Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 983/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 106 par. 3, art. 119 pkt 2, art.145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2015 poz 1800
law: Rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi W. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy I. z dnia [...] znak [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz W. L. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. B.A.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021r., poz. 735 ze zm.), zwanej k.p.a., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy I. z dnia [...] r. odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad J.L.

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że w dniu 29 lipca 2021r. W.L. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J.L. Wyjaśniło również, że do dokumentacji załączono orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T., znak: [...], z dnia [...] listopada 2014r., które zalicza J.L. do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, a w dniu 4 sierpnia 2021r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy zgodnie z art. 23 ust. 4e ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020r., poz. 111 ze zm.), zwanej u.ś.r., celem potwierdzenia sprawowanej opieki. Podczas wywiadu ustalono, że W.L. mieszka razem z matką, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a z oświadczenia z dnia 4 sierpnia 2021r. wynika, że czynności opiekuńcze i organizacyjne są rozłożone w czasie i zorganizowane w trakcie całego dnia. Rano W.L. pomaga matce przy porannej toalecie obejmującej mycie i ubranie. Następnie szykowane jest śniadanie, a po nim podawane są leki. Po śniadaniu idzie z matką na spacer, następnie przygotowuje obiad, a po nim podaje leki. Po obiedzie matka odpoczywa i po ok. 2 godz. w miarę możliwości spędza czas na powietrzu. Ok. godz. 16 W.L. szykuje opał i pali w piecu, aby była ciepła woda, co zajmuje ok. 1 godz., ok. godz. 19 szykuje i podaje matce kolację i pozostałe leki. Wieczorem kąpie matkę i przygotowuje do snu, co zajmuje ok. 1 godz. W nocy matka wymaga wsparcia w doprowadzeniu do toalety, czasem W.L. podaje lek przeciwlękowy. Do jego obowiązków należy sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, umawianie wizyt lekarskich, zawiezienie matki do lekarza, przygotowanie opału na zimę, odśnieżenie. J.L. ma trudności z samodzielnym poruszaniem się, zachowaniem równowagi, problemy z koncentracją i pamięcią (nie pamięta jakie leki i o której porze przyjmuje). Leczy się na depresję, nerwicę, chorobę wieńcową, dnę moczanową, łuszczycę i cukrzycę. Z powodu stanów lękowych nie jest w stanie zostać sama w domu. Podczas nieobecności syna zostaje z wnuczką. W.L. oświadczył, że w ostatnim czasie stan zdrowia matki się pogorszył, jednak od ostatniego wywiadu przeprowadzonego w dniu 23 marca 2021r. w rodzinie dotyczącego opieki nad matką, nie posiada aktualnej informacji lub zaświadczeń lekarskich potwierdzających ten fakt. Z informacji podanych w oświadczeniu wynika, że opieka jest ciągłą, całodniowa i konieczna, a z informacji uzyskanych od W. L. wynika, że jest zarejestrowany w PUP w T. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku.

Kolegium wyjaśniło, że organ I instancji uznał, że skarżący nie spełnia warunku do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ niepełnosprawność jego matki nie powstała w żadnym z terminów wskazanych w tym przepisie.

Kolegium podkreśliło, że podstawą odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego nie może być data powstania niepełnosprawności jego matki, bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób, a w niniejszej sprawie do matki skarżącego, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało i należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Kolegium oceniło, że pomimo błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r., organ I instancji zasadnie odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na matkę J. L., ponieważ nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Kolegium stwierdziło, że opieka sprawowana nad bliską osobą musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Nie każda bowiem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki. Jednocześnie Kolegium zwróciło uwagę, że omawiana ustawa nie zawiera definicji "sprawowania opieki", jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r, musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia te jednoznacznie wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Ponadto odwołując się do orzecznictwa Kolegium wyjaśniło, że dopuszczalne jest wywodzenie braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby takiej osoby w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie przez wnioskodawcę pozostają ze sobą w związku. O ile więc konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o świadczenie uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

Kolegium podniosło także, że organ administracji obowiązany jest ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Takich ustaleń nie można utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Poza sporem bowiem jest, że w przypadku osób z orzeczonym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia.

Analizując sprawę Kolegium wskazało, że z akt sprawy, w tym wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 4 sierpnia 2021r. oraz oświadczenia złożonego przez W.L. wynika, że mieszka razem z matką prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, zajmują oddzielne pokoje, natomiast kuchnia i łazienka są wspólne. Łazienka jest po remoncie, zainstalowano kabinę prysznicową wraz z siedziskiem oraz nową toaletę wraz z poręczami, na którą skarżący otrzymał częściowe dofinansowanie zPCPR w T. Podczas przeprowadzania wywiadu W.L. powiedział, że stan zdrowia (a w szczególności stan psychiczny) jego matki - J.L. zaczął znacznie się pogarszać od nagłej śmierci jej córki (ok. 7 lat temu). W trakcie przeprowadzania wywiadu J.L. była w domu - w drugim pokoju leżała na łóżku. Potwierdziła, że syn W. sprawuje nad nią całodobową opiekę. Podczas rozmowy W.L. podał, że jego matka z uwagi na swój stan zdrowia ma problemy z samodzielnym poruszaniem się, porusza się z pomocą laski, gdy chce przejść do drugiego pomieszczenia pomaga jej syn, jej chód jest powolny, ma zachwiania równowagi. Ponadto gdy chce wyjść na podwórze musi sprowadzić ją syn, gdyż pokonanie kilku stopni schodków sprawia jej duży problem. Większość czasu spędza w fotelu oglądając programy telewizyjne. J.L. ma 85 lat, od wielu lat jest pod stałą opieką lekarską - choroby wieku starczego, ponadto leczy się na: depresję, nerwicę, chorobę wieńcową, dnę moczanową, łuszczycę, serce, cukrzycę, ma także problemy ze słuchem - niedosłuch obostronny (nie ma aparatu). Ponadto jest po dwóch udarach (w 2015 r. i 2017 r). Od tego czasu ma duże problemy z koncentracją, mową a także z pamięcią. Nie pamięta jakie dawki leków przyjmuje i o której porze dnia. W.L. poinformował, że matka wymaga stałej opieki całodobowej we wszystkich czynnościach dnia codziennego, tj.: przygotowaniu i podaniu posiłków ciepłych oraz kanapek - zupę przygotowuje syn, co zajmuje mu ok. 2 godz., gdyż matce jest trudno postawić garnek na kuchence gazowej, ma problem z podniesieniem do góry prawej ręki - podniesie tylko na wysokość barku, przygotowaniu i podaniu lekarstw oraz przypilnowaniu aby połknęła, (rano - 4 tabletki, w południe - 2 tabletki oraz wieczorem - 4 tabletki), przygotowaniu odzieży oraz pomocy przy ubraniu (tj. założeniu pieluchomajtek, ubrania - bluzki, spodni, rajstop, butów), higienie osobistej (umyciu głowy, wykąpaniu całego ciała, obcinaniu paznokci u rąk i nóg), prowadzeniu gospodarstwa domowego (syn zajmuje się sprzątaniem - myciem podłóg, praniem, gotowaniem, zrobieniem opłat za utrzymanie domu, zrobieniem zakupów, zorganizowaniem opału na zimę), umówieniu wizyt lekarskich i zawiezieniu do lekarza, a także na badania, wykupieniu lekarstw, czy zimą przy odśnieżaniu przed domem. Codzienna opieka nad matką - jak opisał - polega na: zaprowadzeniu matki rano ok. godz. 7.30 do łazienki i pomocy w myciu i ubraniu (ok. 0,5 godz.), następnie zaprowadzeniu do kuchni, przygotowaniu i podaniu śniadania wraz z lekami, po śniadaniu zaprowadza matkę do pokoju, sprząta po śniadaniu, potem idzie po zakupy do pobliskiego sklepu, ok. godz. 11.30 przygotowuje obiad, po dwóch godz. podaje obiad i leki, po obiedzie zaprowadza matkę do pokoju na drzemkę, ok. godz. 16.00 wychodzi z mamą na spacer do ogrodu, po dwóch godz. przyprowadza matkę do domu i szykuje kolację, a także leki. Ok. godz. 18.00 podpala w piecu na ciepłą wodę, po dwóch godz. zaprowadza matkę do łazienki i pomaga się jej wykąpać (rozbiera ją, sadza na siodełku pod prysznicem), następnie pomaga jej ubrać się w koszulę i zaprowadza do pokoju na łóżko. W nocy wstaje do matki i zaprowadza ją do toalety. Oświadczył, że sam sprawuje całodobową opiekę nad matką. Doraźnie może pomóc mu jedynie jego córka D., która mieszka niedaleko, ale pozostaje w zatrudnieniu. J.L. ma jeszcze dwoje dorosłych wnucząt – Z. i M., którzy pracują i mieszkają w innych miejscowościach oddalonych o: ok. 80 km (Z.) i 110 km (M.) i nie są w stanie pomóc w opiece nad nią. W sytuacji, gdy musi wyjechać, aby załatwić sprawy poza miejscem zamieszkania prosi córkę o popilnowanie matki, gdyż z uwagi na stany lękowe nie może ona pozostać sama w domu. Poinformował, że obecnie nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej z powodu złego stanu zdrowia matki. Jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna. W oświadczeniu złożonym dnia 4 sierpnia 2021r. W.L. podał, że stan zdrowia jego matki z dnia na dzień się pogarsza. Utrudniony jest z nią kontakt, ponieważ traci słuch, czasami nie rozumie co do niej mówi i wypowiada się niezrozumiale. Poinformował również, iż jest w stałym kontakcie z lekarzem psychiatrą, który leczy matkę. Kolegium podkreśliło, że z urzędu jest mu znane, iż w związku z rozpoznawaniem odwołania strony od decyzji organu I instancji w sprawie odmowy przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką (decyzja Nr [...] z dnia [...] czerwca 2021r.), iż z informacji zebranych wówczas wynikało, że J.L. porusza się samodzielnie po mieszkaniu, natomiast na dwór wychodzi przy asekuracji syna i porusza się z pomocą laski. Sama przygotuje sobie drobne posiłki, tj. kanapki, natomiast dania obiadowe przygotowuje syn. Nie jest w stanie podnosić i przenosić cięższych przedmiotów (naczyń). Samodzielnie przyjmuje leki (2 x dziennie po 1 tabl), a syn nadzoruje czy zostały wzięte. Wymaga częściowego wsparcia w czynnościach higienicznych (kąpaniu, umyciu głowy, obcinaniu paznokci u nóg - to wykonuje wnuczka, która przyjeżdża w sobotę na kilka godzin). Sama umyje ręce, twarz i stopy, lecz już sama nie naleje wody do miski. Sama zakłada bieliznę osobistą i ubranie. Wymaga także pomocy przy sprzątaniu (mycie okien, pranie firanek, pościeli). Generalne porządki, jak wówczas podał, wykonywała wnuczka w sobotę co dwa tygodnie. Do obowiązków W. L. należał też zakup i przygotowanie opału do pieca, a także zrobienie zakupów, zawiezienie mamy do lekarza, umawianie wizyt lekarskich. Z informacji uzyskanych podczas wywiadu środowiskowego wynikało również, że J.L. z uwagi na stany lękowe może pozostać sama w domu przez krótki okres, około dwóch godzin. W.L. zapytany o możliwość pozyskania wsparcia w opiece nad matką z zewnątrz, poinformował, że nie posiada na to wystarczających środków.

W ocenie Kolegium, zakres podanych obecnie czynności opiekuńczych nad matką nie w pełni pokrywa się z podanymi w trakcie przeprowadzanego wcześniej wywiadu środowiskowego, w tym w zakresie samodzielności J.L. w umyciu się i ubraniu, poruszaniu się po mieszkaniu, przygotowywaniu drobnych posiłków oraz częstotliwości podawania leków. Skarżący – jak zaznaczyło Kolegium - nie przedstawił jednak zaświadczeń lekarskich potwierdzających znaczne pogorszenie się stanu zdrowia jego matki, poprzestając na ogólnym stwierdzeniu w tej kwestii.

Zdaniem Kolegium, przedstawiony zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką nie wyklucza całkowicie - przy odpowiedniej ich organizacji - podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium stwierdziło, że sposób uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawną matką zajmowały taką ilość czasu w ciągu dnia, aby skarżący zmuszony był do zupełnej rezygnacji z aktywności zawodowej. Matka skarżącego nie jest osobą leżącą, całkowicie niesamodzielną i całkowicie niesprawną ruchowo. Zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką w głównej mierze sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, przygotowywanie posiłków, palenie w piecu, umawianie wizyt lekarskich, załatwianie spraw urzędowych) - są to typowe czynności dnia codziennego wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Część z tych czynności nie jest wykonywanych każdego dnia. Natomiast czynności opiekuńcze polegające na pomocy w myciu, ubraniu, podaniu leków matce 3 razy dziennie, przy ich odpowiedniej organizacji, nie wykluczają całkowicie możliwości podjęcia zatrudnienia.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył W.L., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczonej przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji podczas, gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego (rezygnacją z pracy) a sprawowaniem przez niego opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje,

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W oparciu o te zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i decyzji organu I instancji oraz zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu wydanym w tej sprawie, a także o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Pełnomocnik skarżącej podniósł, że warunek "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie nie należy jednak rozumieć jako wykonywanej "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma być stałą, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie opieką nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest jej niepełnosprawnością, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka. Ponadto zwrócił uwagę, że zakres opieki wymieniony w uzasadnieniu decyzji, zgodnie ze stanem faktycznym sprawy, jest stały i długotrwały.

W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Pismem z dnia 1 grudnia 2021r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przeprowadzenie dowodu z załączonego do tego pisma zaświadczenia lekarskiego, wystawionego dla matki skarżącej, z dnia 25 listopada 2021r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022r. poz. 329), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl powyższej regulacji sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w graniach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przedmiotowa sprawa – wobec zgodnych wniosków obu stron - została rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Stosownie natomiast do art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Kontrolując zaskarżoną w tej sprawie decyzję – Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, organy dopuściły się bowiem istotnego naruszenia prawa, uzasadniającego usunięcie z obrotu prawnego decyzji obu instancji.

Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. trafnie wskazało, iż podstawą odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego nie może być data postania niepełnosprawności jego matki. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia przedmiotowa, przesłanka negatywna przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej (wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r., I OSK 2593/16, LEX nr 2332965).

Poza sporem w niniejszej sprawie jest, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności a na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny. Zbadania wymaga natomiast wypełnienie przesłanki, o której mowa w art. 17 ust.1 pkt 4 u.ś.r. w postaci związku przyczynowo-skutkowego między opieką sprawowaną przez skarżącego nad matką a niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Podkreślenia wymaga, że o istnieniu powyższego związku przyczynowego można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a charakter tej opieki, jej zakres, czas potrzebny do wykonania wszystkich koniecznych czynności sprawiają, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe. Zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym może się różnić w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym wnioskujący wystąpił o przyznanie świadczenia.

Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się bowiem na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długoterminowa. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą, nad którą jest sprawowana opieka. Przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie zatem spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, przy czym chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Innymi słowy przepis art. 17 ust. 1 nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą nad którą jest sprawowana opieka, ani też od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (wyrok wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8 marca 2022 r., II SA/Lu 2/22, LEX nr 3328871).

W świetle art. 77 § 1 k.p.a. organ powinien uwzględnić wszystkie dowody przeprowadzone w postępowaniu, następnie dokonać oceny ich mocy i wiarygodności. Zadaniem organu było dokonanie oceny całokształtu materiału dowodowego celem ustalenia istnienia związku przyczynowego między sprawowaną przez skarżącego opieką nad niepełnosprawną matką a niepodejmowaniem zatrudnienia.

Analiza akt organu II instancji oraz uzasadnienia jego decyzji nie wskazuje, by Kolegium uczyniło zadość powyższemu wymogowi. Organ nie objął swoimi rozważaniami wszystkich okoliczności wykazywanych w wywiadzie przeprowadzonym przez pracownika socjalnego w dniu 4 sierpnia 2021 r, oraz wskazywanych w oświadczeniach skarżącego z tej samej daty. Kolegium poddało ocenie dowody w zakresie jedynie niektórych spośród dowodzonych okoliczności faktycznych, nie uzasadniając przy tym powodów dla których pominęło je w pozostałym zakresie.

W konsekwencji doszło do naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów w rozumieniu przepisu art. 80 k.p.a. Jako dowolne należy bowiem traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.). Ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zaskarżona decyzja narusza zatem przepisy postępowania, które to naruszenie może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżący, przez swojego pełnomocnika, w dniu 8 grudnia 2021 r. złożył do akt niniejszego postępowania zaświadczenie z dnia 25 listopada 2021 r. wystawione przez lekarza psychiatrę J.R., z którego wynika rozpoznanie u J.L. choroby afektywnej dwubiegunowej oraz wskazanie, że ze względu na postępujący charakter choroby wymaga ona stałej opieki. Skarżący wnosił o przeprowadzenie dowodu z załączonego zaświadczenia. Sąd nie przeprowadził dowodu z powyższego dokumentu na podstawie art. 106 § 3, zgodnie z którym sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że postępowanie przed sądem administracyjnym nie może zmierzać do dokonania nowych ustaleń faktycznych, bowiem sąd administracyjny nie przeprowadza postępowania dowodowego, a jedynie kontroluje prawidłowość postępowania przeprowadzonego przez organy administracyjne. Na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym dopuszczalne jest przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów, ale tylko w sytuacji, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia wątpliwości. Z tych względów nie zachodziła potrzeba przeprowadzenia przez Sąd dowodu z dokumentu.

Na gruncie powyższych rozważań Sąd stwierdził zatem, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy nie dokonały należytej analizy okoliczności sprawy w zakresie przesłanki warunkującej przyznanie przedmiotowego świadczenia określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w postaci związku przyczynowo-skutkowego między opieką sprawowaną przez skarżącego nad matką a niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Ponownie rozpoznając sprawę organy obowiązane są zatem dokonać dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, uwzględniając zaświadczenie z dnia 25 listopada 2021 r. wystawione przez lekarza psychiatrę J. R., celem ustalenia czy skarżący spełnia wszystkie przesłanki do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji obu instancji. O kosztach postępowania sądowego, obejmujących wynagrodzenie adwokata w wysokości 480 zł, orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokacie (Dz. U. z 2015r., poz. 1800).

dc