Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1556/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 17 ust. 5 pt 1 lit. b w związku z art 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 7 czerwca 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 281/21 w sprawie ze skargi B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 30 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia od B. R. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, wyrokiem z dnia 10 czerwca

2021 r. (sygn. akt II SA/Ol 281/21) - orzekając na skutek skargi B. R. i na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a") – uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie 30 listopada 2020 r. nr [...] uchylającą decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 18 września 2020 r. nr [...] o odmowie przyznania B. R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem i przyznającą B. R. rzeczone świadczenie na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. w wysokości 1.830 zł, zaś od 1 stycznia 2021 r. - w wysokości określonej w obwieszczeniach Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Wyrok zapadł w oparciu o następujące okoliczności sprawy:

Rozpoznając po raz kolejny sprawę, zainicjowaną wnioskiem B. R. z dnia 29 kwietnia 2020 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, Wójt Gminy [...], decyzją z dnia 18 września 2020 r. odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia podnosząc, że nie można było w tym przypadku ustalić daty powstania niepełnosprawności ojca, a ponadto wnioskodawczyni miała przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie, decyzją z 30 listopada 2020 r., uchyliło decyzję organu I instancji w całości i przyznało B. R. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. w wysokości 1.830 zł, zaś od 1 stycznia 2021 r. - w wysokości określonej w obwieszczeniach Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, że spełniona została przesłanka niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Odwołując się zaś do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. ( K 38/13), podkreśliło, iż rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej – w obecnym stanie prawnym - organ administracji ma obowiązek zbadać czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej: u.ś.r.), z wyłączeniem tej części ww. przepisu, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kolegium wskazało też, że na mocy decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 6 listopada 2019 r. nr [...] B. R. miała przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad ojcem na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r. Natomiast w oświadczeniu z 29 kwietnia 2020 r., strona zadeklarowała, że na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r., z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. W związku z powyższym, pismem z dnia 14 maja 2020 r. organ wezwał wnioskodawczynię do dokonania jednoznacznego wyboru świadczenia. W odpowiedzi skarżąca oświadczyła jednak, że jest w trakcie ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne i zrezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego dopiero z chwilą przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto z pisma organu I instancji z dnia 12 listopada 2020 r. wynikało również, że skarżąca po raz kolejny złożyła wniosek o przyznanie jej specjalnego zasiłku dla opiekuna, choć prawo to nie zostało ustalone.

Mając więc na uwadze, iż wnioskodawczyni miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem do 31 października 2020 r., Kolegium uznało, że nie zaistniała w dniu 1 listopada 2020 r. negatywna przesłanka warunkująca przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego a zatem świadczenie to zostało B. R. przyznane na okres od 1 listopada

2020 r. na czas nieokreślony.

W skardze na ww. decyzję Kolegium, B. R. zarzuciła organowi odwoławczemu naruszenie art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez nieprzyznanie jej świadczenia począwszy od dnia, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, tj. od dnia 1 kwietnia 2020 r. W związku z tym wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zaskarżonym zakresie i orzeczenie, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jej od 1 kwietnia 2020 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Uchylając – na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. – zaskarżoną decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznał, że skarga była zasadna.

Sąd na wstępie wyjaśnił, że poza sporem pozostawało, iż skarżąca spełniała wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa do tego świadczenia i mieściła się w kręgu podmiotów, wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zdaniem Sądu, również organ II instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., uwzględniając jednolicie ujmowane w orzecznictwie sądów administracyjnych skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. ( sygn. akt K 38/13). Tym niemniej, odnosząc się do kwestii, dotyczącej ustalenia daty początkowej przyznanego skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, Sąd I instancji stwierdził, iż wprawdzie podziela, wyrażane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko, zgodnie

z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że wyklucza on możliwość pobierania dwu świadczeń jednocześnie, jednakże uważa, że przepis ten nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z tych świadczeń jest już przyznane decyzją wcześniejszą (zob. np. wyrok NSA z 26 lutego 2021 r., I OSK 1530/20). Dlatego też – jak wywodził Sąd Wojewódzki - fakt uzyskania przez określoną osobę specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może stanowić przeszkody do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby podopiecznej. W sytuacji zbiegu uprawnień do obydwu świadczeń zastosowanie znajduje art. 27 ust. 5 i art. 24 ust. 2 u.ś.r., przy czym w przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z prawa do kolidującego świadczenia wykluczającego możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Brak jest bowiem przepisów umożliwiających zmodyfikowanie tego przepisu, w tym w szczególności zmianę terminu początkowego ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Bez wpływu na przytoczoną wykładnię przepisów pozostaje fakt, że decyzje z zakresu świadczeń rodzinnych mają charakter decyzji konstytutywnych, tj. kreujących określone uprawnienie, a nie tylko je potwierdzających. Zauważyć bowiem należy, że decyzje konstytutywne mają co do zasady moc na przyszłość, co nie wyklucza, że mogą one również mieć moc wsteczną. Zauważyć bowiem należy, że każdy akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Można więc uznać, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Oznacza to, że decyzja, mocą której skrócono okres, na który przyznano świadczenie uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wydana na skutek dokonania wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. może zostać wydana z mocą wsteczną, co umożliwi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego – zgodnie z brzmieniem art. 24 ust. 2 u.ś.r. – od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami". (por. wyrok NSA z 22 lutego 2021 r. sygn. akt OSK 2508/20).

Sąd Wojewódzki zwrócił ponadto uwagę, że w cyt. wyroku NSA zauważył również, iż "przyjęcie stanowiska, według którego, w przypadku gdy osoba uprawniona otrzymuje jedno ze świadczeń, ustalenie prawa do innego świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe, prowadziłoby do sytuacji, w której możliwość dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia - w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń – byłaby praktycznie niemożliwa do realizacji, a zatem uprawnienie to miałoby charakter czysto iluzoryczny. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać.

Uwzględniając powyższe, Sąd Wojewódzki wskazał, że skarżąca dokonała wyboru świadczenia już w dniu 29 kwietnia 2020 r., gdyż we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczyła, że w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, z dniem jej wydania, wnosi o uchylenie decyzji z dnia 6 listopada 2019 r. wydanej w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zatem, w ocenie Sądu Wojewódzkiego, z uwagi na treść art. 24 ust. 2 u.ś.r,. nie mogła zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął kompletny wniosek. Wobec jasnego brzmienia art. 24 ust. 2 omawianej ustawy brak było zatem podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z późniejszą datą początkową, z uwagi na rezygnację przez nią z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Ponadto Sąd I instancji wywodził dalej, że w wyroku z dnia 18 maja 2021 r. (sygn. akt I OSK 273/21), Naczelny Sąd Administracyjnym uznał, iż "już sam wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinien być potraktowany jako skorzystanie przez stronę z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego, a więc świadczenia pielęgnacyjnego. Aby wybór mógł zostać skutecznie dokonany, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane". Natomiast w wyroku z dnia 15 września 2020 r. (sygn. akt I OSK 2199/19) , Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że (cyt.): "art. 27 ust. 5 ustawy stanowi tylko o dokonaniu wyboru świadczenia przez osobę uprawnioną (nie ma w nim mowy o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie)". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie zachodziła więc konieczność uprzedniej rezygnacji przez uprawnionego z przyznanego już świadczenia, tj. jeszcze przed rozstrzygnięciem co do drugiego świadczenia objętego zbiegiem, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy. W związku z tym Sad wskazywał, że "Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Trudno się dziwić, że strona nie chce zrezygnować z otrzymywanego świadczenia przed uzyskaniem pewności, że spełnia warunki do otrzymania świadczenia korzystniejszego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia. Mając na uwadze, że skarżący deklarował rezygnację z prawa do zasiłku dla opiekuna <>, co jest równoznaczne z warunkową zgodą na uchylenie decyzji odnoszących się do pierwszego z wymienionych świadczeń, w grę może wchodzić przykładowo jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. W orzecznictwie wskazuje się, że to ostatnie rozwiązanie zasadza się na przyjęciu, że kwestia przedmiotowego wyboru, a tym samym i rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość odpowiedniego załatwienia rezygnacji z zasiłku dla opiekuna w decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 18 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1676/18). Nie można również pominąć możliwości stwierdzenia we właściwym trybie wygaśnięcia decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna. Innymi słowy, po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień) nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń".

Końcowo Sąd Wojewódzki więc wskazał, aby Kolegium - ponownie rozpoznając sprawę – uwzględniło powyższe rozważania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie. Zaskarżając wyrok w całości, Kolegium podniosło zarzuty:

I. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.

1) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w związku z art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.) - poprzez ich błędne zastosowanie w ustalonym stanie faktycznym polegające na przyjęciu, że skarżąca dokonała wyboru świadczenia oświadczając, iż w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, z dniem jej wydania wnosi o uchylenie decyzji

z 6 listopada 2019 r. w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego;

b) art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż na gruncie przedmiotowej sprawy istniały podstawy do przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo, iż w okresie tym z uwagi na pobieranie przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego występowała negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj.

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w związku z art. 27 ust. 5 oraz 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że będąca przedmiotem skargi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z 30 listopada 2020 r. nie przyznając skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od dnia 1 kwietnia 2020 r. do dnia 31 października 2020 r. wydana została z naruszeniem wskazanych powyżej przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i w konsekwencji uchylenie jej w tym zakresie;

b) art. 153 p.p.s.a. poprzez brak wyrażenia w orzeczeniu wskazań co do dalszego postępowania, które byłyby jednoznaczne, tj. niewymagające i niedopuszczające domysłów czy też dodatkowych interpretacji;

c) art. 151 p.p.s.a. polegające na niezastosowaniu normy tego przepisu, pomimo iż skarga, jako nieuzasadniona winna zostać oddalona.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący organ wnosił o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie a ponadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Jednocześnie Kolegium wskazało, iż zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2022, poz. 329), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne

w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Spór w rozpoznawanej sprawie - determinowany zarzutami skargi kasacyjnej - dotyczył wyłącznie daty, od której B. R. winno zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a to z uwagi na zbieg tegoż świadczenia ze specjalnym zasiłkiem opiekuńczym. W momencie bowiem ubiegania się przez uczestniczkę postępowania o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, miała ona już przyznany w/w zasiłek.

W związku z powyższym, skład orzekający pragnie wyjaśnić, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111), świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Po myśli natomiast art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu

i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Z powołanych przepisów jasno wynika, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie jedno z tych świadczeń, a co wyklucza - jak słusznie zresztą zauważa sam Sąd I instancji - możność równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania.

Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest zatem brak uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany np. specjalny zasiłek opiekuńczy, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W świetle przytoczonych przepisów nie jest bowiem możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia, to jest wyraźne, a nie tylko hipotetyczne, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej ten zasiłek.

Stosownie do treści do art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zauważyć jednak należy, iż zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia (zob. Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, opubl. LEX 2015 oraz R. Babińska-Górecka (w:) R. Babińska-Górecka, M. Lewandowicz-Machnikowska, Świadczenia rodzinne/komentarz, Wrocław 2010, s. 296 oraz literatura i orzecznictwo tam przywołane). W sytuacji zatem, gdy

w momencie wydawania decyzji jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywistym jest bowiem, iż określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś - jak wyżej wskazano - nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia.

Z niespornego w niniejszej sprawie stanu faktycznego wynikało, iż na podstawie ostatecznej decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 6 listopada 2019 r. B. R. miała przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad ojcem za okres od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r. Słusznie przy tym zwraca uwagę skarżące Kolegium, że co prawda wnioskodawczyni w kwietniu i maju 2020 r. złożyła oświadczenia o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, jednak były to oświadczenia uzależniające rezygnację z tego świadczenia od wcześniejszego przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem składu orzekającego, takie warunkowe oświadczenia – z przyczyn wyżej wskazanych - nie mogły zaś prowadzić do uchylenia przez właściwy organ ostatecznej decyzji z dnia 6 listopada 2019 r. ustalającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2019r. do 31 października 2020 r. Dopiero więc upływ czasu, na jaki został przyznany wnioskodawczyni specjalny zasiłek opiekuńczy skutkował wygaśnięciem decyzji z dnia 6 listopada 2019 r. a zatem do dnia 31 października 2020 r. przedmiotowa decyzja funkcjonowała w obrocie prawnym. Okoliczność ta zaś – czego zdaje się nie dostrzegać Sąd I instancji – miała w rozpoznawanej sprawie decydujące znaczenie dla określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazać bowiem przyjdzie, iż na mocy art. 16 § 1 k.p.a., ostateczna decyzja organów administracji publicznej korzysta z domniemania legalności i zgodnie z zasadą trwałości decyzji, funkcjonuje w obrocie prawnym. Z tego powodu organ, podobnie zresztą jak i Sąd, zobowiązany jest do jej uwzględnienia przy wydawaniu kolejnego rozstrzygnięcia.

Zgodzić się więc należy ze skarżącym kasacyjnie, iż - w realiach rozpoznawanej sprawy - to dopiero wygaśnięcie terminowej decyzji z dnia 6 listopada 2019 r. przyznającej specjalny zasiłek dla opiekuna (a nie - jak sugeruje Sąd Wojewódzki - złożenie wniosku z dnia 29 kwietnia 2020 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem o warunkowej rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i wyborze świadczenia korzystniejszego) - wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w postaci posiadania prawa do zasiłku dla opiekuna. Skoro zaś decyzja ta przyznawała rzeczone świadczenie do dnia 31 października 2020 r., to należało przyjąć, że skarżąca dopiero od dnia 1 listopada 2020 r. nie miała już ma prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad ojcem co pozwalało przyznać jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od dnia 1 listopada 2020 r.

W rezultacie należy uznać, że nie było prawnej możliwości orzeczenia w tym przypadku o przyznaniu uczestniczce postępowania wnioskowanego świadczenia od miesiąca złożenia wniosku, tj. od 1 kwietnia 2020 r., gdyż w tym okresie B. R. przysługiwało jeszcze konkurencyjne świadczenie, wykluczające - jak wyżej wywiedziono - możliwość jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe prowadzi zatem do wniosku, iż zarzuty dotyczące błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. i art. 24 ust. 2 u.ś.r. były zasadne.

Odnosząc się zaś do zarzutów procesowych, wskazać należy, że oparcie

w analizowanej sprawie wyroku na przepisie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a., zamiast na postulowanym przez skarżącego kasacyjnie art. 151 p.p.s.a., uwarunkowane było oceną prawnomaterialną, którą wyraził Sąd I instancji, a ponieważ ocena ta okazała się – jak wyżej wskazano – błędna, zarzut ten ( w ten sposób) zyskał usprawiedliwienie.

Niezrozumiały natomiast był zarzut dotyczący naruszenia art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Zatem naruszenie art. 153 p.p.s.a. mogłoby stanowić ewentualną podstawę skargi kasacyjnej, ale tylko w sytuacji, gdy przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd nie zastosowałby się do oceny prawnej przewidzianej w tym przepisie a wyrażonej we wcześniejszym orzeczeniu sądu. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie jednak nie zachodziła.

Nietrafność tego ostatniego zarzutu nie wpływa jednak na ogólną ocenę zasadności skargi kasacyjnej, a co prowadzi do wniosku, że uchylenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 18 września 2020 r. o odmowie przyznania B. R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem i przyznanie wnioskodawczyni rzeczonego świadczenia od 1 listopada 2020 r. było legalne.

Biorąc powyższe pod uwagę i uznając jednocześnie, że istota sprawy została w tym przypadku dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny – na zasadzie art. 188 w zw. z art. 151 w zw. z art. 193 i w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. - orzekł jak w pkt 1 sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na art. 207 § 2 p.p.s.a., mając na uwadze charakter sprawy.