Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 2865/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz, Sędziowie NSA Krystyna Anna Stec (spr.), Jerzy Sulimierski, Protokolant Beata Kołosowska, po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2006 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 23 czerwca 2005 r. sygn. akt I SA/Sz 711/04 w sprawie ze skargi T. L. – P.H. [...] Hurtownia Odzieży Używanej na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia 5 sierpnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w przedmiocie określenia kwoty długu celnego I uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie; II zasądza od T. L. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie 280 zł (dwieście osiemdziesiąt złotych) – tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Dyrektor Urzędu Celnego w Szczecinie decyzją z dnia 4 kwietnia 2002 r. nr [...] uznał za nieprawidłowe zgłoszenia celne, dokonane przez T. L. (działającego pod firmą "[...] P.H. Hurtownia Odzieży Używanej) w okresie od 9 kwietnia 1999 r. do 30 września 1999 r.

W dniu 12 maja 2003 r. strona złożyła wniosek o uchylenie w/w decyzji i umorzenie postępowania – na podstawie art. 265 1 Kodeksu celnego. W ocenie strony za uchyleniem wskazanej decyzji przemawiał interes publiczny oraz ważny interes strony – a to z uwagi na wady prawne decyzji z 4 kwietnia 2002 r. tj. naruszenie art. 120, art. 121, art. 144, art. 150 § 1 oraz art. 194 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa w związku z art. 262 kodeksu celnego, przez niedoręczenie przedmiotowej decyzji stronie oraz naruszenie art. 65 § 5 w związku z art. 230 § 4 Kodeksu celnego.

Naczelnik Urzędu Celnego II w Szczecinie po rozpoznaniu powyższego wniosku decyzją z dnia 14 lipca 2003 r. nr [...] uchylił decyzję celną Dyrektora Urzędu Celnego w Szczecinie z dnia 4 kwietnia 2002 r. w części dotyczącej uznania za nieprawidłowe zgłoszenia celnego z 9 kwietnia 1999 r. oraz umorzył postępowanie w tym zakresie i stwierdził, że w pozostałej części decyzja pozostaje bez zmian. Organ celny ustalił, że decyzja z 4 kwietnia 2002 r. została stronie skutecznie doręczona 12 kwietnia 2002 r. a zatem odnośnie zgłoszenia z 9 kwietnia 1999 r. nastąpiło przedawnienie prawa do wydania decyzji (art. 65 § 5 Kodeksu celnego).

W odwołaniu pełnomocnik T. L. podniósł zarzut niedoręczenia decyzji z 4 kwietnia 1999 r. Wskazał, że T. L. otrzymał jedynie awizo z 12 kwietnia 2002 r. wraz z informacją o możliwości odbioru do dnia 26 kwietnia 2002 r. Podniósł też, że zgodnie z art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej, jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika pisma doręcza się pełnomocnikowi. Twierdził przy tym, iż pełnomocnikiem T. L. ustanowiony został 2 kwietnia 2002 r., o czym organ poinformowano 4 kwietnia 2002 r. tj. w dniu wydania przedmiotowej decyzji celnej.

Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie decyzją z dnia 5 sierpnia 2004 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy uznał za bezpodstawny zarzut pełnomocnika strony o nieskuteczności doręczenia decyzji z dnia 4 kwietnia 2002 r. Ustalono, że pismo zostało złożone w dniu 5 kwietnia 2002 r. w oddawczej placówce pocztowej z jednoczesnym zawiadomieniem adresata o tym fakcie. Dyrektor Izby Celnej podkreślił, że przedmiotowa przesyłka nie została odebrana przed upływem 7 dni, a zatem doręczenie nastąpiło z upływem ostatniego dnia tego okresu, tj. z dniem 12 kwietnia 2002 r., i dlatego utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

Odnosząc się do zarzutu błędnego pouczenia strony, co do okresu przechowywania przesyłki awizowanej powtórnie dnia 12 kwietnia 2002 r., Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił, że okoliczność ta pozostaje bez wpływu na ustalenie, że doręczenie przedmiotowej decyzji uważa się za dokonane z upływem 7-dniowego okresu przechowywania przesyłki w placówce pocztowej od pierwszego jej awizowania w dniu 5 kwietnia 2002 r.

Organ odwoławczy stał na stanowisku, że w toku prowadzonego postępowania T. L. nie ustanowił skutecznie pełnomocnika. Pismo, w którym radca prawny Jacek Tokarski po raz pierwszy występuje do organu, wskazując siebie jako pełnomocnika, wpłynęło do organu celnego w dniu wydania i wysłania decyzji do strony, a radca prawny Jacek Tokarski nie dołączył do pisma pełnomocnictwa, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 137 § 3 Ordynacja podatkowa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie i poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w Szczecinie, pełnomocnik T. L. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 2651 § 1, art. 65 § 5 w związku z art. 230 § 4 i 5 ustawy Kodeks celny oraz art.121 § 1, art. 122, art. 123 § 1, art. 144, art. 150 § 1 i art. 194 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa.

Pełnomocnik strony nie zgodził się z Dyrektorem Izby Celnej w Szczecinie, że bez wpływu na prawidłowość doręczenia decyzji z dnia 4 kwietnia 2002 r. jest okoliczności pozostawienia na drzwiach adresata drugiego awiza. Twierdził, że udzielone mu pełnomocnictwo dołączył do pisma złożonego w urzędzie celnym w dniu 4 kwietnia 2002 r., a w razie jego braku na organie celnym ciążyłby obowiązek wystąpienia z wezwaniem do usunięcia braków formalnych pisma.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie - podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Uchylając zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał za zasadny zarzut skargi co do braku doręczenia decyzji z dnia 4 kwietnia 2002r., będącej przedmiotem wniosku w trybie art. 2651 Kodeksu celnego.

Sąd stwierdził, że niewątpliwie dnia 4 kwietnia 2002 r. wpłynęło do Urzędu Celnego w Szczecinie pismo z wnioskiem o zapewnienie czynnego udziału w toczącym się postępowaniu, wypowiedzenia się w sprawie przedstawienia własnego stanowiska w sprawie wyznaczenia terminu na dokonanie tych czynności. Wprawdzie z akt sprawy nie wynika, by radca prawny przedłożył organowi pełnomocnictwo upoważniające go do działania w sprawie, jednak – w ocenie Sądu - organ obowiązany był, na mocy art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej, do wezwania o uzupełnienie braku pisma poprzez złożenie pełnomocnictwa. Takie wezwanie zostało tymczasem wystosowane do strony dopiero dnia 4 czerwca 2002 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stał na stanowisku, że strona już 4 kwietnia 2002 r. była reprezentowana przez pełnomocnika, co potwierdziło pismo przedłożone w dniu 11 czerwca 2002 r. Zatem doręczenie wydanej 4 kwietnia 2002 r. decyzji powinno być dokonane ustanowionemu pełnomocnikowi (art. 145 Ordynacji podatkowej). Powołując postanowienie NSA z dnia 11 marca 1997 r. (I SA/Po 1333/96) Sąd stwierdził, że jednoczesne doręczenie pisma stronie i pełnomocnikowi wywołuje jedynie ten skutek, że strona jest poinformowana o treści pisma. Natomiast skutki prawne, w tym w szczególności bieg terminu do wniesienia środka odwoławczego, związane są z datą skutecznego doręczenia pisma pełnomocnikowi.

Sąd wywiódł, że decyzja organu celnego z dnia 4 kwietnia 2002 r. nr 12 TW-RP-5543-20-26,240-246/02/4-10,116-122/JG nie została skutecznie doręczona i nie stała się decyzją ostateczną. Nie mogło być zatem prowadzone postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany tej decyzji w trybie art. 2651 Kodeksu celnego.

W skardze kasacyjnej Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie wniósł o uchylenie powyższego wyroku w całości i oddalenie skargi od decyzji Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie nr 420000-WEK-6400-46/04/73/MR z dnia 5 sierpnia 2004 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm. Z ostrożności procesowej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła orzeczeniu naruszenie przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez:

* wadliwe przyjęcie, iż decyzja organu celnego I instancji doręczona na rzecz Strony w trybie art. 150 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), nie została skutecznie doręczona i nie wywołuje skutków prawnych,

* naruszenie art. 145 § 2 w zw. z art. 136 i 137 § 2 i § 3 Ordynacji

podatkowej, poprzez wadliwe uznanie, iż w sprawie został ustanowiony

pełnomocnik, w związku z czym doręczenie decyzji organu celnego I instancji

winno nastąpić na rzecz pełnomocnika,

* naruszenie art. 2651 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (tekst jednolity - Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.) poprzez nieprawne uznanie, iż organ celny nie mógł orzekać w sprawie decyzji ostatecznej wydanej w I instancji przez Dyrektora Urzędu Celnego w Szczecinie o nr 12TW-RP-5543-20-26,240-243/02/410,116-119/JG z dnia 4 kwietnia 2002 r.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie podniósł, że w postępowaniu przed organem celnym I instancji pełnomocnictwo nie zostało złożone – z naruszeniem wymogu określonego w art. 137 § 3 Ordynacji podatkowej. Zdaniem strony skarżącej dopiero od chwili doręczenia pełnomocnictwa organowi prowadzącemu postępowanie pełnomocnik ten powinien być zawiadamiany o wszystkich czynnościach i wzywany do udziału w nich, dopiero od tego momentu pominięcie pełnomocnika stanowiłoby o wadliwości postępowania (na potwierdzenie swojego stanowiska strona skarżąca powołała wyroki NSA, m.in. wyrok z dnia 31 maja 2000 r., sygn. akt I SA/Wr 2034/97).

Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie twierdził, że pełnomocnictwo zostało nadesłane dopiero po trzech miesiącach, w toku równolegle prowadzonego postępowania dotyczącego T. L., przy piśmie z dnia 11 czerwca 2002r. Skoro zatem strona skutecznie nie ustanowiła pełnomocnika do dnia wydania i wysłania decyzji z 4 kwietnia 2002 r. - to przepis art. 145 Ordynacji podatkowej nie został naruszony. Sporna decyzja została prawidłowo i skutecznie doręczona w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej. Organ celny po uprawomocnieniu tej decyzji miał prawo prowadzić postępowanie nadzwyczajne w trybie art. 2651 Kodeksu celnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną T. L., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Z mocy art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej P.p.s.a - (Dz.U.Nr 153, poz.1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu pod rozwagę bierze jedynie nieważność postępowania.

W świetle sformułowanego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przepisów postępowania - tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a - oznacza to, że w niniejszej sprawie Sąd władny jest wyłącznie do oceny czy przy wydaniu zaskarżonego wyroku doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W szczególności oceny wymaga czy Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadnie uznał, iż organ celny naruszył art. 2651 Kodeksu celnego stosując instytucję tym przepisem uregulowaną mimo nieostateczności decyzji, jak i - co pozostaje w ścisłym związku z powyższym - czy w sprawie zachodziły przesłanki do przyjęcia przez sąd pierwszej instancji, że organ celny błędnie zastosował przepisy Ordynacji podatkowej dotyczące ustanowienia pełnomocnika i doręczeń.

Rozważając skargę kasacyjną w tym aspekcie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że jest ona w pełni zasadna i popiera wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Wnoszący skargę kasacyjną trafnie bowiem podniósł, że art. 137 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz.926 ze zm.) nakłada na pełnomocnika wymóg dołączenia do akt oryginału lub urzędowo poświadczonego odpisu pełnomocnictwa, przy czym adwokat i radca prawny /.../ mogą sami uwierzytelniać odpis udzielonego im pełnomocnictwa.

Z powyższego wywieść należy zatem, iż dla przyjęcia, że strona działa przez pełnomocnika (art. 136 Ordynacji podatkowej) konieczne jest spełnienie powyższego wymogu.

Tylko wówczas bowiem można przyjąć, że pełnomocnik jest skutecznie umocowany do działania w imieniu mandanta.

Niewątpliwie art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej stanowi, że jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. W świetle tego, co wyżej powiedziano, oczywiste wydaje się, regulacja ta dotyczy tylko pełnomocnika ustanowionego skutecznie.

Odmienny pogląd byłby nie do zaakceptowania. Pamiętać należy bowiem, że instytucja pełnomocnictwa pojmowana jest jako element prawa strony do obrony. Konieczne jest więc jest ustalenie zakresu umocowania. Tymczasem bez złożenia prawidłowego pełnomocnictwa nie jest to możliwe.

A zatem tylko osobie legitymującej się stosownym umocowaniem przypisać można status pełnomocnika i związane z tym obowiązki i prawa.

W konsekwencji powyższego uzasadniona jest teza, że dopiero skuteczne ustanowienie pełnomocnictwa, - tj. poparte złożonym do akt prawidłowym pełnomocnictwem - obliguje organ celny do dokonywania doręczeń według zasady określonej w art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej.

Skoro zatem w niniejszej sprawie nie wykazano aby w dacie wydania decyzji przez Dyrektora Urzędu Celnego w Szczecinie i w dacie wysyłki tej decyzji, tj. 4 kwietnia 2002 r., do akt administracyjnych złożone zostało pełnomocnictwo do reprezentowania strony – brak podstaw do przyjęcia, że w dacie tej pełnomocnik skutecznie został ustanowiony. Tym samym – jak trafnie zarzucono w skardze kasacyjnej - błędnie Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organ uchybił prawu nie doręczając tej decyzji radcy prawnemu Jackowi Tokarskiemu, mimo iż niesporne w dniu 4 kwietnia 2002 r. złożył on do akt administracyjnych pismo (z wnioskiem o zapewnienie stronie udziału w postępowaniu).

Do czasu złożenia do akt pełnomocnictwa – zgodnie z wymogiem określonym art. 137 § 3 Ordynacji podatkowej – przyjąć bowiem należy, że strona nie działa przez pełnomocnika. W konsekwencji wydana w sprawie decyzja powinna zostać doręczona stronie, stosownie do treści art. 145 § 1 Ordynacji podatkowej. Zgłoszenie się pełnomocnika, bez jednoczesnego dołączenia do akt pełnomocnictwa, obliguje wprawdzie organ administracyjny do dokonania wezwania o uzupełnienia powyższego braku (art. 169 Ordynacji podatkowej). Nie ma jednak podstaw normatywnych, które nakazywałyby organowi administracyjnemu powstrzymanie się z wydaniem czy też z doręczeniem wydanej już decyzji stronie do czasu złożenia brakującego pełnomocnictwa.

Zgodzić należy się też z tym, że doręczenie "zastępcze" dokonane w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej jest doręczeniem skutecznym. Od daty tak dokonanego doręczenia biegnie 14 dniowy termin na wniesienie odwołania. Bezskuteczny upływ tego terminu powoduje zaś, że decyzja staje się ostateczna (art.128 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 223 § 2 tej ustawy).

Wobec powyższego – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – w przedstawionych okolicznościach sprawy trafnie wnoszący skargę kasacyjną zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie błędne przyjęcie, że decyzja Dyrektora Urzędu Celnego w Szczecinie z dnia 4 kwietnia 2002 r. nie została skutecznie doręczona i w konsekwencji nie ma waloru decyzji ostatecznej.

Wbrew zatem stanowisku zaprezentowanemu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w zaskarżonym kasacyjnie wyroku postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji w trybie art. 2651 Kodeksu celnego mogło być prowadzone

Z tych wszystkich względów, skoro zarzuty okazały się zasadne, skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

Wobec powyższego, działając na podstawie art. 185 § 1 o art. 203 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.