Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2370/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Krystyna Kleiber po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 września 2005 r. sprawy ze skargi W. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2004 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości; 2) określa, że decyzja wymieniona w pkt 1 wyroku nie może być wykonana w całości.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2004 r. Nr [...] po rozpatrzeniu na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 kpa wniosku W. N. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2004 r. Nr [...]. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. odmówił W. N. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie [...] zł obejmujące składki na ubezpieczenie społeczne – [...] zł, opłatę dodatkową – [...] zł oraz odsetki za zwłokę [...] zł. W uzasadnieniu tej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że W. N. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości około [...] zł netto, z którego można prowadzić egzekucję. Organ wskazał, na przesłanki art. 28 ust. 2 i ust. 3a - b ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zmianami) oraz Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365) i stwierdził, że nie ma prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ nie wykazał jednoznacznie, iż opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych., jak też stopniową spłatę zadłużenia.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpatrując sprawę ponownie wyjaśnił, że brak jest podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności, powołując się nadto na art. 28 cytowanej ustawy, przewidujący możliwość umarzania zaległości jedynie ubezpieczonym, którzy są równocześnie płatnikami składek. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia podniesionego przez W.N. w odwołaniu, organ stwierdził, iż w niniejszej sprawie, zgodnie z art. 35 ust. 3 i 4 oraz art. 36 ustawy z dnia 25 listopada 1986 o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. Nr 25, poz. 137 ze zmianami) obowiązującej w momencie powstania zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przedawnienie nie nastąpiło

W. N. w dniu [...] października 2004 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, podnosząc przedawnienie i całkowitą bezzasadność żądań Zakładu Ubezpieczeń społecznych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, uznając podniesione w niej zarzuty za nieuzasadnione. Organ wskazał, na art. 28 w/w ustawy i podniósł, że umorzenie nalezności z tytułu składek możliwe jest jedynie w ściśle określonych przypadkach, przy czym podjęcie decyzji o umorzeniu należności ma charakter uznaniowy, co oznacza, że wystąpienie przesłanki wskazanej ustawą nie skutkuje automatycznym umorzeniem zadłużenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269).

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270; z 2004 r. Nr 162, poz. 1692). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezależnie więc od zarzutów zawartych w skardze W. N, Sąd badając legalność decyzji, stwierdził, iż decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w II instancji została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości.

Kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych oraz składek na określone fundusze została wprowadzona ustawą z dnia 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 121, poz. 1264). Przepis artykuł 10 pkt 26a tej ustawy zmienił - z dniem 1 lipca 2004 r. - brzmienie art. 83 ust. 4 ustawy. Pierwotną treść "Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmownej odwołanie nie przysługuje" zastąpił treścią "Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzji odmawiającej przyznanie takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, odwołanie nie przysługuje". W ten sposób ta kategoria spraw została wyłączona z zakresu właściwości sądów powszechnych - sądów pracy i ubezpieczeń społecznych, jako wyjątek od stosowanej ustawą reguły.

Podstawą więc wydanej decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzemieniu obowiązującym po dniu 1 lipca 2004 r., a przed dniem 24 sierpnia 2005 r., kiedy to został zmieniony art. 1-szym ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 150, poz. 248).

Aczkolwiek przepis ten stanowił, że od decyzji Zakładu Ubezpieczeń w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne odwołanie nie przysługuje to zważyć należy, że przepisy następne zamieszczone w art. 83a i 83b przewidywały, iż w każdym przypadku wzruszenie decyzji ostatecznej lub konieczność wydania postanowienia należały stosować przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (kpa). Zgodnie też z klauzulą generalną, wyrażoną w art. 123 ustawy, w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej, a więc kiedy przepis ustawy odsyła do innej, aniżeli kodeks postępowania administracyjnego, podstawy. Jednocześnie art. 180 § 1 kpa wskazuje, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach.

Zgodnie z art. 127 § 3 kpa od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze, stronie niezadowolonej z tej decyzji służy do tegoż organu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przy zasadzie z art. 15 kpa, iż postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne – odwołanie winien rozpoznać organ wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy (art. 127 § 1 kpa).

W przedmiotowej sprawie decyzję w pierwszej instancji wydał Prezes Zakładu Ubezpieczeń. Tymczasem przepis art. 83 ust. 4 stanowił, że decyzja należy do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zaś do Prezesa. Stosownie więc do przepisów powołanej ustawy Prezes mógł wydać tę decyzję nie w imieniu własnym – lecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Potwierdza to Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) przypisując kompetencje Zakładowi Ubezpieczeń.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wchodzi w skład Zarządu i kieruje działalnością Zakładu, reprezentując go na zewnątrz (art. 72 i 73 cytowanej ustawy). Oznacza to, że Prezes Zakładu jest uprawniony i zobowiązany w imieniu Zakładu do wydawania przewidzianych ustawą decyzji w tym określonych w art. 28 ustawy. Błąd zawarty w nagłówku w oznaczeniu autora decyzji nie miał znaczenia dla istoty sprawy. Natomiast z cała pewnością Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie mógł być dla swej decyzji drugą instancją gdyż nie jest osobą wymienioną w przepisie art. 127 § 3 kpa. Tak więc pouczenie zawarte pod decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. o ponownym rozpatrzeniu sprawy, było błędne.

Dla rozpatrzenia odwołania od przedmiotowej decyzji właściwy rzeczowo jest zgodnie z art. 17 pkt 3 kpa właściwy minister – w tym przypadku Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej.

Właściwość rzeczowa jest to zdolność organu administracji publicznej do rozpoznawania i rozstrzygania danej kategorii spraw (B. Adamiak, [w:] B. Adamiak ..., dz. cyt., str. 123). Ustala się ją według przepisów o zakresie jego (organu) działania (art. 20 kpa). Konsekwentnie zatem należy uznać, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchybił także dyspozycji art. 19 kpa stanowiącemu, że organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Naruszenie wskazanego przepisu, polegające na wydaniu decyzji przez organ niewłaściwy, stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności na podstawie art. 156 §1 pkt 1 kpa. Wynika to z literalnego brzemienia cytowanego przepisu.

Zważyć należy, że w dacie orzekania w tej sprawie przepis art. 83 ustawy, jak już podkreślono, uległ dalszej zmianie. Strona niezadowolona z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może złożyć wniosek do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tak więc w stanie prawnym istniejącym po dniu 24 sierpnia 2005 r. – Prezes Zakładu byłby uprawniony do rozpatrzenia wniosku W. N.

Sąd jednak bada legalność decyzji administracyjnej z przepisami obowiązującymi w dacie wydania decyzji ostatecznej, a więc w tej sprawie w dacie rozpatrzenia sprawy przez drugą instancję. Miało to miejsce w dniu [...] września 2004 r.

Z podanych względów Sąd nie oceniając materialno-prawnych argumentów podniesionych w decyzji z dnia [...] września 204 r. oraz w skardze – na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji.