Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 289/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2018-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 364
law: Rozporzadzenie ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego  Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami za rok 2016 oddala skargę


UZASADNIENIE

W. M. (dalej powoływana także jako Skarżąca) złożyła w dniu 1 czerwca 2016 r. w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w (ARiMR) w S. wniosek o przyznanie płatności na rok 2016, w którym ubiegała się o przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) do działek rolnych o łącznej powierzchni 31,57 ha.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...], po ponownym przeprowadzeniu postępowania dowodowego, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. przyznał Skarżącej płatności ONW w pomniejszonej wysokości. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że Skarżąca użytkowała w 2016 r. jako posiadacz jedynie część powierzchni działek ewidencyjnych: 11/3, 126/2 położonych w obrębie ewidencyjnym S. stanowiących trwałe użytki zielone i pszenicę jarą na działce ewidencyjnej 11/3. Natomiast pozostałą część powierzchni spornych działek – grunty orne użytkowała druga strona konfliktu kontroli krzyżowej. Powyższe, w ocenie organu I instancji wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym w szczególności zeznań świadków: Pana L. D., Pana P. Ś., Pana A. M., Pana P. C., Pana R. O., Pana J. O., Pana T. M. i Pana W. M. Z ich zeznań bezsprzecznie wynika, że Pani W. M. nie była posiadaczem i użytkownikiem w 2016 roku spornych działek rolnych w myśl przepisów § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015 r., poz. 364 ze zm., dalej powoływane jako rozporządzenie w sprawie płatności).

Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, w której zarzucono błędne ustalenie stanu faktycznego w sprawie poprzez bezprawne uznanie, że Skarżąca nie była posiadaczem działek ewidencyjnych o nr 11/3 i 126/2 na dzień 31 maja 2016 r., Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. decyzją z dnia [...] marca 2018 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy wskazując na obowiązujące przepisy unijne oraz rozumienie pojęcia posiadania w polskim porządku prawnym, podkreślił że w jego ocenie, istotnym w sprawie było ustalenie, czy Skarżąca posiadała na dzień 31 maja 2016 r. grunty rolne zadeklarowane we wniosku o przyznanie płatności na 2016 rok oraz czy rzeczywiście rolniczo gospodarowała na tych gruntach w roku 2016.

Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo uznał, że Skarżąca nie użytkowała działki rolnej oznaczonej identyfikatorem J/J1 (pszenżyto ozime), położonej na działce ewidencyjnej nr 126/2 w obrębie S., gminie P., powiecie s. oraz działek rolnych oznaczonych identyfikatorem B/B1 (pszenżyto ozime) i B/B4 (kukurydza), położonych na działce ewidencyjnej nr 11/3 w obrębie S., gminie P., powiecie s. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym w szczególności zeznań świadków: L. D., P. Ś., A. M., P. C., R. O., J. O., T. M. i W. M. bezsprzecznie wynika, że Skarżąca nie była posiadaczem i użytkownikiem w 2016 roku spornych działek rolnych w myśl przepisów § 2 rozporządzenia w sprawie płatności. Powyższe ustalenia potwierdzają również kończące postępowanie dowodowe zeznania obu stron konfliktu krzyżowego, tj. Pani W. M. i Pana W. D.

Organ odwoławczy zaznaczył, że o ile podejmowanych przez Skarżącą działań mających na celu wydanie przez Pana W. D., po upływie okresu dzierżawy, działek ewidencyjnych nr 126/2 i 11/3 nie można uznać jako formy posiadania i użytkowania w 2016 roku położonych na nich działek rolnych oznaczonych identyfikatorami J/J1, B/B1 oraz B/B4 to jednak stanowi to podstawę do wyłączenia winy Skarżącej i braku nałożenia kar administracyjnych.

Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ twierdził iż nie zawiera żadnych wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia, a tym samym nie zasługuje na uwzględnienie. Zebrany materiał dowodowy został oceniony prawidłowo, uwzględniając znaczenie i wartość poszczególnych dokumentów zgromadzonych w sprawie. Wydając decyzję organ I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny w sprawie, a także wskazał na przepisy prawa, które miały zastosowanie i które były podstawą wydania rozstrzygnięcia. W przedmiotowej sprawie jednoznacznie wykazano, że Skarżąca nie była w 2016 roku faktycznym posiadaczem i użytkownikiem działek rolnych oznaczonych identyfikatorem J/J1, B/B1 oraz B/B4. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że Skarżąca dopiero po dokonanych przez Pana W. D. zbiorach, późnym latem zbóż i wczesną jesienią kukurydzy w 2016 roku, de facto objęła w posiadanie całość działek ewidencyjnych nr 126/2 i 11/3, położonych w obrębie S. W związku z tym, iż Skarżąca ubiegała się w 2016 roku o płatności do działek rolnych, których nie użytkowała - powierzchnię przedmiotowych działek rolnych wyłączono z przedmiotowych płatności.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją, pełnomocnik Skarżącej wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zarzucając naruszenie:

- § 2 rozporządzenia w sprawie płatności poprzez uznanie, że Skarżąca nie posiadała całych działek ewidencyjnych o numerach 11/3 i 126/2 na dzień 31 maja 2016 roku oraz, że działania Skarżącej podjęte w okresie po 31 maja 2016 do końca 2016 nie miały formy faktycznego całościowego posiadania;

- art. 336 kodeksu cywilnego przez uznanie, że Skarżąca nie była posiadaczem dwóch działek rolnych;

- art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego i nierespektowanie zapisów aktu notarialnego Repertorium A Nr 793/2006 sporządzonego w Kancelarii Notarialnej Notariusz H. A. w S., treści zarządzenia Sądu Rejonowego w A. V Zamiejscowego Wydziału Cywilnego w S. z dnia [...] czerwca 2016 r. sygn. akt V Co 67/16, postanowienia Sądu Rejonowego w A. V Zamiejscowego Wydziału Cywilnego w S. z dnia [...] sierpnia 2016 r. sygn. akt V Co 98/16, wniosku o zawezwanie do próby ugodowej kierowanego do Sądu Rejonowego w A. V Zamiejscowego Wydziału Cywilnego w S. przez drugą stronę kontroli krzyżowej sygn.. akt V Co 11/17;

- art. 27 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 z uwagi na nieuwzględnienie wyżej wskazanych dokumentów oraz zeznań samych stron w tym przedmiocie;

- art. 75 K.p.a. poprzez pominięcie dowodów złożonych przez Skarżącą;

- art. 3 ust. 2 ustawy o płatnościach z uwagi na nieuwzględnienie wyżej wskazanych dokumentów oraz zeznań samych stron w tym przedmiocie;

- art. 107 § 3 K.p.a. przez niewskazanie przez organ jakie znaczenie mają dla sprawy orzeczenia wydawane przez sądy powszechne;

- art. 8 K.p.a. poprzez zakwalifikowanie działań drugiej strony kontroli krzyżowej jako uzasadniających przyznanie płatności.

Wskazując na powyższe, Skarżąca wniosła merytoryczne rozpoznanie wniosku i przyznanie płatności, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją wydanie decyzji organu I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

W pismach procesowych z dnia 11 czerwca 2018 r. oraz 22 sierpnia 2018 r. pełnomocnik Skarżącej raz jeszcze podkreślał, że Skarżąca czuła się posiadaczem własnych działek z chwilą wygaśnięcia umów dzierżawy w dniu 18 maja 2016 r. Tym samym była posiadaczem spornych użytków rolnych na dzień 31 maja 2016 r., a zatem płatności powinny być przyznane do wszystkich zadeklarowanych działek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z § 2 rozporządzenia w sprawie płatności, płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem": (1) który podjął zobowiązanie, o którym mowa w: (a) art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999, str. 80, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 25, str. 391, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1257/1999", albo (b) art. 37 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1698/2005"; (2) jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych w rozumieniu art. 2 pkt 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 65), zwanych dalej "działkami rolnymi", lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha; (3) do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, będących w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 300 ha; (4) jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym"; (5) jeżeli są przestrzegane wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z przepisami art. 50a i art. 51 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.).

W pierwszej kolejności należy wskazać, że określony w cytowanych przepisach warunek posiadania gruntów rolnych dla celów przyznania płatności należy rozumieć, jako ich rolnicze użytkowanie. Oznacza to konieczność dysponowania przez producenta rolnego gruntami oraz efektywnego korzystania z tych gruntów. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w orzecznictwie. WSA w Warszawie w wyroku z 25 maja 2009 r. wskazał, że istotą płatności z tytułu ONW jest pomoc producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje grunty rolne, stosując zasady zwykłej dobrej praktyki rolniczej, zgodnie z potrzebą ochrony środowiska naturalnego i utrzymania terenów wiejskich, w szczególności przez zrównoważoną gospodarkę rolną. Decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie jedynie posiada tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie wystarczy, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie (V SA/Wa 2791/08 - wyrok dostępny w CBOSA). Z kolei NSA w wyroku z 20 marca 2008 r. stwierdził, że pomoc na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania jest udzielana "producentowi rolnemu" jako osobie, która faktycznie użytkuje dane grunty rolne, a nie tylko dysponuje tytułem prawnym do zadeklarowanych gruntów. Sąd zgodził się, że sama możność władania gruntami nie wystarczy, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) rolnicze wykorzystywanie gruntów znajdujących się w niekorzystnej sytuacji, z punktu widzenia gospodarowania nimi (II GSK 456/07 - wyrok dostępny w CBOSA). Na tle rozporządzenia z dnia 11 marca 2009 r. NSA potwierdził, że płatności przysługują producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje rolniczo odpowiedni areał zadeklarowanych działek rolnych (wyrok z 28 września 2010 r. II GSK 798/09, LEX nr 746237). Wnioskodawca nie musi natomiast wykazywać, że przysługuje mu prawo do gruntu. Tak bowiem, jak posiadanie przez producenta rolnego tytułu prawnego do gruntu rolnego zgłoszonego we wniosku nie przesądza jeszcze o przyznaniu płatności obszarowych z tego tytułu, tak i niedysponowanie stosownym tytułem prawnym do nieruchomości nie może automatycznie wyłączać rolnika z systemu pomocy (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2007 r., sygn. II GSK 258/06, dostępny w CBOSA). Uprawnionym do płatności jest bowiem także posiadacz samoistny i zależny bez tytułu prawnego (por. Komentarz do art. 7 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U.08.170.1051), [w:] J. Bieluk, D. Łobos-Kotowska, Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Komentarz, Oficyna, 2008). Sąd orzekający w tej sprawie zaprezentowane wyżej poglądy w pełni podziela.

W kontrolowanej sprawie organy prawidłowo ustaliły, że Skarżąca nie użytkowała na dzień 31 maja 2016 r. zadeklarowanych we wniosku części działki rolnej oznaczonej identyfikatorem J/J1 (pszenżyto ozime), położonej na działce ewidencyjnej nr 126/2 oraz B/B1 (pszenżyto ozime) i B/B4 (kukurydza), położonych na działce ewidencyjnej nr 11/3 (obręb S., gmina P., powiat s.). Działki te były w posiadaniu innego producenta rolnego – W. D. Potwierdzają to zeznania świadków: L. D., P. Ś., A. M., P. C., R. O., J. O., T. M. i W. M., a także zeznania obu stron konfliktu krzyżowego, tj. Skarżącej i W. D.

W. M. nie była w 2016 roku faktycznym posiadaczem i użytkownikiem działek rolnych oznaczonych identyfikatorem J/J1, B/B1 oraz B/B4. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że Skarżąca dopiero po dokonanych przez W. D. zbiorach, późnym latem zbóż i wczesną jesienią kukurydzy w 2016 roku faktycznie objęła w posiadanie całość działek ewidencyjnych nr 126/2 i 11/3, położonych w obrębie S. Do tego czasu grunty użytkował W. D., który w szczególności zasiał uprawy, wysiał nawozy, wykonywał opryski, a na zakończenie zebrał plony. Bez znaczenia dla oceny sprawy pozostaje okoliczność, że umowa dzierżawy gruntów zawarta pomiędzy małżonkami D., a Skarżącą obowiązywała jedynie do 17 maja 2016 r., jeżeli po tej dacie Skarżąca nie objęła spornych gruntów w posiadanie. Podobnie należy ocenić działania podejmowane przez W. M. mające na celu wydanie przez W. D. po upływie okresu dzierżawy działek ewidencyjnych nr 126/2 i 11/3 (uzyskanie klauzuli wykonalności), które nie doprowadziły do odzyskania posiadania na dzień 31 maja 2016 r. Wskazywane przez pełnomocnika Skarżącej żądania W. D. dotyczące zwrotu ponoszonych nakładów odnoszą się do działek odzyskanych przez Skarżącą, z których zebrała plony.

Należy podkreślić, że zadaniem Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jest jedynie ustalenie faktycznego posiadacza i użytkownika gruntów rolnych. Agencja nie ma natomiast kompetencji do rozstrzygania sporów między rolnikami, w zakresie ustalenia kto dysponuje tytułem prawnym do nieruchomości.

W związku z tym, iż Skarżąca ubiegała się w 2016 roku o płatności do działek rolnych, których nie użytkowała - powierzchnię przedmiotowych działek rolnych zasadnie wyłączono z przedmiotowych płatności.

Podkreślenia wymaga, że organ stosując art. 64 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. odstąpił od nałożenia na Skarżącą kar administracyjnych z powodu zawyżenia zadeklarowania działek rolnych.

Zasady procedowania w sprawach dotyczących przyznania płatności zostały w istotny sposób zmodyfikowane stosunku do reguł przewidzianych w Kpa, czyli w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym. Zgodnie z art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 2137 ze zm.) w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Natomiast w myśl postanowień art. 21 ust. 3 ustawy strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu – co należy podkreślić - spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że organ w sposób wyczerpujący rozpatrzył cały zgromadzony materiał dowodowy. Poddał ocenie wniosek Skarżącej o przyznanie płatności oraz pozostałe dowody zebrane w toku postępowania. Organ odniósł się również do zarzutów przedstawionych przez Skarżącą. Ocena zebranych dowodów jest przekonująca, zgodna z wymogami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego. Sposób prowadzenia postępowania w sprawie w pełni odpowiada wymogom zasady budzenia zaufania do organów Państwa. Organy wyjaśniły w szczególności, że przesłanka posiadania gospodarstwa nie jest powiązana z tytułem prawnym do nieruchomości, ale ma związek z faktycznym władztwem nad gruntem rolnym, co polega na jego rolniczym użytkowaniu. Skarżąca skutecznie nie podważyła ustaleń dokonanych w sprawie.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.