Postanowienie NSA, sygn. akt II OW 58/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6099 Inne o symbolu podstawowym 609
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Minister Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 220 ust. 5, art. 545 ust. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1566
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zofia Flasińska Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Piotr Korzeniowski po rozpoznaniu w dniu 18 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Samorządowym Kolegium Odwoławczym w O. a Ministrem Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia odwołania Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w W. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie od decyzji Starosty [...] z dnia [...] listopada 2017 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia linii brzegu rzeki Narew postanawia: wskazać Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 12 kwietnia 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w O. wystąpiło z wnioskiem do Naczelnego Sądu Administracyjnego

o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim, a Ministrem Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej poprzez wskazanie Ministra jako organu właściwego do rozpatrzenia odwołania Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w W. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie od decyzji Starosty [...] z dnia [...] listopada 2017 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia linii brzegu rzeki Narew - stare koryto, w miejscowości [...], gm. [...] i rozgraniczenia gruntów pokrytych wodami.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż przedmiotowe odwołanie zostało wniesione w styczniu 2018 r. za pośrednictwem Starosty do Prezesa Wód Polskich. Organ ten przekazał odwołanie Ministrowi Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej, a ten - Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w O.

Kolegium podkreśliło, że decyzja organu I instancji została wydana przez Starostę z urzędu na podstawie art. 15b ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne w związku z modernizacją ewidencji gruntów i budynków. Właściwy do rozpoznania odwołania od tego rodzaju decyzji był dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej. Zagadnienia modernizacji ewidencji gruntów i budynków (w przedmiotowej sprawie ustalenie linii brzegu ma związek właśnie z modernizacją tej ewidencji) również leżą poza zakresem merytorycznego zainteresowania kolegium - czynności w tym zakresie podejmuje starosta, jako organ administracji geodezyjnej i kartograficznej, co do którego organem wyższego stopnia w rozumieniu k.p.a. jest wojewódzki inspektor nadzoru geodezyjnego i kartograficznego, działający w imieniu wojewody. Stosownie do treści art. 545 ust. 2 Prawa wodnego z 2017 r., do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy dotyczących ustalenia linii brzegu stosuje się przepisy dotychczasowe. Dotychczas samorządowe kolegia odwoławcze nie były organem właściwym do rozpoznawania odwołań od decyzji starosty w przedmiocie ustalenia linii brzegu oraz rozgraniczenia gruntów pokrytych wodami od gruntów przyległych, a obowiązujące wówczas przepisy szczególne funkcję tę powierzały właściwemu dyrektorowi regionalnego zarządu gospodarki wodnej. Przepis art. 17 § 1 pkt 1 k.p.a. nigdy nie miał w tych sprawach zastosowania. W związku ze zniesieniem dyrektorów regionalnego zarządu gospodarki wodnej uzasadnione jest ustalenie organu, do którego właściwości w aktualnym stanie prawnym należą określone sprawy i na tej podstawie określenie organu wyższego stopnia. Takim organem - zgodnie z art. 220 ust. 5 Prawa wodnego z 2017 r. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. jest minister właściwy do sprawy gospodarki wodnej.

W odpowiedzi na wniosek Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej wniósł o wskazanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. jako organu właściwego do rozpatrzenia przedmiotowego odwołania.

W uzasadnieniu pisma Minister wskazał, iż stosownie do art. 545 ust. 2 Prawa wodnego z 2017 r. do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy dotyczących ustalenia linii brzegu stosuje się przepisy dotychczasowe. Dotychczas właściwość rzeczową i instancyjną do rozstrzygania spraw o ustalenie linii brzegu określały przepisy art. 15 ust. 2 i art. 4 ust. 3 i 4 Prawa wodnego z 2001 r. Organy odwoławcze wymienione w tych przepisach, tj. Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej i dyrektorzy regionalnych zarządów gospodarki wodnej zostały zniesione z dniem 1 stycznia 2018 r. (art. 525 ust. 1 Prawa wodnego z 2017 r.). Przepisy nowej ustawy nie przewidują możliwości, aby sprawy prowadzone przez dotychczasowe organy gospodarki wodnej kontynuowane były przez jednostki organizacyjne Wód Polskich.

W stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2018 r. minister właściwy do spraw gospodarki wodnej nie był właściwy rzeczowo do rozstrzygania tych spraw jako organ I instancji, ani jako organ wyższego stopnia. Minister jest co prawda obecnie właściwy rzeczowo na postawie obecnie obowiązującego Prawa wodnego z 2017 r. do rozstrzygania spraw o ustalenie linii brzegu, jednakże kompetencja ta dotyczy tylko spraw wszczętych po 1 stycznia 2018 r. Do niezakończonych przed tą datą postępowań odwoławczych od rozstrzygnięć starostów i marszałków województw w tym przedmiocie należy stosować ogólną zasadę wynikającą z art. 17 pkt 1 k.p.a., według której organem wyższego stopnia wobec marszałka województwa oraz starosty jako organów samorządu terytorialnego jest właściwe miejscowo samorządowe kolegium odwoławcze. Dotychczasowe organy wyższego stopnia w tych sprawach zostały zniesione, co spowodowało faktyczną niemożliwość zastosowania przepisów szczególnych (art. 4 ust. 3 i 4 Prawa Wodnego z 2001 r.), zatem należy sięgnąć do art. 17 pkt 1 k.p.a., który jest także przepisem dotychczasowym i wyraża zasadę ogólną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory kompetencyjne i spory o właściwość, o których mowa w art. 4 p.p.s.a.

Na wstępie wskazać należy, iż decyzja Starosty [...] została wydana w związku z modernizacją ewidencji gruntów i budynków na podstawie art. 15b Prawa wodnego z 2001 r. oraz art. 24a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2016 r., poz. 1629 ze zm.). W myśl art. 24a ust. 1 Prawa geodezyjnego i kartograficznego starosta może zarządzić przeprowadzenie modernizacji ewidencji gruntów i budynków na obszarze poszczególnych obrębów ewidencyjnych. Modernizacja ewidencji to zespół działań technicznych, organizacyjnych i administracyjnych podejmowanych przez starostę w celu uzupełnienia i uaktualnienia bazy danych ewidencyjnych. Działania te polegają na sporządzeniu operatu opisowo-kartograficznego, do którego podmioty zainteresowane mogą zgłaszać zarzuty. O uwzględnieniu lub odrzuceniu zarzutów starosta rozstrzyga w drodze decyzji (art. 24a ust. 10 Prawa geodezyjnego i kartograficznego) i od tej decyzji przysługuje odwołanie do wojewody, w imieniu którego działa wojewódzki inspektor nadzoru geodezyjnego i kartograficznego. Natomiast - zgodnie z art. 15b Prawa wodnego z 2001 r. - w przypadku przeprowadzenia modernizacji ewidencji gruntów i budynków decyzje, o których mowa w art. 15 ust. 2 (o ustaleniu linii brzegu), wydaje się z urzędu. Decyzja starosty o ustaleniu linii brzegu, o której mowa w art. 15b w zw. z art. 15 ust. 2 Prawa wodnego z 2001 r. jest decyzją wydaną wprawdzie w ramach modernizacji ewidencji gruntów, lecz na podstawie przepisów Prawa wodnego z 2001 r., zatem w dacie jej wydania organem wyższego stopnia właściwym do rozpatrzenia odwołania był dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej (art. 4 ust. 4 Prawa wodnego z 2001 r.), a nie wojewoda, jak błędnie wskazano w pouczeniu.

Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Podstawą działania organów administracji jest prawo materialne i procesowe, aktualnie obowiązujące w dniu wydania decyzji. W przypadku zmiany prawa zasadą jest stosowanie prawa nowego, szczególnie prawa procesowego i prawa regulującego kompetencje organów. Stosowanie prawa dotychczasowego do spraw niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowej ustawy jest dopuszczalne, jeżeli przepis szczególny wyraźnie tak stanowi.

Przedmiotem sporu kompetencyjnego w tej sprawie jest właściwość organu do rozpatrzenia odwołania od decyzji ustalającej linię brzegu wydanej przez starostę na podstawie art. 15 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz.U. z 2017 r., poz. 1121 ze zm.) po wejściu w życie nowej ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2017 r., poz. 1566). Właściwość rzeczowa i instancyjna w sprawach o ustalenie linii brzegu określona była w art. 15 ust. 2 oraz art. 4 ust. 3 i 4 Prawa wodnego z 2001 r. Organem pierwszej instancji był: właściwy terenowy organ administracji morskiej - dla morskich wód wewnętrznych wraz z morskimi wodami wewnętrznymi Zatoki Gdańskiej oraz wód morza terytorialnego (art. 15 ust. 2 pkt 1), właściwy marszałek województwa - dla wód granicznych oraz śródlądowych dróg wodnych (art. 15 ust. 2 pkt 2) oraz właściwy starosta realizujący zadanie z zakresu administracji rządowej - dla pozostałych wód (art. 15 ust. 2 pkt 3). W myśl art. 4 ust. 3 i 4 Prawa wodnego z 2001 r. funkcję organu wyższego stopnia w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego w stosunku do marszałków województw pełnił Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej, a w stosunku do starostów realizujących zadania z zakresu administracji rządowej - właściwy dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej. Zatem w świetle tych przepisów starosta, wydając decyzję o ustaleniu linii brzegu, realizował zadanie z zakresu administracji rządowej, a organem właściwym do rozpatrzenia odwołania od tej decyzji był dyrektor regionalny zarządu gospodarki wodnej, tj. organ administracji rządowej niezespolonej właściwy w sprawach gospodarowania wodami (art. 92 ust. 1 Prawa wodnego z 2001 r.).

Po wejściu w życie z dniem 1 stycznia 2018 r. nowej ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne nastąpiły istotne zmiany w strukturze organów administracji wodnej oraz zmiany właściwości niektórych innych organów w sprawach gospodarowania wodami. Zgodnie z art. 525 ust. 1 pkt 1 i 2 tej ustawy zniesiony został Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej oraz dyrektorzy regionalnych zarządów gospodarki wodnej. Zgodnie z art. 14 ust. 1 nowej ustawy organami właściwymi w sprawach gospodarowania wodami są: minister właściwy do spraw gospodarki wodnej (pkt 1), minister właściwy do spraw żeglugi śródlądowej (pkt 2), Prezes Wód Polskich (pkt 3), dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej Wód Polskich (pkt 4), dyrektor zarządu zlewni Wód Polskich (pkt 5), kierownik nadzoru wodnego Wód Polskich (pkt 6), dyrektor urzędu morskiego (pkt 7), wojewoda (pkt 8), starosta (pkt 9), wójt, burmistrz lub prezydent miasta (pkt 10).

Przepisy przejściowe Prawa wodnego z 2017 r. nie określają wprost, który z organów jest organem wyższego stopnia w stosunku do starosty, który wydał przed 1 stycznia 2018 r. decyzję w przedmiocie ustalenia linii brzegu. Organ wyższego stopnia, tj. Prezes Wód Polskich został wyraźnie wskazany w art. 545 ust. 4 tej ustawy, zgodnie z którym do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, niewymienionych w ust. 1-3d, stosuje się przepisy dotychczasowe, z tym że organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego jest Prezes Wód Polskich, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego był w tych sprawach Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej albo dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej. Sprawy o ustalenie linii brzegu (wymienione w art. 545 ust. 2) zostały jednak wyłączone z zakresu stosowania tego przepisu.

W myśl art. 545 ust. 2 Prawa wodnego z 2017 r. do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy dotyczących ustalenia linii brzegu stosuje się przepisy dotychczasowe. Przepis art. 545 ust. 2 Prawa wodnego z 2017 r. należy interpretować w ten sposób, że pod pojęciem "przepisów dotychczasowych" należy rozumieć przepisy prawa materialnego. Natomiast właściwość organów należy ustalać według przepisów aktualnie obowiązujących, ponieważ przepisy przejściowe wprost nie wskazują, który organ jest obecnie uprawniony do załatwiania danego rodzaju spraw. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przyjęcie koncepcji sukcesji uprawnień z dotychczasowych na nowy organ gwarantuje "podążanie" kompetencji w ślad za nową strukturą organów i ich aktualnymi zadaniami. Akceptacja tej koncepcji ma zalety praktyczne, wyznacza bowiem organ właściwy również w sytuacji likwidacji organu, który wydał zakwestionowaną decyzję (por. postanowienia NSA z dnia 20 lipca 2018 r. II OW 14/18; z dnia 8 lipca 2015 r. II OW 54/15 i II OW 55/15; z dnia 27 listopada 2015 r. II OW 101/15, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosowanie przepisów dotychczasowych dotyczących kompetencji organów wyższego stopnia do rozstrzygania tych spraw (art. 4 ust. 3 i 4 Prawa wodnego z 2001 r.) jest również niemożliwe, ponieważ organy te zostały zniesione.

Zgodnie z art. 220 ust. 5 Prawa wodnego z 2017 r. organem właściwym rzeczowo do wydania decyzji o ustaleniu linii brzegu jest właściwy terenowy organ administracji morskiej - dla morskich wód wewnętrznych oraz wód morza terytorialnego (pkt 1) oraz minister właściwy do spraw gospodarki wodnej - dla śródlądowych wód płynących (pkt 2). Przepis art. 22 ustawy stanowi, iż śródlądowymi wodami płynącymi są wody w: ciekach naturalnych oraz źródłach, z których te cieki biorą początek (pkt 1), jeziorach oraz innych naturalnych zbiornikach wodnych o ciągłym albo okresowym naturalnym dopływie lub odpływie wód powierzchniowych (pkt 2), sztucznych zbiornikach wodnych usytuowanych na wodach płynących (pkt 3), kanałach (pkt 4). W myśl § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 stycznia 2018r. (Dz.U. z 2018 r., poz. 100) zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministerstwa Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej, Minister ten kieruje obecnie działem gospodarka wodna. Zgodnie zaś z art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Organem uprawionym do rozpatrzenia środka odwoławczego (wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy) od własnej decyzji wydanej na podstawie art. 220 ust. 5 Prawa wodnego z 2017 r. jest Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej, zatem organ ten będzie również właściwy do rozpoznania odwołania od decyzji starosty wydanej na podstawie art. 15 Prawa wodnego z 2001 r.

Przeciwko prezentowanemu przez Ministra stanowisku, iż właściwym organem odwoławczym w tej sprawie powinno być – na zasadzie ogólnej wynikającej z art. 17 § 1 pkt 1 k.p.a. – samorządowe kolegium odwoławcze przemawia fakt, iż samorządowe kolegia odwoławcze orzekały na podstawie przepisów poprzedniej ustawy w bardzo ograniczonym zakresie, tj. rozpoznając odwołania od decyzji organów wykonawczych jednostek samorządu terytorialnego w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie wydanych na podstawie art. 29 Prawa wodnego z 2001 r. Nie były one organami wyższego stopnia w sprawach o ustalenie linii brzegu – jak wskazuje Minister – gdyż przepisy szczególne (art. 4 ust. 3 i 4 Prawa wodnego z 2001 r.) wskazywały inne organy. Sprawy te były w Prawie wodnym z 2001 r. sprawami zastrzeżonymi w postępowaniu odwoławczym do kompetencji organów administracji rządowej - Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej (jeżeli decyzję wydawał marszałek województwa) oraz dyrektorów regionalnych zarządów gospodarki wodnej (jeśli decyzję wydawał starosta). W nowej ustawie ustawodawca pozostawił te sprawy również w zakresie kompetencji organów administracji rządowej (terenowych organów administracji morskiej oraz ministra właściwego do spraw gospodarki wodnej). Ponadto celowym jest, aby wszystkie sprawy o ustalenie linii brzegu, również te zakończone decyzjami organów samorządu terytorialnego wydanymi przed 1 stycznia 2018 r. rozpatrywał w postępowaniu odwoławczym ten sam organ, tj. minister właściwy do spraw gospodarki wodnej, a nie dwa różne organy (minister i samorządowe kolegia odwoławcze) w zależności od daty wydania decyzji.

W konsekwencji należało uznać, że organem właściwym do rozpatrzenia odwołania Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w W. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie od decyzji Starosty [...] z dnia [...] listopada 2017 r. w przedmiocie ustalenia linii brzegu rzeki Narew jest Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.