Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1213/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę WSA do ponownego rozpoznania 2.Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. c, art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 28, art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Olga Grzelak po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1844/16 w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz J. D., Ł. D., M. D. i Z. D. solidarnie kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 31 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1844/16, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, z późn. zm.), oddalił skargę M. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2016 r. nr [...] wydaną w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie sprawy, przyjętym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie; Sąd I instancji; Sąd wojewódzki).

Wojewoda Małopolski (dalej: Wojewoda; organ I instancji; organ), w wyniku rozpatrzenia sprawy z wniosku M. D. (dalej również: skarżący; zainteresowany; wnioskodawca), decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] umorzył postępowanie administracyjne w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. (dalej: PPRN w G.) z dnia [...] października 1956 r. znak [...] o przejęciu na rzecz Państwa nieruchomości ziemskich położonych we wsi Ł., w części będącej w dacie przejęcia własnością P. D., którego następcą prawnym był M. D..

W uzasadnieniu Wojewoda wyjaśnił, że PPRN w G. orzeczeniem z dnia [...] października 1956 r. znak [...] uznało, że znajdujące się we wsi Ł., gromada Ł., powiat G. grunty i zagrody pozostałe po osobach przesiedlonych do ZSRR oraz grunty nieznajdujące się we faktycznym władaniu właścicieli przesiedlonych na Ziemie Zachodnie lub niewiadomych z miejsca pobytu o ogólnym obszarze [...] ha przeszły na własność, względnie przejęte zostały na rzecz Państwa. Organ I instancji wyjaśnił, że przedmiotowe orzeczenie wydane zostało na podstawie przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. nr 46, poz. 339) oraz na podstawie przepisów dekretu z dnia [...] września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz.U. nr 59, poz. 318).

Wojewoda stwierdził m.in., że kontrolowane orzeczenie z dnia [...] października 1956 r. wymienia nazwiska osób, których nieruchomości zostały tym orzeczeniem przejęte na rzecz Państwa, a konstrukcja orzeczenia pozwala na stwierdzenie, że lista osób w nim wymienionych stanowiła listę zamkniętą, w której "organ wydający to orzeczenie wymienił enumeratywnie nazwiska osób, których nieruchomości zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa, przypisując im poszczególne numery porządkowe". Organ podkreślił, że wśród wymienionych nazwisk nie ma nazwiska P. D.. W związku z powyższym Wojewoda uznał, że nie może domniemywać, iż orzeczeniem tym zostały objęte nieruchomości należące do P. D..

Ponadto Wojewoda odniósł się do treści wyroku z dnia [...] marca 2014 r. sygn. akt: I C 292/13, którym Sąd Rejonowy w G.:

- "uzgodnił treść księgi wieczystej [...] z rzeczywistym stanem w ten sposób, że z księgi tej nakazał odłączyć: działkę [...] o pow. [...] ha położoną w Ł.; działkę [...] o pow. [...] ha położoną w Ł. powstałą z podziału działki [...]; działkę [...] o pow. [...] ha położoną w Ł. powstałą z podziału działki [...] [...] i nakazał założyć dla nich nową księgę wieczystą" i wpisać w jej dziale [...] "jako właściciela M. D. w miejsce Nadleśnictwa Ł.";

- "uzgodnił treść księgi wieczystej [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G. z rzeczywistym stanem prawnym w ten sposób, że z księgi tej nakazał odłączyć działkę [...] o pow. [...] ha położoną w Ł. powstałą z podziału działki [...] oraz działkę [...] o pow. [...] ha powstałą z podziału działki [...] [...] i nakazał założyć dla nich nową księgę wieczystą" i wpisać w jej dziale [...] "jako współwłaścicieli M. D. w [...] części i Skarb Państwa – PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwo Ł. w [...] części".

Wojewoda wyjaśnił, że nie uznał za udowodnione, iż orzeczeniem PPRN w G. z dnia [...] października 1956 r. zostały przejęte nieruchomości stanowiące własność P. D., skoro w powołanym wyroku Sąd uznał, że przejęcie części nieruchomości stanowiącej własność P. D. nastąpiło bez podstawy prawnej. Zdaniem organu I instancji, mimo że Skarb Państwa został uznany za właściciela nieruchomości na podstawie kwestionowanego orzeczenia administracyjnego, to również pozostałe (nieobjęte powództwem) nieruchomości stanowiące własność P. D. przejęte zostały przez Skarb Państwa bez podstawy prawnej, nawet jeżeli na podstawie tego orzeczenia ujawniono zmiany w zakresie prawa własności tych nieruchomości. Według organu, dla takich sytuacji przewidziano tryb z art. 10 § 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2013 r., poz. 707, ze zm.) dotyczący usunięcia niezgodności wpisów w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym na drodze postępowania cywilnego przed właściwym sądem rejonowym, w którym znajduje się konkretna księga wieczysta. Zarazem Wojewoda uznał, że niezgodności w zakresie stanu prawnego nieruchomości, powstałych w wyniku przejęcia nieruchomości w gromadzie Ł., nie można "usunąć" w toku postępowania administracyjnego w trybie art. 156 k.p.a.

Zdaniem organu I instancji, spadkobierca P. D. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] października 1956 r. w "części, której to orzeczenie nie zawiera", gdyż "nazwisko P. D. nie zostało (...) wymienione w przedmiotowym orzeczeniu", a PPRN w G., wydając kwestionowane orzeczenie, "w jego treści w żaden sposób nie określiła również nieruchomości, które należały do P. D.". Organ I instancji stwierdził, że nie można domniemywać, iż tym orzeczeniem zostały przejęte nieruchomości stanowiące własność tej osoby, "tym samym P. D. nie był stroną postępowania zakończonego weryfikowaną decyzją administracyjną", zatem ani on, ani "obecnie jego spadkobierca nie posiada przymiotu strony postępowania o stwierdzenie nieważności pierwotnej decyzji".

Końcowo Wojewoda uznał, że skoro z żądaniem wszczęcia postępowania wystąpił podmiot niebędący stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a., to właściwy organ powinien wydać na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. decyzję o umorzeniu postępowania, które stało się bezprzedmiotowe.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: Minister; organ II instancji; organ odwoławczy), po rozpatrzeniu sprawy w drugiej instancji na skutek odwołania M. D., decyzją z dnia [...] września 2016 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podtrzymując w całości stanowisko Wojewody.

Dodatkowo Minister podniósł, że w art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2014 r., poz. 101, ze zm. – dalej: k.p.c.) został ustanowiony nakaz przyjmowania przez podmioty wymienione w art. 365 § 1 k.p.c., że w objętej orzeczeniem sytuacji faktycznej stan prawny przedstawia się tak, jak to wynika z sentencji wiążącego orzeczenia. Rozwijając tę myśl, organ II instancji stwierdził, że związanie prawomocnym wyrokiem rozciąga się także na motywy wyroku w takim zakresie, w jakim stanowią one konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia, niezbędne dla wyjaśnienia jego zakresu tj. w jakim indywidualizują one sentencję jako rozstrzygnięcie o przedmiocie sporu i w jakim określają one istotę danego stosunku prawnego. Zdaniem organu odwoławczego, zakaz dokonywania ustaleń sprzecznych z uprzednio osądzoną kwestią, a nawet niedopuszczalność prowadzenia w tym zakresie powtórnego postępowania dowodowego. W związku z tym Minister uznał, że prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] marca 2014 r. sygn. akt [...] jest wiążący dla organów administracji w sprawie żądania zbadania legalności orzeczenia PPRN w G. z dnia [...] października 1956 r. W tym zakresie organ odwoławczy argumentował, że skoro sąd powszechny uznał, iż rozstrzygnięcie to nie wymienia gruntów należących wówczas do P. D., a zatem brak jest podstaw do przyjęcia, że prawo własności jego gruntów przeszło na własność Skarbu Państwa na podstawie tego orzeczenia, to oczywisty jest brak podstaw do przeprowadzenia z wniosku M. D. – następcy prawnego P. D. postępowania nadzorczego obejmującego to orzeczenie

W skardze na decyzję Ministra M. D., zarzucając m.in. naruszenie art. 28 w zw. z art. 157 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie udowodnił przymiotu strony postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. w tej sprawie, jak i bezzasadne oparcie skarżonej decyzji wyłącznie na motywach zawartych w uzasadnieniu wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] marca 2014 r. sygn. akt [...] oraz błędne uznanie, iż organ administracji związany jest na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. motywami zawartymi w uzasadnieniu prawomocnego wyroku sądu powszechnego, z których ma wynikać, że należące do P. D. nieruchomości w miejscowości Ł. nie zostały przejęte na własność Skarbu Państwa kwestionowanym orzeczeniem PPRN w G. z dnia [...] października 1956 r.

WSA w Warszawie, motywując swoje rozstrzygnięcie, stwierdził, że przedmiotowa sprawa została zainicjowana wnioskiem M. D. z dnia [...] lutego 2014 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia PPRN w G. z dnia [...] października 1956 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych w miejscowości Ł., powiat gorlicki, które to orzeczenie wydane zostało na podstawie powołanych poprzez organy dekretów z 1948 r. i 1949 r. Idąc dalej, Sąd zauważył, że z orzeczenia z dnia [...] października 1956 r. wynika, że

"dotyczy ono gruntów we wsi Ł. o ogólnym obszarze [...] ha wg ogólnego i powierzchniowego oznaczenia tych gruntów, tudzież wg szczegółowego oznaczenia reszty gruntów tej wsi w rejestrze przed regulacją starego stanu posiadania".

Sąd wyjaśnił, że w osnowie kwestionowanego orzeczenia wymieniono w pkt 1 osoby przesiedlone do ZSRR i ich zagrody – [...] osób oraz osoby objęte akcją przesiedlenia na Ziemie Zachodnie z powodu opuszczenia gospodarstwa i przebywania w nieznanym miejscu pobytu oraz ich zagrody – [...] osób. Dalej zauważył, że w pkt [...] orzeczenia uznano, że w gromadzie Ł. przeszły z dniem [...] lipca 1945 r. na własność Państwa "grunty i zagrody uznane w pkt [...] jako należące na prawie własności do osób przesiedlonych do ZSRR", a w pkt 3 orzeczono o przejęciu na podstawie art. 1, 2 i 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. na własność Państwa "grunty i zagrody uznane wyżej o ile one należą na prawie własności do osób wymienionych pod [...] orzeczenia".

W ocenie Sądu I instancji, z orzeczenia kontrolowanego w trybie nadzoru wynika, że zawiera on katalog zamknięty osób, których nieruchomości na jego podstawie zostały przejęte i wśród wymienionych w nim osób nie ma P. D., a orzeczenie to nie wymienia także gruntów należących wówczas do P. D.. Sąd zaznaczył, że "oceny kwestionowanego orzeczenia dokonywał już Sąd Rejonowy w G. w sprawie o sygn. akt [...], który w prawomocnym wyroku z dnia [...] marca 2014 r., uzgadniającym treść księgi wieczystej [...] z rzeczywistym stanem prawnym, w odniesieniu do działek stanowiących uprzednio własność P. D. wpisał w miejsce Skarbu Państwa PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwo Ł. jako właściciela M. D.".

WSA w Warszawie, w ślad za uzasadnieniem wyroku Sądu Rejonowego, zaznaczył, że orzeczenie z dnia [...] października 1956 r. nie stanowiło podstawy do przyjęcia, że prawo własności nieruchomości należących do P. D. przysługiwało Skarbowi Państwa, gdyż zawładnięcie przez Państwo będącymi przedmiotem postępowania nieruchomościami należącymi do poprzedników prawnych powoda stanowiło wykorzystanie władczej pozycji Państwa i zostały one przejęte na rzecz Państwa bez podstawy prawnej. Sąd I instancji wskazał również na to, że "powołanymi wyżej wykazami hipotecznymi były objęte także inne parcele katastralne". W dalszej kolejności Sąd I instancji podniósł, że Sąd Rejonowy uznał za bezpodstawne uznanie, że nieruchomości stanowiące własność P. D. zostały przejęte na mocy orzeczenia PPRN w G. z dnia [...] października 1956 r. nr [...], dlatego że kwestionowane orzeczenie nie wymienia nieruchomości do niego należących.

WSA w Warszawie podzielił w pełni stanowisko organu odwoławczego dotyczące skutków związania treścią art. 365 § 1 k.p.c., w związku z czym uznał, że prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] marca 2014 r. sygn. akt [...] wiąże zarówno WSA w Warszawie, jak i organy orzekające w przedmiotowej sprawie. Sąd przyjął, że zasadnicze znaczenie w niniejszym postępowaniu ma treść kwestionowanego orzeczenia, jak i przywołany wyrok sądu powszechnego. Dodał, że ujawnianie Skarbu Państwa w księgach wieczystych jako właściciela tych nieruchomości na podstawie kwestionowanego orzeczenia pozbawione było podstaw prawnych, co potwierdził Sąd Rejonowy w G. w wyroku z dnia [...] marca 2014 r. W takiej sytuacji Sąd uznał za bezzasadne zarzuty skargi dotyczące braku wzięcia pod uwagę przez organy orzekające treści wpisów zawartych w tych księgach wieczystych, czy innych dokumentów złożonych przez skarżącego, skoro wpisy te dokonywane były bezprawnie. Zdaniem Sądu I instancji, z uwagi na to, że Sąd Rejonowy uznał, iż orzeczenie z dnia [...] października 1956 r. nie wymienia gruntów należących wówczas do P. D., brak jest podstaw do przyjęcia, że prawo własności jego gruntów przeszło na własność Skarbu Państwa na podstawie tego orzeczenia. W konsekwencji Sąd uznał, że organ prawidłowo umorzył postępowanie z wniosku M. D. o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] października 1956 r., zasadnie uznając, że nie przysługuje mu przymiot strony w tym postępowaniu.

W skardze kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie, zaskarżając to orzeczenie w całości, M. D. zarzucił:

1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego w postaci:

a) art. 28 k.p.a poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie tego przepisu na skutek przyjęcia, że skarżący będący następcą prawnym P. D. pozbawionego własności nieruchomości położonej w miejscowości Ł. na podstawie orzeczenia PPRN w G. z dnia [...] października 1956 r. znak [...] nie posiada interesu prawnego i uprawnień strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym stwierdzenia nieważności orzeczenia PPRN w G. z dnia [...] października 1956 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich położonych w miejscowości Ł., w części będącej w dacie przejęcia własnością P. D., gdyż P. D. nie został wymieniony wprost z imienia i nazwiska w orzeczeniu PPRN w G. z dnia [...] października 1956 r. a orzeczenie to zawiera katalog zamknięty osób wymienionych z imienia i nazwiska, których przedmiotowym orzeczeniem pozbawiono własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa,

b) art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie na skutek błędnego przyjęcia, że w niniejszej sprawie zachodziły podstawy do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego, skoro skarżący będący następcą prawnym P. D. jako osoba nieuprawniona domagał się wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia PPRN w G. z dnia [...] października 1956 r. o przejęciu na własność Skarbu państwa nieruchomości ziemskich w miejscowości Ł., w tym należących do jego dziadka – P. D.;

2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy [dotyczy zarzutów lit. a, b, d]:

a) niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w związku z art. 28 k.p.a., w związku z art. 151 p.p.s.a., polegające na nieuzasadnionym oddaleniu skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2016 r., pomimo tego że przedmiotowa decyzja Ministra narusza art. 28 oraz art. 77 i art. 80 k.p.a.,

b) naruszenie art. 1 § 1 i 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych na skutek uchylenia się od kontroli zaskarżonej decyzji i oparcie się wyłącznie na motywach zawartych w uzasadnieniu wyroku Sądu Rejonowego w G. Wydział [...] z dnia [...] marca 2014 r. sygn. akt: [...], z których ma wynikać, że należące do P. D. nieruchomości w miejscowości Ł. nie zostały przejęte na własność Skarbu Państwa kwestionowanym orzeczeniem PPRN w G. z dnia [...] października 1956 r.,

c) naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, a przede wszystkim do zarzutów dotyczących błędnych ustaleń faktycznych dokonanych przez organy administracji publicznej w zakresie tego, że należące do P. D. nieruchomości w miejscowości Ł. zostały przejęte orzeczeniem PPRN w G. z dnia [...] października 1956 r., pomimo tego że nie został on z imienia i nazwiska wymieniony w tym orzeczeniu, co wprost wynika z dowodów z dokumentów przedłożonych do akt sprawy przez skarżącego,

d) uznanie, że sąd administracyjny związany jest na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. motywami zawartymi w uzasadnieniu prawomocnego wyroku sądu powszechnego, z których ma wynikać, że należącego do P. D. nieruchomości w miejscowości Ł. nie zostały przejęte na własność Skarbu Państwa kwestionowanym orzeczeniem PPRN w G. z dnia [...] października 1956 r.

Przy tak sformułowanych zarzutach, umotywowanych i rozwiniętych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania.

W toku postępowania odwoławczego skarżący kasacyjnie zmarł, a w jego miejsce wstąpili następcy prawni w osobach Ł. D., Z. D., J. D. i M. D..

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu, bowiem została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (aktualnie: Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, z późn. zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania. Tego rodzaju okoliczności w tym wypadku nie zachodziły. Postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się zatem wyłącznie do zbadania zasadności zarzutów kasacyjnych przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia, w pierwszej kolejności podkreślić należy, że przedmiotem wniosku M. D. było stwierdzenie nieważności orzeczenia PPRN w G. z dnia [...] października 1956 r. o przejęciu na własność Państwa nieruchomości w miejscowości Ł. w zakresie dotyczącym nieruchomości P. D., którego następcą prawnym był wnioskodawca. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów dekretów z dnia [...] kwietnia 1947 r. oraz z dnia [...] lipca 1949 r., bliżej opisanych w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia.

Następnie trzeba zaznaczyć, że stronami postępowania nadzwyczajnego (nadzorczego) w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1956 r. są co do zasady osoby, do których skierowane zostało to rozstrzygnięcie oraz ich następcy prawni. Ponadto mogą to jednak być również osoby pominięte w postępowaniu zakończonym wydaniem kwestionowanego orzeczenia, jeżeli ich grunty zostały mimo to objęte tym orzeczeniem.

Jak podkreślono w zaskarżonym wyroku, orzeczenie z 1956 r. skierowane było do dwóch grup osób – przesiedlonych do ZSRR oraz na Ziemie Zachodnie, przy czym w pierwszej grupie wymienionych zostało [...] osób, w drugiej [...] – i zagrody tych osób. Zdaniem Sądu I instancji, wskazanie tych osób było enumeratywne, zostały one wymienione z imienia i nazwiska, wedle liczby porządkowej i do każdego nazwiska przypisane była przejmowana zagroda. Wobec tego Sąd uznał, że tylko te osoby, jako strony postępowania zwykłego, mają interes prawny w postępowaniu nadzorczym, jak również ich następcy prawni – i te podmioty mogą domagać się skutecznie wszczęcia i przeprowadzenia postępowania nadzorczego. WSA w Warszawie uznał, że wśród osób, których nieruchomości zostały przejęte orzeczeniem z 1956 r. nie został wymieniony P. D. ani w grupie przesiedlonych do ZSRR, ani na Ziemie Zachodnie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ustalenie, że M. D. nie jest stroną postępowania w rozumieniu art. 157 § 2 k.p.a. w związku z art. 28 k.p.a. Sąd I instancji oparł w istocie na rozstrzygnięciu sądu powszechnego, tj. wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] marca 2014 r. sygn. akt: [...], którym uzgodniona została treść księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. W wyroku tym Sąd Rejonowy zaś uznał, że orzeczenie z dnia [...] października 1956 r. nie wymienia nieruchomości należących do poprzednika prawnego M. D. i nie stanowiło podstawy przejęcia nieruchomości P. D. na rzecz Państwa, gdyż przejęcie to nastąpiło bez podstawy prawnej, a zawładnięcie przez Państwo nieruchomościami będącymi przedmiotem postępowania, należącymi do poprzedników prawnych powoda, stanowiło wykorzystanie władczej pozycji Państwa.

Sąd wojewódzki z treści art. 365 § 1 k.p.c. wywiódł związanie również oceną wyrażoną w wyroku Sądu Rejonowego co do tego, że orzeczenie z 1956 r. nie obejmowało nieruchomości P. D., wobec czego M. D. nie jest stroną postępowania (art. 28 i art. 157 § 2 k.p.a.). Takie bezwarunkowe uznanie przez Sąd braku przymiotu strony postępowania i posiadanie przez skarżącego jedynie interesu faktycznego w stwierdzeniu nieważności orzeczenia uznać należało w warunkach niniejszej sprawy za nieuprawnione, ponieważ jest co najmniej przedwczesne. Do tego rodzaju konkluzji nie mogło bowiem prowadzić powołanie się na związanie treścią orzeczenia sądu powszechnego i motywami tego wyroku. W tym względzie trafny okazał się zarzut pkt 2 lit. d skargi kasacyjnej.

Przepis art. 365 § 1 k.p.c. określa zakres związania innych sądów i organów publicznych orzeczeniem prawomocnym sądu cywilnego. Przepis art. 365 § 1 k.p.c. wyznacza zakres powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), a zatem zakres obowiązku respektowania rozstrzygnięcia sądu powszechnego przez "inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej". Dodać należy, że przepis art. 365 § 1 k.p.c. – stanowiąc o związaniu prawomocnym wyrokiem także innych sądów oraz organów państwowych, a nie tylko stron i sądu, który go wydał – wywiera określone skutki w sferze materialnoprawnej, jest zatem przepisem prawa materialnego, który dotyczy także sądów administracyjnych (tak np. NSA w wyroku z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt II FSK 1175/13, dostępnym w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis ten powinien być zatem stosowany bezpośrednio przez sądy administracyjne, bowiem m.in. tego rodzaju sądy są adresatami normy zawartej w tym przepisie (tak NSA w wyroku z dnia 29 sierpnia 2017 r. sygn. akt II GSK 796/17, dostępnym jw.).

Stwierdzenie, że art. 365 § 1 k.p.c. przypisuje prawomocnemu orzeczeniu sądu moc wiążącą nie tylko wobec stron i sądu, który je wydał, lecz również innych sądów, organów państwowych oraz organów administracji publicznej, a w wypadkach prawem przewidzianych także innych osób, oznacza jedynie tyle, że żaden z wymienionych podmiotów nie może negować faktu istnienia prawomocnego orzeczenia i jego treści, niezależnie od tego, czy był, czy nie był stroną tego postępowania. Jeżeli zaś nie zachodzi tożsamość podmiotowa, to rozstrzygnięcie określonego zagadnienia prawnego w jednej sprawie, nie wyłącza dopuszczalności jego badania i oceny w innej sprawie. Oznacza to, że osoby niebędące stronami, których nie obejmuje rozszerzona prawomocność materialna wcześniejszego wyroku, nie są pozbawione możliwości realizowania przysługującego im prawa we własnej sprawie również wtedy, gdy łączy się to z kwestionowaniem oceny wyrażonej w innej sprawie, w zakresie przesłanek orzekania. Wiąże się to z koniecznością zapewnienia stronie prawa do sądu umożliwiającego właściwą ochronę jej praw (tak NSA w wyroku z dnia 15 maja 2018 r. sygn. akt II FSK 1229/16, dostępnym jw.).

Nie sposób też omawianego związania oceniać bez uwzględnienia przepisu art. 366 k.p.c., zgodnie z którym wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami.

Jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 września 2017 r. sygn. akt V CSK 673/16 (dostępny w bazie Legalis pod nr. 1715314), ustalenia przedmiotowych granic mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia dokonywać należy według przyjętych w art. 366 k.p.c. reguł dotyczących przedmiotowych granic powagi rzeczy osądzonej (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 15 lutego 2007 r. sygn. akt II CSK 452/06, OSNC-ZD 2008/1/20; 16 lipca 2009 r. sygn. akt I CSK 456/08; 23 sierpnia 2012 r. sygn. akt II CSK 740/11). Skorzystanie z odesłania do art. 366 k.p.c. wskazuje, że moc wiążącą, z perspektywy kolejnych postępowań, uzyskują ustalenia dotyczące tego, o czym orzeczono "w związku z podstawą sporu", a więc chodzi o te ustalenia, które wypełniały podstawę sporu i zdecydowały o wydaniu rozstrzygnięcia oznaczonej treści (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2012 r. sygn. akt V CSK 485/11, M. Praw. 2015/2/85). W konsekwencji należy przyjąć, że dla ustalenia zasięgu przedmiotowych granic mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia, jego związek z podstawą sporu jest istotny i oczywisty skoro art. 366 k.p.c. stanowi o podstawie sporu, a nie o podstawie powództwa. Termin "podstawa sporu" nie może przy tym być utożsamiany z podstawą faktyczną i prawną orzeczenia sądowego, gdyż podstawy te wyrażają jedynie motywy takiego a nie innego rozstrzygnięcia i motywy powinny wskazywać jaka jest podstawa sporu. Podstawa faktyczna i prawna rozstrzygnięcia jest niewątpliwie pojęciem szerszym od pojęcia podstawy sporu, zaś sąd, orzekając, musi stwierdzić, na czym polega spór w konkretnej sprawie.

Idąc dalej, należy podkreślić w ślad za Sądem Najwyższym, że moc wiążąca orzeczenia aktualizuje się w innym postępowaniu niż to, w którym orzeczenie zostało wydane, wówczas gdy w tym innym postępowaniu występują te same strony. Zasadą jest bowiem, że wynikające z art. 365 k.p.c. związanie rozstrzygnięciem określonej kwestii w innej sprawie, różniącej się przedmiotem, działa tylko w granicach podmiotowych prawomocności, czyli w sprawie, w której występują te same strony lub osoby objęte prawomocnością rozszerzoną na podstawie przepisu szczególnego. Sytuacja, w której to samo zagadnienie jest inaczej rozstrzygane w różnych sprawach, nie jest oczywiście pożądana, niemniej jednak oznacza to tyle, że sąd rozpoznający sprawę później ma obowiązek szczególnie rozważnego i wnikliwego osądu, uwzględniającego także argumenty, które prowadziły do odmiennych wniosków. Nie uzasadnia to jednak rozszerzania zakresu mocy wiążącej wyroku, za pierwszorzędną bowiem należy uznać zasadę, że swoboda jurysdykcyjna sądu może być ograniczona tylko w wypadkach ściśle określonych ustawą. Autonomia sądu w każdej sprawie obejmuje nie tylko czynienie ustaleń faktycznych na podstawie swobodnej oceny dowodów ale i, co jest nieodzowne dla sprawowania wymiaru sprawiedliwości, wykładnię przepisów.

Podsumowując rozważania prawne w tym względzie, stwierdzić należy, że istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu w rozumieniu art. 365 § 1 k.p.c. wyraża się w tym, że także inne sądy, inne organy państwowe i organy administracji publicznej muszą brać pod uwagę istnienie i treść prawomocnego orzeczenia sądu. Stan związania ograniczony jest zaś co do zasady tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji wyroku. Prawomocne orzeczenie sądu cywilnego pociąga za sobą taką konsekwencję, że nikt nie może negować faktu istnienia orzeczenia i jego określonej treści, bez względu na to, czy był, czy też nie był stroną w postępowaniu, w wyniku którego zostało wydane orzeczenie, które stało się prawomocne (por. wyroki NSA z dnia 15 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 1172/11 i 21 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 1731/12, dostępne jw.).

Odnosząc z kolei treść przywołanych przepisów art. 365 § 1 i art. 366 k.p.c. oraz poglądy judykatury do niniejszej sprawy, trzeba podkreślić, że za wiążące WSA w Warszawie należało niewątpliwie uznać takie materialne skutki wyroku sądu powszechnego, jak aktualne wpisy w księgach wieczystych dotyczące prawa własności spornych nieruchomości przysługującego M. D. (na zasadzie własności lub współwłasności), jak i to, że prawo własności tych nieruchomości szczegółowo określonych w wyroku (sentencji) Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] marca 2014 r. sygn. akt: [...] nie przeszło na Skarb Państwa – PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwo Ł.. Niedopuszczalne było jednakże uznanie, że to treść tego wyroku sądu cywilnego przesądza o tym, iż orzeczenie PPRN w G. z 1956 r. w pozostałym zakresie nie obejmuje nieruchomości poprzednika prawnego M. D., wobec czego nie ma on przymiotu strony uprawniającego go do żądania wszczęcia postępowania nadzorczego w stosunku do orzeczenia z 1956 r.

Sąd I instancji w istocie nie dokonał własnej oceny orzeczenia PPRN w G. z 1956 r., lecz z powołaniem się na moc wiążącą wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] marca 2014 r. wyprowadził kategoryczny wniosek, że orzeczenie z 1956 r. nie obejmuje nieruchomości P. D.. Pominął przy tym, że orzeczenie sądu powszechnego obejmowało tylko część nieruchomości P. D., które miał on utracić na skutek wydania orzeczenia z 1956 r.

Sam skarżący kasacyjnie wskazał zaś szereg nieruchomości wcześniej należących do jego poprzednika prawnego, których aktualnymi właścicielami inne podmioty niż Skarb Państwa (Lasy Państwowe). Organy uznały z kolei, że również pozostałe (nieobjęte powództwem) nieruchomości stanowiące własność P. D. przejęte zostały przez Skarb Państwa bez podstawy prawnej, nawet jeżeli na podstawie tego orzeczenia ujawniono zmiany w zakresie prawa własności tych nieruchomości. Sąd I instancji stwierdził natomiast, że powołanymi w wyroku sądu cywilnego "wykazami hipotecznymi były objęte także inne parcele katastralne", co spowodowało, że Sąd wojewódzki w sposób dorozumiany przyjął, że ustalenia sądu powszechnego obejmowały w istocie wszelkie nieruchomości P. D. położone w gromadzie Ł..

Do takiego wniosku prowadzi stwierdzenie Sądu I instancji, że z uwagi na to, że Sąd Rejonowy uznał, iż orzeczenie z dnia [...] października 1956 r. nie wymienia gruntów należących wówczas do P. D., brak jest podstaw do przyjęcia, że prawo własności jego gruntów przeszło na własność Skarbu Państwa na podstawie tego orzeczenia. To właśnie z tych przyczyn WSA w Warszawie uznał, że organ prawidłowo umorzył postępowanie z wniosku M. D. o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] października 1956 r., uznając, że nie przysługuje mu przymiot strony w tym postępowaniu. Pomimo zatem stwierdzenia, że "zasadnicze znaczenie w niniejszym postępowaniu ma treść orzeczenia kwestionowanego, jak i ww. wyrok sądu powszechnego", Sąd I instancji w sposób niedopuszczalny dał w istocie pierwszeństwo treści uzasadnienia przywołanego wyroku sądu powszechnego przed obowiązkiem wykonania samodzielnej analizy treści orzeczenia z 1956 r. przez organy administracyjne i sąd wojewódzki. Tymczasem bez poczynienia odpowiednio wnikliwej analizy tego orzeczenia, jak i całości materiału procesowego nie było możliwie kategoryczne stwierdzenie, że orzeczenie to w sposób bezwzględny nie obejmuje własności P. D., wobec czego M. D. nie ma interesu prawnego (a co najwyżej faktyczny związany z ubieganiem się o ewentualne odszkodowanie za utraconą przez jego poprzednika prawnego nieruchomość) w żądaniu weryfikacji odrzeczenia z 1956 r. w trybie nadzorczym – w rozumieniu art. 157 § 1 i art. 28 k.p.a.

Zasadny okazał się zatem – pomimo powołania go w ramach procesowej podstawy kasacyjnej, o czym będzie jeszcze mowa w dalszej części niniejszego uzasadnienia – zarzut naruszenia przepisu art. 365 § 1 k.p.c. (zarzut z punktu 2 lit. d skargi kasacyjnej) poprzez nieprawidłowe przyjęcie zakresu, w jakim Sąd I instancji związany był w przedmiotowej sprawie motywami zawartymi w uzasadnieniu prawomocnego wyroku sądu powszechnego. Sąd wojewódzki w swoim rozumieniu tego przepisu pominął bowiem całkowicie treść art. 366 k.p.c. Niemniej jednak Sąd I instancji nie naruszył przepisu ustrojowego, tj. art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (aktualnie: Dz.U. z 2018 r., poz. 2107). Sąd wojewódzki nie uchylił się od wykonania kontroli zaskarżonej decyzji Ministra, lecz uczynił to wadliwie, bo z naruszeniem wyżej powołanych przepisów procedury cywilnej. Uchybienia w tym względzie można było ewentualnie kwalifikować również jako naruszenie przepisów art. 133 § 1 (względnie art. 134 § 1) i art. 3 § 1 p.p.s.a., jednakże nie zostały one powołane w podstawach skargi kasacyjnej, stąd też Naczelny Sąd Administracyjny nie był uprawniany do badania prawidłowości zaskarżonego wyroku z tej perspektywy. Z tych przyczyn niezasadny był zarzut określony w punkcie 2 lit. b skargi kasacyjnej.

Odnosząc się syntetycznie do pozostałych zarzutów powołanych w ramach przytoczonych podstaw kasacyjnych, należy przedstawić poniższe wyjaśnienie. Przepis art. 28 k.p.a. ma charakter mieszany (procesowy i materialny – por. np. stanowisko wyrażone w wyrokach NSA z dnia: 23 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OSK 2516/11; 9 marca 2007 r. sygn. akt I OSK 542/06; 20 września 2006 r. sygn. akt I OSK 1223/05; 26 października 2004 r. sygn. akt OSK 770/04 – orzeczenia dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), zatem mógł zostać powołany w ramach podstawy z art. 174 pkt 1 p.p.s.a., z kolei przepis art. 105 § 1 k.p.a. takiego charakteru nie ma, jednakże w istocie obydwa zarzuty zostały wzajemnie powiązane przez autora skargi kasacyjnej, wobec tego łączne ich przedstawienie w ramach tej samej podstawy nie stanowiło błędu uniemożliwiającego rozpatrzenie tak określonych zarzutów. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny, rozpatrując te zarzuty, miał w tym względzie na uwadze zasadę falsa demonstratio non nocet oraz uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09 (dostępna jw.), wobec czego uznał, że ewentualne błędy w określeniu charakteru danego przepisu, czy też sfomułowanie określonego zarzutu w ramach nieprawidłowo wskazanej podstawy kasacyjnej nie mogło mieć wpływu na skuteczność powołanego zarzutu. Z tych też powodów Sąd kasacyjny rozpoznał i uznał zasadność zarzutu dotyczącego naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 365 § 1 k.p.c.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji nie naruszył przepisu art. 28 k.p.a. w sposób określony w zarzucie pkt 1 lit. a skargi kasacyjnej. Sąd wojewódzki przedstawił prawidłową wykładnię tego przepisu, jak również trafnie zauważył, że legitymację do żądania wszczęcia postępowania ma podmiot, który twierdzi, że decyzja wadliwa dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązku (art. 28 k.p.a.), a stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jest nie tylko strona postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji. Sądowi I instancji przypisać należało w tym względzie "jedynie" niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 28 k.p.a. Sąd naruszenie to popełnił przy ocenie treści kwestionowanego orzeczenia PPRN w G. z dnia [...] października 1956 r., w wyniku nieuprawnionego oparcia się na poglądach Sądu Rejonowego w G. w znacznie szerszym zakresie niż wynikało to ze związania treścią sentencji wyroku na gruncie treści art. 365 § 1 i art. 366 k.p.c. Nawiasem mówiąc, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozważania sądu powszechnego wykroczyły poza granice sprawy cywilnej w przedmiocie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, w której stronami o spornych interesach byli skarżący kasacyjnie i Skarb Państwa, a nie wszyscy aktualni właściciele nieruchomości, którzy mieli następnie nabyć własność nieruchomości P. D. bezprawnie przejętych przez Państwo na podstawie przedmiotowego orzeczenia z 1956 r.

Ponadto trzeba zaznaczyć, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów art. 105 § 1 oraz art. 77 [w tym wypadku nie ulega wątpliwości, że chodzi o § 1 tego przepisu] i art. 80 k.p.a. (zarzuty sformułowane w punktach 1 lit. b i 2 lit. a skargi kasacyjnej). Do zastosowania w sprawie pierwszego z tych przepisów i umorzenia postępowania administracyjnego doszło w sytuacji, w której nie został wyczerpująco rozpatrzony cały zebrany materiał dowodowy. Co więcej, wobec nieuprawnionego co do swojego zakresu (z przekroczeniem granic związania określonych w art. 365 § 1 i art. 366 k.p.c.) oparcia się na stanowisku wyrażonym w wyroku sądu powszechnego – nie sposób było przyjąć, że organy administracji na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceniły, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Dotyczyło to najistotniejszej kwestii, jaką jest ustalenie, czy orzeczenie z 1956 r. obejmowało również należące do P. D. nieruchomości w gromadzie Ł., pomimo niewskazania w tym orzeczeniu konkretnych gruntów ani niewymienienia z imienia i nazwiska poprzednika prawnego M. D. W konsekwencji miało miejsce również naruszenie przepisu wynikowego w postaci art. 151 p.p.s.a., skoro Sąd I instancji niewątpliwie co najmniej przedwcześnie uznał, że skarga M. D. podlega oddaleniu. Z tych samych powodów należało jednakże stwierdzić, że zarzut naruszenia art. 145 § 1 lit. a i lit. c p.p.s.a., skonstruowany w punkcie 2 lit. a skargi kasacyjnej na zasadzie negatywu (poprzez ich niezastosowanie) względem zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a., nie został odpowiednio umotywowany, zaś stan sprawy nie pozwalał na jednoznaczne uznanie, że jedynym trafnym rozstrzygnięciem w niniejszej sprawie byłoby zastosowanie tych przepisów.

Sąd wojewódzki nie naruszył również przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. (zarzut określony w punkcie 2 lit. c), bowiem uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawierało wszystkie wymagane prawem elementy, a przedstawione w nim stanowisko pozwalało na kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku.

Na koniec Sąd kasacyjny wyjaśnia, że przy rozstrzyganiu sprawy nie był związany wcześniej wydanym przez inny skład Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrokiem z dnia 16 marca 2018 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1075/16. Wyrok ten dotoczył wprawdzie sprawy, której przedmiotem również było stwierdzenie nieważności orzeczenia PPRN z dnia [...] października 1956 r. znak [...], jednak w sposób oczywisty nie mógł stanowić precedensu w rozstrzygnięciu niniejszej sprawy, a jedynie oddziaływać ewentualnie trafnością swojej argumentacji, której Sąd kasacyjny w niniejszym składzie jednakże nie podzielił. Dodać należy, że przywołany wyrok dotyczył innych nieruchomości (należących do innego podmiotu), objętych również innym wyrokiem sądu powszechnego.

Wobec powyższego w sprawie wciąż otwarta pozostaje kwestia, czy z żądaniem wszczęcia postępowania nadzwyczajnego wystąpił podmiot uprawniony, tj. strona postępowania, jak tego wymagają przepisy art. 157 § 2 i art. 28 k.p.a. Z tych przyczyn zdecydowanie przedwczesne było przyjęcie przez Sąd I instancji braku spełnienia przesłanek podmiotowych do prowadzenia postępowania nadzorczego z wniosku M. D. (aktualnie jego następców prawnych) względem orzeczenia PPRN w G. z dnia [...] października 1956 r. i w konsekwencji uznanie, że z uwagi na tego rodzaju okoliczność nie mogło ono być dalej prowadzone i jako bezprzedmiotowe podlegało umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił w całości zaskarżony wyrok WSA w Warszawie i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

W toku ponownego rozpatrywania sprawy Sąd I instancji uwzględni rozważania prawne poczynione w niniejszej sprawie. W szczególności, przyjmując prawidłowo granice związania prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] marca 2014 r. sygn. akt: [...], dokona pełnej kontroli zaskarżonej decyzji Ministra, wystrzegając się braków, które miały miejsce w zakwestionowanym kasacyjnie wyroku. W szczególności dla oceny zasadności umorzenia postępowania nadzorczego (szczególnego) na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jeszcze raz zbada treść poddanego kontroli w postępowaniu nadzorczym orzeczenia PPRN w G. z dnia [...] października 1956 r. w kontekście materiału procesowego zgromadzonego w aktach sprawy. Następnie rozstrzygnie, czy zasadnie organy administracyjne przyjęły, że orzeczenie to nie obejmuje nieruchomości należących pierwotnie do P. D., którego następcą prawnym był M. D., na którego wniosek prowadzono postępowanie nadzorcze względem orzeczenia z 1956 r.

W tym celu Sąd I instancji szczegółowo odniesie się przede wszystkim do samej treści kwestionowanego w trybie nadzorczym orzeczenia z 1956 r. i dokładnie wyjaśni, czy w kontekście treści osnowy tego orzeczenia i jego uzasadnienia istotnie zawiera ono katalog zamknięty osób, których nieruchomości zostały przejęte. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że wnikliwego przedstawienia wymagać będzie m.in. wyjaśnienie, jak Sąd I instancji rozumie treść punktu [...] orzeczenia, który wskazuje "grunty o ogólnym obszarze [...] ha wg ogólnego i powierzchniowego oznaczenia tych gruntów", jak i zagrody określonych osób – ze wskazaniem rodzaju ich zabudowy – w kontekście treści punktów [...] i [...] tego orzeczenia, a także uzasadnienia orzeczenia.

W szczególności przesądzić należy czy możliwa jest taka interpretacja treści orzeczenia, że wśród "gruntów o ogólnym obszarze [...] ha" są nieruchomości stanowiące własność innych osób aniżeli wymienione z imienia i nazwiska w pkt. [...] orzeczenia. Powyższa wątpliwość wynika z tego, że wszystkie nazwiska zdają się być przypisane do "opuszczonych zagród" a nie "gruntów". Możliwą zdaje się być sytuacja, że wśród [...] ha przejętych "gruntów" są takie, na których nie było zagród i należały do innych osób aniżeli wymienione w orzeczeniu z imienia i nazwiska. Wniosek taki może wypływać z pkt. [...] orzeczenia, w którym jest mowa o przejęciu "gruntów i zagród", nadto z końcowej części uzasadnienia orzeczenia, w której wskazano, że orzeczenie dotyczy między innymi "gruntów bez konkretnego oznaczenia stosunków dotyczących każdej parceli z osobna, a ogólnie wg. powierzchni należy do osób przesiedlonych (...) niezamieszkałych w gromadzie".

Innymi słowy, ocenie podlegać musi to, czy mimo że orzeczenie to nie wymienia konkretnie wskazanych gruntów P. D., to w istocie ich nie obejmuje, jak podnosi skarżący kasacyjnie. Sąd I instancji ponadto ponownie przedstawi kwestie treści wpisów zawartych w księgach wieczystych dotyczących nieruchomości P. D., czy innych dokumentów złożonych przez skarżącego, których dokonano na podstawie kwestionowanego orzeczenia PPRN w G. z 1956 r.

Dopiero w takich warunkach Sąd I instancji będzie mógł rozstrzygnąć, czy z faktu, że wśród osób wymienionych w punkcie [...] tego orzeczenia nie ma P. D., w sytuacji gdy orzeczenie to nie wymienia również gruntów należących wówczas do P. D., należy wywieść taki wniosek, jaki zaprezentowały organy administracyjne, a w ślad za nimi Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, tj. co do podstaw umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Sąd wojewódzki powstrzyma się przy tym od powielenia tych wszystkich ocen wyrażonych przez Sąd Rejonowy w G. wyroku z dnia [...] marca 2014 r. w sprawie o sygn. akt [...], które przekraczają zakres związania sądu administracyjnego prawomocnym orzeczeniem sądu cywilnego.

O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął w punkcie [...] sentencji (orzeczenie sprostowane postanowieniem z dnia [...] marca 2019 r.) na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 209 oraz art. 205 § 2 w zw. z art. 207 § 1 p.p.s.a.