomnożono przez okres sześciu miesięcy, zaś w przypadku wydatków na leczenie wzięto pod uwagę całość udokumentowanych kosztów). Natomiast pozostałe koszty mające związek z prowadzeniem gospodarstwa rolnego (m.in. zakup paliwa, nawozów, nasion, części do maszyn, itp.), obsługą kredytów, podatku rolnego i od nieruchomości, w świetle przekazanych zestawień udokumentowanych dowodami źródłowymi, opiewają 17.981,93 zł (podanych w poz.39 zestawienia kwot nie uwzględniono w rozliczeniu, gdyż dotyczy stanu zadłużenia z tytułu pożyczki gotówkowej, a nie kosztów faktycznie poniesionych).

Jednocześnie odnośnie obsługi kredytu bankowego należy podkreślić, iż w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, w tym zobowiązań kredytowych, w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by strona skarżąca w ramach posiadanych środków finansowych preferencyjnie traktowała zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa.

Ponadto należy wskazać, iż uzyskanie kredytu bankowego wiąże się z uzyskaniem wysokiej zdolności kredytowej, czyli zdolności do terminowej spłaty zadłużenia. W związku z tym uzyskanie przez skarżącego w instytucjach bankowych zdolności do regulowania zobowiązań wynikłych z udzielanych kredytów, które przekraczają zobowiązania związane z kosztami postępowania sądowego w niniejszej sprawie, oznacza, że zapłata kosztów sądowych mieści się również w jego możliwościach finansowych. Dbałość o regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza bowiem konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnych (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ499/11; LEX nr 1103914). W innym orzeczeniu NSA zaznaczył, iż "aby uzyskać, a następnie spłacać kredyt, należy uprzednio wykazać zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. Trudno, aby ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie miał zabezpieczonych innych należności związanych z utrzymaniem rodziny czy z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym ewentualnych kosztów postępowania skoro wcześniej wykazał odpowiednie zabezpieczenia wobec banku."

W związku z powyższym referendarz sądowy uznał, iż skarżący, dysponując w ramach gospodarstwa domowego wykazanymi wyżej przychodami z prowadzenia gospodarstwa rolnego, znacznie przewyższającymi opisane koszty niezbędne do utrzymania oraz koszty dotyczące prowadzenia gospodarstwa rolnego, jest wstanie wygenerować dodatkowe środki finansowe na pokrycie wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Nawet gdy w wydatkach uwzględnione zostaną koszty obsługi kredytów w przychodach gospodarstwa domowego skarżącego w dalszym ciągu pozostają środki finansowe umożliwiające uiszczenie obowiązkowego wpisu od skargi.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.