Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1567/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 par. 4, art. 151 w zw z art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Łuczaj Sędziowie sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz sędzia del. WSA Jerzy Bortkiewicz /spr./ Protokolant starszy inspektor sądowy Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej D.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 2882/13 w sprawie ze skargi D.K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

U Z A S A D N I E N I E:

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 27 lutego 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 2882/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę D. K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania.

Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

Decyzją z [...] września 2013 r. Prezydent [...] orzekł o wymeldowaniu skarżącej z budynku przy ulicy [...] w [...].

W odwołaniu od tej decyzji, skarżąca wywodziła, że od 25 lat zamieszkuje w tym domu, który jest jej domem rodzinnym, jest z nim związana emocjonalnie. Okolicznością, która zdecydowała o tym, iż skarżąca obecnie w nim nie przebywa był konflikt rodzinny, co świadczy o tym, że opuszczenie domu nie miało charakteru dobrowolnego, trwałego i oczywistego, co uzasadniać powinno odmowę wymeldowania.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2013 r. Wojewoda Mazowiecki, utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną.

Organ ustalił na podstawie zeznań m.in. świadków: wnioskującego o wymeldowanie J.J. oraz H.G., M.K. – współwłaścicielek nieruchomości przy ulicy [...] w [...], że skarżąca od wielu lat nie mieszka w miejscu swego stałego zameldowania. Jej centrum życiowe mieści się w domu przy ulicy [...] w [...]. Dom ten wybudowali rodzice skarżącej. Skarżąca opuściła ten lokal i nie podjęła żadnych starań żeby do niego powrócić. Dlatego spełniona została przesłanka do wymeldowania, o jakiej mowa w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006r, nr 139, poz. 993 ze zm.), zwaną dalej: "u.e.l.d.o.." Organ uznał, że wskazywana przez pełnomocnika skarżącej, jako powód do opuszczenia lokalu, okoliczność związana z konfliktem skarżącej z pozostałymi współwłaścicielami, nie może być podstawą do odmowy wymeldowania. Skarżąca dobrowolnie się wyprowadziła, nie podjęła w stosownym czasie działań mających na celu ochrony swych praw do budynku. Takim działaniem nie jest toczące się przed Sądem Rejonowym dla [...] postępowanie zmierzające do uchylenia postanowienia o stwierdzeniu praw do spadku po zmarłej M.K. Zdaniem organu, skarżąca świadomie, dobrowolnie i trwale opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i w związku z tym nie jest możliwe jej dalsze zameldowanie w tym domu.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca wskazała, że organ nieprawidłowo uznał, że zostały spełnione przesłanki do jej wymeldowania, ponieważ posiada w tym domu od urodzenia zameldowanie na pobyt stały, jej związana z tą nieruchomością jako domem rodzinnym i odczuwa do niego więź emocjonalną. Przebywanie w tym domu uniemożliwiają jej osoby obecnie tam zamieszkałe. Skarżąca wielokrotnie próbowała wejść na posesję jednakże bezskuteczne, ponieważ bez jej zgody zostały wymienione zamki do bramy i furtki, co świadczy o braku dobrowolności, jako przesłanki do wymeldowania. Chcąc uniknąć dalszych sporów skarżąca nie podjęła działań w celu umożliwienia dalszego zamieszkiwania. W ocenie skarżącej organ wadliwie uznał, że skarżąca miała zamiar trwałego opuszczenia lokalu, podczas gdy skarżąca takiego zamiaru nie miała i nie ma. Decyzja o opuszczeniu lokalu spowodowana została czynnikami zewnętrznymi i niezależnymi od skarżącej.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o oddalenie skargi.

Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że podstawą prawną do wydania zaskarżonej decyzji był przepis art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o., zgodnie z którym, organ ma obowiązek z urzędu lub na wniosek strony orzec o wymeldowaniu osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania. Za pobyt stały uważa się zamieszkiwanie z zamiarem stałego pobytu tj. z wolą koncentracji w danym miejscu swych spraw życiowych. Z kolei opuszczenie lokalu związane jest z zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i skoncentrowaniem swych spraw życiowych w innym miejscu. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 cyt. ustawy).

Jak wskazał Sąd I instancji, w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona wtedy, gdy opuszczenie ma charakter trwały i jest dobrowolne. O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić tylko wtedy, gdy dana osoba fizyczna nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe. Rezygnacja z przebywania w lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale również w sposób dorozumiany - poprzez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Jak wskazał Sąd I instancji, za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu przyjmuje się także sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. (por. m. in. wyrok NSA z dnia 12.04.2001 r., sygn. akt V SA 3078/00). Sąd stwierdził, że bierność w dochodzeniu swych praw związanych z powrotem do miejscem dotychczasowego pobytu, jest równoznaczna z uznaniem, że dana osoba podjęła dobrowolną decyzję o wyborze innego miejsca zamieszkania.

W ocenie Sądu, sytuacja taka miała miejsce w rozpatrywanej sprawie. Skarżąca, nie skorzystała bowiem z możliwości wniesienia powództwa posesoryjnego, którego to faktu nie zakwestionowała. Same osobiste próby w wejściu na posesję nie są tożsame z podjęciem działań prawnych w celu umożliwienia powrotu do domu.

Sąd stwierdził, że jak wynika z twierdzeń samej skarżącej, które w tym zakresie znajdują potwierdzenie w zeznaniach świadków: J.J., H.G. czy M.K., skarżąca od kilku lat nie mieszka w domu przy ulicy [...] w [...] i nie podjęła kroków prawnych w celu powrotu do miejsca jej dotychczasowego zameldowania.

Organy uznały zatem prawidłowo, że opuszczenie przez skarżącą tego domu, skoncentrowanie spraw życiowych w innym miejscu, przy ulicy [...] w [...] i nie podjęcie stosownych kroków prawnych aby do domu powrócić świadczą o tym, że opuszczenie dotychczasowego miejsca zameldowania miało charakter dobrowolny i trwały. Czyni to niezasadnym zarzut, że organ nie zbadał czy ustał rzeczywisty zamiar zamieszkiwania w danym lokalu w sposób trwały. Organ zasadnie przyjął, że brak aktywności w zakresie przywrócenia posiadania domu w którym niewątpliwie skarżąca była zameldowana, uzasadnia twierdzenie, że jej decyzja co do chęci tam zamieszkiwania jest negatywna (nie ma woli dalszego zamieszkiwania w tym domu).

W ocenie Sądu I instancji, organy w sposób rzetelny i pełny zebrały materiał dowodowy i na jego podstawie prawidłowo uznały, że skarżąca spełnia warunki do jej wymeldowania.

Jak podkreślił Sąd I instancji, bez żadnego znaczenia w tej sprawie jest toczące się postępowanie sądowe w przedmiocie wzruszenia postanowienia spadkowego, ponieważ nawet gdyby do tego doszło, to mogłoby co najwyżej w innych sposób ukształtować krąg właścicieli spornej nieruchomości. To jednak pozostaje bez żadnego wpływu na ocenę przesłanek do wymeldowania.

Sama, deklarowana przez skarżącą wola powrotu do rodzinnego domu i związek emocjonalny z nim, nie ma przesądzającego znaczenia przy ocenie spełnienia przesłanek z art. 15 u.e.l.d.o., skoro nie towarzyszy tej woli rzeczywisty zamiar powrotu do domu.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D.U. z 2012 r. poz. 270), zwaną dalej: "p.p.s.a.", oddalił skargę.

Skarżąca wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości, domagając się jego uchylenia w całości oraz zasądzenia na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania:

1/ tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez przyjęcie stanu faktycznego ustalonego przez organ bez wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i bez jego właściwej oceny, co miało istotny wypływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy i w konsekwencji doprowadziło do oddalenia skargi,

2/ tj. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ przepisu art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o., polegającego na przyjęciu, iż skarżąca spełniła warunki do jej wymeldowania z pobytu stałego, tj., że opuszczenie przez nią dotychczasowego miejsca zameldowania miało charakter dobrowolny i trwały, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd błędnie przyjął, że opuszczenie przez skarżącą domu przy ulicy [...], wypełniało cechy dobrowolności i trwałości, bowiem brak aktywności w zakresie przywrócenia posiadania domu, w którym skarżąca była niewątpliwie zameldowana, uzasadnia twierdzenie, że jej decyzja, co do chęci tam zamieszkiwania jest negatywne.

Przytoczono wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 maja 2013 roku, sygn. akt II SA/Rz 281/13, w którym stwierdzono, że "przez opuszczenie lokalu rozumie się fizyczne nieprzebywanie w nim połączone z zamiarem opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i skoncentrowanie swoich interesów osobistych i majątkowych w nowym miejscu. Opuszczenie lokalu musi być oczywiste i trwałe". Powołano też wyrok WSA w Białymstoku z dnia 16 kwietnia 2013 roku II SA/Bk 53/13, w którym stwierdzono, że przy ocenie zamiaru stałego miejsca zameldowania należy uwzględniać wszystkie okoliczności danej sprawy.

Nie zgodzono się z oceną dokonaną przez Sad I instancji, że organy w sposób rzetelny i pełny zebrały materiał dowodowy, a także iż na jego podstawie prawidłowo przyjęto, że skarżąca spełnia przesłanki do jej wymeldowania. Doszło tym samym do naruszenia przez Sąd przepisów postępowania, tj. art. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ przepisu art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o..

Wywodzono, że skarżąca nie opuściła przedmiotowej nieruchomości dobrowolnie, bowiem główną i bezpośrednią przyczyna opuszczenia domu przy ulicy [...] był trwający konflikt rodzinny, który wręcz zmusił skarżąca do podjęcia tak skrajnej decyzji. Okoliczność ta potwierdzona została zebranym w sprawie materiałem dowodowym, ale poddana została niewłaściwej ocenie, co w konsekwencji zaważyło na rozstrzygnięciu przedmiotowej sprawy. Przebywanie, a tym bardziej powrót skarżącej do domu rodzinnego, w którym wciąż chciałaby zamieszkiwać, skutecznie uniemożliwiają osoby zamieszkujące przedmiotową nieruchomość. Wymiana zamków od bramy i furtki świadczy o tym, że skarżąca została fizycznie pozbawiona możliwości korzystania z lokalu, co przesądza o braku dobrowolności, jako przesłanki wymeldowania (przytoczono wyrok WSA w Poznaniu z dnia 27 października 2011 roku, sygn. akt II SA/Ke 529/11). Wyjaśniono, że konflikt z rodziną J.J., która zamieszkuje nieruchomość skutecznie uniemożliwia skarżącej przebywanie w tym miejscu. Skarżąca chcąc uniknąć dalszych sporów i nieporozumień rodzinnych nie skorzystała ze środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, co nie może być uznawane, jako brak aktywności w zakresie przywrócenia posiadania domu, a tym samym brak chęci do zamieszkiwania w nim.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych, naruszenia przepisów postępowania ( podstawa kasacyjna z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), będąc związany granicami skargi kasacyjnej.

Nie okazał się zasadny zarzut naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Powołany przepis określa elementy, z jakich powinno składać się uzasadnienie orzeczenia. Jest więc przepisem o charakterze formalnym. O jego naruszeniu można mówić przede wszystkim wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia jednego z ustawowych, wyżej wymienionych warunków. Na gruncie uchwały NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 9/09 (publik. ONSAiWSA 2010/3/39) przyjmuje się, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną tylko wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera stanowiska, co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Ponadto, aby zarzut taki mógł stanowić samodzielną podstawę skargi kasacyjnej, wskazana wada uzasadnienia musi być na tyle istotna, że może to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (por. wyroki NSA z dnia 28 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1605/09; z dnia 13 października 2010 r., sygn. akt II FSK 1479/09, publik. CBOSA). Oznacza to, że orzeczenie sądu pierwszej instancji nie będzie się poddawało takiej kontroli w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one, co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego orzeczenia sądu (por. wyroki NSA z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 986/09; z dnia 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13, publik. CBOSA). Tymczasem uzasadnienie Sądu I instancji, spełnia wszystkie wskazane wyżej wymogi formalne i wyjaśnia z jakich względów uznano, że zaszły przesłanki do wymeldowania skarżącej. W szczególności Sąd I instancji podzielił stanowisko organów, że opuszczenie przez skarżącą miejsca zameldowania i skoncentrowanie spraw życiowych w innym miejscu, przy ulicy Słotnej 44 w Warszawie i nie podjęcie stosownych kroków prawnych aby do miejsca zameldowania powrócić, świadczą o tym, że opuszczenie dotychczasowego miejsca zameldowania miało charakter dobrowolny i trwały. W tych warunkach przedstawiony zarzut nie mógł odnieść skutku, tym bardziej, że wytykając Sądowi I instancji brak wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, jak i brak jego właściwej oceny, nie wskazano, jakich to okoliczności Sąd ten nie rozpatrzył i jakich okoliczności sprawy nie poddał właściwej ocenie, co uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odnieść się merytorycznie do wskazanych wytyków. Podniesione natomiast w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywody w ramach omawianego zarzutu, co do innej oceny znaczenia faktu braku aktywności skarżącej w zakresie przywrócenia posiadania domu, wykraczają w istocie poza wskazany w podstawie skargi kasacyjnej zarzut naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a., albowiem dotyczą naruszenia prawa materialnego w postaci przepisu art. art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o., do którego nawiązuje drugi podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) - brak przytoczenia aktu prawnego - poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ przepisu art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. Jakkolwiek autor skargi kasacyjnej w redakcji podstawy kasacyjnej nie wskazał nazwy aktu prawnego zawierającego naruszone - jego zdaniem - przepisy, to jednak w świetle rozważań jej uzasadnienia, należy uznać, że zarzut dotyczy wskazanych norm p.p.s.a. Omawiany zarzut wskazuje, iż nie zachodziły podstawy do oddalenia skargi z uwagi na naruszenie przez organ normy art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzut ten nie jest uprawniony. Zgodnie z treścią obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji art. 15 ust. 1 u.e.l.d.o., skarżąca, opuszczając miejsce pobytu stałego, trwającego ponad 3 miesiące była obowiązana wymeldować się w organie gminy właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W sprawie okolicznością niewątpliwą i wskazaną przez samą skarżącą było, że od wielu lat zamieszkuje przy ulicy [...] w [...], a więc pod innym adresem, niż adres zameldowania (ulica [...] w [...]), a od dwóch lat od śmierci M.K., zmarłej w dniu [...] marca 2010 r., w miejscu zameldowania bywała rzadko. W tej sytuacji zasadnie Sąd I instancji przyjął, że ustalenie przez organ administracji, iż opuszczenie przez skarżącą dotychczasowego miejsca pobytu na okres ponad 3 miesięcy stanowiło wystarczającą podstawę do wymeldowania, bez względu na to, na ile lat nieobecności strony ponad wskazany przez nią okres wskazywali świadkowie.

Należy zauważyć, że z brzmienia art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o., nie wynika, by organ musiał dokonywać ustaleń w kwestii dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu przez osobę, wobec której wszczęto postępowanie o wymeldowanie, tym bardziej zresztą w sytuacji, kiedy nie skorzystała ona we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie mogłoby doprowadzić do uznania zarzucanych przez nią i skierowanych przeciwko niej działań dysponenta lokalu za bezprawne.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za niezasadne i na mocy art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.