Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 546/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 4 ust. 1, art. 5 ust. 2, art. 6 ust. 1 i ust. 5, art. 8 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 105 poz 869
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.
article: art. 235 (1), art. 235 (2)
journal: Dz.U. 2014 poz 1502
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędziowie sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.), sędzia NSA Henryk Ożóg, Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 10 lutego 2016 r. sprawy ze skargi L. G. na decyzję D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją Nr [...] D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1263 z późn. zm.), art. 2351 i art. 2352 Kodeksu pracy dalej: k.p. (Dz. U. z 2014 r. poz. 1502 z późn. zm. ) oraz § 8 ust. 1 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367), jak również art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, dalej: k.p.a. (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm. ) i po rozpatrzeniu odwołania strony - L. G. od decyzji Nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia 5 grudnia 2014 r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej: astmy oskrzelowej (poz. 6 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych) u L. G. – utrzymano zaskarżoną decyzję w mocy.

W motywach uzasadnienia tego orzeczenia poddano, że L. G. urodzony dnia [...] pracował:

• od dnia 15 czerwca 1968 r. do 29 listopada 1992 r. w [...] S.A. we W. (obecnie [...] sp. z o.o.) na stanowiskach: obsługi gilotyn, mechanika samochodowego, spawacza, kierowcy wózka podnośnikowego, robotnika gospodarczego oraz robotnika transportowego w narażeniu na: hałas, kontakt z metalami (miedź, lut srebra) spaliny, dymy spawalnicze, proszek borax, freon, smary, oleje (poprzednia nazwa zakładu pracy "[...]" S.A.);

• od 1992 r. świadczenie rentowe;

• od 2004 r. świadczenie emerytalne;

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. na skutek zgłoszenia z dnia 25 lipca 2013 r. podejrzenia choroby zawodowej dokonanego przez stronę L. G. wszczął dnia 25 lipca 2013 r. postępowanie administracyjne w sprawie choroby zawodowej: astmy oskrzelowej (poz. 6 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca

2009 r. w sprawie chorób zawodowych) u L. G.. Organ ustalił i zawiadomił strony zgodnie z art. 61 § 4 k.p.a. o wszczęciu postępowania. Zawiadomienie z dnia 8 sierpnia 2013 r. otrzymały strony postępowania.

Następnie Organ I instancji po przeprowadzeniu dochodzenia epidemiologicznego, którego celem było ustalenie i ocena narażenia zawodowego, skierował L. G. dnia 6 grudnia 2013 r. na badania w związku z podejrzeniem choroby zawodowej do jednostki orzeczniczej I stopnia.

L. G. był badany w Dolnośląskim Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W., który dnia 18 lipca 2014 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej: astmy oskrzelowej (poz. 6) u L. G.. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia podano: "(...) badany podaje, że pierwsze objawy ze strony układu oddechowego pod postacią kaszlu z odkrztuszaniem wydzieliny wystąpiły na początku lat 80-tych XX wieku. Dolegliwości te występowały zarówno w pracy jak i poza pracą. W roku 1982 z powodu tych dolegliwości został objęty opieką alergologiczną i przeniesiony na inne stanowisko pracy. Wyniki badań alergologicznych zawartych w dokumentacji lekarskiej dostarczonej przez badanego wskazują na alergię badanego na wiele powszechnie występujących alergenów środowiska domowego i komunalnego (roztocza, pyłki traw i drzew). Pomimo leczenia specjalistycznego choroba badanego ulegała stopniowemu pogorszeniu, także po zaprzestaniu narażenia zawodowego. W 1992 r. przeszedł na świadczenie rentowe z powodu astmy oskrzelowej. (...) Uznanie zawodowej etiologii astmy oskrzelowej jest możliwe wówczas, gdy zostanie udowodniony związek przyczynowy zaistnienia tej choroby z czynnikami specyficznymi dla środowiska pracy, czyli konieczne jest udowodnienie, bądź przynajmniej wykazanie z przeważającym prawdopodobieństwem, że pierwotną przyczyną astmy jest swoista nadwrażliwość na alergen specyficzny dla środowiska pracy. W przypadku L. G. nie potwierdzono jego swoistej nadwrażliwości na potencjalne alergeny zawodowe. Analiza zebranej dokumentacji w sprawie, a w szczególności analiza narażenia zawodowego, początku i przebiegu klinicznego choroby oraz wyników przeprowadzonych badań specjalistycznych i konsultacji, przemawia przeciwko zawodowej etiologii stwierdzonej astmy. Występująca w przebiegu tej choroby nieswoista nadreaktywność oskrzeli mogła być w przeszłości przyczyną nasilania się dolegliwości przy kontakcie z czynnikami o nieswoistym działaniu drażniącym drogi oddechowe podczas wykonywania czynności zawodowych. Czynniki te mogły w nieswoisty sposób nasilać dolegliwości badanego, ale nie mogą być uznane za pierwotną przyczynę choroby."

L. G. nie zgodził się z ww. orzeczeniem i złożył wniosek o przeprowadzenie ponownych badań w jednostce orzeczniczej II stopnia. L. G. był badany w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., który dnia 31 października 2014 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej: astmy oskrzelowej (poz. 6). Jednostka orzecznicza II stopnia diagnostycznego uzasadniła zajęte stanowisko następująco: "...w trakcie obserwacji klinicznej w badaniu fizykalnym okresowo stwierdzano objawy bronchospastyczne, które ustępowały całkowicie po doraźnym podaniu leków ß-mimetycznych krótko działających. W wykonanych badaniach spirometrycznych stwierdzono zaburzenia wentylacji płuc o charakterze obturacji w stopniu ciężkim, co nie pozwalało na wykonanie swoistych prób prowokacyjnych. W badaniach gazów krwi kapilarnej arterializowanej w spoczynku nie wykazano cech niewydolności oddechowej. Alergenowe testy skórne metodą punktową wypadły słabo dodatnio z pyłkami traw (+) i drzew (+), natomiast z metalami (chrom, kobalt, nikiel) były ujemne, podobnie jak wszystkie testy płatkowe z potencjalnymi alergenami środowiska pracy badanego (zestaw standardowy, metale, smary, oleje maszynowe). Wykonane próby rozkurczowe z preparatami: Atrovent i Ventolin - wykazały dobrą odwracalność obturacji dróg oddechowych, co potwierdza rozpoznanie u badanego astmy oskrzelowej. Dodatnie wyniki testów skórnych z pospolitymi aeroalergenami komunalnymi i domowymi dostępne w dokumentacji medycznej oraz wyniki otrzymane w czasie aktualnej diagnostyki alergologicznej wskazują na pozazawodową etiologię schorzenia. Na podstawie obserwacji oraz przeprowadzonych badań klinicznych w tutejszym Instytucie, a zwłaszcza diagnostyki alergologicznej, po analizie narażenia zawodowego oraz faktu utrzymywania się nasilonych objawów chorobowych pomimo zakończenia pracy w narażeniu w 1992 r. (ujemny test eliminacji zawodowej) - nie znajdujemy podstaw do rozpoznania u pacjenta astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego."

Następnie, przed wydaniem rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, Organ I instancji zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. poinformował strony biorące udział w przedmiotowym postępowaniu o zakończeniu zbierania materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zawiadomienie z dnia 13 listopada 2014 r. otrzymały strony postępowania.

W oparciu o całość zgromadzonej dokumentacji, a w szczególności wydane orzeczenia lekarskie oraz ocenę narażenia zawodowego, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. wydał decyzję nr [...] z dnia 5 grudnia 2014 r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej: astmy oskrzelowej (poz. 6) u L. G.

Od powyższej decyzji L. G. złożył odwołanie nie zgadzając się z jej rozstrzygnięciem. Odwołujący się uważał, że istniejące dolegliwości zdrowotne są ściśle związane z wykonywaną w przeszłości pracą zawodową jednocześnie wskazując na konieczność ponownych badań przez uprawnione placówki orzecznicze medycyny pracy.

Akta sprawy w trybie art. 133 k.p.a. zostały przekazane do D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W., który po przeanalizowaniu całości materiału dowodowego skierował w dniu 22 stycznia 2015 r. pismo do uprawnionych placówek diagnostyczno-orzeczniczych I i II stopnia celem wydania opinii uzupełniającej, tak by posiadała ona walor kompletności - uwzględniającej merytoryczne, wyczerpujące uzasadnienie postawionego rozpoznania u L. G. oraz wyjaśnienie rozbieżności w wynikach wykonanych testów skórnych z aeroalergenami komunalnymi i domowymi.

W odpowiedzi z dnia 28 stycznia 2015 r. uprawniona placówka orzecznicza II stopnia wyjaśniła, iż: "Testy wykonane w tut. Instytucie dały słabo dodatni wynik z pyłkami traw (+) i pyłkami drzew II (+). Nadmieniamy, że w dostępnej dokumentacji medycznej pacjenta znajdują się wyniki punktowych testów skórnych (...). Wykazały one wówczas dodatni odczyn z olchą, babką pospolitą i roztoczem kurzu domowego Dermatophagoides farinae. (...) Istotne jest, że w postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym przeprowadzonym w obu jednostkach orzeczniczych stwierdzono u pacjenta podwyższone stężenie IgE całkowitej w surowicy (152,8 IU/ml w DWOMP i 242,8 IU/ml w tut. Instytucie), co przy uwzględnieniu wyników punktowych testów skórnych (m.in. wykonanych u pacjenta w przeszłości) pozwoliło na rozpoznanie u badanego przez obie jednostki atopowej astmy oskrzelowej. Podkreślić należy, że fałszywie ujemne wyniki punktowych testów skórnych mogą być spowodowane przez przyjmowane przez pacjenta leki (np. przeciwhistaminowe - blokery receptorów H1 i H2, glikokortykosteroidy stosowane przewlekle ogólnie i miejscowo, pochodne fenotiazyny, trój cykliczne leki przeciwdepresyjne, hydroksyzynę), a także zmiany skórne (dermografizm, choroby skóry). Na wynik punktowych testów skórnych wpływają różne czynniki techniczne (np. technika i precyzja wykonania i odczytu testu) lub biologiczne (zmienność reakcji skóry zależna m.in. od stopnia uczulenie, wrażliwości skóry na mediatory reakcji alergicznej, aktualnej ekspresji na alergeny, dawki alergenu, wieku pacjenta, zmienności sezonowej - testy w jednostce I stopnia były wykonane w miesiącu czerwcu, w tut. Instytucie - w październiku). Powyższe względy mogą tłumaczyć rozbieżności w uzyskanych w obu jednostkach orzeczniczych wynikach punktowych testów skórnych z pospolitymi alergenami środowiskowymi. Podkreślić należy, że różnice te nie mają rozstrzygającego znaczenia w kwestii ustalenia ewentualnego związku przyczynowo-skutkowego schorzenia z warunkami pracy zawodowej pacjenta (testy skórne z potencjalnymi alergenami zawodowymi, tj. metalami w obu jednostkach dały wyniki ujemne). Pomimo wspomnianych rozbieżności orzeczenia lekarskie obu jednostek są merytorycznie zgodne w kwestii braku podstaw do przyjęcia co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem zawodowej etiologii astmy oskrzelowej rozpoznawanej L. Gl."

D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. w piśmie z dnia 16 lutego 2015 r. wskazał, że: "Z punktu widzenia merytorycznego istotne jest, iż w procesie diagnostyczno-orzeczniczym w obu jednostkach orzeczniczych stwierdzono podwyższone stężenie IgE całkowitego w surowicy krwi (242,8 IU/ml w Instytucie Medycy Pracy w S. i 152,8 IU/ml w DWOMP) oraz , że zarówno w IMP w Ł., jak i w IMP w S., testy skórne metodą punktową z potencjalnymi alergenami zawodowymi (metale) dały wyniki ujemne. To oraz fakt udokumentowanych w przeszłości dodatnich testów skórnych metodą punktową z zestawem powszechnie występujących alergenów środowiska domowego i komunalnego w procesie orzeczniczym astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego w tym przypadku nie mają kluczowego znaczenia. Przyczyny fałszywie ujemnych wyników testów skórnych metodą punktową z zestawem powszechnie występujących alergenów środowiska domowego i komunalnego w sposób pełny przedstawił w swojej opinii uzupełniającej z dnia 28 stycznia 2015 r. IMP w S. i DWOMP podziela w pełni to stanowisko."

W toku postępowania odwoławczego, po zawiadomieniu o zebranym materiale dowodowym, strona postępowania L. G. załączył kopię dokumentu medycznego - "Opinia komisyjnego badania przez biegłych lekarzy" z dnia 21 lutego 2005 r. wnosząc jednocześnie o uznanie, iż warunki pracy w "[...]" S.A. (obecna nazwa zakładu [...]Sp. z o.o.) w narażeniu na: kontakt z metalami (miedź, lut srebra), spaliny, dymy spawalnicze, proszek borax, freon, smary, oleje przyczyniły się do powstania choroby zawodowej.

Mając na uwadze powyższe, D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. pismem z dnia 30 marca 2015 r. przesłał załączoną przez stronę odwołującą się ww. opinię lekarską z dnia 21 lutego 2005 r. sporządzoną przez biegłych lekarzy (internistę, neurologa, ortopedę) do uprawnionych jednostek diagnostyczno-orzeczniczych tj. D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. celem zajęcia stanowiska w odniesieniu do podnoszonych w niej kwestii medycznych.

W odpowiedzi z dnia 9 kwietnia 2015 r. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. wskazał, iż: ,,(...) Nadesłana opinia została opracowana prze biegłych lekarzy: internistę, neurologa i ortopedę najpewniej w postępowaniu przed Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z wniosku pacjenta przeciwko ZUS, w celu określenia stopnia niezdolności do pracy z przyczyn ogólnych. (...) Z medycznego punktu widzenia powyższa opinia nie wnosi żadnych istotnych danych, które mogłyby wpłynąć na weryfikację orzeczenia lekarskiego wydanego przez tut. Instytut. (...) W całej opinii nie ma żadnej sugestii odnośnie ewentualnego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy dolegliwościami ze strony układu oddechowego a warunkami pracy zakończonej prze pacjenta w 1992 r. (...) nie stanowi ona podstawy do weryfikacji wydanego przez tut. Instytut w dniu 31 października 2014 r. orzeczenia lekarskiego o braku podstaw do rozpoznania u L. G. astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego."

Natomiast, pismem z dnia 15 maja 2015 r. D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. przesłał opinię uzupełniającą, w której wyjaśniono, iż: "(...) Naszym zdaniem powyższa opinia nie zawiera istotnych merytorycznych dowodów, które mogłyby wpłynąć na zmianę orzeczenia wydanego prze DWOMP w dniu 18 listopada 2014 r. W opinii z dnia 21 maja 2005 r. nie wykazano związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy objawami ze strony układu oddechowego zgłaszanych przez badanego, a warunkami pracy, którą to pracę badany zakończył w roku 1992. Brak jest w niej jakiejkolwiek informacji na temat warunków pracy. (...) Wobec tego, iż przedmiotowa opinia była wykonana w procesie orzeczniczym o niezdolności do pracy z ogólnego stanu zdrowia uważamy, iż nie wnosi ona żadnych dowodów, które mogłyby uzasadniać zmianę naszego stanowiska, zajętego w orzeczeniu z dnia 18 kwietnia 2014 r."

Następnie, przed wydaniem rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. poinformował strony biorące udział w przedmiotowym postępowaniu o zakończeniu zbierania materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

W toku postępowania odwoławczego, po zawiadomieniu z dnia 26 maja 2015 r. o zebranym materiale dowodowym - art. 10 § 1 k.p.a., strona postępowania L. G. pismem z dnia 8 czerwca 2015 r. wniósł uwagi wobec zebranego materiału dowodowego, w szczególności kwestionując brak dokumentacji medycznej od lekarza zakładowego oraz pełnej dokumentacji z leczenia chorób płuc.

D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. na podstawie oceny zgromadzonej dokumentacji dotyczącej choroby zawodowej u L. G. zważył, co następuje:

Do stwierdzenia choroby zawodowej przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego muszą być spełnione łącznie, jak to wynika w art. 2351 i art. 2352 k.p. oraz § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, trzy warunki:

1. choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych,

2. choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy,

3. wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych musi nastąpić w okresie ustalonym w załączniku do ww. rozporządzenia.

W przypadku L. G. ww. przesłanki nie zostały spełnione. Dwie niezależne placówki diagnostyczno-orzecznicze uprawnione do orzekania w sprawach chorób zawodowych: D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. (po konsultacji z Instytutem Medycyny Pracy w Ł.) oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., były zgodne co do faktu, iż zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej: astmy oskrzelowej (poz. 6) u L. G.. W ww. jednostkach medycznych wykonano szereg badań diagnostycznych (laboratoryjnych, laryngologicznych, alergologicznych, rtg płuc, zatok), wykluczających rozpoznanie choroby zawodowej, co wskazuje, że schorzenie, na które cierpi L. G. związane jest z okolicznościami pozazawodowymi.

Istotnym jest, że w przeprowadzonym postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym stwierdzono u L. G. podwyższone stężenie IgE całkowitego w surowicy, co przy uwzględnieniu wyników punktowych testów skórnych z potencjalnymi alergenami zawodowymi tj. metalami (które dały wyniki ujemne) oraz udokumentowanych w przeszłości dodatnich testów skórnych z zestawem powszechnie występujących alergenów środowiska domowego i komunalnego pozwoliło na rozpoznanie u odwołującego się atopowej astmy oskrzelowej, a więc o etiologii pozazawodowej.

Podkreślono, iż rozpoznanie choroby zawodowej może jedynie nastąpić w drodze orzeczenia lekarskiego wydanego przez upoważnioną placówkę diagnostyczno-orzeczniczą w zakresie chorób zawodowych. Ocenę narażenia i ustalenie związku przyczynowo-skutkowego między narażeniem zawodowym a rozpoznanym schorzeniem, dokonuje lekarz orzecznik dysponujący wiedzą specjalistyczną, która pozwala na ocenę prawdopodobieństwa, że środowisko pracy leży u podstaw rozpoznanej jednostki chorobowej.

Odnosząc się do kwestii dotyczącej powiązania dolegliwości zdrowotnych L. G. z wykonywaną pracą zawodową tj. związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem a warunkami środowiska pracy, w którym występowały czynniki chorobotwórcze, stwierdzono, że w tym zakresie - zgodnie z orzecznictwem sądowym - czym innym jest domniemanie zawodowej etiologii choroby będącej normalnym następstwem warunków pracy, dopuszczalne w orzecznictwie sądowo-administracyjnym, a czym innym wyraźne wykluczenie takiego związku przez uprawnione jednostki orzecznicze, co ma miejsce w niniejszej sprawie. W takim wypadku wszelkie domniemania są niedopuszczalne (por .wyrok NSA w innej sprawie sygn. akt II OSK 145/12 z dnia 18 kwietnia 2012 r.).

W przedmiotowym postępowaniu lekarze orzecznicy po analizie dokumentacji medycznej i na podstawie wykonanych badań wykluczyli zawodową etiologię astmy oskrzelowej. Na marginesie zauważono, iż sam fakt występowania czynników szkodliwych na stanowisku pracy nie jest równoznaczny z wystąpieniem choroby zawodowej u pracownika narażonego na dany czynnik. Do stwierdzenia choroby zawodowej nie jest wystarczające wykazanie ekspozycji zawodowej na czynnik wywołujący chorobę, lecz musi być również rozpoznanie choroby zawodowej, dokonane przez jednostkę właściwą do rozpoznania chorób zawodowych oraz spełnienie wszelkich kryteriów zawartych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r.

Wskazano, że choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest tylko i wyłącznie sama praca, jej rodzaj, charakter oraz warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne, a owe przewidywalne uszkodzenia zdrowia zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych (por. wyrok WSA we Wrocławiu 2 luty 2011 sygn. akt IV SA/Wr 632/10).

Wskazano, że wydane w sprawie orzeczenia lekarskie (uzupełnione stosownymi opiniami medycznymi) zostały poprzedzone specjalistycznymi badaniami stanu zdrowia odwołującego się oraz analizą zgromadzonej dokumentacji, są obiektywne, przekonujące oraz wyczerpująco uzasadnione i wyjaśniają wszelkie wątpliwości. Zaznaczono, że lekarz wydający orzeczenie lekarskie musi (zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych) spełniać wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 125, poz. 1317 ze zm.). Jest to lekarz specjalista, który ma świadomość doniesień naukowych i dysponuje szeroką wiedzą medyczną oraz posiada odpowiednią praktykę w zakresie orzecznictwa w sprawie chorób zawodowych. Ustawodawca powierzył obowiązek rozpoznawania chorób zawodowych lekarzom orzecznikom, gdyż czynność ta wymaga wiedzy specjalistycznej.

W odpowiedzi na zarzut zaniechania gromadzenia dokumentacji medycznej od lekarza zakładowego, czy z leczenia w poradni specjalistycznej, wyjaśniono, że D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. nie jest upoważniony do analizy dokumentacji medycznej pod względem merytorycznym, dlatego też nie gromadzi jej w aktach administracyjnych, poza dokumentacją dołączaną przez strony jako dowód w sprawie. Organ wydaje decyzję kierując się opiniami medycznymi upoważnionych placówek służby zdrowia, które gromadzą dokumentację medyczną. Zgodnie z § 6 ust. 5 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, to lekarz orzecznik ocenia, czy istnieje potrzeba uzupełnienia dokumentacji medycznej. W § 6 ust. 5 pkt od 1 do 5 tego rozporządzenia ustawodawca wskazał, od kogo lekarz orzecznik, gdy uzna za zasadne, może żądać uzupełnienia dokumentacji. Organ administracji nie ma takiej dyspozycji. To uprawniona jednostka diagnostyczno-orzecznicza ocenia, czy dysponuje pełnym materiałem lekarskim pozwalającym na wydanie orzeczenia w sprawie istnienia podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt II OSK 1762/13, z dnia 24 lutego 2015 r., publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Nadto, mając na uwadze wątpliwości strony odwołującej się dotyczące przyczyn istniejących dolegliwości zdrowotnych, podkreślono, że ustawodawca nie nakłada na jednostki orzecznicze obowiązku wyjaśnienia przyczyn powstania określonej choroby po wykluczeniu jej przyczyn zawodowych, co zresztą w większości przypadków leży poza zakresem kompetencji takich jednostek. Zgodnie z linią orzeczniczą uprawnione jednostki orzecznicze służby zdrowia I i II stopnia wydające orzeczenie w postępowaniu dotyczącym istnienia podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, nie rozstrzygają problemów związanych ze stanem zdrowia osoby badanej i nie wypowiadają się na inne tematy, niż będące celem tego postępowania administracyjnego, w tym także na pytania postawione przez skarżącego w skardze, dotyczące przyczyn stwierdzonych u niego zmian chorobowych. Do zadań lekarskich jednostek orzeczniczych nie należy prowadzenie dalszych badań mających na celu ustalenie pozazawodowych przyczyn schorzenia.

Wskazano także, że w przedmiotowym postępowaniu strona odwołująca się skorzystała z zasady dwuinstancyjności rozpoznania choroby zawodowej przez uprawnione placówki służby medycyny pracy, gdyż zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych L. G. był badany w trybie odwoławczym w jednostce orzeczniczej II stopnia - w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Placówką medyczną I stopnia diagnostycznego w przedmiotowej sprawie jest D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W., który wydał orzeczenie lekarskie nr 159/2014 z dnia 18 lipca 2014 r., po uprzedniej konsultacji w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. Zatem, wniosek odwołującego się dotyczący skierowania na ponowne badania przez upoważnione jednostki medyczne należy uznać za bezpodstawny. Poza tym, w ocenie Organu II instancji brak jest podstaw do prowadzenia dalszych wyjaśnień, gdyż jednostki orzecznicze w sposób jednoznaczny wyraziły i uzasadniły swoje stanowisko.

Podkreślano, iż Organ wydając decyzję kieruje się oceną stanu zdrowia zainteresowanego wyrażoną w orzeczeniu lekarskim. Rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych, stawia Organowi przy wydawaniu decyzji wymóg kierowania się opiniami medycznymi zawartymi w orzeczeniach lekarskich, o których mowa w § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych. Zaznaczono, że orzeczenie jest szczególnym rodzajem dowodu, który w świetle przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego ma charakter opinii biegłego.

Skoro omawiane orzeczenie jest opinią w rozumieniu art. 84 k.p.a., podlega ono także weryfikacji, tak jak każdy inny dowód w sprawie. Zdaniem D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W., który zgodnie z art. 80 k.p.a. dokonał oceny materiału dowodowego z punktu widzenia wszystkich przesłanek dotyczących choroby zawodowej, w tym także orzeczeń lekarskich, wydane opinie medyczne w przedmiotowym postępowaniu spełniają ww. wymagania.

Podkreślono, że decyzja D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. wydana została zgodnie z linią orzeczniczą, w myśl której bez opinii uprawnionych placówek bez opinii uprawnionych placówek służby zdrowia, bądź sprzecznie z nimi, organ administracji nie może we własnym zakresie dokonywać rozpoznania chorobowy zawodowej.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu L. G. zakwestionował zawarte w niej rozstrzygnięcie i wniósł o uznanie, że zgłoszona choroba jest chorobą zawodową związaną z wykonywaną pracą.

W odpowiedzi na skargę D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014r., poz. 1647 z późn. zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kodeks pracy w art. 2351 stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 k.p. Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869), zwane dalej rozporządzeniem. Uregulowania tego rozporządzenia stały sią podstawą rozstrzygnięć organów.

Uznać należy, że postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej jest specyficznym postępowaniem administracyjnym, zaś regulacje procesowe zawarte w rozporządzeniu z 2009 r. w sprawie chorób zawodowych stanowią lex specialis wobec przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. I tak zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, a w szczególności kieruje byłego pracownika, którego podejrzenie dotyczy, na badanie w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, do jednostki orzeczniczej, o której mowa w § 5 ust 2. Następnie lekarz tej jednostki na podstawie przeprowadzonych badań, dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). Co istotne, jeżeli zakres informacji zawartych w wymienionej dokumentacji jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, lekarz występuje o ich uzupełnienie do pracodawcy, lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, państwowego powiatowego inspektora sanitarnego lub pracownika (§ 6 ust. 5 rozporządzenia). Pracownik (i tylko pracownik, nie zaś pracodawca), badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika (§ 8 ust. 1 rozporz.). Zgodnie z treścią § 8 ust 2 rozporządzenia, w razie uznania, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, to inspektor sanitarny decyduje o wyborze sposobu uzupełnienia materiału dowodowego poprzez podjęcie jednej lub kilku wymienionych w nim czynności.

Warunkiem uznania choroby za chorobę zawodową musi być uwzględnienie aspektu formalnego, materialnego i kompetencyjnego. Elementem formalnym jest określony przez ustawodawcę wykaz chorób zawodowych - tylko choroba zawarta w wykazie może być uznana za chorobę zawodową, element materialny polega na ustaleniu związku przyczynowego między działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, a wystąpieniem choroby, element kompetencyjny jest równoznaczny z dyrektywą, że właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest wyłącznie lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz.U. z 2014 r., nr 425, poz.1184), zatrudniony w uprawnionej jednostce medycznej.

Wskazane przesłanki muszą wystąpić łącznie. Powyższe oznacza, że sam fakt występowania czynników szkodliwych na stanowisku pracy nie jest równoznaczny z wystąpieniem choroby zawodowej u pracownika narażonego na dany czynnik. Do stwierdzenia choroby zawodowej nie jest wystarczające wykazanie ekspozycji zawodowej na czynnik wywołujący chorobę, lecz konieczne jest również rozpoznanie choroby zawodowej, zgodnie z regułami zawartymi w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. przez lekarza spełniającego wymagania kwalifikacyjne, zatrudnionego w jednej z uprawnionych jednostek orzeczniczych.

Lekarze orzecznicy, jako specjaliści medycyny pracy, posiadają kwalifikacje i kompetencje do oceny wpływu czynników chemicznych na organizm ludzki. Przy rozpoznawaniu chorób zawodowych posiłkują się ściśle określonymi kryteriami diagnostyczno-orzeczniczymi: wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, dostępnymi metodami i środkami rozpoznawania chorób, zgodnie z zasadami etyki zawodowej oraz z należytą starannością (art. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty, Dz.U. z 2015r., nr 277, poz. 464 ze zm.).

W przypadku skarżącego postępowanie dowodowe wykazało, że wykonując swoje obowiązki zawodowe narażony był na sposób wykonywania pracy jednak placówki służby zdrowia upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych: D.Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. (po konsultacji z Instytutem Medycyny Pracy w Ł.) oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., były zgodne co do faktu, że w myśl obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r., brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej: astmy oskrzelowej (poz. 6) u L. G. We wskazanych jednostkach medycznych wykonano szereg badań diagnostycznych (laboratoryjnych, laryngologicznych, alergologicznych, rtg płuc, zatok), wykluczających rozpoznanie choroby zawodowej, co wskazuje, że schorzenie, na które cierpi L. G. związane jest z okolicznościami pozazawodowymi. Badający skarżącego lekarze w przeprowadzonym postępowaniu diagnostyczno – orzeczniczym stwierdzili u L. G. podwyższone stężenie IgE całkowitego w surowicy, co przy uwzględnieniu wyników punktowych testów skórnych z potencjalnymi alergenami zawodowymi tj. metalami (które dały wyniki ujemne) oraz udokumentowanych w przeszłości dodatnich testów skórnych z zestawem powszechnie występujących alergenów środowiska domowego i komunalnego pozwoliło na rozpoznanie u skarżącego atopowej astmy oskrzelowej, a więc o etiologii pozazawodowej.

Organ państwowej inspekcji sanitarnej, odnosząc się do kwestii dotyczącej powiązania dolegliwości zdrowotnych L. G. z wykonywaną pracą zawodową tj. związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem, a warunkami środowiska pracy, w którym występowały czynniki chorobotwórcze, trafnie stwierdził, że w tym zakresie - zgodnie z orzecznictwem sądowym - czym innym jest domniemanie zawodowej etiologii choroby będącej normalnym następstwem warunków pracy, dopuszczalne w orzecznictwie sądowo-administracyjnym, a czym innym wyraźne wykluczenie takiego związku przez uprawnione jednostki orzecznicze, co ma miejsce w niniejszej sprawie. W takim wypadku wszelkie domniemania są niedopuszczalne.

Analizując stan faktyczny przedmiotowej sprawy Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowana opinii jednostek orzeczniczych pierwszego i drugiego stopnia. Lekarze obu tych jednostek wydali jednobrzmiące orzeczenia o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej mając na uwadze wskazania aktualnej wiedzy medycznej (opartej na znajomości literatury przedmiotu, wytycznych I zasadach sformułowanych przez właściwe podmioty), oraz stosując dostępne metody i środki rozpoznawania chorób, w sposób uwzględniający wskazania wiedzy.

Wobec tego należy stwierdzić, iż orzeczenia lekarskie uzupełnione przez wyjaśnienia przedstawione na żądanie organu odpowiadają prawu, gdyż spełniają warunki formalne, zostały, należycie i wyczerpująco uzasadnione, co znajduje odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Ustalenia oparto na analizie pełnego stan faktycznego: na analizie narażenia zawodowego, dostępnej dokumentacji medycznej oraz przeprowadzonych badaniach specjalistycznych. Orzeczenia lekarskie nie budzą wątpliwości, są jednoznaczne i konkretne, zawierają argumentację odpowiadającą zebranemu w sprawie materiałowi dowodowemu. Wobec tego Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania tych orzeczeń i nie dopatrzył się uchybień w ustaleniach placówek medycznych.

Trzeba tu zaznaczyć, że każde orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej ma charakter opinii biegłego, bez której organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że wydane w sprawie orzeczenie lekarskie jednostki właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma charakter opinii biegłego, a organ prowadzący postępowanie jest nim związany.

Organ nie ma prawa samodzielnej oceny medycznej dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i jeżeli nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia skarżącej kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich (wyrok NSA z dnia

5 stycznia 2007, sygn. akt II OSK 1078/06 publikowany w CBOSA i powołane w nim orzecznictwo).

Sąd administracyjny kontrolując pod względem zgodności z prawem decyzję państwowego inspektora sanitarnego, może zakwestionować ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ, co może prowadzić do zakwestionowania pod względem formalnym również orzeczenia lekarskiego, np. że zostało wydane w niewłaściwej formie, bez uzasadnienia lub przez nieuprawnionego lekarza, bądź uprawnionego lekarza lecz niezatrudnionego we wskazanej w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych jednostce organizacyjnej, jednak nie może to dotyczyć merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego. Zakwestionowanie orzeczeń lekarskich jest także możliwe w przypadku, jeżeli w materiale dowodowym znajdują się orzeczenia lekarzy zatrudnionych w uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostkach organizacyjnych, które zawierają różne ustalenia (rozpoznania chorobowe). Jednak nawet w takiej sytuacji organ ani sąd administracyjny, nie są uprawnieni do weryfikacji treści merytorycznej orzeczeń lekarskich, co najwyżej organ może żądać wydania kolejnych orzeczeń przez inne uprawnione jednostki organizacyjne w celu ujednolicenia stanowisk.

W kontekście powyższych uwag należy rozumieć związanie organu opinią lekarską w zakresie wiedzy medycznej. Takiej wiedzy nie posiadają organy administracyjne czy sądy, a zatem nie mogą samodzielnie podważać opinii medycznej specjalistów. Zatem jeżeli orzeczenie lekarskie jest prawidłowe pod względem formalnym, zawiera wyczerpujące uzasadnienie i daje możliwość odtworzenia toku rozumowania lekarza organ administracyjny jest takim orzeczeniem związany.

Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.

Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.