Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 272/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16, art. 61a par. 1 i 2 , art. 156 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 24 ust. 1, ust. 2, ust. 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 119 pkt 3, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 25 sierpnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Sędzia WSA Michał Zbrojewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 sierpnia 2022 roku sprawy ze skargi A. H. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 26 stycznia 2022 r. nr KO.441.2.2022 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego z wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 26 stycznia 2022 r. nr KO.441.2.2002 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, po rozpatrzeniu zażalenia A.H., utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Tomaszowa Mazowieckiego z 3 grudnia 2021 r. Nr MOPS.V.42011.5704.1846.2021 odmawiające wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką J.H.

Jak wynika z akt sprawy 29 listopada 2021 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Tomaszowie Mazowieckim wpłynął wniosek A.H. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką J.H.

Postanowieniem z 3 grudnia 2021 r. Prezydent Miasta Tomaszowa Mazowieckiego, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego, podkreślając że decyzją z 24 sierpnia 2021 r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania A.H. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką J.H. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim decyzją z 6 października 2021 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W dniu 29 listopada 2021 r. do organu wpłynął ponowny wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę, który nie zawiera żadnych nowych okoliczności, które miałyby wpływ na ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzja organu II instancji jest ostateczna, zatem organ nie może wydać ponownie decyzji w tej samej sprawie. Wydanie kolejnej decyzji rozpatrującej kwestię prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę, byłoby wydaniem decyzji dotkniętej sankcją nieważności i dotyczyłoby sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, na podstawie takich samych okoliczności.

W zażaleniu na powyższe postanowienie A.H. podniósł zarzut naruszenia art. 61a § 1 k.p.a., przez jego błędną interpretację i bezzasadne uznanie, że niedopuszczalny jest ponowny wniosek skarżącego o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J.H., z uwagi na wydaną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze ostateczną decyzję z 6 października 2021 r. odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem autora zażalenia w sprawie nie wystąpiła jedna z przesłanek ustawowych określonych w art. 61a k.p.a. Brak jest bowiem tożsamości przedmiotowej oraz stanu faktycznego pomiędzy sprawami. Skarżący ubiega się obecnie o oświadczenie pielęgnacyjne od listopada 2021 r., a wcześniej złożony wniosek obejmował okres od lipca 2021 r., co oznacza odmienne czasookresy wniosków.

Powołanym na wstępie postanowieniem z 26 stycznia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 z późn.zm. – dalej w skrócie "k.p.a."), utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

W jego uzasadnieniu organ drugiej instancji stwierdził, że w art. 61a § 1 k.p.a.

ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwszą z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w wymienionym przepisie skonkretyzowane, jednakże nie ulega wątpliwości, że dotyczy to sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialno-prawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Jedną z "uzasadnionych przyczyn" zobowiązujących organ administracji publicznej do wydania postanowienia, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., jest uprzednie rozstrzygnięcie sprawy decyzją ostateczną. Wszczęcie postępowania przez organ administracji w sprawie, która została już wcześniej rozstrzygnięta decyzją ostateczną narusza zasadę trwałości decyzji wynikającą z art. 16 § 1 k.p.a. oraz zasadę pewności obrotu prawnego. Decyzja organu administracji, rozstrzygająca ponownie sprawę wcześniej rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną tegoż organu, a nie stanowiąca o uchyleniu tej pierwotnej decyzji na podstawie odpowiednich przepisów k.p.a., jest dotknięta wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. (res iudicata). Warunkiem sine qua non wydania postanowienia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. ze względu na wcześniejsze rozstrzygniecie sprawy jest stwierdzenie tożsamości stosunku administracyjnoprawnego występującego pomiędzy sprawą zakończoną wydaniem decyzji ostatecznej oraz powtórnym wnioskiem o jej prowadzenie. Zatem, w przypadku złożenia wniosku w sprawie zakończonej już decyzją ostateczną istotne jest ustalenie, czy sprawa, której wniosek ten dotyczy jest tożsama ze sprawą już uprzednio rozpoznaną i rozstrzygniętą. Tożsamość ta istnieje, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy.

Zdaniem Kolegium rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest prawidłowe. Nie ulega wątpliwości, iż wniosek z 19 listopada 2021 r. (data wpływu do organu pierwszej instancji 29 listopada 2021 r.) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dotyczy tego samego przedmiotu (przyznania świadczenia pielęgnacyjnego), co zakończonego decyzją z 24 sierpnia 2021 r., utrzymaną w mocy przez Kolegium decyzją z 6 października 2021 r., w niezmienionym stanie faktycznym (w zakresie okoliczności prawotwórczych). Bezsporne jest, że w sprawie zakończonej decyzją z 24 sierpnia 2021 r. (utrzymaną w mocy przez Kolegium decyzją z 6 października 2021 r.), jak i we wniosku z 19 listopada 2021 r. występuje tożsamość podmiotowa - spokrewnienie, istnienie znacznego stopnia niepełnosprawności matki skarżącego (orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania Niepełnosprawności w Tomaszowie Mazowieckim z 29 marca 2021 r. matka skarżącego została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 24 marca 2021 r., orzeczenie zostało wydane na stałe), jak też organ administracji realizujący świadczenia rodzinne. Ponadto, nie ulega również wątpliwości, że nie nastąpiła zmiana stanu prawnego - nie uległy zmianie przepisy regulujące kwestie przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem sprawa zainicjowana wnioskiem z 19 listopada 2021 r. jest tożsama ze sprawą zakończoną decyzją z 24 sierpnia 2021 r. (utrzymaną w mocy przez Kolegium decyzją z 6 października 2021 r.). Skoro więc postępowanie w sprawie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uległo zakończeniu, a wniosek z 29 lipca 2021 r. został załatwiony, to niedopuszczalne byłoby wszczęcie kolejnego postępowania administracyjnego w sprawie identycznej podmiotowo i przedmiotowo do tej, w której postępowanie zostało zakończone rozstrzygnięciem w formie decyzji rozstrzygającej o braku uprawnienia skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium nie zgodziło się ze skarżącym, że sprawa nie dotyczy tego samego przedmiotu z uwagi na odmienny czasookres wniosku. Zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 z późn.zm. – w skrócie "u.ś.r.") prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba, że orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Z uwagi zatem na wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (stanowiącego podstawę obu wniosków, tj. wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z 29 lipca 2021 r. i z 19 listopada 2021 r.) względem matki skarżącego na stałe, wniosek z 29 lipca 2021 r. zawierał żądanie przyznania świadczenia na przyszłość i bezterminowo, bowiem nie wystąpiła tu sytuacja okresowości niepełnosprawności. Tym samym kolejny wniosek oparty na tym samym orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności, przy braku zmiany innych okoliczności prawotwórczych, jest wnioskiem złożonym o to samo świadczenie w tej samej sprawie w ujęciu materialnoprawnym i w jej wymiarze czasowym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. H. reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego wniósł o uchylenie postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 26 stycznia 2022 r., zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Autor skargi podniósł zarzuty naruszenia art. 61a k.p.a. przez bezzasadne uznanie, iż wystąpiły przesłanki ustawowe do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego i niedopuszczalny był ponowny wniosek skarżącego z 19 listopada 2021 r. o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J.H. z uwagi na tożsamość toczących się już spraw w tym przedmiocie i brak pojawienia się nowych okoliczności w sprawie. Zdaniem skarżącego w sprawie niniejszej nie wystąpiła jedna z przesłanek ustawowych opisanych w art. 61a k.p.a., a mianowicie przeszkoda przedmiotowa dotycząca tego samego przedmiotu oraz stanu faktycznego. Po pierwsze skarżący w złożonym wniosku ubiegał się o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego od listopada 2021 r., a wcześniej złożony wniosek obejmował okres co najmniej od lipca 2021 r., co oznacza, iż odmienne są czasookresy tych wniosków. Po drugie upływ czasu spowodował, iż zmienił się stan faktyczny oraz prawny w sprawie, a mianowicie sądy administracyjne jak również jednostki samorządowe przyznające świadczenia rodzinne zaczęły respektować kluczowy w przedmiotowej sprawie wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13 z dnia 21 października 2014 r.

W związku z tym w sprawie nie zachodzi powaga rzeczy osądzonej, gdyż mamy do czynienia z różnymi czasookresami wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną J.H. Na uwagę zasługuje również fakt, iż świadczenie pielęgnacyjne co do zasady przyznawane jest na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Idąc więc tokiem rozumowania organu I i II instancji w sytuacji, gdyby świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane na czas nieokreślony z uwagi na ograniczenie czasowe wynikające z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności opiekun nie mógłby ponownie wnioskować o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na dalszy czasookres w związku z istniejącą w obrocie prawnym wydaną już decyzją w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. W praktyce jednak organy wydają kolejne decyzje nie widząc powagi rzeczy osądzonej.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonego postanowienia. Jednocześnie organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329 z późn.zm. - dalej w skrócie "p.p.s.a."), który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Następnie podkreślić trzeba, że według art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Sąd weryfikując w świetle przywołanych wyżej kryteriów zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta Tomaszowa Mazowieckiego stwierdził, że odpowiadają one przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do usunięcia ich z obrotu prawnego.

Lektura akt sprawy dowodzi, że zasadniczą osią sporu pomiędzy stronami postępowania jest ustalenie, czy organy obu instancji prawidłowo odmówiły skarżącemu wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką J.H., stojąc na stanowisku, że w rozpatrywanej sprawie wystąpiła inna uzasadniona przyczyna uniemożliwiająca wszczęcie postępowania w rozumieniu art. 61a § 1 k.p.a.

Zdaniem organów orzekających przeszkodą do wszczęcia postępowania jest ustalenie, że w oparciu o wcześniejszy wniosek skarżącego z 29 lipca 2021 r., organ pierwszej instancji decyzją z 24 sierpnia 2021 r. odmówił A.H. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką J.H. Powyższe rozstrzygnięcie decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 6 października 2021 r. zostało utrzymane w mocy. Zatem kolejny wniosek złożony w tej samej sprawie opatrzony datą 19 listopada 2021 r., który wpłynął do organu pierwszej instancji 29 listopada 2021 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, uzasadnia stwierdzenie, że wydana na skutek jego rozpoznania decyzja dotknięta byłaby wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. (res iudicata). Powyższy pogląd neguje skarżący, który uważa, że w sprawie nie zachodzi powaga rzeczy osądzonej, albowiem drugi wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dotyczy zupełnie innego czasookresu, a mianowicie przyznania spornego świadczenia od listopada 2021 r., podczas gdy pierwszy wniosek obejmował okres od lipca 2021 r. W sprawie nie zachodzi zatem tożsamość przedmiotowa. Nadto zmianie uległ stan prawny.

Wobec tak zakreślonej istoty sporu wyjaśnić trzeba, że zgodnie z treścią art. 61a § 1 i 2 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. Na postanowienie, o którym mowa w § 1, służy zażalenie.

Z przywołanego unormowania jasno wynika że organ ma obowiązek wydać (użyty zwrot "wydaje") postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w dwóch sytuacjach. Po pierwsze, gdy stwierdzi, że wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego pochodzi od podmiotu niebędącego stroną postępowania. Po drugie, gdy ustali, że w sprawie występują inne uzasadnione przyczyny. Wymienione wyżej przesłanki są od siebie niezależne i autonomiczne. Użyte w art. 61a § 1 k.p.a. pojęcie "inne uzasadnione przyczyny" nie zostało co prawda zdefiniowane przez ustawodawcę w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, jednakże w literaturze oraz ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że chodzi tu o sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Z taką sytuacją będziemy mieli do czynienia np. gdy żądanie wszczęcia postępowania dotyczy sprawy, w której prowadzone jest już postępowanie administracyjne, wydano w sprawie rozstrzygnięcie, albo brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia zgłoszonego żądania. Przesłanka odmowy wszczęcia postępowania z innych uzasadnionych powodów dotyczy przede wszystkim sytuacji, w których sprawa w ogóle nie podlega załatwieniu przez organ administracyjny w formie decyzji, bowiem ma charakter cywilnoprawny, uprawnienia bądź obowiązki wynikają z mocy samego prawa, brak jest przepisu prawa stanowiącego podstawę materialnoprawną do wydania decyzji (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 7 lutego 2014 r. sygn. akt I OSK 2159/12 - Lex nr 1497293, 22 lipca 2014 r. sygn. akt I OSK 1635/14 - Lex nr 1517991, 28 października 2015 r. II OSK 2465/15 - Lex nr 1987140, 6 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 3032/19 - Lex nr 30478, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 kwietnia 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 241/14 - Lex nr 1485980). Według Z.R. Kmiecika "inne uzasadnione przyczyny" to "przypadki pierwotnej bezprzedmiotowości postępowania, tj.: a) wniesienie żądania przez osobę niemającą zdolności do czynności prawnych; b) wniesienie żądania w sprawie, która nie podlega załatwieniu w formie decyzji administracyjnej. Można tu wyróżnić następujące przypadki: – sprawa należy do zakresu działania organów administracji, ale podlega załatwieniu w innej formie niż decyzja, np. w formie czynności materialno-technicznej, aktu stanu cywilnego lub zaświadczenia, – sprawa ma charakter administracyjny, ale dane uprawnienie lub obowiązek wynika wprost z ustawy (lub wydanego na jej podstawie aktu normatywnego) i nie wymaga konkretyzacji (rozstrzygnięcia) w formie decyzji, – sprawa ma charakter administracyjny, ale nie jest objęta w ogóle regulacją administracyjnoprawną (np. korzystanie z wód niewykraczające poza korzystanie powszechne w granicach określonych przepisami prawa wodnego; wpłaty na fundusze społeczne oparte na zasadzie dobrowolności), – sprawa nie ma charakteru administracyjnego, lecz cywilnoprawny i załatwiana jest w formie umowy albo jednostronnej czynności cywilnoprawnej; c) wniesienie żądania w sprawie rozstrzygniętej już decyzją; d) wniesienie żądania w sprawie, w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji; e) wniesienie żądania po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenia określonych praw (przedawnienie materialnoprawne)" (vide: Z.R. Kmiecik, Wszczęcie ogólnego postępowania administracyjnego, Warszawa 2014, s. 211–212). Do innych uzasadnionych przyczyn odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego należy żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, od której skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego (vide: wyrok NSA z 10 października 2012 r. sygn. II OSK 1087/11 - Lex nr 1234059). Nie budzi przy tym żadnych wątpliwości, że odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, niewymagających analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów, a więc wówczas, gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić brak podstaw do prowadzenia postępowania. Organ nie może zatem gromadzić dowodów i ustalać stanu faktycznego sprawy bez formalnego wszczęcia postępowania, a następnie – po stwierdzeniu, że brak podstaw do prowadzenia postępowania – wydać postanowienia o odmowie jego wszczęcia "z innych uzasadnionych przyczyn" na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.

W kontrolowanej sprawie organy obu instancji za zasadniczą przeszkodę uniemożliwiającą wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie przyznania A.H. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką J.H. prawidłowo uznały uprzednie rozstrzygnięcie tej samej sprawy decyzją Prezydenta Miasta Tomaszowa Mazowieckiego z 24 sierpnia 2021 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymaną następnie w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 6 października 2021 r. Jak trafnie argumentował organ odwoławczy wadą nieważności w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. byłaby dotknięta decyzja, która dotyczyłaby sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną (res iudicata).

Ocena, czy w konkretnym wypadku ma miejsce res iudicata wymaga od organu ustalenia tożsamości obu spraw. Decyzja ostateczna ma bowiem powagę rzeczy osądzonej co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, tj. podstawy prawnej, podstawy faktycznej i treści żądania strony. Res iudicata następuje więc w przypadku stwierdzenia, że istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwiema decyzjami z których pierwsza jest ostateczna. Tożsamość ta będzie istniała gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy. Przy czym przez stan faktyczny sprawy należy rozumieć, stan faktyczny mający znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc mieszczący się w ramach hipotezy normy prawnej, która stanowiła podstawę do rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Tożsamość podmiotowa będzie miała miejsce wtedy, gdy w sprawie występują te same strony lub ich następcy prawni. Tożsamość w zakresie przedmiotu sprawy, to tożsamość podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia i treści żądania strony. Zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Na mocy art. 16 § 1 k.p.a., ostateczna decyzja organów administracji publicznej korzysta z domniemania legalności i dopóki funkcjonuje w obrocie prawnym, dopóty organ, podobnie zresztą jak i Sąd, zobowiązany jest do jej uwzględnienia przy wydawaniu swojego rozstrzygnięcia. Ewentualne ponowne rozstrzygnięcie przez organ sprawy tożsamej (podmiotowo i przedmiotowo) z załatwioną wcześniej decyzją ostateczną, możliwe jest wyłącznie po wyeliminowaniu tej pierwszej w ustalonym przez prawo trybie. Zatem, dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja rozstrzygająca sprawę merytorycznie w sposób ostateczny, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii staje się niedopuszczalne i to niezależnie od prawidłowości tej decyzji.

W kontrolowanej sprawie skarżący w krótkich odstępach czasu złożył dwa wnioski o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką (29 lipca 2021 r. i 29 listopada 2021 r.). W obu przypadkach występuje tożsamość o charakterze podmiotowym (skarżący i podopieczny). Mianowicie z wnioskiem wystąpił ten sam podmiot – A.H., który opiekuje się niepełnosprawną w stopniu znacznym mamą – J.H., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z 29 marca 2021 r. wydanym na stałe. Przedmiotem obu omawianych postępowań jest ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie zachodzi również tożsamy stan faktyczny w zakresie okoliczności prawotwórczych (skarżący sprawuje opiekę nad mamą). Zmianie nie uległ również stan prawny, jako że podstawę materialnoprawną wydanej uprzednio decyzji stanowi przepis art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r., poz. 111 – dalej w skrócie "u.ś.r."), w niezmienionym brzmieniu. W tym miejscu za błędne uznać należy twierdzenie pełnomocnika skarżącego o zmianie stanu prawnego w sprawie, której upatruje on w tym, że sądy administracyjne oraz jednostki samorządu terytorialnego zaczęły respektować wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2021 r. sygn. akt K 38/13. Wspomniany wyrok, co wyraźnie umknęło pełnomocnikowi skarżącego wszedł w życie 23 października 2014 r., a więc to z tym dniem z mocy art. 190 Konstytucji RP, nastąpiła zmiana stanu prawnego.

Nie można również zgodzić się z poglądem autora skargi jakoby w rozpatrywanej sprawie brak było pełnej tożsamości przedmiotu sprawy w sytuacji wystąpienia przez skarżącego z ponownym wnioskiem o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na odmienne okresy, na które skarżący ubiegał się o przyznanie rozważanego świadczenia. Podkreślić w tym miejscu należy, że według art. 24 ust. 1 i 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Stosownie zaś do treści art. 24 ust. 4 u.ś.r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. W świetle powyższych unormowań zasadą jest przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego na czas nieokreślony, a nie na ściśle wskazany okres. Tylko przy świadczeniach okresowych można przyjmować, że kolejne wnioski obejmujące różne okresy zasiłkowe dotyczą różnych spraw administracyjnych w ujęciu materialnoprawnym. Innymi słowy, w rozpatrywanej sprawie nie można przyjąć, jak czyni to skarżący, że świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem okresowym, z uwagi na sam tylko fakt, że przyznaje się je od momentu złożenia konkretnego wniosku i w sytuacji składania wniosków w rożnym czasie mamy do czynienia z różnymi sprawami administracyjnymi. Tutejszemu Sądowi znane są wprawdzie poglądy judykatury zbieżne zresztą ze stanowiskiem prezentowanym przez skarżącego na gruncie rozpatrywanej sprawy o okresowym charakterze świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego nie można mówić o tożsamości, gdy kolejny wniosek dotyczy innego okresu świadczeniowego (vide: wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w: Poznaniu z 15 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 951/19 – Lex nr 2772707, Gliwicach z 25 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1608/21 – Lex nr 3330442, Rzeszowie z 2 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 1626/21 - Lex nr 3335173, Lublinie z 30 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Lu 947/17 - Lex nr 2467388), nie mniej jednak Sąd z omówionych wyżej względów ich nie podziela.

Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie istnieje tożsamość sprawy, która została już rozstrzygnięta wcześniejszą decyzją organu pierwszej instancji z 24 sierpnia 2021 r., utrzymaną następnie w mocy decyzją organu odwoławczego z 6 października 2021 r. Skarżący, pomimo prawidłowego pouczenia zamieszczonego w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim, nie skorzystał z prawnej możliwości poddania wydanych na gruncie uprzednio rozpatrywanej sprawy decyzji organów obu instancji kontroli sądowoadministracyjnej, lecz zamiast tego złożył kolejny wniosek o przyznanie spornego świadczenia (opatrzony datą 19 listopada 2021 r.). W rezultacie ostateczna decyzja o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego uzyskała przymiot prawomocności (art. 16 § 3 k.p.a.). Dopóki decyzja ta nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego w prawem przewidzianym trybie, dopóty rozpoznanie kolejnego wniosku skarżącego o przyznanie spornego świadczenia jest z prawnego punktu widzenia niemożliwe. Prawidłowo więc organy obu instancji odmówiły wszczęcia kolejnego postępowania w sprawie, wydając postanowienie na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

k.ż.