Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 561/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a)
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 października 2022 r. sprawy ze skargi E. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 8 marca 2022 r. nr SKO.4115.214.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi E.Ż. (dalej: "Skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: SKO lub Kolegium) z dnia 8 marca 2022 r. nr SKO.4115.214.2022 dotycząca odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że po rozpatrzeniu wniosku E.Ż. Wójt Gminy [...] decyzją z 29 października 2021 r. nr GOPS 000708/SP/10/2021 odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mamą A.S.. W administracyjnym toku instancji decyzja ta została uchylona mocą decyzji SKO z dnia 10 grudnia 2021 r. nr SKO.4115.1381.2021 a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania.

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Wójt Gminy [...] decyzją z 31 stycznia 2022 r. nr GOPS 000708/SP/10/2021/II/01/2022 odmówił E.Ż. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Organ wskazał, że niepełnosprawność A.S., która legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z [...] stycznia 2020 r. (nr [...]) nie powstała przed 18 rokiem życia (lub przed 25) i związku z tym nie spełniono wymogów z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: "u.ś.r."). Organ wskazał także, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem zachodzi negatywna przesłanka o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Nadto istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, które w razie potrzeby mogą zapewnić pomoc rodzicom. Organ wskazał dodatkowo, że strona wnioskująca otrzymała od rodziców darowiznę nieruchomości w zamian za służebność osobistą.

W odwołaniu E.Ż. zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez brak uwzględnienia treści wyroku TK z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz zstępnego. Zawnioskowała o uchylenie decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia.

SKO w Przemyślu wymienioną na wstępie decyzją z dnia 8 marca 2022 r. - powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. – zwana dalej "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r." - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu powołując się na art. 17 ust. 1, 1a i 1b, ust. 5 u.ś.r. oraz wyrok TK z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji o odmowie przyznania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., który to przepis uznany został za niekonstytucyjny. Uznało, że dokonana przez organ I instancji wykładnia tego przepisu nie może stanowić przeszkody dla przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium podzieliło ukształtowane w tym zakresie orzecznictwo sądów administracyjnych.

Odnośnie kolejnej ze wskazanych podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, tj. faktu pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim oraz nieposiadania przez współmałżonka orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a więc przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji w tym zakresie. Podkreśliło, że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Obowiązek małżonka opieki i pielęgnacji względem niepełnosprawnego współmałżonka, wyprzedza obowiązek innych osób zobowiązanych względem niepełnosprawnego małżonka.

Odnośnie wskazywanego przez organ I instancji istnienia innych osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jako powodu odmowy wnioskowanego świadczenia, SKO podniosło, że nie widzi związku pomiędzy odmową a wskazaną przesłanką. Nadto organ I instancji w uzasadnieniu decyzji nie uzasadnił w żaden sposób ww. powodu odmowy.

Kolegium po analizie materiału dowodowego wskazało także na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę, a wykonywaną opieką nad matką.

Kolegium wyjaśniło, że przepisy u.ś.r. nie zawierają definicji "opieki", jednak z analizy art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można mówić o opiece, musi ona być stała i długoterminowa. Podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. SKO wskazało, że w rozpoznawanej sprawie, taki związek nie zachodzi. Z zestawienia czynności przedłożonych przez odwołującą, oświadczeń rodzeństwa strony nie wynika by zakres obowiązków związanych z opieką nad matką uniemożliwiał jej podjęcie zatrudnienia, choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. Wskazywane czynności jak pomoc przy cięższych pracach, wożenie do lekarza, pomoc w kąpieli, podawanie leków, robienie zakupów, sprzątanie mieszkania nie mogą zostać uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującej. Z akt sprawy nie wynika, by osoba nad którą sprawowana jest opieka wymagała całodobowego nadzoru, czy obecności. Jest ona bowiem osobą chodzącą, sprawną intelektualnie, potrafi sama zrobić posiłki. Matka odwołującej wymaga pomocy ze strony osoby trzeciej, jednak nie jest to opieka która sprawowana jest całodobowo przez wszystkie dni tygodnia. W ocenie Kolegium wykonywane przez odwołującą czynności mogą być zorganizowane w sposób umożliwiający jej podjęcie zatrudnienia przynajmniej w niepełnym wymiarze czasu pracy. Dodatkowo odwołująca sprawuje opiekę w formie tzw. dochodzącej, bowiem nie zamieszkuje razem z matką. Realizuje zatem wobec matki obowiązki w sposób umożliwiający podjęcie zatrudnienia.

Skargę do WSA w Rzeszowie na decyzję SKO złożyła E.Ż. wnioskując o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zawnioskowała także o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Kwestionowanej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zarzuciła rażącą obrazę art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się córki, będącej opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej z uwagi na to, że opieka powinna być sprawowana przez współmałżonka niepełnosprawnej, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Skarżąca zauważyła, że nie sposób przyjąć, że skoro świadczona pomoc (opieka) nie jest wykonywana przez cała dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W sprawowaniu opieki chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: "P.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a. w związku z wnioskiem skarżącego i przy braku sprzeciwu organu sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Przedmiotem kontroli jest decyzja utrzymująca w mocy decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 tej ustawy

1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

(...)

5. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W sprawie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zwróciła się córka osoby wymagającej opieki. Nie jest kwestionowane, że wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W toku postępowania zweryfikowano negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia tj. wiek, w którym powstała niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki. Organ II instancji prawidłowo zakwestionował stanowisko organu I instancji powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną od wieku, w którym powstała niepełnosprawność.

Organ II instancji stwierdził natomiast istnienie drugiej negatywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia, a mianowicie faktu, że obowiązek opieki nad matką wyprzedza obowiązek alimentacyjny męża – ojca skarżącej, który jak ustaliły organy nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, albo innym orzeczeniem równoznacznym.

Na tle wykładni i zastosowania powyższego przepisu istnieje rozbieżność w orzecznictwie sądów administracyjnych. Część sądów stoi na stanowisku, że wobec jego jednoznacznej treści sam fakt nielegitymowania się przez współmałżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wystarczającą podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia osobom nalężącym do kolejnej grupy uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Część z kolei opowiada się za wykładnią celowościową dopuszczającą w przypadkach uzasadnionych okolicznościami odstąpienie od wyników wykładni językowej na rzecz wykładni celowościowej, przy czym należy podkreślić, że aktualnie w orzecznictwie NSA przeważa pierwszy pogląd. (por. wyroki NSA wydane w analogicznych sprawach dotyczących odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, kiedy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – wyroki z dnia: 1 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1184/21; 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 229/21; 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2391/20; 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2422/20; 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19; 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 599/20; 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18; 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 3283/14; 27 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1219/13; 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 251/14; 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2623/12; 14 października 2021 r., sygn. akt I OSK 575/21 oraz 23 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1015/21, publ. CBOSA).

Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że dopóki wyspecjalizowane do tego organy nie stwierdzą po stronie współmałżonka osoby wymagającej opieki, znacznego stopnia niepełnosprawności, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uprawnionym w dalszej kolejności nie jest możliwe.

Sąd w składzie orzekającym przychylił się do pierwszego stanowiska, podzielając stanowisko organów w tej sprawie, przyjmując istnienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. – ojciec skarżącej nie legitymuje się bowiem orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Niezależnie od powyższego tutejszy Sąd podziela stanowisko Kolegium, że wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne nie mogło być przyznane skarżącej z uwagi na zakres sprawowanej przez skarżącą opieki oraz brak związku przyczyno-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną - matką, czyli niespełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Jak wynika z powołanego wyżej przepisu, celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Zgodzić się więc należy ze stanowiskiem, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 351/21, LEX nr 3211543 i powołane tam orzecznictwo). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Z tego względu musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką.

W niniejszej sprawie niesporne jest, że matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i z uwagi na stan zdrowia wymaga pomocy innych osób w czynnościach życia codziennego, a skarżąca takiej pomocy jej udziela. Okoliczności te znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zebranym w sprawie. Kwestią sporną pozostaje zatem ocena charakteru opieki sprawowanej faktycznie przez skarżącą i związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a obowiązkiem sprawowania opieki nad matką.

Analiza art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wskazuje, że pomiędzy sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną a rezygnacją z zatrudnienia albo jej podejmowania musi występować ścisły związek. Brak tego związku zgodnie z zacytowanym przepisem jest bowiem przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Istnienia tego związku nie sposób domniemywać wyłącznie z faktu legitymowania się przez osobę niepełnosprawną orzeczeniem o określonej treści, a obowiązek ustalenia istnienia tej zależności jest zadaniem organów administracji publicznej. W przeciwnym przypadku dochodziłoby do automatyzmu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze złożeniem wniosku przez opiekuna osoby legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności, który wskaże, że zrezygnował on z pracy bądź jej nie podejmuje. Zaznaczyć przy tym należy, że ustalenie istnienia tej zależności w konkretnym przypadku nie stanowi negacji treści orzeczenia o niepełnosprawności, ale polega na ustaleniu, jakie były przyczyny zaprzestania wykonywania pracy zarobkowej lub jej niepodejmowania. Ocena istnienia tego związku jest wynikiem określonej, swobodnej, lecz nie dowolnej oceny materiału dowodowego zebranego w toku postępowania wyjaśniającego (tak słusznie NSA w wyroku z dnia 17 lipca 2022 r., I OSK 1383/21).

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. określa przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą zaistnieć, aby danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Wskazać również należy, że art. 3 pkt 21 u.ś.r. zawiera legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, pod tym pojęciem rozumie się między innymi niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Z kolei art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1172), wskazuje, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Zatem świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną matką, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku córki względem matki, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Wskazać trzeba, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki" jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyrok NSA z 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20 i wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje.

Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Tym samym musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Takich ustaleń nie można utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej, wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Poza sporem bowiem jest, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia.

Zdaniem Sądu prawidłowo oceniły, że skarżąca nie sprawuje stałej lub długotrwałej opieki nad matką, która wykluczałaby podjęcie przez nią zatrudnienia.

W toku postępowania ustalono, że skarżąca opiekę nad matką sprawuje doraźnie, rodzice jej mieszkają osobno w innej miejscowości.

A.S. nie jest osoba leżącą, sama korzysta z toalety, porusza się samodzielnie po domu, zajmuje się samodzielnie pracą w domu, intelektualnie jest sprawna, a małżonek, który nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności zapewnia jej pomoc w formie usługowej i całodziennej (k. 67 akt administracyjnych).

Rodzeństwo skarżącej stwierdziło, że rodzice są samodzielni a opieka całodobowa, całodzienna jest niekonieczna. Z wywiadów alimentacyjnych u dzieci wynika, że dzieci - jeżeli zachodzi konieczność - mogą i pomagają rodzicom,

Siostra skarżącej M.P., która mieszka opodal rodziców oświadczyła, że mama prace w domu wykonuje sama a ojciec posiada prawo jazdy i samodzielnie jeździ i robi zakupy i całodobowej stałej opieki mama nie potrzebuje (k. 66 akt administracyjnych).

Symptomatyczny jest wykaz czynności opiekuńczych sporządzony przez skarżącą [...] sierpnia 2021 r. (k. 8). Wynika z niego, że codziennie podaje ona matce leki i mierzy ciśnienie oraz sprząta i prasuje. Według potrzeb, podaje i przygotowuje posiłki, robi zakupy, realizuje recepty, wozi do lekarzy.

Sąd podziela w całości ustalenia organów obu instancji, że opieka sprawowana przez skarżącą nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia, brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a wykonywaną nad matką opieką, nie są więc spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.