Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 766/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 9
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza, Sędziowie Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca),, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 listopada 2018 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia lub rozłożenia na raty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r. nr [...]; II. zasądza na rzecz skarżącego T. W. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego kwotę 480,00 (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu decyzją z [...] czerwca 2018 r., po rozpatrzeniu odwołania T. W. (dalej jako: skarżący), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy M. z [...] kwietnia 2018 r. w przedmiocie odmowy umorzenia oraz odmowy rozłożenia na raty należności z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:

Decyzją z [...] września 2005 r. przyznano skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny od

[...] września 2005 r. bezterminowo. Decyzja ta została zmieniona decyzją z [...] września 2006 r. w części dotyczącej wysokości przyznanego świadczenia.

W dniu [...] lutego 2017 r. wpłynęła do organu informacja z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznaniu skarżącemu dodatku pielęgnacyjnego od [...] września

2007 r., tj. od daty nabycia prawa do renty rodzinnej.

Z uwagi na jednoczesne pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego decyzją z [...] marca 2017 r. została uchylona decyzja ustalająca prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Na podstawie art. 16 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1952, ze zm.; dalej jako: u.ś.r.) przekazane zostało do ZUS pismo o zwrocie nadpłaconego zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od [...] września 2007 r. do [...] stycznia 2017 r. Od maja

2017 r. podjęte zostały potrącenia z wypłacanej renty w kwocie po [...] zł miesięcznie.

W dniu [...] czerwca 2017 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie ww. należności lub rozłożenie ich na raty, powołując się na trudną sytuację materialną oraz wysokie koszty utrzymania i leczenia.

Decyzją z [...] września 2017 r. Wójt Gminy M. odmówił umorzenia

i rozłożenia na raty ww. należności, jednak w wyniku odwołania skarżącego decyzja ta została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego

z [...] listopada 2017 r., a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi

I instancji.

Po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania dowodowego (w toku którego przesłuchano m.in. świadków w osobach członków rodziny skarżącego) decyzją

z [...] kwietnia 2018 r. Wójt Gminy M. ponownie odmówił skarżącemu umorzenia oraz rozłożenia na raty należności z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, stwierdzając brak przesłanek z art. 30 ust. 9 u.ś.r. W ocenie organu skarżący nawet po potraceniu przez ZUS kwoty [...]zł miesięcznie będzie w stanie samodzielnie zaspokoić swoje niezbędne potrzeby życiowe.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik skarżącego zarzucił wadliwe zastosowanie art. 30 ust. 9 u.ś.r., a także naruszenie szeregu przepisów postępowania administracyjnego, m.in. poprzez brak poinformowania strony, jakie okoliczności wpływające na uwzględnienie wniosku nie zostały wykazane, bezzasadne oddalenie wniosków dowodowych, brak ustaleń w kwestii stanu zdrowia, stanu rodzinnego, wieku, możliwości zarobkowych wnioskodawcy.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] czerwca 2018 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Przedstawiając ustalenia faktyczne stanowiące podstawę rozstrzygnięcia Kolegium wskazało m.in., że skarżący przedłożył orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ś. z [...] października 2017 r., na podstawie którego skarżący został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia [...] października 2022 r. W orzeczeniu stwierdzono konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Przyczyną niepełnosprawności są schorzenia neurologiczne i psychiczne.

Z przeprowadzonego w toku postępowania wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z 71-letnią matką. W tym samym domu mieszka jego siostra oraz brat wraz z rodziną. Skarżący wraz z matką mieszkają na parterze domu, zajmując pokój oraz kuchnię. Mieszkanie jest zadbane, częściowo dostosowane do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Wnioskodawca leczy się z powodu schorzeń kardiologicznych, endokrynologicznych. Choroba neurologiczna powoduje problemy z poruszaniem się, przez co ulega częstym urazom. Podczas wizyt lekarskich rodzina ponosi koszty związane z wynajęciem samochodu. Skarżący uzyskuje dochód z tytułu renty rodzinnej wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości [...] zł. Matka skarżącego choruje na schorzenia gastryczne, kardiologiczne i cukrzycę, ponosząc z tego tytułu miesięczne wydatki w wysokości około [...] zł. Źródło jej dochodu stanowi emerytura w kocie [...] zł. Łączny dochód rodziny wynosi [...] zł. Podczas wywiadu rodzina nie przedstawiła dokumentów potwierdzających wysokość stałych kosztów utrzymania takich jak rachunki za wodę, energię elektryczną, ogrzewanie, wywóz nieczystości, telefon. Matka skarżącego poinformowała, że ponosi połowę kosztów, jednak nie była w stanie podać jakiego rzędu są to kwoty. W toku postępowania przedstawiono rachunek za energię elektryczną oraz za gaz, jednak były one wystawione na siostrę skarżącego. Ponadto złożona została nieczytelna kopia dokumentu dostawy wyrobów węglowych.

Na wniosek pełnomocnika skarżącego przesłuchano w charakterze świadków siostry skarżącego, które zeznały m.in., że skarżący ponosi wydatki na leki, kupowane bez recepty, nie ma zaciągniętych kredytów oraz innych zobowiązań finansowych. W jego utrzymaniu pomaga cała rodzina. Z wiekiem wymaga większej opieki osób trzecich. Ponieważ ma problemy z poruszaniem, powoduje zniszczenia sprzętów domowych. Dotychczasowa kwota renty wystarczała na utrzymanie skarżącego, jednak przy jej zmniejszeniu do [...] zł, rodzina musiałaby zwiększyć pomoc.

W ocenie Kolegium organ I instancji zasadnie odmówił uwzględnienia wniosku strony o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych z zakresu opieki społecznej, pielęgniarstwa, endokrynologii, kardiologii, neurologii, psychologii, na okoliczność kosztów utrzymania osoby z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, kosztów leczenia, niezbędnego wyposażenia medycznego, stanu psychiki, celem ustalenia wyjątkowej sytuacji życiowej w której znalazł się wnioskodawca. Fakt niepełnosprawności skarżącego jest bezsporny, zaś ustalenie wysokości kosztów związanych z leczeniem nie wymaga wiedzy specjalistów z zakresu medycyny, lecz wiąże się z koniecznością przedstawienia przez stronę dokumentów wskazujących na ich wysokość, które to dokumenty będą podlegać ocenie organu. Skarżący nie przedstawił żadnej dokumentacji medycznej świadczącej o leczeniu w poradniach specjalistycznych oraz ponoszonych z tego tytułu kosztach. Nie określił również w sposób jednoznaczny wysokości stałych opłat utrzymania domu, a na podstawie złożonych rachunków za gaz i energię elektryczną wystawionych na siostrę nie jest możliwe stwierdzenie czy i w jakim zakresie dotyczą wnioskodawcy. Nawet w przypadku ich uwzględnienia, trzeba mieć na uwadze, że płatności te dokonywane są co drugi miesiąc i, jak twierdzi matka skarżącego, w połowie ich wysokości. W związku z tym należałoby przyjąć, że jest to kwota około [...] zł, a więc nie stanowi nadmiernego obciążenia.

Kolegium wskazało, że organ I instancji rozważał możliwość zmniejszenia wysokości potrąceń dokonywanych ze świadczenia rentowego strony do kwoty [...]zł. Z odpowiedzi uzyskanej w tej kwestii od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że organ rentowy dokonuje potrąceń zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie może decydować o zmianie ich wysokości.

W konkluzjach Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że choć sytuacja skarżącego jest trudna, to jednak nie wykazano, aby zachodziły szczególne okoliczności rzutujące na całkowity brak możliwości spłaty zadłużenia, uzasadniające umorzenie nienależnie pobranych świadczeń.

W skardze do sądu administracyjnego pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie: (1) art. 138 § 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji naruszającej art. 30 ust 9 u.ś.r.; w ocenie pełnomocnika choć ustalenia organu wskazywały na sytuację wnioskodawcy uzasadniającą umorzenie należności lub rozłożenie należności na raty organ wydał decyzję odmawiającą uwzględnienia żądania skarżącego; (2) art. 16 ust. 7 u.ś.r. w zw. z art. 139 ust. 1 pkt 6 oraz art. 140 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie braku możliwości dokonywania potrąceń dokonywanych ze świadczenia rentowego w kwocie po [...] zł miesięcznie; (3) art. 79a k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. poprzez brak wskazania jakie okoliczności zdaniem organu nie zostały przez stronę wykazane; ponadto organ oddalił wnioski dowodowe strony, choć zmierzały one do wykazania szczególnej sytuacji strony, a jednocześnie wydał decyzję niezgodną z żądaniem strony; zdaniem pełnomocnika pozostaje to w sprzeczności z zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej; (4) art. 7, art. 7b, art. 10 w zw. z art. 77, art. 107 § 3 k.p.a., poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób sprzeczny z zasadami postępowania administracyjnego, bez przeprowadzenie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy przy jednoczesnym braku współdziałania z innymi organami, wadliwe uzasadnienie decyzji i dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego w sposób dowolny, sprzeczny zasadami wiedzy, oraz doświadczenia życiowego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa skutkującym koniecznością jej uchylenia. Z uwagi na to, że wadami prawnymi dotknięta jest również decyzja wydana w I instancji, należało uchylić również i tą decyzję, działając w oparciu o art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.).

Okolicznością niesporną w sprawie jest istnienie i kwota należności objętych wnioskiem o umorzenie lub o rozłożenie na raty. Niesporne jest, że należność powstała na skutek jednoczesnego pobierania przez skarżącego zasiłku pielęgnacyjnego

i dodatku pielęgnacyjnego do renty. Dla porządku wypada przypomnieć, że od 4 marca 2016 r. obowiązują przepisy upraszczające tryb dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych zasiłków pielęgnacyjnych (ustawa z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych; Dz. U. z 2015 r., poz. 1302). W świetle art. 16 ust. 7 w nowym, aktualnym brzmieniu osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego. Przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego w powyższym trybie uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych (ust. 8). Skoro ustawodawca traktuje powyższą procedurę jako zwrot świadczeń nienależnie pobranych, nie ulega wątpliwości, że do należności tych zastosowanie mają również przepisy przewidujące ulgi w zwrocie należności – w postaci umorzenia lub rozłożenia na raty (art. 30 ust. 9 u.ś.r.).

Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że organ działa w granicach uznania administracyjnego: organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Trzeba jednak dostrzegać różnicę pomiędzy rozstrzygnięciem wydawanym w granicach uznania administracyjnego, jakim z mocy art. 30 ust. 9 ustawy dysponuje organ, a rozstrzygnięciem arbitralnym, będącym wynikiem wadliwego skorzystania przez organ z przyznanego mu luzu decyzyjnego.

Luz decyzyjny organu ogranicza wynikający z zasady prawdy materialnej obowiązek prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, w szczególności w kontekście okoliczności dotyczących sytuacji rodziny, ponadto obowiązek wyważenia interesu publicznego i słusznego interesu zobowiązanego do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych (art. 7 k.p.a.).

W ocenie Sądu organy orzekające w sprawie wykroczyły poza zakres przyznanego im luzu decyzyjnego, ze względu na brak wszechstronnego rozważania materiału dowodowego w sprawie, a także brak należytego wyważenia interesu publicznego i słusznego interesu skarżącego.

Analizując sprawę z punktu widzenia zasadniczej przesłanki z art. 30 ust. 9 u.ś.r., czyli uwzględnienia szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny zobowiązanego, trzeba wziąć pod uwagę następujące elementy:

Po pierwsze istotną okolicznością, której organy na nadały odpowiedniej wagi w swojej ocenie jest stan zdrowia skarżącego. Skarżący jest osobą ciężko chorą, niepełnosprawną w stopniu znacznym. Już samo doświadczenie życiowe wskazuje, że podstawowe potrzeby takiej osoby niewątpliwie są zwiększone w porównaniu do człowieka zdrowego. Potwierdza to treść orzeczenia o niepełnosprawności skarżącego (należy przy tym zauważyć, że organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę dysponował już nowym, aktualnym orzeczeniem z [...] października 2017 r.), w którym wskazano m.in., że skarżący wymaga: zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie; korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji; stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W ocenie Sądu biorąc pod uwagę znacząco zwiększone potrzeby bytowe skarżącego jako osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, uznanie, że pozbawienie skarżącego ponad połowy dochodu z renty oraz pozostawienie mu na utrzymanie kwoty [...]zł miesięcznie, stanowi znaczące wykroczenie organów poza zakres swobodnej oceny w ramach uznania administracyjnego. Takie rozstrzygnięcie nabiera w istocie cech decyzji arbitralnej, godzącej w zasadę sprawiedliwości społecznej, stanowiącej element wiążącej organy administracji publicznej, podstawowej zasady porządku prawnego, wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP. Co więcej, skarżący nie jest zdolny do jakiejkolwiek pracy, jego jedynym dochodem są świadczenia rentowe (renta socjalna i renta rodzinna) wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. Nie kwestionując samej konieczności potrącenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego (co wynika wprost z art. 16 ust. 6-8 u.ś.r.), nie sposób zaakceptować rozstrzygnięcia, w którym państwo z jednej strony wspiera skarżącego, gdyż inaczej nie będzie on w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb bytowych, z drugiej zaś odbiera mu jednocześnie 60% tej pomocy na zaspokojenie zaległych należności. Rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia należności, choć oparte na uznaniu administracyjnym, muszą mieścić się w granicach swobody decyzyjnej przyznanej organowi. Granice te wyznacza konieczność równoważenia interesu publicznego (wyrażającego się w konieczności dochodzenia nienależnie pobranych należności) oraz słusznego interesu zobowiązanego, z uwzględnieniem szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny (w tym zwłaszcza znacząco zwiększonych potrzeb bytowych, związanych ze znacznym stopniem niepełnosprawności). W ocenie Sądu rozstrzygnięcie organu nie zachowuje tej równowagi, a więc narusza wyrażony w art. 7 k.p.a. nakaz uwzględniania z urzędu interesu publicznego i słusznego interesu strony.

Po drugie, rozstrzygając wniosek złożony przez skarżącego trzeba niewątpliwie mieć na uwadze, że chodzi o świadczenie w istocie zdublowane, skarżący dwukrotnie dostawał świadczenie spełniające tą samą funkcję. W takiej sytuacji ustawodawca rozstrzyga jednoznacznie, że mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnie pobranym, podlegającym zwrotowi, z zastrzeżeniem wystąpienia przesłanek, które mogą (choć nie muszą) uzasadniać umorzenie należności.

Wniosek skarżącego obejmował nie tylko umorzenie, ale również rozłożenie na raty przypadającej do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń. W tym zakresie argumentacja organu jest o tyle niezrozumiała, że brakuje w zasadzie wyjaśnienia, dlaczego skarżącemu odmówiono nawet tej formy ulgi. Jedynym argumentem, w istocie padającym ubocznie, jest stwierdzenie, że "strona nawet po potrąceniach dokonywanych przez ZUS w miesięcznych kwota [...]zł będzie w stanie samodzielnie zaspokoić swoje niezbędne potrzeby bytowe, a potrącenia w tej wysokości nie będą stanowić nadmiernej uciążliwości dla wnioskodawcy" (uzasadnienie decyzji organu

I instancji). Jak już wyżej wskazano, stwierdzenie to jest chybione, gdyż nie uwzględnia znacząco zwiększonych wydatków na zaspokojenie potrzeb bytowych skarżącego jako osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, a zatem pomija w istocie wskazaną w art. 30 ust. 9 u.ś.r. przesłankę rozważenia szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny.

W istocie zatem organy orzekające w sprawie nie rozważyły w należyty sposób możliwości rozłożenia skarżącemu należności na raty, wychodząc z założenia, że skoro nie ma podstaw do umorzenia, to automatycznie nie istnieją również podstawy do rozłożenia należności na raty. Jest to rozumowanie chybione, z tego względu, że mamy do czynienia z dwiema różnymi formami ulg w spłacie nienależnie pobranych świadczeń i z oczywistych względów, brak podstaw do umorzenia należności absolutnie nie wyklucza jej rozłożenia na raty. Co więcej, wnikliwe rozważenie wniosku o rozłożenie należności na raty jest tym bardziej konieczne, że w ten sposób istnieje możliwość pogodzenia interesu publicznego, nakazującego ściąganie nienależnie pobranych świadczeń oraz słusznego interesu zobowiązanego, nakazującego dostosowanie wielkości ściągania do możliwości płatniczych, z uwzględnieniem konieczności zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych (w rozpoznawanej sprawie znacząco zwiększonych ze względu na niepełnosprawność skarżącego).

Należy zauważyć, że w aktach sprawy znajduje się korespondencja prowadzona przez organ I instancji z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. W piśmie z [...] grudnia 2017 r. organ skierował do ZUS zapytanie o możliwość zmniejszenia rat nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego do kwoty pobieranego świadczenia [w piśmie błędnie podano: zasiłku] pielęgnacyjnego, tj. kwoty [...]zł miesięcznie. W odpowiedzi udzielonej pismem z [...] stycznia 2018 r. ZUS poinformował, że organ rentowy nie może decydować o zmianie wysokości potrącanych rat, innych niż ustalone zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Kwestie te nie były poruszane w uzasadnieniach decyzji wydanych w rozpoznawanej sprawie, tym niemniej jednak fakt tej korespondencji może wskazywać na mylne przekonanie organu I instancji o niemożności rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, z uwagi na uregulowania zawarte w art. 16 ust. 6-8 u.ś.r. W związku z tym jeszcze raz trzeba podkreślić, że przepisy te formułują jedynie uproszczony tryb zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, w związku z jednoczesnym pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego. Przekazywane w ten sposób kwoty stanowią jednak zwrot świadczeń nienależnie pobranych (art. 16 ust. 8 u.ś.r.), co oznacza, że mają do nich zastosowanie ulgi określone w art. 30 ust. 9 u.ś.r.. Istnieje zatem prawna możliwość rozłożenia na raty tego rodzaju należności.

Co więcej, rozłożenie na raty nie tylko nie jest sprzeczne z przepisami, ale wydaje się wręcz odpowiadać woli ustawodawcy. Z nie do końca jasnej treści art. 16 ust. 7 u.ś.r. wynika wola skorelowania świadczenia nadal pobieranego z ZUS (świadczenia pielęgnacyjnego) ze świadczeniem nienależnie pobranym, podlegającym zwrotowi (zasiłku pielęgnacyjnego). Korelacja wyrażona przez ustawodawcę wspiera tezę o pełnej dopuszczalności rozłożenia na raty kwot z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego i dostosowania w ten sposób potrąceń do wysokości uzyskiwanego aktualnie przez zobowiązanego świadczenia pielęgnacyjnego (swoistego równoważenia świadczeń). Taki sposób "rozliczania" pozwala zachować równowagę między koniecznością ściągnięcia nienależnie pobranych świadczeń oraz pozostawienia zobowiązanemu kwot niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Odmawiając rozłożenia należności na raty organy naruszyły nie tylko zasadę prawdy obiektywnej, wadliwie oceniając relacje pomiędzy obciążeniami skarżącego z tytułu zaległych należności oraz środkami niezbędnymi do zaspokojenia potrzeb bytowych skarżącego, zwiększonych ze względu na znaczną niepełnosprawność, ale również pominęły nakaz uwzględniania z urzędu interesu publicznego i słusznego interesu strony (art. 7 k.p.a.). Jak wskazano na wstępie rozważań merytorycznych, nakaz ten ogranicza luz decyzyjny organu, orzekającego w ramach uznania administracyjnego. Błędy te niewątpliwie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem w przypadku prawidłowo poczynionych ustaleń i właściwego wyważenia interesów, organ mógł wydać zupełnie inne rozstrzygnięcie.

Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz

art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił decyzje organów obydwu instancji.

Rozstrzygnięcie Sądu skutkuje powrotem sprawy do rozpatrzenia przez organ

I instancji, który powinien jeszcze raz rozpoznać wniosek skarżącego o umorzenie należności lub o rozłożenie na raty. Organ powinien wnikliwie rozważyć, czy w sprawie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny skarżącego, w szczególności z uwzględnieniem zwiększonych kosztów jego utrzymania z uwagi na niepełnosprawność i ocenić, czy okoliczności te uzasadniają jeśli nie umorzenie należności, to przynajmniej rozłożenie ich na raty, kierując się koniecznością ważenia interesu publicznego i słusznego interesu skarżącego. Z uwagi na uznaniowy charakter decyzji Sąd nie może wskazać organowi konkretnego sposobu załatwienia sprawy (por. art. 145 § 1a p.p.s.a.).

Organ powinien rozważyć w pierwszej kolejności, czy zebrany materiał dowodowy jest wystarczający do dokonania wszechstronnej oceny sprawy, czy też należy go jednak uzupełnić. Obowiązek organu dążenia do ustalenia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności nie zwalnia skarżącego z obowiązku współdziałania. Skarżący nie może biernie oczekiwać, że organ dokona wszystkich koniecznych ustaleń, lecz powinien aktywnie włączyć się w ten proces (oczywiście, ze względu na stan zdrowia, korzystając z pomocy osób reprezentujących skarżacego). Przykładowo – skoro skarżący powoływał się na zwiększone wydatki na leczenie, związane z koniecznością odbywania wizyt lekarskich, powinien postarać się o stosowne zaświadczenia i przedłożyć je organowi. W tym kontekście trzeba też zauważyć, że złożony w toku postępowania administracyjnego wniosek dowodowy pełnomocnika skarżącego o powołanie biegłych, którzy mieliby ocenić koszty utrzymania i leczenia skarżącego, jest nieuzasadniony. Rozstrzygnięcie sprawy nie wymaga wiadomości specjalnych, a ustalenie kosztów utrzymania leży w granicach możliwości organu, z uwzględnieniem koniecznej współpracy ze strony skarżącego. Z kolei rozważając zakres wydatków na zaspokojenie potrzeb bytowych, organ nie może pominąć okoliczności, że skarżący tworzy wraz z matką dwuosobowe gospodarstwo domowe, jednak zaspokaja potrzeby mieszkaniowe zamieszkując w domu wspólnie z innymi członkami rodziny, którzy tworzą odrębne gospodarstwa domowe. W ten sposób koszt utrzymania jest niewątpliwie rozłożony. Rolą skarżącego będzie wykazanie, w jakiej części musi partycypować w kosztach.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzje oraz poprzedzającą ją decyzje organu

I instancji

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800, ze zm.). Zwrot kosztów postępowania objął wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w kwocie stawki minimalnej (480 zł). Z uwagi na ustawowe zwolnienie skarżący nie poniósł kosztów sądowych w postaci wpisu. Z kolei pełnomocnik nie przedstawił dowodu poniesienia wydatków, nie składając m.in. dowodu uiszczenia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.