Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1434/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 3 i ust. 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędziowie WSA Wojciech Gapiński (spr.), Bożena Pindel, Protokolant specjalista Katarzyna Kot, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2018 r. sprawy ze skargi Z.T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. (dalej – ZUS, organ) decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 – dalej k.p.a.) oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 963 z późn. zm. – dalej u.s.u.s.), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia [...] nr [...], odmawiającą Z.T. (dalej – zobowiązany, skarżący) umorzenia należności z tytułu składek na:

1) należności w części finansowanej przez płatnika za zatrudnionych pracowników wraz z odsetkami od całości zadłużenia, na podstawie art. 28 ust. 1- 3 u.s.u.s., tj.

– ubezpieczenia społeczne za okres od 12/2012 do 01/2013 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł, odsetek liczonych na dzień 26 czerwca 2017 r. – [...] zł;

2) należności z tytułu składek ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek (składki za osobę prowadzącą działalność gospodarczą), na podstawie art. 28 ust. 1 -3 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s., tj.:

– ubezpieczenia społeczne – za okres od 12/2012 do 01/2013 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł, odsetek liczonych na dzień 26 czerwca 2017 r. – [...] zł;

– ubezpieczenie zdrowotne - za okres 12/2012 do 01/2013 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł, odsetek liczonych na dzień 26 czerwca 2017 r. – [...] zł;

– Fundusz Pracy - za okres 12/2012 do 01/2013 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł, odsetek liczonych na dzień 26 czerwca 2017 r. – [...] zł.

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia [...] zobowiązany zwrócił się o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek. W jego uzasadnieniu wskazał na trudna sytuację finansową – brak dochodów.

Zobowiązany przedłożył również:

– oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, z którego wynika, że:

• nie pracuje zarobkowo,

• nie posiada dochodu z innych źródeł,

• nie korzysta z pomocy opieki społecznej,

• nie korzysta z innych form pomocy,

• nie ponosi wydatków z tytułu stałych wydatków związanych z utrzymaniem,

• prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe,

• posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów (nie podano kwoty),

• nie posiada majątku ruchomego, nieruchomego i innych praw majątkowych,

• oświadczył, że jest przewlekle chory na choroby neurologiczne, kardiologiczne oraz [...]. Ponadto jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym oraz legitymuje się orzeczeniem lekarskim ZUS o niezdolności do pracy.

• W dodatkowych informacjach zobowiązany oznajmił, że ze względu na stan zdrowia ubiega się o świadczenie rentowe w ZUS-ie. Pozostałe informacje tam zawarte są nieczytelne.

– orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Z. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia [...],

– decyzję ZUS z dnia [...] o odmowie przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy,

– orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] o częściowej niezdolności do pracy do dnia [...],

– umowę najmu lokalu mieszkalnego nr [...] z dnia [...].

Pismem z dnia [...] organ wezwał zobowiązanego do przedstawienia faktów i okoliczności, które miałyby istotne znaczenie dla sprawy, np. poprzez przedstawienie dokumentów, które w świetle obowiązujących przepisów prawa umożliwiałyby umorzenie należności.

W jego następstwie w dniu [...] do siedziby ZUS-u zgłosił się skarżący, który do protokołu oświadczył, że nadal znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej oraz, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie utrzymuje żadnych kontaktów z rodziną. Oznajmił również, że ubiega się w MOPS-ie o pomoc w postaci dodatku mieszkaniowego oraz świadczenia socjalnego. Z racji na stan zdrowia (problemy z chodzeniem, choroba [...]) żaden pracodawca nie wyraża woli jego zatrudnienia. Stan zdrowia był także przyczyną zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Przedstawił również wyrok Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] o zniesieniu wspólności majątkowej małżeńskiej.

Następnie decyzją z dnia [...] odmówiono zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia ZUS stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki warunkujące umorzenie należności z tytułu składek, które określone zostały w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 – zwane dalej rozporządzeniem).

Decyzją z dnia [...] nr [...], ZUS odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek – w zakresie dotyczącym umorzenia składek za osoby ubezpieczone niebędące płatnikami składek, w części finansowanej przez ubezpieczonych – na ubezpieczenia społeczne za okres od 12/2012 do 01/2013 w kwocie składki – [...] zł. W uzasadnieniu wskazano na treść art. 30 u.s.u.s., który wyłącza stosowanie art. 28 u.s.u.s., a więc możliwość prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości, w odniesieniu do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek.

W dniu [...] do ZUS-u wpłynął wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek. Podniósł w nim, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, która uniemożliwia mu uregulowanie zaległości wobec ZUS-u. Obecnie pozostaje bez jakichkolwiek środków do życia. Nie posiadając dochodów, a także majątku nie jest w stanie uiszczać nawet czynszu za zajmowane mieszkanie. Z tego też względu powstało z tego tytułu zadłużenie. Skarżący wskazał także na swój zły stan zdrowia.

W toku dalszego postępowania zobowiązany w dniu [...] przybył do siedziby ZUS-u celem zapoznania się z aktami sprawy. Do sporządzonego na tą okoliczność protokołu oświadczył, że nadal znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, a jego stan zdrowia pogarsza się. Nie widzi możliwości poprawy stanu zdrowia, a tym samym podjęcia zatrudnienia. Skarżący przedłożył jednocześnie następujące dokumenty:

– wezwanie A w B. do zapłaty należności czynszowych za okres od 1 czerwca 2017 r. w kwocie [...] zł;

– wezwanie do zapłaty z dnia [...] wzywające do uregulowania kwoty [...] zł;

– wezwanie do zapłaty z dnia [...] wzywające do uregulowania kwoty [...] zł;

– notatkę o terminie zabiegu, opatrzoną pieczęcią Szpitala Specjalistycznego nr [...] w B.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] ZUS utrzymał w mocy swe rozstrzygnięcie z dnia [...] nr [...]. W uzasadnieniu decyzji ZUS wyjaśnił zasady umarzania zaległości z tytułu składek, które odbywa się w ramach tzw. uznania administracyjnego. Badając wystąpienie przesłanek umorzeniowych z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ uznał, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. W tym zakresie organ rozpatrzył okoliczności zawarte w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 oraz 6 u.s.u.s. Wskazał, że jako wierzyciel należności o charakterze publicznoprawnym podjął czynności związane ze skierowaniem tychże należności na drogę przymusowego dochodzenia. W ich ramach Dyrektor ZUS-u dokonał nieskutecznego zajęcia rachunku bankowego. Z racji na powyższe oraz brak umorzenia postępowania egzekucyjnego, zdaniem ZUS-u, nie zachodzi wobec zobowiązanego okoliczność całkowitej nieściągalności.

Zajmując się okolicznościami wynikającymi z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. organ w pierwszej kolejności odniósł się do przesłanki zawartej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia przyjmując, że skarżący nie wykazał, iż ze względu na swoją indywidualną sytuację (ważny interes zobowiązanego, interes publiczny) nie jest w stanie uregulować zadłużenia i, że spowoduje to brak możliwości zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych oraz jego rodziny. Przedstawiając sytuację zobowiązanego wzięto pod uwagę, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Obecnie pozostaje bez zatrudnienia i jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w T. jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Następnie organ podniósł, że zobowiązany nie wskazał źródeł utrzymania, a także oświadczając, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe nie określił wysokości ponoszonych w związku z tym kosztów. Wzięto także pod uwagę jego oświadczenie o braku majątku ruchomego. Ponadto wskazano na zadłużenie zobowiązanego wobec innych podmiotów. Analizując te dane ZUS dostrzegł ciężkie położenie zobowiązanego. Jednocześnie zwrócił uwagę, że nie korzysta on z jakiejkolwiek formy pomocy społecznej. Stwierdził również, że brak informacji co do wysokości ponoszonych kosztów utrzymania, a także źródeł dochodów uniemożliwia rzetelną ocenę sytuacji zobowiązanego.

W dalszej części zaskarżonej decyzji ZUS wskazał, że zobowiązany nie powoływał się na wystąpienie okoliczności opisanej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, tj. poniesienia straty materialnej w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującej, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Następnie ZUS uznał, że przedstawione przez stronę dokumenty nie pozwalają na uznanie, że wystąpiła u niego przewlekła choroba, która pozbawiłaby go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Dokumentami, które wzięto pod uwagę to orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...], zgodnie z którym zobowiązany jest osobą częściowo niezdolną do pracy do dnia [...], jak również orzeczenie z dnia [...] Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Z., stwierdzające umiarkowany stopień niepełnosprawności zobowiązanego.

Konkludując, ZUS uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki warunkujące umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne.

W skardze z dnia [...], wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zobowiązany ponownie powołał się na trudną sytuację zdrowotną i finansową. Dodał, że utrzymuje się ze zbierania i sprzedaży surowców wtórnych. Natomiast żywność otrzymuje z MOPS-u w B. Wniósł o wzięcie pod uwagę, że w czasie prowadzenia działalności gospodarczej nie zalegał z opłatami.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia [...] pełnomocnik ustanowiony z urzędu do reprezentowania zobowiązanego uzupełnił skargę wniesioną do tutejszego Sądu. Wskazał w nim, że:

I. podtrzymuję stanowisko swojego klienta w całości i wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy ZUS-owi do ponownego rozpoznania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej - p.p.s.a.);

II. precyzując skargę swojego klienta podniósł, iż ZUS dopuścił się:

1) naruszenia prawa materialnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 28 ust. 3 pkt 3 i 6 u.s.u.s poprzez błędną interpretację, ponieważ ZUS niezasadnie przyjął, iż przesłanka "całkowitej nieściągalności" w rozumieniu przepisów art. 28 ust. 3 pkt 3 i 6 u.s.u.s. nastąpi wyłącznie, kiedy organ egzekucyjny umorzy postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność egzekucji lub brak majątku, podczas gdy taka interpretacja jest błędna, ponieważ sam formalny aspekt prowadzenia egzekucji nie świadczy o niemożności zastosowania wskazanych przepisów, gdyż świadczą o tym realne możliwości spłaty zadłużenia przez stronę, w szczególności okoliczności czy istnieje majątek, z którego można prowadzić egzekucję;

2) naruszenia prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez:

a) dokonanie ustaleń faktycznych niewynikających z materiału dowodowego sprawy, iż wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS-u, w wyniku którego miało dojść do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącego, które okazało się bezskuteczne, podczas gdy z żadnego dowodu z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy nie wynika, iż takie postępowanie toczy się, a jeśli się toczy, to od kiedy i pod jaką sygnaturą i jakie są wyniki tego postępowania;

b) bezzasadne zaniechanie zgromadzenia materiału dowodowego i poczynienia przez organ ustaleń faktycznych w przedmiocie postępowań egzekucyjnych, które toczą się lub toczyły się wobec skarżącego oraz zgromadzenia dowodów i poczynienia ustaleń dotyczących stanu posiadania skarżącego;

3) ponadto z daleko idącej ostrożności procesowej zaskarżonej decyzji postawił zarzuty:

a) naruszenia prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez bezzasadne zaniechanie zgromadzenia materiału dowodowego i poczynienia przez organ ustaleń faktycznych, czy na obecnym rynku pracy istnieją oferty pracy, które skarżący mógłby podjąć przy swoim stanie zdrowia oraz poziomie kwalifikacji,

b) naruszenia prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, gdyż organ poczynił ustalenia sprzeczne z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, iż:

i. do skarżącego nie może mieć zastosowanie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), gdyż zdaniem organu w aktach sprawy brak jest dowodów, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, podczas gdy z oświadczeń skarżącego i dokumentów przedłożonych przez niego do akt, w szczególności wezwań do zapłaty przez A S.A. w B. oraz instytucje finansowe (B S.A., C S.A.), decyzji ZUS o odmowie przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, a także dokumentów przedłożonych przez skarżącego w toku postępowania - decyzji Prezydenta Miasta B. o przyznaniu skarżącego pomocy społecznej wynika, że skarżący nie ma żadnego majątku, ma wysokie zadłużenie i korzysta z pomocy społecznej oraz utrzymuje się z zasiłku stałego w kwocie 504,54 zł miesięcznie, a więc nie ma realnej możliwości opłacenia należności z tytułu składek bez uszczerbku dla możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

ii. do skarżącego nie może mieć zastosowanie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, gdyż skarżący jest osobą zdolną do pracy i mógłby podjąć zatrudnienie, podczas gdy takie ustalenie jest błędne, ponieważ z dokumentacji medycznej skarżącego załączonej do akt sprawy, decyzji o ustaleniu stopnia niepełnosprawności oraz informacji podanej przez skarżącego pracownikowi ZUS w dniu [...] wynika, iż skarżący jest osobą mocno schorowaną, cierpi na chorobę [...], ma problemy z chodzeniem, cierpi na chorobę [...], [...] i [...], ma wysokie [...] zagrażające jego życiu i jego stan zdrowia z biegiem czasu się pogarsza, a wszystkie proponowane skarżącemu w Urzędzie Pracy w B. stanowiska pracy były nieadekwatne do jego stanu zdrowia, gdyż wymagały siły fizycznej, stąd nie mógł ich podjąć, a więc stan zdrowia oskarżonego - tj. jego przewlekłe choroby - praktycznie uniemożliwiają mu uzyskanie dochodu i w konsekwencji opłacenie należności, stąd wskazany przepis może mieć do skarżącego zastosowanie.

4) Wniósł o dopuszczenie dowodu z kserokopii dokumentów załączonych do niniejszego pisma, tj.:

– orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] znak sprawy: [...] - na okoliczność aktualnego orzeczenia o niepełnosprawności skarżącego o zaliczeniu do stopnia niepełnosprawności-umiarkowanego;

– decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] nr [...] o przyznaniu skarżącemu pomocy społecznej w postaci dodatku mieszkaniowego;

– decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] nr [...] o przyznaniu skarżącemu pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego na okres od 1 kwietnia 2018 r. do 20 kwietnia 2019 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podjęta została z naruszeniem przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 – dalej p.p.s.a.) uzasadniało jej uchylenie.

Materialnoprawną podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowią regulacje ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2-4 tego artykułu. Należności z tytułu składek, o czym stanowi już art. 28 w ust. 2 u.s.u.s., mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zgodnie z ust. 3 tego artykułu, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Niezależnie od wskazanych wyżej przesłanek umorzenie należności jest możliwe także w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności, co wynika z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Według § 3 ust. 1 rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ administracji winien jednoznacznie ustalić, czy istnieje któraś z przesłanek umorzeniowych albo jednoznacznie wykluczyć jej istnienie. Dopiero po ustaleniu, że którakolwiek z przesłanek umorzeniowych istnieje organ administracji proceduje na etapie drugim - to jest na etapie uznania administracyjnego. Zaakcentowania wyraźnego wymaga to, iż wystąpienie chociaż jednej przesłanki umorzeniowej obliguje organ do procedowania w zakresie uznania administracyjnego, a więc rozważenia zastosowania ulgi, np. w postaci umorzenia zaległych składek.

Przy badaniu przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia, przedmiotem tego postępowania nie jest kwestia ustalenia, z jakich przyczyn skarżący składek nie opłacał. Przy badaniu przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne istotna jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane, jako samodzielna przesłanka umorzenia należności (zob. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2015 r. sygn. akt II GSK 2051/13, Lex nr 1624404).

Przenosząc te rozważania na grunt badanej sprawy wymaga zaakcentowania, że organy obu instancji przyjęły, że zobowiązany nie wykazał, że uregulowanie zaległych składek pozbawi skarżącego zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Odnosząc się do tych konstatacji w pierwszej kolejności przyjdzie wskazać, że wywiedziony wniosek co do braku istnienia przesłanki z § 3 rozporządzenia jest – zdaniem Sądu – chybiony. Przede wszystkim należy zauważyć, że z materiału dowodowego wynika, że skarżący nie osiąga dochodów, jak również nie posiada wartościowych przedmiotów. Co istotne, organ nie zaprzecza, że skarżący nie posiada żadnego majątku ruchomego, jak i nieruchomego. Jak również wskazano w zaskarżonej decyzji, Dyrektor ZUS dokonał zajęcia konta bankowego, które okazało się nieskuteczne (czynność ta nie została udokumentowana w aktach administracyjnych). Wobec nie wyjaśnienia na czym polegała owa "nieskuteczność" zakładać należy, że może ona oznaczać, iż zobowiązany nie posiada na nim żadnych środków, bądź w ogóle nie dysponuje rachunkiem bankowym. Podkreślenia ponadto wymaga, że w materiałach przekazanych Sądowi znajdują się dokumenty świadczące o tym, że zobowiązany nie reguluje zobowiązań. Dokumentami tymi są dwa wezwania do zapłaty zobowiązań wobec instytucji finansowych oraz jedno wezwanie dotyczące nieuregulowania w terminie należności z tytułu czynszu za wynajmowany lokal mieszkalny.

Na uwagę zasługuje fakt, że organ właściwie nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego opierając rozstrzygnięcie na materiałach przekazanych przez skarżącego. Poprzestając na nich uznał, że nie występuje ważny interes zobowiązanego. Ponadto stwierdził, że brak określenia przez skarżącego kosztów utrzymania oraz wskazania źródeł dochodów uniemożliwia ocenę jego sytuacji finansowej.

Nawet gdyby przyjąć – jak twierdzi organ – że to zobowiązany ma wykazać okoliczności przemawiające za umorzeniem należnych ZUS składek – to i tak okoliczność ta nie zwalnia organu z przeprowadzenia własnych ustaleń zwłaszcza w sytuacji, gdy przyjmuje brak istnienia przesłanek warunkujących umorzenie składek. W sytuacji, gdy organ takiego postępowania nie przeprowadzi, a z dokumentów przedłożonych przez wnioskodawcę bezspornie wynika, że nie posiada żadnego realnego majątku i dochodów, z których mógłby zaspokoić wierzyciela, przyjęcie, że spłata zadłużenia nie spowoduje braku w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych należy uznać za bezzasadne. Przyjdzie ponadto zaakcentować, że skarżący wykazywał zainteresowanie sprawą stawiając się każdorazowo w siedzibie ZUS-u po uzyskaniu wezwania do przedłożenia dokumentów, które mogłyby mieć znaczenie dla rozstrzyganej sprawy. Za każdym razem przedkładał dokumenty, które uznawał za istotne w sprawie oraz składał oświadczenia do protokołu. W tego rodzaju sytuacji nic nie stało na przeszkodzie, aby pracownik organu odbierając owe oświadczenia zwrócił się do skarżącego o złożenie stosowanego wyjaśnienia w kwestii określenia źródła utrzymania oraz wydatków ponoszonych na swoje utrzymanie. Dodatkowo pracownik organu dysponował możliwością wskazania, czy też zobowiązania skarżącego do przedłożenia określonych dokumentów.

Organ bezkrytycznie podszedł również do dokumentów odzwierciedlających stan zdrowia skarżącego w kontekście jego możliwości zarobkowych, a więc przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Otóż skarżący przedstawił orzeczenie z dnia [...] Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Z., stwierdzające umiarkowany stopień niepełnosprawności zobowiązanego, a także orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...], zgodnie z którym zobowiązany jest osobą częściowo niezdolną do pracy do dnia [...]. Organ nie rozważył jednak, czy w świetle tych dokumentów, skarżący może uzyskiwać dochody, np. poprzez podjęcie zatrudnienia, których poziom pozwoli na opłacanie należności.

De facto ustalenia co do sytuacji materialnej skarżącego, ze szczególnym uwzględnieniem informacji dotyczącej nieskuteczności zajęcia rachunku bankowego, pod wątpliwość stawiają również zasadność twierdzenia organu o nie wystąpieniu całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Nade wszystko należy mieć na uwadze brak jakiejkolwiek analizy przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 6 u.s.u.s. Samo stwierdzenie dotyczące prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie uzasadnia twierdzenia, że wspomniane przesłanki nie zachodzą w rozpoznawanej sprawie. Dodatkowo odnośnie przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. wskazać przyjdzie, iż w przypadku, gdy strona zaprzestała prowadzenia działalności, konieczne jest dokonanie przez organ ustaleń co do posiadania majątku, z którego można egzekwować należności, przy czym chodzi tu o należności składkowe przysługujące ZUS, a nie o jakiekolwiek inne należności. Braki dowodowe w tym zakresie nie pozwalają na przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi tzw. całkowita nieściągalność.

Z tych też powodów skład orzekający w sprawie orzekł, że organ wbrew zgromadzonemu materiałowi dowodowemu orzekł o braku przesłanki z art. 28 ust. 3 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia, czym naruszył wskazane przepisy w sposób uzasadniający wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżanej decyzji.

Wskazane braki uniemożliwiają Sądowi dokonanie kontroli i oceny przedmiotowej sprawy w kontekście zasadności odmowy umorzenia należności z punktu widzenia kryteriów określonych w art. 28 ust. 3 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni poczynione wyżej rozważania i ocenę, które stanowią jednocześnie wskazania do dalszego postępowania.

Z przyczyn wskazanych powyżej, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.