Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 352/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Człowiekowska Sędziowie: WSA Mirosław Bator (spr.) WSA Małgorzata Łoboz po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. T. na decyzję Wojewody [...] z dnia 4 stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonych nieruchomości skargę oddala


UZASADNIENIE

Starosta [...] decyzją z dnia 29 lipca 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 104 K.p.a. odmówił zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0682 ha, powstałej z podziału działki nr [...] poł. w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. objętej księgą wieczystą nr [...], w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...] b. gm. kat. [...], na rzecz: D. T., A. K., M. F., W. S., J. P. i M. B.. W uzasadnieniu organ wskazał, że przesłankami zwrotu nieruchomości zgodnie z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami są po pierwsze wystąpienie przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców z wnioskiem o zwrot, po drugie objęcie instytucją zwrotu tylko nieruchomości wywłaszczonych (lub ich części), tj. nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia za odszkodowaniem, jak również nabytej w oparciu o przepisy ustaw enumeratywnie wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, po trzecie - zbędność nieruchomości wywłaszczonej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, w rozumieniu przepisu art. 137 ustawy, który formułuje legalną definicję stanu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Aby nieruchomość mogła zostać zwrócona, wszystkie wyżej przedstawione przesłanki muszą zaistnieć łącznie. W toku postępowania Starosta [...] ustalił, że objęta roszczeniem o zwrot nieruchomość oznaczona jako parcela l. kat [...] o pow. 3152 m2 b. gm. kat. [...], której właścicielem był S. Ż. w całości, została wywłaszczona decyzją Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia 16 lipca 1985 r. o wywłaszczeniu nieruchomości położonych w b. gm. kat. [...] i odszkodowaniu. Niniejsza decyzja stała się ostateczna z dniem 31 lipca 1985 r. Planem podziału nr ewid. [...] z dnia 19 października 1964 r. parcela l. kat. [...] o pow. 1,5541 ha, obj. Lwh [...] została podzielona na parcele: l. kat. [...] o pow. 1,1059 ha i l. kat. [...] o pow. 0,4482 ha. Planem podziału nr ewid. [...] z dnia 18.06.1976 r. parcela l. kat. [...] o pow. 1,1059 ha podzieliła się na parcele: l. kat. [...] o pow. 0,0650 ha i l. kat. [...] o pow. 1,0409 ha. Planem podziału z dnia 16 czerwca 1981 r. parcela l. kat. [...] o pow. 1,0409 ha podzieliła się na parcele: l. kat. [...] o pow. 0,0292 ha i l. kat. [...] o pow. 1,0117 ha. Operatem z 10 stycznia 1985 r. parcela l. kat. [...] podzieliła się na parcele: l. kat. [...] o pow. 4562m2, l. kat. [...] o pow. 2396m2 i l. kat. [...] o pow. 3152m2. Zgodnie z wykazem zmian gruntowych z dnia 16 września 1985 r., sporządzonym przez [...] Przedsiębiorstwo Geodezyjne b. parcele: l. kat. [...] i l. kat. [...], b. gm. kat. [...] utworzyły między innymi działkę nr [...] o pow. 0,9073 ha poł. w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K.. Operatem z dnia 11 czerwca 1991 r. działka nr [...] o pow. 0,9073 ha podzieliła się na działki: nr [...] o pow. 0,1895 ha, nr [...] o pow. 0,4291 ha i nr [...] o pow. 0,2887 ha. Operatem nr [...] działka nr [...] o pow. 0,2887 ha podzieliła się na działki: nr [...] o pow. 0,1504 ha, nr [...] o pow. 0,0682 ha i nr [...] o pow. 0,0701 ha. Na podstawie porównania mapy ewidencyjnej z mapą katastralną Ks. Rób. [...] -stan parcel katastralnych zgodny z podziałem [...] z dnia 10 stycznia 1985 r. oraz dec. wywłaszczeniowej z 16 lipca 1985r. wykonanego przez geodetę uprawnionego mgr inż. E. P. w dniu 24 sierpnia 2009 r. Ks. rób. [...], ustalono, że działki: nr [...], nr [...] i nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. wchodzą w granice parceli l. kat. [...] b. gm. kat. [...]. Na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji geodezyjnej ustalono, iż w granicach byłej parceli l. kat [...], b. gm. kat. [...] znajdują się działki: nr [...] o pow. 0,0682 ha, nr [...] o pow. 0,1504 ha, nr [...] o pow. 0,0701 ha obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K.. Treść postanowień spadkowych wskazuje, że osobami uprawnionymi do domagania się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. w granicach parceli l. kat. [...] b. gm. kat. [...] są: D. T., A. K. z d[...] M. F. z d. [...], W. M. S. z d. [...] J. P. P. i M. E. B. z d. [...]. Dokonane w sprawie ustalenia bez wątpienia dowodzą, iż z wnioskiem o zwrot wystąpiły wszystkie osoby do tego legitymowane zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, natomiast odjęcie prawa własności nastąpiło w drodze instytucji wywłaszczenia. Należy wobec powyższego zbadać czy i trzecia przesłanka warunkująca zwrot nieruchomości została spełniona, tzn. czy zachodzi zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Parcela l. kat. [...] obj. Iwh [...] b. gm. kat. [...], została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Naczelnika Dzielnicy K. - [...] z dnia 16 lipca 1985 r. Powyższa decyzja została wydana na podstawie m. in. art. 5 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Z uzasadnienia ww. decyzji wynika, że na wniosek Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego "[...]" z dnia 18 stycznia 1985 r. w związku z decyzją Wydziału Urbanistyki Architektury i Nadzoru Budowlanego Urzędu Dzielnicowego K. - [...] z dnia 28 września 1984 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego została wydana decyzja Naczelnika Dzielnicy K. - [...] z dnia 20 lutego 1985 r. o wywłaszczeniu oraz o odszkodowaniu. Po rozpatrzeniu odwołania od ww. decyzji Dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miasta K. decyzją z dnia 22 marca 1985 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję oraz zobowiązał Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami do rozpatrzenia na podstawie art. 5 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości wniosków o objęcie wywłaszczeniem pozostałych części gruntu z uwagi na nieopłacalność prowadzenia na nich dotychczasowej działalności. Po zgromadzeniu materiału dowodowego została wydana przedmiotowa decyzja o wywłaszczeniu i odszkodowaniu. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, na podstawie którego została wydana decyzja Naczelnika Dzielnicy K. - [...] z dnia 16 lipca 1985 r. o wywłaszczeniu przedmiotowej parceli: "wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe". Z przywołanego wyżej przepisu art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że podstawową materialnoprawną przesłanką zwrotu nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jednakże opisana wyżej zasada zwrotu nieruchomości nie wykorzystanej na cel wywłaszczenia doznaje istotnego ograniczenia, gdy wnioskiem o zwrot objęta zostaje część nieruchomości wywłaszczonej na wniosek właściciela. Wówczas wywłaszczenie przez właściwy podmiot również pozostałej części nieruchomości ma na celu wyłącznie ochronę jego interesów i stanowi odrębną przesłankę wywłaszczenia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że zwrot nieruchomości wywłaszczonej na wniosek właściciela (z przyczyn opisanych powyżej) możliwy jest tylko wówczas, gdy zwrotowi podlega również działka przejęta na rzecz Skarbu Państwa na określony cel wywłaszczenia. Jeśli w sprawie nie występują przesłanki do zwrotu tej nieruchomości, wówczas wyłączone jest stosowanie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami do zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej na wniosek właściciela. Przyczyną, dla której nie może nastąpić samodzielny zwrot takiej nieruchomości, jest okoliczność, że nie była ona w chwili wywłaszczenia niezbędna na żaden cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (wywłaszczona została wyłącznie na wniosek właściciela), a zatem niemożliwym jest ustalenie, czy stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia, czego wymagają wskazane wyżej przepisy art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wyłączona zostaje w ten sposób możliwość zaistnienia podstawowej materialnoprawnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Pogląd ten wyrażony został między innymi w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego (przed reformą) z dnia l kwietnia 1996 r. sygn. akt IV SA 1626/94 (publ. ONSA 1/1997, póz. 42) oraz z dnia 19 marca 2002 r. sygn. akt II SA/Kr 1948/00 (nie publ.), które odnosiły się do przepisu art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W niniejszej sprawie przedmiotem wniosku o zwrot jest działka nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. w granicach parceli l. kat. [...] b. gm. kat. [...] która jak wynika z decyzji Naczelnika Dzielnicy K. - [...] z dnia 16 lipca 1985 r. została "dowłaszczona" na wniosek jej poprzedniego właściciela, a więc której cel wywłaszczenia rozumiany jako pewne zamierzenie inwestycyjne nigdy nie istniał, wobec tego nie można mówić o jej zbędności na cel wywłaszczenia w rozumieniu przepisu art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Mając na uwadze powyższe rozważania dotyczące możliwości zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na wniosek właściciela, który może nastąpić jedynie wówczas, gdy zwrotowi podlega również działka pierwotnie wywłaszczona na określony cel wywłaszczenia, okoliczność braku wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej (parceli l. kat. [...] b. gm. kat. [...]) przejętej na podstawie wskazanego wyżej orzeczenia z dnia 20 lutego 1985 r. spowodowała, że organ prowadzący niniejsze postępowanie nie ma możliwości merytorycznego rozpatrzenia wniosku o zwrot "dowłaszczonej" na wniosek parceli l. kat. [...] b. gm. kat. [...]. Wobec powyższego należało orzec o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] poł. w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., w granicach parceli katastralnej l. kat. [...] b. gm. kat. [...]

Od tej decyzji odwołanie złożyli D. T., W. S., J. P., M. B., A. K. i M. F. zarzucając naruszenie art. 7, art. 77 i art. 107 K.p.a., wskazując m. in., iż: "nie ustalono czy został spełniony cel wywłaszczenia podstawowego czyli bazy [...] pomimo dostarczonej dokumentacji z której niezbicie wynika, iż wykonano go częściowo w około 30 %, oraz nie przywołano zeznań z przesłuchania dyrektora Budostalu 3, który stwierdził, że nie wykonano planu z powodu transformacji ustrojowej.

Wojewoda decyzją z dnia 4 stycznia 2022 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z przepisem art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jak wynika z akt sprawy, decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego K. - [...] z 16 lipca 1985 r. wydaną, m. in. na podstawie art. 5 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości wywłaszczono, m. in. nieruchomość oznaczoną jako parcela l. kat. [...], b. gm. kat. [...] (obecnie działka nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...], m. K.), stanowiącą własność S. Ż.. Zauważyć należy, iż niewątpliwie w omawianej sprawie spełnione zostały dwie podstawowe przesłanki, bez zaistnienia których nie jest możliwe orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Po pierwsze, z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości wystąpiły uprawnione do tego osoby, co potwierdzają zgromadzone w aktach sprawy, stosowne dokumenty. Po drugie zaś, w stosunku do ww. nieruchomości znajdą zastosowanie przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n., gdyż jej nabycie nastąpiło na podstawie decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego K. - [...] z 16 lipca 1985 r., w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Jak wynika z uzasadnienia decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego K. - [...] z 16 lipca 1985 r. "na wniosek Przedsiębiorstwa [...] - [...] z dnia 18 stycznia 1985 r. legitymującego się decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego z dnia 28.09.1984 r. wydaną przez Wydział Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego Urzędu Dzielnicowego K. - [...] zostało wszczęte przez Wydział Geodezji i Gospodarki Gruntami postępowanie wywłaszczeniowe nieruchomości położonych w gm. kat. [...]. Po przeprowadzeniu w dniach 11 i 12.02.1985 r. rozprawy wywłaszczeniowe – odszkodowawczej Kierownik Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego K. - [...] decyzją z dnia 20 lutego 1985 r. orzekł o wywłaszczeniu przedmiotowych działek i odszkodowaniu. Od decyzji tej właściciele wymienieni na wstępie niniejszej decyzji odwołali się kwestionując wywłaszczenie, na skutek którego zostały im kliny, na których niemożliwe będzie prowadzenie dalszej racjonalnej produkcji warzywniczej i zawnioskowali objęcie wywłaszczeniem pozostałych części gruntu z art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej. Dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miasta K. uwzględnił wniosek odwołujących się o objęcie wywłaszczeniem pozostałych części gruntu z uwagi na nieopłacalność prowadzenia na nim dotychczasowej działalności i decyzją z dnia 22 marca 1985 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję oraz zobowiązał Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami do rozpatrzenia wniosków wymienionych na wstępie osób i objęcie wywłaszczeniem pozostałej części gruntu na zasadzie art. 5 ust. wywłaszczeniowej." Organ I instancji pozyskał do akt ww. decyzję z 20 lutego 1985 r. o wywłaszczeniu parceli l. kat. [...], b. gm. kat. [...], stanowiącej własność S. Ż.. Na podstawie ww. dokumentów organ I instancji ustalił, że parcela l. kat. [...], b. gm. kat. [...], która zgodnie ze zgromadzoną w aktach dokumentacją geodezyjną weszła w skład, m. in. działki nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...], jest nieruchomością wywłaszczoną na wniosek poprzedniego właściciela nieruchomości, na podstawie przepisu art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, w związku z wcześniej wywłaszczoną - decyzją z 20 lutego 1985 r. - parcelą l. kat. [...], b. gm. kat. [...]. Zgodnie z ww. przepisem "wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części, pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe." Organ odwoławczy podzielił wyrażony w zaskarżonej decyzji Starosty [...] i ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż zwrot nieruchomości "dowłaszczonej" jest możliwy jedynie wówczas, gdy zwrotowi podlega nieruchomość, która była niezbędna na określony cel wywłaszczenia. Natomiast oceny zbędności nieruchomości wywłaszczonej na cel wywłaszczenia można dokonać jedynie w toku postępowania o jej zwrot. Nie jest natomiast możliwe bowiem dokonanie samodzielnej - w oderwaniu od zbędności nieruchomości wywłaszczonej - oceny zbędności nieruchomości "dowłaszczonej" stosownie do art. 136 ust. 3 i art. 137 ugn, skoro w przypadku tej nieruchomości już w dacie wywłaszczenia brak było celu jej wywłaszczenia, a jej przejęcie było zainicjowane wnioskiem właściciela, gdyż nieruchomość pozostawiona przy właścicielu wskutek wywłaszczenia nieruchomości przeznaczonej na cel wywłaszczenia nie nadawała się do racjonalnego wykorzystania (co wypełniało dyspozycję normy art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości). Możliwy jest natomiast zwrot nieruchomości "dowłaszczonej" w przypadku zasadności i dopuszczalności zwrotu nieruchomości wywłaszczonej. W tym miejscu warto przytoczyć wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 czerwca 2014 r. sygn. akt I OSK 2420/13, w którym stwierdzono, iż "zwrot części terenu wywłaszczonego na wniosek byłego właściciela jest możliwy jedynie wtedy, jeżeli zostaną spełnione przesłanki zbędności tej części terenu, który został wywłaszczony na wniosek inwestora dla realizacji celu wywłaszczenia. Zbędność ta podlega zatem ocenie przez pryzmat zbędności tej części, o którą wnioskowano do wywłaszczenia dla realizacji celu z ustaloną uprzednio lokalizacją i ze względu na którą uwzględniono wniosek byłego właściciela o tzw. "dowłaszczenie" części nie nadającej się do dalszego samodzielnego wykorzystywania przez jej właściciela." W uzasadnieniu przedmiotowego wyroku ww. sąd podzielił pogląd sadu pierwszo-instancyjnego - WSA w Warszawie - przytoczony w uzasadnieniu faktycznym wyroku, iż "W orzecznictwie sądowym wypowiedziano zaś pogląd, że zwrot dowłaszczonych na wniosek właściciela nieruchomości jest możliwy, jeżeli zbędna w rozumieniu art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, póz. 651 z późn. zm.) stanie się nieruchomość wywłaszczona na wniosek podmiotu publicznego ubiegającego się o wywłaszczenie. (...) Jeżeli okaże się, że chociaż jedna z działek stała się zbędna na cel wywłaszczenia i decyzja obejmująca tę działkę stanie się ostateczna, wówczas dopiero organ może wydać decyzję o zwrocie nieruchomości dowłaszczonych na wniosek właściciela." Należy zaznaczyć, iż NSA nie podzielił jedynie stanowiska WSA o konieczności rozdzielenia do dwóch postępowań sprawy zwrotu nieruchomości "wywłaszczonych" i nieruchomości "dowłaszczonych". Jak wynika z zaskarżonej decyzji z 29 lipca 2021 r., okoliczność braku wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, parceli l. kat. [...], b. gm. kat. [...], przejętej na podstawie wskazanego wyżej orzeczenia z 20 lutego 1985 r. spowodowała, że Starosta [...] nie miał możliwości merytorycznego rozpatrzenia wniosku o zwrot "dowłaszczonej" na wniosek parceli l. kat. [...], b. gm. kat, [...]. Biorąc zatem pod uwagę, że nie toczy się postępowanie dotyczące nieruchomości wywłaszczonej decyzją z 20 lutego 1985 r. oraz że nie została oceniona zbędność parceli l. kat. [...] na cel wywłaszczenia, zgodzić się należy z organem I instancji co do braku możliwości merytorycznego rozpatrzenia wniosku o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] (powstała z podziału działki nr [...]), poł. w obr. [...], jedn. ewid. [...], m. K., w granicach parceli katastralnej 1. kat. [...], b. gm. kat. [...]. W aktach sprawy brak również dowodów, wskazujących, iż zarzut odwołania dot.: "nie zbadano, że wywłaszczone miały być całe nieruchomości. Natomiast wywłaszczono środkową część a po protestach właścicieli wspaniałomyślnie podpowiedziano im, że mogą poprosić o dodatkowe wywłaszczenie", jest zasadny.

Od tej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła D. T. zarzucając naruszenie:

1/ art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, poprzez nierozpatrzenie merytorycznie wniosku o zwrot dowłaszczonej nieruchomości, przy jednoczesnym uprzednim nierozpoznaniu merytorycznym wniosku o zwrot nieruchomości głównej, z uwagi na ustanowienie na niej użytkowania wieczystego;

2/ art. 7 K.p.a., poprzez niepodjęcie czynności koniecznych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zmierzających ustalenia, czy przedmiotowa nieruchomość jest zbędna na cel wywłaszczenia podstawowego;

3/ art. 7a § 1 K.p.a., poprzez nierozstrzygnięcie wątpliwości w zakresie normy prawnej- art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami na korzyść strony.

W uzasadnieniu rozwinięto powyższe zarzuty w konkluzji wnosząc o orzeczenie przez Sąd o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej powoływana jako P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 P.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych – o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia.

Kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu poddana jest ocena legalności decyzji o odmowie zwrotu działki. Zdaniem organu, zwrot tej nieruchomości nie jest możliwy, ponieważ działka ta była tzw. nieruchomością dowłaszczoną, a postępowanie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej na cel budowy [...] nie toczy się.

Zasady zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uregulowane zostały w rozdziale 6 Działu III ustawy(z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 z późn. zm; dalej; u.g.n.). W myśl art. 136 ust 3 u.g.n. Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Zgodnie natomiast z treścią art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczaniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczaniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Przepisy te mają odpowiednie zastosowanie do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, w związku z odesłaniem zawartym w art. 216 ust. 1 u.g.n.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 5 ust. 3 ww. ustawy, wywłaszczenie mogło na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części, pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, zwrot części terenu wywłaszczonego na wniosek byłego właściciela tzw. nieruchomość dowłaszczonej, jest możliwy jedynie wtedy, jeżeli zostaną spełnione przesłanki zbędności na cel wywłaszczenia tej części nieruchomości, który został wywłaszczony na wniosek inwestora dla realizacji celu wywłaszczenia. Przyjmuje się bowiem, iż nieruchomość wywłaszczona na wniosek byłego właściciela od początku była zbędna dla realizacji celu wywłaszczenia. Byt prawny tej nieruchomości musi więc być związany z tą częścią nieruchomości, która w ocenie organu dokonującego wywłaszczenia była niezbędna dla realizacji celu wywłaszczenia. Ustalenie, iż na tej części cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, implikuje możliwość zwrotu nie tylko nieruchomości wywłaszczonej dla realizacji celu wywłaszczenie ale też nieruchomości dowłaszczonej. Jak zasadnie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny wyroku z dnia 9 stycznia 2014 r. I OSK 1361/12 zbycie nieruchomości w trybie art. 5 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie wymagało określenia celu wywłaszczenia w akcie notarialnym. Państwo miało więc swobodę decydowania o tym, jak chciało tę nieruchomość wykorzystać, a właściciel nie mógł skutecznie zarzucić, że nieruchomość została niewłaściwie wykorzystana, niezgodnie z celem wywłaszczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 października 1998 r. IV SA 2111/96, Lex nr 45887). Nieruchomości nabyte w tym trybie od samego początku były więc "zbędne" dla Skarbu Państwa. Dlatego też racjonalnym jest pogląd, że wyłączona została możliwość samodzielnego zwrotu takiej nieruchomości. Przytoczyć też można pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 listopada 2017 r. I OSK 254/16 w którym wskazano, iż zbycie nieruchomości w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie wymaga określenia celu wywłaszczenia w akcie notarialnym. Państwo ma swobodę decydowania o tym, jak chce tę nieruchomość wykorzystać, a właściciel nie może skutecznie zarzucić, że nieruchomość została niewłaściwie wykorzystana, niezgodnie z celem wywłaszczenia. Nieruchomości nabyte w tym trybie od samego początku są więc "zbędne" dla Skarbu Państwa. Dlatego racjonalnym jest pogląd, że wyłączone zostało stosowanie art. 136 ust. 3 u.g.n. do zwrotu części nieruchomości nabytej w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości na wniosek właściciela (jego spadkobiercy), jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki zwrotu także innej części nieruchomości wywłaszczonej na cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej bądź akcie notarialnym. (por. wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 2420/13, wyrok NSA z 26 lipca 2001 r. II SA/Gd 910/00, wyrok WSA w Warszawie z z 11 lipca 2013 r. I SA/Wa 639/13, wyrok WSA w Warszawie z 25 stycznia 2013 r. I SA/Wa 1001/12, wyrok WSA w Poznaniu z 21 stycznia 2013 r. IV SA/Po 927/13, wyrok WSA w Waszawie z 11 lipca 2013 r. I SA/Wa 639/13).

Przytoczone wyżej poglądy w pełni podziela sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. W przypadku dowłaszczenia części nieruchomości na wniosek właściciela nieruchomość na podstawie art. 5 ust 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, grunt ten od samego początku był zbędny na cel wywłaszczenia, a zatem nie jest racjonalnym badanie w odniesieniu do tej części nieruchomości kwestii wykorzystania jej na cel wywłaszczenia. Nieruchomość ta dzieli los nieruchomości "głównej", pierwotnie przewidzianej do wywłaszczenia.

W rozpatrywanej sprawie Sąd nie dopatrzył się naruszeń przepisów postępowania. Zaskarżona decyzja zawiera opis ustalonego w sprawie stanu faktycznego, analizę zebranych dowodów pod kątem przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jak również w zakresie okoliczności samego wywłaszczenia. Organy administracyjne zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 7 i art. 8 K.p.a. poczyniły starania o pozyskanie niezbędnych dla wyjaśnienia sprawy dokumentów. Analiza tych dokumentów jednoznacznie wskazuje, że wnioski zawarte w zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji są prawidłowe. Ponieważ nie toczy się postępowanie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej na cel realizacji [...] nie jest prawnie możliwy zwrot nieruchomości która pierwotnie nie była przedmiotem postępowania wywłaszczeniowego, a została wywłaszczona na wniosek dotychczasowego właściciela, z powodu utraty przez tę część nieruchomości (dotychczas niewywłaszczonej) możliwości jej racjonalnego, gospodarczego wykorzystania.

Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności, sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.