Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 271/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2010-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 16
journal: Dz.U. 2005 nr 86 poz 732
law: Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
article: art. 7, art. 8, art. 77 par.1, art. 80,  art. 107 par.3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 7 maja 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Sędzia NSA Anna Stępień, Protokolant Asystent sędziego Marcin Olejniczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2010 roku przy udziale - sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] roku Prezydent Miasta Ł. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 15, art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. z 2005r., Nr 86, poz. 732 ze zm.), §4, §9 pkt 2 uchwały Nr XVI/252/07 Rady Miejskiej w Łodzi z dnia 11 lipca 2007r. w sprawie ustalenia szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty wierzytelności Miasta Łodzi lub jego jednostek organizacyjnych oraz wskazania organu do tego uprawnionego oraz przyjęcia "Programu pomocy de minimis udzielanej podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie wierzytelności Miasta Łodzi lub jego jednostek organizacyjnych (Dz.Urz. Województwa Łódzkiego Nr 261, poz. 2414) odmówił skarżącej umorzenia nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w związku niestawieniem się strony w urzędzie, nie było możliwości ustalenia jej sytuacji majątkowej i dochodowej, co warunkuje przyznanie ulgi w postaci umorzenia należności.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż decyzją z dnia [...] roku orzekł o zwrocie przez B. G. nienależnie pobranych świadczeń w postaci zaliczki alimentacyjnej za okres od dnia 1 stycznia 2008 roku do dnia 31 stycznia 2008 roku w kwocie 680 zł z odsetkami w kwocie 28,63 zł. Organ ustalił, że od września 2007 roku B. G. pobierała zaliczki na syna w kwocie 300 zł miesięcznie i na córkę w kwocie 380 zł. Nadto, iż egzekucja alimentów na rzecz dzieci jest skuteczna od stycznia 2008r. Organ podkreślił, iż strona winna była powiadomić organ o zmianie sytuacji, gdyż warunkiem wypłaty zaliczki alimentacyjnej jest bezskuteczność egzekucji.

W piśmie z dnia 31 lipca 2008 roku, zatytułowanym "odwołanie" strona wniosła o umorzenie w całości określonego w decyzji zadłużenia. Wskazała na swoją trudną sytuację materialną wynikającą z opieki nad osobą niepełnosprawną oraz brakiem pomocy w utrzymaniu dzieci ze strony męża. W odpowiedzi na wezwanie organu do sprecyzowania, czy jej pismo jest odwołaniem od decyzji, czy wnioskiem o umorzenie należności pisma z dnia 31 lipca 2008 roku B. G. w dniu 14 sierpnia 2008 roku oświadczyła, że wnosi o umorzenie nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej. Z kolei w odpowiedzi na wezwanie organu do osobistego stawiennictwa w urzędzie celem przedstawienia dokumentów odzwierciedlających jej aktualną sytuację rodzinną i dochodową, strona nie stawiła się w organie. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenie odbioru wezwanie zostało odebrane przez B. W. wskazaną jako kuzynka strony.

W odwołaniu od powyższej decyzji B. G. podniosła, że zgodnie z informacją powziętą od komornika, to komornik winien informować organ o wszelkich zmianach w zakresie bezskuteczności egzekucji. Ponadto wskazała, że nie odebrała wezwania do osobistego stawiennictwa się w organie, nie wiedziała o wezwaniu do złożenia dokumentów, organ zaś nie skorzystał z możliwości ustalenia jej sytuacji przy pomocy innych dokumentów

Decyzją z dnia [...] roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że działa w granicach uznania administracyjnego, a trudna sytuacja materialna nie może stanowić jedynej podstawy umorzenia nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej. Ponadto wskazał, że skarżąca nie stawiła się na wezwanie organu I instancji, więc nie sposób było ocenić jej sytuacji materialnej, również składając odwołanie nie przedstawiła żadnych dokumentów, które by świadczyły, że nie jest w stanie zadośćuczynić obowiązkowi określonemu w decyzji z dnia [...] roku.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi B. G. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz umorzenie kwoty 733,27 złotych. Powołała się na trudną sytuację materialną, podając iż nie posiada środków materialnych poza alimentami uzyskiwanymi przez dzieci. Ponownie wskazała, że nie udokumentowała sytuacji dochodowej i rodzinnej, gdyż wezwanie precyzujące ten obowiązek do niej nie dotarło, jego odbiór pokwitowała osoba nieuprawniona. Zarzuciła organowi, że nie podjął innych prób ustalenia jej sytuacji, jak np. przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Zakwestionowała wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pogląd, iż nie mają w sprawie zastosowania przepisy kodeksu cywilnego o nienależnym świadczeniu.

W odpowiedz na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie. Organ odwoławczy wskazał, że o ile zarzut nieprawidłowego doręczenia stronie wezwania do stawienia się w organie I instancji jest zasadny, o tyle pozostaje on bez wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem strona nie udokumentowała swojej trudnej sytuacji materialnej.

Po rozpoznaniu sprawy na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, jak również decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]r. orzekającą o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku stwierdził, że podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Sąd podkreślił, iż w sprawie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy decyzją o przyznaniu zaliczki alimentacyjnej a kolejnymi decyzjami dotyczącymi świadczenia nią przyznanego. Wydanie zaskarżonej decyzji z dnia [...]r. poprzedzała decyzja z dnia [...] r. o zwrocie - na podstawie art. 15 ustawy o zaliczce alimentacyjnej - nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń. Wydanie decyzji na wymienionej podstawie prawnej stanowić może jedynie konsekwencję uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie z powodu nienależnego pobrania. Dopiero zmiana bądź uchylenie decyzji o przyznaniu zaliczki alimentacyjnej na podstawie art. 10a ustawy o zaliczce alimentacyjnej, umożliwia uruchomienie następnego trybu, zmierzającego do żądania zwrotu nienależnie pobranej zaliczki. Zdaniem Sądu, wydanie decyzji z dnia [...] r. nie zostało poprzedzone uchyleniem lub zmianą decyzji o przyznaniu zaliczki alimentacyjnej. W tej sytuacji, uznanie świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu, bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie, prowadzi do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostają dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne - jedna przyznająca świadczenie, a druga nakładająca obowiązek jego zwrotu. Z tego względu Sąd uznał za konieczne uchylenie również decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. jako wydanej z naruszeniem art. 15 ustawy o zaliczce alimentacyjnej - w wyniku jego wadliwego, bo przedwczesnego zastosowania, co miało niewątpliwie wpływ na wynik sprawy.

W konsekwencji jako wadliwą Sąd ocenił też decyzję o odmowie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, albowiem brak jest prawidłowego określenia tego świadczenia. Określenie to powinno znaleźć wyraz w decyzjach o uchyleniu lub zmianie decyzji przyznającej świadczenie oraz o obowiązku zwrotu.

Sąd nie podzielił stanowiska organu odwoławczego co do zakresu postępowania, które powinien przeprowadzić w ramach uznania administracyjnego. Zdaniem Sądu, organ powinien był przeprowadzić postępowanie zgodnie z regułami wynikającymi z art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 K.p.a. Obowiązany zatem był, po pierwsze, wyjaśnić, dlaczego strona twierdzi w odwołaniu, że nie otrzymała wezwania, a w następstwie tego rozważyć, czy wyjaśnienie sytuacji materialnej strony wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części i czy koniecznie jest zastosowanie art. 138 § 2 K.p.a., a po drugie, przeprowadzić ewentualnie samodzielnie postępowanie wyjaśniające, określając wymagania odnośnie do dokumentów oraz materiałów, które pozwoliłyby stronie uzasadnić wniosek.

Sąd zauważył też, że wysokość nienależnego świadczenia organ ustalił na podstawie notatki urzędowej, w której autor nie wskazał nawet źródła informacji o przyczynie i wysokości ustalonej nadpłaty. Brak również w aktach wskazania wyliczenia należnych odsetek. Nie ustalono również, kiedy skarżąca uzyskała wiedzę o skuteczności egzekucji i kiedy otrzymała alimenty wyegzekwowane od dłużnika oraz czy rzeczywiście były to należności za styczeń 2008 r., a także, czy np. wyegzekwowana wówczas kwota nie została zaliczona na poczet alimentów zaległych sprzed okresu pobierania zaliczki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. złożyło skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania, a także orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Jako podstawy kasacyjne Kolegium wskazało:

1. naruszenie prawa materialnego:

- art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) przez niewłaściwe zastosowanie, gdyż dokonano oceny dowolnej, która nie przystaje do stanu sprawy i zebranego materiału dowodowego, jak również dokonano oceny wydanych rozstrzygnięć pod względem słuszności i celowości, nie zaś legalności, nadto zaś, co zostało pominięte, Sąd oceniając legalność decyzji administracyjnej będącej przedmiotem skargi jest związany, tak jak organ administracji oraz strona, uprzednio wydaną decyzją ostateczną, która to przedmiotem skargi nie jest;

- art. 15 i art. 10a ustawy o zaliczce alimentacyjnej przez niewłaściwe zastosowanie, bowiem w postępowaniu o umorzenie nienależnie pobranej zaliczki przepisy te nie mają zastosowania i tym samym postępowanie w sprawie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia jest postępowaniem odrębnym od sprawy ustalenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia i od sprawy zmiany uprzednio wydanej decyzji ostatecznej;

- art. 15 w związku z art. 18 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 30 ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) przez błędną ich wykładnię, bowiem kwoty nienależnie pobranego świadczenia podlegają zwrotowi z ustawowymi odsetkami i organ administracji nie ma obowiązku ustalania kwoty odsetek, gdyż kwota ich zależy od okresu zwłoki i jako taka nie stanowi przedmiotu odrębnego rozstrzygnięcia;

2. naruszenie przepisów postępowania:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 K.p.a. przez błędne przyjęcie, że przepisy te zostały naruszone;

- art. 141 § 4 P.p.s.a. przez niepełne przedstawienie stanu sprawy i brak wykazania, że uchybienie natury procesowej, jak i wykładni norm prawa materialnego, miały wpływ na wynik rozstrzygnięcia, a tym samym dokonanie wadliwej oceny zebranego materiału dowodowego;

- art. 141 § 4 w związku z art. 153 P.p.s.a. przez przedstawienie oceny prawnej, która jest niespójna i wewnętrznie sprzeczna oraz przez nieokreślenie wskazań co do dalszego postępowania, a właściwie kolejnych postępowań;

- art. 134 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. przez błędne zastosowanie, bowiem nie miało miejsca ani naruszenie norm prawa materialnego, ani też norm postępowania w granicach prowadzonego postępowania, jak również przez wykroczenie poza granice sprawy będącej przedmiotem oceny dokonywanej przez sąd administracyjny;

- art. 135 P.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że ma on zastosowanie w odniesieniu do wszystkich odrębnych postępowań administracyjnych zakończonych decyzjami ostatecznymi, w wyniku czego doszło do przekroczenia granic sprawy będącej przedmiotem oceny Sądu pierwszej instancji.

Wyrokiem z dnia 7 stycznia 2010r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy, jak trafnie zarzucił skarżący organ, ma rozumienie pojęcia "sprawy" przewidzianego w art. 134 § 1 i art. 135 P.p.s.a. Podkreślił, że jest to pojęcie różniące się i nie tożsame z pojęciem "sprawy administracyjnej", bowiem jest zakresowo szersze. Granice "sprawy" w rozumieniu powołanych przepisów wyznacza istota stosunku administracyjnego podlegającego załatwieniu danym skarżonym rozstrzygnięciem administracyjnym, a zakres orzekania w "głąb sprawy", o czym mowa w art. 135 P.p.s.a., wyznacza kryterium materialne. Dalej wyjaśnił, iż zaskarżonym wyrokiem rozpoznano skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej. Jej podstawę stanowił art. 16 powołanej wyżej ustawy o zaliczce alimentacyjnej, który stwarza wierzycielowi alimentacyjnemu uprawnienie do ubiegania się o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej, ustalonej ostateczną decyzją. NSA podkreślił, iż jest to sprawa administracyjna załatwiana na wniosek odrębną decyzją, natomiast ustalenie - także w drodze decyzji administracyjnej - nienależnie pobranej zaliczki następuje z urzędu na podstawie art. 15 ustawy o zaliczce alimentacyjnej. Ta właśnie decyzja może stanowić z punktu widzenia prawa materialnego podstawę do uchylenia bądź zmiany decyzji przyznającej zaliczkę alimentacyjną (art.10 a ustawy o zaliczce alimentacyjnej). W konsekwencji decyzja z dnia [...] r. Prezydenta Miasta Ł., orzekająca o zwrocie przez B. G. nienależnie pobranych świadczeń w postaci zaliczki alimentacyjnej, nie jest z punktu widzenia prawa materialnego decyzją poprzedzającą zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r., wydaną w sprawie umorzenia nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej. Okoliczność, że obie te decyzje wydane były w oparciu o przepisy tej samej ustawy i w stosunku do tego samego podmiotu nie oznacza, iż dotyczą tego samego przedmiotu stosunku administracyjnego i zostały wydane w granicach tej samej sprawy. Innymi słowy, decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej nie jest decyzją wykonawczą w stosunku do decyzji ustalającej nienależnie pobraną zaliczkę alimentacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( § 2 art. 1 powołanego aktu ).

Analogiczne unormowanie zawarte zostało w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu.

Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca.

Na wstępie wskazać należy, iż sprawa jest przedmiotem ponownej kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, gdyż wyrokiem z dnia 7 stycznia 2010r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżony wyrok tutejszego Sądu z dnia 29 kwietnia 2009r. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego ma istotne znaczenie w sprawie, a to z uwagi na treść art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stosownie do którego ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Taka ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania mogą odnosić się zarówno do samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnień w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego – pogląd taki wyrażony został m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lipca 1999r., sygnatura akt IV SA 1177/97, niepubl., dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX, LEX Nr 47301.

Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziłoby do niespójności działania systemu władzy publicznej (por. wyrok WSA z dnia 16 czerwca 2009r., sygn.akt II SA/Ol 443/09, niepubl., dostępny Lex 501813).

Z powyższego wywieść należy, iż ponownie rozpatrując sprawę ze skargi B. G. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi obowiązany jest zastosować się i uwzględnić wszystkie wytyczne Naczelnego Sądu Administracyjnego, którego oceną prawną jest w pełni związany.

Przechodząc do istoty sprawy przypomnieć należy, iż materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. stanowi art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, która utraciła moc z dniem 1 grudnia 2008r. W obecnie obowiązującej ustawie z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 1, poz. 7) odpowiednikiem przepisu art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. jest przepis art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007r. Jednakże na mocy art. 42 ust. 2 ustawy obecnie obowiązującej, sprawy o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne podlegają rozpatrzeniu i dochodzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. W konsekwencji takiego uregulowania podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności" oznacza, iż decyzje podejmowane przez organ administracji w oparciu o przywołany przepis mają charakter uznaniowy. Nie oznacza to, iż organ dysponuje dowolnością przy wydawaniu rozstrzygnięcia, wręcz przeciwnie, działając w ramach uznania administracyjnego obowiązany jest ze szczególną wnikliwością i obiektywizmem rozważać stan faktyczny i prawny sprawy. W doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie już podkreślano, iż decyzje oparte na uznaniu administracyjnym wymagają dokładnego, szczegółowego uzasadnienia kryteriów i okoliczności, jakimi organ kierował się przy ich podjęciu. W tego typu decyzjach szczególną rolę, dla zapewnienia realizacji zasad ogólnych postępowania administracyjnego, odgrywa prawidłowe zebranie i właściwa ocena materiału dowodowego (por. wyrok WSA z dnia 18 lipca 2008r., sygn.akt II SA/Go 450/07, niepubl., dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ ).

Przeprowadzając kontrolę zaskarżonych decyzji poprzez pryzmat powyższych unormowań Sąd w składzie orzekającym stwierdza, iż organy administracji obu instancji dopuściły się dowolności, nie wyjaśniły istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych.

Z akt administracyjnych sprawy, uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż organ I instancji po otrzymaniu wniosku skarżącej o umorzenie w całości nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej nie skupił się na ustaleniu czy sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącej uzasadnia orzeczenie o umorzeniu pobranej zaliczki. Owszem, organ wystąpił do strony o uzupełnienie wniosku o umorzenie świadczenia poprzez nadesłanie dokumentów potwierdzających aktualną sytuację dochodową i rodzinną skarżącej, jednakże wobec niedostarczenia żądanej dokumentacji organ ograniczył się do stwierdzenia, iż z danych zawartych we wniosku i odwołaniu nie wynika uzasadnienie dla zastosowania nadzwyczajnej instytucji, jaką jest umorzenie nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej. Organ w sposób nieuprawniony przerzucił na skarżącą obowiązek wykazania określonych okoliczności faktycznych, a jednocześnie nie odniósł się do podnoszonej w odwołaniu kwestii, iż skarżąca nie otrzymała wezwania do uzupełnienia dokumentacji, opatrzonego datą 29 sierpnia 2008r. Rzeczywiście, jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przedmiotowego pisma w dniu 3 września 2009r. odebrała je B. W. (z dopiskiem na zwrotce "kuzynka"), niemniej jednak organ nie przeprowadził w tym kierunku żadnych ustaleń mających na celu wyjaśnienie czy wezwanie odebrała osoba umocowana przez skarżącą, czy dorosły domownik, w konsekwencji czy strona mogła wywiązać się z nałożonego wezwaniem obowiązku i przedłożyć dokumentację uzupełniającą wniosek o umorzenie nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej.

Rozstrzygnięcie w oparciu o art. 16 w/w ustawy winno być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji rodzinnej i dochodowej wnioskodawcy oraz jej analizą z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zatem, organ decyzyjny ma obowiązek szczegółowo przeanalizować i ocenić kwestie istnienia bądź nieistnienia w indywidualnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z instytucji, o jakiej stanowi ten przepis, uzasadniając przy tym należycie zakres jego ewentualnego zastosowania (wyrok WSA z dnia 28 października 2008r., sygn.akt II SA/Łd 466/08, niepubl., dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX, Lex nr 504673). W niniejszej sprawie organy ograniczyły się do lakonicznego stwierdzenia, iż skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja dochodowa i rodzinna uzasadniała umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. Nie przeprowadziły żadnej analizy danych zawartych we wniosku o umorzenie i odwołaniu od decyzji organu I instancji, ograniczyły się do przytoczenia suchych faktów i reguł prawnych ze wskazaniem, iż wszechstronnie i dokładnie zbadały wszystkie okoliczności faktyczne, mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Lektura akt sprawy przeczy takiemu stanowisku organu, w żaden sposób go nie odzwierciedla. Organ skupił się na wykazaniu, iż strona nie uzupełniła dokumentacji sprawy, ale nie poświęcił czasu na przeanalizowanie sytuacji rodzinnej i dochodowej strony opisanej we wniosku i odwołaniu. Podkreślił, iż informacje zawarte we wniosku o umorzenie nie są poparte żadnymi dowodami, a jednocześnie sam, pomimo wyraźnego obowiązku ustawowego, odmawia umorzenia nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej nie przywołując na poparcie swojego rozstrzygnięcia żadnej okoliczności, poza tą, iż strona nie wywiązała się z obowiązku złożenia określonych dokumentów. Działaniem takim organ doprowadził do sytuacji, w której to wyłącznie na stronie ciążyły pewne obowiązki, natomiast organ pomimo obligujących go do tego zasad ogólnych postępowania administracyjnego nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. Nie zebrał pełnego materiału dowodowego i nie rozpatrzył go w świetle przesłanek wynikających z art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.

Wydając rozstrzygnięcie w sprawie, organy zarówno I jak i II instancji nie wyjaśniły ww. kwestii i zaniechały podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego naruszając tym samym art. 7, art. 8, art. 77 §1, art. 80 jak również art. 107 §3 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W konsekwencji naruszenia przywołanych przepisów, Sądu na podstawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji

ar