Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 618/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 137 ust. 1 pkt 1 i pkt 2
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 7  , art. 77 par 1 , art. 80 , art. 137 ust. 1 i pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Rynczak (spr.) Sędziowie : WSA Jacek Bursa WSA Agnieszka Nawara-Dubiel Protokolant : Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2012 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Wojewody z dnia 17 lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej M.K. kwotę 357 zł ( słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lipca 2011 r. nr [...], Prezydent Miasta K. , działając na podstawie art. 4 pkt 9b1, art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 139, art. 142 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, póz. 651 ze zm.) oraz art. 104 kpa, orzekł o odmowie wobec M.K. zwrotu części działki nr [...] położonej w obrębie [...] jednostka ewidencyjna N. m. K. , w granicach parceli katastralnej l. kat.[...]. gm. kat. K. . Orzekając w w/w sposób organ l instancji w szczególności wskazał, iż część parceli l. kat. [...] b. gm. kat. K. (obecnie stanowiąca m.in. część działki nr [...]), która orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 7 listopada 1951 r. nr [...] została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa, na cele budowy Miasta N. i Kombinatu [...]. została w ramach tego celu przeznaczona pod budowę bocznicy kolejowej. W wyniku przeprowadzonych na przedmiotowej nieruchomości oględzin, stwierdzono, iż przez jej teren biegną tory bocznicy kolejowej. Jak ustalił organ l instancji, obwieszczeniem z dnia 28 maja 1949 r. znak [...] Starosta Powiatowy zarządził czasowe zajęcie oznaczonych w będącym do wolnego wglądu wykazie gruntów położonych w gromadach K. i L. , gm. M. , należących do wyszczególnionych w wykazie właścicieli. W wykazie tym znajdowała się również część parceli l. kat. [...] o pow. 0,1575 ha, obj. Lwh [...] stanowiącej własność B.G. (którego jedyną spadkobierczynią jest M.K. ). Czasowe zajęcie miało zostać dokonane na rzecz Biura Projektowania Urządzeń Przemysłu Hutniczego Oddział w K. na cele budowy bocznicy kolejowej na terenie gromad K. i L. w ramach realizacji narodowych planów gospodarczych dotyczących budowy N. w okolicy gromady P. i gminy M. Pismem z dnia 1 czerwca 1949 r. znak: [...] L. dz. [...] Biuro Projektowania Urządzeń Przemysłu Hutniczego Oddział w K. poinformowało Starostwo Powiatowe w K. o rozpoczęciu prac przygotowawczych i jednocześnie wystąpiło z prośbą o wyznaczenie komisji do oszacowania szkód oraz wydanie orzeczenia w przedmiocie odszkodowania za zajęty pas gruntu. Jednocześnie organ wskazał, iż z decyzji Wojewody z dnia [...] lipca 1991 r. nr [...] zmienionej ostateczną decyzją tego organu z dnia 7 sierpnia 1991 r. nr [...] stwierdzającej nabycie prawa użytkowania wieczystego przez Hutę [...] między innymi działki nr [...] obr. [...] ewid. N. m. K. (z podziału której powstała działka nr [...] wynika, iż na w/w działce zlokalizowane jest urządzenie o nazwie: "tor normalny nr [...] o długości 400 m ". Jak zauważył Prezydent Miasta K. , z pozyskanej przez niego karty oceny technicznej w/w obiektu sporządzonej przez biegłego sądowego W.T. wynika, iż przekazanie do użytkowania toru normalnego nr [.,..] nastąpiło w styczniu 1962 r. W kontekście tego, iż jak ustalono, prace związane z realizacją celu wywłaszczenia zostały rozpoczęte w maju 1949 r., zaś zakończone w styczniu 1962 r., organ l instancji powołał się na treść kilku wyroków Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Krakowie, wskazując, iż w kontekście ich brzmienia należy uznać, iż zrealizowanie celu wywłaszczenia niezależnie od terminu w jakim to nastąpiło, uzasadnia wydanie decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości.

Odwołanie od w/w decyzji wniosła M.K. , zarzucając naruszenie art. 137 ust 1 pkt 2 w zw. z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie, poprzez nie orzeczenie o zwrocie nieruchomości, mimo dokonania przez organ ustalenia, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany po upływie 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, Odwołująca wskazała, że błędna jest ocena organu, iż dla odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, wystarczającym jest, by cel wywłaszczenia został zrealizowany, a nieistotne jest, czy zostały dochowane terminy zakreślone w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, co jest sprzeczne z literalną treścią art. 137 ustawy, doktryną, orzecznictwem i zaleceniami Wojewody wyrażonymi w decyzji z dnia [...]. Vl.2010r., sygn. [...]

Decyzja z dnia [...] lutego 2012 r., znak:[...] , Wojewoda , na podstawie art. 9a ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, póz. 651 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zaskarżoną decyzję, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, należało utrzymać w mocy.

W każdej sprawie dotyczącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, zasadniczą i podstawową częścią przeprowadzonego przez organ administracji publicznej postępowania wyjaśniającego jest możliwie precyzyjne ustalenie celu, na jaki ta nieruchomość miała zostać przeznaczona w ramach wywłaszczenia. W przedmiotowej sprawie część parceli I. kat. [...] o pow. 0,3188 ha b. grn. kat. K. została wywłaszczona orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 7 listopada 1951 r. nr [...]. w którym jako cel wywłaszczenia podano budowę Miasta N. i Kombinatu N. W kontekście powyższego za prawidłowe należy uznać twierdzenie organu l instancji, że konkretnym i ściśle zdefiniowanym celem była w tym przypadku budowa bocznicy kolejowej, gdyż tego typu inwestycję można uznać za realizację infrastruktury w/w miasta.

Po ustaleniu celu wywłaszczenia organ prowadzący postępowanie winien dokonać badania przesłanek zbędności w stosunku do zawnioskowanej do zwrotu nieruchomości. Powyższe winno zostać przeprowadzone ściśle według brzmienia przepisu art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a zadaniem organu jest zebranie materiału "dowodowego, potwierdzającego lub negującego, występowanie przesłanek zbędności z tego przepisu. W jego świetle rozstrzygnięcie o zwrocie lub odmowie zwrotu wywłaszczonej (przejętej) nieruchomości powinno być każdorazowo poprzedzone ustaleniem, czy na tej nieruchomości w ciągu 7 lat od dnia kiedy decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna rozpoczęto lub nie rozpoczęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia (przejęcia) oraz czy cel ten zrealizowano przed upływem 10 lat od tejże daty. Natomiast ustalenia poczynione tylko w zakresie aktualnego stanu faktycznego nieruchomości, a nie faktów podjęcia w ciągu 7 lat od daty uostatecznienia się decyzji wywłaszczeniowej prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia oraz ich zrealizowania przed upływem lat 10 od tej daty, nie dają organom wystarczającej podstawy do podjęcia decyzji w kwestii zwrotu nieruchomości lub jego odmowy. Wyrażony m.in. w wyroku WSA w Krakowie z dnia 17 maja 2010 r. r. sygn. akt II S.A./ Kr 339/10 (Lex nr 665418) sposób wykładni art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (zgodnie z którym "jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany, to zwrot nie jest możliwy bez względu na to, kiedy realizacja ta nastąpiła "), na który powołuje się w zaskarżonej decyzji organ l instancji, był już przedmiotem wyraźnej i jednoznacznej krytyki ze strony zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z dnia l października 2010 r. l OSK 1612/09 w którym wskazano, iż: "Przesłanki zbędności wywłaszczonej (nabytej) nieruchomości określa art. 137 ust. 1 ustawy. Przepis ten zawiera dwie odrębne normy prawne i reguluje odmienne podstawy zwrotu nieruchomości. Za zbędną na cel wywłaszczenia (nabycia) uznaje on nieruchomość: 1) jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt. 1), albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna cel nie został zrealizowany. W obu tych normach ustawodawca zawarł koniunkcję przesłanek, które muszą być spełnione, by można uznać nieruchomość za zbędną. W odniesieniu do normy zawartej w art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy są to dwie okoliczności faktyczne: upływ czasu (7 lat) od momentu wywłaszczenia (przejęcia) nieruchomości oraz pozostawienie nieruchomości w stanie niezmienionym, mimo ważnej decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji czy decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Chodzi tu o sytuację, gdy we wskazanym terminie bez względu na przyczynę takich zaniechań - w ogóle nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia (przejęcia). Przesłanka z art. 137 ust. J pkt 1 ustawy zachodzi zatem w szczególności w razie pozostawienia nieruchomości w stanie niezmienionym, a więc takim jak w czasie wywłaszczenia (przejęcia), bez rozpoczęcia prac związanych z robotami budowlanymi w rozumieniu przepisów prawa budowlanego. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wywłaszczona nieruchomość, która została wykorzystana na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, może zostać zwrócona poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy na podstawie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jeżeli prace związane z realizacją tego celu zostały rozpoczęte po upływie 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna (por. wyrok NSA z dnia 4 września 2003 r. sygn. akt II SA/Gd 1552/00 niepublikowany). Natomiast przez pojęcie zbędności nieruchomości w rozumieniu art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy należy rozumieć sytuację faktyczną w której od dnia w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna upłynął 10 letni okres i w tym okresie cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Stosowanie tego przepisu związane jest zatem z niezrealizowaniem celu wywłaszczenia w określonym terminie od uostatecznienia się decyzji o wywłaszczeniu (10 lat). Tym samym zrealizowanie przedmiotowego celu już po upływie 10 lat od dnia kiedy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna stanowi podstawę zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 2 w/w ustawy. Niewątpliwie rozpoczęciem prac będzie zrealizowanie, nawet częściowo, infrastruktury inwestycji, jak również rozpoczęcie realizacji choćby w części samej inwestycji. W razie rozpoczęcia prac przed upływem 7 lat, które to prace nie doprowadzą do zrealizowania całej inwestycji przed upływem 10 lat, również spełnione zostaną przesłanki do zwrotu. Dlatego też przy uwzględnieniu powyższych rozważań, Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska Sądu pierwszej instancji w zakresie przedstawionej wykładni powołanego przepisu, że pierwszym i podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej obiektywnie stwierdzona zbędność realizacji celu wywłaszczenia, jeżeli zaś cel wywłaszczenia został zrealizowany to zdaniem Sądu zwrot nie jest możliwy bez względu na to kiedy realizacja ta nastąpiła. Niewątpliwie rację ma Wojewoda wskazując w kasacji, że określone w przepisie art. 137 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami momenty czasowe ( 7 i 10 lat) oznaczają obowiązek ustalenia przez organ administracji, czy rozpoczęcie prac lub realizacja celu wywłaszczenia nastąpiły we wskazanych wyżej okresach od daty wydania decyzji wywłaszczeniowej" - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych) jak i doktryny prawniczej ("

Przyjęta przez Sąd w tym wyroku -mowa o orzeczeniu WSA w Krakowie z dnia 23 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/ Kr 1118/08 w którym dokonano takiej samej interpretacji omawianego przepisu - wykładnia art. "137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami jest nie tylko contra legem wobec niebudzących wątpliwości postanowień tego przepisu, ale pozbawia jakiegokolwiek znaczenia wysiłki ustawodawcy dla zdefiniowania - po raz pierwszy w polskim prawie wywłaszczeniowym - stanu zbędności nieruchomości wywłaszczonej, których efektem są postanowienia tego przepisu" - T. Woś, Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot, Warszawa 2010, s. 359-360).

W świetle art. 137 ust. 1 ugn, zasadnym jest stwierdzenie, iż zgromadzony przez Prezydenta Miasta K. obszerny materiał dowodowy, jest wystarczający do przyjęcia, że stanowiąca przedmiot niniejszego postępowania część działki nr [...] położonej w obrębie [...] jednostka ewidencyjna N. m. K. (w granicach parceli katastralnej l. kat. [...] b. gm. kat. K. ) nie stała się jednak zbędna na cel wywłaszczeni, jakim była budowa bocznicy kolejowej, realizowana w ramach przedsięwzięcia pod nazwą "Budowa Miasta N. i Kombinatu [...]". Rozpoczęcie na tym terenie realizacji w/w celu wywłaszczenia tzn. bocznicy kolejowej, miało miejsce już w pierwszej połowie 1949 r. (świadczy o tym jednoznacznie m.in. znajdujące się w aktach sprawy dotyczące właśnie budowy m.in. na parceli I. kat. [...] bocznicy kolejowej, pismo Biura Projektowania Urządzeń Przemysłu Technicznego Przedsiębiorstwa Państwowego Wyodrębnionego z dnia l czerwca 1949 r. nr [...] w którym poinformowano Starostę Powiatowego w K. m.in.. iż "na skutek rozpoczęcia przez nas prac przygotowawczych w zajętym czasowo pasie, powstały już pewne szkody połowę na gruntach w pasie tym położonych", a więc jeszcze przed wydaniem orzeczenia wywłaszczeniowego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 7 listopada 1951 r. nr [...] . Wywłaszczenie w trybie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. następowało w sposób bardzo specyficzny i odmienny niż w przypadku późniejszych ustaw wywłaszczeniowych. Art. 40 ust. 1 tego aktu prawnego stanowił, iż "orzeczenie o wywłaszczeniu przenosi prawo własności nieruchomości na rzecz wywłaszczającego z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie. Orzeczenie to stanowi podstawę do ujawnienia praw w księdze wieczystej". W praktyce niejednokrotnie zdarzało się, iż inwestycja stanowiąca cel wywłaszczenia była faktycznie realizowana, zanim w ogóle doszło do wydania decyzji wywłaszczeniowej. Sytuacja taka, wywołana uwarunkowaniami politycznymi i gospodarczymi lat 50-tych ubiegłego wieku (odbudowa kraju ze zniszczeń wojennych w ramach gospodarki planowej i związanego z tym nacisku na terminową realizację kilkuletnich narodowych planów gospodarczych), stanowiła wówczas obiektywny stan o powszechnym zasięgu oddziaływania. Taki odmienny tryb przeprowadzania procedury wywłaszczeniowej oraz realizacji inwestycji stanowiącej cel wywłaszczenia, był typowym sposobem postępowania w poprzednim systemie ustrojowym pod rządami dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, tj. w okresie od dnia 4 maja 1949 r. do dnia 5 kwietnia 1958 r. O ile dla ustalenia faktu niewystąpienia w przedmiotowej sprawie przesłanki o której mowa w art. 137 ust.1 pkt 1 ugn (tzn., iż na nieruchomości tej w ciągu 7 lat od dnia uostatecznienia się decyzji wywłaszczeniowej rozpoczęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia czyli budowy bocznicy kolejowej) zasadnicze znaczenie ma właśnie w/w fakt jej czasowego zajęcia już w roku 1949, o tyle dla ustalenia, iż nie wystąpiła także przesłanka z art. 137 ust. 1 pkt 2 tej regulacji (tzn., iż w ciągu 10 lat od dnia uostatecznienia się decyzji wywłaszczeniowej cel ten został zrealizowany), kluczowe znaczenie ma pozyskana przez organ l instancji decyzja Wojewody z dnia [...] lipca 1991 r. nr [...] zmieniona decyzją z dnia 7 sierpnia 1991 r. zgodnie z którą na działce nr [...] obr. [...] (z której następnie powstała stanowiąca w części przedmiot niniejszego postępowania działka nr [...] znajdowało się w tej dacie urządzenie o nazwie "tor normalny nr [...] o długości 400 m2" (w tym kontekście należy zauważyć, iż fakt znajdowania się na tej działce w/w toru potwierdzają w pełni: zarówno treść znajdującej się aktach sprawy mapy zasadniczej - karta akt [...], jak i protokół z przeprowadzonej w dniu 28 kwietnia 2006 r. rozprawy administracyjnej połączonej z oględzinami terenu - karty akt [...]). Jednocześnie ze znajdującej się w aktach sprawy "Karty Oceny Technicznej Obiektu" nr [...] ) wynika, iż tor ten został przekazany do użytkowania w styczniu 1962 r.

Nie można utożsamiać momentu "wybudowania obiektu budowlanego" z momentem właśnie jego "przekazania do użytkowania", jak też nie można przyjąć, iż ta druga czynność następuje bezpośrednio, niejako automatycznie, po tej pierwszej. Każdy nowo wybudowany obiekt budowlany, przed dopuszczeniem go do eksploatacji, musi zostać poddany procesowi kontroli przez stosowne organy, w celu stwierdzenia jego zgodności z obowiązującymi przepisami zarówno pod względem spełnienia określonych parametrów technicznych jak j wymogów bezpieczeństwa. W praktyce okres czasowy jaki dzieli więc oba te zdarzenia (tzn. zakończenie budowy oraz przekazanie do eksploatacji) może wynosić co najmniej kilka tygodni. Orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia 7 listopada 1951 r. nr [...] mogło stać się ostateczne nie wcześniej niż w dniu 22 listopada 1951 r. Zasadne i zgodne z logiką jest przyjęcie, iż realizacja celu wywłaszczenia części parceli katastralnej l. kat. [...]b. gm. kat. K. , obecnie stanowiącej część działki nr [...] położonej w obrębie [...] jednostka ewidencyjna N. m. K. , tj. budowy bocznicy kolejowej realizowanej w ramach przedsięwzięcia pod nazwą "Budowa Miasta N. i Kombinatu [...]", została zakończona w terminie 10 lat od dnia kiedy w/w orzeczenie stało się ostateczne.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższa decyzję złożyła M.K. , zarzucając decyzji organu odwoławczego:

- naruszenie art. 137 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie, poprzez nie orzeczenie o zwrocie nieruchomości, mimo dokonania przez organ ustalenia, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany po upływie 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna,

- naruszenie art. 357 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16.11.1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez ich niezastosowanie, poprzez uznanie, że chwilą spełnienia się celu, w związku z którym nastąpiło wywłaszczenie, jest moment faktycznego zaprzestania prowadzenia prac budowlanych, podczas gdy cel ten uznać można za spełniony dopiero w dacie uzyskania stosownego, a wymaganego przez ówcześnie obowiązujące prawo pozwolenia na użytkowanie,

- naruszenie art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie, poprzez oparcie rozstrzygnięcia na domysłach i spekulacjach, zamiast w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny, poprzez wskazanie przez organ, że choć oddanie do użytkowania budowanego obiektu nastąpiło w styczniu 1962 r. tj. po 10 latach od daty wywłaszczenia nieruchomości, to możliwym jest że budowa została zakończona przed upływem owych 10 lat, podczas gdy teza ta jest czystą spekulacją organu, zaś ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że cel na który wywłaszczono nieruchomość nie został zrealizowany przed upływem 10 lat od daty wywłaszczenia spornej nieruchomości. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę skarżony organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację. Podano, że budowę rozpoczęto w 1949r. ( pismo k. [...]), a zakończono jak w Karcie Oceny Technicznej obiektu k. [...] tj. w styczniu 1962r. oddano do użytkowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- zwanej dalej p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.) sprowadzają się- do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem tj. zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego obowiązujących w dacie wydania zaskarżonego aktu. Wady postępowania administracyjnego, skutkujące koniecznością: uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi sąd w myśl art. 151 p.p.s.a. skargę oddala.

Skarga jest uzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzji organu odwoławczego Wojewody z dnia [...] lutego 2012 r., znak: [...] narusza przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do przepisu art. 136 ust.1 i ust. 3 ustawy nieruchomość nie może być zużyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba, że poprzedni właściciel lub spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Ustęp 3 - Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jego części decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot .przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Z akt administracyjnych wynika, że z wnioskiem złożonym w dniu 23.09.2000r. o zwrot nieruchomości stanowiącej w dniu wywłaszczenia parcelę o l. kat. [...] położonej w K. b. gm. kat. K. , obecnie będącej częścią działki ewid. [...] wystąpiła jedyna spadkobierczyni zmarłych poprzednich właścicieli B.G. i J.G. – M.K. - (postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w K. z dnia 13.07.1999 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku, Okolicznością bezsporną jest, że przedmiotowa działka nr [...] stanowi obecnie własność Skarbu Państwa- (odpis z [...] ).

Podstawą materialnoprawną do wydania zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n., stosownie do którego nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: ) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Organ odwoławczy ustalił, że celem wywłaszczenia była "budowa bocznicy kolejowej" realizowana w ramach przedsięwzięcia pod nazwą "Budowa Miasta N. i Kombinatu [...] ", cel ten został zrealizowany i dlatego odmówiono zwrotu przedmiotowej wywłaszczonej nieruchomości nr [...] na rzecz skarżącej M.K. . Organ ustalił, że rozpoczęcie celu wywłaszczenia tj budowa "bocznicy kolejowej" miała miejsce przed wydaniem orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia 7.11.1951 r. tj. w pierwszej połowie 1949 r, ustalono też, że kluczowym znaczeniem dla sprawy było pozyskanie przez organ l instancji decyzji z dnia [...].07.1991 r. nr[...] , z której wynikało, że na działce nr [...] ( z której następnie powstała przedmiotowa działka nr [...]) znajdowało się w dacie tej decyzji (19.07.1991 r.) urządzenie o nazwie "tor normalny nr [...] o długości 400 m 2". Fakt znajdowania się tego toru potwierdzają inne dowody tj. mapa zasadnicza na k. [...] akt adm., protokół rozprawy administracyjnej z dnia 28.04.2006 r. k. [...], a także "Karta Oceny Technicznej Obiektu" na stronie [...] akt adm. Z Karty Oceny Technicznej Obiektu wynika, że tor normalny nr [...] o długości 400 m * został oddany do użytkowania w styczniu 1962 r., w związku z tym, w ocenie organu, cel wywłaszczenia został zrealizowany w terminie 10 lat od dnia w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna. Organ ustalił przy tym, że decyzja o wywłaszczeniu mogła stać się ostateczna z dniem 22.11.1951 r.

W ocenie Sądu organ odwoławczy w sposób dowolny ustalił stan faktyczny sprawy, ponadto nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego w sprawie, a także w sposób sprzeczny dokonał pewnych ustaleń faktycznych sprawy.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, iż określony w orzeczeniu z dnia 7.11.1951 r. cel wywłaszczenia -"Budowa Miasta N. -i Kombinatu [...] " był niewątpliwie zbyt ogólnikowy, w związku z tym organ w pierwszej kolejności powinien był dokładnie i ściśle ustalić jaki był faktycznie cel wywłaszczenia przedmiotowej działki nr [...] o pow. 0,3664 ha obr. [...] ewid. N. Miasto K. , w granicach parceli katastralnej l. kat. [...], b. gm. kat. K. W ocenie Sądu dokładne ustalenie celu wywłaszczenia wskazane w orzeczeniu o wywłaszczeniu z dnia 7.11.1951 r. nr [...] jest istotnym ustaleniem okoliczności faktycznych sprawy, ponieważ przesłanka zbędności celu wywłaszczenia musi być oceniana tak samo jak jej niezbędność. W literaturze i orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że ustalenie czy określona nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia musi być interpretowany bardzo ściśle, tak jak go określono w decyzji wywłaszczeniowej. Organ nie ustalił i nie wyjaśnił tych okoliczności albowiem raz określa, że celem wywłaszczenia była "budowa bocznicy kolejowej", a innym razem w uzasadnieniu wskazuje, że było to urządzenie o nazwie " tor normalny nr [...] o długości 400 m 2". W związku z tym nie wyjaśniono czy oba, tak ustalone i określone cele wywłaszczenia są tożsame, czy też nie. Te ustalenia są niejednoznaczne, budzą wątpliwości.

Ponadto należy stwierdzić, że ustalony stan faktyczny sprawy sam w sobie jest sprzeczny albowiem z protokołu rozprawy administracyjnej i oględzin dokonanych na przedmiotowej nieruchomości nr [...], przeprowadzonych w dniu 31.10.2000 r., zaraz po złożeniu wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wynika, że nieruchomość nr ł. kat. [...] stanowiąca obecnie część działek, m.in. działkę nr [...] cytuję: "stanowi nieużytek porośnięty chwastami, krzakami, samosiejkami, działk§ nr [...] i [...] dzieli ogrodzenie z płyt betonowych"-(protokół rozprawy adm. z dnia 31.10.2000 r. k.[...] t. l akt adm.). A zatem na przedmiotowej działce w październiku 2000r. organ nie stwierdził istnienia jakichkolwiek torów kolejowych i innych urządzeń czy budowli. Natomiast w czasie rozprawy administracyjnej połączonej z oględzinami w dniu 28.04.2006r. stwierdzono istnienie na przedmiotowej nieruchomości torów kolejowych (protokół z dnia 28.04.2006 r. , k. [...], t. l akt adm.). W związku z powyższym, organ nie dokonując oceny dowodu z oględzin z dnia 31.10.2000r., ustalali sprzeczne ze sobą fakty, które są istotne dla sprawy.

Poza tym za dowolnością ustaleń okoliczności faktycznych organu odwoławczego świadczy również fakt, iż w aktach administracyjnych na k. [...] znajduje się pismo organu z dnia 18.09.2007 r. nr [...] z którego wynika m.in., że jeszcze inna, cytuję: " część parceli l. kat. [...] o powierzchni 0,1374 ha, byłej gm. kat. K. wywłaszczona została na rzecz Skarbu Państwa na cele Polskich Kolei Państwowych orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 28.02.1955 r. znak: [...]". A zatem z pisma tego wynika, że także inna część tej samej pierwotnej działki I. kat. [...] o pow. 0,8611 ha, z której wydzielono przedmiotową działkę nr [...] o pow. 0,3664 ha, została wywłaszczona na cele PKP.

W związku z powyższym, skoro w przedmiotowej sprawie wywłaszczenie nastąpiło na cele "Budowy Miasta N. i Budowy Kombinatu" orzeczeniem z dnia 7.11.1951 r. nr [...] i w stosunkowo krótkim czasie, po wydaniu tej decyzji, wydano orzeczenie o wywłaszczeniu z dnia 28.02.1955r. znak: [...] na cele PKP, a oba te orzeczenia dotyczyły tej samej pierwotnej działki nr [...], to nie można wykluczyć, że budowa bocznicy kolejowej czy też toru normalnego nr [...] o długości 400 m. mogłaby dotyczyć wywłaszczenia na cele PKP.

Kolejnym istotnym uchybieniem organu jest to, iż organ nie ustalił dokładnej daty zrealizowania celu wywłaszczenia, a więc kiedy faktycznie ukończono budowę. Ustalił natomiast, że cel określony w wywłaszczeniu został spełniony w terminie 10 lat, od dnia w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, ponieważ przyjęcie toru do użytkowania nastąpiło w styczniu 1962r. Dokonując-takich ustaleń organu odwoławczego należy stwierdzić, że 10-cio letni termin upłynął w dniu 22.11.1961 r., a więc cel wywłaszczenia nie mógłby być zrealizowany w terminie 10 lat . Przepis art. 137 ugn określa, że chodzi o termin faktycznego ukończenia budowy, a nie oddania do użytkowania. Gdyby ustawodawca uzależniał zakończenie budowy z oddaniem obiektu do użytkowania, to niewątpliwie zawarłby takie sformułowanie w przepisie art. 137 ust.1 pkt 2 u g n. Organ również w ogóle nie ustalił czy w ciągu 7 lat od dnia w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna były prowadzone prace związane z realizacją celu wywłaszczenia i jakie, skoro realizację celu wywłaszczenia rozpoczęto jeszcze przed wydaniem orzeczenia o wywłaszczeniu, bo w połowie 1949 roku. Przesłanka zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, określona w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 musi być spełniona kumulatywnie, a więc koniecznym jest ustalenie daty rozpoczęcia prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia w terminie 7 lat od dnia w- którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna i daty ukończenia tych prac w ciągu 10 lat od dnia w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna .

Reasumując należy stwierdzić, że organ odwoławczy przeprowadził postępowanie administracyjne w sposób nieprawidłowy.

Naruszone zostały podstawowe zasady postępowania administracyjnego wyrażone w przepisach art. 7 kpa - zasada ustalania prawdy obiektywnej, w myśl której w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, art. 77 § 1 k.p.a. - zasada zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie oraz art. 80 k.p.a. odnoszący się do oceny zebranego materiału dowodowego sprawy.

Uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy albowiem zdeterminowały wydanie wadliwej decyzji naruszającej cyt. wyżej przepisy postępowania, w związku z tym taką decyzję należało wyeliminować z obrotu prawnego.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze dotyczących tylko zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że zarzut naruszenia przepisów postępowania art. 7 k.p..a, art. 8 k.p.a. (odnoszący się do zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ich kultury prawnej) oraz art. 77 § 1 k.p.a. należy uznać za uzasadniony. Istotnie zarzuty skargi, że organ dokonał dowolnych ustaleń i oparł się na przypuszczeniach są trafne. Jednakże sąd uznał również, biorąc pod uwagę z urzędu, na podstawie art. 134 p.p.s.a. okoliczności sprawy, że materiał dowodowy jest niepełny i wymaga uzupełnienia.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego art. 137 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 136 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie, to należy stwierdzić, że Sąd na obecnym etapie postępowania nie może się do niego odnieść, skoro zebrany materiał dowodowy sprawy wymaga uzupełnienia. Taka kontrola następuje dopiero po ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego sprawy w odniesieniu do którego mają znaleźć zastosowanie normy prawa materialnego w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu (por. wyr. NSA 10.02.1981 r. SA 910/80, ONSA 1981 r. nr 1 póz. 7 oraz Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Komentarz pod red. T. Wosia WP LexisNexis W-wa 2005 r. str. 145 t. 14), zaś w niniejszej .sprawie z uprzednio wskazanych przyczyn jest ona bezprzedmiotowa.

Organ odwoławczy przy ponownym rozpatrzeniu sprawy winien wziąć pod uwagę naprowadzone wyżej okoliczności sprawy, w szczególności ustalić dokładnie cel wywłaszczenia, datę rozpoczęcia i zakończenia prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia, o których mowa w art. 137 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 u.g.n. i przesłankę zbędności przedmiotowej nieruchomości nr [...] na cel" określony w orzeczeniu b. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 7 listopada 1951 r. nr [...].

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r., Nr 153, póz. 1270 z późn. zm.), w myśl którego Sąd w razie uwzględnienia skargi na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

O kosztach w pkt. II wyroku orzeczono na postawie art. 200 p.p.s..a. w zw. z art. 205 § 1 p.p.s..a