Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 924/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2015-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 88, art. 89
journal: Dz.U. 2013 poz 627
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędzia WSA Joanna Brzezińska Protokolant asystent sędziego Dawid Myszyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2015 r. sprawy ze skargi "A" w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia ... 2012 r. nr ... w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzewa bez zezwolenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta B. z dnia ... 2012 r. nr ..., 2. umarza postępowanie administracyjne w sprawie, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz "A" w B. kwotę 559 (pięćset pięćdziesiąt dziewięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. [...] Prezydent B., na podstawie art. 88 ust. 1 i art. 85 ust. 6 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2004 r., Nr 92, poz. 880, ze zm., zwanej w skrócie "u.o.p."), § 1,2 i 3 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz. U. z 2004 r., Nr 228, poz. 2306, ze zm.), obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 14 października 2008 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za zniszczenie zieleni na rok 2009 (M.P. Nr 82, poz. 725) oraz art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, ze zm., zwanej w skrócie "k.p.a.") - orzekł o wymierzeniu [...] Spółdzielni Mieszkaniowej z siedzibą w B., kary pieniężnej w wysokości 7541,70 zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia jednej sztuki brzozy brodawkowej o obwodzie pnia 50,85 cm, rosnącej na terenie działki nr [...] przy ul. [...] w B. Organ ustalił, że usunięcia drzewa (brzozy brodawkowej) bez zezwolenia dokonano w dniu 3 lipca 2009 r. na zlecenie [...] Spółdzielni Mieszkaniowej – jednego ze współwłaścicieli działki nr [...], wobec uznania przez Spółdzielnię, że drzewo stanowi zagrożenie. Na podstawie oględzin z udziałem biegłego oraz opinii biegłego organ stwierdził, że obwód pnia usuniętego drzewa wynosi 50,85 cm. Powołując się na opinię biegłego organ wskazał, że przedmiotowe drzewo nie stanowiło zagrożenia dla ludzi i mienia: "korzenie szkieletowe drzewa w sposób nienaruszony były osadzone w gruncie (...) drzewo nie mogło więc mieć charakteru wiatrołomu i nie mogło się opierać o budynek". Organ podkreślił, że biegły Z. C. posiada dostateczne doświadczenie i kompetencje dla sporządzenia opinii: w [...] r. ukończył Wydział Ogrodniczy Sekcji Kształtowania Terenów Zieleni SGGW, od tego czasu zajmuje się tematyką ochrony drzew starszych, wykonał 500 ekspertyz dendrologicznych, jest prekursorem chirurgii drzew w Polsce, publikował i wykładał w tej dziedzinie, przez wiele lat znajdował się na liście Wojewody [...] jako biegły w zakresie ochrony przyrody, a obecnie jest biegłym sądowym. Ustalając wysokość opłaty za usunięcie drzewa bez zezwolenia organ przyjął obwód pnia (50,85 cm) bez zaokrąglania, wobec czego zastosował współczynnik różnicujący wysokość opłaty o wartości 1,51 tj. właściwy dla drzew o obwodzie pnia od 26 cm do 50 cm – stosownie do załącznika do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew. Ponadto zdaniem organu drzewo nie stanowiło części "terenu zieleni", ale było "zadrzewieniem" – nie było więc koniecznym podwyższenie opłaty o 100 %.

Odwołując się od decyzji Prezydenta E. G. (jedna ze współwłaścicielek nieruchomości - działki nr [...] przy ul. [...]) zarzuciła, że organ błędnie ustalił obwód usuniętego drzewa, który powinien być określony na 51 cm. Zdaniem odwołującej nie zostały uwzględnione przez organ: błąd pomiaru, wpływ czasu na wiarygodność pomiaru, nieuwzględnienie wgłębień w pniu; ponadto przy wyniku 50,85 zgodnie z regułami matematycznymi należało dokonać zaokrąglenia do 51. Zdaniem odwołującej organ ponadto błędnie dokonał klasyfikacji terenu jako "zadrzewienia".

W odwołaniu [...] Spółdzielni Mieszkaniowej zakwestionowano poprawność opinii biegłego – bezpodstawne zawyżenie i zaokrąglenie w opinii obwodu pnia (do 51 cm), błędne ustalenia co do stanu korzenia drzewa (skoro oględziny były przeprowadzone w okresie zimowym, kiedy teren przykryty był śniegiem, pomylenie kierunków świata (brak należytej staranności przy sporządzeniu opinii biegłego), bezpodstawne zaproponowanie podwyższenia opłaty o 100 % ze względu na usunięcie drzewa z terenu zieleni. Spółdzielnia podniosła ponadto, że organ nie uwzględnił zagrożenia stwarzanego przez drzewo. Jej zdaniem w sytuacji istnienia takiego zagrożenia wyłączona jest możliwość nałożenia kary za usunięcie drzewa, co wynika z interpretacji art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody w świetle art. 2 i 38 Konstytucji RP. Odwołująca podkreśliła, że na pewno uzyskałaby zezwolenie na usunięcie drzewa, gdyż rosło ono w pobliżu studni kanalizacyjnej i murku oporowego, które wraz z fragmentem drogi zapadły się powodując przewracanie się drzewa.

W wyniku rozpatrzenia odwołań E. G. oraz skarżącej [...] Spółdzielni Mieszkaniowej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] utrzymało w mocy ww. decyzję Prezydenta B. z dnia [...] marca 2012 r. Organ odwoławczy wskazał, że w trakcie postępowania organ pierwszej instancji wydał dwie decyzje nakładające administracyjną karę pieniężną (w dniu [...] maja 2010 r. [...] oraz w dniu [...] lipca 2011 r. [...]), które zostały uchylone przez organ odwoławczy, a sprawa była przekazywana do ponownego rozpatrzenia. Obecnie rozpatrując sprawę Kolegium podkreśliło, że biegły nie jest powołany do ustalenia stanu faktycznego – do czego powołany jest organ – ale do naświetlenia i wyjaśnienia okoliczności wskazanych przez organ z punktu posiadanych przez biegłego wiadomości specjalnych. Wobec tego organ uznał, że należy ustalić obwód pnia usuniętego drzewa na 50,85 cm, kierując się także treścią art. 89 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody, zgodnie z którym jeżeli ustalenie obwodu zniszczonego lub usuniętego bez zezwolenia drzewa jest niemożliwe, z powodu braku kłody, obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się przyjmując najmniejszy promień pnia i pomniejszając wyliczony obwód o 10 %. Brak jest natomiast zdaniem organu podstaw prawnych do zaokrąglenia wyniku pomiaru do 51 cm, zgodnie z zasadą matematyczną. Zgodnie z rozporządzaniem Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew dla gatunku drzewa brzoza brodawkowa współczynnik różnicujący dla obwodu pnia od 26 co 50 cm wynosi 1,51, a dla obwodu pnia od 51 cm do 100 cm – 2,37. Rozporządzenie stanowi zatem, że współczynnik 2,37 może być stosowany gdy obwód pnia rzeczywiście miał wartość co najmniej 51 cm. Nie może ten stan wynikać z zaokrąglenia, gdyż w sposób oczywisty jest to działanie niekorzystne dla zobowiązanego do uiszczenia kary. Skoro ustawodawca nie uregulował kwestii sposobu zaokrąglania wymiaru obwodu pnia, to stosując wykładnię logiczną należy uznać, że jeżeli ustalony obwód pnia nie osiągnął 51 cm, to organ nie miał podstaw prawnych do zaokrąglenia w górę i wymierzenia surowszej kary pieniężnej – byłoby to stosowaniem zabronionej w takich przypadkach wykładni rozszerzającej. Odnośnie rozstrzygnięcia, czy drzewo zostało usunięte z terenu zieleni, o którym mowa w art. 5 pkt 27 u.o.p. czy z terenu będącego zadrzewieniem (art. 5 pkt 21 u.o.p.) – organ stwierdził, że nie można utożsamić każdego drzewa rosnącego w pobliżu budynku jako rosnącego na terenie zieleni, gdyż w takim przypadku nieistotne byłby funkcje, jakie powinny spełniać tereny zieleni, o których mowa w art. 5 pkt 21 u.o.p. Wobec tego w przedmiotowej sprawie należało uznać, że drzewo rosło na terenie zadrzewionym, a nie na terenie zieleni.

Odnośnie odwołania Spółdzielni Kolegium podkreśliło, że drzewo z terenu działki przy ul. [...] usunięto na zlecenie zarządcy nieruchomości – [...] Spółdzielni Mieszkaniowej. Stosownie do art. 83 ust. 1 u.o.p. usunięcie drzewa – z zastrzeżeniem wyjątków (art. 83 ust. 6 u.o.p.) – wymaga zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza, prezydenta miasta, na wniosek posiadacza nieruchomości. Przepis art. 86 ust. 1 pkt 4 u.o.p. pozwala na odstąpienie od pobierania opłat za usunięcie drzewa, które zagraża bezpieczeństwu ludzi lub mienia w istniejących obiektach budowlanych lub funkcjonowaniu urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego. Przepis ten nie stanowi jednakże upoważnienia do odstępowania od wymogu uzyskania zezwolenia na usunięcie drzewa w takiej sytuacji.

W skardze do sądu administracyjnego [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa wniosła o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta zarzucając:

— naruszenie art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że fakt wycięcia drzewa zobowiązywał organ do nałożenia kary pieniężnej i podmiotem zobowiązanym do zapłaty kary pieniężnej jest skarżący oraz w sytuacji, gdy drzewo to zagrażało bezpieczeństwu ludzi i mienia w istniejących obiektach oraz obumarło lub nie rokowało szansy na przeżycie z przyczyn niezależnych od skarżącego,

— naruszenia art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody w zakresie, w jakim przepis ten ustala administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1 u.o.p. w wysokości trzykrotnej opłaty za usunięcie drzew lub krzewów ustalonej na podstawie stawek, o których mowa w art. 85 ust. 4 – 6 u.o.p. bez możliwości zmniejszenia wysokości kary lub odstąpienia od jej wymierzenia ze względu na szczególne okoliczności danej sprawy, takie jak stan zdrowotny wyciętego drzewa, rodzaj i rozmiar wyrządzonej szkody, stopień zawinienia sprawcy szkody, jego motywację i sposób zachowania, a także jego warunki i właściwości osobiste,

— błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że wycięte drzewo nie zagrażało bezpieczeństwu ludzi i mienia w istniejących obiektach budowlanych oraz że wycięte drzewo nie obumarło lub nie rokowało szansy na przeżycie z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości, przez co naruszono art. 86 ust. 1 pkt 4 i 9 u.o.p.,

— naruszenia art. 7, 75 i 77 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności nieustalenie stanu zdrowotnego wyciętego drzewa, niezbadanie czy wycięte drzewo zagrażało bezpieczeństwu ludzi i mienia w istniejących obiektach budowlanych, niedopuszczenie dowodu z opinii biegłego, który ustaliłby stan zdrowotny wyciętego drzewa,

— naruszenie art. 88 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 oraz art. 89 ust. 1 i 3 u.o.p. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że fakt wycięcia drzewa zobowiązywał organ do nałożenia kary pieniężnej także w sytuacji, gdy drzewo zagrażało bezpieczeństwu ludzi i mienia w istniejących obiektach budowlanych oraz obumarło i nie rokowało szansy na przeżycie z przyczyn niezależnych od zarządcy,

— naruszenie § 1 i 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew poprzez zastosowanie współczynnika korygującego w wysokości nieodpowiedniej do ustalonego przez organ stanu faktycznego.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że organ błędnie wskazał adresata decyzji. Skoro nieruchomość, z której usunięto drzewo jest przedmiotem współwłasności, decyzja powinna być adresowana do wszystkich współwłaścicieli. Ponadto samej wycinki nie dokonała skarżąca, ale podmiot trzeci – firma A. – na wniosek jednego ze współwłaścicieli i mieszkańca, który zainicjował wycinkę, zgłaszając taką potrzebę. Skarżąca jedynie pośredniczyła w dokonanym zgłoszeniu. Skarżąca Spółdzielnia podtrzymała także swoje zarzuty co do błędnej opinii biegłego oraz co do pomiaru karpiny drzewa, która miała promień 8,5 cm a nie 9 cm (jak wynika z dokumentacji fotograficznej). Skarżąca podniosła także, że przepisy rozporządzenia w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew zawierają lukę odnośnie współczynników różnicujących – nie jest przewidziany współczynnik dla drzew o obwodzie pnia większym niż 50 cm i mniejszym niż 51 cm. Biorąc zatem pod uwagę obwód pnia ustalony przez organ w niniejszej sprawie (50,85 cm) nie pozwala to na ustalenie wysokości opłaty, brak jest bowiem współczynnika różnicującego, który mógłby być zastosowany do tej sytuacji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko

Wyrokiem z dnia 17 października 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 684/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalił skargę [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...]. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd, po przytoczeniu brzmienia art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 83 ust. 1 u.o.p., wskazał, że w katalogu przypadków niewymagających uzyskania pozwolenia na usunięcie drzewa lub krzewów zawartym w art. 83 ust. 6 u.o.p. nie zostały wymienione drzewa, które zagrażają bezpieczeństwu ludzi lub mienia, a więc zaistnienie takich okoliczności nie usprawiedliwia samowolnego działania osoby wykonującej wycięcia drzewa, podobnie jak stwierdzenie konieczności usunięcia drzewa obumarłego. Sąd stwierdził ponadto, że art. 86 ust. 1 u.o.p. nie zwalnia z obowiązku poniesienia kary, ale z obowiązku uiszczenia opłaty za usunięcie drzew w przypadkach w nim określonych, więc przepis ten może być brany pod uwagę na etapie naliczania przedmiotowej opłaty, a nie na etapie wymierzania kary administracyjnej. Zarzut błędnego wskazania adresata nałożonej kary Sąd oddalił, wyjaśniając, że podmiotem mającym interes prawny w sprawie usunięcia drzewa była Skarżąca Spółdzielnia, a firma A. jedynie wykonała wydane przez Spółdzielnię zlecenie usunięcia drzewa. Wskazał, że wyłącznie skarżąca zleciła usunięcie drzewa, podczas gdy pozostali współwłaściciele albo wprost sprzeciwiali się usunięciu drzewa, albo pozostawali bierni. Z tego powodu nie uwzględnił postulatu Skarżącej jakoby kara powinna zostać nałożona na wszystkich współwłaścicieli nieruchomości. Prawidłowość zastosowania współczynnika różnicującego opłatę dla obwodu pnia 50-51 cm Sąd uzasadnił niedopuszczalnością literalnej wykładni przepisu § 1 i 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie stawek opłat, która prowadziłaby do wyłączenia drzew tego samego gatunku o obwodzie zaledwie o centymetr większy lub mniejszy spod ochrony. Stwierdził wreszcie, w odniesieniu do zarzutu błędnego ustalenia dokładnego obwodu pnia poprzez oparcie obliczeń na promieniu 9 cm zamiast 8,5 cm, że przyjęcie promienia 8,5 dale wynik 53,38 cm, a po pomniejszeniu o 10% - 48,0 cm, co nadal umieszcza wynik w przedziale 26-50 cm z właściwym mu współczynnikiem 1,51.

Na powyższy wyrok [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa w B., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez bezzasadne oddalenie skargi, uznanie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie za kompletny oraz przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym w zakresie obwodu pnia drzewa, wskutek dokonania nieprawidłowej kontroli stanu faktycznego ustalonego przez organy; naruszenie art. 145 § pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi w sytuacji, gdy przepisy § 1 i 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Środowiska nie dają podstaw do zastosowania współczynnika w wysokości 1,51 dla drzewa o promieniu 50,85 cm, nałożenie na Skarżącą kary w sytuacji istnienia luki w prawie w zakresie przedmiotowego współczynnika dla drzewa o ustalonym obwodzie pnia mieszczącym się w przedziale powyżej 50 cm i poniżej 51 cm oraz błędne przyjęcie, że fakt wycięcia drzewa w związku z istniejącym zagrożeniem bezpieczeństwa ludzi i mienia zobowiązał organ do nałożenia kary pieniężnej na Skarżącą.

Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2711/14 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazał, że jedynym usprawiedliwionym zarzutem kasatora było naruszenie przepisów postępowania polegające na przedstawieniu przez Sąd I instancji stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym w zakresie obwodu pnia drzewa, co stanowiło naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, jak i art. 141 § 4 p.p.s.a. Niezasadnym w ocenie NSA było przyjęcie, iż precyzyjne ustalenie wielkości promienia karpiny wyciętego drzewa nie ma znaczenia dla obliczenia wielkości kary pieniężnej za jego usunięcie. Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził jednocześnie prawidłowość wywodów Sądu I instancji, że kara nie powinna zostać nałożona na wykonawcę zlecenia usunięcia drzewa; że brak było podstaw do obciążenia karą pozostałych współwłaścicieli nieruchomości; że wielkości z zakresu powyżej 50 cm i zarazem poniżej 51 cm należy traktować jako mieszczące się w normatywnym przedziale 26-50 cm; oraz że zły stan drzewa nie uchyla obowiązku uzyskania zezwolenia na jego usunięcie, a w konsekwencji – także obowiązku poniesienia kary administracyjnej za jego usunięcie bez zezwolenia. W odniesieniu do zarzutów kasatora dotyczących naruszenia prawa materialnego NSA zwrócił uwagę, że zgodność z ustawą przepisów będących podstawą wydania decyzji organu II instancji była przedmiotem badania przez Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt SK 6/12 orzekł, że art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP (punkt I); wymienione przepisy w ciągu 18 miesięcy od dnia ogłoszenia przywołanego wyroku TK miały zostać pozbawione mocy obowiązującej (punkt II). NSA rozważył przyczyny uznania przez TK niekonstytucyjności przepisów u.o.p. dotyczących kar za usunięcie drzewa lub krzewu bez zezwolenia wyjaśniając, że wprowadzały one czysto zobiektywizowaną odpowiedzialność bez uwzględnienia indywidualnych okoliczności dokonania tego deliktu. Jak stwierdził, odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów wynikała z konieczności utrzymania funkcji prewencyjnej i odstraszającej w przypadku podmiotów dopuszczających się usuwania drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, a wyznaczony termin uznać należało za adresowany przede wszystkim do ustawodawcy, celem wprowadzenia stosownych zmian. W rozpatrywanej sprawie NSA uznał, iż nałożona na kasatora kara była ustalona w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności popełnionego czynu, co mogło nie spełniać testu proporcjonalności w ograniczeniu prawa własności. Stwierdził, że w indywidualnie określonych sytuacjach, mimo odroczenia wyroku TK, sąd może odmówić zastosowania spornych przepisów u.o.p. Z uwagi na brak automatyzmu w ocenie następstw wyroku TK dla rozstrzygnięcia konkretnej sprawy sądowoadministracyjnej, w pierwszej kolejności obowiązkiem Sądu I instancji winno być odniesienie wyroku do realiów zaistniałego stanu faktycznego sprawy i wiążące ustalenie jego skutków dla tej sprawy, a dopiero ewentualnie w następnej kolejności – w razie wywiedzenia skargi kasacyjnej – kontrola przez NSA sposobu "aplikacji" ww. wyroku TK dokonanej przez sąd I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez NSA.

W myśl wytycznych zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2711/14 w niniejszej sprawie pierwszym w kolejności zagadnieniem wymagającym zbadania była prawidłowość dokonanych przez organy administracji ustaleń dotyczących stanu faktycznego w zakresie obwodu pnia usuniętego drzewa, a to w kontekście zarzutu błędnego odczytania promienia karpiny tego drzewa. Z kolei w przypadku ewentualnego uznania, że ustalenia stanu faktycznego sprawy nie budzą zastrzeżeń, zważenia wymagało, czy z uwagi na ów stan faktyczny wymierzoną karę uznać należy za nieproporcjonalnie wysoką, czy też w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy wymierzona kara odpowiada wartościom wskazanym w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 6/12. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił także, iż dokonując ponownej kontroli sądowoadministracyjnej w zakresie wskazanym powyżej, wziąć należy pod uwagę wynik prac legislacyjnych nad zmianą właściwych w sprawie przepisów ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 627 ze zm.) – dalej "u.o.p.".

Zgodnie z wydanym przez Trybunał Konstytucyjny, już po wniesieniu przez [...] Spółdzielnię Mieszkaniową w B. skargi kasacyjnej od orzeczenia WSA w B. (II SA/Bd 684/12), wyrokiem z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt SK 6/12, będące podstawą podjętych w sprawie decyzji administracyjnych przepisy ustawy o ochronie przyrody, tj. art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 u.o.p., przez to, że przewidują obowiązek nałożenia przez właściwy organ samorządu terytorialnego administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu, w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności tego czynu, są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. W punkcie drugim omawianego wyroku Trybunał stwierdził, iż wyżej wymienione przepisy tracą moc obowiązującą z upływem osiemnastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP. W uzasadnieniu wskazał, iż kara za naruszenie obowiązku uprzedniego uzyskania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu z nieruchomości może stanowić, w określonych okolicznościach, sankcję nieproporcjonalną do uszczerbku wywołanego w środowisku naturalnym na skutek usunięcia drzewa lub krzewu. Kwestionowane przepisy nie uwzględniają w szczególności specyfiki tych sytuacji, w których nastąpiło uszkodzenie drzewa siłami przyrody lub jego chorobą, jak również wynikało ze stanu wyższej konieczności. Ponadto wysokość kary, określona sztywno, nie pozwala uwzględnić stopnia uszczerbku w przyrodzie (w skrajnym przypadku może nie być żadnego uszczerbku), ciężkości naruszenia obowiązku ustawowego, ani sytuacji majątkowej sprawcy deliktu. Jak stwierdził, w niektórych przypadkach obowiązek zapłacenia kilkudziesięciu lub kilkuset tysięcy złotych kary może doprowadzić sprawcę deliktu do ruiny finansowej i odjęcia mu prawa własności. Z kolei uzasadniając konieczność odroczenia terminu utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów, Trybunał podkreślił, że przeciwne działanie pozbawiłoby właściwe organy samorządu terytorialnego podstaw prawnych do wymierzania administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu rosnącego na tej nieruchomości, co uniemożliwiłoby im realizację części zadań nałożonych przez ustawę, a taki stan rzeczy byłby wysoce niepożądany z uwagi na konieczność zapewniania ochrony przyrody (środowiska).

Okolicznością mającą węzłowe znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia było wprowadzenie przez ustawodawcę, zgodnie z przewidywaniami NSA w wyroku o sygn. akt II OSK 2711/14, zmian legislacyjnych dotyczących m.in. niektórych przepisów ustawy o ochronie przyrody, w tym przepisów art. 88 i art. 89 u.o.p., będących materialnoprawną podstawą rozstrzygnięć administracyjnych właściwych w sprawie. Zmiany te weszły w życie w dniu 28 sierpnia 2015 r., a więc przed upływem terminu wskazanego w punkcie drugim wyroku Trybunału SK 6/12. Przedmiotowe modyfikacje wprowadzone zostały ustawą z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 28 lipca 2015 r.) – dalej "ustawa zmieniająca". Zmiany miały na celu doprowadzenie do racjonalizacji zasad nakładania administracyjnych kar pieniężnych związanych z niedozwoloną ingerencją w istniejący drzewostan i krzewostan (vide: uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw, druk nr 2656, Sejm RP VII kadencji; dostępne na stronach sejm.gov.pl i senat.gov.pl).

W art. 88 u.o.p. uzupełniono katalog czynów, za których dokonanie nakładana jest administracyjna kara pieniężna, o usuwanie drzew lub krzewów bez zgody posiadacza nieruchomości lub właściciela urządzeń oraz o uszkadzanie drzew spowodowane wykonaniem czynności niedozwolonych. Wprowadzono nowy delikt, jakim jest usuwanie drzew lub krzewów bez zgody posiadacza nieruchomości lub właściciela urządzeń przesyłowych, w związku z czym administracyjna kara pieniężna może być nałożona również na podmioty, które wycięły, zniszczyły lub uszkodziły drzewa lub krzewy bez zgody podmiotu uprawnionego do uzyskania zezwolenia. Zrezygnowano z nakładania administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie terenów zieleni, tj. trawników i zielników. Zmieniono również brzmienie deliktu polegającego na zniszczeniu drzew lub krzewów spowodowanym niewłaściwym wykonaniem zabiegów w obrębie drzew lub krzewów, aby nie powstawały problemy interpretacyjne czy cięcia pielęgnacyjne obejmują cięcia techniczne. Określono, jakie sytuacje można uznać za zniszczenie korony drzewa, wydłużono termin odroczenia płatności kar wymierzonych za zniszczenie drzew lub krzewów oraz ujednolicono przepisy tak, aby warunkiem odroczenia kary była jedynie możliwość zachowania żywotności drzewa. Ustalono, iż przesłanką do umorzenia kary jest jedynie zachowanie przez drzewo prawidłowego przebiegu ogółu procesów życiowych, zaznaczając jednocześnie, że to przyczyny niezależne od podmiotu ukaranego, a nie od posiadacza nieruchomości, kwalifikują karę do umorzenia. Doprecyzowano, że kar administracyjnych zarówno za usunięcie drzew i krzewów, jak i zniszczenie lub uszkodzenie drzew, nie stosuje się do drzew i krzewów, w przypadku których nie jest wymagane zezwolenie na ich usunięcie, na podstawie art. 83 ust. 1 u.o.p. Z kolei w art. 89 u.o.p. w nowym brzmieniu m.in. obniżono wysokość administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie lub usunięcie drzew lub krzewów do wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzew lub krzewów, czym dostosowano wysokość kary do deliktu administracyjnego. Wysokość administracyjnej kary pieniężnej uzależniono od wysokości opłat za usunięcie drzew, wdrożono nową metodę wyceny wartości drzew wraz ze współczynnikami różnicującymi, urealnieniając wysokość administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie lub usunięcie drzew lub krzewów, adekwatnie do ich wartości przyrodniczej i środowiskowej. Dla wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej w przypadku braku kłody przyjęto nie promień lecz średnicę pnia; wprowadzono także możliwość obniżenia wysokości administracyjnej kary pieniężnej o 50% w przypadku usunięcia złomu, wywrotu bądź drzewa lub krzewu obumarłego bez wymaganego zezwolenia.

W kontekście rozpatrywanej sprawy pierwszorzędne znaczenie ma jednak to, że odpowiedzialność za wykonanie czynów podlegających karze administracyjnej, o której mowa w art. 88 ust. 1 u.o.p., ulegać ma przedawnieniu w ciągu pięciu lat od końca roku, w którym dokonano tego czynu.

Zaktualizowane przepisy u.o.p. stanowić muszą podstawę rozstrzygnięcia w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zgodnie bowiem z art. 53 ust. 3 ustawy zmieniającej do postępowań w sprawach, o których mowa w art. 88 i art. 89 u.o.p., w brzmieniu dotychczasowym, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie art. 29 ust. 11 ustawy zmieniającej w zakresie art. 88 i art. 89 u.o.p. stosuje się przepisy dotychczasowe, chyba że kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów u.o.p., w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, byłaby względniejsza. Sprawa administracyjna stanowiąca przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej rozstrzygnięta została ostateczną decyzją administracyjną, tj. decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta B. z dnia [...] marca 2012 r., nr [...]. Wywodząc więc a contrario z przywołanego przepisu oraz mając na uwadze, że postępowanie w sprawie administracyjnej prowadzone było w oparciu o art. 88 i art. 89 u.o.p., stwierdzić przyjdzie, iż zastosowanie znajdzie przepis art. 89 u.o.p. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą.

Przechodząc do ponownej oceny prawidłowości przeprowadzonego postępowania administracyjnego Sąd w składzie orzekającym, mając na uwadze zarówno twierdzenia Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i Trybunału Konstytucyjnego w wyroku SK 6/14, stwierdził, iż organ odwoławczy, badając okoliczności usunięcia przedmiotowego drzewa bez zezwolenia, zaniechał wzięcia pod uwagę indywidualnych okoliczności popełnionego deliktu. Skutkowało to nałożeniem kary administracyjnej w wysokości potencjalnie niewspółmiernej do charakteru czynu. Wyważenie kwoty kary stanowić powinno, w przypadku uznania, iż w istocie występuje konieczność nałożenia sankcji, przedmiot skrupulatnej oceny organu administracji. Wątpliwości budzi przyjęta przez organ technika dokonywania pomiaru karpiny, a to ze względu na specyfikę zarówno kształtu pnia przedmiotowego drzewa jak i układu słojów wyznaczających rdzeń pomiaru promienia. Mając świadomość wyjątkowości zastanych okoliczności w tym względzie, rzeczą organu winno być wyjaśnienie powziętego sposobu pomiaru, zwłaszcza, że w rozpatrywanej sprawie miał on kapitalny wpływ na wysokość nałożonej kary. Konieczność dokonania oceny zastosowania zapadłego wyroku TK w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, do której zobowiązał Sąd I instancji Naczelny Sąd Administracyjny, prowadzi ponadto do wniosku, iż nałożona w podlegającemu kontroli postępowaniu administracyjnemu kara pieniężna mogła być niewspółmierna do popełnionego czynu, próżno bowiem szukać w uzasadnieniu decyzji obu instancji rozważań na temat proporcji stosowanej sankcji do okoliczności deliktu. Decyzje obu instancji zasługują więc na uchylenie.

Zgodnie z art. 89 ust. 10 nie wszczyna się postępowania w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli od końca roku, w którym usunięto lub zniszczono drzewo lub krzew albo uszkodzono drzewo, upłynęło 5 lat. W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż wycięcia drzewa bez wymaganego zezwolenia dokonano 3 lipca 2009 r. W związku z koniecznością uchylenia decyzji obu instancji przez Sąd, postępowanie w tej sprawie zainicjowane zostanie po raz drugi. W związku z tym, mając na uwadze treść przywołanego wyżej przepisu, stwierdzić należy, że postępowanie to uległoby umorzeniu z mocy ustawy.

Biorąc pod uwagę wskazane wyżej okoliczności Sąd, rozpatrując ponownie zawisłą przed nim sprawę, uznał, iż decyzje obu instancji zasługują na uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) (pkt 1 sentencji). Ponadto, mając na uwadze istnienie przyczyny umorzenia postępowania administracyjnego wywiedzionej z art. 89 ust. 10 zmienionej ustawy o ochronie przyrody, Sąd, na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. orzekł o umorzeniu postępowania (pkt 2 sentencji). O kosztach orzeczono na podstawie art. 205 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 200 p.p.s.a.