Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 144/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: par. 25;  par. 29 w zw. z  par. 28  ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 64  par. 2; art. 7; art. 77  par. 1; art. 80; art. 40  par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Barbara Mleczko–Jabłońska, Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, , Protokolant: specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2014 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego. 1. Uchyla zaskarżoną decyzję; 2. Zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] na rzecz B. W. kwotę 5 117 zł (pięć tysięcy sto siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. Stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi B. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] października 2013 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z/s w [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego.

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

W dniu 12 maja 2009 r. do Biura Powiatowego ARiMR [...] z/s w [...] wpłynął wniosek B. W. o przyznanie mu płatności rolnośrodowiskowych na rok 2009. We wniosku wnioskodawca zadeklarował realizację Pakietu 2 na powierzchni 67,41 ha w wariancie 2.2 - Uprawy rolnicze (w okresie przestawiania) na działkach ewidencyjnych nr [...], nr [...], nr [...],[...], położonych w obrębie ewidencyjnym [...], gminie [...], powiecie [...], województwie [...] oraz zgłosił również działki nr [...],i [...] (stanowiące ugór) jako wchodzące w skład gospodarstwa rolnego. Następnie, w dniu 28 maja 2009 r. B. W. złożył w Biurze Powiatowym ARIMR [...] z/s w [...] korektę do przedmiotowego wniosku.

W wyniku przeprowadzonego postępowania, w dniu [...] stycznia 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] z/s w [...] wydał decyzję nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej, mocą której przyznał B. W. płatność za rok 2009 w wysokości 56 590,80 zł.

Następnie w dniu 17 maja 2010 r. do Biura Powiatowego ARiMR [...] z/s w [...] wpłynął wniosek o przyznanie B. W. płatności rolnośrodowiskowych na rok 2010. We wniosku wnioskodawca zadeklarował realizację Pakietu 2 na powierzchni 67,37 ha w wariancie 2.2 - Uprawy rolnicze (w okresie przestawiania) na działkach ewidencyjnych nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] położonych w obrębie ewidencyjnym [...], gminie [...].

W dniu 15 sierpnia 2010 r. w gospodarstwie strony została przeprowadzona kontrola na miejscu metodą inspekcji terenowej. Jak wynika z Protokołu z czynności kontrolnych nr [...] stwierdzona powierzchni upraw rolnych położnych na działkach ewidencyjnych nr [...] oraz nr [...] była mniejsza niż zadeklarowana przez stronę we wniosku o przyznanie pomocy. Powyższy Protokół z czynności kontrolnych został odebrany przez pełnomocnika strony w dniu 14 stycznia 2011 r.

W związku ze stwierdzeniem, iż w roku 2010 działki ewidencyjne nr [...]oraz nr [...] zostały zadeklarowane do płatności przez dwóch producentów rolnych, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] z/s w [...] pismem z dnia 27 października 2010 r. wezwał pełnomocnika B. W. – M. W. oraz pełnomocnika K. P. do złożenia wyjaśnień.

Wyjaśnienia takie K. P. złożył pismem z dnia 12 listopada 2010 r., zaś B. W. zwrócił się do organu o przedłużenie terminu do ich złożenia do dnia 27 listopada 2010 r. a następnie pismem z dnia 29 listopada 2010 r. o przedłużenie terminu do końca grudnia. Pismem z dnia 4 stycznia 2011 r. B. W. złożył wyjaśnienia, w których stwierdził, że przedmiotowe grunty były użytkowane rolniczo na dzień 31 maja 2010 r. jak i w późniejszych miesiącach przez niego z wyłączeniem innych osób.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] z/s w [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] odmówił B. W. przyznania płatności rolnośrodowiskowej za 2010 r. stosując sankcje wieloletne. Ww. decyzja została doręczona w trybie art. 44 Kpa i wobec jej niezaskarżenia do organu odwoławczego stała się ostateczna.

Na podstawie dokumentacji zebranej w sprawie organy ARiMR ustaliły m.in., że na dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej B. W. nie był faktycznym użytkownikiem działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...] oraz, że na części działek rolnych stwierdzono uprawę innej rośliny niż deklarowana.

W dniu 28 stycznia 2011 r. do Biura Powiatowego ARiMR [...] z/s w [...] wpłynęło pismo M. W., działającego w imieniu B. W., w którym wniósł zastrzeżenia do Protokołu z czynności kontrolnych nr [...]. W odpowiedzi Biuro Kontroli [...] Oddziału Regionalnego ARiMR, podtrzymało ustalenia w nim zawarte.

W dniu 28 grudnia 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] Zachód z/s w [...] wezwał B. W. do złożenia wyjaśnień w sprawie realizacji podjętego z dniem 1 marca 2009 r. zobowiązania rolnośrodowiskowego w związku z brakiem złożenia przez stronę wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2011.

Odpowiadając na powyższe, w dniu 19 stycznia 2012 r. pełnomocnik skarżącego złożył w Biurze Powiatowym ARiMR [...] z/s w [...] oświadczenie, w którym poinformował, iż "(...) grunty nie są użytkowane i nierealizowany program rolno-środowiskowy ".

Pismem z dnia 22 października 2012 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] z/s w [...] poinformował skarżącego o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Pełnomocnik skarżącego w odpowiedzi na ww. pismo złożył w dniu 28 listopada 2012 r. wyjaśnienia w sprawie, z których wynikało, że zaniechanie realizacji programu rolnośrodowiskowego wynikało z faktu przejęcia z dniem 2 listopada 2010 r. przez A. S. zobowiązania B. W. w wyniku jednostronnego zerwania przez niego (A. S.) umowy użyczenia/dzierżawy gruntów.

Z tego względu organ wszczął postępowanie administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych mu na mocy decyzji [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. (zawiadomienie Nr [...] z dnia [...] stycznia 2013 r.).

Skarżący w dniu 13 lutego 2013 r. złożył pismo wyjaśniające w sprawie.

W dniu 25 kwietnia 2013 r. organ I instancji wystosował do Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji Nieruchomości Rolnych w [...] zapytanie w zakresie wydzierżawienia przez A. S. gruntów rolnych będących w zasobach Agencji Nieruchomości Rolnych. Ponadto organ, pismem z 29 kwietnia 2013 r. wezwał W. S., w charakterze świadka, oraz pismem z 7 maja 2013 r. pełnomocnika A. S. A. L. do złożenia wyjaśnień w sprawie ustalenia użytkownika działek ewidencyjnych nr [...] i [...] na których B. W. zobowiązany był do realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego od dnia 1 marca 2009 r.

Odpowiadając na wezwanie, W. S. w dniu 13 maja 2013 r. przesłał do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR [...] z/s w [...] oświadczenie, w którym wskazał, iż od roku 2011 jest użytkownikiem działki ewidencyjnej nr [...], zaś działka ewidencyjna nr [...] została w dniu [...] stycznia 2011 r. sprzedana A. O.. Ponadto świadek wskazał, iż przedmiotowe działki od dnia 8 lipca 2009 r. zostały umową dzierżawy udostępnione w użytkowanie A. L. " (...) w obecności i na prośbę A. S. (...) Nie było zapisu w umowie o możliwości poddzierżawienia". Do przedmiotowego pisma W. S. dołączył:

- rozwiązanie umowy dzierżawy z dnia [...] stycznia 2011 r. dotyczące działek ewidencyjnych nr [...], nr [...] i nr [...];

- rozwiązanie umowy dzierżawy z dnia [...] września 2010 r. dotyczące działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...];

- umowę dzierżawy z dnia [...] lipca 2009 r. dotyczącą działek ewidencyjnych nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...];

umowę użyczenia gruntu z dnia [...] maja 2007 r.

Następnie w dniu 23 maja 2013 r. do organu I instancji wpłynęło pismo Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...] dotyczące użytkowania działek ewidencyjnych nr [...],[...] i [...]. Do pisma dołączono kserokopię wypowiedzenia umowy dzierżawy z dnia [...] sierpnia 2009 r. zawartej na przedmiotowe działki ewidencyjne z W. J. i R. małż. S. oraz A. i K. małż. S.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z/s w [...] ustalił B. W. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości 56.590,80 zł.

Odwołanie od ww. decyzji wniósł skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. W odwołaniu podniósł m.in., że od 25 listopada 2010 r. Biuro Powiatowe ARiMR [...] z /s w [...] było w posiadaniu oświadczenia A. S. z dnia 2 listopada 2010 r., z którego wynika, że z tym dniem doszło do przeniesienia posiadania działek rolnych położonych w województwie [...] obręb [...] o nr ewidencyjnych [...] z B. W. na A. S. oraz przejęcia przez tego ostatniego zobowiązania rolnośrodowiskowego do ww. działek. Pełnomocnik wskazał ponadto, że w sprawie jako strona zgodnie z treścią art. 28 k.p.a. powinien brać udział A. S., który przejął posiadanie spornych działek, zatem doszło do naruszenia treści tego przepisu.

Decyzją z dnia z dnia [...] października 2013 r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] utrzymał w mocy ww. decyzję.

Organ odwoławczy podniósł, że na podstawie art. 136 Kpa, przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe i zwrócił się z prośbą do Oddziału Terenowego Agencji Nieruchomości Rolnych w [...] - filia w [...] o wskazanie, czy działka ewidencyjna nr [...]- na której B. W. zobowiązany był realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe - została zwrócona przez dzierżawców na rzecz ANR w związku z rozwiązaniem umowy dzierżawy na przedmiotową działkę ze skutkiem na dzień 30 września 2009 r.

W piśmie z dnia 3 października 2013 r. Agencja Nieruchomości Rolnych - Oddział Terenowy w [...] wyjaśniła, iż grunty rolne określone umową dzierżawy nr [...] zostały przekazane Administratorowi Gospodarstwa Skarbu Państwa w [...] w dniu [...] października 2009 r. W konsekwencji powyższego, działka nr [...] została podzielona na działki ewidencyjne nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], a następnie działki nr [...], nr [...] i nr [...] w dniu [...] listopada 2010 r. sprzedano R. G. K., zaś działka nr [...] została przeznaczona na wymianę i scalenie. Do przedmiotowego pisma ANR dołączyło kopię Protokołu zdawczo - odbiorczego z dnia 5 października 2009 r. oraz wydruki z Systemu Ewidencji Gruntów II z dnia 19 października 2009 r. (dotyczący umowy [...]) oraz z dnia 2 października 2013 r. (dotyczących umowy [...]).

Organ II instancji stwierdził, że nie można uznać, iż oświadczenie A. S. z dnia 2 listopada 2010 r. spełnia warunki określone w przepisach prawa. Podkreślenia wymaga, iż A. S. w przedmiotowym oświadczeniu wskazuje, iż "(...) z uwagi na zerwanie przeze mnie jednostronne umowy, która miała trwać do 29.09.2013 r., przejmuję w pełni i zobowiązuję się kontynuować, zobowiązania rolnośrodowiskowe od Pana (...) B. W. do działek obrębu [...] o numerach ewidencyjnych [...]".

Zdaniem organu II instancji powyższe oświadczenie stoi w sprzeczności z ustaleniami poczynionymi przez organ I instancji.

Ww. organ podniósł, że z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, iż zarówno B. W. jak i A. S. na dzień składania ww. oświadczenia nie byli posiadaczami prawnymi ani też użytkownikami ww. nieruchomości, tym samym w odniesieniu do ww. oświadczenia organ nie mógł zastosować dyspozycji art. 29 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

Organ odwoławczy podkreślił, że ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie jednoznacznie wynika, iż w odniesieniu do działek ewidencyjnych nr:

- [...] oraz [...]- od dnia [...] maja 2010 r. faktycznym użytkowaniem jest K. P. (w wyniku zakupu ww. nieruchomości od ANR),

-[...]- umowa dzierżawy przedmiotowej działki zawarta między współdzierżawcami A. S. i małżeństwem S. a Agencją Nieruchomości Rolnych została w dniu 30 września 2009 r. rozwiązana z przyczyn leżących po stronie dzierżawców, a następnie sprzedana w trybie przetargów ANR w latach 2010-2012r. A. S. nie był nabywcą przedmiotowej działki (pismo ANR z dnia [...].05.2013 r. nr [...]). Jak wynika z pisma ANR z dnia 3 października 2013 r. przedmiotowa działka na mocy Protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 5 października 2009 r. została przekazana Administratorowi Gospodarstwa Skarbu Państwa w [...] przez współdzierżawców małż. S. działających solidarnie (w tym w imieniu A. S. dop. Sądu), a następnie, po podziale, sprzedana w dniu [...] listopada 2010 r. R. K..

- 221 - na mocy umowy dzierżawy z dnia [...] lipca 2009 r. zawartej z małż. S. działkę objął w posiadanie A. L.. Przedmiotowa umowa została rozwiązana w dniu 26 stycznia 2011 r. Od roku 2011 działka jest w faktycznym użyłkowaniu W. S. (oświadczenie z dnia 9 maja 2013 r.)

Z tego powodu organ II instancji nie uznał za wiarygodne oświadczenia A. S. z dnia 2 listopada 2010 r. dotyczącego przejęcia od B. W. ww. działek w posiadanie i użytkowanie.

Zdaniem ww. organu w niniejszej sprawie nie zostały spełnione warunki określone w § 23 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, zgodnie z którym w razie przeniesienia, w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, posiadania gospodarstwa rolnego lub części tego gospodarstwa, lub stada zwierząt ras lokalnych wnioskodawcy, nowy posiadacz tego gospodarstwa lub jego części, lub stada zwierząt ras lokalnych może wstąpić do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na miejsce wnioskodawcy, jeżeli objął w posiadanie użytki rolne lub stado zwierząt ras lokalnych, objęte zobowiązaniem rolnośrodowiskowym wnioskodawcy. Organ uznał, że oświadczenie A. S. nie spełniało wymogów § 23 rozporządzenia rolnośrodowiskowego zatem zarzut dotyczący naruszenia treści art. 28 k.p.a należało uznać za chybiony. Z tego względu na skarżącym ciąży obowiązek zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za rok 2009, zgodnie z § 28 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Tym samym organ nie uznał za zasadny zarzut skarżącego w przedmiocie niewłaściwego zastosowania przez organ art. 28 § 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego w przedmiocie "(...) skarżący, mimo posiadania przez organ oświadczenia nowego posiadacza od dnia 25.11.2010 r. nigdy nie był wzywany do uzupełnienia ewentualnego braku formalnego tegoż oświadczania poprzez złożenie go na urzędowym formularzu (na marginesie należy wskazać, iż organ był do tego zobowiązany na podstawie art. 64 § 2 K.p.a." organ podkreślił, iż zgodnie z oświadczeniem strony z dnia 11 lutego 2013 r. dokument oświadczenia A. S. został złożony przez B. W. w Biurze Powiatowym ARiMR [...] z/s w [...] w dniu [...] listopada 2010 r. "(...) omyłkowo razem z oświadczeniem innego producenta i w innej sprawie".

Organ wyjaśnił, że przedmiotowy dokument został dołączony do akt sprawy ustalenia B. W. kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych po złożeniu wyjaśnień przez stronę w związku z otrzymanym zawiadomieniem nr [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. Podniósł, iż uwzględniając powyższe, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] z/s w [...] wezwaniem nr [...] z dnia [...] maja 2013 r. wezwał A. S. do złożenia wyjaśnień w sprawie użytkowania m.in. działek ewidencyjnych [...] i [...]. Podkreślił, że mimo skutecznego doręczenia przedmiotowego wezwania pełnomocnikowi, skarżący nie złożył wyjaśnień w sprawie.

Organ wskazał również, iż skutki wynikające ze zmiany użytkowania gruntu stanowiły treść uzasadnienia decyzji Nr [...] z dnia [...] czerwca 2013 r.

Podkreślił ponownie, że skarżący miał zapewnioną możliwość brania czynnego udziału w każdym stadium postępowania administracyjnego oraz wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów, a przede wszystkim co do ustaleń dokonanych w toku prowadzonego postępowania. Z tego względu organ uznał za bezzasadny zarzut w przedmiocie naruszenia przez organ art. 11 Kpa.

Organ odwoławczy stwierdził także, iż w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały również okoliczności skutkujące brakiem obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności, wymienione w art. 73 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników ( Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004 r. str. 18-58, z późn. zm; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 44, str.243,z późn. zm).

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył B. W. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14. 06. 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267), dalej k.p.a., polegające na niezebraniu w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie tj. zaniechaniu wyjaśnienia okoliczności, czy między B. W., a A. S. doszło do przeniesienia posiadania działek rolnych położonych w województwie [...], powiecie [...], gminie [...], obrębie [...] o numerach ewidencyjnych [...], a tym samym na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz na przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów poprzez odmówienie wiarygodności oświadczeniu A. S. z dnia 2. 11. 2010 r.

Zdaniem skarżącego skoro organ drugiej instancji stoi na stanowisku, że do skutecznego wstąpienia do postępowania o udzielenie płatności rolnośrodowiskowej A. S. w miejsce skarżącego nie mogło dojść wobec nie przedłożenia urzędowego formularza o treści, jak w oświadczeniu z dnia 02. 11. 2010 r., to rodzi się pytanie, czemu organ pierwszej instancji nie posłużył się normą wyrażoną w art. 64 § 2 k.p.a., tj. nie wezwał wnoszącego do usunięcia tego braku formalnego. W toku postępowania odwoławczego organ drugiej instancji nie wyjaśnił tej kwestii, a powtórzył jedynie argumentację organu pierwszej instancji.

Za nieudolną próbę tłumaczenia oczywistych uchybień w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, skarżący uznał stanowisko organu drugiej instancji zawarte na stronie 8 uzasadnienia zaskarżonej decyzji (akapit pierwszy). Organ drugiej instancji zakwestionował fakt wpływu oświadczenia A. S. do siedziby Biura Powiatowego ARiMR [...] w [...] w dniu 25.11.2010 r. i sformułował nieprawdziwą tezę, w myśl której, zgodnie z oświadczeniem strony z dnia 11.02.2013 r." dokument ten został omyłkowo złożony wraz z innym dokumentem dotyczącym innej sprawy i że organ pierwszej instancji powziął wiedzę o nim dopiero w dniu 11.02.2013 r.

Zdaniem skarżącego na gruncie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy stanowisko to jest nieprawdziwe, gdyż w pisemnych wyjaśnieniach złożonych organowi pierwszej instancji w dniu 28. 11. 2012 r. skarżący informował o tym, że organ jest w posiadaniu przedmiotowego oświadczenia A. S.. Tym samym, gdyby nawet przyjąć, że oświadczenie to nie było znane organowi pierwszej instancji od dnia 25. 11. 2010 r. (mimo, iż organ przyjął je, na co wskazuje odciśnięty datownik), to nie ma wątpliwości, że organ wszedł po raz drugi w posiadanie wiedzy o treści tego oświadczenia właśnie na skutek pisma skarżącego z dnia 28.11.2012 r., a nie jak utrzymuje organ drugiej instancji dopiero w dniu 11.02. 2013 r.

Skarżący podniósł, iż organ drugiej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji kilkakrotnie stwierdza, że oświadczenie A. S. z dnia 2.11.2010 r. nie spełniało warunków przewidzianych w § 23 rozporządzenia rolnośrodowiskowego". Jednakże skarżący zauważył, iż w całym materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy nie sposób doszukać się choćby śladów działań, tak organu pierwszej, jak i drugiej instancji, które zmierzałyby do zbadania tych warunków.

Skarżący podkreślił, że jego zdaniem organ II instancji nie dostrzega, że wiedza o osobach właścicieli i dzierżawców działek ewidencyjnych nr [...] na gruncie § 23 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. nie ma pierwszorzędnego znaczenia. Wskazał, że przesłanką wstąpienia do toczącego się postępowania przez nowego posiadacza jest przeniesienie na niego posiadania gospodarstwa rolnego (ust. 1 ww. Rozporządzenia), a nie jak chciałby tego organ drugiej instancji nabycie własności.

Zdaniem skarżącego, w świetle treści oświadczenia A. S. z dnia 2. 11. 2010 r., zbadanie czy mimo niezachowania wymogów formalnych wniosku, spełnione zostały przesłanki konieczne do wstąpienia do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na miejsce wnioskodawcy, tj. skarżącego, wymagało przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Wskazał, iż takie postępowanie wyjaśniające nie zostało jednak przeprowadzone.

Skarżący zauważył, iż ustalając w oparciu o treść pisma Agencji Nieruchomości Rolnych - Oddział Terenowy w [...] z dnia 3.10.2013 r. chronologię przekształceń własnościowych min. działek ewidencyjnych nr [...], organ drugiej instancji nie podjął najmniejszej nawet próby wyjaśnienia kwestii dotyczącej tego, kto był posiadaczem tychże działek w latach 2009 i 2010.

Wyjaśnienie wszystkich powyższych kwestii, które były rozstrzygające dla przedmiotowego postępowania zostało zaniechane przez organ pierwszej instancji i w ogóle nie podjęte przez organ drugiej instancji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoją argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skargę należało uwzględnić.

Na wstępie należy podkreślić, że w sprawie mają zastosowanie przepisy zarówno wspólnotowe jak i krajowe przywołane przez organy (w tym przez Kierownika Biura Powiatowego w podstawie prawnej decyzji), przy czym w zakresie przepisów krajowych są to przepisy: ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r. nr 98, poz. 634 z póżn. zm.), ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. 64,poz.427 z późn. zm.) i rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy’ objętego PROW na lata 2007 -2013 (Dz. U. 33 poz. 262 ze zm.).

Ponadto wyjaśnienia wymaga, że sprawa dotyczy ustalenia nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych i zasadności ich zwrotu przez B. W., który płatności te, co jest niesporne za 2009 r. otrzymał, zaś za 2010 r. płatności tych mu odmówiono. Decyzja z dnia [...] stycznia 2011 r. dotycząca odmowy przyznania ww. płatności za 2010 r., została uznana za doręczoną pełnomocnikowi B. W. w trybie art. 44 k.p.a. – M. W. i uznana za ostateczną.

W tym stanie rzeczy mimo istnienia oświadczenia A. S. z dnia 2 listopada 2010 r. o przejęciu przez niego zobowiązania rolnośrodowiskowego B. W., brak było podstaw do rozważania w przedmiotowej sprawie wstąpienia A. S. do sprawy w rozumieniu treści § 23 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 26 lutego 2009 r. ponieważ sprawa nie dotyczyła przyznania płatności rolnośrodowiskowych a ich zwrotu jako nienależnie pobranych.

Wprawdzie oświadczenie A. S., które ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, i którego skuteczność powinna zostać prawidłowo oceniona, zostało złożone do Biura Kierownika Powiatowego ARiMR 25 listopada 2010 r., czyli kiedy toczyła się sprawa B. W. o płatność za 2010 r., ale nie mogło zostać w niej rozważone ponieważ nie tylko nie zostało złożone przez A. S., ale znaczenia wspomnianego oświadczenia nie można co wskazano wyżej rozpoznawać w kontekście treści § 23 rozporządzenia. Jak wynika z materiału dowodowego wyjaśnienia dotyczące faktu złożenia wspomnianego oświadczenia, pojawiły się dopiero w toku postępowania wyjaśniającego dotyczącego braku złożenia przez B. W. wniosku kontynuacyjnego dotyczącego płatności rolnośrodowiskowych za 2011 r. Dowodzi tego treść pisma M. W. pełnomocnika strony (będącego jego bratem) z dnia 28 listopada 2012 r., które złożone zostało w Biurze Kierownika Powiatowego ARiMR w [...] tego samego dnia (28 listopada 2012 r.) Z treści tego pisma wynika, że oświadczenie A. S. z 2 listopada 2010 r., zostało złożone w Biurze Kierownika 25 listopada 2010 r. do sprawy innego producenta wraz z dotyczącymi go dokumentami pomyłkowo i zostało odszukane dopiero w związku z postępowaniem wyjaśniającym w sprawie B. W.. W aktach sprawy administracyjnej znajduje się kserokopia wspomnianego oświadczenia, nosząca datę prezentaty 25 listopada 2010r. - bez wyjaśnienia dotyczącego faktu, gdzie znajduje się jego oryginał. Oświadczenie z 2 listopada 2010 r. dotyczy rozwiązania ustnej umowy zawartej w dniu [...] września 2008 r. na okres 5 lat między A. S. a M. W. i B. W. w odniesieniu do wymienionych w nim działek, w tym o nr. ewidencyjnych [...] położonych w obrębie [...] gmina [...] oraz przejęcia zobowiązań rolnośrodowiskowych B. W. i M. W.. Organ w żadnym miejscu nie przeczy okolicznościom związanym z ujawnieniem wspomnianego oświadczenia wskazując jedynie, że miało to miejsce już w toku sprawy o zwrot nienależnych płatności (w związku z zawiadomieniem organu z dnia 21 stycznia 2013 r.). Nie jest to ścisłe ponieważ istotnie informacja dotycząca okoliczności złożenia oświadczenia w Biurze Kierownika ARiMR pojawiła się w piśmie strony – B. W. z dnia 11 lutego 2013 r. ale wyjaśnienia te (identyczne jak wyjaśnienia z 28 listopada 2012 r.), są wtórne do wcześniejszych wyjaśnień jego pełnomocnika.

W tym stanie rzeczy biorąc pod uwagę przepisy Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. (Dz.U.2009.33.262) należy uznać, że w przedstawionym stanie faktycznym sprawy - dla ustalenia odpowiedzialności za zwrot płatności przez B. W. - zastosowanie mają § 25 i § 29 w zw. z § 28 ust. 1 rozporządzenia.

W myśl § 25 rozporządzenia:

1. W razie przeniesienia w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy posiadania gospodarstwa rolnego lub części tego gospodarstwa, lub stada zwierząt ras lokalnych beneficjenta, nowemu posiadaczowi tego gospodarstwa lub jego części, lub stada zwierząt ras lokalnych może być przyznana płatność rolnośrodowiskowa, jeżeli objął w posiadanie użytki rolne lub stado zwierząt ras lokalnych, objęte zobowiązaniem rolnośrodowiskowym beneficjenta, i są spełnione warunki określone w art. 25 ust. 2 ustawy.

2. Nowy posiadacz gospodarstwa rolnego lub jego części, lub stada zwierząt ras lokalnych beneficjenta składa wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w terminie 3 miesięcy od dnia przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego lub części tego gospodarstwa, lub stada zwierząt ras lokalnych beneficjenta.

3. Do trybu przyznawania płatności rolnośrodowiskowej nowemu posiadaczowi gospodarstwa rolnego lub części tego gospodarstwa, lub stada zwierząt ras lokalnych beneficjenta przepisy § 23 ust. 2-5 stosuje się odpowiednio.

W związku z przytoczoną treścią § 25 wskazać należy, że ust. 2 tego przepisu w takim brzmieniu obowiązuje od 15 marca 2011 r. a zmianie uległ termin złożenia wniosku przez nowego posiadacza działek lub stada zwierząt z 2 miesięcy na 3.

Zgodnie z treścią § 28 ust. 1 ww. rozporządzenia "Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu".

Zgodnie natomiast z treścią § 29 rozporządzenia mimo wystąpienia okoliczności określonych w § 28 ust. 1 lub 2 płatność rolnośrodowiskowa nie podlega zwrotowi w części przyznanej do działek rolnych lub stada zwierząt, których posiadanie zostało przeniesione na rzecz innego podmiotu, jeżeli rolnik, któremu została przyznana ta płatność:

1) złożył, niezwłocznie po przeniesieniu posiadania tych działek rolnych lub stada zwierząt, do kierownika biura powiatowego Agencji, na formularzu udostępnionym przez Agencję, oświadczenie podmiotu, na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie tych działek lub stada zwierząt, o zobowiązaniu tego podmiotu do:

a) kontynuowania realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego przez tego rolnika do końca okresu objętego tym zobowiązaniem na tych działkach rolnych i w tym stadzie,

b) zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności rolnośrodowiskowej uzyskanej przez rolnika, któremu została przyznana ta płatność, jaką rolnik ten byłby obowiązany zwrócić, gdyby w trakcie realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego przez tego rolnika wystąpiły okoliczności wymienione w § 28 ust. 1 lub 2

- lecz nie później niż w terminie 14 dni od dnia doręczenia pisma Agencji wzywającego dołożenia wyjaśnień, a gdy przeniesienie posiadania nastąpiło do dnia wydania decyzji w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej - nie później niż w terminie 14 dni od dnia doręczenia tej decyzji;

2) dołączył do oświadczenia, o którym mowa w pkt 1, dokumenty potwierdzające przeniesienie posiadania działek rolnych lub stada zwierząt.

W przedmiotowej sprawie jest niewątpliwe, że według oświadczenia B. W. od 2 listopada 2010 r. nie kontynuuje on zobowiązania rolnośrodowiskowego oraz istnieje oświadczenie A. S. z 2 listopada 2010 r. o przejęciu jego zobowiązania, które potwierdzone za zgodność przez pracownika Agencji dołączono do akt jak należy rozumieć - najpewniej 28 listopada 2012 r. Jest oczywiste, że oświadczenie to nie odpowiada w pełni warunkom wymaganym treścią § 29 rozporządzenia, w szczególności nie zostało ono sporządzone na odpowiednim formularzu, jak również brak jest w nim jednoznacznego oświadczenia o zobowiązaniu A. S. do zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności rolnośrodowiskowej o jakiej jest mowa w treści § 29 pkt 1 lit b.

Treść § 29 rozporządzenia wskazuje na obowiązek złożenia go na urzędowym formularzu jak również określa terminy dołączenia wspomnianego rozporządzenia ażeby wywołało ono przewidziany w nim skutek ale w ocenie Sądu, określony w nim termin, nie jest terminem prawa materialnego, którego uchybienie wywołałoby skutek w postaci braku możliwości powoływania się na jego treść przez dotychczas zobowiązanego rolnika. W pierwszym rzędzie przepis ten wymaga bowiem "niezwłoczności" złożenia oświadczenia po dokonaniu przeniesienia posiadania działek rolnych na rzecz innego podmiotu, co jest kwestią ocenną ewentualnie jego złożenia nie później niż w terminach wskazanych w tym przepisie.

Z ustaleń poczynionych w sprawie wynika w ocenie Sądu, że złożenie oświadczenia A. S. w dniu 25 listopada 2010 r. mogłoby zostać uznane za spełniające warunek "niezwłoczności" gdyby zostało złożone prawidłowo do przedmiotowych akt, co nie miało miejsca. Biorąc jednak pod uwagę okoliczność, że zostało ono w owym czasie przyjęte i nie zauważono w żadnym czasie przy sprawdzaniu dokumentów innego producenta, że nie dotyczy jego sprawy należy uznać, że zostało ono jednak złożone w terminie - w toku składania wyjaśnień w sprawie. Nie ulega też wątpliwości, że oświadczenie dotyczące dwóch rolników braci B. i M. W. zostało sporządzone i złożone w jednym egzemplarzu, z którego wykonano kserokopie, ale z treści przepisów rozporządzenia nie wynika, że skutek zawarty w oświadczeniu wywiera jedynie złożenie go do akt sprawy w oryginale, a wyklucza tę możliwość przyjęcie kserokopii poświadczonej za zgodność przez pracownika Agencji. Oświadczenie, co istotne, nie zostało również złożone na urzędowym formularzu ale rozporządzenie nie zawiera zapisu, z którego by wynikało, że tego rodzaju brak formalny, co do zasady uniemożliwia uwzględnienie jego treści bez możliwości jego wcześniejszego uzupełnienia na wezwanie organu. Podkreślić należy przy tym, że sam organ uznał, iż złożone oświadczenie obliguje go do poczynienia stosownych ustaleń, które ograniczyły się jedynie do podjęcia ustaleń, czy A. S. po jego złożeniu, był dysponentem i posiadaczem spornych działek, co na tym etapie sprawy dla wyjaśnienia odpowiedzialności finansowej B. W. należy uznać za okoliczność, która nie ma dla rozstrzygnięcia tej kwestii decydującego znaczenia.

Należy przypomnieć w tym miejscu, że zgodnie z treścią art. 21 ust.1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U.2013.173 j.t.) z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.

Pozwala to zdaniem Sądu na uznanie, że możliwe jest uzupełnienie wspomnianego braku poprzez wezwanie rolnika czyli B. W. w trybie art. 64 § 2 k.p.a. do uzupełnienia wspomnianego oświadczenia traktując je odpowiednio jak podanie, przy czym wspomniana odpowiedniość polegałaby na uznaniu, iż w przypadku braku jego uzupełnienia, oświadczenie to w stanie w jakim zostało złożone, byłoby oceniane pod kątem tego, czy dowodzi skutecznego przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego przez A. S..

Wskazać przy tym należy, że druk formularza stanowiącego oświadczenie o kontynuowaniu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach PROW na lata 2007-2013 (symbol formularza 0-25/110), dostępnego na stronie ARiMR, zawiera w swojej treści dane o jakich mowa w § 29 rozporządzenia, zaś jeśli chodzi o dokumenty potwierdzające przeniesienie posiadania działek rolnych lub stada zwierząt, które zgodnie z przepisem należy dołączyć do oświadczenia, to wobec braku określenia ich rodzaju, mogą to być zdaniem Sądu dowolne dokumenty, które to potwierdzają, w tym może to być oświadczenie o przejęciu posiadania konkretnych działek. Na przyjęcie prawidłowości takiego stanowiska pozwala treść postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2010 r. I CSK 355/09, w którym Sąd Najwyższy wskazał, że wydanie rzeczy wymagane do przeniesienia posiadania (art. 348 k.c.) może mieć postać aktu symbolicznego. Postanowienie to wprawdzie dotyczy nieco innego stanu faktycznego (posiadania samoistnego i prekarium) ale w ocenie Sądu możliwe jest jego przyjęcie dla potrzeb niniejszej sprawy.

Zaznaczyć należy ponadto, że z materiału dowodowego wynika, że A. S. był współdzierżąwcą do września 2009 r. od ARR wraz z małżonkami S. działek rolnych nr ew. [...] i [...] a działki nr [...] dzierżawcą od małż S. – również do 2009 r. W odniesieniu do tych działek A. S., który nimi jak należy uznać dysponował, zawarł ustną umowę z B. W. określaną jako użyczenie/dzierżawa. Należy przyjąć, że mogła to być umowa poddzierżawy, o jakiej jest mowa w art. 698 § 1 k.c. bądź stosunek prawny określony treścią art. 708 k.c. czyli bezczynszowe korzystanie z cudzej nieruchomości rolnej, do którego odpowiednio stosuje się przepisy o dzierżawie, i której wypowiedzenie powodowało powrotne przeniesienie posiadania tych działek na A. S. – w ramach uprzednio zawartej umowy ustnej (vide wyrok NSA z 11.X.2013 r. II GSK 944/12)

Podkreślenia wymaga, że dla zwolnienia się od odpowiedzialności związanej ze zwrotem pobranych płatności przez B. W., konieczne jest jedynie stwierdzenie, czy przeniósł on posiadanie działek, które to przeniesienie może być udokumentowane dokumentem stwierdzającym ten fakt i czy złożył oświadczenie przejmującego zobowiązanie na urzędowym formularzu zawierającym odpowiednią, zgodną z § 29 rozporządzenia z 26 lutego 2009 r. - treść. Zauważyć przy tym należy, że to, czy po złożeniu właściwego, zgodnego z treścią § 29 rozporządzenia, A. S. faktycznie kontynuował lub miał zamiar kontynuować zobowiązanie, jest bez znaczenia dla odpowiedzialności skarżącego jako od niego niezależne. Okoliczność ta ma bowiem znaczenie tylko dla określenia właściwej osoby odpowiedzialnej za zwrot nienależnie pobranych płatności. Jeśli bowiem zobowiązanie zostało przejęte skutecznie, wówczas B. W., nie jest odpowiedzialny za zwrot płatności, jeśli natomiast do takiego przejęcia nie doszło, wówczas on odpowiada za zwrot uprzednio pobranych środków. W tym miejscu należy stwierdzić, że próba ustalenia przez organ faktu przejęcia posiadania przez A. S. poprzez odebranie od niego pisemnych zeznań na tę okoliczność w charakterze świadka, co polegało na doręczeniu pisma zawierające określone pytania jego pełnomocnikowi, nie może być uznane za prawidłowe. Należy uznać, że doręczenie pisma pełnomocnikowi A. S. ustanowionemu w innej sprawie, nie jest prawidłowe i zgodne z przepisami k.p.a. – co za właściwe uznał organ I instancji a organ II instancji zaaprobował.

Należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 40 § 1 k.p.a. pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi.

§ 2. Jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Jeżeli ustanowiono kilku pełnomocników, doręcza się pisma tylko jednemu pełnomocnikowi. Strona może wskazać takiego pełnomocnika.

Treść tego przepisu ma jednak zastosowanie w sprawie, w której osoba reprezentowana przez pełnomocnika sama jest w niej stroną – co w tej sprawie nie miało miejsca.

Tym samym brak działania po stronie pełnomocnika A. S., który nie jest stroną w przedmiotowej sprawie, nie może być uznany za wywierający jakiekolwiek skutki procesowe pozwalające na wyciąganie niekorzystnych dla skarżącego wniosków.

Dla prawidłowego rozpoznania sprawy konieczne jest zatem wezwanie skarżącego do złożenia oświadczenia A. S. na urzędowym formularzu w wyznaczonym przez organ terminie i podjęcie rozstrzygnięcia w stosunku do jego osoby w zależności od właściwego wypełnienia tego obowiązku.

W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego należy uznać, że okazał się on niewystarczający dla prawidłowego rozstrzygnięcia a uchybienia organu mogły mieć wpływ na jego treść, co powoduje, że za zasadne należy uznać zarzuty strony dotyczące naruszenia art. treści art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a.