Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 368/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Sędziowie: Sędzia WSA (del.) Tomasz Judecki Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 listopada 2022 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 11 kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi S. S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 11 kwietnia 2022 r. [...], utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy J. z dnia 17 lutego 2022 r. nr [...], o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z zaskarżonej decyzji, wnioskiem z dnia 16 grudnia 2019 r. S. S., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A. S.

Decyzją z dnia 20 stycznia 2020 r. Wójt Gminy J. odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W związku z wniesionym odwołaniem od tej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia 2 kwietnia 2020 r. uchyliło zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji i sprawę przekazało temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy za błędną ocenił odmowę przyznania stronie wnioskowanego świadczenia z uwagi na datę powstania niepełnosprawności matki. Jednocześnie uznał, że należy przeprowadzić postępowanie wyjaśniającego co do zakresu sprawowanej przez stronę opieki nad matką oraz sytuacji zawodowej wnioskodawcy.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, decyzją z dnia 19 czerwca 2020 r. organ pierwszej instancji odmówił ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ponownie przyjmując, że w sprawie nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.s.r. Jednocześnie organ przeprowadził w sprawie postępowanie wyjaśniające. Z przeprowadzonego w dniu 1 czerwca 2020 r. wywiadu środowiskowego wynikało, że matka strony ma 86 lat. Choruje przewlekle na choroby wieku podeszłego, nadciśnienie, ma kłopoty z poruszaniem się, cierpi na ból nóg, a po mieszkaniu porusza się przy pomocy laski. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z synem, który udziela jej pomocy w podstawowych czynnościach życiowych. Jest ona sprawna umysłowo, zdolna do samoobsługi w stopniu podstawowym. Sama załatwia potrzeby fizjologiczne i spożywa posiłki. Syn pomaga w przygotowaniu posiłków, sprząta, robi zakupy, kontaktuje się z lekarzem i realizuje recepty. Zgodnie z oświadczeniem matki, syn poświęca na opiekę nad nią od 4 do 8 godzin dziennie. Z kolei syn w toku przesłuchania w charakterze strony w dniu 8 czerwca 2020 r. oświadczył m.in, że matka potrafi samodzielnie spożywać posiłki (nie może tylko ich przygotowywać), nie jest w stanie samodzielnie przyjąć leków (rano i wieczorem), ani też samodzielnie się umyć. Wymaga też pomocy przy ubieraniu się i wybieraniu numeru telefonu. Z powodu zaniku pamięci wymaga stałej opieki. Opieki wymaga także przy spożywaniu posiłków, ponieważ nie chce jeść, co skutkuje spadkami hemoglobiny. Syn mieszka z matką i sprawuje nad nią całodobową opiekę. W zakres tej opieki wchodzi: przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, podawanie leków, wizyty u lekarza, realizacja recept, robienie zakupów, rozpalanie w piecu, robienie opłat, pomoc przy chodzeniu, pomoc przy kąpieli, pomoc przy ubieraniu. Zgodnie z oświadczeniem strony, opieka ta sprawowana jest od godziny 6 rano do godz. 18-20. Jeśli zachodzi taka potrzeba, to w opiece nad matką pomaga mu siostra, która przyjeżdża raz w tygodniu, aby wykąpać mamę.

Ponadto matka strony ma oprócz wnioskodawcy jeszcze dwoje dzieci. Syn mieszka w L., pracuje zawodowo i rzadko odwiedza matkę (nie pomaga w opiece nad nią). Córka mieszka w L., pracuje zawodowo, częściowo pomaga w opiece nad matką (pomoc przy kąpieli raz w tygodniu).

Także i ta decyzja została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wraz z zobowiązaniem organu do ponownego rozpatrzenia sprawy (decyzja z dnia 24 sierpnia 2020 r.). Zdaniem organu drugiej instancji, zebrane informacje nie dawały rzeczywistego obrazu stanu faktycznego, albowiem okoliczności podane przez wnioskodawcę oraz jego matkę są sprzeczne, co wymaga wyjaśnienia. Ponadto, zdaniem organu odwoławczego w sprawie należało również ustalić, czy wspólnie z wnioskodawcą i jego matką zamieszkują inne osoby oraz czy strona posiada własna rodzinę.

W wyniku przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organ pierwszej instancji przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe, którego ustalenia zawarł w decyzji z dnia 28 października 2020 r. o odmowie przyznania stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Swoje rozstrzygniecie organ uzasadniał treścią art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Na skutek odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. ponownie uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i sprawę przekazało temu organowi do ponownego rozpatrzenia, o czym orzekło w decyzji z dnia 4 stycznia 2021 r.. Organ drugiej instancji ponownie zanegował stanowisko strony co do odmowy ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. Następnie wskazał na ustalenia organu pierwszej instancji, z których wynikało, że matka strony wymaga opieki w związku z problemami w chodzeniu (wymaga pomocy przy wstawaniu, porannej i wieczornej toalecie). Ma zawroty głowy (dlatego syn musi pilnować jej żeby nie upadła). Nie chce przyjmować leków i posiłków, co skutkuje osłabieniem i spadkiem hemoglobiny (dlatego syn musi ją pilnować by zażywała leki i przyjmowała posiłki). Opieka jest sprawowana od godz. 6.00 do 20.oo (w zależności od stanu chorobowego osoby objętej opieką – czasami także w nocy).

W świetle tego stwierdzenia organ odwoławczy uznał za konieczne potwierdzenie właściwym zaświadczeniem lekarskim faktu występowania u osoby poddanej opiece takich dolegliwości jak: zawroty głowy, trudności w samodzielnym spożywaniu posiłków i zażywaniu lekarstw, co w sumie może powodować występowanie ograniczeń w codziennym funkcjonowaniu. W ocenie tego organu potwierdzenia lekarskiego (oraz wskazania przyczyny dysfunkcji) wymaga również kwestia - korzystania z pampersów (zwłaszcza w nocy) oraz ograniczeń ruchowych, albowiem ani organ odwoławczy, ani organ pierwszej instancji nie mają wiedzy medycznej w tym zakresie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze dostrzegło również konieczność przeprowadzenia w sprawie ustaleń faktycznych w zakresie tego, czy pozostali zstępni mogą osobiście lub za pośrednictwem odpowiednich nakładów finansowych zapewnić opiekę niepełnosprawnej matce. W tym kontekście organ drugiej instancji zwrócił uwagę, że matka wnioskodawcy posiada (poza stroną) jeszcze dwoje dzieci. Organ pierwszej instancji ustalił, że wymienieni zstępni zamieszkują w L. i pracują zawodowo, wobec tego nie są w stanie sprawować opieki nad mamą. Zdaniem organu drugiej instancji, w tej sytuacji powinnością organu pierwszej instancji jest ustalenie, czy pomoc z ich strony mogłaby być realizowana w innej formie, np. finansowej.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Wójt Gminy J. decyzją z dnia 15 marca 2021 r. odmówił stronie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. i podniósł, że ustawodawca uzależnił prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności, która to przesłanka nie została w sprawie spełniona.

Decyzją z dnia 12 maja 2921 r. SKO uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i sprawę przekazało temu organowi do ponownego rozpoznania. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie SKO ponownie nie zgodziło się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji co do podstaw odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sprawie w powołaniu na przesłankę z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Następnie wskazało, że pomimo sprzeczności pomiędzy informacjami jakie w sprawie podały – strona oraz jego matka w zakresie samodzielności oraz zakresu sprawowanej opieki, w sprawie nadal nie zostały przeprowadzone dowody pozwalające na wyjaśnienie tych rozbieżności. Do wyjaśnienia nadal pozostaje kwestia sposobu poruszania się matki strony oraz zakresu czynności jakie może ona wykonywać samodzielnie, a także, kwestia załatwiania potrzeb fizjologicznych. W szczególności, wciąż wyjaśnienia wymaga kwestia korzystania przez matkę z pampersów. SKO zwróciło uwagę, że według relacji wnioskodawcy jego matka jest "częściowo pampersowana". Z kolei matka stwierdziła, że samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne. Zdaniem SKO, materiał dowodowy sprawy wymaga nadto uzupełnienia o dokumentację medyczną, potwierdzającą zaniki pamięci u matki wraz ze wskazaniem leków, jakie w związku z tą okolicznością przyjmuje. Organ drugiej instancji dostrzegł również potrzebę uzupełnienia materiału dowodowego o dokumentację medyczną potwierdzającą problemy zdrowotne, a nadto także, o wyniki badań medycznych potwierdzających spadki hemoglobiny. W ocenie SKO, w sprawie wymagane jest również przesłuchanie w charakterze świadków – matkę oraz jej pozostałe dzieci.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 28 września 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 438/21 oddalił sprzeciw strony od powyższej decyzji SKO w całości jako nieuzasadniony, podzielając stanowisko organu odwoławczego co do konieczności uzupełnienia materiału dowodowego sprawy we wskazanym zakresie.

W decyzji z 17 sierpnia 2021 r. Wójt Gminy po raz kolejny odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolejną decyzją kasacyjną z 12 października 2021 r. SKO uchyliło decyzję Wójta Gminy w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Dostrzegło, że Wójt Gminy nie zebrał wymaganej dokumentacji mającej potwierdzić argumenty wnioskodawcy dotyczące stanu zdrowia matki i konieczności sprawowania przez niego opieki, która uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stwierdziło, że nie wyjaśnił powodów nieudokumentowania przez skarżącego dokumentacją medyczną występujących u matki schorzeń (zaników pamięci, anemii mikrocytarnej z niedoboru żelaza dużego stopnia, prawostronnego zapalenia płuc, przewlekłej choroby nerek w stadium 4 wg KDIGO - zaostrzenie, przewlekłej niewydolności serca, złożonej wady zastawki aortalnej z przewagą ciężkiego zwężenia, nadciśnienia tętniczego, napadowych migotań przedsionków, uchyłków jelita, choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy, schorzeń kręgosłupa). SKO uznało, że trzeba wyjaśnić, czy skarżący posiada dokumentację medyczną, a jeśli tak, to z jakiego powodu jej nie przedkłada. Natomiast jeżeli dokumentacji medycznej nie posiada, to na jakiej podstawie wymienia schorzenia matki. SKO stwierdziło, że wymagane jest ponowne przesłuchanie rodzeństwa skarżącego, m.in. w celu potwierdzenia wyjaśnień strony, dotyczących znacznego pogorszenia się stanu zdrowia jego matki.

Za niezbędne SKO uznało także wyjaśnienie kwestii aktywności skarżącego w zakresie prac związanych z rolnictwem, tj. możliwości prowadzenia prac w ogrodzie i chowu zwierząt. Dowodziło, że z dokumentacji sprawy nie wynika, aby organ I instancji przeprowadził oględziny skierowane na ustalenie, na jakim areale gospodaruje skarżący (30 m², czy 4.876 m²). Stwierdziło, że celem ustalenia powierzchni posiadanych przez skarżącego gruntów uprawnych konieczne jest przedłożenie przez niego decyzji w przedmiocie podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości za 2021 r. i ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego na 2021 r., bądź decyzji w sprawie podatku rolnego za 2021 r. Dodało, że z akt sprawy nie wynika także, aby organ I instancji podjął próbę przesłuchania sąsiadów skarżącego, podczas gdy w poprzedniej decyzji kasacyjnej Kolegium wskazało na zasadność przeprowadzenia tego dowodu w celu zebrania informacji odnośnie rolniczej działalności skarżącego i spostrzeżeń dotyczących pomocy wymaganej przez matkę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 23 grudnia 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 822/21 oddalił sprzeciw strony od powyższej decyzji SKO w całości jako nieuzasadniony, podzielając stanowisko organu odwoławczego co do konieczności uzupełnienia materiału dowodowego sprawy we wskazanym zakresie.

Sąd podzielił wyrażone przez organ drugiej instancji w zaskarżonej sprzeciwem decyzji stanowisko, że w sprawie wciąż pozostają niewyjaśnione sprzeczności co do tych elementów stanu faktycznego, które uznać należy za istotne z punktu widzenia oceny zasadności złożonego przez stronę wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Trafnie w tym kontekście zwraca uwagę organ odwoławczy na wciąż występującą w materiale dowodowym rozbieżność w zakresie stanu zdrowia i stopnia sprawności matki skarżącego. Trafne jest stanowisko SKO w zakresie potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego mającego potwierdzić argumenty wnioskodawcy dotyczące stanu zdrowia wymagającej opieki matki i konieczności sprawowania przez niego opieki. Sąd dostrzegł konieczność wyjaśnienia powodów nieudokumentowania przez skarżącego dokumentacją medyczną występujących u matki schorzeń.

Sąd wskazał na zasadność stanowiska Kolegium odnośnie konieczności przesłuchania matki skarżącego w charakterze świadka (art. 75 § 1 K.p.a.). Kolejną kwestią wymagającą wyjaśnienia jest znaczne pogorszenie się stanu zdrowia matki skarżącego (problemy z poruszaniem się), co skarżący zasygnalizował podczas wywiadu środowiskowego 21 czerwca 2021 r., a czego nie potwierdziło rodzeństwo skarżącego podczas przesłuchania 21 lipca 2021 r. Wobec powyższego wymagane jest ponowne przesłuchanie rodzeństwa skarżącego m.in. w celu potwierdzenia jego wyjaśnień dotyczących znacznego pogorszenia się stanu zdrowia matki. Niezbędne jest także wyjaśnienie kwestii aktywności skarżącego w zakresie prac związanych z rolnictwem.

Pomocne dla załatwienia sprawy będzie dołączenie do akt sprawy całości materiału aktowego zebranego w postępowaniu zakończonym decyzją z 14 listopada 2019 r., mocą której przyznano skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r.

Wójt Gminy decyzją z dnia 17 lutego 2022 r. nr [...] odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że wnioskodawca prowadził gospodarstwo rolne do 30 kwietnia 2015 r., od 10 czerwca 2015 r. do 31 października 2015 r. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, a następnie od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2020 r. pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy. Ustalony stopień niepełnosprawności u matki strony datuje się od 5 sierpnia 2015 r. W ocenie organu, nie wystąpiła przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Ponadto niepełnosprawność matki strony nie powstała do 18 roku życia lub w okresie nauki w szkole. Poza tym, wnioskodawca nie jest jedyną osoba zobowiązaną do opieki nad matką, ponieważ matka strony ma jeszcze dwoje dzieci. Fakt wykonywania przez te osoby pracy zarobkowej nie zwalnia z obowiązku udzielania pomocy na rzecz matki.

W odwołaniu od decyzji strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1b pkt 1 i pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 7 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, a także naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Strona wskazała, że spełnienie przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium wieku powstania niepełnosprawności. Wnioskodawca podkreślił, że niepodejmowanie zatrudnienia jest spowodowane potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Wnioskodawca zbył gospodarstwo rolne 10 czerwca 2015 r., a stopień niepełnosprawności matki został ustalony od 5 sierpnia 2015 r. Nie powinien budzić wątpliwości związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej przez stronę a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 11 kwietnia 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Zdaniem SKO niezasadna jest odmowa przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na przesłankę z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jednakże postępowanie wyjaśniające nie potwierdziło zakresu opieki deklarowanego przez stronę. Matka strony porusza się przy pomocy laski lub chodzika, jest sprawna umysłowo, zdolna do samoobsługi w stopniu podstawowym, sama załatwia potrzeby fizjologiczne, samodzielnie spożywa posiłki. Siostra wnioskodawcy stwierdziła, że matka samodzielnie się porusza po mieszkaniu, przechodzi z pokoju do łazienki, nie ma większego problemu z chodzeniem. Brat wnioskodawcy podał, że matka nie ma problemów z poruszaniem się po mieszkaniu, sama wstaje z łóżka, sama kładzie się. W ocenie Kolegium matka wnioskodawcy wymaga pomocy syna przy myciu, ubieraniu się, przygotowywaniu i podawaniu posiłków, podawaniu leków i zrobieniu zastrzyku oraz w prowadzeniu gospodarstwa domowego.

Wnioskodawca w kwietniu 2015 r. zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a następnie około roku czasu wykonywał prace w lesie, przygotowując opał dla starszych ludzi. Taki charakter pracy umożliwia dostosowanie czasu pracy do czynności wykonywanych w ramach opieki nad matką. Nie została zatem spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia ze względu na niepełnosprawność matki i opiekę nad nią. Przy tym obowiązek alimentacyjny spoczywa nie tylko na stronie, ale również na rodzeństwie strony i z obowiązku tego nie zwalnia zamieszkiwanie w innej miejscowości i podjęcie się opieki przez stronę.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwagi na istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego a rozpoczęciem sprawowania opieki nad matką oraz naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 k.p.a. przez niewyjaśnienie faktycznego zakresu opieki nad matką oraz związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Skarżący wyjaśnił, że stan zdrowia matki pogarsza się, obecnie porusza się z trudem z pomocą syna lub balkonika, używa pieluchomajtek. Skarżący do 8 kwietnia 2015 r. prowadził gospodarstwo rolne, a w dniu 10 czerwca 2015 r. zbył gospodarstwo rolne. Znaczny stopień niepełnosprawności matki datuje się do 5 sierpnia 2015 r. Od chwili rozpoczęcia stałej opieki nad matką całkowicie zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym. Nie powinien więc budzić wątpliwości związek przyczynowy między zaprzestaniem aktywności zawodowej przez skarżącego a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad matką. Poza tym organ uznał, ze skarżący spełniał przesłanki do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w latach 2015 – 2019. Natomiast rodzeństwo strony nie partycypuje w opiece nad matką, a jedynie okazjonalnie odwiedza mamę i brata w domu rodzinnym, nie częściej niż raz na kilka miesięcy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie pozostaje charakter sprawowanej przez stronę opieki nad niepełnosprawną matką, a właściwie jego ocena pod kątem spełnienia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest ustalenie czy zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką rzeczywiście uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia. Sporny jest również związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad matką.

Wskazać trzeba, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki". Jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyrok NSA z 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1146/20 i wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej jako "CBOSA"). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA. Świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo - skutkowy nie istnieje. Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Tym samym organ administracji musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Takich ustaleń nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej, wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Zatem sam fakt, że dana osoba legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przesądza jeszcze o tym, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego rzeczywiście nie może w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną podjąć zatrudnienia; ewentualnie czy zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia. Dla ustalenia, czy spełnione zostały przesłanki faktyczne warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest zatem wystarczające odwołanie się do dokumentu, jakim jest orzeczenie o niepełnosprawności.

Opieka będąca przesłanką prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter szczególny, wymagający znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania, co powinno wynikać z okoliczności obiektywnych. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie.

Należy też zaznaczyć, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku małżonków względem siebie, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości organów, że skarżący jest osobą zobowiązaną do alimentacji swojej matki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki. Organ zakwestionował natomiast związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21).

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. W orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności matki z dnia 28 sierpnia 2015 r., wydanym na stałe wskazano symbole przyczyn niepełnosprawności: 07-S (choroby układu oddechowego i krążenia) i 05-R (upośledzenia narządu ruchu). Matka skarżącego choruje na chorobę niedokrwienną serca, nadciśnienie tętnicze, niewydolność nerek, chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa, żylaki kończyn dolnych, problemy ginekologiczne, cierpi na zawroty głowy.

W trakcie rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 1 czerwca 2020 r. stwierdzono na podstawie wyjaśnień matki strony, że matka porusza się po mieszkaniu przy pomocy laski, jest sprawna umysłowo, zdolna do samoobsługi w podstawowym stopniu, sama załatwia potrzeby fizjologiczne, samodzielnie spożywa posiłki. Syn pomaga w przygotowywaniu posiłków, ścieleniu łóżka, sprzątaniu pomieszczeń, robieniu zakupów, kontaktach z lekarzem, realizacji recept. Poświęca na te czynności od 4 do 8 godzin dziennie.

Strona w trakcie przesłuchania w dniu 8 czerwca 2020 r. wyjaśniła, że matka porusza się przy pomocy kuli lub w asyście syna, jest częściowo pampersowana (jeżeli czuje się lepiej to korzysta a toalety), samodzielnie spożywa posiłki. Syn podaje matce leki, pomaga w myciu i ubieraniu się, pilnuje przy spożywaniu posiłków, przygotowuje i podaje posiłki, sprząta, pierze, towarzyszy przy wizytach lekarskich, realizuje recepty, robi zakupy, rozpala w piecu, robi opłaty. Opiekę sprawuje od 6.00 do 18.00 – 20.00. Czasami w nocy podaje matce krople nasercowe. Siostra strony przyjeżdża raz w tygodniu i pomaga przy kąpieli mamy.

Natomiast w trakcie rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 6 października 2020 r. stwierdzono, że matka strony porusza się przy pomocy kul, laski lub przy pomocy osoby drugiej, jest częściowo pampersowana (zwłaszcza w nocy), w dzień korzysta z toalety (jeżeli lepiej się czuje). Syn pali w piecu, przygotowuje lekarstwa i posiłki, pomaga przy wstawaniu i położeniu się do łóżka, myciu się i ubieraniu, ścieleniu łózka, robi zakupy, pranie, sprząta, wykupuje lekarstwa i robi opłaty, towarzyszy przy wizytach lekarskich, podaje w nocy krople nasercowe. Siostra strony przyjeżdża raz w tygodniu i pomaga przy kąpieli mamy.

Pomoc w powyższych czynnościach skarżący potwierdził w trakcie przesłuchania w dniu 22 czerwca 2021 r. oraz w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 21 czerwca 2021 r. Skarżący wyjaśnił również, że od 7 lat nie posiada gospodarstwa rolnego, następnie podejmował prace dorywcze w lesie, przygotowując drewno na opał dla starszych ludzi. Obecnie z uwagi na pogarszający się stan zdrowia matki zmuszony był zrezygnować również z tej pracy.

W trakcie przesłuchania w dniu 21 lipca 2021 r. brat skarżącego wyjaśnił, że skarżący zakłada matce pampersy, pomaga przy kąpieli w wannie, przygotowuje posiłki. Matka sama wstaje i kładzie się do łóżka, po mieszkaniu chodzi przy pomocy laski, w czasie nieobecności syna jest w stanie przejść do łazienki. Natomiast siostra skarżącego wyjaśniła w dniu 21 lipca 2021 r., że matka samodzielnie wstaje i kładzie się do łóżka, samodzielnie spożywa posiłki, porusza się po mieszkaniu przy pomocy laski. Brat pomaga przy kąpieli i ubieraniu się, gotuje posiłki; matka chodzi do toalety, ale brat czasami zakłada jej pampersy.

W trackie przesłuchania w charakterze strony w dniu 16 listopada 2021 r. skarżący wyjaśnił, że pomaga matce w codziennej toalecie i ubieraniu się, kąpieli w wannie (obecnie nie jest kąpana przez córkę), zakłada pampersy, podaje matce posiłki i leki, wykupuje recepty, towarzyszy przy wizytach lekarskich, gotuje sprząta, pierze, rozpala w piecu. Matka używa laski, ale wymaga pomocy przy poruszaniu się.

Powyższe okoliczności potwierdziła matka skarżącego w trackie przesłuchania w dniu 26 listopada 2021 r.

Siostra skarżącego w trackie przesłuchania w dniu 7 grudnia 2021 r. wyjaśniła, że odwiedza matkę raz w miesiącu, matka jest sprawna umysłowo jak na swój wiek i jest osobą komunikatywną, ale nastąpił postęp starości, samodzielnie porusza się po mieszkaniu, przechodzi z pokoju do łazienki, nie ma większego problemu w chodzeniu, wejść i wyjść z wanny pomaga matce brat, córka nie wie, czy korzysta z pampersów.

Natomiast przesłuchany w charakterze świadka w dniu 7 grudnia 2021 r. brat skarżącego wyjaśnił, że matka jest osobą komunikatywną, nie ma problemów w porozumiewaniu się z nią, na pytania odpowiada logicznie, nie zauważył, aby matka miała problemy z samodzielnym poruszaniem się po mieszkaniu, siadaniem i wstawaniem z łóżka, trzeba matce pomóc wejść i wyjść z wanny, pomóc umyć plecy i włosy, matka nie wyraża zgody na zakładanie pampersów.

Wobec powyższego nieuzasadniony jest zarzut, że organy nie wyjaśniły w dostateczny sposób stanu sprawności matki skarżącego i zakresu pomocy udzielanej matce przez syna. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że matka skarżącego jest osobą komunikatywną, nie mającą kłopotów w porozumiewaniu się z rodziną, samodzielnie spożywa posiłki, samodzielnie porusza się po mieszkaniu, korzysta z toalety. Wymaga pomocy przy kąpieli i ubieraniu się, przygotowywaniu i podawaniu posiłków i leków, realizowaniu recept i wizytach lekarskich, a także pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego.

Mając na uwadze powyższe ustalenia w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały jedynie dwie z trzech przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącego i jego matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Natomiast, jak zasadnie uznały organy, odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki - to jest brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką.

Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad matką. Zakres sprawowanej opieki nie koliduje z możliwością podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Bezpośrednia opieka nad matką ogranicza się bowiem do pomocy przy higienie osobistej (pomoc przy wchodzeniu do wanny i wychodzeniu z wanny) i ubieraniu garderoby, podawania posiłków i leków, towarzyszenia przy wizytach lekarskich i wykupywaniu recept. Jednakże wykonywanie tych czynności przez skarżącego możliwe byłoby również po podjęciu przez niego pracy zarobkowej (przed rozpoczęciem lub po zakończeniu obowiązków zawodowych). Matka skarżącego samodzielnie spożywa posiłki i jest osobą chodzącą po mieszkaniu, pomimo konieczności pomocy drugiej osoby przy załatwianiu spraw poza domem. Natomiast pozostałe czynności wykonywane przez skarżącego (robienie zakupów, gotowanie, pranie, sprzątanie, przynoszenie opału, czynności ogrodnicze, uprawa warzyw) związane są z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w którym zamieszkuje również skarżący i z pewnością nie kolidują z podjęciem zatrudnienia przez skarżącego. Tego rodzaju czynności wykonuje bowiem wiele pracujących osób, poza godzinami pracy.

Zaznaczyć należy, że pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującym tego starszym rodzicom jest powinnością dorosłych dzieci, szczególnie w zakresie rozmiaru pomocy jakiej udziela skarżący, co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. W ocenie Sądu, w bezspornych okolicznościach niniejszej sprawy, opieka sprawowana nad matką przez skarżącego, nie jest na tyle absorbująca, aby uniemożliwiała skarżącemu jakąkolwiek aktywność zawodową w ramach definicji zawartej w art. 3 pkt 21 ustawy.

Istotne jest też, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż obecnie poszukuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a podjęcie pracy, choćby w ograniczonym wymiarze, jest niemożliwe z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką. Organ również słusznie stwierdził brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z prowadzenia gospodarstwa rolnego i zatrudnienia przy pracach leśnych a opieką nad matką. Z załączonego do akt sprawy zaświadczenia Wójta Gminy z dnia 21 grudnia 2021 r. wynika, że skarżący (58 lat) posiadał gospodarstwo rolne do 30 kwietnia 2015 r. Do końca roku 2006 posiadał 8,22 ha gruntu, do 30 września 2009 r. posiadał 8,19 ha gruntu, do 30 listopada 2014 r. posiadał 2,66 ha gruntu, a w okresie od 1 grudni 2014 r. do 30 kwietnia 2015 r. posiadał już tylko 1,25 ha gruntu. Skarżący stopniowo wyprzedawał grunty już w latach wcześniejszych, zanim stwierdzono znaczny stopień niepełnosprawności u matki (od 5 sierpnia 2015 r.).

Należy też zaznaczyć, że obowiązek alimentacyjny wobec matki ciąży również na pozostałej dwójce dorosłych dzieci, a obowiązek ten może być wypełniany również w formie finansowej.

W związku z tym należy zaaprobować stanowisko obu organów orzekających w sprawie, zobowiązanych do działania na podstawie i w granicach prawa (art. 6 k.p.a.), że świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych skarżącemu nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art.17 ust. 1 pkt 4 ustawy, bowiem sprawowana przez niego opieka nad niepełnosprawną matką nie była opieką wymagającą nie podejmowania i rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak słusznie uznały organy, odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką. Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad matką. Nieuzasadnione zatem są zarzuty odnośnie naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 k.p.a. Organ szczegółowo ustalił aktualny zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką i prawidłowo ocenił, że zakres ten nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia obecnie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.