Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 661/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 1974 nr 21 poz 118
law: Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.
article: art. 156 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1
journal: Dz.U. 1971 nr 27 poz 250
law: Ustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie : Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędziowie: Sędzia NSA Wiesław Morys Sędzia NSA del. Jolanta Sikorska (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Barbara Dąbrowska-Skóra po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1313/12 w sprawie ze skargi S. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1313/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. P., dalej także skarżąca, na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...]; stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu oraz zasądził od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrok powyższy zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ww. decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2011 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję.

W uzasadnieniu organ ten podał, że ww. decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w Siewierzu z dnia [...] listopada 1975 r. nr [...], na podstawie której przejęta została na własność Państwa część gospodarstwa rolnego położonego w Siewierzu, składająca się z działek ewidencyjnych o numerach: 7607 oraz 7667 o łączonej pow. 0,1325 ha, stanowiąca byłą własność S. i S. małż. O.

Następnie skarżąca, będąca następcą prawnym byłych właścicieli ww. gospodarstwa, wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniosła, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w Siewierzu została wydana pomimo braku woli jej rodziców przekazania gospodarstwa na własność Państwa.

Legitymację skarżącej do działania w niniejszym postępowaniu ustalono na podstawie postanowień Sądu Rejonowego w Zawierciu z dnia 2 września 1987 r., sygn. akt I Ns 384/87 o stwierdzeniu nabycia spadku po S. O. oraz z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt I Ns 373/08 o stwierdzeniu nabycia spadku po S. O.

Rozpatrując sprawę organ ustalił, że podstawę prawną decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w Siewierzu z dnia [...] listopada 1975 r., nr [...], mocą której przejęta została na własność Państwa część gospodarstwa rolnego położonego w Siewierzu, składająca się z działek ewidencyjnych o numerach: 7607 oraz 7667 o łączonej pow. 0,1325 ha, stanowiąca byłą własność S. i S. małż. O., stanowił art. 28 oraz art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118 z późn. zm.). Treść art. 31 określała właściwość organu do wydawania decyzji w kategoriach spraw objętych ww. ustawą, które dotyczyły odpłatnego przeniesienia własności nieruchomości na rzecz Państwa, wskazując jako organ właściwy naczelnika gminy. Art. 28 zawierał natomiast materialną przesłankę uzasadniającą przejęcie. Dyspozycja zawarta w ust. 1 ww. przepisu wskazywała, że jeżeli właściciel gospodarstwa rolnego nie spełniał warunków do uzyskania renty na podstawie ustawy, nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogły być na jego wniosek przejęte odpłatnie przez Państwo. Natomiast ust. 2 stanowił, że przejęcie przez Państwo części nieruchomości mogło nastąpić, jeżeli na pozostałej części gospodarstwa można było nadal prowadzić towarową produkcję rolną.

Zdaniem organu, w aktach sprawy znajduje się wniosek S. i S. małżonków O. z dnia 23 listopada 1975 r. o przejęcie na własność Państwa powyższej nieruchomości. W tej sytuacji, zdaniem organu, bezpodstawnym jest twierdzenie, że decyzja Naczelnika Gminy w Siewierzu została wydana pomimo braku woli przekazania spornej nieruchomości na własność Państwa w zamian za spłatę pieniężną, w związku z czym zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie. Z materiału dowodowego nie wynika też, zdaniem organu, aby w przedmiotowej sprawie wystąpiła negatywna przesłanka określona w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. Z tych względów organ słusznie odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w Siewierzu z dnia [...] listopada 1975 r., ponieważ nie narusza ona rażąco prawa.

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2012 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła skarżąca, domagając się uchylenia wydanych w sprawie decyzji.

W ocenie skarżącej, obie decyzje organu są wadliwe. Ministrowi badającemu sprawę umknęło, że dnia [...] stycznia 1975 r. decyzją nr [...] Naczelnik Miasta i Gminy Siewierz wszczął z urzędu postępowanie w sprawie przymusowego wykupu nieruchomości rolnych położonych w Siewierzu w drodze licytacji. Postępowanie w sprawie przymusowego wykupu objęło ponad 216 ha gruntu położonych na terenie "[...]". W skład obszaru podlegającego wykupowi weszły dwie działki gruntu rodziców skarżącej o nr 7607 i 7667. Naczelnik Miasta i Gminy Siewierz ww. decyzją jednocześnie wszczął postępowanie administracyjne i rozstrzygnął o przymusowym wykupie powyższych działek.

W uzasadnieniu tej decyzji Naczelnik Miasta i Gminy Siewierz poinformował S. O., że "Komisja specjalistów" w nieustalonej dacie stwierdziła, że "grunty określone decyzją nie są w całości zagospodarowane", a produkcja z tych działek odbiega od "średniej produkcji rolnej w gminie". Jest oczywiste, zdaniem skarżącej, że informacje zawarte w uzasadnieniu decyzji nie odpowiadają prawdzie, bowiem tzw. "Komisja specjalistów" nie została powołana, a co za tym idzie, nie dokonywała żadnych ocen jakości produkcji rolnej na przedmiotowych działkach gruntu. Jest to okoliczność istotna, zdaniem skarżącej, dla oceny decyzji Naczelnika Miasta i Gminy Siewierz z dnia [...] listopada 1975 r.

Z informacji zawartej w ww. decyzji Naczelnika Miasta i Gminy Siewierz z dnia [...] listopada 1975 r. nr [...] wynika, że uchyla on "poprzednią decyzję z dnia [...].1.75 r." Jest zatem jasne, że postępowanie administracyjne zakończone decyzją z dnia [...] listopada 1975 r. prowadzone było w czasie obowiązywania poprzedniej decyzji wywłaszczeniowej. Porządek prawny nie przewiduje takiej możliwości. Było to zatem postępowanie prowadzone z rażącym naruszeniem prawa.

Skarżąca zarzuciła, że porządek prawny nie daje także organowi możliwości uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej inną decyzją administracyjną wydaną w postępowaniu zwykłym. Takie działanie organu stanowi rażące naruszenie prawa. Uchylenie ostatecznej decyzji administracyjnej może nastąpić wyłącznie po przeprowadzeniu nadzwyczajnego trybu postępowania administracyjnego. Ponadto przed wydaniem decyzji administracyjnej organ zobowiązany jest powiadomić stronę o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Skarżąca podniosła, że organ nie dopełnił powyższego obowiązku.

Wymieniony w zaskarżonych decyzjach Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi "wniosek S. i S. małż. O." także, zdaniem skarżącej, budzi uzasadnione wątpliwości. Znana jest bowiem, zdaniem skarżącej, praktyka ówczesnych władz w zakresie preparowania dokumentów, także w sprawie wywłaszczeń z obszaru "[...]". Szereg okoliczności nie dostrzeżonych przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w toku postępowania przemawia za tą wersją zdarzeń. Organ nie zauważył, że "Wniosek" został podpisany jakoby przez S. i S. O., tymczasem w uzasadnieniu decyzji wskazano, że wniosek złożył tylko S. O.. We "Wniosku" napisano, że grunt stanowi współwłasność (małżeńską), natomiast w decyzji zaznaczono, że jest to własność S. O. Ponadto "Wniosek" sporządzono, zdaniem Ministra, dnia 23 listopada 1975 r., a w uzasadnieniu decyzji nie wpisano daty sporządzenia wniosku.

Zdaniem skarżącej, na wniosku znajduje się inna data, tj. "23 XII 1975 r.". Przyjęta przez organ data "23 XI 1975 r." także potwierdza, że ewentualne postępowanie administracyjne prowadzone było bez wniosku właścicieli gruntu. Nie ulega wątpliwości, że rzekomy wniosek S. i S. O. nie został zarejestrowany w rejestrach prowadzonych przez Urząd Miasta i Gminy Siewierz. Na wniosku brak jest oznaczenia, że wpłynął on do Urzędu i został zarejestrowany, podczas gdy każde pismo wpływające do Urzędu musi być zarejestrowane. Wywłaszczone grunty stanowiły współwłasność małżeńską S. i S. O., a decyzja Naczelnika Miasta i Gminy Siewierz z dnia [...] listopada 1975 r. została skierowana wyłącznie do S. O. Treść wniosku jest niejednoznaczna. Rzekomy wniosek stanowi "o przekazaniu na rzecz Państwa za spłaty pieniężne nieruchomości rolnej". Wniosek został sporządzony na formularzu napisanym na maszynie do pisania. S. i S. O. nie posiadali nigdy maszyny do pisania.

Skarżąca podniosła, że w dacie składania wniosku S. O. był obłożnie chory, ze sparaliżowaną prawą stroną ciała, całkowicie bez możliwości porozumienia się i złożenia podpisu. Jeżeli wniosek miałby być podpisany przez obłożnie chorego S. O., musiałby być dostarczony do jego domu. Nie ulega zdaniem skarżącej wątpliwości, że formularz takiego wniosku nie został dostarczony S. i S. O. S. i S. O. nigdy nie pogodzili się z faktem wywłaszczenia ich z wymienionego gruntu i nie otrzymali odszkodowania, o którym mowa w decyzji Naczelnika Miasta i Gminy Siewierz z dnia [...] listopada 1975 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc, że weryfikacja prawidłowości decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w Siewierzu z dnia [...] stycznia 1975 r. nr [...] może być wyłącznie przedmiotem odrębnego postępowania, natomiast zarzut skarżącej dotyczący nieotrzymania przez S. i S. O. należności pieniężnej za przejęte nieruchomości na własność Państwa organ uznał za bezzasadny, bowiem kwestia ta ma charakter następczy i nie ma wpływu na ocenę prawidłowości decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w Siewierzu z dnia [...] listopada 1975 r. W pozostałym zakresie organ podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że w jego ocenie skarga jest zasadna. Rozpoznając sprawę organ administracji, zgodnie z art. 7 k.p.a., wyrażającym między innymi zasadę prawdy obiektywnej, zobowiązany był podjąć wszelkie kroki niezbędna do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W tym celu stosownie do wymogów określonych przepisem art. 77 § 1 k.p.a. organ miał obowiązek w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przy czym zgodnie z art. 75 k.p.a. jako dowód powinien dopuścić wszystko, co mogłoby przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie było sprzeczne z prawem co oznacza, że organ orzekający w danej sprawie powinien podjąć czynności procesowe mające na celu zebranie całego materiału dowodowego i prawidłowo go ocenić.

Zdaniem Sądu I instancji, organy orzekające w niniejszej sprawie, nie uczyniły tego.

Sąd ten wskazał, że podstawę materialnoprawną wydania przez Naczelnika Miasta i Gminy Siewierz decyzji z dnia [...] listopada 1975 r. o przejęciu na własność państwa części gospodarstwa rolnego (działek nr 7607 i nr 7667 o pow. 0, 1325 ha) stanowiącego własność S. i S. O. poprzedników prawnych skarżącej stanowił art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118 ze zm.). Z art. 28 ust. 1 wynika, że państwo mogło przejąć od właścicieli część nieruchomości rolnej za odpłatnością na ich wniosek.

Zatem ustalenie, czy przed wydaniem powyższej decyzji taki wniosek został złożony, ma istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy. Istotnym jest również ustalenie, czy w tej dacie S. i S. O. byli właścicielami tej nieruchomości.

W ocenie Sądu I instancji, materiał dowodowy zawarty w aktach sprawy przedstawiony Sądowi do oceny przeczy stanowisku organu zawartemu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu I instancji, nie budzi wątpliwości, że znajdujący się w aktach sprawy wniosek o przejęcie na rzecz Skarbu Państwa spornej nieruchomości pochodzi z dnia 23 grudnia 1975 r., a nie 23 listopada 1975 r. jak twierdzi organ. Z akt sprawy wynika także, że akt własności ziemi obejmujący m.in. sporne działki nr 7607 i 7667 został wydany na rzecz S. i S. O. w dniu [...] grudnia 1975 r., natomiast decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w Siewierzu o przejęciu powyższych działek na rzecz Państwa na podstawie art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974 r., której stwierdzenia nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa domagała się skarżąca, została wydana w dniu [...] listopada 1975 r.

Powyższe ustalenia mają istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego też organ rozpoznając sprawę ponownie, zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w sposób właściwy winien rozpatrzyć cały zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz ponownie go ocenić, uwzględniając powyższe stanowisko Sądu. Po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu dowodowym organ wyda decyzję, a swoje rozstrzygnięcie wyczerpująco umotywuje w jej uzasadnieniu, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzekł jak w zaskarżonym wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, podnosząc w niej zarzut naruszenia przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, t.j. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., polegające na uchyleniu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] w wyniku błędnego przyjęcia, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi naruszył art. 7, art. 75 i art. 77 § 1 k.p.a.

Podnosząc powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu podał, że zaskarżony wyrok Sądu I instancji wydany na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jest wadliwy.

W ocenie skarżącego kasacyjnie, nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że organ nie ustalił, czy przed wydaniem decyzji został złożony wniosek o przejęcie gospodarstwa na własność Państwa. Zdaniem Sądu I instancji nie budzi wątpliwości, że znajdujący się w aktach sprawy wniosek o przejęcie na własność Państwa nieruchomości "pochodzi z dnia 23 grudnia 1975 r. a nie 23 listopada 1975 r." Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podał, że nadal stoi na stanowisku, że znajdujący się w aktach sprawy wniosek o przejęcie został opatrzony datą 23 listopada 1975 r. Abstrahując od powyższych ustaleń organu należy zdaniem pełnomocnika skarżącego kasacyjnie podnieść, że dla oceny legalności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w Siewierzu z dnia [...] listopada 1975 r. niezbędne było ustalenie, czy byli właściciele ww. nieruchomości mieli wolę jej przekazania na własność Państwa. W ocenie pełnomocnika skarżącego kasacyjnie, w niniejszej sprawie niewątpliwie wola taka istniała i można ją ustalić także na podstawie dowodów pośrednich. Przejawiała się ona m.in. w tym, że w aktach sprawy znajduje się wniosek o przejęcie nieruchomości. W decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w Siewierzu wskazane jest, że została ona wydana po rozpatrzeniu wniosku, wreszcie małż. O. nie kwestionowali zaskarżonej decyzji, wobec czego stała się ona ostateczna.

Odnosząc się do zarzutu, że akt własności ziemi obejmujący m.in. ww. działki został wydany w dniu 29 grudnia 1975 r., a zatem został sporządzony już po wydaniu zaskarżonej decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w Siewierzu z dnia [...] listopada 1975 r. pełnomocnik skarżącego kasacyjnie podniósł, że w postępowaniu nadzwyczajnym, jakim jest postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji, nie ma znaczenia fakt, że akt własności ziemi został sporządzony już po wydaniu decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w Siewierzu, bowiem jest on decyzją o charakterze deklaratoryjnym, która potwierdza tylko istniejący wcześniej stan prawny (skutek ex tunc). Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250, z późn. zm.) własność nieruchomości, po spełnieniu określonych warunków, nabywa się z dniem 4 listopada 1971 r., tj. z dniem wejścia w życie ww. ustawy. Na dzień wydania decyzji przez Naczelnika Miasta i Gminy w Siewierzu, S. i S. małż. O. byli zatem właścicielami ww. nieruchomości rolnej i mogli złożyć wniosek o jej przejęcie na własność Państwa.

Powołując się na powyższe pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie. W uzasadnieniu podtrzymała argumentację zawartą w skardze wniesionej do Sądu I instancji .

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Jednocześnie Sąd nie dopatrzył się w sprawie nieważności postępowania określonej w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., stąd rozpoznał sprawę w granicach skargi kasacyjnej.

Na wstępie zważyć należy, że zaskarżone do sądu administracyjnego w niniejszej sprawie decyzje zostały podjęte w nadzwyczajnym trybie stwierdzenia nieważności decyzji określonym w art. 156 § 1 k.p.a. Stwierdzenie nieważności decyzji stanowi nadzwyczajny środek weryfikacji decyzji administracyjnej, będący wyjątkiem od zasady trwałości decyzji wyrażonej w art. 16 k.p.a. Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej wymaga jednoznacznego ustalenia, że decyzja dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., które to wady, wyliczone w sposób wyczerpujący w ww. przepisie prawa, stanowią przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Przesłanki te należy interpretować w sposób ścisły. Wskazać należy, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej organ administracji orzeka jako organ kasacyjny na podstawie przepisów i stanu faktycznego obowiązujących w dacie wydania decyzji podlegającej ocenie pod względem istnienia przesłanek do stwierdzenia jej nieważności.

Dodać należy, że organ prowadzący postępowanie w sprawie nieważności decyzji nie rozstrzyga sprawy co do meritum. W postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji nie przeprowadza się nowych dowodów, które miałyby na celu podważanie, czy też kwestionowanie stanu faktycznego sprawy zakończonej decyzją, która jest przedmiotem kontroli w postępowaniu nadzorczym. Ewentualne wady prowadzące do stwierdzenia nieważności decyzji muszą tkwić w samej decyzji, a nie w postępowaniu, które doprowadziło do jej wydania. Nadzwyczajny tryb postępowania przewidziany w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. służy do eliminowania z obrotu decyzji w sposób kwalifikowany naruszających porządek prawny – "wydanych z rażącym naruszeniem prawa". Nie może on być środkiem wzruszenia decyzji, nawet wadliwych, jednakże nie w stopniu, o którym mowa wyżej.

O "rażącym naruszeniu prawa" można mówić, gdy naruszenie prawa jest oczywiste, rzucające się w oczy bez potrzeby dokonywania wykładni naruszonego przepisu prawa. Proste zestawienie treści przepisu z treścią aktu (decyzji, postanowienia) organu wskazuje na ich sprzeczność (niezgodność). Cechą rażącego naruszenia prawa jest pozostawanie treści weryfikowanej w trybie nadzoru decyzji w wyraźnej sprzeczności z treścią przepisu prawa stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia sprawy przez ich proste ze sobą zestawienie. W pojęciu rażącego naruszenia prawa nie mieszczą się błędy w wykładni prawa. Rażące naruszenie prawa, o jakim mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. polega na przekroczeniu prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji ma na celu wyjaśnienie kwalifikowanej niezgodności zawartego w niej rozstrzygnięcia z prawem obowiązującym w dacie wydania decyzji, a nie ponowne rozpoznanie sprawy co do istoty.

W wyroku z dnia 25.04.2013 r. sygn. akt I OSK 1822/11 (lex nr 1336326) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznych i nie może stanowić trybu konkurencyjnego w stosunku do postępowania administracyjnego prowadzonego w trybie zwykłym, w którym doszłoby do ponownego badania sprawy od strony faktycznej. Z tego względu w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności nie mogą być korygowane nieprawidłowości w zakresie postępowania dowodowego. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji może dotyczyć tylko ustalenia, czy decyzje - których wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczy - obarczone są wadami, enumeratywnie wymienionymi w art. 156 § 1 k.p.a."

W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji bierze się pod uwagę stan prawny obowiązujący w dacie wydania kontrolowanej decyzji. (por. wyrok NSA z dnia 23.04.2013 r. sygn. akt I OSK 2073/11, lex nr 1336365).

Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy wskazać należy, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna oparta jest na zarzucie naruszenia przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, t.j. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., polegające na uchyleniu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] w wyniku błędnego przyjęcia, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi naruszył art. 7, art. 75 i art. 77 § 1 k.p.a.

Zarzut ten nie jest zasadny.

Wskazać należy, jak to trafnie zauważa w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji, że podstawę materialnoprawną wydania przez Naczelnika Miasta i Gminy Siewierz decyzji z dnia [...] listopada 1975 r. o przejęciu na własność państwa części gospodarstwa rolnego (działek nr 7607 i nr 7667 o pow. 0, 1325 ha) stanowiącego własność S. i S. O., poprzedników prawnych skarżącej, stanowił art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118 ze zm.). Zgodnie z art. 28 ust. 1 tej ustawy, nieruchomości rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogą być na wniosek rolnika przejęte na własność Państwa w całości lub w części za spłaty pieniężne, jeżeli rolnik nie spełnia warunków do uzyskania renty. Z przepisu tego wynika, że nieruchomość rolna mogła być przejęte na własność Państwa za spłaty pieniężne od rolnika na jego wniosek. Istotne jest zatem, czy przed wydaniem powyższej decyzji wniosek taki wniosek został złożony oraz, czy wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego.

Mając na względzie treść znajdującego się aktach sprawy administracyjnej wniosku o przejęcie nieruchomości rolnej na własność Państwa Sąd I instancji podał, że jego zdaniem nie budzi wątpliwości, że znajdujący się w aktach sprawy wniosek o przejęcie na rzecz Państwa części gospodarstwa rolnego obejmującego działki nr 7607 i 7667 pochodzi z 23 grudnia 1974 r., a nie 23 listopada 1974 r., jak twierdzi organ. Natomiast będąca przedmiotem weryfikacji w trybie stwierdzenia nieważności decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w Siewierzu o przejęciu ww. nieruchomości na własność Państwa została wydana w dniu [...] listopada 1975 r.

Trafnie w tej sytuacji, wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącego kasacyjnie, wskazuje Sąd I instancji, że wymaga w sprawie wyjaśnienia i ustalenia przez organ istnienie określonej w art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne przesłanki w postaci wniosku o przejęcie ww. nieruchomości rolnych na własność Państwa, czego organ z naruszeniem wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przepisów postępowania administracyjnego nie uczynił, rozpatrując sprawę.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podnosi, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nadal stoi na stanowisku, że znajdujący się w aktach sprawy wniosek został opatrzony datą 23 listopada 1975 r. Stanowisko to jednak pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią owego wniosku, w szczególności co do wpisanej w nim daty.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podniósł dodatkowe argumenty mające świadczyć o niezasadności zaskarżonego wyroku, a tym samym trafności rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej do Sądu I instancji decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a mianowicie, że dla oceny legalności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w Siewierzu z dnia [...] listopada 1975 r. niezbędne było ustalenie, czy byli właściciele ww. nieruchomości mieli wolę jej przekazania na własność Państwa. Zauważyć należy jednak, że tych okoliczności organ dokonujący weryfikacji w trybie nadzwyczajnym ww. decyzji z dnia [...] listopada 1975 r. także nie wyjaśnił i nie ustalił, co dodatkowo świadczy o trafności zaskarżonego wyroku. Dokonanie tej oceny przez organ w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie może odnieść zamierzonego skutku.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji wskazał, że jak wynika z akt sprawy, akt własności ziemi obejmujący m.in. działki nr 7607 i 7667 został wydany na rzecz S. i S. O. w dniu [...] grudnia 1975 r., natomiast wydana na podstawie art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w Siewierzu o przejęciu powyższych działek na rzecz Państwa, której stwierdzenia nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa domagała się skarżąca, została wydana w dniu [...] listopada 1975 r. Okoliczność tę Sąd I instancji uznał za istotną w sprawie. Nie wskazał jednak w jakim znaczeniu.

Zgodzić się należy ze stanowiskiem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że w postępowaniu nadzwyczajnym, jakim jest postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji, nie ma znaczenia fakt, że akt własności ziemi został sporządzony już po wydaniu decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w Siewierzu, bowiem jest on decyzją o charakterze deklaratoryjnym, która potwierdza tylko istniejący wcześniej stan prawny (skutek ex tunc). Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 ze zm.) własność nieruchomości, po spełnieniu określonych warunków, nabywa się z dniem 4 listopada 1971 r., tj. z dniem wejścia w życie ww. ustawy. Na dzień wydania decyzji przez Naczelnika Miasta i Gminy w Siewierzu, S. i S. małż. O. byli zatem właścicielami ww. nieruchomości rolnej i mogli złożyć wniosek o jej przejęcie na własność Państwa. Trafne w tej mierze stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie jest wystarczające do uwzględnienia skargi kasacyjnej.

W świetle powyższego wyrok zaskarżonej treści mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. W tej sytuacji skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 184 p.p.s.a.