Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 763/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2006-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 80 , art. 81
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marcin Miemiec, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (sprawozdawca), Protokolant Katarzyna Leśniowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w Domu Dziecka uchyla decyzję I i II instancji


UZASADNIENIE

Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w G. działając z upoważnienia Starosty G. decyzją z dnia [...]r. na podstawie art. 104 Kpa (Dz. U. Nr 98 poz. 1071 z 2000 r., z późniejszymi zmianami), art. 81, art. 112 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), po rozpatrzeniu sprawy H.K. ustaliło:

1) odpłatność H. K. za pobyt syna Z. K., w Domu Dziecka w G. w co miesięcznej wysokości [...] zł

2) zobowiązało do ponoszenia opłaty w wysokości wskazanej w pkt 1 w kasie Starostwa Powiatu lub do przekazu tej kwoty na wskazany rachunek za miesiąc poprzedni do 20-go każdego miesiąca począwszy od [...]r.

3) zobowiązano do uiszczenia nakazanej kwoty za okres od [...]r. do [...]r. w wysokości [...] zł do dnia [...]r.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej rodzice ponoszą opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej. W oparciu zaś o art. 81 ust. 5 powołanej ustawy wysokość tej opłaty ustala się mając na względzie sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową rodziny. Mając na uwadze powyższe okoliczności, organ uznał że, sytuacja materialna, w szczególności otrzymywane wynagrodzenie za pracę oraz fakt, że dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe, obliczone zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy pozwala na ustalenie częściowej odpłatności. Natomiast fakt, że H. K. ma na utrzymaniu i samotnie wychowuje dwoje małoletnich dzieci w wieku szkolnym oraz, że posiada problemy zdrowotne daje podstawę do określenia opłaty na kwotę [...] zł. Odpłatność za pobyt dziecka w placówce zgodnie z zarządzeniem Starosty G.. wynosi [...] zł miesięcznie.

W ocenie organu ustalona odpłatność H. K. za pobyt dziecka w Domu Dziecka w G. we wskazanej wysokości odpowiada jej możliwościom finansowym.

Odwołanie od powyższej decyzji z zarzutem naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 81 § 4 ustawy po pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. poprzez ustalenie częściowej odpłatności, gdy sytuacja materialna rodziny przemawia za odstąpieniem od odpłaty, w całości i wnioskiem o zmianę decyzji poprzez ustalenie odstąpienia od opłaty za pobyt syna w Domu Dziecka w G. wnosiła H. K..

Podniosła, że jest matką samotnie wychowującą troje dzieci. Jej jedyny dochód to wynagrodzenie za pracę w kwocie [...]zł i [...] zł alimentów. Wydatki wynoszą [...]zł – pozostałą kwotę tj. [...]zł przeznacza na wyżywienie i odzież.

W tej sytuacji nie jest w stanie ponieść choćby częściowo kosztów za pobyt syna w Domu Dziecka, w G..

Do odwołania skarżąca dołączyła informację udzieloną przez zakład pracy za okres [...]-[...].r. obejmującą naliczenia – potrącenia, informacje podatkowe. Z pierwszej części tej informacji wynika, że do wypłaty pozostała kwota [...]zł.

Po rozpoznaniu odwołania decyzją z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wskazując jako podstawę prawną decyzji art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). uchyliło zaskarżoną decyzję w punkcie 1 i 3 i ustaliło odpłatność za pobyt Z. K. w Domu Dziecka w G. w miesięcznej wysokości [...]zł. przy czym za okres od [...] r. do [...] r. ustaliło odpłatność w kwocie [...]zł. oraz uchyliło zaskarżoną decyzję w punkcie 2 i umorzyło postępowanie pierwszej instancji w tym zakresie.

W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. po przeanalizowaniu zgromadzonych w sprawie akt i wniesionego odwołania stwierdziło, co następuje.

Przepis art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.) stanowi, że za pobyt "dziecka lub osoby pełnoletniej, o której mowa w art. 80 ust. 8, w placówce opiekuńczo-wychowawczej opłatę ponoszą, do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, rodzice dziecka, osoba pełnoletnia lub jej rodzice, a także opiekunowie prawni lub kuratorzy, w przypadku gdy dysponują dochodem dziecka, z tym że opłata ponoszona przez opiekunów prawnych, kuratorów lub osobę pełnoletnią nie może być wyższa niż 50% kwoty stanowiącej dochód dziecka lub osoby pełnoletniej. Opłatę, o której mowa w ust. 1, ustala, w drodze decyzji administracyjnej, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed skierowaniem do placówki (art. 81 ust. 3 ustawy). Według ust. 4 cyt. artykułu starosta może częściowo zwolnić lud odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w ust.1, na wniosek lub z urzędu, ze względu na trudną sytuację materialną rodziny lub osoby. Starosta ustalając wysokość opłaty, o której mowa w ust. 1, uwzględnia sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową rodziny lub osoby (art. 81 ust. 5 ustawy). Z kolei w myśl art. 81 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej rada powiatu określa, w drodze uchwały, warunki częściowego lub całkowitego zwalniania z opłaty, o której mowa w ust. 1.

Rada Powiatu G. podjęła dnia 7 września 2004r stosowną uchwałę Nr [...]w sprawie określania zasad częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców, osób pełnoletnich lub ich rodziców oraz opiekunów prawnych lub kuratorów, dysponujących dochodami dziecka, z opłat za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej (Dziennik Urzędowy Województwa Dolnośląskiego Nr 223, poz. 3451). Według § 3 uchwały na wniosek rodziców dziecka, osób pełnoletnich lub ich rodziców, opiekunów prawnych lub kuratorów, w przypadku ich trudnej sytuacji materialnej, potwierdzonej wywiadem środowiskowym, Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie może całkowicie lub częściowo zwolnić z opłaty w przypadku wystąpienia co najmniej jednej z okoliczności: występujące w rodzinie długotrwałe bezrobocie, przewlekła choroba, niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym lub znacznym, utrzymywanie się rodziny z dochodów jednego członka rodziny, posiadanie na utrzymaniu innych małoletnich dzieci i samotne ich wychowywanie, ponoszenie przez rodziców opłat za inne dzieci przebywające w placówce opiekuńczo - wychowawczej lub innych placówkach pomocy społecznej, straty powstałe w wyniku zdarzeń losowych.

Analiza treści przepisów ustawy o pomocy społecznej, jak również zapisów Uchwały Rady Powiatu G. dowodzi, że ustalenie wysokości opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej oparte jest o tzw. "zasadę uznania administracyjnego". Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w G. może, w przypadku wyżej wskazanych okoliczności całkowicie lub częściowo zwolnić z opłaty za pobyt w placówce.

Z akt sprawy wynika, że postanowieniem o zastosowaniu środka tymczasowego, sygn. akt [...]z dnia [...]r. Sąd Rodzinny Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich w G. postanowił zastosować wobec nieletniego Z. K. środek tymczasowy w postaci umieszczenia go w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym o charakterze socjoterapeutycznym. Dnia [...]r. Sąd Rodzinny Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich w G. zmienił swoje postanowienie o zastosowaniu środka tymczasowego z dnia [...]r. w ten sposób, że postanowił umieścić nieletniego Z. K. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie - w placówce opiekuńczo -wychowawczej. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że z informacji Starostwa Powiatowego wynika, iż nie ma możliwości umieszczenia nieletniego w trybie natychmiastowym w ośrodku o charakterze socjoterapeutycznym z uwagi na brak miejsc.

Jak wynika z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia [...]r. H. K. samotnie wychowuje troje dzieci: J. K., D. K. oraz Z. K.. Dochód rodziny w miesiącu [...]r. wynosi łącznie [...] zł. Na dochód ten składa się wynagrodzenie strony w wysokości [...] zł, alimenty na syna D. K. w wysokości [...] zł oraz zaliczka alimentacyjna na dzieci J. i Z. K. w łącznej kwocie [...] zł. Stałe miesięczne wydatki kształtują się w wysokości od [...] zł do [...]zł. W rodzinie występują konflikty spowodowane: zażywaniem przez syna Z. narkotyków, alkoholu, późnymi powrotami do domu, sprawami karnymi za kradzieże, okradaniem matki. Występuje także przemoc ze strony syna, która skierowana jest przeciwko matce. Chłopiec objęty jest nadzorem kuratora. Z. K. zdewastował mieszkanie, leczy się psychiatrycznie. Ponadto nie kontynuuje nauki rozpoczętej w Liceum Ogólnokształcącym.

W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy organ I instancji wydał zaskarżoną decyzję.

Celem pomocy społecznej jest m.in. wsparcie osób i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Wsparcie to nie polega jednak na zaspokajaniu wszystkich potrzeb w całości.

Zgodnie z § 1 ust. 2 lit. a zarządzenia Starosty G.z dnia 20 marca 2006r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania dziecka w placówkach opiekuńczo - wychowawczych funkcjonujących na terenie powiatu g. (Dz. Urz. Województwa Dolnośląskiego Nr 70, poz. 1128), miesięczny koszt utrzymania dziecka w Domu Dziecka "B" im. J. K. w G. wynosi .[...] zł.

Uwzględniając sytuację dochodową strony, jak również okoliczności wskazane w § 3 Uchwały Rady Powiatu G. z dnia 7 września 2004r. w sprawie określania zasad częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców, osób pełnoletnich lub ich rodziców oraz opiekunów prawnych lub kuratorów, dysponujących dochodami dziecka z opłat za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, organ I instancji przychylając się do wniosku strony, faktycznie zwolnił stronę częściowo, tj. w około 89% z pełnej odpłatności (chociaż tego wyraźnie nie wskazał w rozstrzygnięciu zaskarżonej decyzji). Stan zdrowia strony i fakt samotnego wychowywania przez nią dzieci w wieku szkolnym organ uznał jako okoliczności uzasadniające częściowe zwolnienie strony z odpłatności za pobyt dziecka w Domu Dziecka w G..

Ustalenie zatem odpłatności za pobyt Z. K. w Domu Dziecka "B" im. J. K. w G. na poziomie [...] zł, biorąc pod uwagę sytuację materialną strony nie stanowi, zdaniem składu orzekającego Kolegium, nadmiernego obciążenia dla strony. Wskazano, że wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie strony przekracza ustalone zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy kryterium dochodowe o kwotę [...]zł na osobę. Uiszczenie więc przez stronę ustalonej w zaskarżonej decyzji miesięcznej odpłatności nie pogorszy drastycznie sytuacji rodziny tym bardziej, że gdyby syn przebywał w domu, koszt jego utrzymania przekraczałby kwotę [...] zł miesięcznie.

Przyjęte zatem przez organ I instancji zasady ustalania odpłatności, zdaniem składu orzekającego Kolegium, mieszczą się w ramach udzielonej organowi swobody i nie przekraczają granic uznania administracyjnego.

Według Kolegium organ I instancji błędnie ustalił odpłatność za pobyt Z. K. w placówce opiekuńczo - wychowawczej w okresie od [...]r do [...]r w wysokości [...] zł. Odpłatność za świadczenia z pomocy społecznej ustala się w odstępach miesięcznych. Ustawodawca nie ustalił sposobu obliczania odpłatności za okres niepełnego miesiąca. Ponieważ istota odpłatności wiąże się z pokrywaniem wydatków, niesłusznym zatem byłoby ustalenie opłaty za pobyt w okresie krótszym niż miesiąc.

Zatem mając na uwadze okres pobytu Z. K. w [...]r. w ilości [...] dni, i kwotę należnej opłaty [...] zł – za pobyt dziecka w placówce H. K. winna zapłacić [...]zł. Brak jest wg organu uregulowań prawnych stanowiących podstawę do podjęcia zawartego w punkcie 2 rozstrzygnięcia w zakresie zobowiązania do ponoszenia opłaty w wysokości wskazanej w pkt 1 w Kasie Starostwa Powiatowego lub do przekazu tej kwoty na rachunek Nr [...] BPH za miesiąc poprzedni do 20-ego każdego miesiąca począwszy od [...]r. Dlatego postępowanie w tym zakresie należało uznać za bezprzedmiotowe.

Skargę na powyższą decyzję wniosła H. K.. Zaskarżonej decyzji zarzuciła błędna ocenę jej sytuacji materialnej, albowiem decyzja nie uwzględniła ograniczenia zaliczki alimentacyjnej na rzecz małoletnich dzieci J. i Z. K. do [...]r.

W związku z powyższym wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez zwolnienie jej od ponoszenia opłaty za pobyt syna w domu dziecka.

W uzasadnieniu skargi podniosła, że w czasie wydawania zaskarżonej decyzji została wydana w dniu [...]r. kolejna decyzja Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G., na mocy której zostało ograniczone w czasie prawo do zaliczek alimentacyjnych na rzecz małoletnich jej dzieci J. K. i Z. K. – do dnia [...] r.

Ten fakt w ocenie skarżącej na istotne znaczenie dla oceny jej majątkowych i zarobkowych możliwości. Wskazała też, iż jej dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi netto [...]zł, otrzymuje też alimenty na syna D. w kwocie [...] zł, wydatki zaś pozostały na wykazywanej wcześniej wysokości [...] zł.

Wobec powyższego według skarżącej tzw. kryterium dochodowe rodziny nie przekracza minimalnego, określonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.

Do skargi H. K. dołączyła decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia [...]r. zmieniającą decyzję nr [...]z dnia [...]r. w ten sposób, że zaliczki alimentacyjne na dzieci J. K. i Z. K. przyznano do [...]r. oraz decyzję tego Ośrodka z dnia [...]r. uznającą za nienależnie pobraną zaliczkę alimentacyjną na dzieci K. J. oraz K. Z. od [...]r. do [...]r. w kwocie [...] zł z odsetkami.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie. Na uzasadnienie powyższego wniosku organ powołał dotychczasową argumentację.

Dodatkowo wskazano, że analiza akt z uwzględnieniem załączonych przez H. K. do skargi dokumentów w postaci decyzji administracyjnych prowadzi do wniosku, że dochód rodziny po pomniejszeniu o zaliczki alimentacyjne w łącznej kwocie [...] zł w dalszym ciągu nie przekracza ustalonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe ale ten fakt – przekroczenia lub nie przekroczenia kryterium dochodowego nie stanowi przesłanki ustawowej, z której wystąpieniu bądź nie ustawodawca wiążę obowiązek ustalenia odpłatności, ustalenia tej odpłatności w konkretnej wysokości jak i też zwolnienia z niej, przy czym jest to okoliczność, która powinna być uwzględniona przy rozstrzyganiu powyższych kwestii.

Odesłanie zaś do dochodu rodziny t stanowi wskazówkę co do sytuacji dochodowej rodziny.

Organ podniósł również, że Ośrodek Pomocy Społecznej ustalił, że skarżąca osiąga wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] zł miesięcznie i taka wysokość wynagrodzenia została potwierdzona przez skarżącą podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...]r., wynika ona również z zaświadczenia. Nie jest to zatem kwota [...]zł netto na którą wskazuje w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W przedmiotowej sprawie decyzją ostateczną z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławczego w L[...] uchylając decyzję Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w G. w pkt 1 i 3 ustaliło odpłatności za pobyt Z. K. w Domu Dziecka w G. w miesięcznej wysokości [...] zł, przy czym za okres od [...]r. do [...]r. ustaliło odpłatność w kwocie [...]zł – uchylono zaś zaskarżoną decyzję w pkt 2 i w tej części umorzono postępowanie I instancji.

W istocie zatem, w kwestii merytorycznej – utrzymano ustaloną przez organ I instancji odpłatność za pobyt Z. K. w placówce a dokonano zmiany wysokości odpłatności za okres jego pobytu w domu dziecka w [...]r.

Do skargi na to orzeczenie H. K. dołączyła dwie decyzje administracyjne wydane przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej – pierwszą z [...]r., którą ograniczono termin pobierania zaliczki alimentacyjnej przyznanej na dzieci J. K.i Z. K.do [...]r., drugą z [...]r. uznającą zaliczkę alimentacyjną wypłaconą w [...]r. za świadczenie nienależne.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 kodeksu postępowania administracyjnego (Kpa) w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję.

W ocenie Sądu użyty w dyspozycji art. 145 § 1 pkt 5 łącznik "lub" wskazuje jednoznacznie na to, że wystąpienie co najmniej jednego z członków tej alternatywy, (nowych okoliczności faktycznych bądź nowych dowodów") stanowi samoistną i wystarczającą podstawę wznowienia postępowania o ile równocześnie są spełnione pozostałe przesłanki prawne wznowienia postępowania, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 kpa a mianowicie: po pierwsze są one "istotne dla sprawy" ; po drugie istniały w dniu wydania decyzji – nie ma przy tym znaczenia czy wcześniejsze nieujawnieni tych okoliczności lub dowodów wynikało z niewłaściwie prowadzonego przez organ postępowania wyjaśniającego, czy tez z zamierzonego nieujawniania ich przez stronę – oraz po trzecie nie były znane organowi, który wydał decyzję. Taka właśnie sytuacja faktyczna i prawna miała miejsce w niniejszej sprawie.

Już po zakończeniu postępowania w sprawie decyzją ostateczną, skarżąca przedstawiła dowód w postaci decyzji z dnia [...]r. mocą, której termin wypłaty zaliczki alimentacyjnej na rzecz dwojga jej dzieci J. i Z. został ustalony do [...]r.

Kwota zaliczki alimentacyjnej tj. [...] zł, którą przyznano dzieciom skarżącej była podstawą do rozważenia możliwości finansowych H. K. w partycypowaniu utrzymania Z. K. w domu dziecka.

Dowód w postaci opisanej wyżej decyzji istniał w dniu wydania zaskarżonej decyzji tj. w dniu [...]r.

Okoliczności wynikające z opisanego dowodu mogły mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy zakończonej zaskarżoną do sądu decyzją ostateczną.

Art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593) przewidujący odpłatność za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej uzależnia zwolnienie z opłaty lub odstąpienie od opłaty za pobyt od sytuacji materialnej (art. 81 ust. 4). Starosta ustalając wysokość odpłatności uwzględnia sytuację majątkową rodziny lub osoby (art. 81 ust. 5).

Wreszcie organ administracyjny co wynika z art. 77 kpa jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Skarżąca do odwołania od rozstrzygnięcia organu I instancji dołączyła zaświadczenie o zarobkach za miesiąc [...]r. Wynika z niego, że jej zarobki netto wynoszą [...] zł. Odwołanie a także skarga kasacyjna opiera się zatem na twierdzeniu, że osiąga ona wynagrodzenie za pracę w wymienionej wyżej kwocie. Organ II instancji mając opisany wyżej dokument i znając stanowisko H. K. w tej kwestii w zaskarżonej decyzji, powtórzył za organem I instancji stwierdzenie dotyczące osiąganego przez nią wynagrodzenia za pracę w kwocie [...]zł. Nie ustosunkował się w żaden sposób i nie ocenił załączonego dowodu.

Ocena tego dowodu może mieć istotny wpływ na wynik postępowania – o czym świadczy powołany wcześniej art. 81 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Organ II instancji, nie odwołał się nawet w swojej decyzji do twierdzeń H.K. odnośnie wysokości otrzymanego wynagrodzenia.

Powyższe upoważnia Sąd do uchylenia decyzji I i II instancji – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 b), c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1 270 ze zm.).