Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1473/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6213 Inne  świadczenia finansowe związane z lokalem mieszkalnym
Hasła tematyczne: Dodatki mieszkaniowe
Służba więzienna
Skarżony organ: Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183, par 1, art. 141 par 4 w zw. z art. 3, art. 145 par 1 pkt 1 lit. b , art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 99 poz 897
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych.
article: art. 95 ust. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 207 poz 1761
law: Ustawa z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej - tekst jednolity
article: art. 190 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Teza: 1. "wniesienie skargi do sądu administracyjnego umożliwia uchylenie przez sąd, na podstawie art. 145 par 1 pkt 1 lit b P.p.s.a. w z w. z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP wadliwej decyzji , jako opartej na przepisie aktu wykonawczego, który wyrokiem Trybunału Konstytucyjego uznany został za niezgodny z ustawą."

2. " Choć przepis par 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sparwei wysokości czynszu najmu lokali mieszkaniowych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych (Dz. U. z 2000 r. Nr 99, poz. 897) przestał formalnie obowiązywać z dniem ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 sierpnia 2006 r. sygn. akt P 6/06 (Dz. U. Nr 164, poz. 1165), to stan jego niezgodności z art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Słuzbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r. Nr 207 poz. 1761 ze zm. ) istniał od jego wejścia w życie - nie było podstaw w ustawie do różnicowania prawa funkcjonariuszy Służby Więziennej do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych w zależności od tego, do jakiego podmiotu należą najmowane lokale mieszkalne. "

TEZY

1. "wniesienie skargi do sądu administracyjnego umożliwia uchylenie przez sąd, na podstawie art. 145 par 1 pkt 1 lit b P.p.s.a. w z w. z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP wadliwej decyzji , jako opartej na przepisie aktu wykonawczego, który wyrokiem Trybunału Konstytucyjego uznany został za niezgodny z ustawą."

2. " Choć przepis par 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sparwei wysokości czynszu najmu lokali mieszkaniowych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych (Dz. U. z 2000 r. Nr 99, poz. 897) przestał formalnie obowiązywać z dniem ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 sierpnia 2006 r. sygn. akt P 6/06 (Dz. U. Nr 164, poz. 1165), to stan jego niezgodności z art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Słuzbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r. Nr 207 poz. 1761 ze zm. ) istniał od jego wejścia w życie - nie było podstaw w ustawie do różnicowania prawa funkcjonariuszy Służby Więziennej do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych w zależności od tego, do jakiego podmiotu należą najmowane lokale mieszkalne. "


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA: Jan Kacprzak (spr.) Sędzia NSA: Ewa Dzbeńska Protokolant Aleksandra Żurawicka po rozpoznaniu w dniu 10 października 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12 lipca 2007 r. sygn. akt II SA/Bk 251/07 w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty czynszowej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 12 lipca 2007 r. sygn. akt II SA/Bk 251/07, po rozpoznaniu skargi S. B. na decyzję Dyrektora Okręgowej Służby Więziennej w Białymstoku z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zwrotu różnicy w opłatach czynszowych, uchylił zaskarżoną decyzję oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy.

Dyrektor Zakładu Karnego w Białymstoku decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r. Nr 207 poz. 1761 ze zm.), przyznał S. B. od dnia 1 października 2006 r. zwrot różnicy w opłatach czynszowych w wysokości 300, 46 zł. miesięcznie (pkt 1 ). Jednocześnie odmówił przyznania zwrotu różnicy w opłatach za okres od dnia 1 lipca 2002 r. do dnia 30 września 2006 r. (pkt 2). Wskazał przy tym, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2006 r. sygn. akt P 6/06 stwierdził niezgodność § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkaniowych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 99, poz. 897) z art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.) Wyrok ten został ogłoszony w dniu 14 września 2006 r. (Dz. U. nr 165, poz. 1165). W związku z tym organ uznał, że prawo funkcjonariusza Służby Więziennej, wynajmującego lokal w Komunalnym Towarzystwie Budownictwa Społecznego, do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych powstaje – zgodnie z § 3 ust. 5 powołanego rozporządzenia – z dniem złożenia wniosku, nie wcześniej jednak niż od 14 września 2006 r. Skoro S. B. przedmiotowy wniosek złożył w dniu 27 października 2006 r. prawo do orzeczonych świadczeń należało ustalić od dnia 1 października 2006 r.

W odwołaniu od punktu drugiego powyższej decyzji S. B. podniósł, że ustawodawca nie uzależnił uprawnienia do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych od kryterium osoby właściciela lokalu najmowanego przez funkcjonariusza. Wprowadzenie takiego kryterium w powoływanym rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. przekroczyło delegację ustawową oraz naruszało zasadę równości wyrażoną z art. 31 ust. 1 Konstytucji. Przepis ten, stosownie do powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, był niezgodny z ustawą od początku tj. od dnia 1 lipca 2002 r. Funkcjonariuszowi wynajmującemu lokal mieszkalny nienależący do Służby Więziennej, za który zobowiązany jest opłacać czynsz, przysługuje zatem prawo do zwrotu różnic czynszowych od momentu wejścia w życie ustawy lub od momentu wstąpienia do służby bądź od chwili wynajęcia lokalu.

Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy powyższą decyzję w zaskarżonej części. W motywach decyzji stwierdził przede wszystkim, że prawo do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych w ustawie o Służbie Więziennej zostało jedynie zasygnalizowane w art. 95 ust. 2 powołanej ustawy o Służbie Więziennej. Ustawodawca pozostawił uregulowanie tego zagadnienia w rozporządzeniu wykonawczym tj. wskazanym rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. Uprawnienia do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych w § 3 ust. 1 rozporządzenia zostało ograniczone do tych funkcjonariuszy, którzy mieszkają w lokalach stanowiących własność gminy lub innych jednostek samorządu terytorialnego, Skarbu Państwa lub państwowych osób prawnych niebędacych w administracji jednostek organizacyjnych Służby Więziennej. Przedstawione uprawnienia wypłacane są na wniosek funkcjonariusza, stosownie do § 3 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia, a zatem złożenie wniosku powoduje powstanie tego uprawnienia. Przepis ten nie stwarza możliwości do żądania zwrotu różnic w opłatach za okres wcześniejszy. Odmienne stanowisko odwołującego się nie jest do zaakceptowania, zwłaszcza, że art. 103 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej przewiduje, że roszczenia ulegają przedawnieniu po upływie 3 lat.

Organ podniósł ponadto, że zgodnie z art. 190 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są powszechnie obowiązujące i ostateczne (art. 190 ust. 1), a początkiem ich obowiązywania jest ich ogłoszenie chyba, że Trybunał Konstytucyjny określi inny termin wejścia w życie (art. 190 ust. 3). Zdaniem organu skoro w omawianym orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny nie określił daty jego wejścia w życie ani wstecz, ani na przyszłość, należy przyjąć, że skutki tego orzeczenia powstają od dnia ogłoszenia, tj. od dnia 14 września 2006 r. Z tym więc dniem funkcjonariusz wynajmujący lokal mieszkalny najwcześniej mógł nabyć prawo do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych.

Decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Białymstoku S. B. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Wniósł o zmianę ewentualnie uchylenie zaskarżonych decyzji zaznaczając, że organ dokonał w niej niewłaściwej interpretacji powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 sierpnia 2006 r. W wyroku tym nie określono momentu wejścia jego w życie. Stwierdza on zatem stan, który był nieprawidłowy od samego początku. Dlatego brak było podstaw do odmowy zwrotu różnicy opłat czynszowych za okres od dnia 1 lipca 2002 r. do dnia 30 września 2006 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku powołanym wyrokiem z dnia 12 lipca 2007 r., sygn. akt II SA/Bk 251/07, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Białymstoku. Wojewódzki Sąd opowiedział się za poglądem, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego uznające przepis aktu normatywnego za niezgodny z ustawą jest co do zasady skuteczny ex tunc – a ściślej mówiąc od daty wejścia w życie przepisu.

Dlatego Wojewódzki Sąd uznał, iż skoro w powołanym wyroku z dnia 31 sierpnia 2006 r. Trybunał Konstytucyjny nie określił terminu utraty mocy obowiązującej przepisu niezgodnego z ustawą to orzeczenie to wywołało skutek ex tunc. Przepis § 3 ust. 1 cytowanego rozporządzenia był zatem niezgodny z Konstytucją od momentu obowiązywania tego rozporządzenia. W związku z tym, Wojewódzki Sąd stwierdził, że decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w Białymstoku wydana na podstawie § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia, jest niezgodna z art. 95 ust. 2 cytowanej ustawy o Służbie Więziennej, a tym samym nie może pozostać w obrocie prawnym jako naruszająca prawo materialne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny ponadto zaznaczył, że nawet przyjmując stanowisko organu odwoławczego, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są skuteczne ex nunc, to i tak Sąd może odstąpić od stosowania przepisu rozporządzenia sprzecznego z ustawą. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny podniósł, że powołana ustawa o Służbie Więziennej wprawdzie nie określa jednoznacznie zasad nabywania uprawnienia do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych, to ustanawia jednak system zaspakajania potrzeb mieszkaniowych funkcjonariuszy Służby Więziennej (art. 85 – 99). Przy założeniu racjonalności ustawodawcy system ten powinien być spójny. W tak rozumianym systemie uprawnienie do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych stanowi ekwiwalent prawa do lokalu mieszkalnego. Funkcjonariusz Służby Więziennej, któremu przydzielono lokal mieszkalny opłaca za ten lokal czynsz ustalony według stawki bazowej określonej przez Ministra Sprawiedliwości w rozporządzeniu. Czynsz ten jest z założenia niższy od ustalanego na innych zasadach, w tym rynkowych, dlatego funkcjonariusz mający prawo do lokalu mieszkalnego, ale zajmujący lokal nieznajdujący się w zasobach Służby Więziennej otrzymuje zwrot różnicy w opłatach czynszowych. Wojewódzki Sąd podkreślił, że ustawodawca nie uzależnił przedmiotowego ekwiwalentu od kryterium osoby właściciela zajmowanego przez funkcjonariusza lokalu, zatem wprowadzenie takiego kryterium w rozporządzeniu stanowi zaprzeczenie uprawnienia funkcjonariusza do lokalu na zasadach określonych w ustawie, a brak wyraźnej woli ustawodawcy w tym zakresie należy interpretować jako nieudzielenie upoważnienia do wprowadzenia takiego ograniczenia w rozporządzeniu. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z brzmienia ustawy, a zwłaszcza art. 95 wynika, że zwrot różnicy opłat czynszowych stanowi regułę, natomiast wyłączenie tego uprawnienia stanowi wyjątek, a wprowadzenie wyjątku od uprawnień ustawowych wymaga zawsze odpowiedniego uzasadnienia merytorycznego.

Wojewódzki Sąd podniósł, że organ upoważniony do wydania rozporządzenia ma obowiązek przestrzegać zasad i norm konstytucyjnych oraz zaznaczył, że przy ocenie sposobu wykonania zawartego w art. 95 ust. 2 powołanej ustawy o Służbie Więziennej upoważnienia istotne znaczenie ma w szczególności zasada równości wyrażona w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że przyjęte przez Ministra Sprawiedliwości w powołanym rozporządzeniu kryterium nabycia prawa do zwrotu różnicy opłat czynszowych ma charakter arbitralny i nie znajduje oparcia w przepisach ustawy, co uzasadnia odmowę zastosowania przez Sąd wadliwego przepisu przy uwzględnieniu art. 178 ust. 1 Konstytucji oraz orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego obalającego domniemanie zgodności z ustawą aktu podstawowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że organ administracji wydając ponownie decyzję, w tej sprawie winien zastosować przepis § 3 cytowanego rozporządzenia w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2007 r., uwzględniając stanowisko Sądu odnośnie obowiązywania § 3 ust. 1 tego rozporządzenia.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Białymstoku, reprezentowany przez radcę prawnego, domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku lub uchylenia zaskarżonego wyroku i oddalenia skargi oraz zasądzenia kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), tj.:

a. art. 190 ust. 3 i ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. ( Dz. U. nr 78 poz. 483 z późn. zm. ) przez przyjęcie, że następstwa utraty z dniem 14.09.2006 r. mocy § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych (Dz. U. nr 99 poz. 897 ) na podstawie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 sierpnia 2006 r. sygn. akt P 6/06 rozciągają się także wstecz.

b. art. 85 ust. 1, art. 87 ust. 1, art. 89 ust. 1, art. 93 ust. 1 i art. 92 ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej ( Dz.U. z 2002 Nr 207 poz. 1761 z późn. zm.) przez przyjęcie, że przepisy te przyznają funkcjonariuszom Służby Więziennej prawo do zwrotu różnic w opłatach czynszowych podczas, gdy z żadnego z tych przepisów prawo to nie wynika.

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez brak dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem stanowiska organu i przytoczonych w uzasadnieniu podstaw uzasadniających takie stanowisko w zakresie stosowania art. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, zaś z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania sądowego. W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 P.p.s.a.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Za nietrafny należy uznać zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 3 P.p.s.a poprzez brak dokonania przez Sąd oceny zgodności z prawem stanowiska organu i przytoczonych w uzasadnieniu podstaw uzasadniających takie stanowisko w zakresie stosowania art. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Stwierdzić należy, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie warunki określone w powołanym wyżej przepisie art. 141 § 4 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem (legalności) i odniósł się do istotnych w sprawie zagadnień związanych ze skutkami prawnymi wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 sierpnia 2006 r. sygn. akt P 6/06, stwierdzającego niezgodność § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych ( Dz. U. Nr 99, poz. 897) z art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. Nr 207 poz. 1761 ze zm.).

Wprawdzie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Wojewódzki Sąd nie powołał wprost art. 190 ust. 3 Konstytucji, lecz dokonał obszernego wywodu w zakresie związanym z tym przepisem tj. co do skutków powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego w ujęciu czasowym, wskazując przyczyny, z powodu których przyjął, że wyrok ten ma skutek wsteczny (ex tunc), eliminujący zakwestionowany przepis od początku obowiązywania rozporządzenia, mimo że w wyroku tym Trybunał Konstytucyjny nie określił, innego niż wejście wyroku w życie, terminu utraty mocy obowiązującej § 3 ust. 1 cytowanego rozporządzenia niezgodnego z art. 95 ust. 2 cytowanej ustawy.

Jeżeli chodzi o zarzuty naruszenia prawa materialnego zawarte w pkt 1 lit. a i b skargi kasacyjnej, to także nie mają one usprawiedliwionych podstaw.

W rozpoznawanej sprawie istota zagadnienia nie polega głównie na kwestii czasowej skuteczności powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego - ex tunc (z mocą wsteczną, czyli od początku obowiązywania zakwestionowanego przepisu) czy też ex nunc (od daty wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w którym zakwestionowany został przepis) - lecz przede wszystkim na treści art. 95 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej i jego wykładni. W tym przepisie mowa jest między innymi o "zwrocie różnicy w opłatach czynszowych", "sposobie obliczania różnicy w opłatach czynszowych oraz przypadkach, w których zwrot nie przysługuje". To w tym ustawowym przepisie zawarta jest zatem podstawa dla zwrotu różnicy w opłatach czynszowych – uprawnienie funkcjonariuszy do żądania jej zwrotu przysługujące od daty wejścia w życie tego przepisu ustawy.

Wykładnia powołanego wyżej przepisu, dokonywana przy tym nie tylko w oparciu o jego treść, gdzie mowa jest o zwrocie różnic czynszowych, ale także wykładnia funkcjonalna i systemowa przepisów tej ustawy, dotyczących uprawnień mieszkaniowych funkcjonariuszy Służby Więziennej, dokonywana w szczególności w powiązaniu z przepisami art. 85 ust. 1, art. 87 ust. 1, art. 93 ust. 1, art. 92 ust. 2 tejże ustawy, prowadzi do wniosku, iż podmiotami uprawnionymi do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych są funkcjonariusze, którzy wynajmują lokale mieszkalne nienależące do Służby Więziennej i niebędące w jej dyspozycji i uiszczają z tego tytułu czynsz wyższy od czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, niezależnie od statusu prawnego tego najmowanego lokalu. Takiej przesłanki ograniczającej to uprawnienie nie ma w przepisie art. 95 ust. 2 ustawy zawierającym upoważnienie do wydania rozporządzenia wykonawczego.

Od wejścia w życie powyższych przepisów ustawy przysługuje zwrot różnicy w opłatach czynszowych i jest on niezależny od kryterium statusu prawnego lokalu mieszkalnego zajmowanego przez osobę uprawnioną.

Z powyższych przyczyn, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stan niezgodności przepisu § 3 ust. 1 cytowanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. z art. 95 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej istnieje od samego początku obowiązywania zakwestionowanego przepisu i właśnie z tych względów od samego początku nie powinien ujemnie oddziaływać na rozstrzygnięcia w indywidualnych sprawach. W celu wyeliminowania takich sytuacji, ustawodawca przewidział w art. 190 ust. 4 Konstytucji odpowiednie środki prawne umożliwiające usunięcie skutków takiego niezgodnego z konstytucją, lub ustawą albo umową międzynarodową stanu wywołanego prawomocnym orzeczeniem sądowym, ostateczną decyzją administracyjną lub rozstrzygnięciem w innych sprawach wydanym na podstawie wadliwego aktu normatywnego.

Słusznie podniósł Wojewódzki Sąd Administracyjny, że wniesienie skargi do sądu administracyjnego umożliwia uchylenie przez sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. w zw. z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP wadliwej decyzji, jako opartej na przepisie aktu wykonawczego, który wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego uznany został za niezgodny z ustawą. Co więcej sąd administracyjny może w oparciu o art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, odmówić samodzielnie zastosowania w indywidualnej sprawie przepisu aktu rangi podustawowej, jeśli uzna, że przepis ten jest niezgodny z ustawą lub konstytucją. Ocena prawna i wskazówki co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia (art. 153 P.p.s.a.).

Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku z dnia 31 sierpnia 2006 r. sygn. akt P 6/06 orzekł, że przepis § 3 ust 1 powołanego rozporządzenia jest niezgodny z art. 95 ust. 2 powołanej ustawy o Służbie Więziennej, a zatem w rozpoznawanej sprawie należy uznać, że choć przepis ten przestał formalnie obowiązywać z dniem ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego to stan jego niezgodności z art. 95 ust. 2 powołanej ustawy o Służbie Więziennej istniał od jego wejścia w życie - nie było podstaw w ustawie do różnicowania prawa funkcjonariuszy Służby Więziennej do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych w zależności od tego, do jakiego podmiotu należą najmowane przez nich lokale mieszkalne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo wskazał, że ponowne rozpoznanie sprawy w postępowaniu administracyjnym powinno nastąpić przy zastosowaniu przepisu § 3 cytowanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r., z wyłączeniem przepisu ust. 1 tegoż § 3, bowiem skarżący złożył wniosek o wypłatę kwoty różnic czynszowych w czasie obowiązywania tych przepisów (z zastrzeżeniem § 3 ust. 1 ), a zatem nabył prawo do zrealizowania swojego uprawnienia w tym zakresie.

Z powyższych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu.

Mając na uwadze, iż zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Okręgowej Służby Więziennej w Białymstoku z dnia [...] lutego 2007 r. w przedmiocie odmowy przyznania zwrotu różnicy w opłatach czynszowych, skutkiem czego sprawa podlega ponownemu rozpoznaniu przez organ administracyjny wskazać należy, ze w toku ponownego rozpoznania sprawy będzie miał zastosowanie także art. 103 ustawy o Służbie Więziennej.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.