Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1922/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e), art. 82 ust. 1, art. 85 ust. 4
journal: Dz.U. 2020 poz 1398
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
article: art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 13 pkt 2
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 627, art. 750, , art. 628, art. 734, art. 628 par. 1, art. 629, art. 632, art. 355, art. 65 par. 1 i par. 2, art. 734
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
journal: Dz.U. 2003 nr 139 poz 1328
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o  niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Sędzia WSA Dorota Pawłowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi "(...)" w G. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia "(...)" kwietnia 2021 r. nr "(...)"w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ", "organ"), działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 i ust. 6 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1398 z późn. zm., dalej: "ustawa o świadczeniach") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm., dalej: "K.p.a.") w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego i niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 935) oraz w zw. z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz. U. z 2020 r. poz. 1493), po rozpatrzeniu odwołania wniesionego 12 lipca 2016 r. przez płatnika składek – Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w [...] (dalej: "Płatnik", "Strona", "Skarżący"), utrzymał w mocy decyzję nr [...] z [...] czerwca 2016 r. dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia stwierdzającą, objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym E. K. (dalej: "Zainteresowana", "Uczestniczka") jako osoby wykonującej pracę na podstawie umowy o świadczenie usług na rzecz Płatnika w okresie od 2 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] pismem z 10 lipca 2015 r., zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia o wydanie decyzji w przedmiocie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym Zainteresowanej z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej z Płatnikiem w okresie od 2 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r.

W wyniku rozpatrzenia przedmiotowego wniosku dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją nr [...] z [...] czerwca 2016 r. stwierdził objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym Zainteresowanej jako osoby wykonującej pracę na rzecz Płatnika na podstawie umowy o świadczenie usług w okresie od 2 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r.

Rozpatrując odwołanie Prezes NFZ, po przytoczeniu mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa wskazał, że przedmiotem zawartej pomiędzy stronami [...] stycznia 2013 r. umowy nr [...] było opracowywanie i wydawanie orzeczeń o stopniu niepełnosprawności zgodnie z obowiązującym trybem przewidzianym w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. 2003 Nr 139, poz. 1328). Wykonawca umowy do wykonania dzieła miał użyć materiałów Zleceniodawcy. Odbiór dzieła miał następować w siedzibie Zleceniodawcy, etapami w trakcie wykonywania umowy. Wykonawca nie mógł powierzyć wykonania dzieła innej osobie.

Organ wskazał następnie, że z protokołu przesłuchania z [...] maja 2015 r. dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] – M. K., z osobami opracowującymi orzeczenia o stopniu niepełnosprawności zawierane były umowy o dzieło w ilości kilkunastu. Umowy zawierane były na rok. Przedmiot umowy wykonywany był na terenie Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie i polegał na udziale w komisji i wydaniu orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności na podstawie przedstawionej dokumentacji medycznej i rozmowy z pacjentem. W jednym gabinecie pracownik socjalny dokonywał oceny funkcjonowania pacjenta, w drugim gabinecie lekarz weryfikował dokumentację medyczną i badał pacjenta.

Prezes NFZ stwierdził, ze Strony w zawartej umowie nie określiły cech dzieła wskazujących na jego indywidualność. Dzieło natomiast, jak wskazał organ, jest wytworem, który w momencie zawierania umowy nie istnieje, jednak powinien być w niej z góry przewidziany i określony w sposób wskazujący na jego indywidualne cechy. Przyszły rezultat stanowiący przedmiot umowy o dzieło powinno być zatem z góry przewidziany i oznaczony na podstawie wskazanych w umowie podstaw, co może nastąpić np. poprzez zastosowanie metod opisowych. Taka indywidualizacja przedmiotu umowy ma istotne znaczenie dla oceny odpowiedzialności przyjmującego zamówienie z tytułu ewentualnych wad dzieła. Umowa o dzieło jako umowa rezultatu musi zawierać kryteria, w oparciu o które będzie możliwa weryfikacja jej wykonania. Oznacza to, że wykonujący musi wiedzieć, w oparciu o jakie parametry dane dzieło ma być wykonane. Przesłanki te muszą mieć charakter cech indywidualnych.

Zdaniem Prezesa NFZ, w rozpatrywanej sprawie strony nie dokonały w umowie indywidualizacji dzieła, poprzestając tylko na bardzo ogólnym, abstrakcyjnym i niekonkretnym sformułowaniu opisu przedmiotu umowy, odnoszącym się do nieustalonej liczby orzeczeń. Zainteresowana była w oczywisty sposób zobowiązana do wykonywania czynności, które są określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności. W żaden sposób nie można wykazać tutaj samodzielności tak istotnej dla umowy o dzieło. Organ wskazał, że § 3 ww. rozporządzenia określa dokumenty, ocenę oraz inne kryteria niezbędne do orzekania o niepełnosprawności. Z kolei § 20 określa katalog czynności podejmowanych przez członków składu orzekającego z podziałem na zawody i specjalizacje. Są to czynności powtarzalne, ocena każdego przypadku odbywa się przy zastosowaniu tych samych kryteriów. Ponadto wydawanie orzeczeń odbywa się w ramach komisji, a nie indywidualnie. Rozdział 6 obejmuje standardy w zakresie kwalifikowania do orzeczenia o niepełnosprawności - są to również powtarzalne czynności, odbywające się na podstawie ww. rozporządzenia.

Prezes NFZ wskazał, że z zapisów spornej umowy strony nie dokonały w niej indywidualizacji dzieła, natomiast jej przedmiotem było wykonanie określonych czynności polegających na starannym działaniu z wykorzystaniem posiadanej wiedzy, zatem jest to umowa o świadczenie usług.

Prezes NFZ dodał, że fakt cykliczności wykonywanych przez Zainteresowaną czynności jako kolejna przesłanka prowadzi do uznania, że mamy do czynienia z umową o świadczenie usług. Jak wynika z treści umowy Zainteresowana miała otrzymywać wynagrodzenie za każde wydane orzeczenie, wynagrodzenie zatem zależało od ilości wykonanej w danym okresie pracy. Przekazane przez płatnika składek kopie wybranych orzeczeń o stopniu niepełnosprawności sporządzone przez Zainteresowaną nie wykazują indywidualnych cech, ani nie skutkują wytworzeniem wyodrębnionego dzieła, które pozwalałyby na stwierdzenie, że odróżniają się one od innych wydawanych w tym przedmiocie orzeczeń.

Zdaniem Prezes NFZ, w spornej sprawie na podstawie treści zawartej umowy oraz w oparciu o czynności, które na jej podstawie miały być wykonywane stwierdzić można, że umowa posiadała cechy właściwe dla umowy o świadczenie usług tj. umowy, której istotą jest wykonana czynność, a nie sam rezultat.

Prezes NFZ stwierdził w związku z tym, że podziela stanowisko organu I instancji i nie znajduje podstaw do jego zmiany.

Na powyższą decyzję Prezesa NFZ z [...] kwietnia 2021 r., Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę wnosząc o jej uchylenie oraz decyzji I instancji, a także o przyznanie na rzecz Skarżącego od organu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił:

1) obrazę przepisów prawa materialnego w postaci:

a) art. 65 w zw. z art. 627 K.c., poprzez przyjęcie, że Zainteresowana w okresie od 2 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r. wykonywała usługi na podstawie umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zlecenia - a nie zgodnie z wolą stron na podstawie umowy o dzieło - i w związku z tym podlega obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu,

b) art. 734-750 K.c., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie wobec nieuprawnionego, albowiem przedwczesnego uznania, że umowa zawarta przez Skarżącego z Uczestniczką jest umową o świadczenie usług, do których mają zastosowanie przepisy o zleceniu i w konsekwencji nieuprawnione stwierdzenie istnienia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Uczestniczki z tytułu tej umowy,

c) art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, poprzez jego zastosowanie w niniejszej sprawie, podczas gdy Uczestniczka nie spełniała warunków do objęcia jej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym przewidzianych w tym przepisie,

2) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, mający wpływ na jej treść, polegający na:

a) przyjęciu, że w zawartej umowie strony nie określiły ostatecznego rezultatu umowy, cech dzieła, w szczególności treści orzeczeń, w sytuacji, w której umowa wprost wskazywała na wymogi jakim powinno odpowiadać dzieło, treść jaką powinno zawierać, sposób jego wykonania,

b) przyjęciu, że przedmiotem umowy było wykonanie określonych czynności polegających na starannym działaniu z wykorzystaniem posiadanej wiedzy, w sytuacji, w której zapisy umowy wprost wskazują, że jej przedmiotem jest "opracowanie i wydawanie orzeczeń o stopniu niepełnosprawności", a więc osiągnięcie konkretnego i zindywidualizowanego rezultatu,

c) przyjęciu, iż w wyniku wykonywania przez Uczestniczkę umowy nie powstawał nowy finalny produkt materialny o szczególnych, określonych w umowie cechach oraz że Uczestniczka zobowiązana była wyłącznie do dołożenia należytej staranności, w sytuacji, w której umowa wprost wskazywała, że wynagrodzenie należy się Uczestniczce za wydane orzeczenie, a więc za finalny produkt, a nie za podejmowane czynności zmierzające do jego wydania.

Skarżący podkreślił, iż zawarta przez Płatnika z Uczestniczką umowa nosiła wszelkie znamiona umowy o dzieło i nie można przypisać jej charakteru umowy o świadczenie usług, do której zastosowanie znajdują przepisy o zleceniu określone w art. 734-751 K.c. Zgodnie bowiem z obowiązującą w polskim prawie zasadą swobody umów wyrażoną w art. 3531 K.c., o charakterze prawnym umowy decydują strony umowy.

Skarżący podniósł, iż organ ubezpieczeniowy dokonał wykładni oświadczeń woli zawartych w postanowieniach wiążącej strony umowy z naruszeniem dyrektyw interpretacji oświadczeń woli wynikających z art. 65 § 1 i 2 K.c. Prawidłowe zastosowanie w/w dyrektyw interpretacyjnych nie pozostawia żadnych wątpliwości, iż zgodną wolą stron umowy było zawarcie umowy o dzieło.

Zdaniem Skarżącego, Płatnik zawarł z Uczestniczką umowę o dzieło, której rezultat był jednoznacznie określony. Przeciwne twierdzenia organu ubezpieczeniowego wynikają z błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. W § 1 umowy, strony konkretnie określiły przedmiot umowy jako dzieło polegające na opracowaniu i wydaniu orzeczeń o stopniu niepełnosprawności zgodnie z obowiązującym trybem przewidzianym w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności. Nie można w ocenie Skarżącego mieć wątpliwości, iż zbędne jest szczegółowe opisywanie dzieła w umowie, w sytuacji, w której można to zrobić poprzez odesłanie do konkretnego aktu prawnego zawierającego szczegółowe wymogi dla dokumentu danego rodzaju. Przedmiot umowy o dzieło może być określony w różny sposób i różny może być stopień tego dookreślenia, pod warunkiem, że nie budzi wątpliwości, o jakie dzieło chodzi, (wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] grudnia 2018 r., sygn. akt: [...]).

Zdaniem Skarżącego, chybione jest również stanowisko, iż orzeczenie o niepełnosprawności wydawane przez Uczestniczkę pozbawione jest cech indywidualnych pozwalających na odróżnienie go do innych orzeczeń. Szczegółowa interpretacja przepisów przywołanego powyżej rozporządzenia prowadzi do jasnego wniosku, iż jego normy regulują jedynie procedurę orzekania o niepełnosprawności, natomiast kwestia oceny i kwalifikacji pacjentów pozostaje w sferze kompetencji i osobistych zdolności, wynikających z wiedzy, wykształcenia, doświadczenia i umiejętności orzekającego. Biorąc pod uwagę poszczególne elementy składające się na proces wydania prawidłowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie może także budzić wątpliwości, że zawarta z Uczestniczką umowa wymagała od niej przedstawienia konkretnego rezultatu zmaterializowanego w postaci orzeczenia, nie natomiast jak twierdzi organ ubezpieczeniowy tylko starannego działania.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz decyzja I instancji nie naruszają przepisów prawa w sposób uzasadniający ich uchylenie.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest, charakter prawny umowy zawartej przez Skarżącego z Uczestniczką. Istota sprawy sprowadza się więc do zweryfikowania stanowisk stron i udzielenia odpowiedzi na pytania, czy była to umowa o dzieło, czy też inna umowa o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia i czy w zaistniałym stanie faktycznym Uczestniczka podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie tej umowy.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. Zgodnie z tym przepisem obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które zostały wymienione w tym przepisie. Należą do nich m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdza wprost w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają (...) osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (...). Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Wyjaśnienia też wymaga, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.

W świetle art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie natomiast do art. 13 pkt 2 u.s.u.s., obowiązkowo ubezpieczeniom tym (społecznym) podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.

Uznanie, iż sporna umowa nie stanowiła umowy o dzieło (art. 627 i nast. K.c.), lecz umowę świadczenia usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 K.c.) oznacza, że Skarżący był obowiązany, jako płatnik składek, do obliczania i pobierania składek z dochodu ubezpieczonego oraz ich odprowadzania – na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.

Przechodząc do analizy charakteru prawnego spornej umowy należy wskazać, że zarówno w judykaturze, jak i w literaturze przyjmuje się, że kwestia prawidłowej kwalifikacji umowy może być w praktyce znacznie utrudniona, albowiem, o ile w odniesieniu do prostych sytuacji faktycznych i prawnych nazwanie faktycznej umowy o dzieło w inny sposób nie powoduje wielkich trudności w ustaleniu rzeczywistej konstrukcji umowy, o tyle w wypadku umów bardziej złożonych zasadne jest rozważenie, czy wola stron w tym zakresie (nazwanie umowy w określony sposób, odesłanie do określonych przepisów) nie powinna być podstawą rozstrzygnięcia wątpliwości (tak m.in. G. Kozieł /w:/ A. Kidyba (red.), Z. Gawlik, A. Janiak, K. Kopaczyńska-Pieczniak, G. Kozieł, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, LEX 2010, komentarz do art. 627 k.c., t. 36).

Zgodnie z art. 627 K.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 K.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności.

Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 K.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 K.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 K.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 K.c. (vide: L. Ogiegło /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, ..., s. 573 i nast.).

Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 K.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski /w:/ G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 2006, s. 387; podobnie: M. Nesterowicz /w:/ J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1989, s. 685). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie.

Obszerną analizę cech umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy umowy zlecenia przeprowadził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 402/12 (opubl. www.sn/sites/orzecznictwo): "Umowę o dzieło zdefiniowano w art. 627 K.c. jako zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 K.c.). Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wady (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1999 r., IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). Poza rezultatami materialnymi istnieją także rezultaty niematerialne, które mogą, ale nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym. W każdym razie takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik, dzieło bowiem musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Pomijając wątpliwości odnośnie do uznawania za dzieło rezultatów niematerialnych nieucieleśnionych w rzeczy (por. np. K. Zagrobelny (w:) E. Gniewek, Komentarz, 2006, s. 1039; A. Brzozowski (w:) System prawa prywatnego, t. 7, 2004, s. 329-332; J. Szczerski (w:) Komentarz, t. II, 1972, s. 1371), wskazać należy, że takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie wynik tej czynności. Dzieło musi bowiem istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. A. Brzozowski (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, 2005, s. 351-352). Wykonanie określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie, jest natomiast cechą charakterystyczną tak dla umów zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne - art. 734 § 1 K.c.), jak i dla umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne - art. 750 K.c.). W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 K.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2012 r., II UK 60/12 - niepublikowane)".

Przedmiotem spornej umowy było opracowywanie i wydawanie orzeczeń o stopniu niepełnosprawności zgodnie z obowiązującym trybem przewidzianym w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U z 2003 r., Nr 139, poz. 1328). Wykonawca umowy do wykonania dzieła miała użyć materiałów Płatnika (zleceniodawcy). Odbiór dzieła miał następować w siedzibie Płatnika, etapami w trakcie wykonywania umowy. Wykonawca nie mogła powierzyć wykonania dzieła innej osobie. Umowa zawarta została na okres od 2 stycznia do 31 grudnia 2013 r. Za opracowanie i wydanie jednego orzeczenia o niepełnosprawności z udziałem osoby zainteresowanej przysługiwało wynagrodzenie brutto 30 zł, natomiast bez udziału osoby zainteresowanej 25 zł brutto za orzeczenie.

Uwzględniając powyższe, Sąd uznał, że organy obu instancji dokonały prawidłowej analizy oraz oceny charakteru prawnego spornej w niniejszej sprawie umowy, poprzez dokonanie odpowiednich i wyczerpujących ustaleń faktycznych oraz prawidłowe zastosowanie obowiązujących przepisów prawa, co doprowadziło do prawidłowych wniosków, iż zakwestionowana umowa zawarta przez Skarżącego z Uczestniczką była umową o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, a nie umową o dzieło. Czynności wykonywane w ramach przedmiotowej umowy nie miały bowiem charakteru czynności przynoszących konkretny, materialny rezultat, były one w istocie realizowane w ramach umowy starannego działania, której celem było wydanie stosownych orzeczeń o stopniu niepełnosprawności.

Z przedstawionej powyżej analizy orzecznictwa i piśmiennictwa wynika, że istotnym elementem umowy o dzieło jako umowy rezultatu, o której mowa w art. 627 K.c., jest skonkretyzowanie dzieła podlegającego wykonaniu. Jest to istotny element umowy o dzieło ze względu na późniejszy odbiór działa będącego wynikiem nie samego faktu wykonania przedmiotu zamówienia, lecz wykonania go w określony sposób. Ponadto z powyższej analizy wynika, że umowa o dzieło zakłada nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy. W niniejszej sprawie, żadna z tych przesłanek nie zaistniała.

Rezultat spornej umowy nie mógł być poddany sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. Sprawdzian taki jest zaś niemożliwy do przeprowadzenia, jeśli strony nie określiły w umowie cech i parametrów indywidualizujących dzieło. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. W kontrolowanej umowie strony nie dokonały indywidualizacji dzieła poprzestając na bardzo ogólnym sformułowaniu przedmiotu umowy jako "opracowanie i wydawanie orzeczeń o stopniu niepełnosprawności (...)". Przyjmująca zamówienie zobowiązywała się zatem jedynie do opracowania - w oparciu o posiadana wiedzę medyczną - a następnie wydania orzeczenia o ściśle określonej treści i formie, na podstawie wskazanego powyżej rozporządzenia z 15 lipca 2003 r. Zobowiązaniu takiemu nie można przypisać cech umowy o dzieło, o których mowa w art. 627 K.c., bowiem dzieło jest wytworem niepowtarzalnym, samoistnym, poprzednio nieistniejącym. Trudno za takie byłoby tymczasem uznać wydanie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, o uprzednio sporządzonym, utrwalonym i wielokrotnie powtarzalnym szablonie/wzorze dostosowywanym każdorazowo do potrzeb konkretnego przypadku oraz § 13 rozporządzenia z 15 lipca 2013 r. Nadto, zainteresowana była wynagradzana nie za z góry określony rezultat, ale za ilość wydanych orzeczeń w okresie rozliczeniowym. Tym samym Zainteresowana, znając jedynie zakres swoich obowiązków i czas trwania umowy nie mogła przyjąć na siebie odpowiedzialności za wydanie ściśle określonej liczby orzeczeń, czy wydanie orzeczeń wobec określonych osób.

Ponadto w ramach spornej umowy Zainteresowana opracowywała i wydawała w przeciągu jednego roku szereg orzeczeń o stopniu niepełnosprawności. Fakt zatem cykliczności, a także element niepewności i losowości stanowią potwierdzenie, że sporna umowa należy do grupy umów o świadczenie usług.

Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdza, że organy dokonały prawidłowej interpretacji charakteru umowy i prawidłowo oceniły wolę stron umowy, a co za tym idzie nie naruszyły art. 65 § 1 i § 2, jak i art. 627 i art. 734 § 1 w zw. z art. 750 K.c. oraz prawidłowo zastosowały art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e. w zw. z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach uznając, że Zainteresowana podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, ponieważ wykonywała pracę na podstawie umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Tym samym za niezasadne Sąd uznał zarzuty skargi dotyczące naruszenia powyżej wskazanych przepisów prawa materialnego.

Sąd, wbrew stawianym zarzutom, oceniając zaskarżoną decyzję nie stwierdził uchybień w zakresie ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę decyzji obu instancji. Organy oparły się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, a podjęte rozstrzygnięcia zostały w sposób należyty uzasadnione. W ocenie Sądu, Prezes NFZ podjął wystarczające czynności zmierzające do zebrania pełnego materiału dowodowego, który znajduje się w aktach sprawy. Rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie zostało wydane na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, ze szczególnym uwzględnieniem treści analizowanej umowy oraz wykonywanych przez Zainteresowaną obowiązków, w oparciu o mające w sprawie zastosowanie przepisy prawa materialnego i procesowego oraz przywołane orzecznictwo, w szczególności sądów powszechnych.

Rozstrzygając sprawę dotyczącą objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym organy Narodowego Funduszu Zdrowia były zobowiązane do ustalenia charakteru prawnego umowy łączącej strony z czego się wywiązały. Zobowiązane były przede wszystkim zbadać, czy właściwym zamiarem stron i celem zawartej umowy nie było uniknięcie dopełnienia obowiązków ubezpieczonego i płatnika składek, czyli uniknięcia w drodze czynności prywatno - prawnych (zawieranych umów) obowiązków publiczno - prawnych, wynikających z ustawy o świadczeniach oraz ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Istota sprawy sprowadza się zatem do zweryfikowania stanowisk stron i udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy w zaistniałym stanie faktycznym zainteresowana podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartej umowy. Zdaniem Sądu organy dokładnie wyjaśniły stan faktyczny sprawy i prawidłowo oceniły, że Zainteresowana na mocy umowy miała świadczyć usługi na rzecz Płatnika sprowadzające się do udziału w komisji i wydaniu orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności na podstawie przedstawionej dokumentacji medycznej i rozmowie z pacjentem. Organy rozstrzygając o kwalifikacji prawnej spornej umowy oparły się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, z uwzględnieniem w szczególności zapisów zawartej umowy. Na podstawie jej treści oraz innych okoliczności sprawy organ dokonał merytorycznej oceny, a podjęte w tym zakresie rozstrzygniecie zostało w sposób należyty uzasadnione.

Sąd stwierdza, że w następstwie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, a także analizy argumentacji podniesionej przez Skarżącego, zarówno Prezes NFZ, jak i organ I instancji, wydając obie decyzje administracyjne, prawidłowo zastosowali przepisy prawa materialnego. Organy nie dopuściły się także naruszeń procedury administracyjnej, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Niniejszy wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału VI z 22 lipca 2021 r.