Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 546/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 162
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Teza: Jeśli uchybienie terminu procesowego nastąpiło z powodu choroby to uprawdopodobnienie, o jakim mowa w art. 162 § 1 z dnia  ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r.,  Nr 8, poz. 60 ze zm.) następuje zawsze wtedy kiedy zainteresowany, który skorzystał z ambulatoryjnego świadczenia zdrowotnego do podania o przywrócenie terminu dołączy medyczny dokument indywidualny zewnętrzny będący zaświadczeniem (orzeczeniem, opinią lekarską),  o jakim mowa w § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia  z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 252, poz. 1697), z którego wynika, że pacjent  nawet w ostatnim dniu terminu nie mógł dokonać czynności procesowej osobiście z powodu jego chorobowego stanu klinicznego będącego rozstrojem  zdrowia powodującym  zakłócenie prawidłowego funkcjonowania organizmu.

Przepis art. 13 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jednolity Dz. U. 2012.159) oraz przepis art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r., Nr 101, poz. 926 ze zm.) sprzeciwiają się temu, aby w zaświadczeniu (orzeczeniu, opinii lekarskiej), które lekarz wydaje po udzieleniu ambulatoryjnego świadczenia zdrowotnego miał  wpisywać w tym dokumencie urzędowym numer statystyczny choroby zgodny z Międzynarodową Statystyczną Klasyfikacją Chorób i Problemów Zawodowych objęty tajemnicą lekarską, chyba, że pacjent wyrazi na to zgodę w trybie art. 14 ust. 2 pkt 3 ustawy  o prawach pacjenta i rzeczniku Praw Pacjenta w związku z art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie danych osobowych.

TEZY

Jeśli uchybienie terminu procesowego nastąpiło z powodu choroby to uprawdopodobnienie, o jakim mowa w art. 162 § 1 z dnia  ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r.,  Nr 8, poz. 60 ze zm.) następuje zawsze wtedy kiedy zainteresowany, który skorzystał z ambulatoryjnego świadczenia zdrowotnego do podania o przywrócenie terminu dołączy medyczny dokument indywidualny zewnętrzny będący zaświadczeniem (orzeczeniem, opinią lekarską),  o jakim mowa w § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia  z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 252, poz. 1697), z którego wynika, że pacjent  nawet w ostatnim dniu terminu nie mógł dokonać czynności procesowej osobiście z powodu jego chorobowego stanu klinicznego będącego rozstrojem  zdrowia powodującym  zakłócenie prawidłowego funkcjonowania organizmu.

Przepis art. 13 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jednolity Dz. U. 2012.159) oraz przepis art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r., Nr 101, poz. 926 ze zm.) sprzeciwiają się temu, aby w zaświadczeniu (orzeczeniu, opinii lekarskiej), które lekarz wydaje po udzieleniu ambulatoryjnego świadczenia zdrowotnego miał  wpisywać w tym dokumencie urzędowym numer statystyczny choroby zgodny z Międzynarodową Statystyczną Klasyfikacją Chorób i Problemów Zawodowych objęty tajemnicą lekarską, chyba, że pacjent wyrazi na to zgodę w trybie art. 14 ust. 2 pkt 3 ustawy  o prawach pacjenta i rzeczniku Praw Pacjenta w związku z art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie danych osobowych.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Kupiec, Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant St. sekr. sąd. Beata Kujawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2012 r. przy udziale – sprawy ze skargi M. M. (M.) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (kwestii przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji) 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 50 zł (słownie: pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym tutaj postanowieniem z [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z [...] r. nr [...] określającej M. M. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za sierpień 2005 r., powołując się na art. 162 i art. 163 § 2 w związku z art. 13 § 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.).

Dyrektor Izby Skarbowej w K. w uzasadnieniu tego postanowienia przedstawił następujący stan sprawy oraz argumentację prawną:

Decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego za sierpień 2005 r. (a także inne decyzje za poszczególne miesiące od [...] r. do [...] r.) została wysłana na adres zamieszkania podatnika i doręczona dorosłemu domownikowi – żonie M. M., K. M. [...] r. Przewidziany ustawowo czternastodniowy termin do złożenia odwołania upłynął zatem [...] r., ponieważ [...] r. był dniem ustawowo wolnym od pracy. Odwołanie (datowane na dzień [...] r.) zostało nadane w urzędzie pocztowym [...]r., a więc z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Wraz z odwołaniem M. M. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu tego wniosku podatnik wyjaśnił, że w dniach od [...] do [...] r. był obłożnie chory, co wynika z dołączonego do wniosku zaświadczenia lekarskiego. Nie mógł również skorzystać z pomocy dorosłych domowników, którzy w tym czasie przebywali za granicą. Nie miał również możliwości wyręczenia się inną osobą, ponieważ w czasie choroby pozostawał w łóżku.

Dyrektor Izby Skarbowej w K. powołując się na art. 162 ustawy Ordynacja podatkowa oraz orzecznictwo sądowe stwierdził, że M. M. nie uprawdopodobnił w stopniu graniczącym z pewnością, iż uchybienie terminu do wniesienia odwołania było od niego w pewnej mierze niezależne oraz, że nie mógł złożyć odwołania przy zachowaniu choćby najmniejszej staranności działania, jakiej oczekiwać należy od osoby właściwie dbającej o własne interesy. Następnie wyraził pogląd, iż sam fakt choroby, nawet poświadczony zaświadczeniem lekarskim nie jest wystarczający dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Złożenie zaświadczenia lekarskiego nie oznacza jeszcze, że doszło do uprawdopodobnienia istnienia omawianej przesłanki. Koniecznym jest ponadto uwiarygodnienie przez stronę jej niemożności działania mimo dołożenia staranności w przezwyciężaniu takiej przeszkody. W przypadku choroby trzeba zatem wykazać, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz, że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy domowników lub innych osób w jej dokonaniu. Ponadto Dyrektor Izby Skarbowej w K. stwierdził, że M. M. nie wykazał, w jaki sposób choroba uniemożliwiła mu dotrzymanie terminu, jak również nie wyjaśnił w jakim miejscu przebywał (w domu, czy w szpitalu), czy mógł skorzystać z pomocy innych domowników. Twierdzenia strony są zbyt ogólnikowe oraz w pewnym zakresie mało wiarygodne, wyjaśnił dalej organ podatkowy. Następnie Dyrektor Izby Skarbowej w K. analizując sytuację rodzinną strony wyraził swoją opinię, co do obowiązku opieki nad chorym przez rodzinę, a także w zakresie możliwości skorzystania z pomocy innych osób w dokonaniu czynności. Ostatecznie stwierdził, że skoro podatnik z własnej woli nie skorzystał z możliwości posłużenia się inną osobą, to uchybienie terminu nastąpiło z jego winy. Na końcu Dyrektor izby Skarbowej w K. powołując się na art. 162 ustawy Ordynacja podatkowa wyraził pogląd, że na stronie spoczywa ciężar wykazania w stopniu graniczącym z pewnością, że zaistniała przeszkoda faktyczna, która wykluczała możliwość terminowego dokonania czynności procesowej.

W skardze do wojewódzkiego sądu administracyjnego M. M. zarzucając naruszenie art. 162 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu stwierdził, że Dyrektor Izby Skarbowej w K. błędnie uznał, że w sprawie brak jest podstaw do przywrócenia terminu z tego powodu, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania. Ponadto skarżący wyjaśnił, że przyczyną uchybienia terminu była choroba potwierdzona zaświadczeniem lekarskim. Podatnik w dniach od [...] do [...] r. był obłożnie chory i zgodnie z zaleceniami lekarza pozostawał w łóżku. W tym czasie dorośli domownicy przebywali za granicą. Ponadto M. M. wyraził pogląd, że nie wskazywał na jaką chorobę cierpiał, ponieważ takie informacje są objęte tajemnicą.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wnosząc o jej oddalenie podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prezentuje w tej sprawie następujące stanowisko:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy wskazać, iż wzorzec kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne został określony w art. 184 Konstytucji RP oraz art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zgodnie z tymi przepisami, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej – także podatkowej – stosując kryterium legalności, zgodności z prawem tej działalności. Kierując się przy tym konstytucyjną zasadą równości wobec prawa oznaczającą, iż w analogicznej sytuacji faktycznej i prawnej podatnicy będą traktowani tak samo. Według art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zatem tylko ustalenie, że zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu, a to zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W tej sprawie kwestią sporną jest terminowość i skuteczność wniesionego przez stronę środka odwoławczego od decyzji organu podatkowego pierwszej instancji, rozpoznawaną w ramach instytucji przywrócenia terminu przewidzianej w art. 162 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.).

Według tej regulacji prawnej, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin procesowy na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Przywrócenie siedmiodniowego terminu do złożenia podania jest niedopuszczalne.

Ustawa Ordynacja podatkowa przewiduje różne sposoby doręczania pism, w tym decyzji w postępowaniu podatkowym.

Zgodnie z jej art. 149, w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, gdy osoba ta podjęła się oddania pisma adresatowi.

Ten przepis przewiduje środek do usprawnienia postępowania podatkowego poprzez zastosowanie zastępczego sposobu doręczenia pisma wyłącznie osobom fizycznym, w sytuacji incydentalnej, przejściowej, czasowej, krótkotrwałej nieobecności adresata w mieszkaniu. Jest to przy tym inna nieobecność, niż ta wskazana w art. 138 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, która dotyczy sytuacji, kiedy miejsce pobytu osoby (również za granicą ) nie jest znane lub też, osoba nie ma miejsca zamieszkania co powoduje, że nie można ustalić miejsca właściwego do doręczeń.

Nieobecność adresata w mieszkaniu (art. 149 Ordynacji podatkowej) obejmuje między innymi następujące sytuacje: pobyt w pracy, zakupy, odwiedziny sąsiada, uczestnictwo w obrzędach religijnych, uczestnictwo w imprezach sportowych lub kulturalnych, wyjazd na urlop w kraju lub za granicą, pobyt w szpitalu w kraju lub za granicą, pobyt w izbie wytrzeźwień, zatrzymanie przez Policję, oczekiwanie na spóźniony środek transportu publicznego oraz wszelkie inne sytuacje, w których adresat – podatnik korzystając z konwencyjnej i konstytucyjnej wolności przemieszczania się w kraju i za granicą swobodnie wybiera powód swojej nieobecności w mieszkaniu.

Doręczenie pisma w trybie art. 149 Ordynacji podatkowej zawiera domniemanie doręczenia przesyłki jej adresatowi w dacie, kiedy dorosły domownik własnoręcznym podpisem potwierdził odebranie przesyłki zobowiązując się przy tym do oddania pisma adresatowi. Od tej też daty biegną terminy procesowe dla adresata przesyłki.

W rozpoznawanej sprawie doręczenie decyzji nastąpiło w tym trybie w dniu [...] r., kiedy to przesyłkę odebrała żona skarżącego - K. M., a następnie oddała ją adresatowi. Przewidziany ustawowo czternastodniowy termin do złożenia odwołania upływał zatem [...] r., ponieważ [...] r. był dniem ustawowo wolnym od pracy. Odwołanie (datowane na dzień [...] r.) zostało nadane w urzędzie pocztowym dopiero [...] r., a więc z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Jednak wraz z odwołaniem M. M. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a w uzasadnieniu tego wniosku wyjaśnił, że w dniach od [...] do [...] r. był obłożnie chory oraz to, że pozostali domownicy przebywali za granicą.

Przywracanie terminu w trybie art. 162 ustawy Ordynacja podatkowa nie jest przedmiotem uznania administracyjnego. Organ podatkowy ma obowiązek (należy przywrócić) przywrócenia terminu, jeżeli zachodzą przesłanki, o których mowa w tym przepisie. Odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, organ podatkowy obowiązany jest ustalić, jaka była przyczyna uchybienia terminu, a w razie potrzeby, kiedy przyczyna ta ustała, ewentualnie wezwać podatnika, aby okoliczności te wykazał (wyrok NSA z dnia 5 czerwca 1998 r., I SA/Lu 958/97, Temida (CD), Sopot 2002).

Należy podkreślić, że dla przywrócenia terminu nie jest konieczne przeprowadzenie postępowania dowodowego według reguł określonych Rozdziale 11 Dowody Ordynacji podatkowej, ponieważ wystarczy uprawdopodobnienie, że zainteresowany nie dotrzymał terminu bez swojej winy.

Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, który nie musi dawać pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. W postępowaniu o przywrócenie terminu zadaniem organu podatkowego jest ustalenie, czy zainteresowany jest winny uchybienia. Jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Negatywnie z tego punktu widzenia oceniane jest choćby lekkie niedbalstwo, niedbalstwo oraz wina nieumyślna. Przyjmuje się, że w odniesieniu do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron, osoby te są zobowiązane do szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego zlecenia, a zatem ocena, czy dochowali reguł starannego działania, winna być dokonywana w oparciu o odpowiednio wysokie kryteria.

W związku z przywracaniem terminu w dotychczasowym orzecznictwie wskazano okoliczności, które zwalniają od winy przy uchybieniu terminu, i takie, które od winy nie uwalniają: samo posiadanie zwolnienia lekarskiego nie jest potwierdzeniem braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminu. Nie wyklucza ono bowiem możliwości dokonania czynności procesowej przez stronę, np. sporządzenia odwołania i nadania go przez pocztę osobiście lub przez domownika; oprócz zwolnienia lekarskiego należy także brać pod uwagę inne okoliczności towarzyszące sprawie. Jeżeli bowiem rodzaj choroby i przyjmowane środki uniemożliwiają działanie, którego dotyczy zwłoka, jak i zlecenie tej czynności osobie trzeciej, to przywrócenie terminu będzie uzasadnione. Nie stanowią natomiast o braku winy wszelkie takie sytuacje, w których zainteresowany powołuje się na przyczynienie się osoby trzeciej do powstania zwłoki, w szczególności na oczekiwanie pomocy radcy prawnego. To jego obciąża odpowiedzialność związana z wyborem jednostki, której zlecił pomoc prawną; gdy strona jest reprezentowana przez adwokata, to skutki podejmowanych przez pełnomocnika działań i zaniechań - tak pozytywne, jak i negatywne - obciążają reprezentowanego; uchybienie terminu z winy pełnomocnika nie stanowi podstawy do jego przywrócenia.

Należy podkreślić, że przy wykładni omawianych tu przepisów prawa koniecznym jest szczegółowa, indywidualna analiza konkretnego stanu faktycznego sprawy.

W art. 162 Ordynacji podatkowej przewidziano instytucję przywrócenia terminu, które to rozstrzygnięcie nie jest przedmiotem uznania administracyjnego, lecz jest gwarancją procesową usuwająca negatywne skutki pewnych wydarzeń zaistniałych w toku postępowania administracyjnego. Omawiana instytucja jest elementem prawa strony postępowania administracyjnego do wniesienia odwołania, co w dalszej kolejności warunkuje skuteczne wniesienie skargi do sądu administracyjnego, będące realizacją prawa do sądu wyrażonego wprost w art. 45 ust. 1 oraz zagwarantowanego w art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, jak również w art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284) gwarantującym prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach.

Na treść prawa do sądu składają się uprawnienia: prawo dostępu do sądu (prawo uruchomienia procedury); prawo do korzystania z rzetelnej procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności oraz prawo do wyroku sądowego i uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia. Z kolei z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika dyrektywa interpretacyjna zakazująca zawężającej wykładni prawa do sądu (por. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 7 stycznia 1992 r. sygn. akt K 8/91, OTK 1992/1/5).

Te przepisy powinny być brane również pod uwagę przy wykładni i stosowaniu art. 162 Ordynacji podatkowej, ponieważ odmowa przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, w sytuacji kiedy obiektywnie zaistniała przesłanka braku winy pozbawia stronę konwencyjnego i konstytucyjnego prawa do rozpoznania jego sprawy przez organ administracji publicznej drugiej instancji, jak również prawa do kontroli przez sąd administracyjny ostatecznego rozstrzygnięcia pod względem jego zgodności z prawem.

Zgodnie z art. 194 ustawy Ordynacja podatkowa, dokumenty urzędowe sporządzone w formie określonej przepisami prawa przez powołane do tego organy władzy publicznej stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Przepis stosuje się odpowiednio do dokumentów urzędowych sporządzonych przez inne jednostki, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów uprawnione są do ich wydawania. Wskazane przepisy nie wyłączają możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko dokumentom wymienionym w tych przepisach.

Dokumentem jest każdy przedmiot lub inny zapisany nośnik informacji, z którym jest związane określone prawo, albo który ze względu na zawartą w nim treść stanowi dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej znaczenie prawne.

Należy uznać, że zaświadczenie lekarskie jest dokumentem urzędowym sporządzonym przez inną jednostkę niż organ władzy publicznej – uprawnionego lekarza, jest to dokument stanowiący dowód tego co zostało w nim stwierdzone, posiadający przymiot dokumentu urzędowego korzystającego z domniemania prawdziwości.

Zgodnie z art. 271 § 1 Kodeksu karnego, funkcjonariusz publiczny lub inna osoba uprawniona do wystawienia dokumentu, która poświadcza w nim nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne, podlega karze.

Z mocy przepisów szczególnych, lekarz jest inną osobą uprawnioną do wystawienia dokumentu, a ponadto jest osobą pełniącą funkcję publiczną nie będąc jednak funkcjonariuszem publicznym, której uprawnienia i obowiązki w zakresie działalności publicznej są określone przez ustawę.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tekst jednolity Dz. U. z 2011 r., Nr 277, poz. 1634 ze zm.), wykonywanie zawodu lekarza polega na udzielaniu przez osobę posiadającą wymagane kwalifikacje, potwierdzone odpowiednimi dokumentami, świadczeń zdrowotnych, w szczególności: badaniu stanu zdrowia, rozpoznawaniu chorób i zapobieganiu im, leczeniu i rehabilitacji chorych, udzielaniu porad lekarskich, a także wydawaniu opinii i orzeczeń lekarskich.

Z kolei, według art. 5 ust. 1 pkt 5 tej ustawy, okręgowa rada lekarska przyznaje prawo wykonywania zawodu lekarza osobie, która wykazuje nienaganną postawę etyczną.

Lekarz może dopuścić się poświadczenia nieprawdy zwanego fałszem intelektualnym poprzez wystawienie autentycznego zaświadczenia (zaświadczenia lekarskiego, opinii, orzeczenia lekarskiego) niewiarygodnego w aspekcie stwierdzenia okoliczności mających znaczenie w obrocie prawnym.

Przeciwdowodem dla tak sporządzonego zaświadczenia, które nie zawsze jest zaświadczeniem lekarskim, o jakim mowa w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 27 lipca 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu wystawiania zaświadczeń lekarskich, wzoru zaświadczenia lekarskiego i zaświadczenia lekarskiego wydanego w wyniku kontroli lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wiążącym sąd administracyjny będzie wydany w postępowaniu karnym prawomocny wyroku skazujący co do popełnienia przestępstwa (art. 11 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Takim prawomocnym wyrokiem skazującym będzie również związany organ podatkowy pomimo tego, że w ustawie Ordynacja podatkowa brak jest odpowiednika wskazanego przepisu.

Decydujące znaczenie ma w tej sprawie dokument – zaświadczenie Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej (karta 47 akt administracyjnych) z którego wynika, że M. M. był obłożnie chory w okresie [...] -[...], wystawiony i podpisany przez lek. med. M. S. specjalistę medycyny rodzinnej.

Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. Nr 112, poz. 654 ze zm.) określa, między innymi zasady wykonywania działalności leczniczej, która polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych przez podmioty lecznicze, którymi są: przedsiębiorcy; samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej; jednostki budżetowe; instytuty badawcze; fundacje i stowarzyszenia; kościoły, kościelne osoby prawne lub związki wyznaniowe - w zakresie, w jakim wykonują działalność leczniczą.

Działalność lecznicza lekarzy może być wykonywana, między innymi w formie: jednoosobowej działalności gospodarczej jako indywidualna praktyka lekarska; indywidualna specjalistyczna praktyka lekarska; indywidualna praktyka lekarska wyłącznie w przedsiębiorstwie podmiotu leczniczego na podstawie umowy z tym podmiotem lub indywidualna specjalistyczna praktyka lekarska wyłącznie w przedsiębiorstwie podmiotu leczniczego na podstawie umowy z tym podmiotem; w formie spółki cywilnej, spółki jawnej albo spółki partnerskiej jako grupowa praktyka lekarska.

Rodzajami działalności leczniczej są: stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne: szpitalne, inne niż szpitalne; ambulatoryjne świadczenia zdrowotne.

Według ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jednolity Dz. U. 2012.159), przestrzeganie praw pacjenta określonych w ustawie jest obowiązkiem organów władzy publicznej; pacjent ma prawo do informacji o swoim stanie zdrowia; pacjent ma prawo do zachowania w tajemnicy przez osoby wykonujące zawód medyczny, w tym udzielające mu świadczeń zdrowotnych, informacji z nim związanych, a uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu medycznego; osoby wykonujące zawód medyczny są obowiązane zachować w tajemnicy informacje związane z pacjentem, w szczególności ze stanem zdrowia pacjenta. Tego ostatniego przepisu nie stosuje się, w przypadku gdy pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy wyraża zgodę na ujawnienie tajemnicy. Pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. Podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta. W przypadkach wyszczególnionych również organom władzy publicznej.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 252, poz. 1697) w § 2 ust. 2 dokumentację indywidualną odnosząca się do poszczególnych pacjentów korzystających ze świadczeń zdrowotnych dzieli na: dokumentację indywidualną wewnętrzną oraz na dokumentację indywidualną zewnętrzną - przeznaczoną na potrzeby pacjenta korzystającego ze świadczeń zdrowotnych udzielanych przez podmiot.

Dokumentację indywidualną zewnętrzną stanowią, między innymi zaświadczenie, orzeczenie, opinia lekarska; karta informacyjna z leczenia szpitalnego.

Do dokumentacji indywidualnej wewnętrznej odnosi się § 7 tego rozporządzenia: Nazwa i numer statystyczny rozpoznania choroby, problemu zdrowotnego lub urazu są wpisywane w dokumentacji według Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych Rewizja Dziesiąta. Numer statystyczny, o którym mowa w ust. 1, składa się z pięciu znaków, przy czym po trzech pierwszych znakach czwarty znak stanowi znak kropki. W przypadku gdy rozpoznanie posiada trzyznakowe rozwinięcie, należy podać trzy znaki.

Praw pacjenta dotyczą również regulacje prawne zawarte w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r., Nr 101, poz. 926 ze zm.): każdy ma prawo do ochrony dotyczących go danych osobowych; ustawa określa zasady postępowania przy przetwarzaniu danych osobowych oraz prawa osób fizycznych, których dane osobowe są lub mogą być przetwarzane w zbiorach danych; ustawę stosuje się do organów państwowych, organów samorządu terytorialnego oraz do państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych, ustawę stosuje się również do podmiotów niepublicznych realizujących zadania publiczne.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 tej ustawy, za dane osobowe uważa się wszelkie informacje dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej.

Zaś według jej art. 7 pkt 2, przetwarzanie danych to jakiekolwiek operacje wykonywane na danych osobowych, takie jak zbieranie, utrwalanie, przechowywanie, opracowywanie, zmienianie, udostępnianie i usuwanie, a zwłaszcza te, które wykonuje się w systemach informatycznych.

Istotna regulacja prawna zawarta jest w art.23 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie danych osobowych.

Przetwarzanie danych jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy: osoba, której dane dotyczą, wyrazi na to zgodę; jest to niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa.

Kolejne przepisy dotyczące omawianej tutaj problematyki zawarte są w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 22 lipca 2005 r. w sprawie orzekania o czasowej niezdolności do pracy wydanego na podstawie art. 55 ust. 7 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 267 ze zm.). Rozporządzenie określa szczegółowe zasady orzekania o czasowej niezdolności do pracy przez lekarza oraz sposób dokumentowania orzeczonej niezdolności do pracy. Orzekanie o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby, pobytu w stacjonarnym zakładzie opieki zdrowotnej lub konieczności osobistego sprawowania przez ubezpieczonego opieki nad chorym członkiem rodziny jest związane z postępowaniem diagnostyczno-leczniczym. Przy orzekaniu należy brać pod uwagę wszystkie okoliczności istotne dla oceny stanu zdrowia i upośledzenia funkcji organizmu powodujące czasową niezdolność do pracy ubezpieczonego, ze szczególnym uwzględnieniem rodzaju i warunków pracy. Okres czasowej niezdolności do pracy określany jest liczbą dni.

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 27 lipca 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu wystawiania zaświadczeń lekarskich, wzoru zaświadczenia lekarskiego i zaświadczenia lekarskiego wydanego w wyniku kontroli lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 65, poz. 741) stanowi, że zaświadczenie lekarskie o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby lub konieczności osobistego sprawowania przez pracownika opieki nad chorym członkiem rodziny, zwane dalej "zaświadczeniem lekarskim", wystawia się wyłącznie po przeprowadzeniu bezpośredniego badania stanu zdrowia ubezpieczonego lub chorego członka rodziny. Przy wystawianiu ubezpieczonemu zaświadczenia lekarskiego o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby należy brać pod uwagę stan zdrowia ubezpieczonego, z uwzględnieniem rodzaju i warunków pracy. Zaświadczenie lekarskie wystawia lekarz prowadzący leczenie, na okres, w którym ubezpieczony ze względu na stan zdrowia powinien powstrzymać się od pracy, jednak nie dłuższy niż do dnia, w którym niezbędne jest przeprowadzenie ponownego badania stanu zdrowia ubezpieczonego. Zaświadczenie lekarskie wystawia się na okres od dnia, w którym przeprowadzono badanie, lub od dnia bezpośrednio następującego po dniu badania Lekarz wystawia zaświadczenie lekarskie na formularzu, według wzoru stanowiącego załącznik nr 1 do rozporządzenia. Wskazany formularz posiada zapis: Poufne Druk Ścisłego Zarachowania, a według zawartego w nim objaśnienia 6), pole 16 wypełnia się następująco: chory powinien leżeć – 1, chory może chodzić – 2.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że w okresie od [...] do [...] r. M. M. był obłożnie chory, co wynika z dokumentu – zaświadczenia Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej wydanego przez lekarza medycyny M. S. specjalistę medycyny rodzinnej.

Jest to dokument urzędowy stanowiący dowód tego co zostało w nim stwierdzone, posiadający przymiot dokumentu urzędowego korzystającego z domniemania prawdziwości – M. M. był obłożnie chory w dniach, kiedy nie upłynął jeszcze termin do wniesienia odwołania ([...] r.).

W rozumieniu wskazanych przepisów, dokument ten – zaświadczenie jest medyczną dokumentację indywidualną zewnętrzną podobnie, jak i opinia lekarska, orzeczenie, karta informacyjna z leczenia szpitalnego.

We wniosku o przywrócenie terminu M. M. wyjaśnił, że nie mógł skorzystać z pomocy dorosłych domowników, ponieważ w tym czasie przebywali oni za granicą.

Tym samym M. M. uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy, ponieważ obiektywnie wykazał dokumentem urzędowym oraz własnymi wyjaśnieniami, że zachował wymagany miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy oraz to, że nie dopuścił się chociażby lekkiego niedbalstwa, niedbalstwa, jak również brak było winy nieumyślnej. Podanie o przywrócenie terminu zostało wniesione w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania dopełniono czynności, dla której był określony termin.

Nie można poczytać za zawinione działanie strony, która chciała dokonać czynności procesowej osobiście, nawet w ostatnim dniu terminu i kiedy w tym dniu wystąpiła przeszkoda w postaci choroby, ponieważ nie można czynić zarzutu ze sposobu korzystania przez stronę z jej uprawnień ustawowych. W przypadku terminów procesowych, każdy dzień terminu jest właściwy do dokonania czynności procesowej, nawet ostatni dzień terminu ustawowego.

Należy tutaj podkreślić, że ustawodawca w żadnym obowiązującym akcie prawnym, nawet w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 27 lipca 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu wystawiania zaświadczeń lekarskich, wzoru zaświadczenia lekarskiego i zaświadczenia lekarskiego wydanego w wyniku kontroli lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie posłużył się pojęciem "zwolnienie lekarskie", do którego odnosi się dotychczasowe orzecznictwo sądowe dotyczące art. 162 ustawy Ordynacja podatkowa:

"Samo posiadanie zwolnienia lekarskiego nie jest potwierdzeniem braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminu. Nie wyklucza ono bowiem możliwości dokonania czynności procesowej przez stronę, np. sporządzenia odwołania i nadania go przez pocztę osobiście lub przez domownika; oprócz zwolnienia lekarskiego należy także brać pod uwagę inne okoliczności towarzyszące sprawie. Jeżeli bowiem rodzaj choroby i przyjmowane środki uniemożliwiają działanie, którego dotyczy zwłoka, jak i zlecenie tej czynności osobie trzeciej, to przywrócenie terminu będzie uzasadnione."

Również ustawa Ordynacja podatkowa nie posługuje się pojęciem "rodzaj choroby", ponadto nie zawiera ona podziału na choroby ciężkie i inne. Takie rozróżnienie znajduje się natomiast w ustawie Kodeks karny, gdzie w art. 156 § 1 pkt 2 zdefiniowano pojęcie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, który może mieć postać ciężkiej choroby nieuleczalnej lub długotrwałej.

Istotą każdej choroby jest rozstrój zdrowia, czyli zakłócenie prawidłowego funkcjonowania organizmu.

"Przez ciężką chorobę nieuleczalną należy rozumieć takie zakłócenie funkcjonowania organizmu, które w sposób istotny uniemożliwia lub znacznie ogranicza wypełnianie zwykłych czynności życiowych chorego i które - zgodnie ze współczesną wiedzą medyczną - nie da się usunąć przy stosowaniu dostępnych procedur leczniczych.

Choroba długotrwała musi być ciężka, tak samo jak choroba nieuleczalna, a więc tak samo ma w sposób istotny uniemożliwiać lub znacznie ograniczać zwykłe czynności życiowe chorego, z tą jednakże różnicą, że stan ten jest do usunięcia przy stosowaniu dostępnych procedur leczniczych. Choroba długotrwała nie musi, zgodnie z obowiązującą obecnie regulacją, realnie zagrażać życiu. Pojęcie długotrwałości choroby ma charakter nieostry i trudno jest przyjmować jakieś sztywne granice (zob. wyrok SA w Lublinie z 31 marca 2004 r., II Aka 98/2004, Prok. i Pr. 2005, nr 3, poz. 17, dodatek). Obecnie nie wydaje się uzasadnione przyjmowanie okresu przynajmniej sześciomiesięcznego dla ustalenia długotrwałości choroby (zob. wyrok SN z 6 lipca 1972 r., Rw 612/72, LEX nr 21498). Zmieniły się także warunki dotyczące możliwości leczniczych od czasu wydania tego orzeczenia. Wydaje się uzasadnione przyjęcie, że cecha ta jest spełniona, gdy ciężkie zakłócenie funkcjonowania organizmu trwa ponad trzy miesiące." (Andrzej Zoll, Komentarz do art. 156 kk, Zakamycze 2006).

Ciężka choroba nie jest pojęciem z zakresu nauki medycyny, która nie dzieli chorób na ciężkie, średnie i lekkie. O tym, czy dana choroba może być faktycznie uznana za ciężką w rozumieniu prawa, decyduje wyłącznie aktualny stan kliniczny chorego, nie zaś nazwa choroby (L. Przybylczak, J.T. Marcinkowski, Przerwa w odbywaniu kary pozbawienia wolności, "Problemy Kryminalistyki" 1985, nr 8-9, s. 80 i n.).

Wymieniona gradacja chorób jest dokonywana na potrzeby prawa karnego, a nie medycyny. Dlatego właśnie głównie w literaturze prawniczej spotkać można próby zdefiniowania, jaka choroba może być uznana za ciężką. Zgodne jest w niej stanowisko, że pozostawiając każdorazowo sądowi ocenę w tym przedmiocie, należy przy dokonywaniu ocen mieć na uwadze nie czas trwania choroby, ale ostrość przebiegu procesów patologicznych, prowadzących do poważnych zmian czynnościowych i organicznych ustroju. Od innej (lekkiej, średniej) choroby ciężką chorobę odróżnia zatem nie czas trwania, a nasilenie procesów patologicznych, bowiem z samej istoty choroby wynika, iż jest to proces, a więc czas jego trwania nie może być krótki. W tym czasie mogą występować fazy decydujące o uznaniu jej za ciężką. Wynika stąd, że próg, który wytycza początek ciężkiej choroby nie jest ostry. Jego ustalenie należy do obowiązku sądu w każdej rozpoznawanej sprawie w omawianym przedmiocie

Podział chorób na ciężkie, średnie i lekkie dokonany normatywnie na użytek spraw karnych (art. 156 § 1 ustawy Kodeks karny, art. 157 § 1 ustawy Kodeks karny) oraz postępowania karnego wykonawczego (art. 150 § 1 ustawy Kodeks karny wykonawczy, art. 153 § 1 ustawy Kodeks karny wykonawczy), nie może mieć zastosowania w postępowaniu podatkowym nawet na zasadzie analogii.

Nie jest również normatywnym podziałem chorób na użytek postępowania podatkowego sposób wypełnienia przez lekarza zaświadczenia lekarskiego na formularzu, według wzoru stanowiącego załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 27 lipca 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu wystawiania zaświadczeń lekarskich, wzoru zaświadczenia lekarskiego i zaświadczenia lekarskiego wydanego w wyniku kontroli lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Należy podkreślić, że wskazany formularz posiada zapis: Poufne Druk Ścisłego Zarachowania, a po jego wypełnieniu jest on przeznaczony dla pracownika, który przedkłada go swojemu pracodawcy, drugi egzemplarz dokumentu podmiot leczniczy przekazuje właściwemu Oddziałowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a trzeci egzemplarz podmiot leczniczy przechowuje.

Wypełnione przez lekarza zaświadczenie lekarskie na formularzu, według wzoru normatywnego pełni podwójną funkcję: usprawiedliwienia nieobecności w pracy, jak również jest dokumentem stanowiącym podstawę do otrzymania świadczenia pieniężnego z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i zasadniczo nie jest przeznaczone do innych celów, ponieważ w rozumieniu wskazanych już przepisów prawa omawiane zaświadczenie lekarskie nie jest medycznym dokumentem indywidualnym zewnętrznym.

Zapis w polu 16: chory powinien leżeć – 1, chory może chodzić – 2 jest tylko i wyłącznie dokonywany w celu ewentualnego skontrolowania zasadności wystawienia zaświadczenia lekarskiego, a tym samym zasadności korzystania ze świadczenia pieniężnego gwarantowanego z ubezpieczenia społecznego w razie choroby, ponieważ rodzaj choroby jest wskazany w rubryce 18 - Numer statystyczny choroby, trzycyfrowy.

Należy przypomnieć, że numer statystyczny rozpoznania choroby, problemu zdrowotnego lub urazu wpisywany w dokumentacji wewnętrznej według Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych Rewizja Dziesiąta, składa się z pięciu znaków, przy czym po trzech pierwszych znakach czwarty znak stanowi znak kropki. W przypadku gdy rozpoznanie posiada trzyznakowe rozwinięcie, należy podać trzy znaki.

Zaświadczenie lekarskie, o jakim tu mowa, wystawia się wyłącznie po przeprowadzeniu bezpośredniego badania stanu zdrowia ubezpieczonego. Przy wystawianiu ubezpieczonemu zaświadczenia lekarskiego o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby należy brać pod uwagę stan zdrowia ubezpieczonego, z uwzględnieniem rodzaju i warunków pracy.

Ta regulacja prawna oznacza, że wskazane zaświadczenie lekarskie przeznaczone jest tylko i wyłącznie na użytek stosunków wynikających z prawa pracy oraz prawa o ubezpieczeniach społecznych.

Pracownik tylko chwilowo dysponujący egzemplarzem zaświadczenia lekarskiego (do czasu przedłożenia go swojemu pracodawcy) może sporządzić jego kserokopię, którą może dysponować swobodnie, według swojego uznania np. przedkładając ten dokument w razie jego uwierzytelnienia organom władzy publicznej. W takim wypadku pacjent wyraża zgodę na przetworzenie przez organ jego danych osobowych również, co do zapisu w polu 16: chory powinien leżeć – 1, chory może chodzić – 2 oraz w rubryce 18 - Numer statystyczny choroby, trzycyfrowy.

Czym innym jednak są pozostałe dokumenty, które wydaje lekarz, ponieważ omawiane zaświadczenie lekarskie lekarz jedynie wystawia co oznacza, że wypełnia urzędowy druk w poszczególnych rubrykach tam wskazanych.

Zaświadczenie, opinia lekarska, orzeczenie są wydawane przez lekarza, a nie wystawiane.

Pomiędzy wystawieniem zaświadczenia lekarskiego przeznaczonego na użytek stosunków wynikających z prawa pracy oraz prawa o ubezpieczeniach społecznych, a wydaniem medycznej dokumentacji indywidualnej zewnętrznej zachodzi istotna różnica polegająca na tym, że wydając zaświadczenie (orzeczenie, opinię) lekarz nie wypełnia jakiegoś normatywnego druku urzędowego, lecz dokonuje tej czynności sporządzając ostatecznie dokument o jakim mowa w art. 194 ustawy Ordynacja podatkowa, o treści dotyczącej stanu zdrowia pacjenta.

Zaświadczenie, o jakim mowa, jest dokumentem indywidualnym zewnętrznym przeznaczonym na potrzeby pacjenta korzystającego ze świadczeń zdrowotnych udzielanych przez uprawniony podmiot. Potrzebą taką może być przedłożenie dokumentu przez pacjenta osobom trzecim, w tym organom władzy publicznej.

W takim wypadku, o zakresie treści zaświadczenia decyduje pacjent w ramach przyznanych mu uprawnień ochronnych wynikających z przepisów ustawy o ochronie danych osobowych, ponieważ przetwarzanie danych jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy osoba, której dane dotyczą, wyrazi na to zgodę, która dotyczy również zakresu przetwarzanych danych.

Ponadto uprawnienia ochronne wynikają z ustawy o prawach pacjenta i rzeczniku Praw Pacjenta, która stanowi, że osoby wykonujące zawód medyczny są obowiązane zachować w tajemnicy informacje związane z pacjentem, w szczególności ze stanem zdrowia pacjenta chyba, że pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy wyraża zgodę na ujawnienie tajemnicy.

Szczególną regulację prawną w omawianym tutaj zakresie zawiera ustawa z dnia 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym (Dz. U. Nr 123, poz. 849 ze zm.), której przepisy stosuje się w przypadkach dotyczących usprawiedliwiania niestawiennictwa z powodu choroby, na wezwanie lub zawiadomienie sądu lub organu prowadzącego postępowanie karne, w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Kodeks postępowania karnego, stron, ich przedstawicieli ustawowych, pełnomocników, świadków, oskarżonych, obrońców i innych uczestników postępowania.

Lekarz sądowy wystawia zaświadczenie po uprzednim osobistym zbadaniu uczestnika postępowania i po zapoznaniu się z dostępną dokumentacją medyczną; właściwy do wystawienia zaświadczenia jest lekarz sądowy objęty wykazem lekarzy sądowych dla obszaru danego sądu okręgowego, właściwego dla miejsca pobytu uczestnika postępowania; jeżeli stan zdrowia uczestnika postępowania uniemożliwia stawienie się na badanie, lekarz sądowy przeprowadza badanie i wydaje zaświadczenie w miejscu pobytu tej osoby. W przypadku pobytu uczestnika postępowania w szpitalu, hospicjum stacjonarnym albo innym zakładzie opieki zdrowotnej, przeznaczonym dla osób, których stan zdrowia wymaga udzielania całodobowych świadczeń zdrowotnych w odpowiednio urządzonym, stałym pomieszczeniu, lekarz sądowy może wydać zaświadczenie na podstawie udostępnionej dokumentacji, bez osobistego badania uczestnika postępowania. Przyczynę odstąpienia od osobistego badania lekarz sądowy wskazuje w zaświadczeniu. Zaświadczenie może być wystawione po okazaniu wezwania lub zawiadomienia organu uprawnionego bądź po złożeniu oświadczenia o otrzymaniu wezwania lub zawiadomienia i okazaniu dokumentu potwierdzającego tożsamość. Uczestnik postępowania jest obowiązany przedstawić lekarzowi sądowemu posiadaną dokumentację medyczną z przebiegu swojego leczenia. Zakłady opieki zdrowotnej oraz lekarze udzielający świadczeń zdrowotnych są obowiązani niezwłocznie, na żądanie lekarza sądowego, udostępnić mu dokumentację medyczną z przebiegu leczenia osoby ubiegającej się o zaświadczenie.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 stycznia 2008 r. (Dz. U. Nr 14, poz. 86) w sprawie wzoru zaświadczenia wystawianego przez lekarza sądowego oraz wzoru rejestru wystawionych zaświadczeń określa wzór zaświadczenia, wystawianego przez lekarza sądowego, potwierdzającego zdolność albo niezdolność do stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie organu uprawnionego Wzór zaświadczenia określa załącznik nr 1 do rozporządzenia.

W rubryce 1 tego zaświadczenia znajduje się zapis: (...) zaświadcza się, że Pan/Pani nie może stawić się z powodu choroby (nr statystyczny choroby zgodny z Międzynarodową Statystyczną Klasyfikacją Chorób i Problemów Zawodowych).

Wynika z tej regulacji prawnej, że ustawa o lekarzu sądowym nie ma zastosowania do postępowań sądowoadministracyjnych prowadzonych na podstawie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a tym bardziej w postępowaniach administracyjnych prowadzonych na podstawie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz na podstawie ustawy Ordynacja podatkowa.

Zgodnie z przepisami ustawy Kodeks cywilny, każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletniości. Nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu, oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych albo wynikających z właściwości czynności prawnej, można dokonać czynności prawnej przez przedstawiciela. Czynność prawna dokonana przez przedstawiciela w granicach umocowania pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego. Umocowanie do działania w cudzym imieniu może opierać się na ustawie (przedstawicielstwo ustawowe) albo na oświadczeniu reprezentowanego (pełnomocnictwo). Pełnomocnictwo ogólne obejmuje umocowanie do czynności zwykłego zarządu. Do czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebne jest pełnomocnictwo określające ich rodzaj, chyba że ustawa wymaga pełnomocnictwa do poszczególnej czynności.

Z tych przepisów oraz z art. 136 ustawy Ordynacja podatkowa wynika, że osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych może, ale nie musi dokonać czynności prawnej przez przedstawiciela, którym w postępowaniu podatkowym może być również pełnomocnik ustanowiony w trybie art. 137 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa.

Według art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284), każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę.

Ta ochrona konwencyjna została uregulowana w Konstytucji RP w art. 31 i art. 47, które stanowią, że każdy jest obowiązany szanować wolności i prawa innych. Nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje. Każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym.

Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, że nie są trafne twierdzenia Dyrektora Izby Skarbowej w K., iż skarżący M. M. miał obowiązek prawny ujawnić jakieś dodatkowe dane dotyczące jego stanu zdrowia ponad te wynikające z dokumentu urzędowego, jak również dodatkowe dane dotyczące jego życia prywatnego ponad te wynikające z wniosku o przywrócenie terminu.

Jeśli uchybienie terminu procesowego nastąpiło z powodu choroby to uprawdopodobnienie, o jakim mowa w art. 162 § 1 z dnia ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) następuje zawsze wtedy kiedy zainteresowany, który skorzystał z ambulatoryjnego świadczenia zdrowotnego do podania o przywrócenie terminu dołączy medyczny dokument indywidualny zewnętrzny będący zaświadczeniem (orzeczeniem, opinią lekarską), o jakim mowa w § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 252, poz. 1697), z którego wynika, że pacjent nawet w ostatnim dniu terminu nie mógł dokonać czynności procesowej osobiście z powodu jego chorobowego stanu klinicznego będącego rozstrojem zdrowia powodującym zakłócenie prawidłowego funkcjonowania organizmu.

Przepis art. 13 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jednolity Dz. U. 2012.159) oraz przepis art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r., Nr 101, poz. 926 ze zm.) sprzeciwiają się temu, aby w zaświadczeniu (orzeczeniu, opinii lekarskiej), które lekarz wydaje po udzieleniu ambulatoryjnego świadczenia zdrowotnego miał wpisywać w tym dokumencie urzędowym numer statystyczny choroby zgodny z Międzynarodową Statystyczną Klasyfikacją Chorób i Problemów Zawodowych objęty tajemnicą lekarską, chyba, że pacjent wyrazi na to zgodę w trybie art. 14 ust. 2 pkt 3 ustawy o prawach pacjenta i rzeczniku Praw Pacjenta w związku z art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie danych osobowych.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżone postanowienie.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy w związku z § 2 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) przy uwzględnieniu udzielonego skarżącemu częściowego zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego.