Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 864/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-08-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 134 par. 1,  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c,  art. 170,  art. 171
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 106a ust. 1,2,3
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 162 par. 1  pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie: Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant referent stażysta Beata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi D. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2015 r. r. nr [...]


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania D. Z., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] stwierdzającą wygaśnięcie decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...]lutego 2014 r. w przedmiocie przyznania zasiłku celowego na leki.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że w dniu [...] lutego 2014 r. Wójt Gminy [...] decyzją nr [..] przyznał D. Z. w miesiącu lutym 2014 r. zasiłek celowy w kwocie 50 zł, przeznaczony na leki. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2014 r. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 września 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1364/14 oddalił skargę D. Z. na decyzję organu II instancji. W tej sytuacji Wójt Gminy [...] poinformował D. Z. o terminie wypłaty przyznanego świadczenia. Skarżąca, nadal nie zgadzając się z wysokością przyznanej pomocy, pismem z dnia 2 grudnia 2014 r. oświadczyła, że nie odbierze przyznanego zasiłku w kwocie 50 zł. W związku z powyższym organ I instancji wyznaczył nowy termin wypłaty zasiłku. Również i tym razem skarżąca pismem z dnia 27 stycznia 2015 r. oświadczyła, że nie odbierze świadczenia z pomocy społecznej.

Mając na uwadze, że skarżąca nie podjęła przyznanego jej zasiłku celowego na leki, w dniu 3 lutego 2015 r. Wójt Gminy [...] na podstawie art. 162 § 1 ust. 1 i § 3 kpa oraz art. 106a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wszczął postępowanie administracyjne w sprawie wygaśnięcia decyzji tego organu z dnia [...] lutego 2014 r. w przedmiocie przyznania zasiłku celowego na leki. Pismem z dnia 10 lutego 2015 r. D. Z. oświadczyła, że nie odbierze przyznanego jej zasiłku, ponieważ nie zgadza się z rozstrzygnięciem, jakie wydał w jej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (wyrok z dnia 10 września 2014 r., sygn. I SA/Wa 1364/14).

W tej sytuacji Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] stwierdził wygaśnięcie decyzji z dnia [...] lutego 2014 r. w przedmiocie przyznania zasiłku celowego na leki. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że skarżąca nie podjęła przyznanego jej świadczenia pieniężnego i oświadczyła, że nie ma zamiaru go odebrać, a zatem w ocenie organu I instancji spełnione zostały przesłanki z art. 106a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz art. 162 § 1 ust. 1 i § 3 kpa.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, D. Z. złożyła odwołanie, w którym przedstawiła swoją sytuacje rodzinną i finansową oraz dotychczasowy przebieg postępowania. Skarżąca ponownie podkreśliła, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem, jakie wydały w jej sprawie organy oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując odwołanie stwierdziło, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy podzielił argumentację organu I instancji i stwierdził, że wobec sprzeciwu D. Z. co do realizacji przyznanego jej prawa do zasiłku celowego – decyzja organu I instancji ustalająca to prawo stała się bezprzedmiotowa z przyczyn faktycznych i musi nastąpić jej wygaśnięcie. Ponadto Kolegium stwierdziło, że wobec prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1364/14 nie istnieją prawem przewidziane sposoby, aby można było na nowo rozpatrzyć sprawę przyznania D. Z. zasiłku celowego na leki z jej wniosku z dnia 8 kwietnia 2013 r. Organ II instancji wskazał, że skarżąca, będąc nadal zainteresowana otrzymaniem pomocy społecznej, może wystąpić ze stosownym wnioskiem, lecz już w odrębnym postępowaniu. Mając powyższe na uwadze, organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła D. Z.. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że w jej ocenie od 2009 r. żadna decyzja Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej nie była wydana zgodnie z prawem. Organ nie sporządzał protokołów z dokumentów składanych przez stronę w toku postępowania, a przy wydawaniu decyzji niewłaściwie ustalił jej dochód. Skarżąca podniosła również, że jest chora i niezdolna do pracy a obecnie toczy się przed Sądem Apelacyjnym postępowanie w sprawie o przyznanie jej prawa do świadczeń z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione.

Przede wszystkim podkreślić należy, że prawidłowość decyzji Wójta Gminy [...] oraz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie przyznania skarżącej zasiłku celowego na leki w wysokości 50 zł została ostatecznie przesądzona prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 10 września 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1364/14. Zgodnie z treścią art. 170 i art. 171 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Nadto wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, co wykluczająca ponowne rozstrzygnięcie tej samej sprawy. Zasadnie zatem Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło w zaskarżonej decyzji, że "nie istnieją prawem przewidziane sposoby, aby można było na nowo rozpatrzyć sprawę przyznania D. Z. zasiłku celowego na leki z jej wniosku z dnia 8 kwietnia 2013 r."

Jednakże w ocenie Sądu, wydając zaskarżone decyzje, organy orzekające błędnie zastosowały przepisy art. 106a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. z 2015 r. Dz. U. poz. 163, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydaniu decyzji). Zgodnie z tą regulacją, jeżeli osoba uprawniona nie podejmuje świadczeń pieniężnych przez dwa kolejne miesiące kalendarzowe, wstrzymuje się wypłatę tych świadczeń oraz wszczyna postępowanie wyjaśniające w celu sprawdzenia przyczyn nieodbierania świadczeń (ust. 1). W przypadku udzielenia przez osobę niepodejmującą świadczeń pieniężnych wyjaśnień dotyczących przyczyny nieodbierania świadczeń wypłaca się jej świadczenia za okres wstrzymania wypłaty świadczeń, jeżeli osoba spełnia warunki określone w ustawie (ust. 2). W przypadku, gdy z osobą, o której mowa w ust. 1 tego przepisu, nie można przeprowadzić rodzinnego wywiadu środowiskowego i mimo prawidłowo dostarczonego wezwania do stawienia się w ośrodku pomocy społecznej celem złożenia wyjaśnień osoba nie stawiła się w wyznaczonym terminie, stwierdza się, w drodze decyzji administracyjnej, wygaśnięcie decyzji przyznającej świadczenie (ust. 3).

Przywołany wyżej przepis art. 106a ust. 3 ustawy o pomocy społecznej przewiduje możliwość wydania decyzji stwierdzającej wygaśnięcie decyzji przyznającej świadczenia, jednakże dopiero wówczas, gdy łącznie wystąpią dwie wymienione w tym przepisie sytuacje, to jest:

- nie można przeprowadzić rodzinnego wywiadu środowiskowego i

- mimo prawidłowo dostarczonego wezwania do stawienia się w ośrodku pomocy społecznej celem złożenia wyjaśnień strona nie stawiła się w wyznaczonym terminie.

Brak w stanie faktycznym sprawy choćby jednego z tak określonych kumulatywnych wymogów o charakterze proceduralnym wyłącza zatem zaistnienie podstawy do wydania decyzji, o której mowa w art. 106a ust. 3 ustawy. W rozpatrywanej sprawie organ nie próbował przeprowadzić wywiadu środowiskowego, któremu skarżąca by się sprzeciwiała, a ponadto skarżąca na wezwanie organu pismem z dnia 2 grudnia 2014 r. oraz z dnia 27 stycznia 2015 r. oświadczyła, że nie odbierze przyznanego zasiłku w kwocie 50 zł. Złożyła zatem wyjaśnienia o których mowa w art. 106a ustawy o pomocy społecznej. Zważywszy, że norma art. 106a ust. 3 ustawy o pomocy społecznej stanowi wyjątek od zasady wypłaty przyznanego decyzją świadczenia oraz mając na względzie negatywny dla strony skutek w postaci stwierdzenia wygaśnięcia decyzji przyznającej świadczenie z zakresu pomocy społecznej, przepis ten zdaniem Sądu musi być stosowany ściśle. Raz jeszcze podkreślić zatem należy, że decyzja stwierdzająca wygaśnięcie decyzji przyznającej świadczenie może być wydana tylko przy zachowaniu określonych w art. 106a ust. 3 ustawy wymogów proceduralnych, które w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione.

Nadto wątpliwa jest w ogóle w rozpatrywanej sprawie możliwość zastosowania omówionej procedury, która w ocenie Sądu przewidziana jest jedynie do świadczeń okresowych (powtarzalnych), realizowanych przez minimum dwa miesiące, nie zaś do świadczenia jednorazowego, jakim jest zasiłek celowy. Pogląd ten Sąd sformułował w oparciu o analizę treści art. 106a ustawy o pomocy społecznej, w której ustawodawca posłużył się w ust. 1 pojęciem "nie podejmuje świadczeń pieniężnych przez dwa kolejne miesiące kalendarzowe" nie zaś "świadczenia pieniężnego", które ze swej natury jest wypłacane raz. Oznacza to, że niniejszy przepis ma zastosowanie wyłącznie do świadczeń pieniężnych periodycznych. Ponieważ wypłaca się je w odstępach miesięcznych, przepis znajdzie zastosowanie w sytuacji, w której świadczeniobiorca nie pobrał pomocy w 2 kolejnych miesiącach. Niepodejmowanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej przez 2 kolejne miesiące powoduje wstrzymanie wypłaty świadczenia i wszczęcie postępowania wyjaśniającego w tej sprawie, w ramach którego organ powinien przeprowadzić rodzinny wywiad środowiskowy, a przy braku takiej możliwości wezwać świadczeniobiorcę do stawienia się w ośrodku pomocy społecznej w celu złożenia wyjaśnień. Jeżeli mimo zastosowania omówionej procedury nie uda się ustalić aktualnej sytuacji świadczeniobiorcy, organ wydaje decyzję o wygaśnięciu decyzji przyznającej świadczenie pieniężne. Wynikiem zatem takiego postępowania może być wypłata wstrzymanego świadczenia lub wydanie decyzji o wygaśnięciu decyzji przyznającej to świadczenie.

W rozpatrywanej sprawie taka sytuacja, objęta normą art. 106a ustawy o pomocy społecznej, w ogóle nie wystąpiła, ponieważ skarżącej zostało przyznane świadczenie jednorazowe w postaci zasiłku celowego na leki. Oznacza to, że przepis ten organy w rozpatrywanej sprawie zastosowały wadliwie.

Dodatkowo wyjaśnić należy, że w rozpatrywanej sprawie nie mógł mieć samodzielnie zastosowania przepis art. 162 § 1 kpa, który stanowi, że organ administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli decyzja:

1) stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo gdy leży to w interesie społecznym lub w interesie strony;

2) została wydana z zastrzeżeniem dopełnienia przez stronę określonego warunku, a strona nie dopełniła tego warunku.

Wynika to z faktu, że przedmiotowa sprawa nie stała się bezprzedmiotowa ani podmiotowo (wnioskodawczyni istnieje) ani przedmiotowo (skarżąca nie cofnęła swojego wniosku, a jedynie nie zgadza się z zakresem przyznanej pomocy). Brak jest także, jak wyjaśniono wyżej, przepisu prawa, który nakazywałby stwierdzenie wygaśnięcia decyzji przyznającej zasiłek celowy skarżącej. Brak jest także podstaw do przyjęcia, że wygaszanie decyzji o przyznaniu świadczenia pieniężnego (zasiłku celowego) leży w interesie społeczny, a tym bardziej interesie strony, która spełnia warunki do otrzymania tej pomocy, która przecież z mocy ustawy przeznaczona jest dla osób najuboższych, pozostających w potrzebie i której celem jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Przywołany zaś art. 162 pkt 2 § 1 kpa w ogóle nie może mieć w sprawie zastosowania, ponieważ decyzja Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2014 r. w przedmiocie przyznania zasiłku celowego na leki nie została wydana z zastrzeżeniem dopełnienia przez skarżącą określonego warunku.

Ponownie rozpatrując sprawę organ, mając na uwadze ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku, rozważy prawidłowość i zasadność wszczęcia oraz prowadzenia w niniejszej sprawie, w oparciu o treść art. 162 § 1 kpa oraz art. 106a ustawy o pomocy społecznej, postępowania administracyjnego zmierzającego do stwierdzenia wygaśnięcia decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2014 r. w przedmiocie przyznania zasiłku celowego na leki.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.