Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2219/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 152, art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz – Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2011 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy i odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej oraz wydalenia z terytorium RP wobec braku przesłanek do udzielenia zgody na pobyt tolerowany 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] listopada 2008r. nr [...] w zakresie punktu trzeciego orzekającego o wydaleniu cudzoziemca z terytorium RP wobec stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie zgody na pobyt tolerowany, w pozostałej części skargę oddala; 2. stwierdza, że decyzja w części uchylonej niniejszym wyrokiem nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez G. M. jest decyzja Rady do Spraw Uchodźców z [...] czerwca 2010 r. o nr [...], obejmująca poza Skarżącym także jego żonę G. S. oraz małoletnie dzieci: M. M. i M. M., utrzymująca w mocy w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.) decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...].

Obywatel R. G.M. wnioskiem z [...] października 2006 r. wystąpił do Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców (obecnie Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców) o nadanie statusu uchodźcy na terytorium RP.

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego (dwa przesłuchania: z dni [...] i [...] listopada 2006 r. oraz z dnia [...] września 2008 r.) organ - Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców – wydał w dniu [...] listopada 2008 r. decyzję nr [...], odmawiającą Skarżącemu nadania statusu uchodźcy w Rzeczypospolitej Polskiej, udzielenia ochrony uzupełniającej oraz orzekającą o jego wydaleniu z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wobec stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie mu zgody na pobyt tolerowany.

Orzekający w I instancji Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej Szef Urzędu) w uzasadnieniu swojej decyzji podał, iż Skarżący – obywatel A., o. narodowości, wjechał nielegalnie na terytorium RP w dniu [...] października 2006 r. W tym samym dniu za pośrednictwem Komendanta Placówki Straży Granicznej w T. złożył wniosek do Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców o nadanie statusu uchodźcy w RP. W motywach swego wniosku powołał się na fakt, iż uciekł wraz z rodziną ze swej ojczyzny w obawie przed prześladowaniem ze strony służb specjalnych, a jego wniosek o nadanie statusu uchodźcy stanowi prośbę o ratunek.

Następnie Szef Urzędu wskazał, iż wnioskodawca został szczegółowo przesłuchany na temat przyczyn i okoliczności opuszczenia swego kraju oraz spodziewanych prześladowań, których może doświadczyć ze strony władz państwowych. Podczas przesłuchania Cudzoziemiec wyjaśnił, iż wyjechał z A. legalnie - na podstawie paszportów - w dniu [...] marca 2006 r. i udał się na U., gdzie przebywał legalnie do [...] sierpnia 2006 r. W dniu tym wystąpił ze skargą do prokuratora na bezprawne działanie milicji, w związku z zawłaszczeniem paszportów i pieniędzy. Z podobnymi skargami wystąpił również do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Prezydenta U.. Cudzoziemiec w trakcie wywiadu statusowego wskazał też, iż prześladowania, jakie go dotykają w ojczyźnie, wynikają z jego współpracy w charakterze tajnego agenta. Wyjaśnił, iż będąc członkiem H. stał się świadkiem otrucia dwóch osób należących do tej partii przez funkcjonariuszy służb specjalnych w lutym 1999 r. Po tym zajściu, został siłą zmuszony do współpracy z K. Jego zadaniem było zbieranie informacji cennych dla urzędu bezpieczeństwa. Współpraca z K. trwała do czasu jego wyjazdu z A. W roku 2004 cudzoziemiec wstąpił do organizacji "S.", z którego to powodu miał problemy i otrzymał rozkaz, by wraz z rodziną wyjechać do G. Wnioskodawca nie chciał jednak tam wyjechać, a to spowodowało dalsze jego prześladowania i w efekcie jego ucieczkę wraz z rodziną na U., gdzie mieszka rodzina jego żony. Zainteresowanie ze strony służb specjalnych jego osobą tłumaczy zaś faktem, że był n. i miał szerokie kontakty w różnych środowiskach.

Po dokonaniu analizy materiału dowodowego organ I instancji, powołując się na art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2003 r., Nr 128, poz. 1176 ze zm.) uznał, iż powody dla których G. M. obawia się powrotu do ojczyzny są nieuzasadnione i nie stanowią podstawy do nadania statusu uchodźcy. Uznał też, że w sprawie brak jest stosownego materiału dowodowego, który potwierdzałby istotne dla sprawy zeznania wnioskodawcy, a same zeznania ocenił jako niewiarygodne i niespójne, często sprzeczne wewnętrznie i niepotwierdzające realnego zagrożenia dla życia cudzoziemca w kraju pochodzenia. W konsekwencji Szef Urzędu stwierdził, iż zeznania cudzoziemca i okoliczności sprawy pozwalają na wnioskowanie, iż obawy przed przśladowaniem w kraju pochodzenia nie noszą znamion uzasadnionych, a to czyni koniecznym wydanie negatywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie nadania statusu uchodźcy na terytorium RP.

Ponadto organ rozpatrujący sprawę uznał, iż cudzoziemcowi nie można udzielić ochrony uzupełniającej zgodnie z art. 15 ww. ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP. Powrót G. M. do A. -jak podał organ I instancji- nie narazi go na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez orzeczenie kary śmierci lub wykonania egzekucji, tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie lub karanie, poważne i zindywidualizowane zagrożenie życia lub zdrowia wynikające z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego. Cudzoziemiec nie podał również, innych okoliczności, które narażałyby go na ww. działania skierowane ze strony władz bądź ugrupowania lub organizacji kontrolujących kraj pochodzenia lub znaczną cześć jego terytorium.

Zdaniem Szefa Urzędu nie zaszły także w stosunku do cudzoziemca przesłanki do udzielenia zgody na pobyt tolerowany na terytorium RP - zgodnie z art. 97 ust. 1 pkt 1 powołanej ww. ustawy. Wyjaśnił, iż do uzyskania prawa do pobytu tolerowanego uprawnione są osoby, które wykażą, iż po powrocie do kraju pochodzenia stanęłyby wobec indywidualnych zagrożeń zawartych w Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (art. 2-7 Konwencji).

Cudzoziemiec odwołał się od decyzji Szefa Urzędu. W złożonym odwołaniu zarzucił decyzji naruszenie dyspozycji art. 13 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP - poprzez stwierdzenie, że nie jest uchodźcą w rozumieniu tego przepisu. Zarzucił także naruszenie przepisów postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy. W szczególności wskazał na naruszenie art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez niewłaściwe przeprowadzenie postępowania dowodowego, dowolną ocenę dowodów oraz błędne uzasadnienie faktyczne decyzji. Rozwijając tak postawione zarzuty, Skarżący nie zgodził się przede wszystkim z opinią organu I instancji, iż jego zeznania są bardzo chaotyczne i zawierają wiele nieścisłości. Podniósł, iż organ dokonał analizy jedynie wyrywkowo wybranych przez siebie faktów sprawy, odrzucając je i uznając za niewiarygodne - bez uzasadnienia tak dokonanej oceny zeznań. Zarzucił organowi m.in. również to, iż ten wskazując na "wiele nieścisłości" w zeznaniach, nie podaje ani jednego przykładu takiej nieścisłości.

Do odwołania zainteresowany dołączył zaświadczenie lekarskie, w którym stwierdzono występowanie na jego ciele licznych blizn. Blizny te, jak wskazał wnioskodawca, to pozostałość po torturach, którym był poddawany przez służbę bezpieczeństwa.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z [...] kwietnia 2009 r. Rada do Spraw Uchodźców utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu orzeczenia Rada wskazała, iż przyznanie statusu uchodźcy w konkretnej indywidualnej sytuacji strony, wymaga wykazania przez nią, że istnieje realna obawa przed prześladowaniami z uwagi na wymienione w art. 13 ww. ustawy powody.

Wskazując na powyższe Rada stwierdziła, iż w odróżnieniu od organu I instancji nie podważa stwierdzeń cudzoziemca dotyczących powodu wyjazdu. Jednakże obawy te nie mieszczą się w ramach przesłanek podanych w art. 13 ww. ustawy. Prześladowania, których obawia się cudzoziemiec, jak uznała Rada nie wynikają bowiem z jego rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej, co uzasadnia odmowę nadania mu statusu uchodźcy.

Następnie Rada wskazała, iż w sprawie nie zachodzą także warunki do udzielenia Cudzoziemcowi ochrony uzupełniającej - na mocy art. 15 ww. ustawy. Tortury ze strony służb specjalnych i pozostałości w postaci blizn na jego ciele miały miejsce w roku 1999, tymczasem skarżący opuścił kraj pochodzenia dopiero w 2006 r. Zatem, w ocenie Rady, nie ma żadnych przesłanek by uznać, iż w razie powrotu do kraju pochodzenia w chwili obecnej mogłoby grozić wnioskodawcy niebezpieczeństwo ze strony organów władzy państwowej.

Na koniec Rada zauważyła, iż Skarżący nie wykazał, iż może obawiać się w razie powrotu do ojczyzny naruszenia jego praw wynikających z art. 2-7 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, co uprawniałoby go do ubiegania się o zgodę na pobyt tolerowany w świetle unormowań art. 97 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z [...] kwietnia 2009 r. skarżący – G. M. wniósł o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W wyniku rozpatrzenia skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 grudnia 2009 r. o sygn. akt V SA/Wa 831/09 uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując, że organ II instancji mimo ciążącego na nim obowiązku wynikającego z treści art. 15 k.p.a. nie rozpatrzył sprawy merytorycznie w jej całokształcie, nie przeprowadził postępowania dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) i nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą (art. 7 k.p.a.), przy czym określenia faktów mających znaczenie dla sprawy organ powinien dokonać w oparciu o przepis prawa materialnego, będący podstawą prawną rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto Sąd wskazał, że ustalając fakty mające znaczenie dla sprawy organ obowiązany był rozważyć wnioski strony (art. 78 k.p.a.) i dopiero na podstawie prawidłowo zgromadzonego materiału dowodowego dokonać oceny zebranych w sprawie dowodów, opierając się na przekonywujących podstawach i dając temu wyraz w uzasadnieniu swojej decyzji (art. 107 § 3 Kpa).

Wyjaśniono w wyroku, iż w uzasadnieniu decyzji organu powinno więc znaleźć się pełne odzwierciedlenie i ocena zebranego materiału dowodowego oraz wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia. Powinno ono przekonywać zarówno co do prawidłowości oceny stanu faktycznego i prawnego, jak i co do zasadności samej treści podjętej decyzji, albowiem przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje zasadę przekonywania (art. 11 k.p.a.).

Sąd wskazał ponadto, że w uzasadnieniu wydanej decyzji Rada nie przedstawiła ani materiału dowodowego, ani ustaleń faktycznych sprawy poczynionych na jego podstawie, a także wykładni (odpowiedniej analizy) przepisów prawa materialnego - w kontekście przyjętych za wiarygodne okoliczności. Ponadto organ nie odniósł się do argumentów Skarżącego dotyczących kwestii proceduralnych, w tym sposobu prowadzenia postępowania dowodowego.

Sąd za całkowicie zasadne uznał stanowisko pełnomocnika Skarżącego, iż Rada rozpatrując odwołanie w sprawie nie przeprowadziła pełnego postępowania dowodowego i ograniczyła swoje działanie w postępowaniu odwoławczym jedynie do funkcji kontrolnej.

Sąd jednocześnie zaznaczył, iż podziela stanowisko Rady do Spraw Uchodźców co do tego, iż brak jest w sprawie podstaw do podważenia wiarygodności Skarżącego - wbrew temu, co zostało przedstawione przez organ I instancji.

Ponadto Sąd stwierdził, że skoro organ odwoławczy nie podważył wiarygodności zeznań wnioskodawcy, a jednocześnie nie znalazł podstaw do nadania Skarżącemu statusu uchodźcy, to jego obowiązkiem było pełne wyjaśnienie powodów takiej oceny sprawy w świetle treści art. 13 ust. 1 ustawy prawa materialnego. Organ odwoławczy winien więc podać co zadecydowało o tym, iż uznał, że zeznania wnioskodawcy - choć wiarygodne - to nie świadczą o jego uzasadnionych obawach przed prześladowaniem z przyczyn konwencyjnych - w szczególności z powodu przynależności do określonej grupy społecznej oraz poglądów politycznych.

Sąd zaznaczył także, iż uznanie przez Radę do Spraw Uchodźców Skarżącego za osobę wiarygodną obliguje organ - w przypadku bezwzględnego stwierdzenia w sprawie braku przesłanek do nadania statusu uchodźcy - do rozważenia pobytu tolerowanego.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. Rada do Spraw Uchodźców utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji z dnia [...] listopada 2008 r.

W uzasadnieniu orzeczenia Rada ponownie wskazała, iż przyznanie statusu uchodźcy w konkretnej indywidualnej sytuacji strony, wymaga wykazania przez nią, że istnieje realna obawa przed prześladowaniami z uwagi na wymienione w art. 13 ww. ustawy powody.

Zauważyła, iż wnioskodawca w sprawie podał, iż powodem jego wyjazdu z kraju pochodzenia była obawa przed zemstą ludzi, na których zmuszony był donosić, a po zerwaniu współpracy ze służbami specjalnymi, także przed zemstą z ich strony. Współpraca została wymuszona w 2000 r. lub 2001 r. torturami na Skarżącym i trwała do 2006 r. do ucieczki z kraju pochodzenia.

Wskazując na powyższe Rada stwierdziła, iż powody te nie mieszczą się w ramach przesłanek podanych w art. 13 ww. ustawy. Prześladowania, których obawia się cudzoziemiec, jak uznała Rada nie wynikają bowiem z jego rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej, co uzasadnia odmowę nadania mu statusu uchodźcy. Grupy tej nie mogą stanowić – w rozumieniu art. 14 ust. 1 pkt 5 ustawy – byli współpracownicy ormiańskich służb specjalnych, gdyż nie posiadają wymaganej odrębnej tożsamości w kraju pochodzenia przez postrzeganie jej jako odrębnej od otaczającego społeczeństwa. Nie ma też podstaw do przyjęcia, że Skarżący był prześladowany z powodu swoich przekonań politycznych. Sama przynależność do opozycyjnych partii politycznych – zdaniem organu - nie jest wystarczająca. W konsekwencji organ uznał, że Skarżący nie spełnia przesłanek nadania statusu uchodźcy.

Następnie Rada wskazała, iż w sprawie nie zachodzą także warunki do udzielenia cudzoziemcowi ochrony uzupełniającej - na mocy art. 15 ww. ustawy. Skarżącemu nie grozi orzeczenie kary śmierci lub wykonanie egzekucji, w A. nie ma również konfliktu zbrojnego. Organ uznał też, że nie grozi Skarżącemu ze strony aparatu państwowego ryzyko doznania poważnej krzywdy przez tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie lub karanie, zwłaszcza w kontekście zdarzeń, które miały miejsce w roku 2000 lub 2001. Organ wskazał, że Skarżący nie wykazał się dużą wiarygodnością, tortur nie można uznać za udowodnione, a sam fakt posiadania blizn nie przesądza o tym, że dana osoba była ofiarą tortur. Ponadto zdarzenia te miały miejsce około 10 lat temu, a sytuacja w zakresie przestrzegania prawa człowieka w R. ulega poprawie. Zatem, w ocenie Rady, nie ma żadnych przesłanek by uznać, iż w razie powrotu do kraju pochodzenia w chwili obecnej mogłoby grozić wnioskodawcy niebezpieczeństwo.

Na koniec Rada zauważyła, iż skarżący nie wykazał, iż może obawiać się w razie powrotu do ojczyzny naruszenia jego praw wynikających z art. 2-7 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, co uprawniałoby go do ubiegania się o zgodę na pobyt tolerowany w świetle unormowań art. 97 ust. 1 pkt 1 lub pkt 1a ww. ustawy. Samo występowanie tego typu zjawisk nie jest wystarczające dla przyznania ochrony, Skarżący zdaniem organu nie wykazał, że ze względu na swoje działania byłby w konsekwencji wydalenia do A. narażony na naruszenia praw człowieka. Przekonanie Cudzoziemca o zagrożeniu jego prawa dożycia, wolności i bezpieczeństwa osobistego nie jest wystarczające. Organ jeszcze raz podkreślił niską wiarygodność Skarżącego w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, która spowodowała taką właśnie ocenę i rozstrzygnięcie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z [...] czerwca 2010 r. skarżący – G. M. wniósł o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji cudzoziemiec zarzucił:

- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 13 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej poprzez niewłaściwe zastosowanie w sprawie,

- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 97 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej poprzez niewłaściwe zastosowanie w sprawie,

- naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 8 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewłaściwe przeprowadzenie postępowania dowodowego oraz dowolną ocenę dowodów.

W uzasadnieniu skargi podkreślił, iż spełnia ustawowe przesłanki do objęcia go statusem uchodźcy, bowiem żywi uzasadnioną obawę przed prześladowaniami z powodu przynależności do określonej grupy osób. Następnie, w dalszej części uzasadnienia skargi skarżący rozwinął podniesione na wstępie zarzuty procesowe. Podniósł, że organy nie przeprowadziły w ogóle postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie charakteru blizn i ich związku z torturami, którym był poddany. Wskazał, że nie została przesłuchana jego żona, że nie przeprowadzono w ogóle żadnego nowego postępowania dowodowego, tylko na podstawie ustaleń poczynionych przez organ I instancji organ odwoławczy w ponownie rozpatrywanej po wyroku sprawie uznał, że dowody wskazują tym razem na brak wiarygodności Skarżącego, mimo innego zdania, wyrażonego w poprzedniej (uchylonej przez sąd) decyzji. Skarżący wskazał ponadto, że tylko osoba, która obawia się prześladowań, ucieka z kraju pozostawiwszy ustabilizowane życie zawodowe i materialne, godząc się na los uchodźcy w innym kraju.

Rada do Spraw Uchodźców w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej p.p.s.a.), w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną polegającą na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie.

Badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności z przepisami wyżej wskazanej ustawy p.p.s.a oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z p. zm. dalej: k.p.a.), jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 128, poz. 1176 z p. zm.), Sąd uznał, iż decyzja ta została wydana z istotnym naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to uzasadniło jej uchylenie w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

Na wstępie rozważań odnieść się należy do dyspozycji zawartych w art. 153 p.p.s.a., które stanowią, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Dokonana w niniejszej sprawie ocena prawna i wskazania zawarte w uzasadnieniu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2009 r., przesądzają o kierunku rozstrzygnięcia skargi Cudzoziemca.

Należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpoznając po raz pierwszy skargę G. M., we wskazaniach co do dalszego postępowania nakazał organowi odwoławczemu przede wszystkim ocenić czy wystąpiły wobec Skarżącego przesłanki rozważenia pobytu tolerowanego.

W podzielanym przez skład orzekający w niniejszej sprawie poglądzie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 8 stycznia 2010 r., sygn. II FSK 1365/08 - LEX nr 558897) zostało wskazane, że przepis art. 153 p.p.s.a. stanowi, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Znaczenie i ranga ustrojowa tego unormowania jako gwaranta spójności działania systemu władzy państwowej, zapewniającego realność konstytucyjnej zasady sądowej kontroli działalności administracji publicznej, były wielokrotnie wskazywane w orzecznictwie. Związanie samego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w rozumieniu wskazanego wyżej przepisu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz jest zobowiązany do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w treści nowego wyroku (wyrok NSA z dnia 22 marca 1999 r. sygn. akt IV SA 527/97, LEX nr 47275, wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2005 r. sygn. akt I FSK 506/05, LEX nr 187499, wyrok NSA z dnia 12 października 2006 r. sygn. akt II GSK 147/06, LEX nr 276691). W judykaturze powszechnie przyjmuje się, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie tak długo, jak długo wyrok sądu nie zostanie uchylony w trybie określonym przez prawo bądź nie ulegnie zmianie stan prawny będący podstawą orzekania. Wyrażając ocenę prawną w uzasadnieniu swojego orzeczenia oraz przedstawiając wskazania co do dalszego postępowania sąd determinuje rozstrzygnięcie administracyjne w różnych aspektach. Z całą pewnością przesądza o sposobie, a nawet o rezultatach stosowania prawa.

Art. 153 p.p.s.a. ma podwójny charakter - nie jest to tylko przepis procesowy, ale także zawiera elementy materialnoprawne, gdyż odnosi się także do materialnoprawnej oceny sprawy. Przepis ten wykracza poza prawo procesowe, zawierając wskazania interpretacyjne także dla prawa materialnego, na podstawie którego następuje załatwienie sprawy (por. wyrok NSA z dnia 24 września 2008 r., LEX nr 5097090).

Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziło do niespójności działania systemu władzy publicznej.

Organ i sąd ponownie rozpatrujący sprawę związane są wyłącznie oceną prawną pozostającą w związku z rozpatrywaną sprawą, a nie wykładnią in abstracto. Wskazania do dalszego postępowania polegają zaś na określeniu sposobu i kierunku uzyskania pełnego materiału faktycznego i dowodowego. Zaakcentowanie kwestii związania oceną prawną i wskazaniami do dalszego postępowania jest konieczne, gdyż naruszenie przez organy administracji postanowień art. 153 p.p.s.a. uzasadnia możliwość powtórnego zaskarżenia aktu na tej podstawie i może powodować uchylenie ponownie wydanego aktu przez sąd administracyjny. Stanowi to jedną z gwarancji przestrzegania przez organy administracyjne orzeczeń sądu. Niemniej należy wskazać, że omawiany przepis art. 153 p.p.s.a. określa taką relację między organem administracyjnym a sądem, która sprowadza się do związania organu oceną prawną i wskazaniami do dalszego postępowania, gdzie nie ma miejsca na polemikę organu z oceną prawną i wskazaniami do dalszego postępowania.

Należy w tym miejscu podkreślić, że związanie sądu administracyjnego, w rozumieniu przepisu art. 153 p.p.s.a. oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (patrz: wyrok NSA z dnia 19 marca 2009 r. sygn. I OSK 591/08, LEX nr 580357).

Co ważne, bezwzględny obowiązek zastosowania się przez organ administracji do poglądu prawnego i wynikających z niego wytycznych co do dalszego biegu postępowania może być wyłączony tylko w razie istotnej zmiany stanu faktycznego lub zmiany przepisów prawa, a także po wzruszeniu tego orzeczenia w przewidzianym do tego trybie (patrz: wyrok NSA z dnia 6 maja 2009 r. sygn. II OSK 691/08, LEX nr 574442).

Należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpoznając po raz pierwszy skargę G. M., we wskazaniach co do dalszego postępowania nakazał organowi odwoławczemu przede wszystkim ocenić czy wystąpiły wobec Skarżącego przesłanki rozważenia pobytu tolerowanego. W wyroku wskazano również, że Sąd podzielił stanowisko organu II instancji co do braku podstaw do podważenia wiarygodności Skarżącego – wbrew temu, co zostało przedstawione przez organ I instancji.

Sąd w swoim orzeczeniu sygn. akt V SA/Wa 831/09 wskazał także, iż po ponownym przeanalizowaniu i ewentualnym przeprowadzeniu postępowania dowodowego organ II instancji, przestrzegając dyspozycje art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., działając zgodnie z art. 15 k.p.a. ponownie rozpatrzy sprawę, wydając decyzję odpowiadającą wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd podkreślił, że strona postępowania ma prawo do pełnego wyjaśnienia dlaczego ważne - w jej przekonaniu - dla wyniku sprawy argumenty nie mogą mieć decydującego w tej sprawie znaczenia. Na organie prowadzącym postępowanie w II instancji ciąży więc obowiązek ustosunkowania się do wszystkich podniesionych przez nią w odwołaniu twierdzeń i zarzutów, zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Motywy decyzji powinny być zaś tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy wydaną decyzją.

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd stwierdził jednakże, że powyższe wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2009 r. nie zostały przez Radę do Spraw Uchodźców spełnione, co czyni zasadnym uchylenie zaskarżonej decyzji.

Za trafne należy uznać zarzuty skargi, że decyzja ta została wydana – z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów art. 7, 8 i art. 77 § 1 k.p.a. – bez należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz ponadto wyjaśnienia sytuacji osobistej i rodzinnej Skarżącego. Wydając decyzję organy nie odniosły się w sposób wyczerpujący do podnoszonych przez Skarżącego okoliczności i dowodów przedłożonych na ich poparcie, a wręcz postąpiły wbrew zasadom ogólnym postępowania administracyjnego.

Art. 7 k.p.a., nakazuje organom, aby w toku postępowania miały na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Tymczasem w toku prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania kwestia słusznego interesu Skarżącego, jak również jego małżonki i małoletnich synów, w zasadzie w ogóle nie była rozważana. Brak jakichkolwiek rozważań, które dotyczyłyby zindywidualizowanej oceny słusznego interesu Skarżącego i jego żony oraz małoletnich nie tylko narusza wspomnianą wyżej zasadę postępowania wynikającą z art. 7 k.p.a., lecz także godzi w ustanowioną w Konstytucji RP zasadę ochrony rodziny i rodzicielstwa – wartości podlegających ochronie prawnej tak w prawie polskim, jak i międzynarodowym. Zgodnie z art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności podpisanej w dniu 4 listopada 1950 r. w Rzymie (Dz. U. 1993 r. Nr 61 poz. 284 i 285 ze zm.), każdy ma prawo do poszanowania swojego życia rodzinnego. Nie jest dopuszczalna ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób. Prawo do poszanowania życia rodzinnego nie ma wprawdzie charakteru absolutnego ale ingerencję władzy publicznej w korzystanie z tego prawa powinny usprawiedliwiać okoliczności wskazane w art. 8 ust. 2 Konwencji, a zatem by ingerencja władzy publicznej była konieczna i miała na celu ochronę wartości tam wskazanych (bezpieczeństwa państwowego, bezpieczeństwa publicznego lub dobrobytu gospodarczego kraju, ochronę porządku i zapobiegania przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób). Ograniczenia prawa do życia rodzinnego muszą być proporcjonalne. Zasada proporcjonalności wymaga rozważenia sytuacji osobistej i rodzinnej Cudzoziemca, w tym między innymi, długotrwałości pobytu w Polsce, ewentualnych przeszkód do zamieszkania z rodziną w kraju pochodzenia cudzoziemca, w tym skutków wynikających dla rodziny z przeniesienia życia rodzinnego do innego kraju.

Przenosząc powyższe uwagi na potrzeby niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż organy administracji przy podejmowaniu decyzji o wydaleniu powinny brać pod uwagę nie tylko sytuację samego Skarżącego, ale także jego żony oraz małoletnich synów, ponieważ ich sytuacja również wpływa na zasadność wydania tejże decyzji.

Stosownie do treści art. 97 ust. 1 pkt 1 ustawy z o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP – cudzoziemcowi udziela się zgody na pobyt tolerowany na terytorium RP, jeżeli jego wydalenie mogłoby nastąpić jedynie do kraju, w którym zagrożone byłoby jego prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego, w którym mógłby zostać poddany torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu lub być zmuszony do pracy lub pozbawiony prawa do rzetelnego procesu sądowego albo być ukarany bez podstawy prawnej w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.

Tymczasem w zaskarżonej decyzji, jak też decyzji poprzedzającej, pominięto kwestię sytuacji Skarżącego związanej z faktem poddawania go torturom, zmuszania do współpracy z tajnymi służbami i obawa przed zemstą tych służb oraz ludzi, na których donosił - choć z akt sprawy wynika, że właśnie ta sytuacja była najważniejszym powodem zwrócenia się Skarżącego z wnioskiem o nadanie statusu uchodźcy.

Nie wyjaśniono również, dlaczego Skarżący - mając w kraju pochodzenia ustabilizowane życie rodzinne, zawodowe i majątkowe - porzuca A. i ucieka do innego kraju (najpierw U., później Polska), skazując siebie i swoją rodzinę na życie bez perspektyw zawodowych i materialnych.

Zdaniem Sądu te okoliczności, na co również wskazywano w wyroku Sądu z dnia 8 grudnia 2009 r., winny być szczegółowo rozważone przy podejmowaniu decyzji o wydaleniu w oparciu o przesłanki z art. 97 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 1a ustawy o cudzoziemcach, a brak dokonania tej oceny uzasadnia zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności i w konsekwencji stanowi także naruszenie art. 107 § 3 k.p.a.

Artykuł 8 k.p.a. określa zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, stanowiąc, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.

Przepisy tego artykułu, jak również art. 7 k.p.a., podkreślają służebną rolę organów administracji publicznej wobec Państwa i zarazem wobec jego obywateli i innych podmiotów działających na jego obszarze. Od jakości prawnej działania tych organów zależy zatem autorytet samego Państwa i jego instytucji, dlatego zmienność ocen prawnych formułowanych przez te organy - o ile nie jest wykluczona, o tyle nie może być wynikiem dowolności działania organów administracji. Powinna być wyjaśniona przynajmniej w taki sposób, który znajduje uzasadnienie w obowiązującym porządku prawnym, jako służące realizacji celów wynikających z tego porządku prawnego (patrz: wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 listopada 2007 r. sygn. V SA/Wa 1888/07, LEX nr 484906).

Zmienność poglądów prawnych wyrażonych w decyzjach organów administracji w odniesieniu do tego samego adresata, wydanych na tle takich samych stanów faktycznych, ze wskazaniem tej samej podstawy prawnej decyzji i bez bliższego uzasadnienia takiej zmiany, stanowi niewątpliwe naruszenie art. 8 k.p.a., gdyż może spowodować uzasadnione podważenie zaufania obywateli do organów Państwa oraz wpłynąć ujemnie na świadomość i kulturę prawną obywateli.

Dzieje się tak nawet wtedy, gdy to na stronie spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi ona dla siebie określone skutki prawne, a twierdzenia strony w tym zakresie są ogólnikowe i lakoniczne, obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wezwanie strony do uzupełnienia i sprecyzowania tych twierdzeń. Dopiero gdy strona nie wskaże takich konkretnych okoliczności, można z tego wywieść negatywne dla niej wnioski (patrz: wyrok z dnia 10 lipca 2008 r. WSA w Warszawie, sygn. VI SA/Wa 514/08, LEX nr 512845).

Tym bardziej nie można uznać za prawidłowe działanie organu, gdy strona przedstawia dowody na poparcie swoich twierdzeń i wskazuje na możliwość przeprowadzenia nowych dowodów (przesłuchanie żony Skarżącego, oględziny lekarskie), organ zaś w ogóle nie przeprowadza postępowania dowodowego, dochodząc do odmiennych wniosków, niż uprzednio.

Sąd podziela w tym zakresie pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 23 października 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 784/08 (LEX nr 520265), że "Orzecznictwo organu może podlegać zmianom, o ile organ wykaże, że są ku temu uzasadnione przyczyny. Nieuzasadniona zmienność poglądu organu stanowi bowiem naruszenie przepisu art. 8 k.p.a., gdyż może spowodować uzasadnione podważenie zaufania obywateli do organów państwa oraz wpłynąć ujemnie na świadomość i kulturę prawną obywateli, a tym samym naruszenie art. 32 Konstytucji RP".

W rozpatrywanej sprawie, organ II instancji, działając w takim samym składzie osobowym, na podstawie tego samego stanu faktycznego, bez przeprowadzenia jakiegokolwiek dodatkowego postępowania dowodowego - dochodzi do odmiennych wniosków w zakresie oceny wiarygodności zeznań Skarżącego, nie uwzględniając również przy tym wskazań wynikających z wyroku Sądu zapadłego w tej sprawie, czym ewidentnie narusza wskazane zasady ogólne postępowania administracyjnego oraz prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Odnośnie zaś zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisu art. 13 ust. 1 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, należy stwierdzić, że organ odwoławczy prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego, skarga nie jest zatem zasadna i nie została uwzględniona w tym zakresie.

W myśl art. 13 ust. 1 ustawy - cudzoziemcowi nadaje się status uchodźcy, jeżeli na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej nie może lub nie chce korzystać z ochrony tego kraju.

A contrario artykuł 19 ust. 1 pkt 1 wskazanej ustawy stanowi, iż cudzoziemcowi odmawia się nadania statusu uchodźcy jeżeli nie istnieje uzasadniona obawa przed prześladowaniem w kraju pochodzenia.

W tym miejscu Sąd wyjaśnia, iż zgodnie z art. 1 lit. A pkt 2 Konwencji dotyczącej statusu uchodźców sporządzonej w Genewie 28 lipca 1951 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 119, poz. 515 ze zm.) - uchodźcą jest osoba, która na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu swojej rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej lub z powodu przekonań politycznych, przebywa poza granicami państwa, którego jest obywatelem i nie może lub nie chce z powodu tych obaw korzystać z ochrony tego państwa.

Konwencja zawiera więc zamknięty katalog przyczyn, które uzasadniają nadanie statusu uchodźcy i nie obejmuje on ofiar wojen, klęsk żywiołowych, głodu, sytuacji rodzinnej, braku pracy i możliwości nauki, czy biedy. Uchodźcą jest zatem osoba, która spełnia kryteria zawarte w przytoczonej definicji, a której kluczowy element stanowi "uzasadniona obawa przed prześladowaniem", wskazujący podstawowe cechy uchodźcy. Definicja ta posługuje się elementem subiektywnym, albowiem "obawa" jest odczuciem indywidualnym, stanem umysłu osoby ubiegającej się. Pojęciu "obawa" towarzyszy określenie "uzasadniona", a to oznacza, że nie tylko stan uczuć osoby zainteresowanej decyduje o statusie uchodźcy, lecz że musi on zostać potwierdzony przez ocenę sytuacji obiektywnej. Ustalenie statusu uchodźcy wymaga przede wszystkim oceny oświadczeń ubiegającego się. Oświadczenia te nie mogą być jednak rozważane w oderwaniu od sytuacji, która je określa. Termin "uzasadniona obawa" łączy zatem element subiektywny i obiektywny, i oba - jak wskazane zostało w Podręczniku "Zasady i tryb ustalania statusu uchodźcy" Biura Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do Spraw Uchodźców (Genewa, styczeń 1992 r.) - muszą być brane pod uwagę w procedurze ustalania statusu. Ocena, czy obawa cudzoziemca przed prześladowaniem jest uzasadniona, musi być więc dokonana w odniesieniu do indywidualnego przypadku i na tle ogólnej sytuacji społeczno-prawnej i polityczno-ekonomicznej kraju pochodzenia cudzoziemca ubiegającego się o status uchodźcy.

W świetle tak przytoczonej definicji uchodźcy należy wskazać, że obawa Skarżącego jako osoby, która współpracowała ze służbami bezpieczeństwa w kraju pochodzenia nie mieści się w tym katalogu, gdyż fakt współpracy nie można określić mianem przynależności do grupy społecznej w rozumieniu art. 14 ust. 1 pkt 5 ustawy. Takie stanowisko jest zresztą zgodne z wyżej wskazanymi zasadami Biura Wysokiego Komisarza, na co również wskazano w wyroku z dnia 8 grudnia 2009 r.

W związku z powyższym Sąd uznał, że organy trafnie uznały, że zeznania Skarżącego nie mogą stanowić podstawy do dokonania na ich podstawie ustaleń wystarczających do nadania statusu uchodźcy.

W konsekwencji powyższych ustaleń należy również stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że po powrocie do A. Skarżący zostanie zatrzymany, poddawany torturom, nieludzkiemu czy poniżającemu traktowaniu albo karaniu. Prawidłowo w tym kontekście organy administracji publicznej przyjęły, że w przypadku ewentualnego zatrzymania Skarżącego brak jest podstaw do założenia, że zostanie on poddany przesłuchaniu z udziałem tortur, czy ukarany bez podstawy prawnej. Wobec braku rzeczywistej obawy wystąpienia powyższych okoliczności przyjąć należy, iż w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 15 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP uzasadniające udzielenie Skarżącemu ochrony uzupełniającej.

W związku z powyższym Sąd stwierdził, że zarzuty skargi odnośnie wydalenia i braku zgody co do pobytu tolerowanego są zasadne.

Zaskarżona decyzja narusza zasadę wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, czyli zasadę prawdy obiektywnej oraz narusza zasadę pogłębiania zaufania do organów Państwa. Sąd stwierdził, że wymienione uchybienia są istotne i mogły wpływać na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy istnieje konieczność ustalenia powtórnie stanu faktycznego sprawy z zachowaniem zasad postępowania administracyjnego i opisanych wyżej wskazań Sądu.

Z powyższych powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. oraz art. 152 i art. 153 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.