Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1295/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2005-02-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 619  Stosunki pracy i stosunki służbowe, sprawy z zakresu inspekcji pracy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kremer Sędziowie: WSA Bożenna Blitek sprawozdawca NSA Wiesław Kisiel Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2005 r sprawy ze skargi Z. J. na orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w [...] z dnia 9 kwietnia 2002 r Nr : [...] . w przedmiocie kary dyscyplinarnej I uchyla zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie organu pierwszej instancji, II zasądza od Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w [...] na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...] ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Orzeczeniem z dnia 9 kwietnia 2002r., sygn. akt [...] . Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w [...] na podstawie art. 132 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996r. o Służbie Więziennej (Dz.U. nr 61, poz. 283 z późn. zm.) oraz par. 52 ust. 1 pkt. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14.11.1996r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz.U. nr 135, poz. 634 z późn. zm.) po rozpoznaniu na rozprawie zażalenia kpt. Z. J., starszego wychowawcy działu penitencjarnego Aresztu Śledczego w [...] na Orzeczenie Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] z dnia [...] marca 2002r. (sygn. akt [...] ) o wymierzeniu obwinionemu kary dyscyplinarnej nagany - orzekł o utrzymaniu orzeczenia w mocy.

Na uzasadnienie podano, że po zapoznaniu się z materiałami postępowania dyscyplinarnego i w wyniku przeprowadzonej rozprawy ustalono, że orzeczenie Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] w przedmiocie uznania Z. J. za winnego popełnienia przewinienia polegającego na tym, że w okresie od [...] października 2001 r. do [...] listopada 2001 r. powierzone mu czynności służbowe wychowawcy oddziału IV, skrzydło B w zakresie rozpoznawania atmosfery wychowawczej, jak również przeciwdziałania negatywnym przejawom podkultury więziennej wykonywał w sposób niedbały, w konsekwencji czego wystąpiły nieprawidłowości w zapewnieniu bezpieczeństwa osobistego podopiecznych, skutkujące zaistnieniem nadzwyczajnego wypadku w postaci fizycznego i psychicznego znęcania się nad osadzonym ze strony współosadzonych, czym naruszył art. 125 ust. 2 i 3 pkt 4 cyt. ustawy o Służbie Więziennej -jest zgodne z przepisami i uzasadnione. Zdaniem organu II instancji, świadczy o tym zakres czynności Z. J. z dnia [...] października 1998r., zalegający w aktach na k. 54 i 55, harmonogram pracy z osadzonymi młodocianymi z dnia [...].06.2000r. (k. 65 - 66) i harmonogram przedsięwzięć w sprawie przeciwdziałania podkulturze więziennej w AS w [...] z dnia 03.01.2001r. (k. 63 - 64). Według tego organu orzeczenie o ukaraniu karą dyscyplinarną jest sformułowane prawidłowo, bowiem zawiera opis przewinienia i wyczerpuje w pełni § 23 ust. 1 pkt 4 cyt. regulaminu dyscyplinarnego. Nadto podano, że bezspornym jest, iż w celi nr [...] miało miejsce fizyczne i psychiczne znęcanie się nad osadzonym S. K., w wyniku czego doszło w dniu [...] listopada 2001 r. do stanu bezpośrednio zagrażającego życiu tego osadzonego, podczas gdy za właściwe i skuteczne rozpoznanie atmosfery i nastrojów w powierzonej grupie wychowawczej odpowiedzialny był Z. J.. Nadto podano, że istniały wcześniej symptomy wskazujące na nieprawidłową sytuacje w celi, takie jak widoczne zasinienie oka innego osadzonego K. M., co skarżący zauważył, nie mniej przyjął za prawdziwe wyjaśnienia osadzonych, które nie wskazywały na jego powstanie w wyniku bójki osadzonego K. ze współosadzonym M.. Wskazuje to - zdaniem organu - na rutynowe i niedbałe wykonanie obowiązków służbowych w zakresie właściwego rozpoznania nastrojów, zachowań i atmosfery w powierzonej celi mieszkalnej. O powyższym fakcie nie powiadomił swych przełożonych, mimo że taki obowiązek wynikał z jego zakresu czynności. Nadto funkcjonariusz powinien zauważyć powstanie w tym samym czasie u osadzonego K. obrażeń (otarcia) nosa, których osadzony [...] doznał w wyniku bójki z M., a czego jak twierdzi - nie zauważył. Prawidłowa reakcja wychowawców, do jakich należał Z. J. na to zajście mogłaby doprowadzić do przemieszczenia uczestników bójki do innych cel i zapobiec drastycznemu wydarzeniu w dniu [...]listopada 2001r. Z tego względu wina funkcjonariusza nie budzi wątpliwości. W uzasadnieniu podniesiono, że wykonywanie obowiązków służbowych przez Z. J. do czasu wydarzenia w dniu 7 listopada 2001 r. było wysoko oceniane przez jego przełożonych, o czym świadczy także ostatnia opinia służbowa z dnia 14.09.1999r. Przyznano, że nie sporządzono protokołów przesłuchań osadzonych na okoliczność sprawy, gdyż zostali rozpylani przez kierownika działu penitencjarnego mjr D., mjr L. lub por. M., którzy podpisali te dokumenty, które uznano za wystarczające. Podano, że twierdzenia obrony odnośnie trudnych warunków pełnienia służby w oddziale, znacznego przeludnienia skutkującego zwiększonym zakresem zadań uznano za przesuwanie ciężaru winy z obwinionego. Mając powyższe na względzie Sąd dyscyplinarny uznał, że orzeczenie organu I instancji zostało wydane zgodnie z prawem i zasadami wymierzania kar dyscyplinarnych, gdyż wzięto pod uwagę rodzaj, wagę i okoliczności, w jakich przewinienie zostało popełnione oraz stopień winy. W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia podkreślono także, że podstawowymi aktami prawnymi, w oparciu o które zostało przeprowadzone postępowanie dyscyplinarne są: ustawa o Służbie Więziennej i Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14.11.1996r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej. Te przepisy regulują szczegółowo zasady i tryb przeprowadzania postępowań dyscyplinarnych, także przed sądami dyscyplinarnymi. Zgodnie z cyt. ustawą o Służbie Więziennej - przepisy te wyłączają kpa w zakresie, w jakim samodzielnie regulują kwestie postępowania dyscyplinarnego. Jedynie, a zgodnie z par. 70 tego Rozporządzenia "w sprawach nie uregulowanych rozporządzeniem stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego". Z tego względu organ II instancji nie podzielił stanowiska Z. J. o konieczności szerszego stosowania kpa. Nie podzielono twierdzeń obrony, że obwiniony jest niewinny, nie mógł przewidzieć i przeciwdziałać zdarzeniu, które nastąpiło w celi [...] w dniu [...] listopada 2001r., gdyż stosunki między osadzonymi układały się według jego obserwacji prawidłowo, nie mniej podano, że "i w sprawozdaniu z postępowania dyscyplinarnego i w orzeczeniu z dnia 12 marca 2002 roku zeznania te uwzględniono, chociażby wymieniając okoliczności łagodzące, jakimi kierowano się przy wymierzaniu kary dyscyplinarnej."

Z orzeczeniem Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w [...] nie zgodził się Z. J., który wniósł o jego uchylenie. Skarżący zarzucił naruszenie prawa procesowego, a w szczególności przepisów kpa: art. 7, art. 9, art. 67, art. 68, art. 69, art. 73 i 75, 77, 78, 79 i 80, tego kodeksu, a także prawa materialnego - art. 125 cyt. ustawy o Służbie Więziennej i błędne zastosowanie art 70 kpa oraz § 2 pkt 2, 17 i 16 i 42 cyt. Rozporządzenia. W szczególności o nieznajomości przepisów świadczyć ma fakt, że informując skarżącego o możliwości wniesienia skargi nie poinformowano go, czy skargę wnosi się za pośrednictwem organu II instancji, czy też bezpośrednio do sądu. Zarzucił, że brak jest protokołów z przeprowadzonych czynności, a jedynie są jakieś zapisy, notatki prowadzącego postępowanie, nie spełniające wymogów protokołu, nad czym organ II instancji przeszedł do porządku dziennego. Podał też, że przez odmowę sporządzenia odpisów i wydania uwierzytelnionych odpisów, a także nie powiadamianie go o przeprowadzanych dowodach naruszono jego prawo do obrony, a jego wnioski dowodowe były torpedowane. W skardze Z. J. podnosił, że wszystko wskazywało na to, że w celi panowała dobra atmosfera, natomiast przeludnienie cel o 50% osobami, które weszły w konflikt z prawem powoduje sytuacje, którym przy najlepszej pracy wychowawców nie można zapobiec.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Okręgowej Służby Więziennej w [...] wniósł ojej oddalenie uzasadniając swoje stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i podkreślił, że uregulowanie w par. 15 ust. 1 regulaminu kwestii uprawnień obwinionego funkcjonariusza ma charakter wyczerpujący, a nie przykładowy. Podniósł też, że postępowanie dyscyplinarne różni się od postępowania administracyjnego choćby tym, że o przeprowadzeniu dowodu prowadzący postępowanie nie ma obowiązku powiadamiać obwinionego. Podał także, że nawet w skardze skarżący nie podał własnej wersji wydarzeń, a skoncentrował się na mnożeniu rzekomych uchybień proceduralnych. Skoro do takiego zdarzenia doszło mimo bardzo dobrej pracy skarżącego, to strach pomyśleć, do czego by doszło, gdyby ta praca była nieco gorsza. Organ II instancji zwrócił też uwagę, że ranga popełnionego przez skarżącego przewinienia jest na tyle poważna, że nie sposób wyobrazić sobie za nią łagodniejszej sankcji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz.U. nr 153, poz. 1270) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.)

Wojewódzki Sąd Administracyjny bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi (art.3 § 1 i art. 134 §1 p.p.s.a.). W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę Z. J. za uzasadnioną, chociaż nie ze względów w niej podanych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutów skargi odnośnie szerszego stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, albowiem ustawa o Służbie Więziennej wraz z przepisami wykonawczymi wydanymi w oparciu o tę ustawę jest regulacją szczególną. Przepisy w zakresie postępowania dyscyplinarnego funkcjonariuszy są uregulowane szczegółowo i nie można w żadnym wypadku - także wskazanym przez skarżącego - stosować bardziej liberalnych przepisów kpa - wobec ich ustawowego wyłączenia. Nie jest prawdą, że przepisy ustawy o Służbie Więziennej wraz z przepisami wykonawczymi nie regulują podanych w skardze kwestii, ale prawdą jest, że regulują je odmiennie od kpa. Przykładowo należy zwrócić uwagę na to, że: art. 73 ust.1 kpa jest wyłączony przez par. 15 regulaminu i obwiniony ma prawo m.in. przeglądania akt bez prawa sporządzania z nich notatek i odpisów;; art. 10 par. 1 kpa i art. 79 par. 1 i 2 kpa są wyłączone przez art. 70 kpa w związku z par. 15 regulaminu, który w sposób szczególny i szczegółowy reguluje prawa skarżącego w postępowaniu dyscyplinarnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zwraca uwagę na treść przepisów powołanych jako podstawa wydanych orzeczeń, a w szczególności na § 2 ust.2, § 6 ust. 2, § 13 ust. 1 i 3, § 16 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej wydanego na podstawie art. 133 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996r. o Służbie Więziennej, które to przepisy nakazują dokładne ustalenie rodzaju przewinienia oraz przyczyn i okoliczności jego popełnienia, a zbierając dowody niezbędne do wyjaśnienia sprawy należy przesłuchać nie tylko obwinionego, ale świadków i pokrzywdzonych i co do zasady sporządzić z tych przesłuchań protokół, a także nie można odmówić przeprowadzenia dowodów mających istotne znaczenie dla wyjaśnienia sprawy.

W mniejszej sprawie - zdaniem Sądu - postępowanie dyscyplinarne i uzasadnienia decyzji organów I i II instancji nie wyjaśniły, czy skarżący będąc wychowawcą powierzonej mu dużej grupy więźniów miał możliwość przewidzenia tego, że w celi nr [...] może dojść do drastycznego pobicia osadzonego K. przez współosadzonego, jakiej ilościowo grupy więźniów był wychowawcą skarżący w tym dniu, a jakiej ilościowo grupy powinien być. Nie wyjaśniono, mimo wielokrotnych zgłoszeń skarżącego, czy i jakie przeludnienie osadzonych faktycznie było na powierzonym mu oddziale, czy grupie, a jeśli istotnie było, to na czym to przeludnienie polegało i czy w związku z tym zwiększono liczbę personelu służby więziennej, jakiego personelu, a w szczególności, czy zwiększono liczbę wychowawców i o jaki procent w stosunku do procentu przeludnienia osadzonych. Nie wyjaśniono, czy skarżący miał obowiązek zgłoszenia przełożonym o każdym, nawet mało widocznym, czy mało istotnym obrażeniu ciała u osadzonych jak np. otarcie naskórka, zaczerwienienie oka, czy jego zasinienie, czy też miał uprawnienia do samodzielnego lub wespół z drugim wychowawcą wyjaśnienia ich powstania. Wyjaśnienie tych okoliczności ma podstawowe znaczenie dla uznania winy skarżącego, nawet winy nieumyślnej, jaką jest zarzucone niedbalstwo, albowiem z zeznań skarżącego na k. 103 - 105 wynika, że dnia [...] listopada 2001 r. od oddziałowego dowiedział się, że osadzony M. ma podbite oko i wezwał go w celu wyjaśnienia tego stanu. Przyczyny powstania obrażenia wyjaśniał razem z drugim wychowawcą, a osadzony nawet zademonstrował w celi, jak do tego miało dojść. Z tego względu poprzestano na tym wyjaśnieniu, a dnia [...] listopada 2001 r. w godz. popołudniowych skarżący pełnił dyżur i przyszedł do niego osadzony K., z którym wówczas porozmawiał o wielu sprawach, a na temat bezpieczeństwa w celi nawet w obecności oddziałowego I.. Odmowa przesłuchania tego oddziałowego w charakterze świadka jak również odmowa przesłuchania osadzonych na okoliczności wnioskowane przez skarżącego w toku postępowania prowadzi do konstatacji, że okoliczności sprawy nie zostały wyjaśnione.

Należy zauważyć, że z akt sprawy wynika ponad wszelką wątpliwość zmowa osadzonych, co do prezentowania bardzo dobrej atmosfery w celi, co do ukrycia przyczyny powstania zasinienia oka u osadzonego M. - jak to wynika z pisemnego oświadczenia samego M. na k. 95 (nie wykluczając ukrycia faktu otarcia nosa u osadzonego K., czy przyczyny jego powstania), a nawet co do przyczyny utraty przytomności i powstania ciężkich obrażeń u osadzonego K. w dniu [...] listopada 2001 r., przy czym sam pokrzywdzony K. usiłował ukryć prawdziwe powody tych obrażeń po odzyskaniu przytomności w szpitalu. Już te okoliczności winny spowodować niezwykle wnikliwe ustalenie możliwości zapobiegnięcia przez skarżącego zajściu w celi nr [...] w dniu [...] .11.2001 r. W tym celu nie można było uniknąć przesłuchania przed sądem dyscyplinarnym samego pokrzywdzonego w sposób określony dla tego rodzaju przesłuchań, nie wyłączając obecności tłumacza przysięgłego w przypadku braku dostatecznej dla niezbędnego porozumiewania się znajomości przez niego języka polskiego, a także nie można było uniknąć przeprowadzenia dowodów z protokołów przesłuchań innych osób -współosadzonych, czy funkcjonariuszy pełniących służbę na oddziale, pod warunkiem, że protokoły te zostały podpisane przez składających zeznania, a w przypadku ich braku przeprowadzenia dowodu z pisemnych oświadczeń tych osób.

Sąd zauważa, że określenie we wstępie zakresu czynności z dnia [...] .10.1998r. skarżącego, że jest on odpowiedzialny za realizację zadań penitencjarnych w powierzonej mu grupie osadzonych, a ponadto w ścisłej współpracy z innymi pionami służb odpowiada za właściwe rozpoznanie atmosfery, nastrojów i zamierzeń osadzonych, dopilnowuje przestrzegania dyscypliny, ładu i porządku oraz czynności na oddziale i w celach mieszkalnych - jest określeniem odpowiedzialności tak ogólnym i ogólnikowym, że obowiązkiem prowadzących postępowanie dyscyplinarne było ustalenie, czy konkretne, a przedstawione przez skarżącego działania można było uznać za wystarczające, czy też zobowiązany był do podjęcia jeszcze innych i jakich konkretnie działań, których nie podjął i z jakiego powodu tego nie uczynił.

Z akt sprawy wynika, że mjr J. D. prowadził postępowanie w tej sprawie na polecenie Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] i postępowanie to zostało zakończone decyzją tego Dyrektora jako organu administracyjnego I instancji stwierdzeniem winy i ukaraniem skarżącego, a jednocześnie w toku postępowania dyscyplinarnego został przesłuchany jako świadek w sprawie i jak zeznał do protokołu przesłuchania z dnia [...] .01.2002r. na k. 102 akt: "w dniu [...] listopada 2001 r. zgodnie z grafikiem dokonałem inspekcji jednostki po godzinach pracy. W czasie apelu byłem osobiście obecny na oddziale II". Sąd zauważa, że z zeznań tych wynika także sposób prowadzenia postępowania przez mjra J. D. w sprawie pobicia osadzonego K. w dniu [...] listopada 2001r.: "Zażądałem od por. S. P. i kpt. Z. J. notatek dotyczących funkcjonowania osadzonego S. K. w oddziale IV B. Nawiązując do tychże notatek przeprowadziłem z w/w rozmowy na ten temat. W oparciu o notatki a także rozmowy sporządziłem notatkę służbową używając błędnie nazewnictwa. Notatki te jako materiał pomocniczy zniszczyłem, gdyż nie widziałem potrzeby ich dalszego przechowywania Powyższe czynności wykonywałem w oparciu o polecenie Dyrektora AS w [...] powołujące zespół w składzie: 1) mjr J. D., 2) por. J. M., 3) kpt K.D. 4) mjr J. P. do przeprowadzenia czynności wyjaśniających zaistniałego wypadku nadzwyczajnego (...)". Zarówno status świadka w sprawie osoby, która przeprowadzała postępowanie wyjaśniające jak i dokonane przez tą osobę zniszczenie notatek na temat funkcjonowania pokrzywdzonego - osadzonego S. K. przed zdarzeniem z dnia [...] .11.2001 r., a sporządzonych przez wychowawców P. i J., którzy następnie zostali uznani winnymi niedbałego wykonania obowiązku rozpoznawania atmosfery wychowawczej, w wyniku czego doszło w dniu [...] listopada 2001 r. do ciężkiego pobicia S. K. - są faktami, które nie tylko w żadnym wypadku nie powinny mieć miejsca, ale już same w sobie są uchybieniami skutkującymi uchylenie orzeczeń obu instancji, jako wydanych z naruszeniem prawa procesowego i bez wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy.

Dla porządku Sąd zwraca uwagę, że wyjaśnienia wymaga też data wprowadzenia w życie i zapoznania skarżącego z dokumentem o nazwie "Harmonogram przedsięwzięć w sprawie przeciwdziałania podkulturze więziennej w Areszcie Śledczym w [...] ", który to dokument nosi datę [...] .01.2001 r. i został wymieniony w zaskarżonym orzeczeniu organu II instancji jako m. in. określający obowiązki skarżącego. Z akt sprawy prowadzonej równocześnie w tut. Sądzie o sygn. II SA/Kr 1286/02 dotyczącej sprawie drugiego z wychowawców S. P. wynika, że dokument ten został wprowadzony w życie dopiero po zdarzeniu z [...] listopada 2001 r. i jego właściwa data wydania to [...] .01.2002r. (w/g pisma z dnia [...] .03.2002r sporządzonego przez prowadzącego postępowanie wyjaśniające mjr mgr J. P. opatrzonego jego pieczątką imienną oraz pieczątką Aresztu Śledczego w [...] , a doręczonego temu obwinionemu [...] .03.2002r. -k. 155 tych akt).

Mając powyższe na względzie - Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę jako w pełni uzasadnioną i uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji i na mocy powołanych przepisów oraz art. 145 par. 1 pkt 1 a) i c) p.p.s.a. -orzekł jak w pkt 1 wyroku.

O zwrocie skarżącemu kosztów postępowania orzeczono w oparciu o treść art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz na mocy art. 97 par. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę (...) (Dz.U. nr 153, poz. 1271) w związku z art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. nr 74, póz. 368) - jak w pkt II wyroku.