Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 331/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 26 § 5 pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Wojciech Stachurski (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 2531/17 w sprawie ze skargi A.N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 12 maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

1. Wyrok sądu pierwszej instancji.

Wyrokiem z 11 kwietnia 2018 r., III SA/Wa 2531/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. N. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 12 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego W. (dalej: "organ pierwszej instancji") na podstawie tytułów wykonawczych z 30 grudnia 2016 r. (nr [...]) − obejmujących zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za maj, czerwiec, wrzesień i grudzień 2013 r., dokonał zajęcia rachunku bankowego Skarżącego w Alior Bank S.A. Tytuł wykonawczy oraz zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego zostały doręczone Skarżącemu 27 stycznia 2017 r. w trybie art. 44 ustawy z 14 czerwca 1960 r. − Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm., dalej "k.p.a.").

Pismem z 17 stycznia 2017 r. Skarżący wniósł skargę na ww. czynności egzekucyjne, podnosząc brak wymagalności dochodzonego obowiązku oraz niedoręczenie Skarżącemu upomnienia przez wierzyciela. Zdaniem Skarżącego, organ błędnie zaadresował decyzję, która stanowiła podstawę prawną obowiązku egzekwowanego w tytułach wykonawczych, na nieaktualny adres Skarżącego. W dniu 29 października 2012 r. Skarżący dokonał bowiem zmiany adresu do korespondencji w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Na skutek opisanych zdarzeń, decyzja nie została skutecznie wprowadzona do obrotu prawnego, a więc postępowanie egzekucyjne należy umorzyć.

Postanowieniem z 17 marca 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. oddalił skargę, uznając, że przedmiotem badania w sprawie ze skargi na czynność egzekucyjną (art. 54 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 z późn zm.; dalej: "u.p.e.a.") jest tylko prawidłowość zaskarżonej czynności, a nie działania będące podstawą egzekucji.

Postanowieniem z 12 maja 2017 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy powtórzył, że w postępowaniu wywołanym skargą na czynności egzekucyjne nie bada się zasadności wystawienia tytułów wykonawczych przez wierzyciela, ani istnienia egzekwowanego obowiązku, które są przedmiotem odrębnych postępowań (w sprawie wniesionych przez zobowiązanego zarzutów, czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego). Czynności organu egzekucyjnego podlegające badaniu w trybie skargi były zaś prawidłowe. Z kolei, zarzuty braku wymagalności dochodzonego obowiązku oraz niedoręczenia upomnienia Skarżącemu były przedmiotem rozstrzygnięcia w innym postępowaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalając skargę na wymienione postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie, stwierdził, że skarga na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a., nie jest środkiem prawnym umożliwiającym kwestionowanie całokształtu postępowania egzekucyjnego oraz podstaw jego prowadzenia, lecz służy kontroli prawidłowości stosowania w tym postępowaniu środków egzekucyjnych z art. 1a pkt 12 u.p.e.a., zmierzających bezpośrednio do wyegzekwowania należności. Wobec tego, kwestionowane przez Skarżącego w skardze wymagalność egzekwowanego obowiązku oraz niedoręczenie upomnienia nie mogły być rozpatrywane w tym trybie. Czynność zajęcia rachunku bankowego Skarżącego została zaś prawidłowo oceniona przez organ odwoławczy jako zgodna z przepisami prawa. W szczególności Skarżącemu skutecznie doręczono odpis zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego oraz odpisy tytułów wykonawczych w trybie określonym w art. 44 k.p.a. Sąd zwrócił uwagę na to, że koperta zawierająca przedmiotowe zawiadomienie, która wróciła do nadawcy jako niepodjęta w terminie, nie była opatrzona żadną adnotacją, tj. adresat nieznany czy też adresat wyprowadził się. Wobec tego, organ egzekucyjny nie był zobowiązany do czynienia ustaleń, czy Skarżący posiada inny adres do korespondencji, niż ten który został ujawniony w decyzji, która stanowiła podstawę prawną egzekwowanego obowiązku.

Wyrok sądu pierwszej instancji, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

2. Skarga kasacyjna.

Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji złożył Skarżący. Zaskarżonemu w całości wyrokowi postawione zostały zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej "p.p.s.a."), tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. − poprzez nieuwzględnienie skargi i utrzymanie w mocy rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, które zostało wydane z naruszeniem:

– art. 44 § 4 w zw. z art. 41 ust. 2 w zw. z art. 9 k.p.a., z uwagi na brak pouczenia strony o konsekwencjach prawnych braku zawiadomienia organu o zmianie adresu;

– art. 44 § 4 k.p.a., poprzez bezzasadne uznanie pism za doręczone w trybie przedmiotowego przepisu;

– art. 40 § 2 k.p.a., poprzez niedoręczenie pism pełnomocnikowi po złożeniu stosownego pełnomocnictwa;

– art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez niezastosowanie w sprawie;

– art. 8 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie sformułowanej w nim zasady w wydaniu rozstrzygnięcia;

– art. 6 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie sformułowanej w nim zasady w wydaniu rozstrzygnięcia;

– art. 80 § 3 u.p.e.a., poprzez uznanie, że strona została prawidłowo zawiadomiona o dokonanej czynności egzekucyjnej.

W oparciu o te zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według właściwych przepisów.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest niezasadna.

Na wstępie należy wyjaśnić, że sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych i wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.), ze względu na konieczność jej rozpatrzenia bez zbędnej zwłoki po długim okresie oczekiwania spowodowanym ograniczeniami związanymi z sytuacją pandemiczną oraz brak możliwości przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej i biorąc pod uwagę przesłanki nieważności postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku.

Istota powstałego w tej sprawie sporu, odzwierciedlona treścią zarzutów kasacyjnych, dotyczy skuteczności doręczenia Skarżącemu pism będących podstawą prowadzenia wobec niego egzekucji administracyjnej. Jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej spór ten dotyczy zarówno doręczenia decyzji, będącej podstawą prowadzenia egzekucji, jak i pism kierowanych do Skarżącego w ramach postępowania egzekucyjnego.

W pierwszej kolejności należy więc wyjaśnić, że w ramach postępowania prowadzonego ze skargi na czynność egzekucyjną nie podlega badaniu podstawa prawna egzekwowanego obowiązku, w tym przypadku prawidłowość wydania i doręczenia decyzji wymiarowej. Przepis art. 54 § 1 u.p.e.a. przewiduje, że zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego (do 30 lipca 2020 r. również na czynności egzekucyjne egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego – zob. art. 1 pkt 28 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2019 r. poz. 2070 z późn. zm.). Przez czynność egzekucyjną należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 w zw. z pkt 12 u.p.e.a.). Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, regulując poszczególne etapy postępowania egzekucyjnego, umożliwia zobowiązanemu kwestionowanie podejmowanych w jego toku rozstrzygnięć poprzez wskazane środki prawne. Obowiązuje przy tym zasada niekonkurencyjności środków zaskarżenia, która sprawia, że skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego ma charakter subsydiarny. Nie jest zatem dopuszczalne jej wniesienie w sytuacjach, gdy ustawa przewiduje inne środki zaskarżenia, np. zarzuty, zażalenia na postanowienia, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu (zob. m.in. wyroki NSA z: 25 sierpnia 2020 r., II FSK 1324/18; 2 marca 2012 r., II FSK 1896/10; 10 lipca 2012 r., II FSK 2556/10; 22 września 2010 r., III SA 827/99; 17 kwietnia 2000 r., III SA 827/99; 12 stycznia 1999 r., III SA 4503/97). Nie ma przy tym znaczenia, czy zobowiązany nie wykorzystał innych środków prawnych, czy nie przyniosły one żądanego rezultatu (zob. komentarz do art. 54 u.p.e.a., w: P. M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2021).

Z tego względu sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a., Skarżący nie mógł skutecznie kwestionować wymagalności obowiązku objętego tytułami wykonawczymi i doręczenia mu upomnienia przez wierzyciela. Tak sformułowane zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej mogły i były przedmiotem badania w trybie dla nich właściwym, a więc na podstawie art. 33 § 1 pkt 2, 7 i 10 u.p.e.a. w związku z pismem Skarżącego z 16 stycznia 2017 r. Tym samym, również zarzuty procesowe skargi kasacyjnej, koncentrujące się wokół tych kwestii, należało ocenić jako nieuzasadnione. Jedynie na marginesie należy wskazać, że do doręczenia decyzji podatkowej będącej podstawą prowadzenia wobec Skarżącego egzekucji administracyjnej, nie stosuje się wymienionych w skardze kasacyjnej przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Zasady doręczania pism w postępowaniu podatkowym regulują przepisy ustawy z 29 sierpnia 1997 r. − Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 z późn. zm., dalej "o.p.").

Odnosząc się zaś do kwestii prawidłowości podjętej w tej sprawie czynności egzekucyjnej, w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego Skarżącego, należy stwierdzić, że wyrażona w tym zakresie ocena sądu pierwszej instancji, co do zasady, zasługuje na akceptację. Prawidłowo sąd ocenił, że Skarżącemu skutecznie doręczono odpis zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego oraz odpisy tytułów wykonawczych w trybie określonym w art. 44 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Stosownie do art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, w tym przepisy dotyczące doręczeń, tj. art. 42−44 k.p.a. (np. co do doręczenia tytułu wykonawczego). Ocena skuteczności doręczenia pisma w postępowaniu egzekucyjnym zależy zatem od dochowania warunków formalnych ściśle określonych przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, co musi znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy (wyrok NSA z 18 grudnia 2019 r., II OSK 1288/17).

Przesłanką zastosowania trybu doręczenia z art. 44 k.p.a. jest niemożność doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43 k.p.a. Obejmuje ona sytuacje, w których adresatowi będącemu osobą fizyczną nie doręczono pisma w żadnym z miejsc przewidzianych w art. 42 k.p.a. lub też nie doręczono pisma żadnej z osób wymienionych w art. 43 k.p.a. W tych sytuacjach, operator pocztowy w rozumieniu ustawy z 23 listopada 2012 r. − Prawo pocztowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1041 z późn. zm.) przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej (art. 44 § 1 k.p.a.). Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (art. 44 § 2 i 3 k.p.a.). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w art. 44 § 1 k.p.a., a pismo pozostawia się w aktach sprawy. W orzecznictwie podkreśla się, że uznanie przesyłki za doręczoną w trybie art. 44 k.p.a. jest uwarunkowane łącznym spełnieniem przesłanek określonych w tym przepisie. Po pierwsze, niemożnością doręczenia pisma adresatowi pod prawidłowo oznaczonym adresem jego miejsca zamieszkania, jego dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy (art. 44 § 2 k.p.a.). Po drugie, pozostawieniem przesyłki dla adresata w oddawczym urzędzie pocztowym i dwukrotnym umieszczeniem zawiadomienia o dacie i miejscu pozostawienia przesyłki w skrzynce na korespondencję lub w innych miejscach wskazanych w art. 44 § 2 k.p.a. Po trzecie, upływem czternastodniowego terminu przechowywania pisma w placówce pocztowej oraz udokumentowaniem powyższego w materiale dowodowym sprawy, zwłaszcza zaś w tzw. zwrotnym potwierdzeniu odbioru dołączonego do doręczanej przesyłki (zob. m.in. wyroki NSA z: 24 czerwca 2020 r., I GSK 317/20; 3 marca 2020 r., II GSK 3943/17; 1 września 2021 r., II OSK 176/21; 8 grudnia 2020 r., II OSK 1160/20; 27 kwietnia 2020 r., II OSK 2171/19; 30 stycznia 2020 r., II OSK 2936/19). Przewidziane w art. 43 i 44 k.p.a. zastępcze formy doręczenia pism rodzą domniemanie prawne, że pismo zostało doręczone adresatowi i że w ten sposób doręczenie zostało dokonane prawidłowo. Domniemanie to może zostać obalone, gdy adresat udowodni, że mimo zastosowania zastępczej formy doręczenia pismo nie zostało mu doręczone z przyczyn od niego niezależnych (zob. m.in. wyrok NSA z 15 czerwca 2020 r., I OSK 736/19).

W rozpoznawanej sprawie powyższe regulacje zostały prawidłowo zastosowane przez organ egzekucyjny przy doręczeniu Skarżącemu tytułów wykonawczych i zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. Nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja Skarżącego, że doręczenie to było nieskuteczne, jako dokonane na nieaktualny adres do korespondencji − wobec faktu zgłoszenia 29 października 2012 r. zmiany tego adresu w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (dalej "CEIDG"). Zdaniem Skarżącego, zmiana ta miała obligować CEIDG do przekazania jej właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w trybie art. 28 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2168 z późn. zm., dalej "u.s.d.g."). Stanowisko to jest błędne, bowiem nie uwzględnia charakteru i celu wpisów danych ewidencyjnych w CEIDG i w innych rejestrach, do których odsyła art. 28 w zw. z art. 25 ust. 5 u.s.d.g., w tym w szczególności adresu do doręczeń przedsiębiorcy. W orzecznictwie wskazuje się, że "(...) zważywszy na zakres regulacji zawartych w art. 23−39 u.s.d.g., wskazanie w CEIDG adresu dla doręczeń przedsiębiorcy ma jedynie charakter informacyjno-ewidencyjny dla potrzeb prowadzonej działalności gospodarczej. Regulacja zawarta w art. 25 ust. 1 pkt 5, (...) nie stanowi lex specialis wobec jednoznacznej treści przepisów Ordynacji podatkowej o doręczeniach pism w postępowaniu podatkowym. Przepisy ustawy − Ordynacja podatkowa w zakresie doręczania pism przez organy podatkowe mają charakter gwarancyjny i organy podatkowe zobligowane są do ich przestrzegania z urzędu. Natomiast przepisy ustawy o swobodzie działalności gospodarczej zawarte w rozdziale 3 pt. «Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej» nie zawierają regulacji modyfikujących zasady doręczania korespondencji w toku postępowania podatkowego uregulowanych w przepisach ustawy Ordynacja podatkowa." (zob. wyrok NSA z 5 listopada 2015 r., I GSK 336/14). Uwaga ta jest aktualna również na gruncie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, które poprzez odesłanie z art. 18 u.p.e.a. mają zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym. Brak jest zatem podstawy prawnej zawartej w powołanych ustawach dla dokonywania doręczeń pism przez organy postępowania egzekucyjnego na adres dla doręczeń przedsiębiorcy ujawniony w CEIDG, z pominięciem zasad doręczania określonych bezpośrednio w przepisach k.p.a. Powyższą wykładnię potwierdza art. 33a u.s.d.g., zgodnie z którym minister właściwy do spraw gospodarki doręcza pisma przedsiębiorcy wpisanemu do CEIDG wyłącznie na adres do doręczeń podany we wpisie do CEIDG (ust. 1). Jeżeli przedsiębiorca, o którym mowa w ust. 1, nie dokona zmiany wpisu do CEIDG w przypadku zmiany adresu do doręczeń, doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny (ust. 2). Jest to jedyny przepis, który na gruncie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej nadaje "adresowi do doręczeń przedsiębiorcy", podanemu we wpisie do CEIDG, wiążącą moc w postępowaniu administracyjnym, niezależnie od autonomicznych regulacji w tym zakresie zawartych w kodeksie postępowania administracyjnego i ordynacji podatkowej. Skoro zatem w art. 42 § 1 k.p.a. wskazany jest "adres zamieszkania osoby fizycznej", to nie ma podstaw do kwestionowania skuteczności doręczenia pod tym adresem, niezależnie od adresu do doręczeń widniejącego we wpisie do CEiDG i rejestrach wymienionych w art. 25 ust. 5 u.s.d.g. Tryb doręczenia, o którym mowa w art. 44 k.p.a. wynika z tego, że adresata obciążają skutki fikcji doręczenia tak, jakby przesyłka została podjęta przez stronę bezpośrednio.

Organy egzekucyjne, jak również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo przyjęły, że odpisy tytułów wykonawczych i zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego zostały Skarżącemu doręczone z upływem ostatniego dnia okresu, na jaki przesyłki − nadane na adres zamieszkania Skarżącego udostępniony w postępowaniu wymiarowym, a następnie na etapie wszczęcia postępowania egzekucyjnego − pozostawiono w placówce pocztowej, po dwukrotnej prawidłowej awizacji. Poprawnie zatem zastosowano domniemanie wynikające z art. 44 § 4 k.p.a. doręczenia przesyłki w powyższym trybie, skoro Skarżący nie powołał żadnych okoliczności, które skutecznie podważyłyby to domniemanie.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, sąd pierwszej instancji prawidłowo zweryfikował kwestionowane przez Skarżącego okoliczności ustalenia przez organy egzekucyjne faktu doręczenia zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych, zawiadomienia o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego i odpisu zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego, w trybie art. 80 § 3 u.p.e.a. Trzeba przypomnieć, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, natomiast doręczenie odpisu zawiadomienia o zajęciu zobowiązanemu ma tylko charakter informacyjny i nie wywołuje żadnego skutku prawnego w sferze skuteczności dokonania zajęcia rachunku bankowego, bo organ egzekucyjny zawiadamia jedynie zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, a więc o zdarzeniu, które już nastąpiło. Tam, gdzie ustawodawca chciał związać zawiadomienie zobowiązanego o zastosowanym środku egzekucyjnym z określonym skutkiem prawnym, expressis verbis to wyartykułował. Jak wynika z treści art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a., z dniem doręczenia bankowi tegoż zawiadomienia doszło do skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Wobec powyższego, niezasadne okazały się też zarzuty skargi kasacyjnej, dotyczące naruszenia art. 80 § 3 u.p.e.a.

Dokonując pierwszego doręczenia zobowiązanemu w postępowaniu egzekucyjnym (tytuł wykonawczy), organ egzekucyjny powinien, stosownie do art. 27 § 1 pkt 8 u.p.e.a. pouczyć zobowiązanego o wynikającym z art. 41 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. obowiązku zawiadamiania organu o każdej zmianie swojego adresu w toku postępowania oraz skutkach zaniechania tego obowiązku wynikających z art. 41 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. (por. wyrok NSA z 25 września 2005 r., I OSK 43/05). Z powołanych przepisów wynika, że zobowiązany ma obowiązek powiadamiania organu egzekucyjnego o każdej zmianie swojego adresu dopiero w toku postępowania i po skutecznym pouczeniu go o tym obowiązku i skutkach niezastosowania się do niego (wyrok NSA z 17 maja 2012 r., II FSK 901/11, LEX nr 1244387). Nie można jednak zgodzić się z twierdzeniem, że w takim przypadku konieczne jest jednak faktyczne doręczenie stronie pouczenia o skutkach zaniechania powiadomienia o zmianie adresu, czyli de facto odpisu tytułu wykonawczego zawierającego takie pouczenie. Także doręczenie zastępcze (art. 43 k.p.a.) oraz fikcja prawna doręczenia (art. 44 k.p.a.) odpisu tytułu wykonawczego zwierającego pouczenie określone w art. 27 § 1 pkt 8 u.p.e.a. prowadzi do realizacji obowiązku pouczenia zobowiązanego o skutkach niezawiadomienia organu egzekucyjnego o zmianie miejsca pobytu. Nawet faktyczne przecież doręczenie odpisu tytułu wykonawczego zawierającego takie pouczenie nie gwarantuje tego, że adresat zapozna się rzeczywiście z jego treścią oraz że to pouczenie zrozumie (zob. kom. do art. 18 u.p.e.a., w: Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, red. D.R. Kijowski, LEX/el. 2015). Zgodzić należy się ze stanowiskiem, że określone w art. 39 i art. 42−44 k.p.a. zasady doręczania pism umożliwiają dokonanie skutecznego prawnie doręczenia, nawet jeśli adresat uchyla się od odbioru pisma lub odmawia jego przyjęcia. Każdy z tych sposobów doręczenia może być zastosowany w postępowaniu egzekucyjnym, także do doręczenia zobowiązanemu upomnienia lub odpisu tytułu wykonawczego. W rozpoznawanej sprawie wystarczające było zatem doręczenie pouczenia o skutkach niezawiadomienia organu egzekucyjnego o zmianie miejsca pobytu wraz z doręczeniem tytułów wykonawczych i zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego zobowiązanego, mimo że nastąpiło to w trybie zastępczym. Z tego względu niezasadny jest też zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 9 k.p.a., co miałoby polegać na naruszeniu obowiązku pouczenia strony o konsekwencjach prawnych braku zawiadomienia organu o zmianie adresu.

Nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty dotyczące pominięcia w tej sprawie pełnomocnika strony. Jak wskazuje autor skargi kasacyjnej, dopiero na mocy udzielonego 9 stycznia 2017 r. pełnomocnictwa, pełnomocnik zgłosił się do sprawy egzekucyjnej. Organ egzekucyjny nie miał obowiązku ponownego doręczenia pełnomocnikowi tytułów wykonawczych, wysłanych wcześniej zobowiązanemu. Dlatego niezasadny jest również zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 40 § 2 k.p.a.

W konsekwencji niezasadne są też zarzuty dotyczące naruszenia art. 6 k.p.a., wyrażającego zasadę działania na podstawie przepisów prawa, a także art. 8 k.p.a., nakazującego prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.

s. Wojciech Stachurski s. Bogusław Dauter s. Stanisława Bogucki