Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 617/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-10-27 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata
Powołane przepisy: article: Art. 245, art. 246
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 27 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 28 kwietnia 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiąc marzec 2003 roku p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych; oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 28 kwietnia 2009 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym skarżący R. W. złożył wniosek o zwolnienie go z konieczności uiszczania tej opłaty ze względu na trudną sytuację materialną. Wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego nie został złożony w przewidzianej prawem formie, wobec tego w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 14 lipca 2009 roku skarżącemu został przesłany urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem jego wypełnienia i odesłania do tut. sądu w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania.

W zakreślonym terminie skarżący uzupełnił brak przesyłając wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zakreślenia dokonanego w rubryce 4 wynika, że skarżący domaga się zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia na jego rzecz adwokata z urzędu. Skarżący oświadczył, że prowadzi działalność gospodarczą samodzielnie. Dochody uzyskiwane z prowadzonej działalności wynoszą miesięcznie 6.744,19 zł (rocznie 80.930,33 zł – wg PIT za 2008 rok załączonego do wniosku). W skład majątku skarżącego wchodzi las i łąka wielkości około 2,46 ha oraz budynek biurowy jednopiętrowy o powierzchni około 200 m². Skarżący nie dysponuje zasobami pieniężnymi, jak również przedmiotami wartościowymi. Z żoną posiada rozdzielność majątkową.

Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż jedynym źródłem jego dochodu jest prowadzona działalność gospodarcza. Zyski z tego tytułu z trudem pozwalają na utrzymanie bieżącej zdolności płatniczej. Sytuację komplikuje dodatkowo wysokie obciążenie spłatami kredytów. Konieczność wniesienia tak wysokiego wpisu sądowego przekracza obecne możliwości finansowe skarżącego. Firma R. W. zajmuje się produkcją drobnej galanterii papierniczej oraz początkuje w imporcie drobnych zabawek z Chin. Dochód netto jest znacznie niższy niż wykazany dochód brutto w zeznaniu PIT, a zapisy księgowe nie odzwierciedlają wszystkich kosztów. Firma skarżącego od lat boryka się z problemami finansowymi. Szczególną i niezależną od skarżącego przyczyną są bardzo długie terminy płatności od odbiorców (średnio wynoszą około 180 dni). W sytuacji, gdy materiały do produkcji skarżący kupuje z płatnością do 30 dni, a towary z importu wymagają 100 procentowej przedpłaty, utrzymanie płynności jest okresami niemożliwe. Konieczne jest wówczas wprowadzanie kolejnych kredytów na zakupy surowców i towarów handlowych. Ponadto w roku 2007 skarżący otrzymał wypowiedzenie najmu lokalu i podjął decyzję o zakupie nieruchomości przeznaczonej do prowadzenia własnej działalności gospodarczej. Jest to budynek biurowy o powierzchni około 200 m², obecnie o złym stanie technicznym, a całość tej inwestycji została sfinansowana przy pomocy kredytów bankowych. W okresie, którego dotyczą dane o dochodzie spłaty kapitału od kredytów zaciągniętych w banku A wyniosły nie mniej niż 71.000 zł. Oprócz tego skarżący korzystał i częściowo nadal korzysta z kredytów konsumpcyjnych w B, C oraz w D. Zapisy księgowe tego nie obejmują, a kapitał dostarczany z tych źródeł przekraczał średnio 20.000 zł. Aby utrzymać ciągłość firmy skarżący wciąż zaciąga nowe kredyty licząc, że w pewnym momencie uda się zbilansować sytuację. Obecnie każdy dodatkowy wydatek grozi nieodwracalnym bankructwem. Dla skarżącego oraz jego pracowników oznacza to utratę jedynego źródła utrzymania. Dlatego skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, ani wynagrodzenia prawnika.

Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną U. W. Skarżący, mimo wezwania do wykazania stanu majątkowego i dochodów osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, nie wykonał wezwania w tym zakresie podnosząc, że z żoną posiada intercyzę. Dla wykazania wysokości dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej skarżący przesłał "deklaracje PIT" za miesiące czerwiec, lipiec i sierpień 2009 roku sporządzone przez biuro rachunkowe. Skarżący wyjaśnił, iż w ramach prowadzonej książki przychodów i rozchodów dane dotyczące uzyskanego dochodu są niewiarygodne, gdyż pomija się całkowicie stan zapasów i produkcji w toku. Wielkość tych parametrów mogą zarówno zwielokrotnić dochód, jak i obrócić go w stratę. Przy KP zapas ewidencjonuje się tylko raz do roku w postaci spisu z natury i tylko wtedy zapisy KP sa zgodne ze stanem rzeczywistym i tylko wówczas dochód jest wskazany rzetelnie. Odczyty w ciągu roku nie uprawniają do wnioskowania o dochodzie podatnika. Skarżący oświadczył, że nie posiada lokat złotowych, ani dewizowych. Wszystkie zaciągnięte przez niego kredyty zostały przeznaczone na działalność gospodarczą. Odnośnie wysokości ponoszonych stałych miesięcznych wydatków skarżący oświadczył, że za czynsz opłaca 269,07 zł, za prąd około 64,55 zł, za gaz około109,38 zł, telefon stacjonarny około 50 zł, zaś na pozostałe wydatki 800 – 1.000 zł. Do pisma skarżący załączył kserokopie następujących dokumentów: faktury z dnia 14 października 2009 roku za wykonanie kserokopii, umów kredytowych z dnia 16 grudnia 2008, z dnia 29 lutego 2008 roku, z dnia 19 października 2007 roku, z dnia 31 sierpnia 2007 roku, z dnia 17 sierpnia 2007 roku, z dnia 31 października 2006 roku, aneksu do umowy kredytowej z dnia 29 października 2008 roku, harmonogramu spłat rat kredytowych do umowy kredytowej zawartej w dniu 8 kwietnia 2009 roku, terminarza spłat kredytu zaciągniętego w B SA, umowy pożyczki gotówkowej z dnia 22 lipca 2008 roku, deklaracji PIT L za czerwiec, lipiec i sierpień 2009 roku, faktury z dnia 25 sierpnia 2009 roku za energię elektryczną, faktury z dnia 20 lutego 2009 roku za gaz, odcinka wpłaty raty do C Bank Polska S.A., dowodu wpłaty czynszu za mieszkanie, aktu notarialnego z dnia 15 lutego 2006 roku – umowy majątkowej małżeńskiej oraz wyciągów z rachunków bankowych skarżącego.

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego.

Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Użyte w art. 246 powołanej ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z powyższego wynika, że to skarżący ubiegając się o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym, winien był przekonać Sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego.

W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2008 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009 roku (MP z 2008 r. Nr 55, poz. 499), od dnia 1 stycznia 2009 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.276 zł. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy przy tym szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Wszakże samodzielna działalność gospodarcza, prowadzona na własny rachunek wiąże się, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych.

Na wstępie należy zaakcentować, że skarżący, pomimo wyraźnego wezwania, nie wykazał dochodów uzyskiwanych przez żonę U. W., z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Dane o stanie majątkowym oraz dochodach osób pozostających wraz z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym są niezwykle istotne przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Okoliczność, że skarżący zawarł umowę wyłączającą wspólność majątkową w jego małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 roku sygn. akt GZ 71/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Zatem informacje o dochodach i stanie majątkowym żony, do których udzielenia zobowiązano skarżącego, a które pozostały niewyjaśnione, miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Przeprowadzona analiza przedstawionej przez skarżącego sytuacji majątkowej nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie na rzecz wnioskodawcy pełnomocnika z urzędu. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga średni miesięczny dochód brutto w wysokości 6.744,19 zł. Kwota tych dochodów jest ponad pięciokrotnie wyższa niż najniższe krajowe wynagrodzenie. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą opodatkowaną liniowo. Z załączonego odpisu zeznania podatkowego PIT-36L wynika, że wysokość przychodów z prowadzonej działalności za rok 2008 wyniosła 803.979,59 zł przy kosztach uzyskania przychodu 723.049,260 zł, co dało dochód w wysokości 80.930,33 zł. Ze złożonych "deklaracji PIT L" wynika, że w miesiącu czerwcu 2009 roku skarżący osiągnął przychód w wysokości 102.094,97 zł przy kosztach uzyskania przychodu 46.232,12 zł, co dało dochód 55.862,85 zł, w miesiącu lipcu 2009 roku przychód wyniósł 81.958,93 zł (dochód 3.191,25 zł), zaś w sierpniu 2009 roku wysokość przychodu to 101.522,92 zł (dochód 46.067,88 zł). Wysokość przychodu od początku roku 2009 do końca sierpnia 2009 roku wyniosła 631.057,48 zł przy kosztach uzyskania przychodu 523.211,65 zł, co dało dochód 107.845,83 zł. Powyższe dane obrazują skalę prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. Trudno zatem uznać skarżącego za osobę ubogą – a dla takich właśnie osób przewidziana jest pomoc państwa w postaci przyznania prawa pomocy.

Niewątpliwie znacznym obciążeniem budżetu skarżącego jest spłata zaciągniętych kredytów bankowych. Z załączonych wyciągów z rachunków bankowych skarżącego wynika jednakże, że skarżący dokonuje na bieżąco spłat rat kredytowych. Skoro skarżący z posiadanych środków jest w stanie spłacać raty w wysokości wielokrotnie przekraczających wysokość wpisu w przedmiotowej sprawie, to tym samym stać go również na opłacenie kosztów sądowych zainicjowanego postępowania sądowego. Tym bardziej, że wysokość kosztów sądowych jest niewielka. Wysokość wpisu od złożonej skargi wynosi bowiem 100 zł i jest to najmniejsza wysokość spośród znanych w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Ponadto należy podkreślić, iż zobowiązania kredytowe należące do kategorii zobowiązań cywilnoprawnych nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się koszty sądowe. Zaciągnięte kredyty świadczą natomiast o zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 28 czerwca 2005 r., sygn. akt: II GZ 56/05, a także postanowienie NSA, sygn. akt: I OZ 83/06. ).

Zaakcentować także należy, że skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej (las i łąka) o areale 2,46 ha, a także nieruchomości budynkowej o powierzchni 200 m². Podkreślenia wymaga, że posiadanie majątku, a zwłaszcza nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w całkowitym zakresie, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie.

Reasumując należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, skoro przesłanką uwzględnienia takiego wniosku, zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy jest brak jakiegokolwiek dochodu. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Przypomnieć warto, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (H. Knysiak – Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, str. 628)

Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).