Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 159/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2018-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, art. 64 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora (spr.) Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk sędzia WSA Katarzyna Matczak Protokolant sekretarz sądowy Marta Kudła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2018 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1) oddala skargę; 2) zwraca skarżącemu kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych), tytułem nienależnie uiszczonego wpisu od skargi.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]"r., nr "[...]", Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania D. Ł. i A. S., utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta, z dnia "[...]"r., Nr "[...]", którą organ I instancji, działając na podstawie art. 59 ust. 1, art. 60, art. 61 ust. 1 i 2, art. 62 ust. 1 i art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004r o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2017 poz. 1769 ze zm. na dzień orzekania przez organ II instancji), dalej jako: "u.p.s.", ustalił odpłatność za pobyt M. S. (dalej jako: "beneficjent") w Domu Pomocy Społecznej za okres od dnia 1 kwietnia 2015r. do dnia 27 lipca 2016r., nakładając obowiązek na dzieci beneficjenta: D. Ł. i A. S. i umorzył postępowanie wobec beneficjenta ze względu na jego zgon w dniu 27 lipca 2016r.

Decyzja ta wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: decyzją z dnia 4 sierpnia 2014r. beneficjent został skierowany do DPS na stałe i przebywał tam od 8 września 2014r. Beneficjent był wdowcem i miał dwoje dzieci: D. Ł. i A. S. Decyzją nr "[...]" z dnia "[...]"r. organ I instancji obciążył odpłatnością za pobyt DPS: beneficjenta, jego córkę D. Ł. i wnuka M. Ł., którzy zadeklarowali ponoszenie odpłatności. Orzekł o odstąpieniu od ustalenia odpłatności syna – A. S. Decyzja ta ustalała odpłatność za okres do 31 marca 2015r. Jednak w listopadzie 2014r. D. Ł.i jej syn zgłosili pogorszenie sytuacji finansowej. Organ I instancji wszczął postępowanie w celu zmiany decyzji nr "[...]". Decyzją z dnia "[...]"r. obniżono odpłatność ustaloną wnukowi i córce beneficjenta i zobowiązano A. S. do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS za okres od 1 listopada 2014r. do 31 marca 2015r. Zobowiązani nie zgadzali się z zakresem nałożonego obowiązku, na skutek kolejnych decyzji kasacyjnych, dopiero decyzją z dnia "[...]"r. organ I instancji rozstrzygnął ostatecznie o odpłatności za okres od 1 listopada 2014r. do 31 marca 2015r., uznając tylko obowiązek córki beneficjenta. Orzekł o braku obowiązku ponoszenia odpłatności przez wnuka wobec zaprzestania przez niego deklarowanych wpłat i zwolnił

z odpłatności w całości A. S. Uznał, że syn beneficjenta nie powinien ponosić konsekwencji wycofania się z dobrowolnie deklarowanych opłat przez innego członka rodziny. Równolegle organ I instancji prowadził postępowanie w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt beneficjenta w DPS za okres od 1 kwietnia 2015r. do 27 lipca 2016r. Syn i córka beneficjenta kwestionowali zakres nałożonego obowiązku, domagając się zwolnienia z ponoszenia odpłatności. Ostateczną decyzją

z dnia "[...]"r., nr "[...]" organ I instancji ustalił obowiązek ponoszenia odpłatności syna i córki beneficjenta za pobyt w DPS za okres od 1 kwietnia 2015r. do dnia 27 lipca 2016r w ten sposób, że:

1. ustalił odpłatność D. Ł. w miesięcznej wysokości 648,12 zł

w okresie od 01-04-2015 r. do 31-10- 2015 r.,

2. zwolnił D. Ł. z odpłatności w części stanowiącej kwotę 324,06 zł

i ustalił zmniejszoną odpłatność w kwocie 324,06 zł miesięcznie w okresie od 01-04-2015 r. do 31-10-2015 r.,

3. ustalił odpłatność D. Ł. w miesięcznej wysokości 663,56 zł

w okresie od 01-11-2015 r. do 31-03-2016 r.,

4. zwolnił D. Ł. z odpłatności w części stanowiącej kwotę 331,78 zł i ustalił zmniejszoną odpłatność w kwocie 331,78 zł miesięcznie w okresie od 01-11-2015 r. do 31-03-2016 r.,

5. ustalił odpłatność D. Ł. w miesięcznej wysokości 668,54 zł w okresie od 01-04-2016 r. do 30-06-2016 r.,

6. zwolnił D. Ł. z odpłatności w części stanowiącej kwotę 334,27 zł

i ustalił zmniejszoną odpłatność w kwocie 334,27 zł miesięcznie w okresie od 01-04-2016 r. do 30-06-2016 r.,

7. ustalił odpłatność D. Ł. w wysokości 582,39 zł w okresie od 01-07-2016 r. do 27-07-2016 r.,

8. zwolnił D. Ł. z odpłatności w części stanowiącej kwotę 291,20 zł

i ustalił zmniejszoną odpłatność w kwocie 291,20 zł w okresie od 01-07-2016 r. do 27-07-2016 r.,

9. ustalił odpłatność A. S. w miesięcznej wysokości 1.324,76 zł w okresie od 01-04-2015 r. do 31-10-2015 r.,

10. zwolnił A. S. z odpłatności w części stanowiącej kwotę 662,38 zł i ustalił zmniejszoną odpłatność w kwocie 662,38 zł miesięcznie w okresie od 01-04-2015 r. do 31-10-2015 r.,

11. ustalił odpłatność A. S. w miesięcznej wysokości 1309,32 zł w okresie 01-11-2015 r. do 31-03-2016 r.,

12. zwolnił A. S. z odpłatności w części stanowiącej kwotę 654,66 zł i ustalił zmniejszoną odpłatność w kwocie 654,66 zł miesięcznie w okresie 01-11-2015 r. do 31-03-2016 r.,

13. ustalił odpłatność A. S. w miesięcznej wysokości 1.304,34 zł w okresie od 01-04-2016 r. do 30-06-2016 r.,

14. zwolnił A. S. z odpłatności w części stanowiącej kwotę 652,17 zł i ustalił zmniejszoną odpłatność w kwocie 652,17 zł miesięcznie

w okresie od 01-04-2016 r. do 30-06-2016 r.,

15. ustalił odpłatność A. S. w wysokości 1136,16 zł

w okresie od 01-07-2016 r. do 27-07-2016 r.,

16. zwolnił A. S. z odpłatności w części stanowiącej kwotę 568,08 zł i ustalił zmniejszoną odpłatność w kwocie 568,08 zł w okresie od 01-07-2016 r. do 27-07-2016 r.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji przedstawił szczegółowo sposób wyliczenia ustalonych odpłatności. Wskazał, że D. Ł. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Ich dochód stanowiły w badanym okresie emerytury w łącznej kwocie odpowiednio 3918,41 zł, 3949,29 zł, 3959,25 zł. A. S. prowadzi również dwuosobowe gospodarstwo domowe. W badanym okresie uzyskiwał dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 4595,05 zł. Jest to jedyny dochód rodziny. Organ I instancji wskazał ile wynosiło 300% kryterium na osobę w rodzinie w poszczególnych okresach. Wyjaśnił, że stosownie do art. 61 ust. 2 pkt 2b u.p.s. jest to suma jaka musi pozostać na osobę w rodzinie po wniesieniu opłaty. Obliczył różnicę między faktycznym dochodem na osobę w rodzinie, a 300% kryterium na osobę w rodzinie, pomnożył ją przez liczbę członków rodziny, co pozwoliło mu ustalić wysokość należnej opłaty bez uwzględniania średniego miesięcznego kosztu utrzymania w DPS. Organ I instancji wskazał, że suma ustalonych w ten sposób opłat dodana do kwot już wniesionych przez beneficjenta przewyższa średni miesięczny koszt utrzymania o wyszczególnione kwoty. W związku z tym nadwyżki podzielone zostały przez ilość osób zobowiązanych do wniesienia opłaty (2), a następnie odjęte od maksymalnych kwot ustalonej na ich rzecz opłaty, w taki sposób, aby nie przewyższała ona rzeczywistych kosztów utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej. Zwalniając zobowiązanych częściowo z opłaty, na podstawie art. 64 u.p.s., organ I instancji argumentował, że opłata ustalona w sposób matematyczny jako nadwyżka nad ustalonym kryterium dla strony, nie może godzić w wydatki niezbędne dla zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych strony i jej rodziny, tj. pozbawiać stronę możliwości łożenia na utrzymanie mieszkania, w tym uniemożliwiać spłatę zaciągniętego kredytu mieszkaniowego, oraz pozbawiać możliwości pokrycia podstawowych kosztów bieżącego utrzymania (wyżywienia i odzieży) i możliwości świadczenia pracy. Z drugiej strony organ uwzględnił, że opłata za dom pomocy społecznej stanowi należność publicznoprawną za zapewnienie opieki najbliższej rodzinie strony (do której to opieki strona zobowiązana jest normami prawnymi i etycznymi), i jako taka wyprzedza wydatki konsumpcyjne, niezwiązane z koniecznością utrzymania. Organ I instancji uznał, że za częściowym zwolnieniem zobowiązanych z opłaty przemawia choroba męża D. Ł. oraz utrzymywanie się A. S. z żoną z jednego wynagrodzenia za pracę. Organ I instancji podniósł, że obie strony poza wydatkami związanym z utrzymaniem mieszkań i zaspokajaniem podstawowych potrzeb mają zobowiązania finansowe tytułem kredytów bankowych. Wyjaśnił, że zgodnie z ustawą o pomocy społecznej powyższe wydatki nie są składnikami, które obligatoryjnie uwzględnia się przy ustalaniu odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS. Mając jednak na uwadze występujące w rodzinach stron problemy długotrwałej choroby oraz utrzymywania się małżonków z jednego wynagrodzenia, skorzystano z możliwości częściowego zwolnienia z tych opłat. Organ podał, że pozostałą część należnych opłat poniesie Gmina Miasto. Organ I instancji zaznaczył, że nie uwzględnił kwot kredytów zaciągniętych po dniu umieszczenia beneficjenta w DPS, ponieważ decydując się na te kredyty A. S. musiał mieć świadomość, że decyzją z lipca 2014 r. został zwolniony z odpłatności tylko do 31 marca 2015 r. Nie uwzględniono również kredytu hipotecznego na mieszkanie przy B., ponieważ zgodnie z protokołem z przeprowadzonej rozprawy administracyjnej w dniu 6 lipca 2015r., spłatę tego kredytu od kwietnia 2015r. przejął syn A. S. W związku

z powyższym organ I instancji zwolnił zobowiązanych z połowy odpłatności. Stwierdził, że pozostająca im do dyspozycji kwota winna zabezpieczyć ich podstawowe potrzeby bytowe.

W odwołaniu od tej decyzji D. Ł. negowała, aby w okresie objętym zaskarżoną decyzją prowadziła wspólne gospodarstwo domowe z mężem.

A. S. kwestionował zaś w ogóle nałożony na niego obowiązek. Podnosił, że nie jest dla niego zrozumiałe na jakiej podstawie przyjęto jego średnie miesięczne wydatki. Wyraził wątpliwości na jakiej podstawie nie zostały uwzględnione wszystkie jego kredyty. Podkreślił, iż umieszczenie beneficjenta w domu pomocy społecznej nastąpiło z inicjatywy D. Ł., która zobowiązała się do opieki nad ojcem w zamian za darowiznę mieszkania stanowiącego własność rodziców. Darowiznę tę otrzymała córka D. Ł. następnie przepisując to mieszkanie na swojego brata M.Ł. (wnuka beneficjenta), który zobowiązał się do opłacania części kosztów związanych z pobytem dziadka w DPS na podstawie umowy i mając na uwadze fakt, że otrzymał w darowiźnie mieszkanie powinien być zobowiązany do opłat za pobyt w DPS. A. S. oświadczył, że czuje się oszukany przez siostrę i siostrzeńca. Wskazał na dysproporcję pomiędzy opłatami nałożonymi na niego, a siostrę.

W wyniku rozpatrzenia odwołań, wskazaną na wstępie decyzją organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że na podstawie art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

Podmioty określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Kolegium wyjaśniło, iż wskazana ustawowo określona kolejność osób zobowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt

w domu pomocy społecznej, nie może zostać zmieniona przez organ ustalający wysokość opłaty. Stosownie natomiast do brzmienia art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

2) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu;

3) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić osoby niewymienione w ust. 2. (art. 61 ust. 2a ustawy).

Kolegium skonstatowało, że konstrukcja przywołanego przepisu (użycie w nim słowa "mogą wnosić") prowadzi do wniosku, iż przewidziany w nim obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt danej osoby w domu pomocy społecznej przez podmioty nie wymienione w art. 61 ust. 2 u.p.s. ma jedynie charakter dobrowolny. Dalej Kolegium zaznaczyło, iż prawidłowy sposób ustalenia wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ponoszonej przez zstępnego osoby pozostającej w tym domu winien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 u.p.s., to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną. Podkreślono, że wnoszenie opłaty za pobyt osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej uregulowane zostało w sposób obligatoryjny. Jest to równoznaczne z tym, że w przypadku spełnienia przesłanki podmiotowej i dochodowej organ nie może orzec o braku obowiązku wnoszenia opłaty. Następnie Kolegium przytoczyło definicję dochodu z art. 8 ust. 3 u.p.s. Stwierdziło, że katalog obciążeń pomniejszających dochód, jak i katalog przychodów odliczanych od dochodu jest na gruncie ustawy o pomocy społecznej zamknięty. Zważono, że przy ustalaniu dochodu nie jest możliwym "pomniejszenie" wysokości dochodu o wydatki ponoszone na przykład na utrzymanie rodziny, koszty eksploatacji mieszkania, wydatki na żywność, odzież, czy też leczenie. Kolegium potwierdziło prawidłowość obliczeń dokonanych przez organ I instancji. Uznało, że D. Ł. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Organ II instancji zaakceptował argumenty organu I instancji co do zwolnienia zobowiązanych

z ponoszenia opłat w przyjętym zakresie. Wskazał, że kwestia ta pozostawiona jest uznaniu administracyjnemu. Stwierdził, że stanowisko organu I instancji ma oparcie

w zgromadzonym materiale dowodowym i nie może być uznane za dowolne. Podkreślono, że okoliczności uzasadniające zastosowanie zwolnienia z art. 64 u.p.s. (poza wymienionymi w tym przepisie w punktach 1-4) muszą mieć charakter obiektywny, wyjątkowy i nadzwyczajny. Są to zatem okoliczności, na które zobowiązany do ponoszenia opłaty nie ma wpływu i których zaistnienie wyłącza lub istotnie ogranicza możliwość wykonywania obowiązku ponoszenia opłat. Nawet bowiem okresowe pogorszenie sytuacji finansowej lub zdrowotnej zobowiązanego lub jego rodziny nie przesądza automatycznie o spełnieniu niewymienionej w art. 64 u.p.s. przesłanki uzasadniającej zwolnienie, jeśli przesłanka ta nie jest porównywalna w zakresie doniosłości z przesłankami wymienionymi w punktach 1-4. Zważono, że art. 64 ustawy nie uzależnia zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat przez krewnych (wstępnych i zstępnych) od okoliczności subiektywnych, takich jak wzajemne stosunki w rodzinie. Obowiązek ten oparty został bowiem na kryteriach obiektywnych, stosunku pokrewieństwa oraz możliwościach finansowych osoby zobowiązanej. Kolegium wskazało, że nie może mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy podnoszona przez A. S. okoliczność dokonania przez beneficjenta darowizny mieszkania na rzecz wnuka. Nie zmienia to bowiem faktu, iż D. Ł. oraz A. S. w dalszym ciągu mają prawny obowiązek uiścić część kosztów pobytu ojca w domu pomocy społecznej. Niewątpliwie również odwołanie się do zasad współżycia społecznego oraz zasad słuszności nie może prowadzić do stwierdzenia, że organ I instancji przekroczył w rozpoznawanej sprawie granice uznania administracyjnego, wyznaczone w treści przepisu art. 64 u.p.s. Zdaniem Kolegium, sygnalizowane przez odwołujących się okoliczności ponoszenia różnego rodzaju wydatków związanych w zaciągniętymi zobowiązanymi kredytowymi nie mogą mieć decydującego znaczenia dla zwolnienia z obowiązku wniesienia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Okoliczności te nie mogą bowiem zniweczyć obowiązku alimentacyjnego względem ojca.

A. S. (dalej jako: "skarżący") zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zarzucił naruszenie art. 64 pkt 2 u.p.s., art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., poprzez błędną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co w konsekwencji doprowadziło do podtrzymania rozstrzygnięcia obciążającego skarżącego odpłatnością za pobyt ojca w DPS w wysokości uniemożliwiającej zaspokojenie potrzeb życiowych skarżącego i jego żony, a nadto uniemożliwiającej mu spłatę zobowiązań kredytowych, szczególnie zaciągniętych przed umieszczeniem ojca w placówce opiekuńczej. Podniósł, że decyzje te narażają go na odpowiedzialność karną na wypadek zaprzestania regulowania zobowiązań wobec banków i utratę mieszkania nabytego w celu zaspokojenia potrzeb rodziny. Skarżący argumentował, że pomimo, iż nie wyrażał zgody na umieszczenie ojca w DPS, to nigdy nie uchylał się całkowicie od obowiązku alimentacyjnego, deklarując swoją pomoc finansową, jednakże nie w rozmiarze przypisywanym mu kolejnymi decyzjami administracyjnymi. Skarżący przedłożył zestawienie decyzji administracyjnych wydanych w czasie od 8 września 2014 r. do 27 lipca 2016 r. Stwierdził, iż wielokrotnie wskazywał na to, że wysokość przypisywanych mu obciążeń finansowych związanych z pobytem ojca w DPS przekracza jego możliwości finansowe i naraża i jego, i jego żonę na drastyczne pogorszenie sytuacji życiowej i uniemożliwia normalne funkcjonowanie na płaszczyźnie materialnej bez znacznego uszczerbku dla potrzeb rodziny, co skutkowało stopniowym obniżaniem wysokości opłat, jednakże nie w stopniu umożliwiającym skarżącemu zaspokojenie potrzeb rodziny i spłaty ciążących na nim zobowiązań. Ostatnia decyzja utrzymująca obciążenie budżetu rodziny na wysokim poziomie, biorąc pod uwagę jej szczególną rolę zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela uwidocznionym w treści art. 7 k.p.a. wskazanych kryteriów nie spełnia. Skarżący stwierdził, że ma świadomość, iż wysokość zwolnienia zobowiązanego z opłaty za pobyt członka rodziny w placówce opiekuńczej podlega ocenie organu administracyjnego, jednak biorąc pod uwagę wspomniany interes społeczny i słuszny interes obywatela, istnieją podstawy aby przyjąć, że organ

I instancji wydając decyzję zawarł w niej oceny wykraczające poza granice uznania administracyjnego, co winno skutkować uchyleniem obu decyzji.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U z 2017 r. poz. 2188 ze zm.) kontrola działalności administracji publicznej przeprowadzana jest pod względem zgodności

z prawem. Zgodnie z art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") sąd administracyjny może wzruszyć zaskarżoną decyzję jedynie wówczas, gdy narusza ona przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów, ustalonych na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Zadaniem sądu administracyjnego jest wyłącznie sprawdzenie, czy zaskarżony akt został wydany zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy podejmowaniu zaskarżonego aktu nie zostały naruszone przepisy prawa procesowego. Tym samym, sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego, ale w zakresie dokonywanej kontroli zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

W myśl art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy.

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Analizując obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS, należy mieć na uwadze, że na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 16 u.p.s. do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy kierowanie do domu pomocy społecznej i ponoszenie odpłatności za pobyt mieszkańca gminy w tym domu. Prawodawca bowiem gwarantuje w art. 54 ust. 1 u.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Zatem jedną z zasad ustawy o pomocy społecznej jest zasada finansowania pomocy społecznej ze środków publicznych. Państwo i samorządy terytorialne nie tylko mają obowiązek wykonywania zadań pomocy społecznej, ale muszą również ponosić związane z tym obciążenia finansowe. Uzupełnieniem jednak powyższej zasady jest zasada odpłatności, określająca udział beneficjentów w pokrywaniu kosztów świadczeń pomocy społecznej. W myśl art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. wprowadza zaś bezwzględny obowiązek ponoszenia odpłatności według kolejności przez: małżonka, zstępnych przed wstępnymi, jeżeli mieszkaniec domu nie ponosi pełnej odpłatności. Art. 103 ust. 2 u.p.s. stanowi, że kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca

w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64 u.p.s.

W świetle tych unormowań w pierwszej kolejności należy dążyć do zawarcia umowy

z osobami, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., które mogą wystąpić

o zwolnienie z opłaty, z przyczyn wskazanych w art. 64 pkt 1-4 u.p.s. Zawarcie umowy jest możliwe po dokonaniu ustaleń w zakresie wysokości dochodów, możliwości zarobkowych i posiadanego majątku zobowiązanych. Kierownik powinien uwzględniać aktualny stan finansów i możliwości zarobkowych oraz obowiązujący średni miesięczny koszt utrzymania. Te wszystkie uwarunkowania organ musi też mieć na uwadze przy ustalaniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w drodze decyzji. Nawet bowiem zawarcie umowy nie zwalnia organu z obowiązku ustalenia odpłatności w drodze decyzji. Wydanie decyzji ustalającej opłatę za pobyt w DPS jest obligatoryjne, co wynika jednoznacznie z treści art. 59 ust. 1 u.p.s. Przepis ten nakazuje wydanie decyzji konkretyzującej obowiązek wynikający z mocy prawa, wobec ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie jest sporne, że decyzja ta ma charakter konstytutywny, rozbieżnie natomiast oceniana była możliwość działania jej z mocą wsteczną, tj. ustalenie odpłatności za okres poprzedzający wydanie decyzji ustalającej odpłatność. Skład orzekający podziela prezentowane w orzecznictwie stanowisko, zgodnie z którym decyzja o ustaleniu odpłatności ma konkretyzować datę powstania obowiązku i może wywierać skutki

z mocą wsteczną (por. wyrok NSA z dnia 22 września 2017r., sygn. akt I OSK 704/17 i powołane w nim orzecznictwo, także wyrok NSA z dnia 14 października 2016r., sygn. akt I OSK 410/15, z dnia 19 lutego 2016r., sygn. akt I OSK 1449/14, publ na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl w CBOSA). Podkreślić należy, że konkretyzację zasady odpłatności stanowią przepisy art. 61 ust. 2 pkt 1-3 oraz art. 61 ust. 3 u.p.s. Z przepisów tych wynika, że po pierwsze gmina musi wnosić opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s., a więc jeżeli mieszkańca, małżonka, zstępnych przed wstępnymi nie stać na ponoszenie opłat w ogóle lub

w części, co musi zostać stwierdzone w decyzji ustalającej odpłatność. Obowiązek wnoszenia przez gminę tej części opłat nie jest uzależniony od wywiązywania się osób, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 z obowiązku. Odmienne jest uregulowanie art. 61 ust. 3 zdanie pierwsze u.p.s. Wynika z niego obowiązek ponoszenia przez gminę opłat zastępczych w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. W takiej sytuacji gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Zatem gmina może dochodzić zwrotu tylko opłat uiszczonych zastępczo, czyli opłat ustalonych uprzednio decyzją wiążącą osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s. Ponieważ środki na pomoc społeczną pochodzą z podatków obywateli i są ograniczone, zwolnienie z opłat za pobyt beneficjenta w DPS osób, na których ciąży bezwzględny obowiązek alimentacyjny, może mieć miejsce tylko wyjątkowo. Organy pomocy społecznej muszą bowiem uwzględniać potrzeby wielu podopiecznych i rozdzielać tak środki, aby pomocą objąć jak największą liczbę potrzebujących, szczególnie gospodarstwa domowe, gdzie na utrzymaniu są uczące się dzieci, a dochody rodziny są znacznie poniżej minimum socjalnego.

W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z akt sprawy, do 31 marca 2015r. odpłatność za pobyt beneficjenta w DPS została ustalona w oparciu o porozumienie zawarte z córką beneficjenta i jego wnukiem. W związku z tym organ odstąpił od ustalenia opłaty wobec skarżącego, gdyż opłata za pobyt miała być w pełni pokryta ze środków deklarowanych. Jednak niemożliwe było zawarcie umowy na kolejny okres

z uwagi na postawę zstępnych, którzy dowodzili, że nie są w stanie realizować obowiązku bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd tej oceny nie podziela. Brak obowiązku odpłatności może dotyczyć tylko osoby, która wykaże

w sposób niebudzący wątpliwości, że jej dochód nie przekracza kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Za takim rozumieniem tych przepisów przemawia art. 60 ust. 1 u.p.s. oraz 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., które obligują zstępnych do wnoszenia opłat za pobyt w DPS. Kwestia ta nie jest zatem pozostawiona uznaniu i dobrej woli zstępnego. Organ powinien dążyć do równomiernego obciążenia zstępnych opłatą za pobyt beneficjenta w DPS. Każdy bowiem z nich ma taki sam prawny obowiązek ponoszenia tych opłat, a jedynie różnicować je może wykazana przez każdego ze zstępnych sytuacja dochodowa lub majątkowa (por. wyrok WSA

w Białymstoku z dnia 30 maja 201 7r., poz. II SA/Bk 259/17 i powołane w nim orzecznictwo, publ. w CBOSA). W przypadku niemożności zawarcia umowy w zakresie deklarowanych wpłat, organ nie może dokonywać wyboru osoby spośród zstępnych, bez należytego rozważenia możliwości finansowych każdego z nich. W rozpatrywanym przypadku organy orzekające prawidłowo zastosowały powołane przepisy. Należycie ustaliły sytuację rodzinną i finansową skarżącego i jego siostry, którzy jako jedyni zstępni pierwszego stopnia odpowiedzialni są na równi za współfinansowanie pobytu ojca w DPS. Prawidłowo określono zakres obowiązku stosownie do osiąganych dochodów, po równo odliczając sumę nadwyżki, która przekroczyła średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca.

Zważyć należy, że wprowadzając kryterium dochodowe na osobę w rodzinie

w wysokości 300 %, (514 zł x 3 = 1542 zł), która to suma musi pozostać na osobę

w rodzinie, przez co odpłatność może dotyczyć tylko nadwyżki ponad iloczyn tej kwoty w zależności od liczebności rodziny, ustawodawca uwzględnił już koszty koniecznego utrzymania rodziny zobowiązanego. Tym samym nie ma podstaw do domagania się zwolnienia z opłaty z powodu ponoszonych wydatków na utrzymanie, w tym zaciągane kredyty. Ponadto organy orzekające prawidłowo wyjaśniły skarżącemu, że zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. nie mogą podlegać odliczeniu od dochodu skarżącego zobowiązania cywilnoprawne zaciągnięte przez niego, nawet uzasadnione. Aby strona mogła skorzystać z dobrodziejstwa zwolnienia chociażby w części z opłaty na podstawie art. 64 u.p.s., muszą wystąpić okoliczności nadzwyczajne opisane w tym przepisie. Powoływany przez skarżącego art. 64 pkt 2 u.p.s. stanowi, że osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli: występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Przepis ten pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego i jest odstępstwem od ogólnej zasady, że zstępny ma obowiązek uiszczać opłatę za pobyt beneficjenta w DPS, dlatego należy go interpretować ściśle, a nie rozszerzająco, jak chciałby skarżący. Zwolnienie z opłaty chociażby w części dopuszczalne jest wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej, dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Przy czym można brać pod uwagę tylko zdarzenia, które wystąpiły z przyczyn niezależnych od zobowiązanego. Brak jest spełnienia takiego warunku w przypadku zaciągania kredytów przez stronę, szczególnie po umieszczeniu ojca w DPS. Skarżący powinien mieć świadomość spoczywającego na nim z mocy prawa obowiązku partycypowania w kosztach pobytu ojca w DPS. Fakt, iż siostra z synem zobowiązali się pierwotnie do ponoszenia opłat, a później się z tego wycofali nie może mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia, gdyż omawiane przepisy nie pozwalają na zastosowanie żadnej ulgi z tego tytułu.

W świetle powyższych rozważań nie zasługuje na akceptację zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. W ocenie Sądu organy orzekające wyszły bardzo daleko naprzeciw oczekiwaniom skarżącego, zwalniając stronę, kosztem interesu publicznego, aż

z połowy ustalonej opłaty, z powodu utrzymywania się skarżącego z żoną z jednej pensji. Przy czym z akt sprawy wynika, że skarżący jest osobą przedsiębiorczą, żyją z żoną na wysokim poziomie. Skarżący zaciągnął kredyt na nabycie nieruchomości, którą do marca 2015r. wynajmował. Na rozprawie administracyjnej przeprowadzonej w dniu 6 lipca 2015r., podał że mieszkanie przy ul. B. wynajmował do marca 2015r., od kwietnia 2015r. zamieszkuje w tym mieszkaniu jego syn, który przejął spłatę kredytu. Z notatki urzędowej z dnia 12 stycznia 2016r. wynika, że, skarżący w czasie ustalania obowiązku odpłatności posiadał zarejestrowane trzy pojazdy, w tym dwa zakupione i zarejestrowane w 2015r. Żona skarżącego nie pracuje od ok. 20 lat, ale dzierżawi nieruchomość położoną w R. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 5 listopada 2015 r. zauważono nowe meble w mieszkaniu, stwierdzono, że lokal mieszkalny jest dobrze wyposażony. Na meble i sprzęt gospodarstwa domowego skarżący zaciągnął kredyty konsumpcyjne w okresie od października 2015 r. do marca 2016 r., a więc w czasie kiedy toczyło się wobec niego postępowanie o ustalenie odpłatności za pobyt jego ojca w DPS. Okoliczności te świadczą o dobrej sytuacji materialnej skarżącego, pozwalającej na poniesienie przedmiotowych kosztów w wysokości ustalonej przez organ. Kontrola sądowoadministracyjna wykazała, że bezzasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia art.7 i art.77 k.p.a. a także wykroczenia przez organy orzekające poza granice uznania administracyjnego. Organy obu instancji szczegółowo uzasadniły swoje rozstrzygniecie wyjaśniając jakimi przesłankami kierowały się zwalniając w części z obowiązku ponoszenie przedmiotowej opłaty. Brak jest zatem podstaw, aby zarzucać im dowolność. Nie jest bowiem dopuszczalne przenoszenie ciężaru wydatków z budżetu gminy na opłatę za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej, w sytuacji gdy rodzina beneficjenta posiada wystarczające środki na partycypowanie w tym obowiązku. Z powyższych względów skarżący bezpodstawnie domaga się zwiększenia zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS, kosztem innych potrzebujących, którzy rzeczywiście znajdują się w ubóstwie. Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają prawa.

W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.