Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 442/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-08-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 55(4)
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
article: art. 124 ust. 1, art. 124b ust. 1, art. 129 ust. 5, art. 132 ust. 5 i 6
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jan Szuma Sędziowie Sędzia WSA Jakub Zieliński Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 sierpnia 2022 r. sprawy ze skarg E. 1 sp. z o.o. w P. , E. S.A. w P. na decyzję Wojewody z dnia 21 lutego 2020r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości oddala skargi


UZASADNIENIE

Na wniosek L. Z. wszczęto postępowanie o ustalenie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...] stanowiącej działkę nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu G. ze względu na przebieg napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV S. - W., wybudowanej w 1978 r. na podstawie decyzji Naczelnika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Dzielnicowego P. z dnia 14 marca 1975 r., utrzymanej w mocy ostateczną decyzją Naczelnika Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego w P. z dnia 13 października 1975 r. P. z dnia 6 sierpnia 2019 r. i 11 sierpnia 2019 r. wnioski w tym przedmiocie złożyli J. Z. oraz B. D..

Prezydent Miasta P. decyzją z dnia 5 grudnia 2019 r., w pkt I ustalił na rzecz L. Z., B. D. i J. Z. odszkodowanie w wysokości [...] zł za zmniejszenie wartości ww. nieruchomości, w pkt II orzekł, że do zapłaty odszkodowania w wysokości [...] zł zobowiązana jest spółka E. 1. sp. z o.o. w P., w terminie czternastu dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna, proporcjonalnie do posiadanych udziałów: L. Z. - kwotę [...]zł, B. D. - kwotę [...]zł i J. Z. - kwotę [...]zł.

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że decyzja z dnia 14 marca 1975 r. wydana została na podstawie przepisów art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, dalej również jako: "u.z.t.w.n.". Przepis art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm., obecny tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm., dalej również jako: "u.g.n."), daje jednak podstawę do ustalenia odszkodowania, które było należne w świetle przepisów art. 36 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n., a nie zostało dotąd ustalone.

Na podstawie danych ewidencji gruntów i badania księgi wieczystej nr [...] (dawniej: Kw nr [...]), prowadzonej dla nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni [...]m2, z arkusza mapy [...] obrębu G. ustalono, że w dniu wydania przez organ II instancji ostatecznej decyzji ograniczającej prawo własności nieruchomości, tj. 13 października 1975 r., własność przedmiotowej działki przysługiwała Z. Z. w [...] części oraz L. Z. i H. Z. w [...] części. Co prawda na podstawie umowy darowizny z dnia [...] lutego 1975 r. Z. Z. i C. Z. darowali udział wynoszący [...] części przedmiotowej nieruchomości L. i H. Z. do wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, jednakże zgodnie z wpisami w księdze wieczystej nr [...], prawo własności nieruchomości w udziale wynoszącym [...] przysługiwało wyłącznie Z. Z., a nie wspólnie z C. Z.. Z. Z. zmarł, a spadek po nim nabyli: C. Z., B. D., L. Z. i J. Z. - każdy po [...] części. Na podstawie umowy darowizny z dnia [...] grudnia 1987 r. C. Z., B. D. i J. Z. darowali H. Z. i L. Z. do wspólności ustawowej małżeńskiej swoje udziały w nieruchomości. Spadek po H. Z. nabył w całości L. Z.. C. Z. zmarła a spadek po niej nabyli: B. D., L. Z. i J. Z. - każdy po [...] części. Równocześnie organ I instancji przyjął, że osobą uprawnioną do dochodzenia swoich roszczeń z tego tytułu jest wyłącznie osoba wywłaszczona albo osoba, która nabyła to roszczenie na zasadach sukcesji uniwersalnej tj. spadkobrania. Dlatego też nie uznał umowy darowizny z dnia [...] grudnia 1987 r., zawartej w formie aktu notarialnego jako podstawy ubiegania się o odszkodowanie.

Zgodnie z danymi księgi wieczystej według stanu z dnia ograniczenia prawa własności oraz wobec istnienia dokumentów potwierdzających nabycie spadku po współwłaścicielu nieruchomości Z. Z., odszkodowanie zostało ustalone zgodnie z wysokością udziałów przysługujących stronom postępowania, tj. L. Z. jako ówczesnemu współwłaścicielowi przedmiotowej nieruchomości oraz spadkobiercy Z. Z. i C. Z. w [...] części oraz B. D. w [...] części i J. Z. w [...] części jako spadkobiercom Z. Z. oraz C. Z..

Postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2019 r. powołano rzeczoznawcę majątkowego D. P. jako biegłego w sprawie i zobowiązano go do określenia czy doszło do zmniejszenia wartości nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] w wyniku wybudowania linii energetycznej, z uwzględnieniem stanów: w dniu ograniczenia prawa własności, tj. 13 października 1975 r. oraz w dacie wybudowania tej linii, tj. w 1978 r. W wyniku weryfikacji operatu szacunkowego z dnia 28 sierpnia 2019 r. stwierdzono, że został on sporządzony zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami i zasadami.

Następnie organ I instancji wyjaśnił, że podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania został określony na podstawie dokumentacji pozyskanej od spółki E. 1 Sp. z o.o., z której wynika, że Zakład Energetyczny P., obecnie już nieistniejący, który miał status przedsiębiorstwa państwowego, został przekształcony w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa - Energetyka P. S.A., na podstawie ustawy z dnia 05 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 69). Przekształcenie nastąpiło aktem notarialnym z dnia 12 lipca 1993 r. rep. A nr [...]. W związku z połączeniem Energetyki P. S.A. z Energetyką S. S.A., Zakładem Energetycznym G. S.A., Z. Zakładem Energetycznym S.A. oraz Zakładem Energetycznym B. S.A., które miało miejsce w dniu 2 stycznia 2003 r., Energetyka P. S.A. zmieniła nazwę na Grupa Energetyczna E. S.A., a następnie na E. S.A. Na mocy umowy zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 2007 r. rep. [...] nr [...], w celu wydzielenia operatora systemu dystrybucyjnego w rozumieniu art. 3 pkt 25 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 2006 r. Nr 89, poz. 626) nastąpiło zbycie przez spółkę E. S.A. części przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55 k.c. i zawiązanie spółki E. 1 sp. z o.o. oraz wyposażenie jej w majątek dystrybucyjny w formie aportu oddziału E. S.A., samodzielnie sporządzającego bilans, prowadzącego działalność w zakresie dystrybucji energii elektrycznej, stanowiącego zorganizowaną część przedsiębiorstwa. Obecnie zadania związane z dystrybucją energii elektrycznej m.in., na obszarze, na którym znajdują się przedmiotowe działki wykonuje spółka E. 1 sp. z o.o. w P. , która jest również właścicielem posadowionej na nich infrastruktury energetycznej. Wbrew twierdzeniom zawartym w pismach pełnomocnika spółek, spółka E. S.A. jest następcą prawnym podmiotu, który uzyskał zezwolenie na czasowe zajęcie działek tj. Zakładu Energetycznego P., który wówczas był właścicielem (gestorem) sieci, natomiast obecnie spółka E. 1 Sp. z o.o. jest właścicielem (gestorem) sieci, a więc podmiotem zobowiązanym do zapłaty odszkodowań ustalanych w tego typu postępowaniach.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła E. 1 sp. z o.o. w P. .

Wojewoda decyzją z dnia 21 lutego 2020 r., uchylił pkt II zaskarżonej decyzji i w tym zakresie orzekł, że do zapłaty odszkodowania w wysokości [...] zł zobowiązane są solidarnie spółki: E. 1 sp. z o.o. oraz E. S.A. Odszkodowanie podlega wypłacie jednorazowo, w terminie czternastu dni od dnia wydania niniejszej decyzji. Odszkodowanie należy wypłacić proporcjonalnie do posiadanych udziałów: L. Z. - kwotę [...]zł B. D. - kwotę [...]zł, J. Z. - kwotę [...]zł. W pozostałym zakresie utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że w wyniku przekształcenia Zakładu Energetycznego P. w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa powstała Energetyka P. S.A. W ten sposób doszło do przeniesienia własności urządzeń linii napowietrznej 110 kV S. - W. na następcę prawnego Zakładu Energetycznego P.. Biorąc pod uwagę, że Energetyka P. S.A. była jedynym następcą podmiotu Zakład Energetyczny P. oraz przejęła cały majątek, należący uprzednio do tego podmiotu (wraz z urządzeniami linii napowietrznej 110 kV S. - W.) należy przyjąć, że w całości przeszły na nią obowiązki, związane z decyzją z dnia 14 marca 1975 r., a zatem była zobowiązana do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Z kolei w dniu [...] czerwca 2007 r. została zawarta umowa, na mocy której E. S.A. zbyła na rzecz E.1 sp. z o.o. aport w postaci oddziału E. S.A. W umowie wskazano, powtarzając treść art. 554 k.c., że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Z powyższego wynika zatem, że finalnie obowiązek odszkodowawczy, wynikający z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., leży zarówno po stronie E. S.A., jak i E. 1 sp. z o.o. Za chybiony uznano zarzut naruszenia art. 129 ust. 5 i 132 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 oraz 36 u.z.t.w.n. Możliwość dochodzenia odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości nie tylko przez ich właścicieli z dnia ograniczenia, ale również ich następców prawnych, wynika z cywilnoprawnego charakteru roszczenia odszkodowawczego na gruncie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ odwoławczy wskazał również, że sporne roszczenie nie przedawnia się. Prawo administracyjne, w przeciwieństwie do prawa cywilnego, nie przewiduje bowiem instytucji przedawnienia. Przedawnienie roszczenia administracyjnego może nastąpić tylko w przypadku, gdy przepisy wyraźnie je wprowadzają.

Odnosząc się do ustalenia kwoty należnego odszkodowania Wojewoda stwierdził natomiast, że operat sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego D. P. jest kompleksowy, rzetelny i może stanowić podstawę do ustalenia odszkodowania.

We wniesionych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargach o tożsamej treści E. S.A. w P. oraz E.1 sp. z o.o. w P. zarzuciły naruszenie: art. 132 ust. 6 i 132 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 124 ust. 1 i 124b ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 107 K.p.a., art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 i 36 u.z.t.w.n. w zw. z art. 107 K.p.a. oraz w zw. z przepisami dekretu z 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych, art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n., art. 11 k.p.a., art. 118 k.c., art. 922 k.c. w zw. z art. 1 k.c. w zw. z art. 1053 k.c., art. 104 k.p.a. w zw. z art. 4 pkt 9b1, art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 130, art. 132 ust. 1a, 2 i 6, art. 134 ust. 1 i art. 233 u.g.n., art. 8 ust. 2 i 3 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 5 ust. 1, 3 i 5 ustawy z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 69), art. 7, 77, 80 i 84 K.p.a., art. 554 k.c.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 21 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Po [...] uchylił decyzję Wojewody z dnia 21 lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości.

Sąd I instancji uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie wskazał, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalone jest stanowisko, że do ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 35 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości należy stosować przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami. W sprawie nie odnaleziono żadnych dowodów świadczących o tym, że odszkodowanie zostało przyznane osobom wywłaszczonym. Brak jest zatem przeszkód do ustalenia odszkodowania w określonym wymiarze w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie Sąd zauważył, że na gruncie prawa administracyjnego przedawnienie istnieje tylko wówczas, gdy przepisy wyraźnie to regulują. Przepis art. 36 ust. 1 ustawy z 1958 r. nie określał terminu dochodzenia roszczeń odszkodowawczych i nie przewidywał przedawnienia dochodzenia tych roszczeń. Zatem prawo żądania odszkodowania, wynikające z inwestycji przeprowadzonych na podstawie decyzji z 1975 r., z tytułu ograniczenia prawa nieruchomości, nie uległo przedawnieniu. Choć wniosek został złożony pod rządami aktualnie obowiązującej u.g.n., jest on skutkiem decyzji wydanej na podstawie u.z.t.w.n. i dotyczy nieprzedawnionych roszczeń, które mogły być obecnie rozpatrywane na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Dalej Sąd wyjaśnił, powołując się m.in. na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2021 r. sygn. akt sygn. akt I OPS 1/20, że osobami uprawnionymi do uzyskania odszkodowania za szkodę spowodowaną zmniejszeniem wartości nieruchomości stanowiącej obecnie działkę nr [...] są – jak właściwie przyjęły organy – właściciele z chwili ograniczenia prawa do nieruchomości oraz ich spadkobiercy, przy czym na obliczenie udziałów nie mogła mieć wpływu umowa darowizny z dnia [...] grudnia 1987 r. Odnosząc się natomiast do zarzutu, jakoby to wyłącznie L. Z. był uprawnionym do żądania odszkodowania jako właściciel [...] części nieruchomości w dniu ograniczenia, Sąd stwierdził, że zgodnie z wpisami w księdze wieczystej nr [...], prawo własności nieruchomości w udziale wynoszącym [...] w dniu ograniczenia prawa przysługiwało Z. Z.. Organy administracji nie mogą natomiast samodzielnie podważać wpisów w księgach wieczystych, ani dokonywać ustaleń faktycznych sprzecznych z tymi wpisami. Odnośnie kwestii ustalenia podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania Sąd podzielił stanowisko organu I instancji, że podmiotem tym jest wyłącznie E. 1 Sp. z o.o. w P. . W sprawie nie jest możliwe określenie podmiotu zobowiązanego na podstawie art. 36 ust. 1 w zw. z art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n., bowiem podmiot ten już nie istnieje (Zakład Energetyczny P.). Natomiast stosując normę z art. 132 ust. 6 u.g.n. za podmiot odpowiedzialny do wypłaty odszkodowania należy uznać E.1 Sp. z o.o. w P., jako beneficjenta zezwolenia wydanego w 1975 r. Na podstawie art. 136 ust. 6 w zw. z art. 123 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. zobowiązanym jest podmiot, który jest właścicielem sieci i beneficjentem zezwolenia. Nie ma żadnych podstaw prawnych, by uznać, że w tej sytuacji zobowiązanym powinien być Skarb Państwa. Niewątpliwie bowiem wydana w 1975 r. decyzja traktowana jest przez E.1 sp. z o.o. na równi z zezwoleniem, takim jak to, które współcześnie znajduje umocowanie w treści art. 124 u.g.n. Zezwolenie z 1975 r. nie miało charakteru jednorazowego czy czasowego ograniczenia własności (mimo sformułowania, choć bez daty końcowej) co uzasadniać miałoby tezę o zobowiązaniu tylko podmiotu wskazanego w decyzji, a w przypadku jego braku, Skarbu Państwa. Ograniczenie wynikające z zezwolenia ma charakter trwały, a jego beneficjentem nie był tylko Zakład Energetyczny P., ale po kolei wszystkie wskazane w decyzji podmioty – obecnie od 2007 r., czyli też w dacie orzekania przez organy, E.1 sp. z o.o. Innymi słowy, skutek decyzji w postaci ograniczenia trwa, a jego beneficjentem jest właśnie E. 1 sp. z o.o. W ocenie Sądu art. 132 ust. 6 u.g.n stosowany do stanów dawnych powinien być interpretowany w ten sposób, że odpowiedzialność za odszkodowanie ponosi gestor sieci, a zarazem obecnie korzystający z ograniczenia orzeczonego w trybie art. 35 u.z.t.w.n., czyli jego beneficjent. Skoro w świetle obowiązującej regulacji zobowiązanym do wypłaty odszkodowania jest podmiot, który uzyskał zezwolenie, to okolicznością prawnie istotną z punktu widzenia określenia podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania jest ustalenie następcy prawnego tego zezwolenia. W sprawie niesporne jest, że następcą tym jest E. 1 Sp. z o.o. w P,. Przepis art. 132 ust. 6 u.g.n. nie odwołuje się do przesłanki posiadania linii energetycznej przez podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania, ani do regulacji dotyczących wydzielenia czy utworzenia nowej spółki prawa handlowego w rozumieniu przepisów k.s.h. i o przekształceniach własnościowych, czy też rozliczeń finansowych pomiędzy podmiotami gospodarczymi.

Sąd podkreślił, że stosowanie art. 132 ust. 6 u.g.n. do zdarzeń "dawnych" nie polega na odtwarzaniu skomplikowanego następstwa prawnego podmiotów ze sfery prawa handlowego i cywilnego. Należy natomiast zweryfikować, jaki podmiot, dzięki dawnym zezwoleniom wydanym na podstawie art. 35 u.z.t.w.n., obiektywnie i współcześnie dysponuje prawem wstępu na obciążone nieruchomości. Ten bowiem właśnie podmiot powinien być obciążany obowiązkiem odszkodowawczym, będącym korelatem uzyskanego niegdyś na podstawie u.z.t.w.n. i trwającego nadal prawa. Zdaniem Sądu takie podejście odpowiada ratio legis art. 132 ust. 6 u.g.n. – ustawodawca dążył do tego, aby odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości opłacał podmiot będący administracyjnym adresatem zezwolenia z art. 124 u.g.n. Dla potrzeb stosowania art. 132 ust. 6 u.g.n. nie ma znaczenia, kto w przeszłości, w dacie wywłaszczenia, mógł wypłacić odszkodowanie (czy był to Skarb Państwa czy inny podmiot). Istotne jest bowiem to, kto w chwili złożenia współczesnego wniosku, w istniejących okolicznościach faktycznych i prawnych, nadal jest beneficjentem decyzji ograniczającej korzystanie z nieruchomości. Sąd nie znalazł również podstaw do zakwestionowania sporządzonego na poczet niniejszego postępowania operatu szacunkowego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku, w zakresie pkt I i III w zakresie uzasadnienia rozstrzygnięcia, w szczególności oceny prawnej żądania wnioskodawców, ustalenia podmiotu zobowiązanego do zapłaty, uznania skarżącej za beneficjenta w rozumieniu art. 132 ust. 6 w zw. z art. 124 ust. 1 u.g.n. oraz wytycznych skierowanych do organu II instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, wniosła E.1 sp. z o.o. w P,, zarzucając:

naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 132 ust. 6 i 132 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 124 ust. 1 i 124b ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 107 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że E. 1 sp. z o.o. jest podmiotem obowiązanym do zapłaty odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości lub jednostką organizacyjną, która uzyskała zezwolenie za założenie przewodów i urządzeń albo zezwolenie na wykonanie czynności związanych z konserwacją remontami i usuwaniem awarii albo przedsiębiorcą wykonującym na podstawie koncesji działalność w zakresie poszukiwania, rozpoznawania lub wydobywania kopalin objętych własnością górniczą a także nie wskazanie podstawy prawnej nałożonego na ww. podmiot obowiązku oraz nie wskazanie podstaw odpowiedzialności solidarnej;

2) art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 i 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w zw. z art, 107 k.p.a. oraz w zw. z przepisami dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym);

3) art 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie, tj. za działania Państwa w sferze imperium, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym), a który działa w sferze publicznej wyłącznie w zakresie sfery dominium;

4) art. 118 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu go przy rozstrzyganiu sprawy i zasądzenie odszkodowania pomimo przedawnienia roszczenia;

5) art. 128 ust. 1 i 4 u.g.n. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że osobą uprawnioną do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania jest także spadkobierca osoby wywłaszczonej (podmiotu będącego stroną decyzji wywłaszczeniowej);

6) art. 922 k.c. w zw. z art. 1 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że prawo do odszkodowania jako prawo o charakterze publicznoprawnym wchodzi w skład spadku po osobie wywłaszczonej na podstawie kodeksowych przepisów o dziedziczeniu, w sytuacji, gdy kodeks cywilny znajduje zastosowanie jedynie do stosunków cywilnoprawnych (praw o charakterze cywilnym);

7) art. 104 k.p.a. w zw. z art. 4 pkt 9b1, art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 130, art. 132 ust 1a, 2 i 6, art 134 ust 1 i art. 233 u.g.n. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że indywidualnie określone uprawnienie administracyjne poprzednika prawnego wnioskodawców jest dziedziczne bądź zbywalne i przechodzi na spadkobierców wywłaszczonego, w sytuacji w której prawo to nie ma charakteru cywilnoprawnego i jest wyłącznie związane z wywłaszczonym na dzień wydania decyzji wywłaszczeniowej;

8) art 8 ust 2 i 3 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz. U. Nr 51, poz. 298) poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na:

a) przyjęciu, że E. 1 sp. z o.o. jest następcą prawnym Skarbu Państwa bądź przedsiębiorstwa państwowego Zakład Energetyczny P. w P.;

b) przyjęciu wbrew treści art. 8 ust 3 ustawy, że na E. 1 sp. z o.o. przechodzą z mocy ustawy, uprawnienia i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa wynikające z decyzji administracyjnych;

9) art 554 k.c. poprzez niezasadne przyjęcie, że:

a) przepis ten może stanowić podstawę odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania publicznoprawne, w sytuacji w której E. 1 sp. z o.o. nie wiedziała o takiego rodzaju zobowiązaniach w dniu 1 lipca 2007 r., w szczególności o roszczeniu dochodzonym w niniejszym postępowaniu przez właścicieli nieruchomości;

b) wskazana w nim odpowiedzialność solidarna dotyczy obowiązków o charakterze publicznoprawnym;

II) naruszenie prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niewyjaśnienie w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w części dotyczącej podstawy prawnej rozstrzygnięcia:

a) na jakiej podstawie Sąd I Instancji przyjął, że roszczenie o odszkodowanie mające charakter publicznoprawny może przechodzić na spadkobierców (w drodze sukcesji generalnej), skoro przepisy kodeksu cywilnego - w tym o spadkobraniu (art 922 i nast. k.c.) – dotyczą jedynie praw i obowiązków o charakterze cywilnym w rozumieniu art. 1 k.c.;

b) na jakiej podstawie Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął, że roszczenie o odszkodowanie mające charakter publicznoprawny może przechodzić na spadkobierców (w drodze sukcesji generalnej) oraz w drodze umowy darowizny, bądź zniesienia współwłasności, skoro przepisy kodeksu cywilnego - m.in. art. 210 i nast. k.c., art. 922 i nast. k.c. – dotyczą jedynie praw i obowiązków o charakterze cywilnym w rozumieniu art. 1 k.c.;

c) dlaczego roszczenie o odszkodowanie nie ulega przedawnieniu, w szczególności w kontekście argumentacji, wedle której stosowanie kodeksu cywilnego w zakresie spadkobrania wymusza jednocześnie stosowanie kodeksu cywilnego także w zakresie przedawnienia (art. 118 k.c.);

d) na jakiej podstawie publicznoprawny dług należący pierwotnie do Skarbu Państwa przeszedł na rzecz E. S.A., a następnie z E. S.A, na rzecz E. 1 sp. z o.o., w szczególności w kontekście indywidualnego charakteru publicznoprawnego zobowiązania wypłaty odszkodowania (do zapłaty, którego zobowiązany jest Skarb Państwa) a także przejścia majątku przedsiębiorstw obejmujących stan czynny, tj. obejmujący wyłącznie aktywa i nie zawierający zobowiązań i długów, miała przejść na rzecz skarżącej.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK [...], uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że w niniejszej sprawie konieczne było odwołanie się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK [...], z uwagi na tożsamość powołanej sprawy z rozpoznawaną obecnie sprawą I OSK [...]. Ta tożsamość dotyczy zarówno stanu prawnego, okoliczności faktycznych, jak również w obu sprawach występują te same spółki, tj. E. 1 sp. z o.o. i E. S.A. jako podmioty zobowiązane do zapłaty odszkodowania.

Zarówno w sprawie I OSK [...] jak i w sprawie I OSK [...] na podstawie tej samej decyzji Naczelnika Dzielnicy P. z dnia 14 marca 1975 r. utrzymanej w mocy ostateczną decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego w P. z dnia 13 października 1975 r., wydanej na podstawie art. 35 ust.1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, zezwolono Zakładowi Energetycznemu w P. na tymczasowe zajęcie terenów w związku z budową linii napowietrznej 110 kV S. - W.. W sentencji decyzji zawarto zapis, iż "właścicielom zajętych nieruchomości należy się od Zakładu Energetycznego odszkodowanie za straty spowodowane budową linii. Odszkodowanie to strony ustalają na podstawie wzajemnego porozumienia, a w razie sporu odszkodowanie ustala się na wniosek zainteresowanego Naczelni Dzielnicy P.". W obu spawach, tj. I OSK [...] i I OSK [...] z wnioskiem o ustalenie odszkodowania wystąpili spadkobiercy właścicieli nieruchomości, które to nieruchomości zostały objęte zakresem wskazanej wyżej decyzji z dnia 14 marca 1975 r.

W obu sprawach organ I instancji ustalił odszkodowanie na rzecz spadkobierców nieruchomości oraz wskazał, że podmiotem zobowiązanym do jego wypłaty jest spółka E. 1 sp. z o.o. z siedzibą w P., a odwołanie od decyzji organu I instancji wniosła E. 1 sp. z o.o. z siedzibą w P.. Wojewoda po rozpoznaniu odwołań w obu sprawach wydał decyzje w których uchylił decyzję organu I instancji w części dotyczącej wskazania podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania i w tym zakresie orzekł, że do zapłaty odszkodowania zobowiązane są solidarnie spółki: E. 1 sp. z o.o. oraz E. S.A. W obu sprawach skargi na decyzję Wojewody wniosły spółki E. 1 sp. z o.o. oraz E. S.A. W obu sprawach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję, zasądził od organu na rzecz E. S.A. zwrot kosztów postępowania i odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz E. 1 sp. z o.o.

W uzasadnieniu obu wyroków Sąd I instancji podał, że wyłączną przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji było przyjęcie, że Wojewoda niezasadnie uznał za podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania spółkę E. S.A., solidarnie ze spółką E. 1 sp. z o.o. To uwzględnienie zarzutów odnoszących się do odpowiedzialności odszkodowawczej E. S.A. – a nie zarzutów odnoszących się do odpowiedzialności E. 1 sp. z o.o. – skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji.

W obu sprawach skargi kasacyjne wniosła E. 1 sp. z o.o., w obu sprawach zarzuty skargi kasacyjnej są praktycznie tożsame. Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie I OSK [...] wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2022 r.: 1) uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu; 2) odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne i wynikającą z nich tożsamość spraw Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę I OSK [...] miał na uwadze stanowisko zawarte w wyroku z dnia 12 kwietnia 2022 r. w sprawie I OSK [...].

I tak, w skardze kasacyjnej wniesionej przez E. 1 sp. z o.o. sformułowane zostały zarzuty dotyczące zarówno naruszenia prawa materialnego jak i przepisów postępowania. Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jednak w niniejszej sprawie zarzuty te w sposób bezpośredni wiążą się z zarzutami naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego. Mając na uwadze, że istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy kwestii materialnoprawnych, stąd też ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do istoty zasadniczego problemu w niniejszej sprawie, tj. do poprawności zastosowania przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego.

W niniejszej sprawie, podobnie jak w sprawie I OSK [...], zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się w istocie do następujących spornych zagadnień: pierwsze zagadnienie związane jest z określeniem podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania oraz podmiotu uprawnionego do uzyskania odszkodowania, co wiąże się z zarzutami niesłusznego przyjęcia, że do uzyskania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość uprawnieni są spadkobiercy osoby wywłaszczonej oraz niesłusznego przyjęcia, że skarżąca spółka jest zobowiązana do zapłaty odszkodowania. Trzecie sporne zagadnienie wiąże się z zarzutem niesłusznego przyjęcia, że roszczenie o odszkodowanie nie ulega przedawnieniu.

W skardze kasacyjnej, podnosząc zarzut naruszenia art. 128 ust. 1 i 4 u.g.n., art. 922 k.c. w zw. z art.1 k.c. oraz art. 104 k.p.a. w zw. z art. 4 pkt 9b1, art.128 ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 3, art.130, art.132 ust. 1a, 2 i 6, art. 134 ust. 1 i art. 233 u.g.n., zakwestionowano stanowisko Sądu I instancji, polegające na przyjęciu, że osobą uprawnioną do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania jest także spadkobierca osoby wywłaszczonej. Podnoszono, że prawo do odszkodowania, jako prawo o charakterze publicznoprawnym nie wchodzi w skład spadku i nie przechodzi na spadkobierców wywłaszczonego. Zagadnienie to było przedmiotem uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2021 r. sygn. akt I OPS 1/20. W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że: pkt 1. "Odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.) dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości". Pkt 2. "Odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nie może być ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.) na rzecz nabywcy nieruchomości w drodze umowy zawartej po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości". Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny w powyższej uchwale opowiedział się za dominującym w orzecznictwie sądów administracyjny poglądem, że roszczenie o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie jest skuteczne względem każdego właściciela nieruchomości, bowiem nie ma charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość i niedopuszczalne jest domaganie się odszkodowania przez każdego z kolejnych nabywców nieruchomości. Na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., uprawnionymi do odszkodowania są jedynie osoby wywłaszczone oraz ich sukcesorzy pod tytułem uniwersalnym, a nie singularnym. Następstwo prawne pod tytułem "uniwersalnym" oznacza – w odniesieniu do osoby fizycznej – w polskim systemie prawnym wyłącznie dziedziczenie, zaś następstwo pod tytułem "singularnym" oznacza następstwo w zakresie praw związanych z przeniesieniem praw do określonych składników majątkowych. Poglądy te utrwalone są w nauce prawa i w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu cytowanej uchwały analizując zagadnienie dotyczące ustalenia podmiotu uprawnionego do otrzymania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia, polegającego również na ograniczeniu prawa własności, stwierdził, że nie można poprzestać na wykładni językowej przepisów ustawy określających osobę uprawnioną do otrzymania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia, ale zweryfikować wyniki tej wykładni z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi. W szczególności wynikającymi z art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji zapewniającymi obok ochrony prawa własności również prawo dziedziczenia, realizowane m.in. przez przepisy prawa spadkowego. NSA podał, że to właśnie z konstytucyjnej zasady ochrony prawa dziedziczenia i z konstytucyjnej zasady, że wywłaszczenie może nastąpić jedynie wówczas gdy dokonywane jest na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem, NSA wywiódł, że odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia, które jest prawem majątkowym o charakterze kompensacyjnym, mogą nabyć spadkobiercy osoby wywłaszczonej, która zmarła przed nabyciem odszkodowania. Natomiast nabywca nieruchomości w drodze czynności cywilnoprawnej, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nabywa ją już w takim stanie prawnym, jaki wynika z dokonanego ograniczenia prawa własności. W konsekwencji, skutek wydanej wcześniej decyzji w postaci ograniczenia prawa nie spowodował ograniczenia praw nabywcy, który ich wówczas nie posiadał, natomiast ukształtował stan prawny nieruchomości w ten sposób, że prawo własności nieruchomości zostało ograniczone i w takim kształcie prawnym nabywca nabył nieruchomość. Z żądaniem ustalenia odszkodowania może wystąpić podmiot wywłaszczony oraz spadkobiercy wywłaszczonego, lecz nie mogą wystąpić aktualni właściciele nieruchomości, którzy prawo własności nabyli w drodze czynności prawnej, a więc następstwa, które ma charakter następstwa pod tytułem szczególnym (sukcesji singularnej).

Powyższa uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 22 lutego 2021 r. sygn. akt I OPS 1/20 jest wiążąca dla składów sądu administracyjnego, a Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni ją podziela (art. 269 § 1 p.p.s.a.). Czyni to niezasadnymi zarzuty skarg kasacyjnych dotyczące przyjęcia przez organy administracji i Sąd I instancji, że podmiotami uprawnionymi do odszkodowania są także spadkobiercy osób wywłaszczonych.

Skoro zatem podmiotem uprawnionym do żądania odszkodowania jest osoba wywłaszczona, czyli właściciel (współwłaściciele) nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia, ewentualnie ich następcy prawni pod tytułem uniwersalnym, to należy uznać, że spadkobiercom współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości, którzy złożyli stosowny wniosek – zasadnie zostało przyznane odszkodowanie z tytułu ograniczenia sposobu z korzystania z przedmiotowej nieruchomości.

Odnosząc się do zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia art. 118 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu go przy rozstrzyganiu sprawy i zasądzenie odszkodowania pomimo przedawnienia roszczenia Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym generalnie przyjmuje się, że odszkodowanie ustalane na drodze administracyjnej (decyzją administracyjną) nie podlega przedawnieniu. W prawie administracyjnym z przedawnieniem roszczenia mamy bowiem do czynienia tylko wówczas, gdy przepis prawa wyraźnie tak stanowi. Tymczasem ani w ustawach gruntowych z 1958 r. i z 1985 r. jak również w obecnie obowiązującej – u.g.n. takiego ogólnego przepisu nie zamieszczono. Powyższe oznacza zatem, że nawet gdy sama instytucja odszkodowania ma charakter cywilny i generalnie roszczenie odszkodowawcze podlega rygorom, zawartym w przepisach art. 117 – 125 kodeksu cywilnego, to jednak w sytuacji, gdy jest ono ustalane w postępowaniu administracyjnym, te zasady nie obowiązują, gdyż brak jest stosownej regulacji prawnej. Przedawnienie w prawie cywilnym uregulowano w art. 117 § 1 i 2 k.c. Zgodnie z tym przepisem: "§ 1. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. § 2. Po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jednakże zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne". Istotą przedawnienia cywilnego jest występujące po upływie określonego ustawowo czasu osłabienie ochrony uprawnionego z prawa podmiotowego, polegające na tym, że co prawda zachowuje on możliwość dochodzenia swego roszczenia przed sądem lub innym właściwym organem, ale musi się liczyć z wyłączeniem jego zasądzenia i w konsekwencji przymusowej realizacji, jeśli strona przeciwna zasadnie wskaże na upływ czasu, w którym dochodzenie roszczenia było możliwe, czyli podniesie zarzut przedawnienia. Procedura administracyjna nie przewiduje możliwości podniesienia zarzutu przedawnienia, jest procedurą odrębną od procedury cywilnej. Nie ma zatem w procedurze administracyjnej możliwości zgłoszenia, przez zobowiązanego do zaspokojenia roszczenia, zarzutu przedawnienia roszczenia. W prawie administracyjnym z przedawnieniem roszczenia mamy do czynienia tylko wówczas, gdy przepis prawa wyraźnie tak stanowi.

Należy też zwrócić uwagę, że art. 36 ust 2 ustawy z 1958 r., przewidywał wprawdzie 3-letni okres przedawnienia, ale jedynie dla roszczeń odszkodowawczych dotyczących strat w zasiewach, uprawach i polonach. Wszelkie kwestie związane ze sposobem ustalenia wysokości odszkodowanie zostały wyczerpująco unormowane w Rozdziale V Działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdzie nie przewidziano żadnego odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu cywilnego. Z tego względu należy uznać, że skoro roszczenie odszkodowawcze, przysługujące właścicielowi nieruchomości zajętej na cele przesyłu energii elektrycznej nie uległo przedawnieniu, to nie ma uzasadnionych przeszkód by mogło być ono dochodzone w każdym czasie. Tym samym również zarzut naruszenia art. 118 k.c. okazał się bezzasadny.

Natomiast w rozpoznawanej sprawie, podobnie jak w sprawie I OSK [...] powstał spór związany z określeniem podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania. Wojewoda w zaskarżonej decyzji orzekł że do wypłaty odszkodowania zobowiązane są solidarnie spółki, tj. E. 1 sp. z o.o. i E. S.A. i jako podstawę prawną tej odpowiedzialności wskazał art. 554 kodeksu cywilnego. Natomiast zdaniem Sądu I instancji zobowiązanym do wypłaty odszkodowania jest tylko spółka E. 1 sp. z o.o. Z kolei zdaniem skarżącej kasacyjnie spółki E. 1 sp. z. o.o. zobowiązanym do wypłaty odszkodowania powinien być Skarb Państwa, a skarżąca kasacyjnie nie jest następcą Skarbu Państwa. Zauważyć należy, że źródłem wątpliwości związanych z ustaleniem podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania są zmiany i przekształcenia podmiotowe, które miały miejsce na przestrzeni czasu.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że pismem z dnia 3 lutego 1975 r. Zakład Energetyczny w P. wniósł o wydanie zezwolenia na tymczasowe zajęcie przedmiotowej nieruchomości, położonych w pasie budowy zaprojektowanej linii napowietrznej kV 110. Decyzją z dnia 14 marca 1975 r. Naczelnik Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Dzielnicowego P. zezwolił ww. Zakładowi Energetycznemu na zajęcie nieruchomości. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Naczelnika Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego w P. z dnia 13 października 1975 r.

W wyniku przekształcenia Zakładu Energetycznego P., który miał status przedsiębiorstwa państwowego w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa powstała Energetyka P. S.A. (w oparciu o przepisy ustawy z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 69) oraz zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 9 lipca 1993 r.). Wymieniona ustawa z 5 lutego 1993 r. w art. 5 ust. 3 przewidywała, że spółka powstała w wyniku przekształcenia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1, wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki przekształconych przedsiębiorstw państwowych. Ponadto w myśl art. 12 ust. 2 dekretu 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1960 r. Nr 18, poz. 111) za zobowiązania przedsiębiorstw państwowych Skarb Państwa nie odpowiada. Nie można zatem podzielić stanowiska skargi kasacyjnej, że podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania jest Skarb Państwa.

Jak wynika z akt sprawy w dniu 2 stycznia 2003 r. nastąpiło połączenie Energetyki P. S.A. z Energetyką S. S.A., Zakładem Energetycznym G. S.A., Z. Zakładem Energetycznym S.A. oraz Zakładem Energetycznym B. S.A. Spółki te wniosły swoje majątki do Energetyki P. S.A., która wskutek połączenia zmieniła firmę na Grupa Energetyczna E. S.A. Taka nazwa obowiązywała do 12 października 2004 r., kiedy to nastąpiła kolejna zmiana firmy – na E. S.A. Następnie – na podstawie art. 9d ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 2018 r., poz. 755) – E. S.A. została zobowiązana do prawnego wydzielenia operatora systemu dystrybucyjnego w rozumieniu art. 9 pkt 25 Prawa energetycznego, w związku z czym E. S.A. zawiązała spółkę E. 1 sp. z o.o., która pełni funkcję operatora systemu dystrybucyjnego. W dniu [...] czerwca 2007 r. zawarto umowę w formie aktu notarialnego, na mocy której E. S.A. zbyła zorganizowaną część przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55 k.c. na rzecz zawiązanej spółki E. 1 Sp. z o.o. oraz wyposażono ją w majątek dystrybucyjny w formie aportu w postaci oddziału E. S.A. W umowie zbycia powtarzając treść art. 554 k.c. wskazano, że nabywca zorganizowanej części przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Wskazane zmiany i przekształcenia podmiotowe, które dokonały się na przestrzeni czasu miały różny charakter prawny wynikający z różnych podstaw prawnych.

Skarga skierowana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zawierała zarzut niewłaściwego zastosowania przez Wojewodę art. 554 k.c. poprzez niezasadne przyjęcie, że przepis ten może stanowić podstawę odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania publicznoprawne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie, podobnie jak w sprawie I OSK [...] pominięcie w wywodach Sądu I instancji kluczowych w sprawie rozważań dotyczących wpływu art. 554 k.c. i postanowień umowy z dnia [...] czerwca 2007 r. na podstawie której E. S.A. zbyła (w formie wniesienia aportu) zorganizowaną część przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55 k.c. na rzecz zawiązanej spółki E. 1 sp. z o.o. czyni zaskarżony wyrok wadliwym. Rozważania dotyczące art. 554 k.c. należy przeprowadzić z uwzględnieniem treści i znaczenia pojęcia przedsiębiorstwa (zorganizowanej części przedsiębiorstwa) zawartej w art. 55 k.c., albowiem rozwiązania zawarte w tych dwóch przepisach pozostają w bezpośrednim związku, a tym samym ustalić charakter następstwa prawnego w przypadku zbycia przedsiębiorstwa. Stąd też zasadny jest zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 554 k.c. poprzez pominięcie rozważań dotyczących tego przepisu i wynikającej z niej zasady ustawowego przystąpienia do długu. Zasadność tego zarzutu pozostaje w bezpośrednim związku z zarzutem skargi kasacyjnej dotyczącym naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. zobowiązuje bowiem Sąd do rozważenia w uzasadnieniu orzeczenia wszystkich zarzutów strony oraz stanowisk pozostałych stron, jeżeli mogą one mieć wpływ na wynik sprawy. Ten obowiązek Sądu wynika także z normy zawartej w art. 1 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych określających istotę wymiaru sprawiedliwości sprawowanego przez sądy administracyjne, a mianowicie kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Nieustosunkowanie się do istotnych zarzutów strony albo brak ich oceny jak również brak umotywowania dokonanej w rozstrzygnięciu oceny, należy postrzegać jako naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. Tak więc z treści uzasadnienia Sądu I instancji powinno wynikać, że Sąd ten przeanalizował wszystkie zarzuty zamieszczone w skardze, konfrontując je z ustaleniami organu i materiałami dowodowymi sprawy.

Oznacza to także, że za uzasadniony należało uznać zawarty w skardze kasacyjnej zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. w zakresie dotyczącym ustalenia podmiotu odpowiedzialnego za odszkodowanie z tytułu ograniczenia sposobu użytkowania nieruchomości, a ustalenie tego podmiotu może nastąpić poprzez wyjaśnienie i wskazanie prawidłowej podstawy prawnej.

W ocenie Naczelnego Sąd Administracyjnego rozpoznając ponownie sprawę, Wojewódzki Sad Administracyjny w Poznaniu powinien zbadać i rozważyć zasadę ustawowego przystąpienia do długu przez nabywcę przedsiębiorstwa zawartą w art. 554 k.c. w związku z art. 55 k.c. (zawierającym definicję przedsiębiorstwa), a tym samym ustalić charakter prawny relacji jaka zachodzi pomiędzy E. S.A. i E. 1 sp. z o.o., a w konsekwencji rozstrzygnąć, czy art. 554 k.c. ma wpływ na kwestię ustalenia podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Jak wskazuje analiza akt sprawy, a w szczególności wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK [...], w niniejszej sprawie kwestią sporną zasadniczo była możliwość zobowiązania, i to solidarnego, spółek E. S.A. i E. 1 Sp. z o.o. do zapłaty ustalonego odszkodowania. Wynika to z faktu, iż zgodnie z art. 190 oraz art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Komentowane przepisy mają charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym, zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziło do niespójności działania systemu władzy publicznej. Związanie oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu orzeczenia oraz wynikającymi z niej wskazaniami co do dalszego postępowania oznacza, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem lecz obowiązany jest do podporządkowania się jemu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej.

Przenosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK [...], przyjął że nie doszło do przedawnienia roszczenia o ustalenie i wypłatę odszkodowania oraz dopuścił możliwość przejścia roszczenia o ustalenie i wypłatę odszkodowania na następców prawnych pierwotnych właścicieli nieruchomości z dnia jej wywłaszczenia. Okolicznością pozostającą do wyjaśnienia pozostawała natomiast kwestia zbadania i rozważenia zasadności ustawowego przystąpienia do długu przez nabywcę przedsiębiorstwa zawartą w art. 554 k.c. w związku z art. 55 k.c. (zawierającym definicję przedsiębiorstwa), a tym samym ustalenia charakteru prawnego relacji jaka zachodzi pomiędzy E. S.A. i E. 1 sp. z o.o., a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy art. 554 k.c. ma wpływ na kwestię ustalenia podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości.

Odnosząc się do powyższego zagadnienia wskazać należy, że w kwestii możliwości nałożenia na powyższe spółki obowiązku zapłaty odszkodowania za pogorszenie nieruchomości z uwagi na przebieg linii wysokiego napięcia i przytoczonych w tym zakresie zarzutów, skarżące spółki podniosły zarzuty naruszenie art. 132 ust. 6 i 132 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 124 ust. 1 i 124b ust. 1 ustawy w zw. z art. 107 K.p.a. poprzez przyjęcie, że E. S.A. oraz E. 1 Sp. z o.o. są podmiotami obowiązanymi do zapłaty odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości lub jednostkami organizacyjnymi, które uzyskały zezwolenie za założenie przewodów i urządzeń, albo zezwolenie na wykonanie czynności związanych z konserwacją, remontami i usuwaniem awarii, albo przedsiębiorcami wykonującymi na podstawie koncesji działalność w zakresie poszukiwania, rozpoznawania lub wydobywania kopalin objętych własnością górniczą, a także niewskazanie podstawy prawnej nałożonego na ww. podmiot obowiązku oraz niewskazanie podstaw odpowiedzialności solidarnej.

Zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 132 ust. 5 i 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami do zapłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120, do zapłaty ceny nabycia części nieruchomości, o której mowa w art. 113 ust. 3, a także do zapewnienia nieruchomości zamiennej jest zobowiązany, z zastrzeżeniem ust. 6 i 8, starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa, albo organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz tej jednostki. Obowiązek zapłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń wymienionych w art. 124, art. 124b, art. 125 i art. 126 oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, o którym mowa w art. 124 ust. 1, albo zezwolenie na wykonanie czynności związanych z konserwacją, remontami, usuwaniem awarii oraz usuwaniem z gruntu, o którym mowa w art. 124b ust. 1, albo zezwolenie na czasowe zajęcie nieruchomości w przypadku siły wyższej lub innej nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, albo przedsiębiorcę, który na podstawie koncesji wykonuje działalność w zakresie poszukiwania, rozpoznawania lub wydobywania kopalin objętych własnością górniczą.

Wojewoda w zaskarżonej decyzji szczegółowo opisał w jaki sposób ustalił podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania. Organ podkreślił, że mając na względzie treść art. 132 ust. 6 ustawy pierwotnie zobowiązanym do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości był Zakład Energetyczny P. - beneficjent decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości. Organ, skrupulatnie przedstawiając kolejne przekształcenia, odwołując się na tą okoliczność do dokumentów, wyjaśnił, że finalnie obowiązek odszkodowawczy, wynikający z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy leży zarówno po stronie E. S.A., jak i E. 1 Sp. z o.o.

Analizując sprawę historycznie wskazać należy, że w wyniku przekształcenia Zakładu Energetycznego P. w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa, na podstawie ustawy z 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. z 1993 r. nr 16 poz. 69) oraz zarządzenia nr 193/Org/93 Ministra Przemysłu i Handlu z 9 lipca 1993 r., powstała Energetyka P. S.A. W dniu 2 stycznia 2003 r. nastąpiło natomiast połączenie Energetyki P. S.A. z Energetyką S. S.A., Zakładem Energetycznym G. S.A., Z. Zakładem Energetycznym S.A. oraz Zakładem Energetycznym B. S.A., które to w trybie art. 491 i następnych ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1526, z późn. zm.), wniosły swoje majątki do Energetyki P. S.A. W związku z tą konsolidacją, Energetyka P. S.A. zmieniła nazwę na Grupa Energetyczna E. S.A., której używała do 12 października 2004 r. Wówczas nastąpiła kolejna zmiana firmy - na E. S.A. W oparciu o art. 9d ustawy z 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz. U. z 2022 r. poz. 1385) E. S.A. została zobowiązana do prawnego wydzielenia operatora systemu dystrybucyjnego, w rozumieniu art. 9 pkt 25 ww. ustawy. W związku z powyższym E. S.A. zawiązała spółkę E. 1 sp. z o.o., która pełni funkcję operatora systemu dystrybucyjnego.

W dniu [...] czerwca 2007 r. zawarto umowę, mocą której E. S.A. zbyła na rzecz E. 1 sp. z o. o. aport w postaci oddziału E. S.A., samodzielnie sporządzającego bilans, prowadzącego działalność w zakresie energii elektrycznej, stanowiącego zorganizowaną część przedsiębiorstwa. W skład oddziału weszły w szczególności: prawa własności ruchomości, a zwłaszcza ruchomości związane z prowadzeniem działalności w zakresie dystrybucji energii elektrycznej, linii kablowych i napowietrznych sieci dystrybucyjnych oraz zespołów elektroenergetycznych, stacji i rozdzielni energetycznych, transformatorów, prawa własności nieruchomości oraz prawa użytkowania wieczystego gruntów, prawa wynikające z umów najmu, dzierżawy ruchomości i nieruchomości oraz prawa do korzystania z ruchomości i nieruchomości, wynikające z innych stosunków prawnych, wartości niematerialne i prawne, majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne, niskocenne składniki majątku niezaliczane do środków trwałych, znajdujące się w użytkowaniu pracowników oddziału, tajemnice przedsiębiorstwa, księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, prawo do korzystania z oznaczenia indywidualizującego "E. 1", a także wszelkie prawa i wierzytelności, wynikające z zawartych przez E. S.A. umów, związanych z prowadzeniem działalności dystrybucyjnej.

W zawartej [...] czerwca 2007 r. umowie zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa stwierdzono, powtarzając treść art. 554 Kodeksu cywilnego, że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa, według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela.

Dokonana przez Sąd analiza przywołanych przepisów oraz dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wskazuje na prawidłowość powyższego wywodu oraz pozwala na ustalenie kwestii solidarnej odpowiedzialności skarżących spółek.

Ustosunkowując się do pozostałych zarzutów skarg Sąd stwierdził, że organ odwoławczy w sposób jednoznaczny wskazał, że podstawą dochodzonego roszczenia winien być przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy, w którym ustawodawca stwierdził, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Przepis ten wiąże organ z obowiązującymi w momencie dokonania ograniczenia przepisami art. 35 ust. 1 i art. 36 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz z przytoczonym wyżej, obecnie obowiązującym art. 132 ust. 6 ustawy. Nie budzi również wątpliwości, że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy ma zastosowanie zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, o których mowa w art. 120 i art. 124 – 126 ustawy, a odszkodowanie, o jakim w nim mowa wynikać może zarówno z przepisu art. 128 ust. 1 ustawy, w sytuacji pozbawienia prawa, jak i z art. 128 ust. 4 ustawy, w razie jego ograniczenia (por. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2014r. sygn. akt I OSK 147/13; wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2016r. sygn. akt I OSK 2306/14, dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Również ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, na podstawie art. 35 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, należy kwalifikować jako jeden ze sposobów wywłaszczenia (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2008r. sygn. akt I OSK 954/07; wyrok NSA z dnia 27 października 2017r. sygn. akt I OSK 3158/15, dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl) i do zagadnień odszkodowawczych powstałych na tle tego szczególnego sposobu wywłaszczenia stosować należy przepisy ustawy (por. uchwała NSA z dnia 10 kwietnia 2006 r. sygn. akt I OPS 1/06, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 czerwca 2018 r., sygn. akt: II SA/Po 333/18, dostępne na stronie jak wyżej).

Nieuzasadnione okazało się stanowisko skarżących jakoby organ nie wskazał podstaw odpowiedzialności solidarnej skarżących.

Organ, w rozważaniach wydanej decyzji odwołał się bowiem w tym zakresie do treści art. 554 k.c., zgodnie z którym nabywca przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa lub gospodarstwa, chyba że w chwili nabycia nie wiedział o tych zobowiązaniach, mimo zachowania należytej staranności. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa lub gospodarstwa, według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Odpowiedzialności tej nie można bez zgody wierzyciela wyłączyć ani ograniczyć. Na tym tle wskazać należy, że zgodnie ze zgromadzonymi w aktach sprawy dowodami, dnia [...] czerwca 2007 r. zawarto umowę mocą której E. S.A. zbyła na rzecz E. 1 Sp. z o.o. aport w postaci oddziału E. S.A., a nadto, w ww. umowie wskazano, że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Z powyższego wynika zatem, że finalnie obowiązek odszkodowawczy, wynikający z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy i odnoszący się do nieruchomości, leży zarówno po stronie E. S.A., jak i E. 1 Sp. z o.o.

Nie sposób również zgodzić się z zarzutem skarżących, że organ dopuścił się w swoim orzeczeniu naruszenia art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 i 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz w zw. z art. 107 K.p.a., jak i w zw. z "przepisami" dekretu z 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych, poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym). Ustalenia organu w zakresie nieprzerwanego następstwa są trafne. Skarżące zarzuciły organowi także naruszenie art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie, tj. za działania Państwa w sferze imperium, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym), a który działa w sferze publicznej wyłącznie w zakresie sfery dominium.

Zarzut ten jest niezasadny. Na możliwość wydania takiego orzeczenia wskazuje wprost art. 132 ust. 6 ustawy. Dodatkowo, wskazać należy, że nieuprawnionym jest twierdzenie skarżących, że odszkodowanie ma zostać wypłacone za działania Państwa w sferze imperium, bowiem wyrządzenie szkody jest wynikiem działania przedsiębiorstwa, Zakładu Energetycznego – P. i to jego następstwa skarżące Spółki powinny naprawić. Przedsiębiorstwo to nie funkcjonowało jednak wprost w sferze imperium państwowego, gdyż przed podjęciem tych czynności musiało wystąpić do Urzędu Wojewódzkiego o zezwolenie na tymczasowe zajęcie terenów. Państwo nie scedowało w tym zakresie na Przedsiębiorstwo możliwości samodzielnego, władczego kształtowania sytuacji obywateli. Nie jest więc istotne dla rozpoznawanej sprawy, czy skarżące są następcami Skarbu Państwa w sferze imperium, gdyż następstwo takie w ogóle nie jest przedmiotem sprawy.

Niezasadne są także zarzuty naruszenia art. 8 ust. 2 i 3 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych z dnia 13 lipca 1990 r. (Dz. U. nr 51, poz. 298) poprzez przyjęcie, że E. 1 Sp. z o.o. i E. S.A. są następcami prawnymi Skarbu Państwa, bądź przedsiębiorstwa państwowego Zakład Energetyczny P. w P., oraz poprzez przyjęcie wbrew treści art. 8 ust 3 ustawy, że na spółki E. 1 Sp. z o.o.o i E. S.A. przechodzą z mocy ustawy, uprawnienia i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa, wynikające z decyzji administracyjnych. Na podstawie art. 8 ust. 2 i 3 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, spółka powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa. Na spółkę przechodzą, z mocy ustawy, uprawnienia i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa wynikające z decyzji administracyjnych. Wbrew więc zarzutom skarżących, nie ma podstaw by uznawać, że skarżące nie są następczyniami Zakładu Energetycznego P. (beneficjenta decyzji ograniczającej).

W rozpoznawanej sprawie nie doszło również do naruszenia art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 2 oraz art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 05 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. nr 16, poz. 69 ) poprzez przyjęcie, że E. 1 Sp. z o.o. i E. S.A. są następczyniami prawnym Skarbu Państwa bądź przedsiębiorstwa państwowego Zakład Energetyczny P. w P. oraz uznanie, że E. 1 Sp. z o.o. jest następcą prawnym E. S.A. w znaczeniu pełnej sukcesji praw i obowiązków, które E. S.A. (poprzednia nazwa Energetyka P.) nabyła na podstawie ustawy z 1993 r.

Zgodnie z przepisami, na które powołują się skarżące, przekształcenie przedsiębiorstw, o których mowa w art. 1, w jednoosobowe spółki Skarbu Państwa następuje na zasadach i w trybie określonym w ustawie z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. nr 51, poz. 298 i nr 85, poz. 498 oraz z 1991 r. nr 60, poz. 253 i nr 111, poz. 480), zwanej dalej "ustawą o prywatyzacji przedsiębiorstw", o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (art. 2 ust. 1). Minister Przemysłu i Handlu, po uzyskaniu, w trybie art. 11 ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym (Dz. U. z 1991 r. nr 89, poz. 403), zgody Urzędu Antymonopolowego, może zarządzić podział przedsiębiorstwa państwowego w celu utworzenia więcej niż jednej spółki lub w celu wniesienia zorganizowanej części mienia przedsiębiorstwa do istniejącej spółki Skarbu Państwa albo wniesienia zorganizowanej części mienia przedsiębiorstwa do innej spółki (art. 4 ust. 1 pkt 2). Akt o podziale przedsiębiorstwa państwowego w spółki określa zasady podziału składników majątkowych, w tym wierzytelności i zobowiązań, przekształconego przedsiębiorstwa między spółki, uprawnienia i obowiązki poszczególnych spółek wynikające z decyzji administracyjnych dotyczących przekształconego przedsiębiorstwa oraz tryb zaspokajania zobowiązań powstałych przed przekształceniem (art. 5 ust. 3).

Przedstawione powyżej przepisy - na które powołują się skarżące - mają charakter blankietowy. Jednak w związku z tym, że organy w swoich decyzjach odwołują się nie tyko do ogólnych zasad dotyczących następstwa prawnego, ale wprost do aktów, którymi dokonano kolejnych przekształceń, zarzuty te nie mogą okazać się trafne. Skarżące nie zakwestionowały również skutecznie, przedstawionego przez organy, następstwa podmiotów od Zakładu Energetycznego P. do skarżących spółek.

Skarżące odwołały się do przepisów ustawy o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. z 1993 r., nr 16, poz. 69), wskazując że doszło do naruszenia jej przepisów art. 5 ust. 1 i 5 ust. 3 poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na tym, że organ przyjął, iż na rzecz poprzednika prawnego skarżącej przeszedł publicznoprawny obowiązek administracyjny wypłaty odszkodowania, pomimo że źródło takiego obowiązku winno wynikać z "aktu o podziale przedsiębiorstwa państwowego w spółki", a nadto przyjął, że w akcie o podziale przedsiębiorstwa można swobodnie dysponować obowiązkiem administracyjnym Skarbu Państwa. Powyższy zarzut nie znajduje uzasadnienia. Z akt sprawy nie wynika bowiem, by obowiązek zapłaty odszkodowania w rozpoznawanej sprawie został przydzielony innemu podmiotowi niż Energetyce P. S.A. – jako podmiotowi powstałemu z przekształcenia Zakładu Energetycznego P. w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa. Z akt sprawy nie wynika nawet by doszło do podziału przedsiębiorstwa państwowego, a więc by miał zastosowanie art. 5 ust. 3 ww. ustawy. Zgromadzone dokumenty, na które powołują się organy, wskazują bowiem, że Zakład Energetyczny P. został przekształcony w spółkę Energetyka P. S.A. na podstawie zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z 9 lipca 1993 r., nr 193/Org/93, a następnie aktu przekształcenia z 12 lipca 1993 r., rep. Nr A [...]. Wobec powyższego, nie sposób uznać by "akt o podziale przedsiębiorstwa państwowego w spółki" mógł w tym zakresie wprowadzać szczególne regulacje, skoro aktem konstytuującym Energetykę P. S.A. był akt przekształcenia.

Brak jest również podstaw do uwzględnienia zarzutów naruszenia art. 7, 77, 80 i 84 K.p.a., poprzez uchybienie obowiązkowi podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności niezbadanie oraz brak jakiejkolwiek oceny relacji podmiotowych, związanych z sukcesją między: Skarbem Państwa a Zakładem Energetycznym P. w P., Zakładem Energetycznym w P. a E. S.A, E. S.A. a E. 1 Sp. z o.o. Nadto, niezbadanie podstaw nabycia urządzeń przesyłowych przez E. 1 Sp. z o.o., niewystąpienie o udzielenie informacji i przesłanie dokumentów w stosunku do E. S.A., tj. następcy Skarbu Państwa wyłącznie w zakresie dominium dotyczącej urządzeń przesyłowych po dniu 5 grudnia 1990 r., brak zbadania księgi wieczystej wnioskodawcy, tj. sprawdzenia pochodzenia działki w celu weryfikacji czy decyzja wywłaszczeniowa dotyczy omawianej nieruchomości, brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego wskutek czego nieprawidłowo ustalono wartość odszkodowania za wywłaszczenie.

Powyższe zarzuty mają charakter wyłącznie polemiczny, a ponadto nie zostały bliżej sprecyzowane. Organ odwoławczy prawidłowo i w wyczerpujący sposób ustalił stan faktyczny. Skarżące Spółki, kwestionując dokonane przez organy ustalenia nie podejmują się jednocześnie wskazania jak w ich ocenie kształtowały się okoliczności sprawy, a także w jaki sposób uwzględnienie zarzutów wpłynęłoby na wynik sprawy. Należy również podkreślić, że o zakresie postępowania dowodowego decyduje nie subiektywne przekonanie strony, lecz treść przepisów prawa materialnego, mająca zastosowanie w danej sprawie. Niezbędne dowody przeprowadza się w celu ustalenia okoliczności, które rzeczywiście mogą mieć znaczenie prawne dla sprawy. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie zgromadzono materiał dowodowy, który trafnie oceniony przez organ pozwolił na zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego.

W tym stanie rzeczy, uznając, że żaden ze wskazanych w skargach zarzutów nie okazał się zasadny i nie dopatrując się naruszenia prawa z urzędu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., zwanej dalej – P.p.s.a.), Sąd oddalił obie skargi