Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 749/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-12-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 3 ust. 1-3
journal: Dz.U. 1990 nr 54 poz 310
law: Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy.

SENTENCJA

Dnia 29 grudnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędzia WSA Marzenna Kosewska Asesor sądowy WSA Jacek Rejman po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 grudnia 2022 roku sprawy ze skargi M. Ś. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 4 lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia potwierdzającego pracę w gospodarstwie rolnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 24 lipca 2020 r. M. Ś. wystąpiła do pracodawcy - Wójta Gminy K. - o zaliczenie okresu pracy od 22 marca 2010 r. do 31 sierpnia 2018 r. w charakterze domownika w gospodarstwie rolnym jej rodziców R. i L. Ś. do pracowniczego stażu pracy.

Pismem z 21 kwietnia 2021 r. Wójt Gminy K. odmówił zadośćuczynienia żądaniu strony.

Wnioskiem z 4 maja 2021 r. strona wystąpiła o wydanie zaświadczenia stwierdzającego jej pracę w gospodarstwie rolnym jej rodziców w charakterze domownika od 22 marca 2010 r. do 31 sierpnia 2018 r., w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.

Postanowieniem z 2 sierpnia 2021 r. Wójt Gminy K. odmówił wydania zaświadczenia stwierdzającego pracę strony w gospodarstwie rolnym jej rodziców w charakterze domownika od 22 marca 2010 r. do 31 sierpnia 2018 r.

Strona wniosła zażalenie na powyższe postanowienie.

Postanowieniem z 12 października 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło postanowienie organu pierwszej instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Postanowieniem z 21 grudnia 2021 r. Wójt Gminy K. odmówił wydania zaświadczenia stwierdzającego pracę strony w gospodarstwie rolnym jej rodziców w charakterze domownika od 22 marca 2010 r. do 31 sierpnia 2018 r.

Strona wniosła zażalenie na powyższe postanowienie.

Postanowieniem z 18 lutego 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło postanowienie organu pierwszej instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Postanowieniem z 27 kwietnia 2022 r. Wójt Gminy K., po rozpatrzeniu wniosku strony z 4 maja 2021 r., odmówił wydania zaświadczenia stwierdzającego pracę strony w gospodarstwie rolnym jej rodziców w charakterze domownika od 22 marca 2010 r. do 31 sierpnia 2018 r.

Jako podstawę prawną powyższego postanowienia powołano art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U z 1990 r. nr 54, poz. 310), dalej: "ustawa" i art. 219 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735), dalej: "K.p.a.".

W uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazano, co następuje.

Ilekroć przepisy prawa przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy).

Od 1 stycznia 1991 r. obowiązująca mocą ustawy definicja domownika określa go jako osobę bliską rolnikowi, która: ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

O stałej pracy w gospodarstwie rolnym można mówić jedynie przy pewnej systematyczności i co najmniej gotowości do wykonywania pracy, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo, a nie wyłącznie wówczas, gdy pomoc taką deklaruje domownik. Zaangażowanie domownika musi zatem cechować się dyspozycyjnością, co potwierdza wymóg zamieszkania domownika na terenie gospodarstwa lub w bliskim sąsiedztwie, czyli w takiej odległości, która umożliwia jak najszybsze dotarcie na teren gospodarstwa, jeżeli zajdzie taka potrzeba i świadczenia na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej pracy w wymiarze czasu niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego. Pracą stałą domownika w gospodarstwie rolnym będzie zatem praca wykonywana w wymiarze czasu stosownym do prawidłowego jego funkcjonowania, zgodnie z jego strukturą, przy uwzględnieniu jego obszaru i liczby pracujących w nim osób. Ocena charakteru pracy takiej osoby musi być zatem dokonywana każdorazowo na tle okoliczności faktycznych konkretnej sprawy.

Nie chodzi zatem o stwierdzenie każdej pracy w gospodarstwie rolnym, a tylko pracy w charakterze domownika, czyli pracy o wspomnianych wyżej cechach przy uwzględnieniu opisanych wyżej okoliczności.

Przepis art. 3 ust. 1 ustawy stanowi, że na wniosek zainteresowanej osoby, właściwy urząd gminy jest zobowiązany stwierdzić okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia u pracodawcy.

Zgodnie z art. 3 ust. 2 i 3 ustawy okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym wnioskodawca zobowiązany jest potwierdzić zaświadczeniem urzędu gminy albo zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących na terenie, na którym jest położone gospodarstwo rolne.

Z art. 218 § 2 K.p.a. wynika, że przed wydaniem zaświadczenia organ może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające. Postępowanie to spełnia tylko pomocniczą rolę w ustaleniu treści zaświadczenia, bo główną rolę art. 218 K.p.a. przypisuje danym wynikającym z ewidencji, rejestru, wykazu, zbioru dokumentów lub zbioru danych utrwalanych innymi technikami, a będących w posiadaniu organu. Celem postępowania wyjaśniającego jest zbadanie okoliczności wynikających już z istniejących ewidencji, rejestrów i innych danych, jak też wyjaśnienie, czy dane te odnoszą się do osoby wnioskodawcy, faktów, stanu prawnego, którego poświadczenia domaga się zainteresowany. Postępowanie to ma na celu usunięcie wątpliwości co do znanych, istniejących już faktów czy stanu prawnego. Nie jest dopuszczalne dokonywanie, w trybie dotyczącym wydawania zaświadczeń, jakichkolwiek ustaleń faktycznych i ocen prawnych nie wynikających z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu.

Organ prowadził postępowanie wyjaśniające, którego celem było przeanalizowanie materiału dowodowego i ustalenie faktów w zakresie:

1. ustaleń dotyczących posiadania w zasobach własnych urzędu rejestrów, ewidencji czy innej dokumentacji, mogących zawierać dane, których poświadczenia domaga się strona;

2. ustalenie innych dysponentów potrzebnej dokumentacji;

3. określenia, czy dane z rejestrów dotyczą osoby wnioskodawcy;

4. ustalenia, czy zgromadzony materiał uprawnia do wydania bądź odmowy wydania zaświadczenia,

pod kątem okoliczności potwierdzających wykonywanie pracy strony w gospodarstwie rolnym jej rodziców w charakterze domownika zgodnie z ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin we wskazanym okresie.

W toku postępowania zweryfikowano wymienione niżej zasoby własne i ustalono:

a) księgi podatkowe, ewidencje podatników podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości, rejestr wymiarowy podatku, zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach lokalnych, potwierdzające istnienie podatników podatku rolnego w osobach rodziców wnioskującej i ich zobowiązanie do opłat z tego gospodarstwa za powoływany okres;

b) ewidencję ludności, która potwierdziła przebywanie zainteresowanej w latach 2010-2018 w gospodarstwie rolnym jej rodziców;

c) rejestry i ewidencje gruntów i wgląd do ksiąg wieczystych, co potwierdziło istnienie i własność gospodarstwa rolnego we wskazanym okresie dla rodziców wnioskodawczyni;

d) dokumentację ubezpieczeniową, potwierdzającą objęcie strony ubezpieczeniem zdrowotnym przez cały badany okres;

e) akta osobowe z dokumentami uzupełniającymi wniosek, potwierdzającymi zdobywanie wykształcenia przez stronę w badanym okresie i jego formę - w trybie stacjonarnym i w miejscowościach oddalonych o ok. 22 km i 35 km od miejsca zamieszkania z codziennym do nich dojazdem;

f) archiwum zakładowe, w którym nie znaleziono żadnych danych archiwalnych odnoszących się do zainteresowanej.

Powyższe stanowi całość zasobów znajdujących się w posiadaniu urzędu. Spośród przeanalizowanych dokumentów niektóre tylko odnoszą się bezpośrednio do wnioskującej (pkt b, d oraz e), ale nie potwierdzają jej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców we wskazanym okresie w charakterze domownika.

Innych dokumentów i danych w swoich zasobach, które dotyczyłyby okoliczności pracy wnioskującej w gospodarstwie rolnym rodziców organ nie posiada. W szczególności organ nie dysponuje rejestrem osób pracujących w gospodarstwach rolnych czy ewidencją wypadków przy pracy w rolnictwie w badanym okresie. Powyższe źródła informacji nie uprawniały organu do wydania zaświadczenia o oczekiwanej treści.

Powyższe dane z zasobów własnych potwierdziły wyłącznie przebywanie strony w gospodarstwie rolnym jej rodziców w całym badanym okresie i zdobywanie wykształcenia przez zainteresowaną w trybie stacjonarnym i w miejscowościach odległych o ok. 22-35 km.

Organ posiłkowo zbadał załączone do wniosku zeznania świadków D. D. i M. J. złożone 23 lipca 2020 r. na druku ZUS Rp-8, jednak są one zbyt ogólne, niejasne, jednobrzmiące, co uniemożliwiało ich prawidłową ocenę dowodową. Organ zatem 9 marca 2021 r. dodatkowo przesłuchał tych świadków, a zeznanie polegało na swobodnej i sprowadzało się do odpowiedzi na pytanie, co świadek pamięta z lat 2010-2018 w zakresie pracy wykonywanej przez stronę w gospodarstwie rolnym jej rodziców. Świadkowie spisali oświadczenia, a przesłuchani uzupełniająco 3 grudnia 2021 r. podtrzymali swoje poprzednie zeznania.

Celem dowodzenia było ustalenie, czy strona dojeżdżając codziennie do szkoły i uczelni mogła po zakończeniu nauki wykonywać pracę w gospodarstwie rodziców w charakterze domownika, czy w ogóle było zapotrzebowanie na tę pracę, a jeśli tak, to w jakim zakresie ją świadczyła, czy była to praca stała czy raczej doraźna pomoc i czy mogła ona wywierać istotny wpływ na prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego rodziców strony.

Dla oceny, czy praca w gospodarstwie rolnym miała charakter stały nie wystarczy jedynie ustalenie, że osoba bliska rolnikowi wykonywała czy mogła wykonywać jakiekolwiek zabiegi agrotechniczne związane z produkcją rolną, realizując w ten sposób dyspozycje rolnika prowadzącego dane gospodarstwo rolne. W rachubę nie może wchodzić każda pomoc i w każdym rozmiarze. Istotny wpływ na możliwość zakwalifikowania pomocy jako stałej pracy i na obowiązek zaliczenia okresu wykonywania takich czynności do stażu pracy ma również zakres pomocy świadczonej przez domowników. Nie ma żadnych racjonalnych przesłanek do aż tak liberalnego traktowania osób bliskich rolnika, aby nawet drobne prace domownika wykonywane przez niego w gospodarstwie rolnym, w czasie wolnym od nauki czy innych zajęć zawodowych, należałoby bezwzględnie uznawać za stałą pracę w omawianym znaczeniu. Stanowiłoby to nadmierne uprzywilejowanie osób świadczących jakąkolwiek pomoc w gospodarstwie rolnym w stosunku do pracowników. W warunkach wiejskich dzieci rolnika na ogół pomagają swojej rodzinie w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Nie oznacza to jednak, że każde z nich może w przyszłości skorzystać z omawianego przywileju. Gdyby taki był zamysł ustawodawcy, określone profity pracownicze połączyłby nie ze stałą pracą w gospodarstwie, lecz z zamieszkiwaniem z rolnikiem na terenie jego gospodarstwa rolnego. Zakres świadczonej pomocy nie może być zatem obojętny dla oceny, czy pomoc ta może być rzeczywiście uznana za stałą pracę w gospodarstwie rolnym. Drobne czynności, nawet systematycznie wykonywane w ramach rodzinnego podziału obowiązków oraz inne, ale świadczone okazjonalnie, nie stanowią stałej pracy w gospodarstwie rolnym. O stałej pracy można mówić tylko wtedy, gdy pomoc na rzecz rolnika była świadczona w rozmiarach rzeczywiście istotnych dla funkcjonowania gospodarstwa.

Przy ustaleniu stażu pracowniczego nie uwzględnia się zatem każdej pomocy w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Zaliczeniu podlega tylko praca stała o istotnym znaczeniu dla prowadzonej działalności rolniczej, świadczona w czasie gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo, a nie wyłącznie wówczas, gdy pomoc taką zadeklaruje domownik.

Powyższe wymagało dokonania dodatkowych ustaleń w zakresie ile faktycznie czasu uczeń musiał przeznaczyć na dojazd do/ze szkoły, liczby osób współpracujących w gospodarstwie, charakteru tego gospodarstwa i jego wielkości, stopnia jego zmechanizowania. Te okoliczności dopiero pozwolą zakwalifikować daną pracę jako pracę świadczoną w charakterze domownika i odróżnić ją od pracy świadczonej jako doraźnej pomocy świadczonej przez dzieci na rzecz swoich rodziców.

Nie znaleziono dokumentów potwierdzających pracę strony w gospodarstwie rolnym rodziców, zaś samo zamieszkiwanie nie stanowi wystarczającej podstawy do wydania żądanego zaświadczenia.

W tej sytuacji organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające, którego celem było usunięcie wątpliwości co do znanych lub istniejących już faktów lub stanu prawnego. Pomocniczym dowodem był dowód z zeznań zawnioskowanych świadków, który jednak nie potwierdził wykonywania stałej pracy strony. Zeznania świadków są niewiarygodne i wzajemnie niespójne oraz rozbieżne wobec twierdzeń samej strony zawartych we wniosku i jego uzupełnieniach:

- w zakresie liczby osób pracujących w gospodarstwie: według świadków to 5-6 osób, a według strony 2 osoby;

- w zakresie charakteru samego gospodarstwa: według strony były to uprawy i hodowla zwierząt, zaś według świadków - głównie uprawy, a tylko częściowo hodowla krów i tylko do 2013 r. (świadek D. D. i świadek M. J. - praca przy wypasaniu krów), natomiast utrzymywania pozostałych zwierząt świadkowie nie potwierdzili;

- w zakresie wykonywanych prac przez stronę w gospodarstwie rodziców: według strony (pismo uzupełniające z 9 marca 2021 r.) stałe zajęcie to codzienne oprzątanie zwierząt ("czynnościami, które wykonywałam w sposób ciągły i codzienny były te z zakresu hodowli zwierząt, w tym bydła, królików oraz drobiu" oraz sezonowe prace przy uprawach), zaś według świadków główne zajęcie strony to prace w polu (sezonowe: żniwa, wykopki itp. oraz prace przy wypasie krów do roku 2013 - oboje świadkowie);

- strona we wniosku podała, że jej praca była stała, w pełnym wymiarze w charakterze domownika i polegała na codziennej opiece nad zwierzętami (króliki, drób, trzoda chlewna, krowy), dodatkowo praca przy obsłudze i naprawie maszyn i urządzeń rolniczych, prace porządkowe i drobne remontowe na terenie gospodarstwa, ale tych faktów nie potwierdzili świadkowie (tylko częściowo prace przy wypasaniu krów).

Organ porównał zeznania świadków z 9 marca 2021 r. z tymi zawartymi na drukach ZUS Rp-8 i ocenił, że jeden świadek zmienił zeznania, gdyż we wniosku oświadczył, że widział, jak strona pracowała w pełnym wymiarze i że była to praca stała, a potem podczas zeznań 9 marca 2021 r. podał, że tyko widywał popołudniami z uwagi na własną pracę zawodową wykonywaną w godz. 7-15 (M. J.) w całym badanym okresie, co wyklucza pracę strony w pełnym wymiarze (jak wcześniej podawał na druku ZUS Rp-8).

Złożone na drukach ZUS Rp-8 zeznania obu świadków były jednobrzmiące, ogólne, ocenne, stwierdzające stałą pracę strony, wykonywaną w pełnym wymiarze, co sugerowało wcześniejsze, wspólne uzgodnienie ich treści i obniżało moc dowodową oraz wiarygodność świadków.

Ta zmienność zeznań, wzajemna ich rozbieżność i niespójność z twierdzeniami wnioskującej spowodowały, że uznano je za częściowo niewiarygodne w odniesieniu do stwierdzenia zakresu pracy strony, co w kontekście pomocniczej roli tego dowodu nie mogło stanowić podstawy pozytywnych ustaleń faktycznych. W tej części zeznania świadków w tym zakresie oceniono jako niejasne, niewiarygodne co do stwierdzonych w nich faktów, a tym samym niewystarczające do udowodnienia okoliczności osobistej pracy strony w sposób bezsporny.

W pozostałym zakresie zeznania świadków uznano za spójne i jednoznaczne w stopniu umożliwiającym ustalenie innych okoliczności sprawy, tj.

- zeznania świadków potwierdziły jednoznacznie okoliczność pracy co najmniej 5 osób w gospodarstwie rolnym w badanym okresie;

- zeznania D. D. stwierdzały wzajemną pomoc sąsiedzką świadczoną według potrzeb nie tylko w zakresie wykonywanej pracy, ale i wypożyczanego sprzętu rolniczego usprawniającego wykonywanie pracy: "wszyscy członkowie rodziny pracowali, jak było potrzeba. Jestem sąsiadką więc często pracowali u mnie, a ja u nich";

- strona i świadkowie potwierdzili dobry stopień zmechanizowania i wyposażenia gospodarstwa rolnego.

W zakresie gospodarstwa rolnego przyjęto, że jest to średnie gospodarstwo rolne (9,13 ha) o przeważającym charakterze uprawnym, dobrze zmechanizowane i wyposażone w maszyny rolnicze usprawniające prace na roli, w którym współpracowało co najmniej 5 osób (lub więcej w ramach pomocy sąsiedzkiej - zeznania świadków). Żaden ze świadków nie potwierdził zakresu stałej pracy strony przy hodowli zwierząt w gospodarstwie rolnym rodziców.

Strona w toku postępowania twierdziła, że wykonywała pracę w gospodarstwie rolnym swych rodziców jako domownik, przy czym okres, o który chodzi w sprawie obejmuje czas, gdy strona miała 16-24 lata i była najmłodszym członkiem w gospodarstwie rolnym.

Żaden ze świadków nie potwierdził wprost, że zainteresowana pracowała stale, co najmniej 4 godziny dziennie w gospodarstwie rolnym rodziców, a ponadto zasady doświadczenia życiowego wykluczają, aby w gospodarstwie rolnym o średnim areale, jak gospodarstwo rolne rodziców strony, prowadzone przez niepracującego zawodowo ojca, mimo choroby matki, zatrudnienia starszego brata (poza rolnictwem) i zamieszkiwania w nim obojga dziadków, strona - jako najmłodsza - pracowała stale w tym gospodarstwie co najmniej w połowie pełnego wymiaru czasu pracy (4 godziny dziennie). Można przyjąć, że było tak wyłącznie w okresach wzmożonych prac polowych, czyli w czasie żniw, zbioru okopowych itp. Od jesieni do wiosny co najmniej pięciu osobom pozostawał jedynie obrządek inwentarza (krowy).

Z dokumentów wynika dobrowolne, ponad obowiązujący program studiów zaangażowanie w zdobywanie wykształcenia i zawodu "nierolniczego" przez dodatkową działalność w kole studenckim "K. " czy udział w konferencji międzynarodowej. Ponadto, odbywanie praktyk studenckich zawartych w programach kształcenia studenckiego w okresach wakacji w lipcu 2014 r. i w lipcu 2015 r. (w urzędzie skarbowym) oraz trzy miesiące w 2017 r. (w P. B. S. A. - lipiec, sierpień i wrzesień, czyli w okresie intensywnych prac sezonowych) również realnie ograniczało czas możliwy dla udzielenia pomocy rodzicom w ich gospodarstwie w badanym okresie i pozostawania do ich dyspozycji.

Przyjęto czas dojazdu do szkoły w T. (tam i z powrotem - 2 x 15-20 min.), 30-40 min. przejazd oraz oczekiwanie i dojście na przystanek 15-20 min. (+ 1 godz. do zajęć lekcyjnych) oraz w K.: przejazd 40 min. x 2 (tam i z powrotem), 20 min. oczekiwania i dojście do przystanku ok. 1,5 godz. do zajęć akademickich), w ostatnim okresie samochód prywatny (bez czasu oczekiwania na przystankach).

Przyjęto korzystanie z zajęć szkolnych i akademickich (w zakresie szkoły średniej i wyższej dwustopniowej) średnio 7/8 godz. dziennie, a ponadto przygotowanie się do zajęć następnego dnia 2 godz. (lektury, w tym przygotowanie się do egzaminów maturalnych, pisanie i obrona pracy licencjackiej i magisterskiej), zaangażowanie w dobrowolne zajęcia dodatkowe, prowadzone na uczelni poza programem obowiązkowym studiów (koło studenckie, konferencja międzynarodowa).

Jak wskazuje doświadczenie życiowe i logika powyższe zaangażowania wiązały się z dużym własnym zaangażowaniem czasowym i poświęceniem im stosownej uwagi. To zaś skutkuje uznaniem, że skoro edukacja i czynności z nią związane zajmowały stronie przeważającą część dnia (ok. 11-12 godzin), na inne aktywności (w tym na prace w gospodarstwie rolnym, higienę, posiłki, odpoczynek nocny) pozostawało niewiele czasu, co sugeruje że i wkład (tj. zakres prac w gospodarstwie rolnym) nie mógł być znaczący (istotny) dla jego prowadzenia. W badanym okresie priorytetem dla strony była nauka i sukcesywne zdobywanie zawodu spoza rolnictwa, a pomoc rodzicom w gospodarstwie rolnym stanowiła aspekt drugorzędny, na który przeznaczono potencjalnie 2-3 godziny dziennie. Trudno zatem przyjąć, aby w tych okolicznościach istniało zapotrzebowanie na pracę strony (jako najmłodszej w gospodarstwie) i by mogła ona wywierać istotny wpływ na jego funkcjonowanie.

W rozpoznawanej sprawie organ przyjął, że gospodarstwo rolne rodziców było średniej wielkości, zamieszkiwało w nim 6 dorosłych osób i strona, która była uczniem szkoły średniej, a potem studentem zdobywającym wykształcenie w trybie dziennym, stacjonarnie poza miejscem zamieszkania.

Zamieszkiwanie strony z niepracującymi zawodowo rodzicami - prowadzącym gospodarstwo rolne ojcem oraz matką, która mimo choroby mogła wykonywać lekkie prace w domu i w gospodarstwie, z bratem (starszym o 6 lat) i jego żoną (od 2012 r.), dziadkami (pomagającymi w drobnych pracach w gospodarstwie rolnym - według twierdzeń zażalenia), przy uwzględnieniu pomocy sąsiedzkiej i dobrym stopniu zmechanizowania średniego gospodarstwa rolnego prowadził do wniosku, że wkład pracy strony w jego funkcjonowanie był niewielki.

W tej sytuacji przyjęto, że gospodarstwo rolne rodziców strony do prawidłowego funkcjonowania nie wymagało jej stałej pracy w wymiarze co najmniej połowy wymiaru czasu pracy, co wyklucza przyjęcie gotowości strony do jej wykonywania od jesieni do wiosny. Taką pracę mogła ona jedynie wykonywać doraźnie w czasie wzmożonych prac polowych - w czasie żniw, zbioru okopowych itp. Nie pozwala to na przyjęcie, aby od 22 marca 2010 r. do 31 sierpnia 2018 r. była to praca wykonywana stale, co najmniej w wymiarze 4 godzin dziennie i zgodnie z ustawą ubezpieczeniową - w charakterze domownika.

Samo wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym w okresie wzmożonych prac polowych (doraźnie) nie ma cech stałości i nie może wpływać na uznanie, że zainteresowana w spornym okresie była gotowa do wykonywania pracy w ilości co najmniej połowy wymiaru czasu pracy. Gotowość do pracy w gospodarstwie rolnym powinna korelować z wymiarem czasu pracy niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego, a negatywną przesłanką do jej przyjęcia jest wykonywanie w gospodarstwie rolnym prac sezonowych czy doraźnie w wymiarze niższym od połowy pełnego wymiaru czasu pracy.

Po ukończeniu nauki i podjęciu w 2018 r. pracy w Urzędzie Gminy K. przez stronę, w którym nadal pracuje, gospodarstwo nadal funkcjonuje, co dowodzi tezy, że było ono i nadal jest tak zorganizowane, że mogło i może nadal funkcjonować i być prowadzone bez jej stałej pracy w tym gospodarstwie.

Pracę wykonywaną przez stronę w badanym okresie zakwalifikowano zatem jako typową doraźną pomoc, świadczoną obok innych członków rodziny, rodzicom w prowadzonym przez nich gospodarstwie rolnym.

W sytuacji gdy postępowanie wyjaśniające doprowadzi do stwierdzenia, że posiadane przez organ dane nie są wystarczające do wydania zaświadczenia, organ odmawia wydania zaświadczenia o żądanej treści, jeżeli żądanie dotyczy wydania zaświadczenia o treści określonej przez ubiegającego się o zaświadczenie.

Strona wniosła zażalenie na postanowienie organu pierwszej instancji. W zażaleniu zarzucono naruszenie art. 3 ust. 2 ustawy przez jego niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że:

1) w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Wójt Gminy K. dowolnie ocenił zeznania świadków, którzy potwierdzili pracę strony w przedmiotowym okresie w gospodarstwie rolnym jej rodziców, zarówno w formie pisemnego oświadczenia, jak i składali dodatkowo zeznania do protokołu i wyjaśnienia uzupełniające sporządzone przez organ;

2) wskazane przez organ odległości od miejsca zamieszkania do liceum, a później do uczelni nie są prawdziwe; od domu wnioskodawczyni do liceum w T. dystans wynosił 21,5 km, a do PWSZ w K. 33,5 km, a nie odpowiednio 12 km i 40 km, jak twierdził organ; ponadto, są to najbliżej położone względem jej zamieszkania szkoły tego typu;

3) duże zaangażowanie czasowe w zdobywanie wiedzy jest tylko domniemaniem organu, który nie przesłuchał strony ani najbliższych członków jej rodziny - innych domowników;

4) praktyki zawodowe, które strona odbywała w trakcie studiów były w okresach kiedy nie było zajęć na uczelni, więc nie zabierały one więcej niż 9 godzin dziennie wliczając w nie także dojazdy; praktyki stanowią nieodłączny element studiów na tej uczelni i ich odbycie było konieczne do ukończenia studiów;

5) na drukach ZUS Rp-8 świadkowie przedstawili swoją wiedzę na przedmiotowy temat; co zatem skłoniło organ, po upływie roku, by wezwać ich do składania wyjaśnień, podczas których zadawano im pytania - jak oświadczyli stronie - w sposób sugerujący, że nie mogli jej widzieć skoro np. M. J. pracuje zawodowo; ten element przesłuchań nazywa się "wolną wypowiedzią"; zeznania świadków różnią się, gdyż są prawdziwe, niewymuszone, niewyuczone; każdy z nich pamięta inne zdarzenia, widział stronę w trakcie innych prac wykonywanych w gospodarstwie;

6) nie każdy kto uczęszcza do szkoły czy studiuje nie może pracować w gospodarstwie rolnym swoich rodziców z uwagi na brak czasu; praca może być uznana niezależnie od wymiaru czasu poświęconego na nią;

7) co do liczby osób pracujących w gospodarstwie - wliczanie przez organ emerytów i rencistów jako pracowników fizycznych na pełen etat stanowi zdecydowane nadużycie; dziadkowie strony mieli w omawianym okresie 80 lat i nawet jeżeli przebywali niekiedy na polach, to należy pamiętać, że to było kiedyś ich gospodarstwo, na którym pracowali całe życie i takim osobom trudno jest - ze względów sentymentalnych - np. zasiąść w fotelu i oglądać telewizję zapominając o tym, że nadal mieszka się na terenie - kiedyś własnego - gospodarstwa rolnego; z pewnością dziadkowie strony też nieznacznie pomagali w pracy na gospodarstwie, ale nie może to odbierać innym osobom, w tym stronie, wysiłków wkładanych w prace w gospodarstwie; mama strony i jej brat w omawianych okresach posiadali orzeczenia o niepełnosprawności - byli niezdolni do pracy; we wniosku strona wskazała tylko siebie i ojca, ponieważ to oni pracowali stale, codziennie i najwięcej; pomoc innych członków rodziny nie wyklucza w żaden sposób pracy strony, a ich zaangażowanie świadczy jedynie o ilości pracy, jaka spoczywała na stronie i ojcu; w opisywanych latach w rodzinnym domu wnioskodawczym oprócz niej mieszkali:

- ojciec pracujący w gospodarstwie rolnym,

- mama będąca od 2006r. do dnia dzisiejszego na rencie chorobowej,

- brat pracujący zawodowo, który ze względy na pracę w firmie usługowej (szczególne godziny pracy) nie miał dużego udziału w pracach na gospodarstwie, ponadto prowadził wówczas własne gospodarstwo domowe, a od 2016 r. z żoną (bratową strony - pracowała w systemie 3 zmianowym, a w 2017 r. urodziła dziecko),

- dziadkowie będący na emeryturze, którzy ze względy na wiek nie pomagali w gospodarstwie rolnym (babcia strony urodzona 1930 r., a dziadek strony urodzony w 1932 r.),

- wuj posiadający orzeczenie o niepełnosprawności I stopnia;

8) strona mimo swojej aktualnej pracy zawodowej nadal po jej godzinach i w dniach wolnych pracuje w gospodarstwie rolnym należącym do jej rodziców.

W zażaleniu podkreślono, że jeżeli dotychczasowe zeznania świadków są niewystarczające, strona powoła kolejnych świadków potwierdzających zasadność jej wniosku, tym bardziej że w postępowaniu zażaleniowym organ może przeprowadzić w koniecznym zakresie postępowanie wyjaśniające na podstawie art. 218 § 2 K.p.a.

Postanowieniem z 4 lipca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazano, co następuje.

Na podstawie kwerendy zebranych w sprawie dokumentów organ pierwszej instancji zasadnie ustalił, że brak jest podstawy do uznania, że strona we wskazanym okresie pracowała w gospodarstwie rolnym swoich rodziców w charakterze domownika. W zasobach gminy brak dokumentów dotyczących tej okoliczności. Dane z zasobów potwierdzają jedynie przebywanie strony w gospodarstwie rolnym rodziców. Zebrane dane potwierdzają również zdobywanie wykształcenia przez stronę w trybie stacjonarnym w miejscowościach odległych od gospodarstwa o około 22-35 km, co wymaga również poświęcenia znacznego czasu na dojazdy. Wyliczenia przedstawione w tym zakresie przez organ pierwszej instancji są logiczne i spójne. Zaświadczenie ma bezspornie potwierdzać pracę w charakterze domownika, a nie opierać się tylko na domniemaniach. Tymczasem wielkość gospodarstwa, zaangażowanie strony w zajęcia pozalekcyjne, zamieszkiwanie w gospodarstwie starszego brata z żoną, zmechanizowanie gospodarstwa i pomoc sąsiedzka podważają możliwość stałej pracy strony w gospodarstwie jej rodziców. Przesłuchanie świadków wskazanych przez stronę również nie potwierdziło wykonywania stałej pracy przez stronę. Zeznania świadków w tym zakresie są wzajemnie sprzeczne.

W skardze na postanowienie organu odwoławczego strona zarzuciła naruszenie art. 3 ust. 2 i 3 ustawy wnosząc o jego uchylenie.

W uzasadnieniu skargi zarzucono organowi odwoławczemu:

1. pominięcie analizy zasadności zarzutów zawartych w zażaleniu, a w szczególności nie oceniono twierdzenia organu pierwszej instancji, że nie udało się zgromadzić wystarczającego materiału dowodowego do wydania stosownego zaświadczenia, podczas gdy w zażaleniu strona wskazała, że jeżeli zeznania świadków są niewystarczające, to strona powoła nowych świadków potwierdzających zasadność jej wniosku;

2. wadliwą ocenę zeznań świadków i sugerowanie im treści zeznań;

3. pominięcie przesłuchania skarżącej i jej domowników.

Ponadto powtórzono zarzuty zawarte uprzednio w zażaleniu w zakresie zakwestionowania przyjętej liczby osób pracujących w gospodarstwie i ustalenia ograniczonego czasu skarżącej na pomoc w gospodarstwie.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Ilekroć przepisy prawa przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy).

Na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, zgodnie z art. 1 ustawy, okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy (art. 3 ust. 1 ustawy).

Jeżeli właściwy urząd gminy nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie (art. 3 ust. 2 ustawy).

Skarżąca nie kwestionuje, że urząd gminy nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym. Zdaniem Sądu ta okoliczność została prawidłowo stwierdzona przez organ w ramach prowadzonego na podstawie art. 218 § 2 K.p.a. postępowania wyjaśniającego. Organ wskazał, jakie dokumenty posiada i że nie wynika z nich, aby skarżąca pracowała w gospodarstwie rolnym swoich rodziców. Prowadzenie postępowania wyjaśniającego na podstawie art. 218 § 2 K.p.a. w związku z wydawaniem zaświadczeń, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy może się opierać jedynie na danych zawartych w posiadanej przez organ dokumentacji. Organ w ramach postępowania wyjaśniającego nie może dokonywać innych czynności dowodowych poza gromadzeniem i analizą już posiadanej przez siebie dokumentacji.

Niemniej jednak w takiej sytuacji okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne (art. 3 ust. 3 ustawy). Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie, która jest zainteresowana uzyskaniem stosownego zaświadczenia. W przypadku więc, gdy zeznania świadków powołanych przez stronę nie wykażą okoliczności stałej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, organ nie ma już obowiązku poszukiwania nowych świadków czy przeprowadzania innych dowodów na tą okoliczność, tym bardziej że skarżąca przedstawiła zakres czynności, jakie wykonywała (pismo z 9 marca 2021 r.), w którym wskazała na prace sezonowe, a z codziennych i ciągłych jedynie na opiece nad zwierzętami (bydłem, królikami i drobiem).

Zasadnie organy oceniły wiarygodność dowodów z zeznań świadków D. D. i M. J. uznając, że nie wykazują one, że skarżąca pracowała w gospodarstwie rolnym jej rodziców w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Organ pierwszej instancji dokonał bardzo szczegółowej oceny tych zeznań, która w ocenie Sądu jest trafna, o czym niżej. Z kolei organ odwoławczy wprost nie przytaczał już ustaleń organu pierwszej instancji w tym zakresie, ale wyraźnie stwierdził, że się z nimi zgadza, poprzestając na stwierdzeniu, że wielkość gospodarstwa, zaangażowanie strony w zajęcia pozalekcyjne, zamieszkiwanie w gospodarstwie starszego brata z żoną, zmechanizowanie gospodarstwa i pomoc sąsiedzka podważają możliwość stałej pracy strony w gospodarstwie jej rodziców, a przesłuchanie świadków wskazanych przez stronę również nie potwierdziło wykonywania stałej pracy przez stronę z uwagi na ich sprzeczność. W ocenie Sądu choć uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest dosyć lakoniczne, naruszające art. 107 § 3 K.p.a., to jednak w kontekście bardzo obszernego uzasadnienia postanowienia organu pierwszej instancji i trafności tego rozstrzygnięcia oraz wskazania, że organ odwoławczy podziela jego tezy, nie mogło to mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. nr 50, poz. 291 ze zm.) domownik to osoba bliską rolnikowi, która:

a) ukończyła 16 lat,

b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie,

c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Sporne było zaistnienie przesłanki stałej pracy skarżącej w gospodarstwie rolnym jej rodziców we wskazanym okresie. Zdaniem Sądu prawidłowe jest uznanie, że zeznania świadków nie wykazują tej okoliczności.

Skarżąca przedstawiła na drukach ZUS Rp-8 oświadczenia D. D. i M. J. z 23 lipca 2020 r. na okoliczność pracy skarżącej w gospodarstwie rolnym jej rodziców w okresie od 22 marca 2010 r. do 31 sierpnia 2018 r. Obie te osoby podały, że skarżąca wykonywała wszystkie prace związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego przy produkcji roślinnej i zwierzęcej, praca była stała wykonywana codziennie (pkt 1) i w pełnym wymiarze (pkt 2).

W dniu 9 marca 2021 r. powyższe osoby złożyły dodatkowe oświadczenia.

D. D. w oświadczeniu z 9 marca 2021 r. wskazała, że widziałam p. M. Ś. podczas wykopków, jak również podczas hakania ziemniaków. W okresie żniw pomagała również przy zwożeniu słomy z pola. Ponadto pomagała przy wypasie krów do ok. 2013 r. Nie pamiętam, ale innych zwierząt już nie było. Widziałam też p. [...] przy pracy w sadzie. W gospodarstwie pracowali też L. Ś., Ł. Ś. oraz S. i L. J. oraz E. Ś. (żona Ł. ). Wszyscy członkowie rodziny pracowali, jak było potrzeba. Jestem sąsiadką, więc często pracowali u mnie, a ja u nich. Najwięcej pracy było przy sezonowych pracach (żniwa, wykopki).

Z kolei M. J. w oświadczeniu z 9 marca 2021 r. podał, że w okresie od 2010 do 2018 i nadal pracuję w Z. U. W. sp. z o. o. w K. [...] T. w godz. 7:00-15:00. W godzinach popołudniowych widziałem M. Ś., jak pomagała w gospodarstwie rolnym rodziców w pracach takich jak grabienie, suszenie ziarna, pielenie i zbieranie ziemniaków, wyprowadzała krowę na pastwisko nie pamiętam dokładnie okresu. W gospodarstwie pracowali tato, mama, brat, babcia L. .

W dniu 13 grudnia 2021 r. organ przesłuchał powyższe osoby na okoliczność pracy skarżącej w gospodarstwie rolnym jej rodziców w okresie od 22 marca 2010 r. do 31 sierpnia 2018 r., które podtrzymały swoje oświadczenia z 9 marca 2021 r. Brak dowodów na to, aby przesłuchania były przeprowadzone nierzetelnie, w szczególności aby świadkom zadawano pytania sugerujące treść odpowiedzi.

Skarżąca w skardze zakwestionowała przyjętą przez organ liczbę osób pracujących w gospodarstwie i ustalenie ograniczonego czasu skarżącej na pomoc w gospodarstwie.

Jeżeli chodzi o tą pierwszą okoliczność, to z zeznań wynika, że w gospodarstwie pracował nie tylko ojciec skarżącej, ale również - i to mimo przeciwwskazań zdrowotnych - również matka skarżącej (zeznania M. J.), brat Ł. i babcia [...] (zeznania obu świadków) oraz dziadek S. i bratowa E. (zeznania D. D.), a ponadto okazyjnie pomagała D. D. (jej zeznania). Zresztą sama skarżąca w skardze potwierdza, że w gospodarstwie pracowali również dziadkowie strony.

Jeżeli zaś chodzi o czas, jaki skarżąca mogła poświęcić na pracę w gospodarstwie, to z przedstawionych przez organ pierwszej instancji wiarygodnych wyliczeń wynika, że w przedmiotowym okresie w związku z byciem uczniem i studentem dojeżdżającym codziennie do szkoły, a potem na studia, poświęcającym czas w domu na naukę i przygotowanie do licznych egzaminów i zaliczeń, a także okresowych, obowiązkowych praktyk studenckich w okresie letnim, praca skarżącej nie mogła mieć charakteru stałego. Zeznania świadków nie wskazują na taką okoliczność. W świetle art. 3 ust. 3 ustawy zeznania świadków powinny być zaś na tyle wiarygodne, aby można je było potraktować jako równoważne w zakresie wartości dowodowej z informacjami zawartymi w świadectwach pracy, które co do zasady stanowią podstawowy dowód w takim postępowaniu. D. D. wskazuje głównie na prace sezonowe (żniwa, wykopki), co w kontekście wskazanych przez organ letnich praktyk wakacyjnych też nie mogło być wykonywane w wymiarze, który można byłoby uznać za pracę stałą jako domownika. Z kolei M. J. również wskazuje na pracę przy wykopkach ziemniaków (sezonowa). Pozostałe prace wskazane przez świadków są albo okazyjne, np. praca w sadzie (D. D.: widziałam p. M. przy pracy w sadzie) albo o bliżej niesprecyzowanym zakresie (grabienie, suszenie ziarna). Jeżeli zaś chodzi o pracę przy zwierzętach, to obaj świadkowie wskazali na wypas krowy, ale D. D. jedynie do roku 2013, a M. J. nie pamiętał w jakim okresie. Zeznania świadków nie potwierdzają zatem codziennej opieki skarżącej we wskazanym okresie nad bydłem, królikami i drobiem.

Dla uznania, że praca w gospodarstwie rolnym miała charakter stały nie wystarczy jedynie ustalenie, że osoba bliska rolnikowi wykonywała jakiekolwiek zabiegi agrotechniczne związane z prowadzoną produkcją rolną, realizując w ten sposób dyspozycje rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne. O stałej pracy można bowiem mówić tylko wtedy, gdy pomoc na rzecz rolnika była świadczona w rozmiarach istotnych dla funkcjonowania gospodarstwa (por.: wyrok o sygn. akt I OSK 1869/13 - dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: "CBOSA"). Zatem przy ustaleniu stażu pracowniczego nie uwzględnia się każdej, jakiejkolwiek pracy w gospodarstwie rolnym. Zaliczeniu podlega tylko praca stała o istotnym znaczeniu dla prowadzonej działalności rolniczej. Doraźna pomoc, zwyczajowo świadczona przez członków rodziny rolnika, nie stanowi stałej pracy w gospodarstwie rolnym wpływającej na wysokość wysługi lat ustalanej dla celów pracowniczych (por.: wyroki o sygn. akt I OSK 2391/14, I OSK 1959/13 i I OSK 321/11 - dostępne w CBOSA). Ponadto, sformułowanie stała praca wskazuje, że przy zaliczaniu do stażu w rachubę mogą wchodzić tylko okresy wykonywania zajęć o charakterze i systemie przynajmniej zbliżonym do pracowniczego (por.: wyrok o sygn. akt I OSK 2286/14 - dostępny w CBOSA). O stałej pracy w gospodarstwie rolnym można mówić jedynie przy pewnej systematyczności oraz co najmniej gotowości do wykonywania pracy, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo, a nie wyłącznie wówczas, gdy pomoc taką deklaruje domownik. Ten element dyspozycyjności domownika potwierdza również wymóg zamieszkania domownika na terenie gospodarstwa lub w pobliżu, czyli w takiej odległości, która umożliwia jak najszybsze dotarcie na teren gospodarstwa, jeżeli zajdzie taka potrzeba i świadczenia na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej pracy w wymiarze czasu niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego. Pracą stałą domownika w gospodarstwie rolnym będzie zatem praca wykonywana w wymiarze czasu stosownym do prawidłowego jego funkcjonowania, zgodnie z jego strukturą, przy uwzględnieniu jego obszaru oraz ilości pracujących w nim osób.

Skarżąca niewątpliwie realizowała określone obowiązki w gospodarstwie rolnym, jednak nie przekraczały one wymiaru doraźnej pomocy w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Intensyfikacja tej pomocy następowała zwłaszcza w okresie letnim w okresie prac polowych i żniw (za wyjątkiem okresów praktyk studenckich). Nie można tym samym stwierdzić, że czynności, które wykonywała skarżąca były niezbędne dla funkcjonowania gospodarstwa rolnego przez cały rok.

Organy zasadnie zatem przyjęły, że w związku z kilkoma osobami pracującymi w gospodarstwie, dobrym jego zmechanizowaniem i stosunkowo niewielkim obszarem oraz ograniczonym czasem, jaki mogła poświęcić skarżąca na pracę w gospodarstwie, nie wykazała ona stałej pracy w gospodarstwie rodziców w świetle art. 3 w zw. z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy.

Wobec powyższego Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.