Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 946/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136v i art 137
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Borowiec sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch (spr.) Protokolant Anna Harwas po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 6 lutego 2007 r. sygn. akt II SA/Rz 775/06 w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 6 lutego 2007 r. sygn. akt II SA/Rz 775/06 oddalił skargę S. B. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan faktyczny i ocenę prawną:

Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta R. odmówił zwrotu na rzecz S. B. nabytej przez Skarb Państwa, nieruchomości położonej w R. oznaczonej nr [...] (po zmianie nr [...]), obręb 212 R. S., uregulowanej w księdze wieczystej KW nr [...], pozostającej w trwałym zarządzie Rejonowego Zarządu Infrastruktury w L. W odwołaniu od tej decyzji S. B. wnosił o jej zmianę i uwzględnienie wniosku o zwrot nieruchomości albo uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu odwołania podnosił, iż pomimo wezwań organu, Rejonowy Zarząd Infrastruktury w L. nie udzielił odpowiedzi pozwalającej ustalić czas realizacji inwestycji p.n. "plac ćwiczeń", a znajdujący się w aktach sprawy plan realizacyjny strzelnicy opracowany został w grudniu 1984 r. Wobec faktu, iż do rozpoczęcia inwestycji potrzebny był jeszcze czas na wykonanie projektów technicznych i uzyskanie pozwolenia na budowę, można twierdzić, że prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia nie rozpoczęto przed upływem 7 lat. Daty zaś wpisów w dzienniku budowy świadczą, że realizację celu wywłaszczenia prowadzono po upływie 10 lat od dnia wywłaszczenia. Zaistniały więc przesłanki do zwrotu nieruchomości określone w art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261 poz.2603, ze zm.).

Wojewoda P., po rozpatrzeniu odwołania S. B., decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podkreślił, iż zgodnie z art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami powoływanej dalej jako "ugn", nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo jeżeli pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Objęta wnioskiem o zwrot nieruchomość została nabyta od S. B., na rzecz Skarbu Państwa, w dniu 10 kwietnia 1978 r. aktem notarialnym Rep. [...], w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 19 74 r. Nr 10, poz. 64), jako niezbędna na plac ćwiczeń dla wojska zgodnie z ostateczną decyzją Wojewódzkiej Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w R. z dnia [...] nr [...]o zatwierdzeniu planu realizacyjnego. Z treści tej decyzji oraz jej załącznika graficznego wynika, że inwestycja obejmowała teren placu ćwiczeń oraz dodatkowy teren do wywłaszczenia pod drogę do odciętych upraw rolnych. Z przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego wynika, że realizację celu nabycia rozpoczęto w 1978 r., a zakończenie nastąpiło w 1986 roku, o czym świadczy decyzja Okręgowej Wojskowej Inspekcji Architektoniczno-Budowlanej w W. z dnia [...] Nr [...] zezwalająca na użytkowanie strzelnicy typu "A" oraz chlewni. Nieruchomość nabyta od S. B., oznaczona obecnie jako działka ewidencyjna nr [...] znajduje się w środku placu ćwiczeń wraz ze strzelnicą i stanowi część składową tego kompleksu wojskowego. Zdaniem Wojewody, powyższe dowodzi, że cel nabycia przedmiotowej nieruchomości określony w akcie notarialnym został zrealizowany zgodnie z decyzją zatwierdzającą realizację inwestycji, a wymieniona działka jest niezbędna dla potrzeb szkolenia wojskowego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Wojewody P. S. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ugn przez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy zachodzą przesłanki uzasadniające zwrot nieruchomości. Skarżący podkreślił, że przy ocenie zbędności decyduje cel, na jaki została wywłaszczona nieruchomość i to rozumiany ściśle. Na działce nr [...] zlokalizowano strzelnicę typu "B", a nie jak błędnie ustaliły organy strzelnicę typu "A". Prace związane z realizacją strzelnicy typu "B" na podstawie dołączonych do skargi dokumentów trwały do 1989 r. Nie można było więc uznać, że cel wywłaszczenia został zrealizowany w okresie wymienionym w art. 137 ust. 1 pkt 2, bowiem 10 lat upłynęło w 1998 roku.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 6 lutego 2007r. sygn. akt II SA/Rz 775/06 skargę oddalił jako nieuzasadnioną. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że wcześniejszym wyrokiem z dnia 10 lutego 2004 r. sygn. akt SA/Rz 1672/01 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił decyzję Wojewody P. z dnia [...] nr [...] o odmowie zwrotu S. B. wywłaszczonej nieruchomości. Sąd stwierdził wówczas, że organy administracji trafnie wykluczyły istnienie przesłanki z art. 137 ust. 1 pkt 2 ugn, jednak nie poczyniły żadnych ustaleń odnośnie przesłanki określonej w art. 137 ust. 1 pkt 1, tj. nie zbadały, w jakim czasie rozpoczęto na tej działce prace zmierzające do realizacji celu wywłaszczenia. Sąd zalecił, by przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ administracji ustalił, w jakim czasie rozpoczęto zagospodarowywać przedmiotową działkę na cel, dla którego została nabyta, tj. na cel określony w decyzji o lokalizacji inwestycji. Sąd stwierdził, że cel nabycia przedmiotowej nieruchomości został wyraźnie określony i został zrealizowany, co potwierdza dowód z oględzin nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie dokonujący kontroli decyzji Wojewody P. z dnia [...] nr [...] o odmownie zwrotu nieruchomości w pierwszej kolejności podkreślił, że ustawa nie zawiera wprawdzie legalnej definicji "rozpoczęcia prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia", jednak trzeba się zgodzić, że w tych pracach będą się mieściły zarówno czynności faktyczne jak i czynności prawne np. uzyskanie pozwolenia na budowę. Wykładnia tego pojęcia nie może się też ograniczyć tylko do czynności prawnych, bo nie każda realizacja celu wywłaszczenia będzie ich wymagała, tak jak to może mieć miejsce przy urządzaniu placu ćwiczeń dla wojska. Sąd pierwszej instancji wskazał, że - jak stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 lutego 2004 r. sygn. akt SA/Rz 1672/01 - jest bezspornym, że cel wywłaszczenia nieruchomości, której zwrotu domaga się skarżący, został zrealizowany. W ocenie Sądu, organy administracji w ponownie przeprowadzonym postępowaniu wykazały w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, że rozpoczęcie prac związanych z realizacją inwestycji nastąpiło z zachowaniem terminów wynikających z art. 137 ust. 1 ugn. Ustalono, że decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewódzka Dyrekcja Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w R. ustaliła miejsce i warunki realizacji inwestycji. Protokołem z 30 kwietnia 1979 r. przekazano do użytku drogę dojazdową do placu ćwiczeń. Decyzją z [...] lipca 1986 r. udzielono zezwolenia na użytkowanie strzelnicy typu "A", natomiast decyzją z [...] sierpnia 1986 r. ustalono strefę ochronną dla strzelnicy znajdującej się w obrębie placu ćwiczeń. Zestawienie daty aktu notarialnego i protokołu oddania drogi do użytku w 1979 r. oraz daty ustanowienia strefy ochronnej w 1986 r. jednoznacznie wskazuje, że rozpoczęcie jak i zakończenie prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia nastąpiło w okresie przewidzianym w art. 137 ust. 1 ugn. Powyższe dowodzi, wbrew zarzutom skarżącego, że nieruchomość nie stała się zbędna, a zatem nie zaistniały przesłanki do zwrotu nieruchomości. Ze stanowiska zajętego przez pełnomocnika Rejonowego Zarządu Infrastruktury w L. przedstawionego na rozprawie wynika, że strzelnica jak również cały plac, jest aktualnie wykorzystywana do ćwiczeń wojska.

Sąd pierwszej instancji nie podzielił zarzutu skarżącego, że na ocenę, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany, może mieć wpływ okoliczność, iż na przedmiotowej działce znajduje się strzelnica typu "B-, a nie strzelnica typu "A-. W ocenie Sądu, nie ma istotnego znaczenia realizacja konkretnych zadań inwestycji, tak jak to sugeruje skarżący, ale faktyczne wykorzystanie nieruchomości na plac ćwiczeń dla wojska. Działka oznaczona obecnie nr [...] wchodzi w większy kompleks gruntów wykorzystywanych przez wojsko w celach szkoleniowych, wewnątrz którego jest położona, a sposób jej wykorzystywania jest niezmieniony od chwili jej nabycia od skarżącego. Poza tym kwestia zrealizowania celu została już przesądzona w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2004 r.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 6 lutego 2007 r. sygn. akt II SA/Rz 775/06 S. B., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wyrok zaskarżono w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o zastosowanie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w razie stwierdzenia braku naruszenia norm proceduralnych, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania w przepisanej wysokości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie prawa materialnego - art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ugn poprzez niewłaściwe ich zastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie, że zostały zachowane opisane w tych przepisach warunki i terminy, co sprawia, że nieruchomość, której zwrotu domagał się skarżący, nie jest zbędna i jako taka nie może być skarżącemu zwrócona;

2) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie norm procesowych - art. 106 § 3 i 4 oraz art. 106 § 5 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 227, 228, 231, 232 i 233 § 1 kpc przez brak gruntownego zbadania całości materiału dowodowego, a to choćby poprzez brak skonfrontowania treści decyzji Okręgowej Wojskowej Inspekcji Architektoniczno-Budowlanej w W. z dnia [...] lipa 1986 r. znak [...] zezwalającej na użytkowanie strzelnicy typu "A- (w dokumentacji mowa jest tylko o strzelnicy typu "B-) z treścią zalegających w aktach sprawy dzienników budowy, z których wynika, że roboty były prowadzone jeszcze w 1989 roku, czyli że w tym czasie termin był już przekroczony lecz cel, na jaki została nieruchomość wywłaszczona, nie został osiągnięty (art. 137 ust. 1 pkt 2 ugn).

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że rozstrzygnięcie jest przedwczesne, ma charakter mechaniczny i nie jest oparte o dogłębną analizę materiału dowodowego w sprawie. Ponadto jest ono dla skarżącego krzywdzące i rażąco narusza jego słuszne interesy. Zdaniem skarżącego, oba terminy wymienione w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ugn zostały naruszone. Mimo podkreślanego przez Sąd pierwszej instancji faktu, że przedmiotowa nieruchomość wchodzi w skład kompleksu wojskowego, to nieruchomość była i jest zbędna, powinna więc podlegać zwrotowi. Skarżący podniósł, iż plan realizacyjny inwestycji pn. "strzelnica" sporządzono w grudniu 1984 roku, a więc ponad sześć lat po zawarciu umowy wywłaszczeniowej. Wskazuje to na fakt, iż wywłaszczenia dokonano pochopnie, że działka ta nie była na potrzeby wojska niezbędna. Ponadto od projektu realizacyjnego do projektu technicznego i rozpoczęcia robót droga jest daleka. Jest bardzo prawdopodobnym, a prawdopodobieństwo to graniczy z pewnością, że działania inwestycyjne w postaci rozpoczęcia robót na przedmiotowej działce nastąpiły z przekroczeniem terminu określonego w art. 137 ust. 1 pkt 1 ugn. Skarżący nie zgodził się z poglądem Sądu pierwszej instancji co do definicji pojęcia "rozpoczęcie prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia-, jakoby w katalogu tych prac, mieściły się zarówno czynności faktyczne jak i czynności prawne polegające np. na uzyskaniu pozwolenia na budowę Stanowisko takie, w ocenie skarżącego, zbyt rozszerzająco traktuje katalog czynności zmierzających do realizacji inwestycji. Czynności prawne, czy też inne czynności o charakterze formalnym to tylko przygotowanie inwestycji, zaś jej realizacja to już czynności faktyczne związane z fizycznym wykonaniem celu wywłaszczenia, w tym przypadku budowy strzelnicy typu "A- czy "B-, czego również, jak podnosi skarga, Sąd nie ustalił pozostawiając niewyjaśnione rozbieżności w treści materiału dowodowego.

Skarżący przyznał, że w aktualnym stanie faktycznym przedmiotowa nieruchomość wchodzi w skład placu ćwiczeń wojskowych, ale jest on wykorzystywany przez wojsko sporadycznie, jako że znajduje się w bezpośredniej bliskości osiedli mieszkaniowych. Ponadto, jak wynika z doniesień prasowych, trwają prace nad zamianą terenu obejmującego ten poligon wojskowy na teren w niedalekiej okolicy R. Teren ten jest ze wszystkich stron otoczony zabudowaniami mieszkalnymi i działania władz miejskich będą zmierzać w kierunku przeznaczenia terenu poligonu na budownictwo mieszkaniowe. W tym kontekście żądania zwrotu wywłaszczonego gruntu nie należy oceniać jako zmierzającego do dezintegracji placu ćwiczeń wojskowych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pisemne stanowisko w sprawie zajął Rejonowy Zarząd Infrastruktury w L., który wniósł o jej oddalenie. Zdaniem Rejonowego Zarządu Infrastruktury, w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ugn, jak również nie miało miejsca naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzut niezrealizowania celu wywłaszczenia jest chybiony, co czyni skargę kasacyjną bezzasadną. Zgodnie z zawartym w dniu 10 kwietnia 1978 r. aktem notarialnym i decyzją Wojewódzkiej Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w R. z dnia [...] lipca 1977 r. przedmiotowa nieruchomość została nabyta na rzecz Skarbu Państwa jako niezbędna pod plac ćwiczeń dla wojska. Tylko więc realizacja tego ściśle określonego celu mogła być i była przedmiotem badania przez organy prowadzące przedmiotowe postępowanie administracyjne. W wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że plac ćwiczeń zawiera wszystkie elementy określone § 4 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 2 sierpnia 1996 r., charakterystyczne dla placu ćwiczeń. Działka, której zwrotu domaga się skarżący, w całości jest położona na terenie stanowiącym plac ćwiczeń. Tak więc cel nabycia określony jako plac ćwiczeń dla wojska został zrealizowany w całości, co potwierdziły oględziny i zebrane dokumenty. Wbrew twierdzeniu skarżącego, cel ten został zrealizowany przed upływem 10 lat od dnia nabycia działki. Za najpóźniejszą datę zakończenia realizacji celu należy przyjąć rok 1986, w którym została wydana decyzja Wojskowej inspekcji Architektoniczno-Budowlanej w W. z dnia [...] lipca 1986 r. zezwalająca na użytkowanie strzelnicy oraz chlewni, a jest oczywistym, że budowa strzelnicy została zakończona wcześniej. Biorąc pod uwagę powyższe, a także fakt, że prace związane z realizacją celu wywłaszczenia rozpoczęto w 1978 roku, co ustalono na podstawie zarówno zeznań świadków jak i pozostałego zebranego materiału dowodowego, uczestnik postępowania uważa, że nie zaszła żadna z przesłanek zbędności przewidzianych w art. 137 ust. 1 ugn warunkujących zwrot nieruchomości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

W skardze kasacyjnej powołano obie podstawy kasacyjne określone w art. 174 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, powoływanej dalej jako "Ppsa", a mianowicie naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy. W sytuacji gdy w skardze kasacyjnej podniesiono zarówno zarzut naruszenia prawa materialnego jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega ten ostatni zarzut. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania prawidłowości subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego.

W niniejszej sprawie zarzut odnoszący się do prawa procesowego dotyczył art. 106 § 3 i 4 oraz art. 106 § 5 Ppsa w związku z art. 227, 228, 231, 232 i 233 § 1 kpc, którego naruszenie strona upatruje w braku gruntownego zbadania całości materiału dowodowego, w szczególności w nieskonfrontowaniu treści decyzji z [...] lipca 1986 r. zezwalającej na użytkowanie strzelnicy typu "A- z treścią dzienników budowy, wskazujących na fakt, że roboty dotyczące realizacji celu wywłaszczenia były prowadzone jeszcze po upływie 10-letniego terminu, o jakim mowa w art. 137 ust. 1 ugn.

Zarzut powyższy jest chybiony z tego względu, że w niniejszej sprawie Sąd I instancji nie prowadził uzupełniającego postępowania dowodowego, o jakim mowa w art. 106 § 3 Ppsa. Zgodnie z tym przepisem Sąd administracyjny tylko wyjątkowo i tylko w uzupełniającym zakresie może przeprowadzić postępowanie dowodowe z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego wydłużenia postępowania w sprawie. Z treści skargi, jak również przebiegu postępowania przed Sądem pierwszej instancji, utrwalonego w aktach sądowych, nie wynika, by skarżący zgłaszał wniosek o przeprowadzenie przez ten Sąd jakichkolwiek uzupełniających dowodów. Jeśli chodzi natomiast o ocenę materiału dowodowego w ramach dokonanej przez Sąd pierwszej instancji sądowej kontroli decyzji Wojewody P., stwierdzić należy, że Sąd ten nie pominął oceny decyzji z [...] lipca 1986 r. zezwalającej na użytkowanie strzelnicy typu "A-, uznając za prawidłowe zaliczenie tego dokumentu (obok protokołu przekazania do użytku drogi dojazdowej do placu ćwiczeń z dnia 30 kwietnia 1979 r., a także decyzji z dnia [...] sierpnia 1986 r. o ustaleniu strefy ochronnej dla strzelnicy) do dowodów świadczących o rozpoczęciu oraz zakończeniu prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia w terminach określonych w art. 137 ust. 1 ugn. Poza tym należy zauważyć, że zarzut "braku gruntownego zbadania całości materiału dowodowego" nie może się odnosić do postępowania sądowoadministracyjnego; sądy administracyjne nie dokonują bowiem samodzielnie ustaleń w zakresie stanu faktycznego w oparciu o "gruntowne zbadanie całości materiału dowodowego", a jedynie kontrolują prawidłowość powyższych ustaleń przez organy administracji publicznej. W postępowaniu administracyjnym obowiązuje nakaz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia przez organ administracji całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa), przy czym zakres materiału dowodowego niezbędnego do rozstrzygnięcia sprawy w znacznej mierze zależy od wniosków strony, która może je zgłaszać i modyfikować w toku całego postępowania.

Powyższe oznacza, że nie doszło do skutecznego zakwestionowania ustaleń co do stanu faktycznego sprawy. Podważanie zaś ustaleń co do stanu faktycznego zarzutem naruszenia prawa materialnego nie może odnieść zamierzonego skutku. Zresztą zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa materialnego zawartych w art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ugn przez niewłaściwe ich zastosowanie, jest bezzasadny, gdyż nie znajduje oparcia w materiale dowodowym sprawy.

Jeśli chodzi o istotne dla sprawy zwrotu nieruchomości daty zdarzeń, o których mowa w art. 137 ust. 1 ugn, to stwierdzić należy, iż - jak wynika z protokołu znajdującego się w aktach administracyjnych - już w dniu 26 października 1978 r. dokonano przejęcia terenu przeznaczonego pod plac ćwiczeń w granicach objętych lokalizacją tego obiektu zgodnie z decyzją Wojewódzkiej Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w R. z dnia [...] lipca 1977 r. Kolejnym protokołem z dnia 30 kwietnia 1979 r. doszło do przekazania do ruchu drogi dojazdowej do placu ćwiczeń. Decyzją z dnia [...] września 1978 r. przekazano teren pod plac ćwiczeń w użytkowanie Wojskowemu Rejonowemu Zarządowi Kwaterunkowo-Budowlanemu. Projekt planu realizacyjnego zadania dotyczący strzelnic, placu ćwiczeń taktycznych i chlewni opracowany został przez Wojskowe Biuro Projektów Budowlanych w K. w grudniu 1984 roku i wskazywał na istniejący już wówczas stan obiektu, np. na stronie 1-szej stwierdzał, że teren jest uzbrojony w sieć elektryczną i że aktualnie wykonywana jest sieć wodociągowa. Na stronie 7-ej plan stwierdza, że program budowy placu ćwiczeń został zatwierdzony w dniu 28 lipca 1978 r., a prace związane z urządzeniem placu ćwiczeń są realizowane przez jednostki wojskowe garnizonu. Powyższe dokumenty świadczą, że zajęte przez Sąd pierwszej instancji stanowisko, iż prace związane z realizacją placu ćwiczeń zostały rozpoczęte przed upływem 7-letniego okresu, o jakim mowa w art. 137 ust. 1 pkt 1 ugn, jest uzasadnione, gdyż znajduje oparcie w zebranym materiale dowodowym. Podobnie rzecz się ma z zakończeniem realizacji inwestycji. W aktach sprawy znajdują się dokumenty świadczące o tym, że cel wywłaszczenia został zrealizowany w ciągu 10 lat od nabycia nieruchomości (art. 137 ust. 1 pkt 1 ugn). Do nich zaliczyć można zezwolenie na użytkowanie strzelnicy typu "A" z dnia 9 lipca 1986 r. oraz decyzja z dnia [...] sierpnia 1986 r., którą ustalono strefę ochronną dla strzelnicy znajdującej się w obrębie placu ćwiczeń. Zwłaszcza ten drugi dokument świadczy niezbicie o zrealizowaniu celu wywłaszczenia, gdyż stworzenia strefy ochronnej wymagało oddziaływanie funkcjonującego już obiektu wojskowego. Ponadto w postępowaniu przed organem administracji I instancji przeprowadzono dowód z przesłuchania świadków, których szczegółowe zeznania potwierdzają ustalenia wynikające z omawianych dokumentów.

Należy także zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że pojęcie "prace związanych z realizacją celu wywłaszczenia" nie ogranicza się do wyłącznie technicznego aspektu realizacji inwestycji, a więc tylko do robót budowlanych, w rozumieniu art. 3 pkt 7 Prawa budowlanego. "Prace związane z realizacją celu wywłaszczenia" to wszelkie przedsięwzięcia podejmowane w celu realizacji celu wywłaszczenia; będą to zarówno akty i czynności prawne, w tym przygotowanie planu realizacyjnego inwestycji, planu technicznego, pozwolenia na budowę jak i prace o charakterze technicznym, wykonawczym - zagospodarowanie placu budowy, roboty budowlane, urządzenie dróg itp. Tak więc dla ustalenia okoliczności faktycznych, o jakich mowa w art. 137 ust. 1 ugn, miarodajne są zarówno dowody świadczące o podejmowaniu zarówno działań prawnych jak i faktycznych zmierzających do realizacji celu wywłaszczenia.

Na aprobatę zasługuje również zaprezentowane przez Sąd pierwszej instancji stanowisko, iż w przypadku realizacji inwestycji, na którą składa się kompleks obiektów i urządzeń, oceny przesłanek, o jakich mowa w art. 137 ust. 1 ugn, nie można dokonywać w odniesieniu do każdego z poszczególnych elementów zorganizowanej całości. Z tych względów bezprzedmiotowy jest spór, czy na przedmiotowej działce znajduje się strzelnica typu "A" czy strzelnica typu "B", czy też inna część placu ćwiczeń. Integralność tego typu obiektu i objęcie go jako całości jednym zadaniem inwestycyjnym nie dopuszcza partykularnych ocen w zakresie zrealizowania, bądź niezrealizowania celu wywłaszczenia. Nabycie spornej działki nastąpiło pod plac ćwiczeń dla wojska, a nie pod budowę strzelnicy typu "A", czy typu "B".

Z tych względów zarzut naruszenia prawa materialnego należało uznać za nieuzasadniony.

Wobec tego, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty oparto na nieusprawiedliwionych podstawach, skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na zasadzie art. 184 Ppsa. Z tych powodów orzeczono, jak w sentencji wyroku.