Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1461/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 2, art. 1a pkt 6, art. 1a pkt 12, art. 66 par. 3, art. 66 par. 4 pkt 1, art. 66 par. 5
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogdan Lubiński, Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia WSA del. Wojciech Stachurski (sprawozdawca), Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2015 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 6 lutego 2013 r. sygn. akt I SA/Op 478/12 w sprawie ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 12 października 2012 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości opłaty komorniczej 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu kwotę 5400 (słownie: pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrok Sądu I instancji.

Wyrokiem z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Op 478/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu (dalej powoływany również jako "Wierzyciel") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 12 października 2012 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia opłaty komorniczej.

2. Przedstawiony przez Sąd I instancji stan sprawy.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. na wniosek Wierzyciela prowadził postępowanie egzekucyjne wobec Huty M. Spółki z o.o. w O. (dalej jako "Spółka" lub "Zobowiązany"). W ramach tego postępowania dokonano zajęć wierzytelności Spółki, w tym zajęć z rachunków bankowych (zawiadomienia o zajęciu z dnia 30 września 2011 r., 4 listopada 2011 r., 20 stycznia 2012 r.) oraz zajęć w G. Grupie Kapitałowej S.A. (zawiadomienia o zajęciu z dnia 2 grudnia i 8 grudnia 2011 r. oraz 27 lutego 2012 r.). W trakcie trwania postępowania egzekucyjnego Spółka w dniach 17 lutego i 7 marca 2012 r. wpłaciła bezpośrednio Wierzycielowi kwotę 4.499.964,80 zł na poczet należności objętych tytułami wykonawczymi, w oparciu o które dokonano wyżej opisanych zajęć wierzytelności. W związku z tym Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 12 lipca 2012 r. nr [...] określił wysokość opłaty komorniczej należnej od Wierzyciela na kwotę 224.998,30 zł.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Wierzyciel zarzucił naruszenie

art. 66 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 z późn. zm., dalej w skrócie "u.p.e.a.", poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że wpłata należności bezpośrednio Wierzycielowi w dniach 17 lutego i 7 marca 2012r. nastąpiła w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych i dawała podstawę do ustalenia opłaty komorniczej. Wierzyciel wskazywał, że Spółka prowadziła z nim rozmowy poza postępowaniem egzekucyjnym (na spotkaniu w dniu 24 stycznia 2012 r. ustalono, że Spółka nie później niż do dnia 23 lutego 2012 r. dokona spłaty zadłużenia, które nie może być objęte układem ratalnym, a na spotkaniu w dniu 15 lutego 2012 r. ustalono, że Spółka dokona wpłat na ubezpieczenie społeczne, co będzie warunkiem wycofania wniosku o ogłoszenie upadłości). W związku z tymi ustaleniami Spółka dokonała wymienionych wyżej wpłat, a Wierzyciel poinformował organ egzekucyjny w piśmie z dnia 22 maja 2012r. o zmianie stanów należności. Wpłaty nie nastąpiły zatem w wyniku czynności egzekucyjnych, lecz na skutek czynności dokonanych przez Wierzyciela. Wierzyciel podkreślił, że z art. 66 § 3 u.p.e.a. wynika konieczność uiszczenia opłaty komorniczej od kwot efektywnie ściągniętych egzekucyjnie lub wpłaconych w wyniku zastosowanych przez organ egzekucyjny środków. Wierzyciel dowodził również, że w sprawie określenia wysokości opłaty komorniczej należy wydać postanowienie.

Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Stwierdził, że jeżeli zobowiązany po dokonaniu przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych - rozumianych zgodnie z definicją z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. - wpłaca dochodzoną należność bezpośrednio wierzycielowi, to wpłata następuje w wyniku realizacji przymusu wynikającego z zastosowania środków egzekucyjnych. Dla uwolnienia się od obowiązku uiszczenia opłaty komorniczej od części należności, co do których wierzyciel negocjuje z zobowiązanym warunki ich spłaty poza postępowaniem egzekucyjnym - może skorzystać z uprawnienia określonego wart. 66 § 4 pkt 1 u.p.e.a., tj. wystąpić o zawieszenie postępowania egzekucyjnego przed przewidywanym przekazaniem należności, co do których stosowano środki egzekucyjne.

3. Skarga do Sądu I instancji i odpowiedź na skargę.

3.1. W skardze złożonej do Sądu I instancji na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Oplu Wierzyciel zarzucił naruszenie:

- art. 66 § 4 pkt 1 u.p.e.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w wyniku przyjęcia, że w każdym przypadku, gdy wierzyciel negocjuje z zobowiązanym w trakcie postępowania egzekucyjnego warunki dokonania zapłaty należności poza postępowaniem egzekucyjnym, to dla uwolnienia się od obowiązku uiszczenia opłaty komorniczej powinien wystąpić o zawieszenie postępowania egzekucyjnego przed przewidywanym terminem przekazania należności, co do których zastosowano środki egzekucyjne;

- art. 66 § 5 u.p.e.a., poprzez niewłaściwe w sprawie jego zastosowanie polegające na przyjęciu, że należności zostały wpłacone Wierzycielowi w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych, podczas gdy bezpośrednią przyczyną podjęcia przez Zobowiązanego decyzji o spłacie należności było złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości.

3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

4. Uzasadnienie wyroku Sądu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu nie podzielił zarzutów skargi uznając, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Zdaniem Sądu I instancji, z treści art. 1a pkt 6 oraz art. 66 § 3 u.p.e.a. wynika, że opłata komornicza jest należna organowi egzekucyjnemu pod warunkiem wystąpienia określonych przesłanek pozytywnych, tj. powinny być dokonane uprzednie czynności na rzecz wierzyciela, kwoty stanowiące podstawę naliczenia opłaty powinny być przekazane wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przez zobowiązanego, a przekazanie to powinno nastąpić w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych. Prawo do opłaty komorniczej uzależnione jest zatem od podjęcia przez organ egzekucyjny skutecznych czynności egzekucyjnych, które w konsekwencji doprowadziły do zaspokojenia wierzyciela. Jeżeli zatem zobowiązany po dokonaniu przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych, rozumianych zgodnie z definicją z art. 1a pkt 2 u.p.e.a., wpłaca dochodzoną należność bezpośrednio wierzycielowi to należy przyjąć, iż wpłata nastąpiła w wyniku realizacji przymusu egzekucyjnego wynikającego z zastosowania tych środków.

Sąd I instancji podkreślił, że przepisy nie przewidują czynienia ustaleń w zakresie motywacji, które skłoniły zobowiązanego do zapłaty dochodzonej należności, tj. czy wpłatę spowodowały częściowo skuteczne czynności egzekucyjne, czy równolegle podejmowane działania wierzyciela. W przepisach przewidziano natomiast, że dla uwolnienia się od obowiązku uiszczenia opłaty komorniczej od części należności negocjowanej przez wierzyciela poza postępowaniem egzekucyjnym – może on skorzystać z uprawnienia określonego w art. 66 § 4 pkt 1 u.p.e.a., tj. wystąpić o zawieszenie postępowania egzekucyjnego przed przewidywanym przekazaniem należności, co do których stosowano środki egzekucyjne.

Sąd I instancji wskazał, że w sprawie bezspornie dokonano czynności egzekucyjnych, polegających na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego oraz wierzytelności wobec Grupy Kapitałowej (niektóre z banków poinformowały o braku środków na kontach Spółki, inne o zbiegu egzekucji, zaś Grupa uznała zajęcia wierzytelności). Również nie są sporne dokonane wpłaty należności objętych tytułami wykonawczymi, na podstawie których dokonano zajęcia oraz to, że Wierzyciel podjął działania mające na celu doprowadzenie do uzyskania należności bez udziału organu egzekucyjnego nie występując jednocześnie do tegoż organu z żądaniem, o jakim mowa w art. 66 § 4 pkt 1 u.p.e.a. Zatem, w odniesieniu do tytułów wykonawczych, na podstawie których nastąpiło zajęcie, naliczenie opłaty komorniczej nastąpiło w sposób zgodny z prawem.

Sąd I instancji stwierdził również, że prawidłową formą obciążenia wierzyciela opłatą komorniczą jest postanowienie, na które służy zażalenie i skarga do sądu administracyjnego.

5. Skarga kasacyjna i odpowiedź na skargę kasacyjną.

5.1. Skargę kasacyjną wniósł Wierzyciel zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości i zarzucając:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 1a pkt 2 u.p.e.a., poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że jeżeli zobowiązany po dokonaniu czynności egzekucyjnych wpłaca dochodzoną należność bezpośrednio wierzycielowi - to taka wpłata zawsze następuje w wyniku realizacji przymusu egzekucyjnego i uzasadnia ustalenie opłaty komorniczej;

2) art. 1a pkt 6 u.p.e.a., przez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że wpłaty w dniach 17 lutego i 7 marca 2012 r. nastąpiły w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych;

3) art. 66 § 3 u.p.e.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie (wadliwa subsumcja) wskutek ustalenia, że wpłaty nastąpiły wskutek działań organu egzekucyjnego a nie działań wierzyciela;

4) art. 66 § 4 pkt 1 u.p.e.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie (wadliwa subsumcja) wskutek przyjęcia, że dla uwolnienia się od obowiązku opłaty komorniczej wierzyciel w każdym przypadku powinien skorzystać z przewidzianego w tym przepisie uprawnienia tj. wystąpić o zawieszenie postępowania egzekucyjnego przed przewidywanym terminem przekazania należności, co do których zastosowano środki egzekucyjne;

5) art. 66 § 5 u.p.e.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie (wadliwa subsumcja) wskutek przyjęcia, że wpłat dokonano na skutek działań organu egzekucyjnego, mimo że dokonał ich dłużnik w wyniku działań podjętych przez Wierzyciela (wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika) oraz działań dłużnika (wniosek o układ ratalny i ustalenie niezbędnych warunków do jego zawarcia tj. wpłaty odpowiedniej kwoty w części dotyczącej składki płaconej przez ubezpieczonych);

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269, ze zm., dalej w skrócie "p.u.s.a.") w związku z art. 145 § 1 lit. a i c, art. 151 w związku z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), poprzez rozstrzygnięcie co do istoty sprawy z pominięciem oceny i kontroli czy organ egzekucyjny wykazał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy dokonaną wpłatą a zastosowanym środkiem egzekucyjnym;

2) art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak wyjaśnienia powodów, dla których Sąd pominął ocenę, czy zapłata zobowiązania nastąpiła na skutek zastosowania środków egzekucyjnych (jak to przyjęły organy obu instancji) czy w wyniku działań wierzyciela, mimo że opłata komornicza należna jest od kwot wpłaconych w związku z zastosowaniem środków egzekucyjnych.

Skarżący kasacyjnie wniósł o odroczenie sprawy i przedstawienie składowi siedmiu sędziów NSA zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości sformułowanego w następujących pytaniach:

- czy w świetle art. 66 § 3 w związku z § 5 u.p.e.a. organ egzekucyjny jest obowiązany badać okoliczności czy wpłata przez zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego bezpośrednio do rąk wierzyciela następuje na wskutek działań wierzyciela czy na wskutek zastosowania przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych?;

- czy w przypadku, gdy w toku postępowania egzekucyjnego wpłata przez zobowiązanego następuje do rąk wierzyciela poza tym postępowaniem w związku z jego działaniami, a nie w wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych, a wierzyciel nie złoży wniosku o zawieszenie postępowania przed dokonaniem tej wpłaty - opłata komornicza, o której mowa w art. 66 § 3 u.p.e.a., należy się organowi egzekucyjnemu?

Wniósł także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych i zwrotu wydatków wg spisu przedłożonego na rozprawie ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu i pozostawienie temu Sądowi rozstrzygnięcia w sprawie kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

5.2. Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Organ stwierdził, że w sprawie brak jest podstaw do przedstawienia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego wskazanego przez skarżącego kasacyjnie.

6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie rozważań poczynić należy uwagi porządkujące.

Po pierwsze, przytoczone w punkcie I jako podstawy skargi kasacyjnej przepisy nie są przepisami prawa materialnego, ale przepisami postępowania. Nie wynikają z nich bowiem normy prawne kreujące określone obowiązki lub uprawnienia dla ich adresatów (por. wyrok NSA z dnia 28 marca 2007 r., sygn. akt II FSK 453/06), ale normy określające sposób postępowania prowadzący do realizacji określonych obowiązków lub uprawnień. NSA zarzuty te zbadał, kierując się uchwałą z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, czyli obowiązkiem odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych.

Po drugie, przypomnieć należy, że na podstawie art. 183 § 1 p.p.s.a., poza wskazanymi w art. 183 § 2 p.p.s.a. przypadkami nieważności postępowania sądowego, których nie stwierdzono, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę wyłącznie w granicach skargi kasacyjnej, które wyznaczają zarzuty kasacyjne: sformułowane, przedstawione i uzasadnione zgodnie z wymogami i standardami wynikającymi z regulacji prawnych art. 174 i art. 176 p.p.s.a.

Podniesione w skardze kasacyjnej w pkt I ppkt 1 - 5 zarzuty naruszenia prawa sprowadzają się do błędnej wykładni art. 1a pkt 2 i art. 1a pkt 6 u.p.e.a oraz niewłaściwego zastosowania art. 66 § 3, art. 66 § 4 pkt 1 i art. 66 § 5 u.p.e.a.

Podkreślić należy, że zrównanie pojęć niewłaściwego zastosowania prawa z pojęciem błędnej jego wykładni powoduje niejasność, na czym konkretne wytknięte naruszenia polegają. Są to dwa samodzielne zarzuty, które w podstawach skargi kasacyjnej mogą pojawić się łącznie, bądź oddzielnie, lecz zawsze powinny być uzupełnione o wskazania, na czym polegała dokonana przez Sąd I instancji ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie. Błędna wykładnia polega na nadaniu innego znaczenia treści zastosowanego, precyzyjnie określonego przepisu, czyli mylnym rozumieniu jego znaczenia, natomiast niewłaściwe zastosowanie wyraża się błędem subsumcji.

Przed przystąpieniem do meritum sprawy należy stwierdzić, że nie zasługuje na uwzględnienie wniosek autora skargi kasacyjnej o przedstawienie składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego.

Przepis art. 187 § 1 p.p.s.a. - który zapewne miał na myśli autor skargi kasacyjnej - umożliwia składowi orzekającemu Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawienie zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu. Uruchomienie procedury uchwałodawczej nakłada na skład zwykły Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązek wykazania, że w sprawie wystąpiło "zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości" w rozumieniu art. 187 § 1 p.p.s.a. oraz, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty i wnioski uzasadniały sformułowanie przedstawionego zagadnienia prawnego.

W doktrynie, jak i orzecznictwie przyjmuje się, że użyty w art. 187 § 1 p.p.s.a. zwrot "zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości" powinien być pojmowany podobnie jak występujący w art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. nr 74, poz. 368 ze zm.) zwrot "istotne wątpliwości prawne" (por. R. Hauser, A. Kabat: "Uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w nowych regulacjach procesowych", PiP 2004, z. 2, s. 22 i następne, postanowienie 7 sędziów NSA z dnia 25 czerwca 2007 r., sygn. akt I FPS 1/07, ONSAiWSA 2007, nr 5, poz. 115).

Zatem, o poważnych wątpliwościach prawnych będzie można mówić wówczas, gdy w sprawie pojawią się kwestie prawne, których wyjaśnienie nastręcza znaczne trudności, głównie z powodu możliwości różnego rozumienia przepisów prawnych. Podstawą do przyjęcia, że wystąpiła przesłanka określona w powołanym wyżej przepisie, będzie również pojawienie się w danej kwestii prawnej rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych (uchwała NSA z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt FPS 2/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 1 z glosą A. Skoczylasa, opubl. OSP 2005, zeszyt 6, poz. 72). W orzecznictwie wyrażono też pogląd, iż podstawą przyjęcia, że w konkretnym wypadku chodzi o poważne wątpliwości może być również przypadek, gdy wątpliwości składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego związane są z kwestią odstąpienia od ustalonego w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądu. W takim wypadku skład zwykły Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawiając do wyjaśnienia zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości musi podważyć dotychczasową wykładnię sądową i wykazać na czym dana wątpliwość polega (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2006 r., sygn. akt I FPS 3/05, ONSAiWSA 2006, nr 3, poz. 72, powołane wyżej postanowienie NSA z dnia 25 czerwca 2007 r., sygn. akt I FPS 1/07).

Z treści art. 15 § 1 pkt 3 oraz art. 187 § 1 p.p.s.a. wynika w sposób niewątpliwy, że przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powinno pozostawać w bezpośrednim związku merytorycznym i logicznym z rozpatrywaną przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawą sądowoadministracyjną.

Zatem skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawiający do rozstrzygnięcia wątpliwości prawne, które wyłoniły się na tle konkretnego stanu faktycznego, powinien powiązać je z okolicznościami faktycznymi sprawy oraz z przepisami prawa, które w kontekście tych okoliczności stanowią źródło wątpliwości prawnych. Wątpliwości te muszą być "poważne", a za takie uważa się wątpliwości obiektywne, dotyczące kwestii prawnych o zasadniczym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy, w której powstały.

Wbrew temu co sądzi strona skarżąca, przywołane w motywach skargi kasacyjnej okoliczności nie wskazują aby na tle istniejącego stanu faktycznego wystąpiły rozbieżności w orzecznictwie co do wykładni wskazanych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Również NSA w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie doszedł do wniosku, aby na tle rozpatrywanej sprawy wątpliwości takie się wyłoniły, a co znajdzie swoje potwierdzenie w dalszych motywach uzasadnienia orzeczenia.

Odnosząc się do wskazanych w skardze kasacyjnej zarzutów, tj. naruszenia art. 1a pkt 2 oraz art. 1a pkt 6 u.p.e.a., poprzez ich błędną wykładnię należało zwrócić uwagę, że treść zarzutów, jak i uzasadnienie zostały sformułowane w sposób niezbyt jasny. Można je odczytać tak, że autorce skargi kasacyjnej chodziło raczej o ocenę stanu faktycznego. Przy ustalonym stanie faktycznym, nie można podzielić stanowiska strony skarżącej, że w świetle treści art. 1a pkt 2 u.p.e.a., jeżeli wpłaty zostały dokonane na skutek działań wierzyciela, to organ egzekucyjny nie może obciążyć wierzyciela opłatą.

Administracyjne postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem wykonawczym, którego celem jest doprowadzenie do wykonania obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej. Mając na uwadze cel tego postępowania, określony w art. 1 pkt 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki przymusu, tj. środki egzekucyjne wymienione w art. 1a pkt 12 u.p.e.a.

Z kolei czynności egzekucyjne, o których mowa w art. 1a pkt 2 u.p.e.a., mają charakter wykonawczy, ponieważ są podejmowane w celu zastosowania środków egzekucyjnych (tak też przyjmują to komentatorzy do u.p.e.a. (zob. D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz 2005, Wrocław 2005, s. 390; W. Grześkowiak, Egzekucja administracyjna - teoria i praktyka z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, Warszawa 2006, s. 15). Zgodnie z tym przepisem, przez czynność egzekucyjną rozumie się bowiem wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Czynnościami egzekucyjnymi będą zatem czynności faktyczne, dla których ważności u.p.e.a. przewidziała określony rygor i formę ich dokonania oraz dalsze czynności związane z realizacją środków egzekucyjnych.

Przepis art. 1a pkt 2 u.p.e.a., zawierający legalną definicję czynności egzekucyjnej, nie wymienia enumeratywnie czynności egzekucyjnych.

W rozpatrywanej sprawie odpowiednimi zawiadomieniami organ egzekucyjny dokonał zajęć wierzytelności Spółki. Należy zauważyć, że w zawiadomieniu o zajęciu nie określa się kwoty podlegającej egzekucji. Zajęcie świadczy bowiem jedynie o zastosowaniu określonego środka egzekucyjnego z art. 1a pkt 12 u.p.e.a. w związku z prowadzeniem egzekucji administracyjnej na podstawie tytułu wykonawczego wystawianego przez wierzyciela. Wystawienie tytułu wykonawczego jest konsekwencją niewykonania przez zobowiązanego obowiązku.

Zaznaczyć trzeba, że postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem mającym na celu przymuszenie zobowiązanego do wykonania ciążących na nim obowiązków, zaś czynnością egzekucyjną jest każde działanie organu egzekucyjnego podjętego w ramach postępowania egzekucyjnego i zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego nawet jeśli to dzianie nie jest skierowane bezpośrednio do zobowiązanego (por. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, Wydanie 6, Lexis Nexis, Warszawa 2011). Nie są natomiast czynnościami egzekucyjnymi takie działania organu egzekucyjnego, które nie wiążą się ze stosowaniem przymusu egzekucyjnego lub które wyłączają albo oddalają w czasie możliwość zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1784/10, Lex 1151320).

W myśl art. 66 § 3 u.p.e.a., wierzyciel, na rzecz którego organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych jest obowiązany, z zastrzeżeniem § 4, do uiszczenia opłaty komorniczej.

A zatem - skoro nie wystąpiła żadna z przesłanek wskazanych w § 4 - to już samo dokonanie czynności egzekucyjnej - niezależnie od tego czy była ona skuteczna, czy też zapłata przez zobowiązanego nastąpiła na skutek działania wierzyciela - pozostaje poza oceną NSA.

Z tych powodów podzielić należało w pełni stanowisko zawarte w zaskarżonym orzeczeniu, w którym Sąd powołując się na wyrok NSA z dnia 13 października 2010 r., sygn. akt II FSK 1228/09 stwierdził, że każda wpłata na poczet należności objętych tytułem wykonawczym, stanowiącym podstawę zastosowania środków egzekucyjnych jest podstawą do ustalenia opłaty komorniczej. Sformułowanie dotyczące obowiązku jej uiszczenia przez wierzyciela na rzecz którego dokonano czynności egzekucyjnych stwarza wręcz domniemanie, że przekazanie należności w sposób określony w art. 1a pkt 6 u.p.e.a. (bezpośrednio wierzycielowi) jest wynikiem zastosowania tych środków. Jeżeli wierzyciel podejmuje sam działania, mające doprowadzić do uzyskania należności już bez udziału organu egzekucyjnego winien wystąpić z żądaniem, o którym mowa w art. 66 § 4 pkt 1 u.p.e.a. i to przed dokonaniem wpłaty przez zobowiązanego.

Nie mógł zostać naruszony w żaden sposób art. 66 § 4 pkt 1 u.p.e.a. gdyż w sprawie nie miał on zastosowania. Sąd I instancji wskazał, że niewątpliwie ZUS jako wierzyciel podjął sam działania, mające na celu doprowadzenie do uzyskania należności bez udziału organu egzekucyjnego, lecz nie wystąpił z żądaniem zawieszenia postępowania egzekucyjnego, o jakim mowa w art. 66 § 4 pkt 1 u.p.e.a., przed dokonaniem wpłaty przez zobowiązaną Hutę.

Z tych powodów, wbrew temu co sądzi strona skarżąca, w sprawie miał zastosowanie art. 66 § 5 u.p.e.a., gdyż przepis ten przewiduje, że opłata komornicza przypada na rzecz tego organu, który nie tylko dokonał ściągnięcia należności pieniężnych, ale także zastosował środki egzekucyjne w wyniku których należność została zapłacona.

Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do sytuacji, że w przypadku gdy pomimo, że wierzyciel nie skorzystał z prawa do złożenia wniosku przewidzianego w art. 66 § 4 pkt 1 u.p.e.a., to organ egzekucyjny pozbawiony byłby możliwości uzyskania opłaty komorniczej w sytuacji gdy dokonał czynności egzekucyjnych.

Z kolei stosownie do treści art. 1a pkt 6 u.p.e.a., ilekroć w ustawie jest mowa o opłacie komorniczej - rozumie się przez to opłatę wynoszącą 5% kwot przekazanych wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przekazanych wierzycielowi przez zobowiązanego w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych.

W tym stanie rzeczy, pomimo dokonanej przez Zobowiązanego w dniach 17 lutego i 7 marca 2012 r. wpłaty kwoty 4.499.964,80 zł bezpośrednio Wierzycielowi na poczet należności objętych tytułami wykonawczymi, w świetle treści art. 1a pkt 6 u.p.e.a organ egzekucyjny słusznie określił wysokość opłaty komorniczej.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 134 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie zasługują one na uwzględnienie. Jak wynika z treści art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wobec takiej konstrukcji powyższego przepisu uprawniony zatem staje się wniosek, że uzasadnienie wyroku jest w istocie rzeczy instytucją wtórną w stosunku do postępowania przeprowadzonego przed sądem administracyjnym. Sprowadza się ono bowiem do rekapitulacji jego przebiegu i prezentacji stanowiska sądu, jakie ten zajął w sporze zaistniałym między stronami. Stanowisko sądu, co do prawidłowości ustalenia stanu faktycznego w przypadku sporu w tym zakresie pomiędzy stronami postępowania sądowoadministracyjnego, powinno zawierać odniesienia do argumentów prezentowanych zarówno przez organ administracji, jak i skarżącego i wyjaśniać dlaczego argumenty jednej ze stron uznaje za prawidłowe a inne nie (por. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2009 r., I FSK 1904/07, niepubl.). Tak przeprowadzona ocena stanu faktycznego sprawy pozwala stronom postępowania sądowego poznać sposób rozumowania i argumentacji sądu, a w dalszej perspektywie umożliwi dokonanie przez Naczelny Sąd Administracyjny oceny zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej. Sąd I instancji uzasadnił orzeczenie w sposób należyty, umożliwiający kontrolę instancyjną.

Konsekwencją powyższych uwag jest stwierdzenie, że Sąd I instancji prawidłowo oddalił skargę podatnika na podstawie art. 151 p.p.s.a. i wbrew twierdzeniom strony nie miał podstaw do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd I instancji nie naruszył także art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a.

Z przedstawionych powyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny ocenił, że zaskarżony wyrok Sądu I instancji nie narusza prawa, a zarzuty skargi kasacyjnej nie mogły zostać uwzględnione. Wobec powyższego, na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną i orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego.