Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1501/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3, 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.),, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Asystent Sędziego Zuzanna Baca-Wróblewska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 listopada 2019 r. sprawy ze skargi D.C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją adresowaną do D.C. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład ZUS) na podstawie:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300), zwanej dalej "u.s.u.s.", odmawia umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej w łącznej kwocie 45.969,71 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres od kwietnia 2009 r. do czerwca 2010 r. w łącznej kwocie 30.962,46 zł, (składki, odsetki i koszty upomnienia),

b) ubezpieczenia zdrowotne - za okres od kwietnia 2009 r. do czerwca 2010 r., w łącznej kwocie 11.650,26 zł, (składki, odsetki i koszty upomnienia),

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres od kwietnia 2009 r. do czerwca 2010 r., w łącznej kwocie 3.357,03 zł, (składki, odsetki i koszty upomnienia),

2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem" odmawia umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 24.577,26 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres od kwietnia 2009 r. do czerwca 2010 r. w łącznej kwocie 14.302,16 zł, (składki, odsetki i koszty upomnienia),

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od kwietnia 2009 r. do czerwca 2010 r. w łącznej kwocie 8.812,26 zł, (składki, odsetki i koszty upomnienia),

c) Fundusz Pracy - za okres od kwietnia 2009 r. do czerwca 2010 r. w łącznej kwocie 1.462,84 zł, (składki, odsetki i koszty upomnienia).

W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał, że 4 grudnia 2018 r. (w nawiązaniu do zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej z dnia 5 listopada 2018 r.) D.C. (dalej: skarżąca) złożyła skargę na zajęcie egzekucyjne wraz z wnioskiem o umorzenie postępowania oraz o umorzenie zaległości. Zdaniem skarżącej, okresy należności od kwietnia 2009 r. do czerwca 2010 r. uległy przedawnieniu z dniem 31 grudnia 2016 r.. Ponadto, nawet dla zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką upłynął termin przedawnienia, zatem nie powinna skarżąca być zobowiązana do uregulowania należności.

Dnia 20 grudnia 2018 r. Zakład poinformował skarżącą o prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Wskazano również, że w terminie 14 dni od dnia odbioru pisma ma możliwość dostarczenia dodatkowych dokumentów potwierdzających sytuację materialno-bytową i zasługujących na uwzględnienie w sprawie.

Pomimo dwukrotnego awizowania w dniach 27 grudnia 2018 r. i 4 stycznia 2019 r. skarżąca nie podjęła wysłanej korespondencji i nie przedstawiła żadnej dokumentacji odzwierciedlającej sytuację finansową i rodzinną. Doręczenie korespondencji nastąpiło w trybie art. 44 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z powołanym przepisem zawiadomienie o złożeniu pisma na poczcie umieszcza się w skrzynce pocztowej. W przypadku dwukrotnego awizowania doręczenie ma skutek prawny i uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia terminu odbioru korespondencji.

Dnia 28 grudnia 2018 r. Zakład wydał decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Pismem z 8 kwietnia 2019 r. Zakład poinformował skarżącą, że postępowanie wyjaśniające w sprawie zostało zakończone i przysługuje prawo wglądu do akt i wypowiedzenia się co do zebranych dokumentów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w terminie 7 dni od otrzymania zawiadomienia. Z powyższego prawa skarżąca nie skorzystała.

Decyzja w sprawie została podjęta po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w oparciu o dostarczone przez skarżącą jak i zgromadzone z urzędu następujące dokumenty:

- wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich z 22 lutego 2016 r.,

- pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego z 3 stycznia 2019 r.,

- pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego z 18 stycznia 2019 r.

Zakład podjął niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy. Przeprowadzono wnikliwą analizę wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS informacji. Wykorzystano dane zaewidencjonowane w rejestrach centralnych:

- Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej,

- Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców,

- Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że prowadziła skarżąca działalność gospodarczą w okresie od 1 marca 2002 r. do 30 listopada 2015 r. (z przerwami od 1 grudnia 2011 r. do 4 listopada 2013 r. oraz od 22 listopada 2013 r. do 18 listopada 2015 r.).

W okresie prowadzenia działalności nie wywiązywała się z obowiązku opłacania składek. W ten sposób została dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności. Ponadto do uregulowania pozostają koszty egzekucyjne, które nie zostały ujęte w finalnym rozstrzygnięciu.

W oparciu o uregulowania zawarte w art. 24 ustawy o s.u.s. Zakład ustalił, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone.

Zgodnie z zapisami ustawy w brzmieniu obowiązującym w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna.

W związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostały wprowadzone zmiany dotyczące m.in. skrócenia okresu przedawniania należności z tytułu składek do 5 lat.

Występują jednak pewne zdarzenia, które powodują, iż bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu, co oznacza, że 5 letni okres jest wydłużany. Oznacza to, że pewnego czasu nie wlicza się do okresu przedawnienia, przy czym po zakończeniu okresu zawieszenia, przedawnienie biegnie dalej, z uwzględnieniem okresu pomiędzy rozpoczęciem biegu, a powstaniem przyczyny zawieszenia. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5b w/w ustawy bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Na koncie skarżącej były podejmowane działania przedegzekucyjne. Za okres od kwietnia 2009 r. do czerwca 2010 r. wystawiono upomnienia, które były kierowane na prawidłowy adres zamieszkania: ul. P.; G. Część korespondencji odbierała skarżąca osobiście, część była awizowana. Z uwagi na brak realizacji skierowano dalsze tytuły wykonawcze do Naczelnika Urzędu Skarbowego w G., które są dochodzone od 2009 r.. Należności zabezpieczone hipoteką również nie uległy przedawnieni bowiem są objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało zakończone. Zatem zarzut dotyczący przedawnienia należności jest bezzasadny.

Analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wykazała natomiast, że nie dostarczyła skarżąca żadnych dokumentów obrazujących sytuację materialną i rodzinną. Wobec braku informacji nie ma możliwości rzetelnego dokonania kompleksowej analizy finansowej.

Zgodnie z Kompleksowym Systemem Informatycznym ZUS od 11 października 2017 r. jest skarżąca zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku. Z bazy Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców wynika, że nie figuruje jako właścicielka ruchomości.

Z przeprowadzonego postępowania Zakładu wynika, że w Centralnej Ewidencji Ksiąg Wieczystych figuruje jako właścicielka nieruchomości:

- lokalu mieszkalnego o pow. 122,71 m2 w S. przy ul. A, zabezpieczony hipoteką przez innego wierzyciela,

- lokalu mieszkalnego o pow. 84,00 m2 w G., przy ul. P., zabezpieczony hipoteką przez Zakład oraz innego wierzyciela,

- lokalu mieszkalnego o pow. 36,30 m2 w G., przy ul. P., zabezpieczony hipoteką przez Zakład oraz innego wierzyciela.

Odnosząc się do art. 28 ust 3 powołanej ustawy uznać należy, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej istnienia zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę co wyłącza możliwość uwzględnienia przez Zakład sytuacji innych niż wymienione w powołanym artykule. W stosunku do skarżącej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art 78 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b ustawy o s.u.s., nie zachodzą.

Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy o s.u.s.. Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy o s.u.s. również nie ma zastosowania.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Zaległości figurujące na koncie skarżącej zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS w G. do rachunku bankowego w A SA. Nastąpił zbieg egzekucji administracyjno-sądowej Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z Komornikami Sądowymi i Prezydentem Miasta G.. Postępowanie egzekucyjne jest nadal prowadzone.

Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Nie można stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 ustawy u.s.u.s., zaistniały w tym przypadku.

Zatem w ocenie organu, przedstawione powyżej fakty dowodzą, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 ustawy u.s.u.s., stąd umorzenie należności na ich podstawie jest niemożliwe.

Z kolei umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia, ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zostało określone w art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r.. Przepisy te, zobowiązują zainteresowaną do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny. Do sytuacji takich § 3 ust. 1 rozporządzenia w szczególności zalicza przypadki:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przed przystąpieniem do analizy powyższych przesłanek należy podkreślić, że nie przedłożyła skarżąca w toku postępowania żadnej dokumentacji obrazującej sytuację finansową, materialną i zdrowotną, a ciężar wykazania istotnych okoliczności pozwalających na ocenę zaistnienia którejś z przesłanek z § 3 rozporządzenia spoczywa na osobie, która ubiega się o umorzenie należności z tytułu składek.

W związku z tym, że nie zostały dostarczone pełne dokumenty obrazujące sytuację materialną nie jest możliwe dokonanie rzetelnej oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Nie udowodniła skarżąca, że nie ma żadnej możliwości uregulowania należności z tytułu składek. Zakład prowadząc postępowanie o umorzenie składek obowiązany jest porównać stwierdzoną sytuację majątkową wnioskodawcy do zaległej

należności i wskazać dochody (rzeczywiste czy potencjalne), które w ocenie organu, byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Konieczne jest dokonanie zestawienia wysokości dochodu uzyskiwanego przez skarżącą z niezbędnymi kosztami utrzymania skarżącej i najbliższych w celu określenia, czy jest w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania.

Zauważyć należy, że skarżąca jest w wieku aktywności zawodowej (45 lat). Zgodnie z Kompleksowym Systemem Informatycznym ZUS od 11 października 2017 r. jest P3HT zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku. Fakt ten informuje o gotowości podjęcia zatrudnienia.

Nie ma potwierdzenia, że z uwagi na stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny nie może osiągać dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia.

Oceniając zasadność umorzenia należności w kontekście art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 rozporządzenia należy stwierdzić, że skoro nie dostarczyła skarżąca dokumentów potwierdzających trudną sytuację finansową, nie zostało udowodnione, że wystąpiły w sprawie przesłanki umorzenia należności wskazane w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

Nie przedstawiła skarżąca również dokumentów stwierdzających, że zadłużenie wobec ZUS powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć ani klęski żywiołowej. Zadłużenie natomiast było wynikiem nie opłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

W związku z powyższym przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w stosunku do sprawy zastosowania.

Zaznaczyć należy również, że ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie, która złoży wniosek o umorzenie należności. Dłużnik musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż należy to do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy. Spłata należności składkowych nie oznacza, że musi to być wyłącznie jednorazowa zapłata całej należności. Pomiędzy dłużnikiem a wierzycielem może być uzgodniona forma i zasady spłaty zaległości, np. w postaci przewidzianych prawem ulg, na dogodnych warunkach. Od składek, które rozłożono na raty, Zakład zobowiązany jest naliczyć do każdej raty opłatę prolongacyjną, w wysokości 50% stawki odsetek za zwłokę obowiązującej w dniu podpisania umowy. Zawarcie umowy w sprawie ratalnej spłaty należności stwarza następujące korzyści:

- umożliwia uregulowanie należności w dłuższym okresie czasu,

- nienaliczanie odsetek za zwłokę od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi,

- ograniczenie negatywnych konsekwencji wynikających z przymusowego ich dochodzenia w trybie egzekucji (w okresie obowiązywania umowy ratalnej Zakład nie wszczyna postępowań egzekucyjnych, a wszczęte egzekucje ulegają zawieszeniu z mocy prawa).

Podkreślenia wymaga fakt, iż umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania należności z tytułu składek.

W oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy Zakład nie może jednoznacznie określić, że zachodzą okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności z tytułu składek.

Natomiast skarga na zajęcie egzekucyjne wraz z wnioskiem o umorzenie postępowania zostały przekazane do Naczelnika Urzędu Skarbowego w G., która została zakończona postanowieniem o odmowie umorzenia postępowania z 4 lutego 2019 r..

Skargę do WSA na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosła osobiście D.C., zaskarżając ją w całości, wniosła o jej uchylenie.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że przedmiotowa decyzja jest lakoniczna i uniemożliwia sformułowanie skargi w pełnym zakresie. W przedmiotowej sprawie nie doszło do rozpoznania zarzutów zgłoszonych przez podatnika w piśmie z dnia 28 listopada 2018 r., dotyczących braku istnienia zobowiązania, przedawnienia roszczeń, dalszych zarzutów, wniosku o umorzenie.

W szczególności organ nie wskazał daty doręczenia podatnikowi decyzji, upomnień będących źródłem egzekwowanego roszczenia, a także tytułów egzekucyjnych, a podatnik zaprzecza ażeby powyższe były doręczone. Nadto, nie wykazał daty wszczęcia postępowania egzekucyjnego, nie rozpoznał zarzutu przedawnienia, nie wykazał daty przerwania biegu przedawnienia, nie wykazał zdarzeń powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, nie rozpoznał zarzutów zawartych w treści wniosku o umorzenie postępowania.

Nadto, podatnik zaprzecza, ażeby nie odebrał listów poleconych kierowanych do podatnika i zaprzecza, ażeby organ informował podatnika o prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania.

Pismem z dnia 30 stycznia 2019 r. organ poinformował podatnika, iż jego wniosek nie został rozpatrzony w ustawowym terminie z uwagi na konieczność zebrania dodatkowego materiału dowodowego i jego opracowania. Wyznaczył termin na załatwienie sprawy do 4 marca 2019 r..

Jednakże do dnia 4 marca 2019 r. nie rozpoznał sprawy, kolejno przedłużał termin załatwienia aż do 10 maja 2019 r., a decyzję wydał 14 maja 2019 r..

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: 2018 r. poz. 2107) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych aktów z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 zpóźn. zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.

W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 p.p.s.a..

Kierując się powyższym kryterium Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie ZUS pismo D.C. z dnia 4 grudnia 2018 r. uznał za wniosek o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek i dokonał jego oceny na podstawie wskazanych przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300) oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365).

W tym miejscu należy podkreślić, że skarżąca podstawy do umorzenia dopatruje się w przedawnieniu zaległych składek, oraz że nie jest możliwe umarzanie należności, które nie istnieją np. na skutek przedawnienia.

W rozpoznawanej sprawie spór dotyczy zatem kwestii wygaśnięcia obowiązku w zapłacie składek za okres od kwietnia 2009 r. do czerwca 2010 r. na skutek upływu terminu przedawnienia.

Odnosząc się do powyższego zagadnienia należy wskazać, że w odniesieniu do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne kwestie przedawnienia reguluje ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Okres przedawnienia uległ zmianie z dniem od 1 stycznia 2012 r.. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 ust. 1 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r.. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r., (z zastosowaniem 10-Ietniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u,s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r., III AUa 1656/12).

Z kolei przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne reguluje ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 1938 z późn. zm.). Zgodnie z art. 93 ust. 2 tej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Zatem najpierw termin ich przedawnienia wynosił 10 lat, a następnie okres ten skrócono do 5 lat.

W świetle powyższych regulacji wybór odpowiednio terminu przedawnienia 5-letniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r.) lub 10-letniego (liczonego od dnia wymagali składki), zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej.

Podkreślenia wymaga również, że zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2004 r.) bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Mając na uwadze powyższe oraz treść uzasadnienia wniosku skarżącej o umorzenie należności za okres kwiecień 2009 r. do czerwca 2010 r. oraz zakaz umarzania nieistniejących zaległości, rzeczą ZUS było wykazanie czy zaległości te przedawniły się, czy też nie przedawniły i dlaczego tj. na skutek jakich czynności i z jaką datą dokonanych został ewentualnie zamieszczony bieg terminu zawieszenia.

Zdaniem Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera jedynie ogólnikowe stwierdzenia, że zobowiązania skarżącej nie uległy przedawnieniu bez wskazania konkretnych dat i ewentualnych czynności zawieszających bieg terminu przedawnienia. Przy czym odpowiedź na skargę jako pismo procesowe z postępowania sądowo administracyjnego nie może konwalidować braków postępowania administracyjnego. Niezbędne elementy uzasadnienia decyzji określa przepis art. 107 § 3 k.p.a. nakazując w uzasadnieniu faktycznym w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie prawne powinno zaś zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie decyzji przedstawiać powinno przebieg procesu decyzyjnego stosowania przepisów prawa administracyjnego materialnego jak i procesowego prezentując rozumowanie, które było udziałem organu administracji na etapie ustalania podstaw prawnych właściwych dla sprawy, czynności i rozumowanie organu administracji na etapie ustalania okoliczności faktycznych sprawy oraz przesłanki, które według organu zadecydowały o rozstrzygnięciu zawartym w decyzji.

Standardów tych nie spełnia zaskarżona decyzja, a wskazane naruszenia przepisów postępowania tj. art. 107 § 3 k.p.a.. Sąd uznał za mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie tej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a..

W ponownym postępowaniu organ odwoławczy prawidłowo sporządzi uzasadnienie swojego rozstrzygnięcia mając na uwadze wskazania Sądu zawarte powyżej. Dopiero tak sporządzone uzasadnienie decyzji będzie nadawało się do jej kontroli przez Sąd.

DSz