Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 677/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski(spr.) Sędziowie WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak As. Sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant ref-staż. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2006 r. sprawy ze skargi B.O. S. - H. "BOS-H" sp. j. w O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] kwietnia 2004r. nr [...] w przedmiocie kary za przejazd pojazdem nienormatywnym oddala skargę /-/I. Kucznerowicz /-/P. Miładowski /-/D.Rzyminiak-Owczarczak MB


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]grudnia 2003 r., nr [...], na podstawie art. 13 ust. 2a i 2b oraz art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 III 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r., nr 71, poz. 838 ze zm.), w związku z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 20 VI 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. nr 98, poz. 602 ze zm.) oraz rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. z 2003r., nr 32, poz. 262) i art 104 § 1 kpa. Naczelnik Urzędu Celnego w O. obciążył J. i T. S. wspólników spółki jawnej B. O. S.-H. karą pieniężną w wysokości 720 zł. za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. W uzasadnieniu orzeczenia Naczelnik Urzędu Celnego stwierdził, że zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, przejazd pojazdem nienormatywnym jest dozwolony tylko pod warunkiem uzyskania zezwolenia, którego strona nie okazała. Organ wskazał, że karę pieniężną nałożono na podstawie kontroli pojazdu przeprowadzonej w dniu [...] grudnia 2003 r. o godz. 14:50 i potwierdzonej zapisem protokołu nr [...].

Odwołanie od powyższej decyzji złożyli wspólnicy wymienionej spółki jawnej podnosząc, że zgodnie z dokumentami przewozu towar na naczepie, w której stwierdzono przekroczenie nacisku na oś napędową był załadowany poprawnie i z zachowaniem niezbędnych parametrów. Jako dowód wskazywali dowód ważenia na wadze stacjonarnej w Cementowni G., który wykazał 39,90 t całkowitej wagi pojazdu. Wówczas też pomiar nie wykazywał przekroczeń dopuszczalnych nacisków na osie zestawu. Odwołujący się podważał prawidłowość pomiaru z powodu braku możliwości ponownego zważenia pojazdu.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...] art. 138 § 1 pkt 1, art. 104 i art. 107 kpa. oraz na podstawie art. 13 ust. 2 pkt 3, ust. 2a i 2b, art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 III 1985 r. o drogach publicznych § 4 i § 5 ust. 4 Ministra Infrastruktury z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. z 2003 r., nr 32, poz. 262), a także § 7 pkt 1 załącznika do zarządzenia nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z 22 grudnia 2000 r. ( Dz.Urz. Miar i Probiernictwa nr 6, poz. 40) Dyrektor Izby Celnej w R. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazano, że kara pieniężna została nałożona w dniu [...] grudnia 2003 r. na przejściu granicznym w O., po przeprowadzeniu pomiaru dynamicznego obciążenia osi pojazdu o nr rejestracyjnym [...], należącego do wspólników odwołującej się spółki jawnej z O. i stwierdzeniu przekroczenia na drugiej osi pojazdu dopuszczalnych norm nacisku. Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że pomiaru nacisku dokonano na wadze dynamicznej typu RPT 97-132, posiadającej ważne świadectwo legalizacji wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Z., a wagi tego typu zostały zatwierdzone decyzją Prezesa Głównego Urzędu Miar do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów. Pomiaru rozstawu osi dokonano przy pomocy przymiaru stalowego tzw. ruletki, posiadającej świadectwo legalizacji wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Z., a warunki dokonywania pomiaru odpowiadały parametrom określonym w świadectwie legalizacji wagi. Nałożenie kary pieniężnej odbyło się zgodnie z art. 40b ust. 2 i art. 13 ust. 2b ustawy o drogach publicznych, a jej wysokość jest automatycznie obliczana przez oprogramowanie, które jest integralnym elementem systemu ważenia i przetwarzania danych oraz załącznik do ustawy o drogach publicznych. Organ II instancji szczegółowo ukazał techniczne etapy procesu ważenia oraz system zabezpieczeń zapewniający jego prawidłowy przebieg a także stwierdził, że brak reakcji aparatury kontrolnej podważa zasadność kwestionowania wyniku ważenia. Nie ma zatem podstaw do jego powtarzania. W uzasadnieniu podkreślono też, że kierowca był obecny przy pomiarze odległości pomiędzy osiami pojazdu oraz otrzymał protokół z ważenia, w którym zawarł swoje uwagi i spostrzeżenia. Kara za przejazd pojazdem nienormatywnym jest pobierana niezależnie od przyczyny przekroczenia nacisku na oś, przekonania kierowcy co do wielkości nacisku czy też ewentualnej winy kierowcy, a pobór opłaty ma charakter obligatoryjny.

Skargę na powyższą decyzję wnieśli wspólnicy przedmiotowej spółki. zarzucając Dyrektorowi Izby Celnej w R. naruszenie art. 7,77 §1 oraz 6, 8 i 107 § 3 kpa. Skarżący wskazali, że przywołane przez organy przepisy dopuszczają ponowne ważenie, czego w tej sprawie, mimo nalegań kierowcy, nie uczyniono. Kierowcy nie mogą na bieżąco kontrolować procesu ważenia, gdyż nie widzą monitora wyświetlającego przebieg tego procesu.

Wymieżona kara jest przy tym nielegalnym quasi podatkiem. Trybunał Konstytucyjny zdecydowanie zakwestionował legalność tego rodzaju praktyk ( wyrok TK z 27 .04. 1999r. ).

W konkluzji strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i ją poprzedzającego rozstrzygnięcia Naczelnika Urzędu Celnego w O. i zwrot kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w R. podtrzymał w całości swą dotychczasową argumentację, podkreślając , że nie jest zasadny zarzut naruszenia przepisów proceduralnych skoro odpowiedzialny za prawidłowe załadowanie towaru kierowca samochodu strony skarżącej brał udział w ważeniu pojazdu i zapoznał się z jego wynikami, a następnie podpisał protokół. Organ wniósł o oddalenie skargi.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia [...] marca 2005 r. o przedstawienie stosownego upoważnienia wydanego przez Naczelnika Urzędu Celnego w O. dla Kierownika Zmiany, którego podpis widnieje pod decyzją pierwszoinstancyjną, Zastępca Naczelnika Urzędu Celnego w O. wskazał, że zakres obowiązków i uprawnień kierownika zmiany jest określony w Kartach zakresu obowiązków i uprawnień funkcjonariuszy wydanych na podstawie decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w O. z dnia 10 czerwca 2002 r. i art. 284 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (Dz.U. nr 23, poz. 117 ze zm.). W zakresie ustalonym dla kierownika zmiany w pkt III i IV Karty, funkcjonariusz posiadał uprawnienia do podejmowania i wydawania decyzji oraz podpisywania pism w ramach właściwości rzeczowej, w zakresie spraw załatwianych w toku służby.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna, a zaskarżona decyzja jest wolna od uchybień, które pociągałyby za sobą konieczność jej uchylenia.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 21 III 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r., nr 71, poz. 838 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji korzystanie z dróg publicznych mogło być uzależnione od wniesienia opłat drogowych, które zgodnie z art. 13 ust. 2 pkt 3 mogły być pobierane m.in. za przejazdy po drogach publicznych pojazdów zarejestrowanych w kraju lub za granicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach. Z kolei art. 13 ust. 2a stanowił, iż za przejazd po drogach publicznych pojazdów, o których mowa w ust. 2 pkt 3, bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu pobiera się kary pieniężne, których wysokość - w myśl ust. 2b powołanego artykułu - określał załącznik do ustawy. Przy pomiarze nacisku na osi w rozumieniu § 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. z 2003 r., nr 32, poz. 262), stwierdzono przekroczenie dopuszczalnych norm określonych w § 5 ust. 4 cytowanego rozporządzenia(przekroczenie nacisku na 2 osi pojedynczej - osi napędowej). Kierowca pojazdu nie okazał stosownego zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym. Nacisk osi pojedynczej może przekraczać 80 kN, nie może przekraczać jednak 100 kN. W tej sprawie przeprowadzona kontrola wykazała nacisk na 2 oś 100,37 kN; tj. większy o 0,37 kN od dopuszczalnego. Zgodnie z przywołanym wyżej rozporządzeniem za oś pojedynczą uważa się oś oddalona od sąsiedniej o więcej 2 m lub dwie sąsiednie osie oddalone od siebie o mniej niż 1 m. Osią wielokrotna - zespół złożony z dwóch lub więcej osi (osie składowe), w których odległość między sąsiednimi osiami składowymi jest nie mniejsza niż 1 m i nie większa niż 2 m. W omawianym przypadku odległość między osią pierwszą, a drugą wynosiła 3,90 m, a między osią druga i trzecią 5,72 m. Stąd też oś druga ciągnika jest osią pojedynczą w rozumieniu § 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 31.12.2002 r. Stosownie do art. 13 ust. 2b ustawy o drogach publicznych oraz zgodnie z załącznikiem do tej ustawy, kara pieniężna za przekroczenie dopuszczalnych nacisków osi na drogach, gdzie dopuszczalny jest ruch pojazdów o naciskach osi do 100 kN dla osi pojedynczej przy nacisku powyżej 100 kN do 105 kN wynosi 720 zł. W tej też wysokości zgodnie z ustawową regulacja organ I instancji wymierzył karę.

Ustawą z dnia 20 III 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. nr 41, poz. 365 ze zm.) zniesiono organ administracji państwowej w sprawach celnych - dyrektora urzędu celnego (art. 2 pkt 2) i utworzono organ naczelnika urzędu celnego (art. 3 pkt 2), do którego zakresu działania przeszły dotychczasowe zadania i kompetencje dyrektorów urzędów celnych w zakresie indywidualnych postępowań w sprawach celnych (art. 5 ust. 1). Należy jednak zauważyć, że cytowana ustawa weszła w życie w w dniu 1 maja 2002 r. Odpowiadając na wezwanie Sądu o przedstawienie stosownego upoważnienia dla Kierownika Zmiany podpisanego pod decyzją organu I instancji Naczelnik Urzędu Celnego w O. w sposób wystarczający określił uprawnienia Kierownika Zmiany A. K. do podpisania decyzji pierwszoinstancyjnej, wydanej na podstawie art. 284 Kodeksu celnego.

Podstawowy zarzut strony skarżącej sprowadza się do kwestionowania poprawności ważenia i sposobu przeprowadzenia postępowania od strony formalnej.

Z akt sprawy wynika, że ważenia pojazdu dokonano przy pomocy dynamicznej wagi samochodowej, przystosowanej do ważenia pojazdów. Waga ta posiada ważne świadectwo legalizacji wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Z., a wagi tego typu zostały zatwierdzone do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów, decyzją Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia [...] IV 1997 r., nr [...]. Pomiaru rozstawu osi dokonano przy pomocy przymiaru stalowego tzw. ruletki, posiadającej świadectwo legalizacji wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Z. dnia [...] lutego 2003 r., a warunki dokonywania pomiaru odpowiadały parametrom określonym w świadectwie legalizacji wagi.

Wydając to świadectwo Naczelnik Obwodowego Urzędu Miar w Z. powołał zarządzenie nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 XII 2000 r. (Dz. Urz. Miar i Probiernictwa nr 6, poz. 40), które m.in. określa konstrukcję, wykonanie i zainstalowanie wagi, a także jej właściwe stosowanie. Sąd stwierdza, że opisany szczegółowo przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji opis przebiegu ważenia odpowiada warunkom określonym w cytowanym zarządzeniu. Dotyczy to w szczególności sygnalizacji o błędzie ważenia z powodu nadmiernej prędkości pojazdu (§ 2 ust. 9 zarządzenia) a także sposobu poinformowania kierowcy o wymaganiach dotyczących przejazdu przez wagę (§ 7 ust. 5 zarządzenia). Nie są w tym zakresie słuszne zarzuty zawarte przez Skarżących dotyczące stosowania wag dynamicznych do kontroli nacisku osi pojazdów i zespołów pojazdów. Należy jeszcze raz podkreślić, że zgodnie ze świadectwem legalizacji waga dokonuje poprawnych pomiarów przy zachowaniu przez kierowcę prędkości w granicach od 2 do 6 km/h, a każde przekroczenie tej prędkości powoduje włączenie sygnalizacji o błędzie ważenia. Z kolei każdorazowe pomniejszenie wyników ważenia o 200 kg masy przypadającej na każdą oś oraz o dodatkowe 2 % zmierzonej masy całkowitej gwarantuje ochronę interesów przewoźnika i stanowi korektę ewentualnych błędów pomiaru wynikających z nieznacznego przyspieszania w granicach prędkości od 2 do 6 km/h. Na marginesie należy zauważyć, że samochody poruszają się po drogach publicznych z nieporównywalnie większa prędkością i większym przyspieszeniem, w związku z czym związane z przyspieszaniem przeciążenia osi przekraczające dopuszczalne normy są znacznie większe i muszą się niekorzystnie odbijać na jakości dróg. Ponadto trzeba pamiętać, że legalizacja wagi świadczy o prawidłowości jej działania w każdym miejscu i w każdych warunkach opisanych w instrukcji wagi (por. wyrok NSA z dnia 12 II 1998r., sygn. akt II SA 1409/97).

Nawet gdyby przyjąć pojawiające się w publikacjach poglądy, według których procedura ważenia odbyła się wg zasad zarządzenia nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z 22.XII.2002 r., które utraciło moc z dniem 30.VI.2002 r., to i ten zarzut nie mógł skutkować wyeliminowaniem zaskarżonego aktu z obrotu prawnego. Zgodnie z art.16 ust.3 z 1993 ustawy o miarach zatwierdzenie przyrządu pomiarowego jest decyzją administracyjną i dopóki decyzja ta nie utraciła ważności można dokonywać na niej pomiarów, tym bardziej jeśli posiada ona ważne świadectwo legalizacji.

Okoliczność, iż uprawniony podmiot nie skorzystał z delegacji ustawowej i nie wydał aktu podustawowego normującego przebieg m.in. ważenia pojazdów w ruchu nie może powodować stanu bezczynności organów administracji publicznej w sytuacji naruszeń ustawowych obowiązków w tym obowiązku określonego w art. 64 i następnych Prawa o ruchu drogowym i postanowień ustawy o Drogach publicznych.

Także nowa (z 11.05.2001 r.) ustawa Prawo o miarach prócz podobnej do wyżej przedstawionej regulacji (art.16) w art.29 stanowi, że do czasu wejścia w życie przepisów wykonawczych prawna kontrola metrologiczna odbywa się na podstawie przepisów dotychczasowych, nie dłużej jednak niż przez rok od dnia wejścia w życie ustawy (t.j. w zakresie dotyczącym niniejszej sprawy do 1 stycznia 2004), a przyrządy pomiarowe zalegalizowane lub uwierzytelnione przed dniem wejścia w życie ustawy, nawet niespełniające jej przepisów, mogą być nadal legalizowane o ile spełniają wymagania dotychczasowych przepisów, nie dłużej niż przez 10 lat od dnia wejścia w życie ustawy.

W tych okolicznościach nie znajdują podstaw zarzuty Skarżącej dotyczące rzekomych uchybień formalnych polegających na zastosowaniu nieobowiązującej procedury czy też nie ustosunkowaniu się do zastrzeżeń kierowcy wobec sposobu ważenia i żądania ponownego przeważenia. Zważywszy jakość techniczną wagi, jej wyposażenie w szereg zabezpieczeń gwarantujących prawidłowość procesu ważenia, a także wskazane wyżej świadectwa legalizacji trzeba stwierdzić, że żądanie ponownego ważenia nie było dostatecznie umotywowane, i organ nie miał obowiązku dokonywania kolejnego pomiaru. Należy też uznać, że protokół kontroli słusznie przyjęto za podstawę ustaleń faktycznych zaskarżonej decyzji. Ma rację skarżący, że specyfika procesu pomiaru dynamicznego nie pozwala kierowcy obserwować monitora wyświetlającego komunikaty o ewentualnych nieprawidłowościach. Jednakże ma on możliwość zapoznania się z wynikami tego ważenia i obserwować reakcję urządzenia sygnalizacyjnego wagi w czasie przejazdu. Kierowca bierze też udział w pomiarze odległości między poszczególnymi osiami pojazdu i otrzymuje protokół, gdzie ma możność zawarcia swoich uwag. Taka procedura nie narusza wskazanych w skardze standardów postępowania administracyjnego w kwalifikowanym koniecznością uchylenia aktu administracji publicznej stopniu.

Ma też rację organ orzekający, że wyznaczenie masy całkowitej pozostaje w oderwaniu od zmierzonych nacisków.

Wynik ważenia na wadze stacjonarnej (39 740 kg) od tego samego wyniku uzyskanego podczas ważenia na wadze dynamicznej (39 790 kg) nie odbiegał od dopuszczalnej granicy błędu (2%).

Brzmienie art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych nie pozostawia wątpliwości co do tego, że nałożenie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia jest obligatoryjne. Jest ono również niezależne od ewentualnej winy sprawcy przekroczenia ciężaru czy też od zachowania wymaganej masy całkowitej pojazdu, a jedynym i decydującym kryterium nałożenia kary jest fakt stwierdzenia przekroczenia dopuszczalnego nacisku na oś pojazdu (por. wyrok NSA z 23 IV 1999 r., sygn. akt II SA 1838/98, wyrok NSA z 13 V 1998 r., sygn. akt II SA 358/98, wyrok NSA z 15 I 1998 r., sygn. akt II SA 1189/97, wyrok NSA z 23 I 1998 r., sygn. akt II SA 1327/97). Dla odpowiedzialności właściciela pojazdu za przekroczenie dopuszczalnych norm nie ma też znaczenia brak możliwości sprawdzenia nacisku osi pojazdu na drogę po załadunku (por. wyrok NSA z 22 IV 1998 r., sygn. akt II SA 1421/97). W tej sytuacji należy uznać, że wydanie zaskarżonego orzeczenia było zasadne. Cytowane przez stronę orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie dotyczylo przepisów zastosowanych w tej sprawie. W tym i następnych orzeczeniach Trybunał Konstytucyjny samej zasady pobierania opłat, a później kar pieniężnych za przejazd pojazdem ponadnormatywnym nie kwestionował (por. uzasadnienine wyroku z 27.04.1999 r. sygn. akt P7/98 i wyroku z 10.12.2002 r. w sprawie P 6/02).

Reasumując nawet przyjmując , że zarzucony i przedstawiony wyżej tok procedowania był nie do końca poprawny, to nie miał on istotnego wpływu na wynik sprawy, w rozumieniu przywołanego już art. 145 §1 pkt 1 lit a i c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie mógł prowadzić do uchylenia kwestionowanej w skardze decyzji.

Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 VIII 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 VIII 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271), orzeczono jak w sentencji.

/-/I. Kucznerowicz /-/P. Miładowski /-/D.Rzyminiak-Owczarczak

MB